OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Zeltiko (antzinako herria)

Zeltikoak (latinez: Celtici; portugesez: Célticos) Iberiar penintsularen hego-mendebaldean, Alentejon, Algarven, Badajozen eta Huelvako iparraldean Burdin Arotik aurrera bizi izan zen herri zelta izan zen.
Galeziar, zeltiberiar eta turdetaniarrekin lotura estua zuten.
Zeltiko hitzak berez, zelta herrien osotasunari aplikatzen zaion adjektiboa da: hizkuntza zeltikoak, herri zeltikoak, eta abar, eta zelta adjektiboaren sinonimoa da. Baina erromatarrek Celtici izen eman zietan Iberiar penintsulako hego mendebaldeko herri zelta hauei, eta horregatik, "zeltiko" izendapena eman zaie.
Jorge de Alarçãoren arabera, "Celtici" izendapena zenbait herri biltzen zituen talde bat izango litzateke, hala nola Saefes-ak eta Cempsi-ak (Cempsii), eta agian lusitaniarrak. Izatez, jatorri zeltikoa proposatu da Cempsii etnonimorako, jatorrizkoaren izendapena izango zen Cimbii hitzaren egokitzapen grekoa litzatekeena, Algarbeko garaiko estela batean horrela jasota agertzen baita. Cimbii hori, irlandera zaharrean agertzen den cimb (zerga) eta cimbid (gatibu). *kimbiatis> zerga ordaintzen duena.
Zeltikoak Alentejoko lautadak partekatzen zituzten turdetaniarrekin, eta ospetsuak mendebaldekoak. Posidonio eta Artemidoro bezalako autore zaharragoetan oinarritua, Klaudio Ptolomeok (K.o. 90 - K.o. 168), II. mendean bi herrien artean ezberdindu zuen. Pliniok bere Naturalis Historia idazlanean, esaten du Andaluziako Huelvara arte lurraldea okupatu zuten, lusitaniarren taldeko herri armatu moduan. Halaber, Pliniok herri honen lege, kultu eta oppiden izenak lusitaniartzat zituen. Herri zeltikoek burdinaren metalurgia erakutsi zieten Mediterraneo aldeko biztanleei.

## Oharrak

* ↑ Historikoki, baita Antzinaroan ere, garaitutako herriei zerga ezartzen zien garaileak, Erromak egin bezala.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2015-1-30). 174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak. , 3 or..
* ↑ Berrocal-Rangel, Luis. (1992). Los pueblos célticos del soroeste de la Península Ibérica. Madril: Editorial Complutense ISBN 84-7491-447-7..
* ↑ (Frantsesez) Perdicoyianni-Paleologou, Helene. «Analyse Linguistique des Anciennes Langues Celtiques» Encyclopédie de l'Histoire du Monde (Noiz kontsultatua: 2023-04-28).
* ↑ Alarcao, Jorge de. (1999). «Populi, Castella e Gentilitates» Revista de Guimarães, Guimarães Liburuki berezia I: 133-150..
* ↑ (Ingelesez) Koch, John. (2009). «A case for Tartessian as a Celtic Language"» Palaeohispánica: Revista sobre lenguas y culturas de la Hispania antigua 9: 339-351. doi:https://doi.org/10.36707/palaeohispanica.v0i9.233..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11916395
# Zeltsoren liburutegia

Zeltsoren liburutegia Antzinako Erromako eraikin bat da, Efeson, Anatolian (egungo Turkian), II. mendean egindakoa, Tiberio Julio Zeltso Polemeano senatari eta kontsularen ohorez. 135. urtean bukatu zen Zeltsoren seme Tiberio Julio Aquila Polemeanori esker. Zeltso kontsul izan zen 92. urtean; gero, 115ean, Asiako erromatar probintziaren gobernatzailea izan zen. Gainera, lurraldeko herritar aberatsa zen.

## Ezaugarriak

Liburutegia 12.000 bilkari jasotzeko eraiki zen. Halaber, Celsusen hilobi monumentala izan behar zuen. Oso arraroa zen pertsonaia bat horrela lurperatzeko eta, gainera, hiriaren mugetan; zalantzarik gabe ohore handia zen hori guztia.

## Historia

Eraikin honek garrantzi berezia du, Antzinako Erromako liburutegien aztarnak eskasak baitira. Halaber, horrek liburutegi publikoak Inperioaren toki askotan eraiki zirela eta ez Erroman bakarrik erakusten digu.
Eraikina solairu bakarrekoa da. Eguzkiaren argia erabiltzeko ekialdera ematen du eta horrek, Vitrubioren esanetan, goiztiarrei laguntzen zien. Plataforma baten gainean eraikia, bertara ailegatzeko bederatzi eskaloi daude. Hiru ziren liburutegiaren sarrerak. Erdiko sarrera nagusia zen eta, beraz, alboetakoak baino handiagoa zen. Fatxada osoan sarrera horien buruenen gainean leihoa asko zeuden apaingarri gisa.
263 urtean godoek liburutegia erre egin zuten.
1970 eta 1978 artean aztarnak lehengoratzeko zaharberritze handia egin zen. Lan horiek, orokorrean, jatorrizko eraikin historikoaren ezaugarriak zaindu zituzten. Gaur egun liburutegiaren fatxada erromatarren eraikin publikoen adibide ederra da.

## Iruditegia

* Liburutegiaren fatxada gauez.
* Arete, birtutearen pertsonifikazioa.
* Liburutegiaren barrualdea gaur egun.
* Liburutegiaren apaingarriak.

## Erreferentziak

* ↑ Molina Sánchez, César Antonio (2012). Donde la eternidad envejece. Bartzelona: Círculo de Lectores. ISBN 978-84-672-5312-2.
* ↑ «Greece and Asia Minor». The Cambridge Ancient History. XI, The High Empire AD 70-192. Cambridge University Press. 618-619, 631 or. ISBN 978-0521263351.
* ↑ https://www.diariodelviajero.com/asia/memorias-de-turquia-la-biblioteca-de-efeso

## Kanpo loturak

* (Ingelesez)Irudien bilduma.
* Datuak: Q744406
* Multimedia: Library of Celsus / Q744406
# Zeltingen-Rachtig

Zeltingen-Rachtig Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Bernkastel-Wittlich (barrutia)|Bernkastel-Wittlich]] barrutian. 2014an 2.247 biztanle zituen 16,94 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q189241
* Multimedia: Zeltingen-Rachtig / Q189241
# Zelta poniak

Zelta poniak Mendebaldeko Europako Atlantikoaren itsas bazterreko herrialdetako hainbat zaldi arraza dira. Urtetan uste izan da zaldi arraza guzti hauek garai bateko Zelten migrazioek ekarritako abereen ondorengoak direla. James Cossar Ewart eskoziar zoologista izan zen zelta ponien ideia plazaratu zuena, poni guzti hauek sailkapen talde batean kokatuz.
Egun baieztapen hori zalantzan jartzen da, behintzat hainbat zaldi arrazen kasuan. Asturkoi eta pottokak esate baterako Azken Izotz Aroa eta gero Kantauri itsasoko ertzan iraun zuten zaldien ondorengoak direla uste da. Dena den mendetan zehar kanpotik ekarritako beste zaldi arrazekiko nahasketak ezin dira baztertu.
Gertatzen dena zera da, zaldi arraza hauen hedapen lurraldeak garai bateko zelta kulturako eremu asko barneratzen duela. Esan bezala zaldi arraza hauek ponien ezaugarriak dituzte.
Beste aldetik Europako uztai-atlantiarraren baldintza ekologikoak nahiko antzekoak izanik, eta kontutan hartuz arraza hauen arbasoa berbera dela, Equus caballus gallicus, ez da harritzekoa arraza hauen arteko antzekotasuna zeltiar herrien eraginarik gabe ere
Azken ikerketa genetikoen arabera zera ematen du, Iberiar penintsulara ekarritako etxekotutako zaldiak bertako zaldi basatiekin nahastu zirela. Haren ondorioz bertako zaldi arrazek antzinako zaldi basatien ondare genetikoa gorde dute. Honek ezbaian jartzen du "zelta poni" guztiak aspaldiko zeltek ekarri zutela eta jatorri berbera daukatenaren teoria.
Zelta poniak delako zaldi taldean sailkatzen dira, besteak beste, Euskal Herriko pottoka, Asturiasko asturkoi zaldia, Kantabriako zaldi montxinoa, Ingalaterrako hego aldeko Dartmoor poniak, Exmoor poni eta New Forest poni arrazak, Galiziako zaldia edo "Faco galegoa", Portugaleko garrano zaldia, Irlandako Connemarako ponia, islandiar ponia, Faroeetako ponia zein Eskoziako Shetland ponia daude ere talde honetan Europako beste zenbait poni arrazen artean.

## Erreferentziak

* ↑ Francisco de Otazu. "El asturcon y la caballeria romana".
* ↑ http://waste.ideal.es/asturcon.htm
* ↑ "SOS caballo losino" WEB orrialdea
* ↑ http://www.elpais.com/articulo/sociedad/origen/caballos/domesticos/ibericos/elpepusoc/20100112elpepusoc_12/Tes

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3396187
# Zeltiberiar Gerrak

Zeltiberiar Gerrak K.a. III. eta K.a. II. mendeen artean Erromatar Errepublika eta Ebro haraneko erdialdean eta Iberiar goi-lautadako iparraldean bizi zen zeltiberiar herrien arteko zenbait gatazka izan ziren. Liskarrek luzaroan iraun zuten, tartean zenbait su-eten, itun, setio eta gudu izanda.
Bigarren Gerra Punikoa amaitu zenean, erromatarrek kartagotarrek Hispanian kontrolpean zituzten eskualdeak bereganatu zituzten. Horren ondorioz, zeltiberiarrak erromatar probintzia berria honen mugakide bilakatu ziren. Erromatar armada Zeltiberia inguruan agertu zen eta honek Lehen Zeltiberiar Gerra piztu zuen. Erromatar garaipenak Grako pretoreak zenbait tribuekin sinaturiko bake-itunari esker 24 urtez pax romana mantendu zen.
K.a. 154an, Erromatar Senatuak beloen Segeda hiriari harresiak eraikitzea galarazi zion eta hauek gerra deklaratu zuten. Horrela hasi zen Bigarren Zeltiberiar Gerra (k.a. 154–k.a. 152). Gutxienez hiru tribuk borrokatu erromatarrak zituzten: titiarrek, beliarrek (Segeda eta Nertobriga hiriak) eta arebakoek (Numantzia, Axinum eta Ocilis herriak). Hasieran zeltiberiarrek zenbait garaipen lortu zituzten baina Marko Klaudio Martzelok egoera aldatzea lortu zuen eta berriro bakea sinatu zuten. Hurrengo kontsulak, Luzio Lizinio Lukulok, Dueron bizi ziren eta Erromarekin gerran ez ziren bakzeoak eraso zituen. Lukulok ez zuen Senatuaren baimena baina bakzeoak karpetaniarrekin harremanetan zeudela aitzakiatzat hartu zuen. Horrela Bigarren Zeltiberiar Gerra Lusitaniar Gerrarekin (k.a. 154–k.a. 150) gainjarri zen.
Zeltiberiar Gerretako hirugarren matxinada handia Numantziar Gerra (k.a. 143–k.a. 133) izan zen. Hau gerrarik luzeena izan zen eta behin-betiko amaitu ziren zeltiberiar matxinadak.

## Erreferentziak

* ↑ Apiano, Iber, 46
* ↑ Apiano Iber, 50.
* ↑ Kovaliov, S. I.. (1992). Historia de Roma. Madril: Ediciones Akal, S. A. ISBN 84-7600-472-9..
* 1 2 Apiano. De rebus Hispaniensibus. in: Historia Romana..
* ↑ Pina Polo, Francisco.. (1999). La crisis de la República (133-44 a. C.). Madril: Editorial Síntesis, S. A. ISBN 84-7738-673-0..
* ↑ Wintle, Justin. (2003). The Rough Guide History of Spain. in: Rough Guides: Spain..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2446231
# Zakil-hari

Zakil-haria moko-azala eta zakil-mokoa lotzen dituen azal-tolesa da, moko-azala zakil-mokoaren gainetik ateratzen eta sartzen laguntzen duena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1772935
* Multimedia: Frenulum of the human penis / Q1772935
# Zakil-moko

Zakil-moko, zakil-baba edo glandea zakilaren muturra da, zakilaren beste zatia baino zabalxeagoa izaten dena eta azal finagoa duena, mukosaren antzekoa. Anatomikoki homologoa da gizaki emeen klitoriaren glandearekin.
Normalki zakil-mokoa moko-azalarekin osorik edo partzialki estalita dago, ez bada erdainkuntzarik egin. Moko-azala atzerantz eraman daiteke, edo zakil-mokoa baino aurrerago ere, eta erekzioa gertatzen denean, automatikoki atzera egin dezake.

## Erreferentziak

* ↑ «Labayru Hiztegia» Labayru Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2021-01-31).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q650891
* Multimedia: Glans penis / Q650891
# Zakil-eskrima

Zakil-eskrima zenbait platelminto-espeziek (Pseudobiceros hancockanus, adibidez) egiten duten parekatze-portaera bat da. Zakil-eskrima praktikatzen duten espezieak hermafroditak dira; banako bakoitzak obulu-ekoizleak eta espermatozoideak sortzen dituzten barrabilak ditu.
Planariek "eskrima" egiten dute, daga itxurako bi zakilak erabiliz. Zakila puntazorrotzak eta zuriak dira. Estalketa erritualak borroka bortitza dakar, eta bi planaria hermafroditak bestearen azala zulatzen saiatzen dira bi zakiletako batekin. Banako batek, aitak, bestea intseminatuko du, eta esperma larruazalaren poroetatik xurgatuko da; hala, beste organismoa ernalduko da, ama izango dena. Ordubete iraun dezake borrokak.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Michiels, N. K.; Newman, L. J.. (1998-02). «Sex and violence in hermaphrodites» Nature 391 (6668): 647–647. doi:10.1038/35527. ISSN 1476-4687. (Noiz kontsultatua: 2024-08-21).
* ↑ (Ingelesez) «Retired Site | PBS» Retired Site (Noiz kontsultatua: 2024-08-21).
* ↑ (Ingelesez) «National Geographic» National Geographic (Noiz kontsultatua: 2024-08-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2004939
# Zakil haustura

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Zakil haustura zakilaren leize-gorputza inguratzen duen bi tunica albuginea mintz-zorroetako bat edo biak hausteari deritzo. Tente dagoen zakila bat-bateko kolpe latza jasaten duenean gerta daiteke, batez ere sexu-harremanetan zehar, baina baita masturbatze gogorren ondorioz ere. Zenbaitetan lesio honek uretraren haustura edota zakilaren nerbio dortsal, zain eta arteriatan zauriak eragin ditzake.

## Sintomak

Zakil hausturaren sintomarik argienak haustura gertatzean entzuten den hotsa eta erekzioaren berehalako galera dira. Horrek zaurituari min handia ematen dio, zakilaren inguruan ubeldurak agertuz.

## Tratamendua

Zakil haustura mediku larrialditzat hartzen da. Ondorioz osasun-zerbitzuetara jo behar da gertatu eta berehala. Sarri larrialdiko ebakuntza egin behar da zakila konpontzeko. Mediku arreta atzeratzeak, konplikazioak eragin ditzake, besteak beste: zutitzearen disfuntzioa, zakilaren makurdura iraunkorra, zauriak uretran edota aurrerantzean sexu-harremanak mingarriak izatea.

## Erreferentziak

* 1 2 «Zakilak izan ditzaken lesioak» Eingo al deu? 2011-02-21 (Noiz kontsultatua: 2022-08-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1412895
* Multimedia: Penis Lesion / Q1412895
# Zakil pletismografia

Zakil pletismografia edo falometria zakilaren odol-zirkulazioa neurtzean datzan teknika da. Teknika honek gizonezko baten sexu-kitzikapena neurtzeko balio du hurbilpen gisa. Zakil pletismografia metodorik ohikoenak tentsio-galga batekin zakilaren zirkunferentzia neurtzean edo zakilaren oinean jarritako mahukatxo puzgarri eta hermetiko batekin honen bolumena neurtzean dautza.
Emakumezkoen sexu-kitzikapena neurtzeko teknika bagina fotopletismografia deritzo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q674818
* Multimedia: Penile plethysmography / Q674818
# Zakilaren leize-gorputz

Zakilaren leize-gorputza belaki baten moduko egitura duen zutitze-ehun bat da, zakilaren leize-gorputzetan dagoen bietako bat. Erekzio batean zakilean sartzen den odol gehiena, bertan metatzen da. Leize-gorputz hau emeen klitoriaren leize-groputzaren homologoa da. Emeen klitoriak egitura berbera du leize-gorputz pare batekin.

## Anatomia

Zakilaren leize-gorputz bikotea eta bien ondoan dagoen zakilaren gorputz arola (corpus spongiosum edo corpus cavernosum urethrae testu zientifikoetan) giza zakil osoan zehar hedatzen diren hiru zutitze-ehun dira, erekzioa ematen denean odolez betetzen direnak. Bi leize-gorputzak zakilaren alboetan daude, pubis-hezuretik zakilaren burura. Buruan elkartzen dira biak. Egitura hauek belaki baten antzeko itxura dute, trabekulaz beteta; trabekulak odolez betetzen diren hutsuneak dira, endotelioarekin lerrokatuta eta euren artean ehun konektibo septoekin. Gizonen anatomian ez dago bestibuluaren erraboilik, baizik eta zakilaren gorputz arola, zakilaren beheko aldean. Honen barrutik igarotzen da uretra.

## Erreferentzia

* ↑ Giza anatomiako atlasa. Universidad del País Vasco, Servicio Editorial = Euskal Herriko Unibertsitatea, Argitalpen Zerbitzua D.L. 2014 ISBN 9788498609677. PMC 892534072..
* ↑ Werner., Lierse,. (1987). Applied Anatomy of the Pelvis. Springer Berlin Heidelberg ISBN 9783642713682. PMC 851786111..
* ↑ Comparative reproductive biology. (1st ed. argitaraldia) Blackwell Pub 2007 ISBN 9780470390290. PMC 232612140..
* ↑ «Understanding a man's erection» www.whitelotuseast.com (Noiz kontsultatua: 2018-06-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1455226
* Multimedia: Corpus cavernosum penis / Q1455226
# Zakilgabetze

Zakilgabetzea norbaiten zakila gorputzetik erauztean edo ebakitzean datza. Antzinako zenbait zibilizaziok batzuetan etsaiak zakilgabetzen zituzten nagusitasun edo menderatze erakusle gisa. Armadek etsaien zakilak moztu ahal zituzten hildakoak zenbatzeko, baita gerra garaikurtzat gordetzeko ere. Kastrazioetan (bi barrabilen erauzketetan) batzuetan zakil osoa edo zati bat kentzen da.

## Medikuntzan

Gizonezko batzuei zakila anputatu behar zaie arrazoi medikoengatik. Ebakuntza horri penektomia deritzo. Esaterako, zakil minbizia bezalako gaixotasunek zakila erabat edo zati bat kentzeko erabakia hartzera eraman dezakete.
Emakume transentzako sexua berresleitzeko ebakuntzetan ez da zakila guztiz kentzen. Batetik, zakil-mokoa mantendu ohi da klitori-itxura emateko. Bestetik, zakilaren azala alderantzikatzen da bagina bat sortzeko.

## Ikus, gainera

* Emaskulazio
* Kastrazio
* Penektomia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12969054
# Zakilu

Zakilu (persieraz: ذكيلو‎‎, Z̄akīlū) Irango herri bat da, Ardabil probintziako Mexginxahr xahrerriko Arxaq-e Markazi landa-barrutian kokatua. 2006ko erroldaren arabera 103 biztanle zituen 18 familiatan banatuta.

## Erreferentziak

* ↑ (Persieraz) Irango Estatistika Zentroa. (2006). Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006). (Noiz kontsultatua: 2021-07-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16904307
# Zakillers

Zakillers 2012. urtean Beran (Nafarroa) sortutako euskal rock musika taldea da. SextySexerseko kideak ziren, Joseba B. Lenoir gabe. 2013an diska atera eta proiektua bertan behera utzi zuten, berriz ere SextySexers-i ekiteko.

## Diskografia

* Hyena (2013, autoekoizpena)

## Erreferentziak

* ↑ Zakillers. (Noiz kontsultatua: 2017-12-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61362791
# Zibarkoak

Zibarkoak edo Kabarkoak, latinezko Cibarci, -eos hitzatik, erromatarren garaiko Galiziako mendebaldeko tribu bat ziren, Gallaecia Lucensekoa, alegia. Haien lurrek albioen eta egobarroen lurraldeekin egiten zuten muga.
Plinio Zaharrak herri horretaz bere Naturalis historia liburuan hitz egin zuen.
Uste da Navia eta Eo ibaien arteko kostalde aldean dagoen lurraldean kokatuta zeudela. Gaur egun lurralde horietan San Xulián de Cabarcos eta San Xusto de Cabarcos herriak daude. Parrochiale Suevum Erdi Aroko eskuizkribu batek Carvarcosko parrokia aipatzen du bestetik. Beraz, pentsatzeko da "Cabarcos" eta "zibarkoak" etimologikoki lotuta daudela.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.definiciones-de.com/Definicion/de/cibarcos.php
* ↑ Hist. Nat. IV, 111
* ↑ http://www.celtiberia.net/es/biblioteca/?id=3036

## Kanpo estekak

* Datuak: Q544329
# Zibane Ngozi

Zibane Ngozi (1992ko urriaren 31) Botswanako atleta bat da, 400m-etan aditua. Gizonezkoen4 × 400 m-ko errelebo proban parte hartu zuen 2019ko Munduko Atletismo Txapelketan, baita gizonezkoen 4 × 400 m errelebo proban 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, brontzezko domina irabaziz.

## Nazioarteko emaitzak

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | 4x400m |

## Erreferentziak

* ↑ «Olympedia – Zibani Ngozi» www.olympedia.org (Noiz kontsultatua: 2022-02-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q87916473
# Zibeles iturria

Zibeles iturria (gaztelaniaz: Fuente de Cibeles, madrildarren artean La Cibeles izenez ezaguna) Espainiako Madril hiriburuaren erdiguneko iturri bat da, izen bereko Zibeles plazan dago.
Ventura Rodríguez espainiar arkitektoak 1777 eta 1782 bitartean proiektatu eta 1782an instalatu zen. Iturriak Zibele jainkosaren irudia du, eta hari zor dio izena.
Real Madril futbol taldearen zaleek iturriaren inguruan ospatzen dituzte haren tituluak.

## Ikus gainera

* Zibeles plaza
* Neptunoren iturria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2736564
* Multimedia: Fountain of Cybele, Madrid / Q2736564
# Ziaxares

Ziaxares (antzinako persieraz: 𐎢𐎺𐎧𐏁𐎫𐎼‎ Uvaxštra; antzinako grezieraz: Κυαξάρης) Herodotoren esanetan, Mediako hirugarren erregea izan zen K.a. 625 eta 585 artean. Fraortesen semea, bere agintaldian Mediar Inperioaren urrezko aroa bizi zen estratega ona zelako. Lehendabizikoz, militarrak zatitu eta arkulari, zaldun eta lantzari gudarosteak sortu zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2014-03-28). (PDF) 175. araua: Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (I): Mesopotamia, Mediako Inperioa, Akemenestar Inperioa eta Lidia. Bilbo, 5 or..
* ↑ Akbarzadeh, D.; Yahyanezhad, A.. (2006). The Behistun Inscriptions (Old Persian Texts). Khaneye-Farhikhtagan-e Honarhaye Sonati, 87 or. ISBN 964-8499-05-5..
# Ziba

Ziba punta lurrean duela ardatz baten inguruan jirabiraka dabilen jostailu tradizional bat da. Helburua ziba ahalik eta denbora luzeenean jirabiraka mugiaraztea da eta horretarako eskuz edo soka batez indarrez abiarazi behar da errotazio-mugimendua. Jokalari trebeenek jirabiraka ari den ziba esku gainera eta hortik sokara berriz ere pasatzen dute, jolasaldi ikusgarriak sortuz horrela.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23856
* Multimedia: Spinning tops / Q23856
# Zibello

Zibello Italiako udalerri bat da. Parmako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. biztanle ditu, 23,62 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Zibellok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Busseto Pieve d'Olmi Polesine Parmense Roccabianca San Daniele Po Soragna Stagno Lombardo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q100983
* Multimedia: Zibello / Q100983
# Zientologia

Zientologia edo zientziologia erlijio higikundea da, L. Ron Hubbardek 1950. urte inguruan Estatu Batuetan sortutakoa. Hubbardek asmatutako psikoterapia modu batean, dianetikan, oinarritzen da.
Sineste sistema oso egituratua du zientologiak: thetana arima, energia, da; unibertsoa mest gisa (materia, energia, espazioa, denbora) ulertzen da; Jainkoa gizon egin dela ere sinesten dute kideek, eta ezkutuko gurtza eta errituak dituzte. Zientologiaren eliza 1955ean sortu zen Estatu Batuetan, eta Britainia Handira eta beste herrialde askotara zabaldu zen gero. Kritika handiak izan ditu, bai alderdi zientifikoari eta erlijiozkoari dagokienez, bai kideei eskatzen zaien diruagatik. Hala, 1980 inguruan, Hubbard eta Eliza bera sarritan izan ziren epaituak, Hubbardek higikundea bere probetxurako erabili zuelakoan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-11-17 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus gainera

* Zientziologiaren Eliza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131036
* Multimedia: Scientology / Q131036
# Zielonki udalerria

Zielonki Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Krakovia barrutian kokatuta. 48,58 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 21774 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q2458253
ieaPolonia Txikiko voivoderriko udalerriak :