OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Addiscombe

Addiscombe Londresko hegoaldeko auzo bat da, Ingalaterran, Londresko Croydon udalerrian. 9.1 mile (15 km) Charing Cross-en hegoaldera, eta Coombe eta Selsdon-en iparraldean dago, Croydon hirigunetik ekialdean, Woodside-ren hegoaldean eta Shirley-ren mendebaldean.

## Galeria

* Deikundeko Andre Maria eliza, Bingham Road
* Lower Addiscombe Road erosketa-desfilea, ekialderantz begira tranbiaren geltokitik
* Sandilands tranbiaren istripuaren biktimen oroigarria
* XVII. mendeko baserri bat Addiscombe Road-en, II. graduko zerrendan
* Ashleigh House, antzinako Seminario Militar zabalaren aztarna bakanetako bat
* Oval Tavern taberna, Oval Road

## Erreferentziak

* ↑ Txantiloi:NHLE

## Kanpo estekak

* ASPRA Addiscombe eta Shirley Parkeko Bizilagunen Elkartea
* H.O.M.E Bizilagunen Elkartea
* Canning eta Clyde Road Bizilagunen Elkartea
* Datuak: Q2824155
* Multimedia: Addiscombe / Q2824155
# Addison (Alabama)

Addison Alabamako herri bat da. Winston konderrian kokatua dago. 2010ean 758 biztanle zituen, 77,6 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Winston konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q66483
# Addison (Illinois)

Addison Illinoiseko herri bat da. DuPage konderrian kokatua dago. 2010ean 36.942 biztanle zituen, 25,30 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* DuPage konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q353080
* Multimedia: Addison, Illinois / Q353080
# Ajmer

Ajmer edo Ajmere Ajmer barrutiko hiria da, Indiako Rajastan estatuan. 525.927 biztanle ditu (2006) eta 578.906 biztanle metropoli-barrutian (2006). Hiriak barruti bati ematen dio izena, baita Ajmer-Merwara India britainiarraren aurreko probintzia bati ere. Indiaren independentziaren ondoren, Ajmer estatua bilakatu zen, 1956ko azaroaren 1a arte, Rajastan estatuan sartu zenean.
Khwaja Moinuddin Chishtiko santutegia dela eta, musulmanen sufientzat erromesaldi-zentro bat da, eta Pushkar bisitatzeko oinarri gisa erabiltzen da. Handik 11 km-ra dago, eta Indian Brahma jainkoari eskainitako hiru tenpluetako bat du.

## Geografia

26° 27 N eta 74° 44 E inguruan dago, Taragarh muinoaren behealdean. Hiriaren iparraldean, Anasagar izeneko laku artifizial batek hornitzen du hiria. Ajmer Aravaliko mendiek inguratzen dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q200049
* Multimedia: Ajmer / Q200049
# Ajmonia

Ajmonia Araneomorphae armiarma generoa da, Dictynidae familiakoa. Lur paleartikoetan aurkitzen dira.

## Espezien zerrenda

The World Spider Catalogo 12.0-ren arabera hauek dira:
* Ajmonia aurita Song & Lu, 1985
* Ajmonia capucina (Schenkel, 1936)
* Ajmonia lehtineni Marusik & Koponen, 1998
* Ajmonia numidica (Denis, 1937)
* Ajmonia patellaris (Simon, 1910)
* Ajmonia procera (Kulczynski, 1901)
* Ajmonia psittacea (Schenkel, 1936)
* Ajmonia velifera (Simon, 1906)

## Bibliografia

* Caporiacco, 1934: Aracnidi dell'Himalaia e del Karakoram, raccolti della Missione Italiana al Karakoram. Memorie della Società Entomologica Italiana, 13.liburuki, 2.zk., 113-160 or.

## Erreferentziak

* ↑ Platnick, 2011: The world spider catalog (American Museum of Natural History).

## Ikus, gainera

* Zerrenda:Dictynidae espezieak

## Kanpo estekak

* (Ingelesez): Index to Organism Names.
* (Ingelesez): Nomenclator Zoologicus
* Datuak: Q2828868
* Espezieak: Ajmonia
# Ajlun (muhafazah)

Ajlun (arabieraz: محافظة عجلون‎) Jordaniako 12 muhafazah edo probintzietako bat da. Iparraldeko eskualdean kokatua, 420 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 199.400 biztanle zituen 2020an. Hiriburua Ajlun da.

## Historia

Ajlun probintzia bere gazteluagatik famatua da, antzina Qal'at Salah Ad-Dein izenekoa. Gaztelua Ajlun babesteko eraiki zuten, gurutzatuentzako eremu geografiko estrategikoa baitzen. Gurutzaden ondoren, gaztelua inguruan bizi ziren familien esku geratu zen (nagusiki Al-Qudah, Al-Smadi eta Al-Rbadhi).

### Barrutiak

Probintzia 2 barrutitan (liwa) banaturik dago:
* Ajlun
* Kofranjah

## Erreferentziak

* ↑ Jordan. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2022-3-7).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q506658
# Ajo (Bareyo)

Ajo, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Bareyo udalerrian dagoen herri bat da. 2008ko erroldaren arabera 1.549 biztanle zituen.
* Datuak: Q19460136
* Multimedia: Ajo (Cantabria) / Q19460136
# Ajman

Ajman (arabieraz: عجمان) Arabiar Emirerri Batuetako zazpi emirerrietako bat da, denetan txikiena. 259 kilometro koadroko eremua besterik ez du, eta 2010ean 263.000 biztanle zituen. Ajman hiria da hiriburua.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q159477
* Multimedia: Emirate of Ajman / Q159477
# Ajmer barrutia

Ajmer barrutia Indiako barruti bat da, Ajmer dibisioan, Rajastan estatuan. 2.583.052 biztanle ditu 8.481 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Nagaur barrutia Bhilwara district $^{(en)}$ Rajsamand barrutia

## Ikus, gainera

* Rajastan

## Kanpo estekak

* Datuak: Q413037
* Multimedia: Ajmer district / Q413037
# Ajman (hiria)

Ajman (arabieraz: عجمان‎, 'Aǧmān) Arabiar Emirerri Batuetako hiria da, Ajman emirerriko hiriburua. Persiar golkoaren ertzean dago. 250.000 biztanle zituen 2010ean, 1980an halako zazpi, orduan 36.000 biztanle baino ez baitzituen. Biztanleriaren hazkundean Dubai eta Xarjatik joandako etorkinek lagundu dute.

## Erreferentziak

* ↑ Population of the United Arab Emirates. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2018-8-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q530171
* Multimedia: Ajman / Q530171
# Ajo

Ajo honakoa izan daiteke:

## Geografia

* Ajo, Arizonako herria.
* Ajo, Bareyoko herria, Kantabrian.
# Ajo (Arizona)

Ajo Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Pima konderrian dago, Arizona estatuan. 3.039 biztanle ditu, 86,316538 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Pima konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q413082
* Multimedia: Ajo, Arizona / Q413082
# 665 Sabine

665 Sabine asteroide gerrikoan aurkitutako 665. asteroidearen izena da. 1908ko uztailak 22an aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1908 DK zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156314
* Multimedia: 665 Sabine / Q156314
# 666
## Gertaerak

* Merida, Lusitania: probintziako gotzainen sinodoa egin zen. Rezesvinto zen erregea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q505
* Multimedia: 666 / Q505
# 663
## Gertaerak

Urte honetan dokumentatuta dago Japoniako Fuji mendira lehen eskalada. Protagonista monje budista bat izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31122
* Multimedia: 663 / Q31122
# 663 Gerlinde

663 Gerlinde asteroide gerrikoan aurkitutako 663. asteroidearen izena da. 1908ko ekainak 24an aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behinñ-behineko izendapen zientifikoa 1908 DG zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156303
# 666 Desdemona

666 Desdemona asteroide gerrikoan aurkitutako 666. asteroidearen izena da. 1908ko uztailak 23an aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1908 DM zen.
Ez da Uranoren ilargia den Desdemona ilargiarekin nahastu behar.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156335
# 667
## Heriotzak

* Urtarrilaren 23a – Ildefonso Toledokoa, Espainiar prelatua (j. 607).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30702
* Multimedia: 667 / Q30702
# 662 Newtonia

662 Newtonia asteroide gerrikoan aurkitutako 662. asteroidearen izena da. 1908ko martxoak 30ean aurkitu zuen Joel Hastings Metcalf astronomo eta apaiz estatubatuarrak herrialde honetako Massachusetts estatuko Taunton izeneko herriko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1908 CW zen. Bere izena Isaac Newtonen hiria zen Massachussettsgatik jasotzen du. Hasiera batean izena Isaac Newton beragatik eman zitzaiola uste izan zen, baina fisikari bikain honengatik ez dela frogatu da, baizik eta lehen aipaturiko hiriagatik. Princetongo Unibertsitateko behatokiko Zaccheus Daniel izan zen izena eman ziona.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q112359
* Multimedia: 662 Newtonia / Q112359
# 664 Judith

664 Judith asteroide gerrikoan aurkitutako 664. asteroidearen izena da. 1908ko ekainak 24an aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1908 DH zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156313
# 665
## Kanpo estekak

* Datuak: Q30684
* Multimedia: 665 / Q30684
# 664
## Jaiotzak

* Konstantino, Aita santua (h. 715).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30621
* Multimedia: 664 / Q30621
# Alkaindurain

Alkainzuriain Nafarroako Goizueta udalerriko auzo bat da. 2010. urteako erroldaren arabera 29 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253188
# Alkainzuriain

Alkainzuriain Nafarroako Goizueta udalerriko auzo bat da. 2010. urteko erroldaren arabera 29 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253190
# Alkali

Kimikan, alkalia (arabieratik: Al-Qaly القلي, القالي) elementu metaliko alkalino edo lurralkalino baten gatz ioniko basikoa da. Alkalien ezaugarri nagusia da uretan disolbatzen diren konposatu basikoak (7.0 baino handiagoa den pH-dun konposatuak) direla. Askotan, alkalino izenondoa base hitzaren sinonimo gisa erabiltzen da, batez ere base disolbagarrietan hitz egitean. Izan ere, Arrhenius-ek azidoen eta baseen arteko erreakzioen inguruan zuen teoria jarraitzen zuten lehen base ezagunak alkaliak izan ziren. Brønsted-Lowry teoria sortu zenetik, alkali hitza goian aipatutako definizioaren barruan sartzen diren gatzak soilik izendatzeko erabiltzen da.

## Propietateak

Alkalien ur-disoluzioek hainbat ezaugarri komun dauzkate:
* Disoluzio kontzentratu samarrek (10$^{-3}$ M gainetik daudenek) 10etik gora dagoen pH-a daukate. Honek esan nahi du fenolftaleina gardenari arrosa kolorea ematen diotela.
* Disoluzio oso kontzentratuak substantzia kaustikoak dira (erredura kimikoak eragiten dituzte).
* Disoluzio alkalinoak irristakorrak edo xaboitsuak dira, azaleko gantz azidoen saponifikazioaren ondorioz.
* Alkaliak uretan disolbagarriak dira normalean, nahiz eta zenbait substantzia, esaterako bario karbonatoa, soilik disolbatzen diren ur-disoluzio azidoetan.

## Gatz alkalinoak

Gatz basiko asko gatz alkalinoak dira, adibidez:
* sodio hidroxidoa ("soda kaustiko" ere deritzo)
* potasio hidroxidoa ("potasa kaustiko" ere deritzo)
* lixiba (aurrekoei deitzeko termino generikoa da)
* kaltzio karbonatoa (bere izen arrunta "karea" da)
* magnesio hidroxidoa alkali bitxia da: base ahula da (ezin da fenolftaleinaren bidez detektatu) eta uretan gaizki disolbatzen da

## Ikus, gainera

* Baseak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q485742
# Alkaiaga

Alkaiaga Lesakako iparraldean dagoen auzoa da.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Lesakako udal webgunea
* Datuak: Q103842790
# Alkaiagako tunela

Alkaiagako tunela Nafarroako tunel bat da, Lesaka udalerriaren lursailetan, hortik bere izena. Bertatik N-121-A errepidea igarotzen da.

## Ikus gainera

* N-121-A

## Kanpo estekak

* Datuak: Q99542968
# Alkalako Ordenamendua

Alkalako Ordenamendua, Alfontso XI.a Gaztelakoak Alcalá de Henaresen 1348an bildutako gorteetan aldarrikatutako 58 legek osatzen duten taldeari deritzo. Behe Erdi Aroko Gaztelako Koroaren lege korpusaren zati garrantzitsutzat jotzen dira, ordutik, 1505 arte, noiz Toroko legeak aldarrikatu ziren.
Lanak, abokatuen arrakasta suposatu zuen, erromatar joerakoak zirenak, nortzuk, erregeak, monarkiaren boterea gehitzeko zuen interesa ordezkatzen zuten (monarkia autoritario goiztiar bat definitze aldera). Lege sakabanaketaren eta egoera jurisdikzional askoren definizio ezaren ondorioz (tokikoak eta estamentalak), beharrezkoa zen, egoera juridikoa antolatuko zuen araudi bat sortzea.

## Edukia

Lege berriak aldarrikatzeaz gain (lege horien disposizioen artean beste uneko kontu batzuk ere agertzen ziren, adibidez, kontratu edo testamentuei buruz), existitzen ziren araudi ezberdinak legezko lehentasun ordena bat ezarri zen. Honela, Alkalan aldarrikatutako legeak aplikatu behar zirela ezarrita geratu zen, bigarrenik, Foru Juzgoa eta oraindik erabiltzen ziren tokiko foruak edo estamentalak, eta, hirugarrenik, Zazpi Partidak deritzon kodea. Azkenik, aipaturiko disposizioei buruzko zalantza edo isiltasuna gertatuz gero, erregearen interpretazioa kontutan hartuko litzateke.

## Aplikazioa

Alkalak ordenamendua, tokiko foruak zituzten lekuetan aplikatzen hasi zen, Sahagun, Cuenca, León edo Gaztelan kasu, pixkana-pixkana, Errege Forua hartzen joango zirenak, hau "eman" zitzaienean.
Baina, erregeak, Behe Erdi Aroko etengabeko matxinada eta gerra zibiletan lur eta pribilegio emate ezberdinak onartuta ikusi nahi zituzten nobleen presioaren aurrean amore eman behar izan zuen, bereziki, bere amama Maria Molinakoaren erregeordetzapean egon zen urte nahaspilatsuetan, oraindik adin txikikoa zenean eta bere aita Fernando IV.a Gaztela eta Leongoa oraindik adin txikikoa zenean.
Nobleek, 1138an, Alfontso VII.a Leongoarekin Najeran izandako aurrekariak argudiatu zituzten, eta, azkenik, pribilegio fiskal eta judizialetaz gozatu ahal izan zuten, aurretik jaurerrikoak ziren lurrak, baldintza batzuetan mantentzea, eta, batez ere, gizonaberats bezala sendotzea, noble boteretsuak, jada, noble zaldunetatik argi ezberdintzen direnak, eta, jakina, baita gainontzeko gizon libreetatitk ere.
Hemendik aurrera, Gaztelako Koroan, argi ezberdinduko dira errege herriko lurrak, erregearen jurisdikziopekoak direnak, eta jaurerrikoak, jaun baten jurisdikziopean (noble laiko edo eklsesiastiko bat).
Alkalako Ordenamenduan aldarrikatutakoa, denbora luzez egon zen indarrean, lege horretan ezarritako ordena, ondoren Aro Modernoko bilketetan bildua, XIX. mendearen amaiera aldera Kode Zibila aldarrikatu zen arte indarrean egon zela kontutan izanda.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q976192
* Multimedia: Ordenamiento de Alcalá / Q976192
# Alkabala

Alkabala (gaztelaniaz: alcabala edo alcavala, alkaˈβala ahoskatua) antzinako Gaztelako Koroak salerosketaren gain kobratzen zuen zergarik garrantzitsuena zen. Nahiz eta hamarrenak garrantzi handiagoa izan, zerga hau Elizak jasotzen zuen, ondorioz, koroarentzat alkabalak berebiziko garrantzia zuen arlo ekonomikoan.
Apaizak, eliza eta monasterioak zerga horretatik kanpo geratzen ziren. Kobraketa-lanak erraztearren, beste modu batera hasi zen kobratzen, hots, hainbesteko finko bat kalkulatzen zitzaion herrialde edo komunitate bakoitzari. 1845. urtean bertan behera geratu zen zerga hau.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2387657
# Adrarreko probintzia

Adrar (arabieraz: ولاية أدرار‎, Wilayat Adrar) Aljeriako Wilaya edo probintzietako bat da. 439.700 kilometro koadro ditu eta 401.197 biztanle 2008ko zentsoan. Hiriburua Adrar da. Guztira 11 barruti eta 28 udalerri ditu.

## Barrutiak

* Adrar
* Aougrout
* Aoulef
* Bordj Badji Mokhtar
* Charouine
* Fenoughil
* Reggane
* T'Sabit
* Timimoun
* Tinerkouk
* Zaouiet Kounta

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188166
* Multimedia: Adrar Province / Q188166
# Adrastea

Greziar mitologian, Adrastea (antzinako grezieraz Άδράστεια Adrasteia), ninfa kretar bat zen, Meliseoren alaba, Reak, Zeus eman ziona honen aita Kronosengandik babes zezan eta Dikteako leizean haz zezan. Lan honetan, Adrasteak bere ahizpa Ida eta Kureteen laguntza izan zuen, azken hauek, antzinako ikerlariek, euren nebatzat hartzen zituztelarik, eta Kronosek umea negarrez entzutea eragozten zutenak euren ezpatak euren ezkutuen aurka kolpatuz, honela, Zeusen negarraren soinua ezkutatuz.
Adrasteak eta Idak, Zeus, Amaltearen esnearekin elikatu zuten. Apolonio Rodaskoak, Adrasteak, Zeusi, esfera eder bat eman ziola kontatzen du, jolas zezan, eta kretar txanponen batzuetan, Zeus, esfera horren gainean eserita irudikatzen da.
Adrastea, Nemesisi ematen zaion epiteto bat ere bada, idazleren batzuk, Adrastogandik zetorrela uste zutena, honi buruz, Nemesisen lehen santutegia Asopo ibaian eraiki zuela esaten zelarik, eta, beste batzuk, διδράσκειν aditzetik, honen arabera, jainkosagandik inork ezingo zuela ihesik egin esan nahi zuelarik.

## Iturriak

* Apolodoro Atenasekoa i. 1§6
* Apolonio Rodaskoa iii. 132 eta hurrengoak
* Kalimako, Ereserkia Jupiterri 47
* Estrabon xiii. 588. orrialdea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4057954
# Adrara San Rocco

Adrara San Rocco Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 806 biztanle ditu, 9,23 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Adrara San Roccok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Adrara San Martino Fonteno Monasterolo del Castello Vigolo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q95053
* Multimedia: Adrara San Rocco / Q95053
# Adreilu-zoladura

Adreilu-zoladura edo aparailua murruak eta fatxadak egiteko eraikuntza-ekai modularren (harlandu, harlangaitz eta adreiluen) antolaketa eta kokatzea da.
Batzuetan aparailu edo apareilu erabili izan da.

## Ikus, gainera

* Harlandu, harlanduxka eta harlangaitza
* Luzeka eta zeharka

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1131313
* Multimedia: Brickwork details / Q1131313
# Adrenalina

Adrenalina, epinefrina ere deitua, giltzurrungaineko guruinek jariatutako hormona da, C$_9$H$_{13}$NO$_3$ formula duena. Katekolamina bat da, hots, katekol eta amino taldeak dituen molekula bat. Katekolamina guztien antzera tirosina aminoazidotik eratorria da.
Hormona izateaz gain adrenalina neurotransmisorea ere bada, hots, neuronen arteko edo neurona bat eta beste zelula baten arteko mezu elektrikoen transmititzailea.
XIX. mendearen amaieran aurkitu zuten, eta bere sintesi kimikoa 1904. urtean lortu zuen Friedrich Stolz-ek.

## Jatorria

Giltzurrungaineko guruinek bi zati dituzte: azala eta muina. Azalak kortisona, kortisola eta aldosterona hormonak jariatzen ditu (hormona esteroideak). Muinari, berriz, adrenalina eta noradrenalinaren ekoizpena dagokio.
Muinak nerbio-bukaera ugari ditu, oso inerbatua da. Azalak, aldiz, ez.
Lotura estua dago nerbio-sistema eta katekolaminen artean. Jakina da, esaterako, nerbio-sistemaren zati batzuen estimulazioak (hipotalamoarena, adibidez) adrenalinaren askapena eragiten duela.
Alderantziz, adrenalinak ere nerbio-sistema begetatiboari eragiten dio, nerbio-sistema sinpatikoari batez ere.
Azkenik, hainbat nerbio-kinadak adrenalinaren askapena eragiten dute, giltzurrungaineko muinari ukitzen baitiote.

## Funtzioa

Adrenalinak sortzen dituen efektuak askotarikoak dira, eta nerbio-sistema sinpatikoaren estimulazioak eragiten dituenaren antzekoak. Zilegi da esatea adrenalinak organismoa prestatzen duela alarma egoera bati erantzun azkarra emateko (esaterako, arrisku baten aurrean animaliek arreta eta esfortzu fisiko handia egin behar dutenean).
Eragiten dituen aldaketa fisiologikoen artean hauek dira aipagarrienak:
* odoleko glukosa maila igotzen du. Horretarako gibelean eta giharretan dagoen glukogenoa erabiltzen du, bere hidrolisia bultzatuz (glukagoi hormonaren antzera jarduten du, beraz).
* bihotz-taupadak azkartzen ditu, erritmo kardiakoa handituz
* odol zirkulazioa bizkortzen du; ondorioz, odol gehiago iristen da giharretara.
* begi-ninien dilatazioa eragiten du, ikusmena hobetuz.
* arnasketaren erritmoa azkartzen du.
* oxigenoaren kontsumoa areagotzen du.
Laburbilduz, arnasketaren eta erritmo kardiakoaren aldaketek eta glukosa eta oxigenoaren ekarpenak giharrei prozesu katabolikoen areagotzea eragiten dute, energia gehiago agertuz. Arrisku baten aurrean giharrek behar duten energia eskura izaten dute adrenalinari esker.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Psikiatria Hiztegia] [2017] eta [Albaitaritza Hiztegia] [2023]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q132621
* Multimedia: Epinephrine / Q132621
# Adreilu

Adreilua harri artifiziala da, normalean buztinez egindako bloke laukizuzena. Esku bakarrez eramangarriak, eta erraz erabiltzekoak izan behar dte, pisu arinekoak eta forma sinpledunak.
Buztina labean gogortuz eratzen da adreilua. Herrialde beroetan, eguzkitan lehortuz eta gogortuz ere egin izan da. Badira hormigoiz edo mortairuz egindakoak. Antzinako garaitik erabili izan den elementua da.
Hormak eta tabikeak egiteko erabiltzen dira nagusiki, baita zoruetan ere. Adreiluak normalean mortairuz itsasten dira elkarrekin, nahiz eta pilaketa soilaz eraikitzeko teknikak ere badiren. Horman adreiluak ezartzeko disposizioari zoladura, apareilua edo aparejua esaten zaio. Apareilu mota ezberdin ugari dago, tokian tokiko ohiturei jarraiki.

## Geometria

Normalean paralelepipedo baten forma dauka adreilu-piezak. Formatu ezberdinak daude, baina normalean luzera, zabalera eta garaiera, neurri ezberdinetakoak izaten dira. Formatu metrikoa da arruntena, 24x11,5x5,25 cm. Modulu honi, 1 cm-ko kareorezko juntura gehituz, adreiluekin metro unitatearen multiploak diren elementuak osa daitezke.

## Adreilu motak

Adreiluen sailkapen anitz egin daiteke, irizpide ugariren arabera:
* Morfologiaren araberako sailkapena
** Adreilu arrunta
** Motxeta-adreilua
** Adreilu moldatua
* Zulo-portzentajearen araberako sailkapena
** Adreilu barne-hutsa
*** Adreilu barne-huts bakuna
*** Adreilu barne-huts bikoitza
** Adreilu zulatua
** Adreilu trinkoa
* Sailkapen kualitatiboa
** Adreilu arrunta
** Ageriko adreilua (bistako adreilua)
* Ekoizpen-sistemaren araberako sailkapena
** Esku-adreilua
** Adreilu mekanikoa
** Adreilu prentsatua

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Adreiluen sailkapena
* Datuak: Q40089
* Multimedia: Bricks / Q40089
# Adrasto

Adrasto (antzinako grezieraz: Ἄδραστος, Adrastos) Talaoren semea, Argosko errege mitikoa izan zen. Bere gaztetasunean, dinastien arteko ezinikusiek, Sizionen babestera eraman zuten, bertako errege izatera helduz.
Beranduago, Argosera itzuli ahal izan zuen. Han errege izan zenean, Polinizes hartu zuen Tebastik bere anaia Eteoklesek bota zuena, eta berriz tronuratzen saiatu zen. Honekin, Zazpiak Tebasen aurkako gerra hasi zen, non, Adrasto izan ezik, heroi guztiak hil ziren.
Baina, hamar urte beranduago, heroi guzti horiek mendekatuak izan ziren, hauen semeek, Epigonoek hasitako zigor espedizio batean. Epigonoak, Adrastok berak gidatuak ziren.
Garai historikoetan zehar, Adrasto, Megara, Sizion eta Argosen gurtzen zuten. Bere jatorria, landarediko numen bat izan zitekeela onar daiteke, beharbada Sizionekoa, ondoren, heroi kategoriara jaitsi eta Argosekin lotua izan zena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q223152
# Adreilu erregogor

Adreilu erregogorra tenperatura oso altuak jasan ditzakeen adreilua da urtu gabe. Horregatik oso egokia gertatzen da labeak egiteko, beheko suak egiteko, etab.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1369000
* Multimedia: Fire bricks / Q1369000
# Adreilu zulatu

Eraikuntzan, adreilu zulatu esaten zaio azalera handien duen aldean zuloak dituen adreiluari eta aldi berean zuloen bolumena adreiluaren bolumenaren % 25 eta % 45 bitartekoa denean. Bolumena % 25 baino txikiagoa denean adreilu trinkoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5968774
# Adrastea (satelitea)

Adrastea (grekoa: Αδράστεια), edo Jupiter XV, Jupiter planetaren satelite natural bat da.

## Ezaugarri fisikoak

Adrasteak forma irregularra du: 20 × 16 × 14 km-ko tamaina. Jupiterren lau barne-sateliteetan txikiena da (Amaltearen taldea), eta planetarainoko distantziaren ordenan bigarrena, Metis baita Jupiterretik hurbilen dagoena.
Jupiterren eraztun nagusiaren barnean dago, eta, Jupiterren marea-indarren eraginez, errotazio-periodo sinkronoa du, hau da, bere buruaren inguruan bira oso bat egiten du planetaren inguruan bira oso bat egiten duen bitartean; beraz, aurpegi bera erakusten dio beti planetari.

## Aurkikuntza

David Jewitt-ek et G. Edward Danielson-ek aurkitu zuten, 1979an, Voyager 2 zundak urte hartan bertan bidalitako argazkiak aztertuta. Espazio-ontzi batek egindako argazkien bidez, eta ez Lurreko teleskopio batetik, aurkitutako lehen satelite naturala izan zen.

## Izendapena

Adrastea satelite-izena mitologia grekoko Adrastea pertsonaian du jatorria; Adrastea ninfa bat zen.
Hasieran, S/1979 J 1 izendapen sistematikoa eman zitzaion sateliteari; kode horrek adierazten du 1979an lehen aldiz ikusitako Jupiterren lehen satelitea zela. Adrastea behin betiko izena 1983an eman zitzaion.

## Kanpo estekak

* JPL.
* Datuak: Q16757
* Multimedia: Adrastea / Q16757