OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tikhonenkovita

Tikhonenkovita haluro motako minerala da.

## Ezaugarriak

Tikhonenkovita haluro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Sr[AlF4(OH)(H2O)]}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Tikhonenkovite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# TikiWiki

TikiWiki edo Tiki CMS/Groupware software libreko CMS edo Edukien Gestio Sistema bat da, bere funtziorik ezagunena wiki bat ahalbidetzea bada ere. GPL / LGPL lizentzia du.
Wikia izateaz gain, beste hainbat funtzio eskeintzen ditu, besteak beste, foroa, bloga, inkestak, irudien galeria, posta zerrenda, egutegia, mapa-zerbitzaria eta abar.
PHP, ADOdb eta Smarty darabil, edozein sistema eragilepean ezar daitekelarik.
Boluntarioek garatzen dute TikiWiki. 2008ko abuztuan 2.0 delako bertsioa atera zuten, hiru urteko auzo-garapena eta gero. Berrikuntzen artean aipagarria da wikiak WYSIWYG (What you see is what you get edo "Ikusten duzuna da jasotzen duzuna") motatako editorea edukitzeko aukera ahalbidetzen duela.

## Ikus, gainera

* MediaWiki

## Kanpo estekak

* TikiWikiren webgune ofiziala
* Datuak: Q1410847
* Multimedia: TikiWiki / Q1410847
# Tikiguania estesi

Tikiguania estesi Triasikoan bizi izan zen narrasti fosil bat zen, hainbaten ustez Draconinae subfamiliakoa, Agamidae familian. Fosil garrantzitsua da, narrasti mota hauek Pangea desegin aurretik dibertsifikatu zirela adierazten baitu.

## Erreferentziak

* ↑ doi:10.1671/0272-4634(2006)26[795:ELFTLT]2.0.CO;2 Zita hau gehitzeko bi modu daude: Botaren zain egon gabe edo eskuz egin

## Kanpo estekak

* Datuak: Q671088
# Tikal Futura

The Grand Tikal Futura Hotel erabilera desberdinak eskaitzen dituen eraikin konplexua da. Guatemalako Hiriaren 11. zonaldean dago. Multzoan hotel bat, zinemak, bulegoak, aparkalekuak eta abar eskaintzen ditu. Eraikinaren diseinua Pemueller-Cohen diseinu-enpresak egin zuen. Hiriko eraikin garaiena izan zen Premiere Club eraiki baino lehen. Estatuko seigarren eraikin garaiena da gaur egun. 1996 eta 1997 artean altxatu zen. Bere diseinu arkitektonikoak maien kulturako elementuak ditu, hala nola jadearen erabilera, piramide formazioak eta animalia motiboak. Izenak Tikal hiri historikoari erreferentzia egiten dio.

## Datuak

* Garaiera nagusia: 75 m.
* Solairuak: 20 lurraren gainean eta beste bi lur azpian
* Erabilera: Mistoa
* Eraikitze urtea: 1996-1997

## Erreferentziak

* ↑ https://prezi.com/view/0hJQny1BAaRMIe8tWh4q/

## Ikus, gainera

* Tikal

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7801872
* Multimedia: Tikal Futura / Q7801872
# Tikal

Tikal garai klasikoko maien antzinako hirien artean handiena da. Egungo Guatemalako Peten eskualdean dago.
Tikal maia zibilizazioaren herri eta kultura gune nagusietako bat izan zen. Dinastiaren balizko sortzailea izan daitekeen Yax Ehb' Xooken hilobia 60. urtean datatua dago, K. a. 600etik okupatua izan zela adierazten duen arren, hiriko zatirik antzinakoena den Mundo Perdidon eginiko aurkikuntzen arabera.
Nagusiki garai klasiko mesoamerikarrean oparo izan zen, 200 eta 850 bitartean gutxi gora-behera, garai honen ondoren tenplu handiagorik eraiki ez zelarik, elitearen jauregi batzuk erreak izan ziren, eta bertako biztanleria pixkanaka gutxitzen joan zen toki hau X. mendearen amaieran erabat utzia izan zen arte. Dataturiko azken monumentua 899. urtekoa da.
Tikal Parke Nazionalaren parte da, 1979an UNESCOk, bere balio natural zein kulturalengatik, Gizateriaren Ondare izendatu zuena.

## Toponimia

Tikal izenak "Ahotsen Tokia" edo "Hizkuntzen Tokia" esan nahi du maien hizkuntzan, eta Sylvanus Morleyk sortu zuen. Bere benetako izena hieroglifo testuen arabera Mutul edo Yax Mutul da, korapiloa esan nahi duen Mut hitzetik eratorria, Ku'hul Ahaw edo Gobernari Nagusiaren orrazkerari erreferentzia eginez.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) UNESCO World Heritage Convention. Tikal National Park. United Nations Educational Scientific and Cultural Organization.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Webgune ofiziala
* Datuak: Q181172
* Multimedia: Tikal / Q181172
# Tikhon Moskukoa

Tikhon Moskukoa (errusieraz: Тихон Московский; 1865eko urtarrilaren 31 - 1925eko martxoaren 25a), jaiotza izenez Vasili Ivanovitx Bellavin (errusieraz: Василий Иванович Беллавин) Errusiako Eliza Ortodoxoko apezpikua izan zen. 1917ko azaroaren 5ean Moskuko eta Errusia Guztietako Patriarka aukeratu zuten, 200 urtez eliza ortodoxoa sinodo baten agintean egon ostean. Errusiako Iraultzaren ondoren komunismoari aurre egin zion. 1989an kanonizatu zuten, konfesore gisa.

## Biografia

Pskoveko mintegi batean ikasi zuen eta gero San Petersburgoko Akademia Teologikoan, Pskoveko Seminarioan Teologia Moral eta Dogmatikoko irakasle bihurtu aurretik. 1891n egin zituen boto monastikoak eta 1897an Lublingo gotzain izendatu zuten.
Geroago, 1898an, Aleutiar Uharteetako eta Alaskako gotzain izendatu zuten, eta Estatu Batuetara bidaiatu zuen, han estatubatuar nazionalizatu zelarik. Ipar Amerikako Errusiar Eliza Ortodoxoaren buru lez, elizbarrutia berrantolatu zuen eta izena aldatu zion: "Aleutiar eta Ipar Amerikako Elizbarrutia". Tikhonek Ipar Amerikan elizak eraikitzen eta Amerikako eliza ortodoxo greziarrekin elkarrizketa bat ezartzen ere parte hartu zuen. Herrialdeko erlijio-aniztasunaren tradizioaz jabetu zen, bai eta Europa ekialdeko eta hegoaldeko hainbat etorkinen premiez ere.
1905ean artzapezpiku titulua eman zioten eta egoitza ofiziala eta elizbarrutiko bulegoa San Frantziskotik New Yorkera eraman zituen. Pennsylvaniako monasterioa sortzeko bedeinkazioa eman zuen, San Tikhon monasterioa. 1907an Errusiara itzuli zen, Yaroslavleko gotzain lehenengo eta, 1913an Vilniusko gotzain izendatuta.
1917an, Azaroko Iraultza eta egun gutxira, Moskuko eta Errusia guztietako patriarka izendatu zuen elizgizon eta laikoen Elizbarrutiko Kongresuak. Hala ere, Errusiako Gerra Zibilean Errusia Zuriaren alde hitz egin zuen, boltxebikeak kritikatu zituen eta Romanov familiaren hilketaren aurka agertu zen. 1922an, Errusiako elizetako bitxien konfiskatzearen ondoren, etxean atxilo mantendu zuten. 1923an komunistek kontrolatutako Sobietar Batasuneko Eliza Ortodoxoak eskumikatu zuen, nahiz eta gertakari hori ez den ofizialtzat hartzen gaur egun. 1925ean hil zen, Deikundearen egunean. 1989an kanonizatu zuten, eta beste konfesio batzuek, hala nola anglikanoek, santutzat dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q469801
* Multimedia: Tikhon of Moscow / Q469801
# Tijucas do Sul

Tijucas do Sul Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. 17.606 biztanle ditu 671,889 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Paraná

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1803774
* Multimedia: Tijucas do Sul / Q1803774
# Tiki Island (Texas)

Tiki Island Texasko herri bat da. Galveston konderrian kokatua dago. 2010ean 968 biztanle zituen, 1,27 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Galveston konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2450004
* Multimedia: Tiki Island, Texas / Q2450004
# Uzerche kantonamendua

Uzerche kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. Guztira 21 udalerri ditu eta Uzerche da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1458315
# Uzeyir Hajibeyov museo-etxea (Shusha)

Uzeyir Hajibeyov Museo Etxea (azeriz: Üzeyir Hacbyovun ev-muzeyi) Ushako Azerbaijan konpositore ospetsua den Uzeyir Hajibeyov etxearen museoa da.

## Historia

Etxea Shushan eraiki zuten XIX. mendean. Museo etxea 1959an sortu zen, Azerbaijango Zientzia Akademia Nazionalaren, Azerbaijango Historia Museo Estatalaren, Azerbaijango Kultura Ministerioaren eta Musika Funtsaren laguntzarekin.
1985ean UNESCOk Uzeyir Hajibeyov-en mendeurrena ospatu zuen nazioartean Shushan.
1992ko maiatzaren 8an museoa gelditu egin zen Shusha Armeniako indarrek okupatu ondoren. Armeniarrek Shusha hiria okupatu ondoren, museoak Bakuko Uzeyir Hajibeyov Etxe Museoan jarraitu zuen.
Museoa lau gela ditu. Museoko erakusketak konpositorearen bizitza, sormena eta jarduera publikoa islatzen ditu. Okupatu aurretik, 1700 erakustaldi inguru zeuden museoan.

## Erreferentziak

* ↑ U.Hajibeyov’s House-Museum in Shusha. www.uzeyir.musigi-dunya.az.
* ↑ Descubriendo a los azerbaiyanos de renombre: Uzeir Hajibeyov. www.azertag.az 19 de agosto de 2019.
* ↑ Üzeyir Hacıbəyovun ev-muzeyi. www.anl.az.
* ↑ Museos de Shusha. www.azertag.az 20 de mayo de 2021.
* ↑ Hasta la fecha, se han supervisado 313 monumentos histórico-culturales en los territorios liberados. www.azertag.az 21 de mayo de 2021.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12848781
* Multimedia: House-museum of Uzeyir Hajibeyov (Shusha) / Q12848781
# Urketari

Urketaria ura banatzen edo saltzen duen pertsona da. Mendeetan zehar oso lanbide ezaguna izan zen, ur-hornidura orokortu gabe zegoenean. Hirietako iturri nagusietan biltzen ziren urez hornitzeko eta erosleen etxeetara banatzeko edo kalean saltzeko. Mota askotakoak ziren, ur korronteaz gain ur aromatizatuak eta freskagarriak saltzen zituzten urketarien berri geratu da.

## Euskal Herrian

Emakumezkoen lanbidea izan zen tradizionalki urketariena Euskal Herrian. XX. mendearen hasiera arte behar-beharrezko egitekoa zen hau, ez baitzegoen txorroko urik etxeetan (ez bazen handikienetan). Ontzi berezi batzuekin, ur-suil edo ferretekin egiten zen lana, iturritik etxera ura garraiatzekoa.
Burua babesteko buruaren gainean sorki edo burukotea jartzen zen. Ur gehiegi ez isurtzeko burua tente eraman beharra zegoen, eta bazegoen ustezko truko bat,a uraren gainean piku-hosto bat zabal-zabal jartzea.

## Erreferentziak

* 1 2 «Ur-suila» Urola Kostako Hitza (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q965417
* Multimedia: Water carriers / Q965417
# Urki-azal

Urki-azala material tradizionala da Europako iparraldean, Errusian, Siberian, Kanadan eta Estatu Batuetako iparraldean. Material malgua, erresistentea eta iragazgaitza da, erraz tolesten, eratzen eta josten dena. Erraz lortzen da zenbait urki-espezieren enbor eta adar nagusien azaleko ebakiaren bidez.
Mâchecoui deitzen zaio Kanadan, eta oro har, paper-urkitik dator (Betula papyrifera var. papyrifera).
Urki-azalak erabilera asko ditu:
* Teilatuetarako, wigwam-etarako, kanoetarako estaldura gisa;
* Hainbat gauza egiteko lehengai gisa: kaxak, poltsak, saskiak, mokasinak, kapelak, etab.
* Idazketaren edo arte grafikoen euskarri gisa;
* Su-pizgailu gisa: iragazgaiztasunari esker, barne-geruza lehor mantentzen da, baita eguraldi txarrean ere.
* Atikamekw gazte batek egindako azal-otarrea.
* Eskalapoi finlandiarrak.
* Kapela.
* Kutxa.
* Ke-kanpaia.
* Saskiak.
* Anishinaabe otarrea.
* Artzain adarrak.
* Aizto kirtena.
* Sareko lastaren azalak.
* Kanoa.
* Finlandiako testurik zaharrena Novgoroden 1992ko urki-azalari buruzko letra da, XIII. mendekoa.

## Bibliografia

* Vladimir Vodoff. (1966). «Les documents sur écorce de bouleau de Novgorod» Journal des Savants 4 (1): 193–233. doi:10.3406/jds.1966.1140..

## Ikus, gainera

* Urkia
* Paper-urkia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q253671
* Multimedia: Betula (bark) / Q253671
# Urki hori

Urki horia (Betula alleghaniensis) urkien (Betula) generoko hosto galkorreko zuhaitza da, Ipar Amerikan jatorria duena.
Bataz beste 20 metroko altuera (batzuetan 30 m. ere) badu.

## Erreferentziak

* ↑ NCRS: USDA Plants B. alleghaniensis

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1499241
* Multimedia: Betula alleghaniensis / Q1499241
* Espezieak: Betula alleghaniensis
# Txakoli Simon

Txakoli Simon Bilbon dagoen erretegia da. Bertoko sukaldariburua Oscar Garcia da.
Janari tradizionala eskaintzen dute, eta Galiziako ganadutegi batetik hartzen duten txuleta da haien plater izarra. Bilboko onenetakotzat jotzen da.

## Erreferentziak

* ↑ «Alvaro Garrido sukaldariak bere bost euskal jatetxe gustukoenen zerrenda atera du» Berria 2022-07-20 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113406383
# Txakolindegi

Txakolindegia edo txakolina txakolina saltzen eta zerbitzatzen den etxea edo denda da. Edaritegi tradizionala da Euskal Herrian: 1893ko ekainaren 3an Sabin Aranak bere Larrazabalgo hitzaldi ospetsua Begoñako Larrazabal baserri-txakolindegian eskaini zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Txakolindegi. in: Euskaltzaindiaren Hiztegia..
* ↑ (Gaztelaniaz) Auñamendi Eusko Entziklopedia. Discurso de Larrazabal. Euskomedia.org.

## Ikus, gainera

* Bakio
* Begoñako Errepublika

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110444043
# Txakoliña (abestia)

Txakoliña Kupela trikiti musika taldearen abesti bat da. 2008ko Pagotxa diskoaren barnean argitaratu zuten.

## Kanpo estekak

* Txakoliña abestia entzungai
# Txakala

Txakala (Euskaltzaindiak araututako izena) edo Txakale (izen ofiziala), Muxika herriko auzoa da, Oka ibaiaren haranean eta Atxeli mendiaren magaletan kokatua. Landa-gunea osatzen dute baserrien artean, izen hau duten etxeak daude: Iturriaga, Kakoti/Kakotegi, Erekatxo, Uruene/Uriguenbekoa eta Urune/Uriguengoikoa.

## Erreferentziak

* ↑ «Txakala - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-14).
* ↑ «Muxikako Udala - Auzoak» Muxikako Udala 2009-01-06 (Noiz kontsultatua: 2021-11-14).
* ↑ Eusko Jaurlaritza, Geoeuskadi. (2016-10). MUXIKAko toponimoen mapa eta kale izendegia. GeoEuskadi / Muxikako udala / Eusko Jaurlaritza / Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2021-11-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48751023
# Txakalaldi

Erresistentzia-kiroletan, hala nola txirrindularitza eta lasterkan, txakalaldia da bat-bateko ahulaldi edo energia-galera bat zeina gertatzen baita gibeleko eta giharretako glukogenoaren erresalbua ahitzean. Txakalaldi arinari aurre egiten ahal zaio atsedena hartuz nahiz gluzemia-indize gora duten edari eta osagarriak kontsumituz, adibidez dextrosa, maltodextrina edo eztia.

## Mekanismoa

Ariketa fisikoa egiten denbora luze pasatzen dutenek bi bide metabolikotatik eskuratzen dute indarra: gantz-azido bidetik nahiz glukogenolisi bidetik.Ariketa fisikoaren intentsitatearen arabera, bide metaboliko batetik edo bestetik ekoizten da indar gehiena. Honela, ariketa bizia egitean, indar gehiena glukogenolisiaren bidez lortzen da.
Pertsona arrunt batek dieta normal batekin eta aktibitate fisiko arinarekin 350-380 glukogeno-gramo gorde ahal du giharretan. Korrika egiteko, bizikletaz joateko edo eskiatzeko behar dira batez beste 600-800 orduko kilokaloria. Horrela, glukogenozko erreserbak bi ordu baino lehenago bukatzen dira. Entrenamendu egokiak eta lehiaketa edo proba fisikoak baino lehen, karbohidratoz betetzeak glukogeno erreserba 880 gramotaraino igotzen du. Modu honetan, denbora luzeago ariketa egiten jarraitu ahalko litzateke.

## Sintomak

Glukogenoa bukatzean, ahulaldi orokorra, gihar-ahulaldia, zorabioak, hipogluzemia eta haluzinazioak ager daitezke.

## Prebentzioa

Sintomak saihesteko edo geldiarazteko, badaude jarraibide batzuk:
* karbohidratoz berriz betetzea; proba fisikoa egin baino bi egun lehenago karbohidrato gehiago hartuz, glukogenozko maila gorena lortzeko;
* erresistentzia-handiko ariketa fisikoa egitean karbohidratotan aberatsak diren edari edo jakiak hartzea;
* ariketa fisikoaren intentsitatea gutxiagotzeak gantz-azido bidea aktibatzen du, kontsumo energetikoa murrizten du eta glukogeno erreserbak agortzea saihesten du.

## Ikus, gainera

* Nekea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1567709
# Urtarrileko Altxamendua

Urtarrileko Altxamendua Errusiako Batzarreko Polonian gertatu zen matxinada bat izan zen, batez ere, Bi Nazioen Errepublika berrezartzea helburu zuena. 1863ko urtarrilaren 22an hasi zen eta 1864an errusiar indarrek azken matxinoak atxilotu zituzten arte iraun zuen.
Poloniako matxinadarik iraunkorrena izan zen zatiketaren ondoren. Gatazkak gizarteko maila guztiei eragin zien, eta, seguruenik, eragin handia izan zuen nazioarteko harreman garaikideetan, eta, azken batean, paradigma sozial eta ideologikoaren aldaketa eragin zuen gertaera nazionaletan, eta eragin erabakigarria izan zuen horrek Poloniako gizartearen geroko garapenean.
Faktoreek bat egin zutenez, 1863an altxatu ziren ezinbestean. Poloniako nobleziak eta hiriko zirkulu burgesek Batzarreko Poloniako aurreko matxinada baino lehen, belaunaldi bat lehenago gertatu zena, izan zuten estatutu erdiautonomoa lortu nahi zuten; Italiako mugimendu independentistaren arrakastak bultzatutako gazteek, berriz, berehala lortu nahi zuten emaitza bera. Errusia ahuldu egin zen Krimeako abenturagatik, eta jarrera liberalagoa hartu zuen bere barne-politikan, Poloniako Gobernu Nazional ezkutuak 1863ko udaberria baino lehen okupatzaile errusiarren aurka antolatutako greba planifikatzera bultzatzen zuena. Ez zuten Aleksander Wielopolski euren alde izan, Errusiako partizioko administrazio zibileko buru kontserbadorea, planen berri izan zuena. Wielopolski jakitun zen bere herrikideen independentzia-gogo bizia burura iristen ari zela, eta hori kosta ahala kosta saihestu nahi zuen. Poloniako mugimendu nazionala errailetik ateratzeko saiakera batean, Errusiako Armada Inperialean aktibista poloniar gazteen konskripzioa aurkeztu zuen urtarrilean, 20 urteko zerbitzua eskatuz. Erabaki horrek eragin zuen 1863ko urtarrileko altxamendua, Wielopolskik saihestu nahi izan zuen emaitza bera.
Soldaduskara deitutako poloniarren matxinadara laster batu ziren goi-mailako ofizial lituanariarrak eta klase politikoko kideak etorri ziren. Matxinadazaleak, oraindik gaizki antolatuta zeudenak, oso gaindituta zeuden eta ez zuten nahikoa atzerriko laguntzarik, eta gerrillarien taktika arriskutsuak egin behar izan zituzten. Errepresaliak azkarrak eta zorrotzak izan ziren. Exekuzio publikoek eta Siberiara egindako deportazioek, azkenean, poloniar asko borroka armatua uztera bultzatu zituzten. Gainera, Alexander II tsarrak lurjabeen aurka egin zuen, ekonomia osoan eraginez, 1864an Polonian joputza deuseztatzeko erabakia hartu baitzuen. Ondoren, finkak hautsi eta nekazari asko kargutik kendu zituztenez, poloniar klase hezia konbentzitu zituzten "lan organikoaren" ideiara.

## Erreferentziak

* 1 2 Польское восстание 1863 // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
* ↑ Айрапетов О. Р. Польское восстание 1863 года. Русский сборник, Том XV, стр. 132
* 1 2 Zdrada, Jerzy. Powstanie styczniowe. Muzeum Historii Polskiej.
* ↑ Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Wielopolski, Aleksander". Encyclopædia Britannica. Vol. 28 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 622.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q473670
* Multimedia: January Uprising / Q473670
# Urtatzako urtegia

Urtatzako urtegia Gipuzkoako Legazpi udalerriko herrigunearen mendebaldean dagoen urtegia da, izen bereko auzoan kokatuta. 1956ean Patrizio Etxeberria enpresaburuak eta bere enpresa taldeak eraiki zuten eta jabetza pribatukoa da. Izan ere, garai hartan Europa osoko urtegi pribaturik handiena izan zen.
Gaur egun guztiz hustua dago eta bertako ibaiaren ura libre dirau, Urtatza erreka alegia, mendi aldetik datozen Oial, Gaizto, Trukullu eta Basanguleta errekek bat eginda. Arrola, Arranoaitz, Oregi eta Jentiletxe tontorrak urtegiaren mendebaldean kokatuta daude, Satuiko mendilerroan, Oñati eta Legazpi artean.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko urtegien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Urtegiaren datu teknikoak eta argazkiak.
* (Gaztelaniaz)"Arquitectura estéril, paisaje restituido" argazki erakusketari buruz (Gorka Salmerón, 2018).
* Datuak: Q25474319
# Urtasjoki

Urtasjoki ibaia, Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen ibaia da, bertan jaiotzen eta hiltzen baita. Riimmajávri aintziraren sortzailea da.
Urtasjokiko ur garbietan, laponiako amuarrain artikoak, amuarrain marroiak eta izokinak arrantzatu daitezke.

## Ikus, gainera

| Enontekiö | Käsivarsi EB | Riimmajávri aintzira |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268734
# Urtasungo jauregia

Urtasungo Armagintzako Kaporalgo jauregia Esteribarko Urtasun kontzejuan Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina

1647an, Diego Peredakoa eta Urtasungoa jaunari gorteak egiteko deia egin zioten. Jauregi horrek berak, 1650ean, dekretu bat lortu zuen, kuartelak ez ordaintzeagatik bere aurka hasitako exekuzioa bertan behera uzteko aginduz, bere etxea salbuetsita zegoela egiaztatu baitzuen. 1723an Jazinta Peredarenakoa zen. Bonifazio Gaztelu eta Peredakoak, garai hartan Indietan bizi zen bere oinordekoak, boterez eskatu zuen 1747an ohiko liskarra. 1759 eta 1766an Pedro Jose Gaztelu eta Pered0akoak eskatu zuen. Armarri Liburuan agertzen denez, XVI. mendean, jauregiko armarria zilarrezkoa zen eta bi sable-makila zituen.

## Erreferentziak

* «Esteribar | Urtasun» www.esteribar.org (Noiz kontsultatua: 2021-10-17).

## Ikus, gainera

* Urtasun

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108916103
# Urtasungo zubia

Urtasungo zubia Esteribarko Urtasun lekuan Erdi Aroko harrizko zubi bat da.

## Zubia

Erdi Aroko zubia da, arku bakarrekoa, eta asto-solomoaren profil bereizgarria du. Harlangaitzez egina dago eta, gaur egun, ez ditu bere petrilak.
Uraren eta haren inguruan sortutako eraikuntzen garrantzia toponimian jasota geratu da, inguruko Zubialdean edo Zubiondoan gertatzen den bezala. Lekuen izenek ere gaur egun ikusten ez ditugun elementuak daudela adieraz dezakete. Urtasun, « Iturrotz », « Iturreaga » edo « Iturriadenea » hitzek iturriei egiten diete erreferentzia; « Errotabizkar » edo « Errotalde » hitzek, berriz, ibaian behera dagoen errotari.
Egun eraitsita dagoen presa bat dago, bertako abadearen jabetzakoa, eta 1550etik aurrera egurrak kobratzeko eskubidea du. Urtasundik behera, eskuinaldean, errota-zentrala dago.
Vianako Printzea Erakundeak zaharberritu zuen 2020an.

## Erreferentziak

* «Esteribar | Urtasun» www.esteribar.org (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

## Ikus, gainera

* Urtasun
* Arga ibaia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108916091
# Villalobar de Rioja

Villalobar de Rioja Errioxako udalerria da, 2005ean 91 biztanle zituena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1637502
* Multimedia: Villalobar de Rioja / Q1637502
# Villalonso

Villalonso Zamorako probintziako udalerria da, Alfoz de Toro eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 100 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Zamorako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
* Datuak: Q1646319
* Multimedia: Villalonso / Q1646319
# Villalobos

Villalobos Zamorako probintziako udalerria da, Tierra de Campos eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 322 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Zamorako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
* Datuak: Q1922078
* Multimedia: Villalobos / Q1922078
# Villalube

Villalube Zamorako probintziako udalerria da, Toro eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 222 biztanle zituen.
39,95km karratuko azalera du, eta 164 herritar inguru osatzen dute bertako biztanleria (2017. urtean)

## Historia

Villalube, Erdi Aroan sortu zen Leoneko Erregeengan . Hasiera batean Villa Lupi eta Villa Lobos et Linguari bi herri independiente ziren. Haien Erdi Aroko historia Moreruelako monasterioarekin erlazionatuta dago 1180.urteko Leongo Fernando ll. Erregearen Barzolemako donaziotik.
Villalubeko garrantzi historikoa, gaztelu bat izan zuena, gaur egun desagertutako ermitetan manifestatzen da: Santa Justa, Santiago, Vera Cruz eta San Roque, San Estebaneko parrokiaz aparte.
XlX.mendean, Independentzia guda bitartean, Villalubeko udalbatzak zerealak eskatu behar izan zituen Parrokiari tropa frantzesak eskatutako zergak ordaintzeko. Geroago, desamortizazioan, Villalubeko nekazariak elkartu ziren elizako lur-eremuak erosteko, Lenguar izan ezik. Azken hau González Allenderi esleitu zioten.
XlX.mendea, 1833.urtean konkretuki, Espainiako lur-banaketan Villalube herria Zamorako probintzian sartu zuten, Leongo Regio barruan.
1978.urteko konstituzio eta gero, udalerri honek Gaztela eta Leongo autonomia-erkidegoan parte hartzera pasatu zen 1983an.

## Ikus, gainera

* Zamorako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
* Datuak: Q1766477
* Multimedia: Villalube / Q1766477