# Robert Mugabe

Robert Gabriel Mugabe (Kutama, Hego Rhodesia, 1924ko otsailaren 21a - Singapur, 2019ko irailaren 6a) zimbabwetar politikari eta militarra izan zen, 37 urtez Zimbabwen agindu zuena. Gutxiengo zurien aginteari amaiera eman zion askapen mugimenduaren buruzagietako bat izan zen. 1980tik 1987ra lehen ministro izan zen, eta, 1987tik aurrera, konstituzioaren erreforma baten ondoren, presidente. 2017an, dimisioa eman behar izan zuen, Emmerson Mnangagwa presidenteordearen aldekoek estatu kolpea jo ondoren.
Hil berritan askatzaile gisa aurkeztu zuten arren, haren aurkako ahotsak ugariak izan ziren azken urteetan. Zimbabweko Unibertsitateko John Makumbe politika irakasleren arabera, haren legatua suntsituta geratu zen azken urteetako indarkeria eta agintean irauteko egindako esku hartzeen ondorioz: "Bere benetako kolorea erakutsi zuen. Hiltzailea zen. Bere aurkariak hil zituen".

## Biografia
### Lehen urteak eta irakasle garaiak

Robert Mugabe 1924an jaio zen Kutaman, Harare hiriburutik gertu; aita zurgina zen eta amak katixima erakusten zien herrixkako haurrei. Irakasle izan zen, eta, guztira, sei titulu unibertsitario lortu zituen; zuzenbidekoa, esaterako. Aita, Gabriel Matibili, malawiar jatorrikoa, eta ama Bona Mugabe katolikoak ziren. Sei seme-alabetatik, hirugarrena izan zen Mugabe. Bi anaia nagusi zituen, eta bera oso gaztea zela hil ziren. Aitak, ofizioz arotza, 1934an utzi zuen familia (Michael anaia nagusiaren heriotzaren ondoren), Bulawayora lan bila joan zenean.
Lehen eta bigarren hezkuntza Enpandeni Misiolari Eskolan jaso zuen, eta, 17 urterekin, Lehen Hezkuntzako irakasle gisa trebatu zen. Eginkizun hori Hego Rhodesiako zenbait eskolatan bete zuen. 1948an, Hegoafrikara joan zen bere ikasketak zabaltzera. Letratan lizentziatu zen Fort Hareko Unibertsitatean, 1951n.​ 1952an, beste kristau-eskola batzuetan jarraitu zuen irakasle-lanetan, eta, han, lehen ezkontidea ezagutu zuen, Akkran (Ghana) lan egiten zuen bitartean.​ Geroago, Ekonomia ikasi zuen Londresko Unibertsitatean.

### Ibilbide militar eta politikoa
#### Zimbabweren independentziarainoko ibilbidea

36 urterekin eman zion hasiera bere ibilbide politikoari: Zimbabwek Erresuma Batutik independentzia lortzearen aldeko talde batzuetako militante izan zen. 1964an espetxeratu zuten, epaiketarik gabe, orduko gobernuaren aurkako adierazpenak egiteagatik.
Espetxean zela aukeratu zuten Zimbabweko Afrikako Batasun Nazionala (ZANU) mugimenduko buru. Hamar urteko kartzelaldia amaituta, Mozambikera egin zuen ihes, eta, handik, Rhodesiako Gobernuaren aurkako gerrilla erasoak bultzatu zituen, baina baita elkarrizketa prozesuak ere. Zimbabweko Errepublika independenteari ateak ireki zizkioten Lancaster Houseko akordioen sinatzaileetako bat izan zen. Horiek horrela, herrialdeak, 1980an, independentzia eskuratu eta hauteskundeak lehen aldiz egin zituztenerako, askatasunaren ikur bilakatua zen Mugabe, eta erraz iritsi zen lehen ministro kargura.
Agintera heldu zenean, haren gobernuaren helburu nagusia adiskidetzea izan zela esan arren, 1992an, Lurra Eskuratzeko Legea onartu zuen, zeinaren bidez lur-jabe zurien esku zeuden eremuak desjabetu zituen. Lege berriaren helburua lur horiek herritarren artean banatzea bazen ere, herrialdeko ekonomiak gainbehera egin ahala, oposizioak egotzi zion presidenteari jabetzak haren gertukoen esku utzi izana. Horrez gain, desjabetzeek eragina izan zuten ekonomian, eta, herrialde aberatsa izan arren, nazioartera jo behar izan zuten elikagaiak eskuratu ahal izateko; izan ere, lur-jabe berriek ez zuten baliabiderik eskuratu berri zituzten eremuak ustiatzeko.
2008ko hauteskundeak polemika eta odol isurtze handien artean egin ziren: Aldaketa Demokratikoaren Aldeko Mugimendua (MDC) oposizioko alderdiaren aldeko 200 lagunetik gora hil, eta milaka torturatu zituzten. Hauteskundeen ondoren, Mugabek esan zuen «Jainkoak soilik» apartatu ahal zuela boteretik. Egoerak bultzatuta, bi alderdiek batasun gobernua eratu zuten, eta Mugabek MDCko buru Morgan Tsvangirairekin banatu zuen boterea.
2017ko azaroan, Emmerson Mnangagwa presidenteordea eta Zimbabweko independentzia gerrako heroia kargugabetu zuen Mugabek. Handik astebetera, armadak haren aurkako estatu kolpea eman zuen. Horren ondoren, agintea utzi behar izan zuen. ZANU-PF alderdiko buruzagitza ere kendu zioten.

### Presidentetza ondoko bizitza

Presidentetzatik kendu ondoren, erabateko immunitatea eta luxuzko bizitza izan zituen Mugabek, eta Harare etxean bizi izan zen. Hala eta guztiz ere, Mugabek 2018ko martxoaren 15ean esan zuen ezabatu behar zen «estatu-kolpe» batean bota zutela. Mnangagwarekin ez zuela lan egingo esan zuen, eta haren presidentetza «ilegala eta inkonstituzionala» zela esan zuen. 2018ko hauteskunde orokorretan, Mugabek Nelson Chamisa hautagaia lagundu zuen.
Handik gutxira, osasun-arazoak izan zituen, eta tratamendu medikoa jaso zuen Singapurren bi hilabetez. Ibiltzeko gaitasuna ere galdu zuen.

### Heriotza

2019ko irailaren 6an, 95 urterekin hil zen Singapurreko ospitale batean. Emmerson Mnangagwak berak berretsi zuen iragarkia, eta deitoratu zuen haren heriotza, eta heroi nazional deklaratu zuen.

## Bizitza pertsonala

Mugabe batez besteko altuerakoa zen; 170 cm baino gehixeago neurtzen zuen, eta erakusten du David Blair biografoak «itxurakeria zorrotz, bitxi» gisa deskribatzen duena. Mugabek bere itxura zaintzen zuen, normalean hiru piezako jantzia eramaten zuen, eta bere kabineteko kideek antzera jantzi zitezen azpimarratzen zuen, ingeles estiloan. 1980an boterea hartzean, Mugaberen nortasun-ikurra bere armazoi lodiko betaurrekoak ziren, eta bibote txikiagatik ere ezaguna zen.​ Afrikako beste lider batzuek ez bezala, Mugabek ez zuen gustuko bere haurtzaroa idealizatzea. Abstemioa zen, eta inoiz ez zuen, ez alkoholik hartzen, ez erretzen, eta —bere lehen biografoen arabera, David Smith eta Colin Simpson— «haurrenganako maitasun izugarria» zuen. Lehen urteetan, ebakuntza bat izan zuen genitaletan, eta zurrumurruak sortu zituen Barrabil bat edo zakilaren erdia besterik ez zuela; zurrumurru horiek hura barregarri uzteko erabili zituzten aurkariek, eta aldekoek, berriz, kausa iraultzaileagatik sakrifizio handiak egiteko prest zegoela adierazteko.
Mugabek ingelesez ondo hitz egiten zuen, adoptatutako britainiar azentu batekin hitz batzuk esan zituenean.​ Kriketeko joko ingelesaren zale ere bazen: «Kriketak jendea zibilizatzen, eta zaldun onak sortzen ditu» esanez.​ David Blairrek esan zuen ezaugarri britainiarren horrek iradokitzen duela Mugabek errespetatu egiten zuela eta, agian. miresten zuela Erresuma Batua, aldi berean, erresumina sentitzen eta herrialdea gorrotatzen bazuen ere.​ Hollandek iradoki zuen ezaugarri anglofilo horiek goiz sortu zirela bere bizitzan; izan ere, Mugabek —Rhodesiako gizarteko beltzaren aurkako arrazismoa jasan zuen luzaroan— gizarte-arrazismoak eragindako «bere buruarenganako gorrotoaren» aurka « hartu zuen ingelesa antidototzat».
Blessing-Miles Tendi akademikoak esan zuen Mugabe «oso figura konplexua izan zela, ohiko kategorietan nekez hauteman daitekeena».​ Era berean, David Blairrek «aparteko nortasun konplexudun» gisa deskribatu zuen.​ Smithek eta Simpsonek adierazi zutenez, Zimbabweko liderra zen: «gazte serioa, nahiko bakartia, adeitsua, langilea, bere garaiko minutu bakoitza irakurtzeko erabiltzen zuena, barreari ez oso emana: baina, batez ere, irmoa».​ Blairrek aipatzen zuen: «autodiziplina, adimena eta lan gogorrerako gogoa [Mugaberenak] nabarmenak», eta ezaugarri nagusi gisa: «bihozgabetasuna eta erresilientzia». Blairrek argudiatzen zuen Mugabek nortasun-ezaugarri asko partekatzen zituela Ian Smithekin, eta esan zuen biak «harroak, ausartak, burugogor, karismatikoak eta ameslari sineskorrak» zirela.
Meredithek honela deskribatu zuen Mugabe: «ahots leuneko portaera, adimen-maila zabala eta izaera adierazkorra». Horrek guztiak bere «anbizio gogor eta irmoa» adierazten zuen. Ndlovu-Gatshenik «Afrikako buruzagi karismatikoenetako bat» zela esan zuen, eta «oso adierazkorra eta hitzaldi onak» egiteko gai zela nabarmendu zuen.​ Jonathan Moyo, Mugaberen informazio-ministro izan zena harengandik aldendu baino lehen, esan zuen presidenteak «oso ondo hitz egin dezake, bere indar handia baita». Tendik esan zuen ezen, asmamen naturala izan arren, Mugabek maiz ezkutatzen zuela hori «kanpoko itxura pentsagarri eta doiaren eta zeremonia eta tradizioarekiko gustuaren» atzean.​ Heidi Hollandek, bere hazkuntza «disfuntzionala» zela eta, iradoki zuen Mugabek «auto-irudi ahula» zuela, eta honela deskribatzen zuen: «bere sentimenduetatik bereizitako gizona, gizatasunik eta berotasun arruntik gabea». Haren arabera, Mugabek «heldutasun eza emozional nabarmena» du, eta homofoboa zen, baita arrazista eta xenofobo ere.
Meredithen arabera, Mugabek «adierazkor, pentsakor eta bateratzaile» gisa aurkezten zuen bere burua, 1980ko hauteskundeak irabazi ondoren.​ Blairrek zioenez, bere ibilbideko aldi horretan, Mugabek «erabateko eskuzabaltasuna eta ausardia morala» erakutsi zituen, nahiz eta aurreko erregimeneko kideekiko «samintasuna eta gorrotoa» sentitzeko arrazoi pertsonal sendoak izan. 1979ko negoziazioetan Mugaberekin hitz egin ondoren, Michael Pallisterrek, Britainia Handiko kanpo arazoetako buruak, honela deskribatu zuen Mugabe: «oso forma zorrotz, batzuetan nahiko oldarkor eta desatseginen» jabe.​ Peter Longworth diplomatiko britainiarrak, pribatuan, esan zuen: Mugabe «oso atsegina eta oso adierazgarria zela eta ez zuela umorerik. Zaila da ezagutzen duzun gizona telebistan gaizki esaka ibiltzen deenarekin erlazionatzea». Normanek esan zuen: «Tratuan, beti atsegin eta zintzo aurkitu nuen. Alde bero bat ere bazuen, batzuetan argi ikusi nuena».
The Observeren kazetari batek, Colin Legumek, argudiatu zuen Mugabek «nortasun paranoide» bat zuela, hau da, paranoia klinikorik ez izan arren, modu paranoikoan jokatzen zuela presio iraunkor eta gogor baten pean jartzen zitzaionean. Andrew Norman Mugaberen biografoak iradoki zuen, agian, liderrak nortasunaren nahaste antisoziala jasan zuela. Mugaberen zenbait biografok ohartu dira boterea bereganatzeko obsesioa zuela. Meredithen arabera: «Mugaberentzat boterea ez zen helburu baterako bitarteko, baizik eta helburua bera».​ Alderantziz, Onslow-ek eta Redding-ek iradoki zuten Mugabek boterearenganako zuen grina «arrazoi pertsonal eta ideologikoetatik» eta oposizio politikoaren ez-legezkotasunaren uste zintzoagatik sortzen zela.​ Denis Norman Mugaberen kabinetean urte askoan egon zen politikari zuriak esan zuen: «Mugabe ez da aberastasunak gidatutako gizon oparoa, baizik eta botereaz gozatzen duena. Hori izan da beti haren motibazioa».

### Ezkontzak eta ondorengoak

Hollanden arabera, Mugaberen lehen emaztea, Sally Hayfron, Mugaberen «isilmandatari eta lagun erreal bakarra» izan zen, «iraindu gabe Mugaberen ideiei aurre egin diezaieketen bakarrenetakoa».
Bere seme bakarra, Michael Nhamodzenyika Mugabe, 1963ko irailaren 27an jaio eta 1966ko abenduaren 26an hil zen, Ghanan, non Sally lanean ari zen Mugabe espetxean zegoela. Sally Hayfron Mugaberena irakasleak, izan ere, aktibista politiko independente gisa zuen jarrera baieztatu zuen.
Mugabek Zimbabweko komunikabideei eskatu zien emazteari buruz ari zirenean, Amain (Nazioaren ama) izena emateko, nahiz eta zimbabwetar asko deseroso sentitu atzerritarra zelako.​ ZANU-PFko emakume-ligako buru izendatu zuten, eta hainbat karitate-operaziotan parte hartu zuen, nahiz eta tratu horietan ustelkeriaz oso blaituta jotzen zen. Mugabe lehen ministro karguan zegoela, giltzurruneko hutsegitea izan zuen, eta, hasiera batean, Erresuma Batura joan behar izan zuen dialisirako, Soamesek dialisi-makina bat Zimbabwera bidaltzeko bidea antolatu zuen arte.
Oraindik Hayfronekin ezkonduta, Mugabek ezkontzaz kanpoko harremana hasi zuen bere idazkariarekin 1987an, Grace Marufurekin; bera baino 41 urte gazteagoa zen, eta, garaian, Stanley Gorerazarekin ezkonduta zegoen. 1988an, alaba bat izan zuen, Bona, eta, 1990ean, seme bat, Robert.​ Harremana ezkutatu egin zitzaien zimbabwetarrei, nahiz Hayfronek ezagutzen zuen. Patricia Bekele ilobaren arabera (bereziki hurbila zuena), Hayfron ez zegoen pozik Mugabek Marufurekin afera bat izatearekin, baina hark nik egin beharko nukeena esaten zidan gauza bera egin zuen: «Ezkontzan arazorik baduzu, hitz egin burkoarekin. Inoiz ez umildu senarra». Haren lema zen aurrera egitea irribartsu. ​Hayfron 1992an hil zen, giltzurruneko gaixotasun kroniko baten ondorioz.
1992an, Hayfron hil ondoren, Mugabe eta Marufu ezkontza-zeremonia katoliko handi batean ezkondu ziren, 1996ko abuztuan. ​Zimbabweko lehen dama gisa, Gracek luxuaren zaletasuna hartu zuen, arropa eta bitxiak erosteko interes bereziarekin. Luxuzko erosketa konpultsibo horien ondorioz, «Gucci Grace» ezizena jarri zioten. Ustelkeria-fama ere irabazi zuen. 1997an, Grace Mugabek bikotearen hirugarren semea erditu zuen, Chatunga Bellarmine.
Robert Mugabe Junior eta haren anaia txikia, Chatunga Bellarmine, ezagunak dira beren luxuzko bizimodua gizarte-inguruneetan argitaratzeagatik. Hori dela eta, Tendai Bitik salatu du zimbabwetar zergadunen dirua gastatzen ari direla.

## Sariak

* 1989: Jawaharlal Nehru Saria

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 Elizegi Egilegor, Arantxa. Robert Mugabe hil da, Zimbabweko presidente ohia. Berria egunkaria, 2019ko irailak 6, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-09-06).
* 1 2 Mugabek utzi egin du presidente kargua. Berria egunkaria, 2017ko azaroak 21, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-09-06).
* ↑ «Robert Mugabe - Robert Mugabe -» web.archive.org 2008-05-16 (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).
* ↑ Roberto Ortiz de Zárate. «Robert Mugabe». Consultado el 4 de mayo de 2017.
* 1 2 3 Mutuberria Alkorta, Jon. Soslaia. Robert Mugabe: 33 urtez boterean, iruzurraren susmopean. Berria egunkaria, 2013ko uztailak 31, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-09-06).
* ↑ Alberdi, Iosu. Militarrek Zimbabwe hartu dute, eta Mugabe presidentea atxilotu. Berria egunkaria, 2017ko azaroak 16, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-09-06).
* ↑ (Ingelesez) Collier, Hatty. (2017-12-28). «Robert Mugabe's lavish retirement package includes first-class flights, a five-bedroom house and 23 staff» Evening Standard (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Parellada, Gemma. (2019-09-06). «Muere Robert Mugabe, el hombre que liberó y condenó Zimbabue» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).
* ↑ (Ingelesez) France-Presse, Agence. (2018-03-15). «Robert Mugabe says 'disgraceful' Zimbabwe coup must be undone» The Guardian ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).
* ↑ (Ingelesez) Zimbabwe election: Mugabe refuses to back successor Mnangagwa. 2018-07-29 (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Mugabe recibe atención médica en Singapur y ya no puede caminar por sí solo» La Vanguardia 2018-11-24 (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).
* ↑ Press, Europa. (2018-11-24). «Robert Mugabe lleva dos meses ingresado en Singapur y ya no puede caminar, confirma el Gobierno de Zimbabue» www.europapress.es (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).
* ↑ (Gaztelaniaz) RedacciónRPP. (2019-09-06). «Robert Mugabe, cuestionado expresidente de Zimbabue, murió a los 95 años | Rpp Noticias» rpp.pe (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).
* ↑ Robert Mugabe, expresidente de Zimbabwe, a los 95 años
* 1 2 3 4 5 6 7 8 Blair 2002, 25 orr. .
* ↑ Holland 2008, 109–110 orr. .
* ↑ Blair 2002, 14 orr. .
* 1 2 Blair 2002, 17 orr. .
* ↑ Meredith 2002, 23 orr. .
* ↑ Smith & Simpson 1981, 48 orr. .
* ↑ Holland 2008, 174 orr. .
* 1 2 3 Blair 2002, 26 orr. .
* ↑ Holland 2008, 211 orr. .
* ↑ Tendi 2011, 307–308 orr. .
* ↑ Smith & Simpson 1981, 15–16 orr. .
* ↑ Blair 2002, 24 orr. .
* ↑ Blair 2002, 244 orr. .
* ↑ Meredith 2002, 37 orr. .
* ↑ Ndlovu-Gatsheni 2009, 1142 orr. .
* ↑ Holland 2008, 183 orr. .
* ↑ Tendi 2013, 964–965 orr. .
* ↑ Holland 2008, 51 orr. .
* ↑ Holland 2008, 67 orr. .
* ↑ Holland 2008, 84 orr. .
* ↑ Holland 2008, 95 orr. .
* ↑ Holland 2008, 83 orr. .
* ↑ Meredith 2002, 14 orr. .
* ↑ Meredith 2002, 7 orr. .
* ↑ Holland 2008, 119 orr. .
* ↑ Norman 2008, 163 orr. .
* ↑ Blair, 2002, p. 25; Meredith, 2002, p. 16.
* ↑ Meredith 2002, 233 orr. .
* ↑ Onslow & Redding 2009, 69 orr. .
* ↑ Holland 2008, 125 orr. .
* ↑ Holland 2008, 25 orr. .
* ↑ Holland 2008, 21 orr. .
* ↑ (Ingelesez) Bowcott, Owen. (2005-11-01). «FO's fight over Mugabe's wife» The Guardian ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).
* 1 2 3 Meredith 2002, 96 orr. .
* ↑ Holland 2008, 23 orr. .
* ↑ Holland 2008, 24 orr. .
* ↑ Holland 2008, 76 orr. .
* ↑ Meredith, 2002, p. 96; Norman, 2008, p. 80.
* ↑ Holland 2008, 22 orr. .
* ↑ (Ingelesez) Ap. (1992-01-28). «Sally Mugabe, Zimbabwe President's Wife, 60» The New York Times ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).
* ↑ Meredith 2002, 108 orr. .
* ↑ Meredith 2002, 108–109 orr. .
* ↑ (Ingelesez) Radio, Nehanda. (2014-11-16). «Is 'Gucci' Grace Mugabe about to be the world's first female dictator?» Nehanda Radio (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).
* ↑ Meredith 2002, 109 orr. .
* ↑ «BBC NEWS | World | Africa | Mugabe: Freedom fighter turned autocrat» news.bbc.co.uk (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).
* ↑ «The offspring of Africa’s strongmen are living it up» The Economist ISSN 0013-0613. (Noiz kontsultatua: 2024-05-18).

## Bibliografia

    Alao, Abiodun. (2012). Mugabe and the Politics of Security in Zimbabwe. Montreal and Kingston: McGill-Queen's University Press ISBN 978-0-7735-4044-6..
    Blair, David. (2002). Degrees in Violence: Robert Mugabe and the Struggle for Power in Zimbabwe. London and New York: Continuum ISBN 978-0-8264-5974-9..
    Chigora, Percyslage; Guzura, Tobias. (2011). «The Politics of the Government of National Unity (GNU) and Power Sharing in Zimbabwe: Challenges and Prospects for Democracy» African Journal of History and Culture 32: 20–26..
    Gallagher, Julia. (2015). «The Battle for Zimbabwe in 2013: From Polarisation to Ambivalence» Journal of Modern African Studies 531: 27–49. doi:10.1017/S0022278X14000640..
    Holland, Heidi. (2008). Dinner with Mugabe: The Untold Story of a Freedom Fighter Who Became a Tyrant. London: Penguin ISBN 978-0-14-104079-0..
    Howard-Hassmann, Rhoda E.. (2010). «Mugabe's Zimbabwe, 2000–2009: Massive Human Rights Violations and the Failure to Protect» Human Rights Quarterly 324: 898–920..
    Meredith, Martin. (2002). Our Votes, Our Guns: Robert Mugabe and the Tragedy of Zimbabwe. New York: Public Affairs ISBN 978-1-58648-186-5..
    Ndlovu-Gatsheni, Sabelo J.. (2009). Making Sense of Mugabeism in Local and Global Politics: 'So Blair, keep your England and let me keep my Zimbabwe'. 30, 1139–1158 or. doi:10.1080/01436590903037424..
    Ndlovu-Gatsheni, Sabelo J.. (2015). Sabelo J. Ndlovu-Gatsheni ed. Mugabeism? History, Politics, and Power in Zimbabwe. New York: Palgrave Macmillan, 1–25 or. ISBN 978-1-137-54344-8..
    Norman, Andrew. (2008). Mugabe: Teacher, Revolutionary, Tyrant. Stroud: The History Press ISBN 978-1-86227-491-4..
    Onslow, Sue; Redding, Sean. (2009). «Wasted Riches: Robert Mugabe and the Desolation of Zimbabwe» Georgetown Journal of International Affairs 101: 63–72..
    Shire, George. (2007). «The Case for Robert Mugabe: Sinner or Sinned Against?» The Black Scholar 371: 32–35..
    Sithole, Masipula. (2001). «Fighting Authoritarianism in Zimbabwe» Journal of Democracy 21: 160–169. doi:10.1353/jod.2001.0015..
    Smith, David; Simpson, Colin. (1981). Mugabe. London: Sphere Books ISBN 978-0-7221-7868-3..
    Tendi, Blessing-Miles. (2011). «Robert Mugabe and Toxicity: History and Context Matter» Representation 473: 307–318. doi:10.1080/00344893.2011.596439..
    Tendi, Blessing-Miles. (2013). «Robert Mugabe's 2013 Presidential Election Campaign» Journal of Southern African Studies 394: 963–970. doi:10.1080/03057070.2013.858537..
    Gallagher, Julia. (201). «The Battle for Zimbabwe in 2013: From Polarisation to Ambivalence» Journal of Modern African Studies 531: 27–49. doi:10.1017/S0022278X14000640..
* Datuak: Q10707
* Multimedia: Robert Mugabe / Q10707