# Yonaguniera

Yonaguniera (与那国物言/ドゥナンムヌイ Dunan Munui) Ryukyu uhartedian kokatzen den Yonaguni uhartean hitz egiten den hizkuntza bat da, Hego Ryukyuar motakoa. Yaeyama hizkuntza gertuko hizkuntza du, antzekotasun aipagarriekin. Japoniar hizkuntza-politika zapaltzaileen ondorioz, hizkuntza ez da ofiziala eta ez dago aitortua, bertako erakundeek Yonaguni dialektoa izenaz izendatzen dute (与那国方言, Yonaguni hōgen). UNESCOk eginiko sailkapenaren arabera, yonaguniera da Japonia osoan zaurgarriena den hizkuntza. Egun laurehun bat pertsonak hitz egiten dute.
Yonagunierak antzina bere idazkera propioa garatu zuen, Kaidā logogramak izan ziren hizkuntzaren berezko idazte-sistema. Baina uhartea Rykuyuko Erresumaren mende geratu zenean eta ondoren Japoniako Erresumak menderatu zuenean, logograma hauek txinatar karaktereek edo japoniar kanak ordezkatu zituzten.

## Fonetika
### Bokalak

Azpiko taulak yonagunierazko bokalak erakusten ditu. Alofonoak diren bokalak parentesi artean ageri dira.
| | Aitzinekoak | Erdikoak | Atzekoak |
| Itxiak | i | | u |
| Erdi-itxiak | (ɪ) | | (ʊ) |
| Erdi-irekiak | | | o |
| Irekiak | | a | (ɑ) |

### Kontsonanteak

Azpiko taulak yonagunieran agertzen diren kontsonanteak biltzen ditu. Alofonoak baino ez diren kontsonanteak parentesi artean ageri dira. Fonema herskari eta afrikariek hiru-bideko kontrastea dute fortis, lenis eta ahozko kontsonanteen artean.
| | Ezpainkariak | Ezpainkariak | Ezpainkariak | Ezpainkariak | Ezpainkariak | Ezpainkariak | Ezpainkari-belarrak | Ezpainkari-belarrak | Ezpainkari-belarrak | Ezpainkari-belarrak | Ezpainkari-belarrak | Ezpainkari-belarrak | Hobikariak | Hobikariak | Hobikariak | Hobikariak | Hobikariak | Hobikariak | Hobikari-sabaikariak | Hobikari-sabaikariak | Hobikari-sabaikariak | Hobikari-sabaikariak | Hobikari-sabaikariak | Hobikari-sabaikariak | Sabaikariak | Sabaikariak | Sabaikariak | Sabaikariak | Sabaikariak | Sabaikariak | Belarrak | Belarrak | Belarrak | Belarrak | Belarrak | Belarrak | Glotalak | Glotalak | Glotalak | Glotalak | Glotalak | Glotalak |
| | LEN | LEN | FOR | FOR | AHO | AHO | Ezpainkari-belarrak | Ezpainkari-belarrak | Ezpainkari-belarrak | Ezpainkari-belarrak | Ezpainkari-belarrak | Ezpainkari-belarrak | LEN | LEN | FOR | FOR | AHO | AHO | Hobikari-sabaikariak | Hobikari-sabaikariak | Hobikari-sabaikariak | Hobikari-sabaikariak | Hobikari-sabaikariak | Hobikari-sabaikariak | Sabaikariak | Sabaikariak | Sabaikariak | Sabaikariak | Sabaikariak | Sabaikariak | LEN | LEN | FOR | FOR | AHO | AHO | | Glotalak | Glotalak | Glotalak | Glotalak | Glotalak | Glotalak |
| Herskariak | | | p | p | b | b | | | | | | | tʰ | tʰ | t | t | d | d | | | | | | | | | | | | | kʰ | kʰ | k | k | g | g | | | | | | |
| Igurzkariak | | | (ɸ) | (ɸ) | | | | | | | | | | | s | s | | | (ɕ) | (ɕ) | (ɕ) | | | | (ç) | (ç) | (ç) | | | | | | | | | | h | h | h | | | |
| Afrikatuak | | | | | | | | | | | | | | | t͡s | t͡s | | | (t͡ɕ) | (t͡ɕ) | (t͡ɕ) | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| Sudurkariak | | | | | m | m | | | | | | | | | | | n | n | | | | | | | | | | | | | | | | | ŋ | ŋ | | | | | | |
| Dardarkariak | | | | | | | | | | | | | | | | | ɾ | ɾ | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| Hurbilkariak | | | | | | | (ʍ) | (ʍ) | (ʍ) | w | w | w | | | | | | | | | | | | | | | | j | j | j | | | | | | | | | | | | |

## Sintaxia

Yonagunieraren osagarriak :
| Jarraian ageri den taulan yonagunierazko osagarriak ageri dira: Yonagunieraren osagarriak Yonagunieraz Euskaraz Yonagunierazko esaldia Euskarara itzulia = ya Da kari = ya ku-n Badator = du ~ u = ŋa = du Hau (zehazki) = ŋa Da kari = ŋa ku-n Badator = nu -(r)en (Noren) kari = nu suŋuti Bere liburua = nki Hara Hari isu = nki hir-un kari = nki tura-n Joan hondartzara Eman iezaiozu = ni -an (Tokia) -an (Unea) isu = ni amb-un isu = ni bu-n unu basu = ni Jolastu hondartzan Hondartzan Une hartan = gara -tik (Nondik) isu = gara su-ta-n Itsasertzetik etorri zen = tu -(r)ekin (Norekin) kari = tu ku-n Etorri berarekin = si -rekin (Zerekin) katana = si cu-n Ezpatarekin moztu = n = bagin Ere bai kari = n ku-n kari = bagin ku-n Etorriko da = ka Baino- ku = ka maci Hau baino hobea = nta ~ Edo ~ agami = nta Haurrak = ndi Eta ~ ku-n = di n-ta-n Etortzeko esan zuen = su Ez (kuasi partikula) n-ta-n = su = ya Esan zuen = nni Bezala u = nni = nu Hau bezala | Azpiko taulan, lehenengo bi zutabetan yonagunierazko hitz arruntenak eta beste bietan hizkuntzaren sailkatzaileak ageri dira: Yonagunierazko ohiko hitzak eta sailkatzaileak Yonagunieraz Euskaraz Sailkatzaile mota Sailkatzailea yonagunieraz t $^ʔ$ u Bat Gizakia -taintu t $^ʔ$ a Bi Animalia -gara mi Hiru Bizigabea -ci du Lau Objektu laua -ira ici Bost Zuhaitza -mutu mu Sei Data -ka / -ga nana Zazpi Zenbakia -muruci da Zortzi Pausoak -mata kugunu Bederatzi Heltzea -ka tu Hamar unty Batata dama Mendia dulu Gaua doo Ur beroa minble Burua kaigu~u Arrautza |

## Oharrak

* ↑ [o] ziur aski fonema independente gisa har daiteke, eta ez /u/-ren alofono soil gisa. Alabaina, haren hedapena oso murritza da. Interjekzio gutxi batzuetan izan ezik, esaldi amaieretako edo harridurazko egin partikuletako morfemetan baino ez da azaltzen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Kiefer, Ferenc; Blevins, James; Bartos, Huba. (2017-06-21). Perspectives on Morphological Organization: Data and Analyses. BRILL ISBN 978-90-04-34293-4. (Noiz kontsultatua: 2020-03-28).
* ↑ (Ingelesez) Handbook of the Ryukyuan Languages: History, Structure, and Use. De Gruyter Mouton 2015-01-19 ISBN 978-1-61451-115-1. (Noiz kontsultatua: 2020-03-28).
* ↑ Kamata 2015 , p.242 .
* ↑ 山田, ペラール & 下地 2013, p. 296.

## Ikus, gainera

* Yonaguni
* Yonaguniko Egiturak
* Datuak: Q34243
* Multimedia: Yonaguni language / Q34243