OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Frankfort (New York)

Frankfort New York estatuko herri bat da. Herkimer konderrian kokatua dago. 2010ean 2.598 biztanle zituen, 2,63 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Herkimer konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3709335
* Multimedia: Frankfort, New York / Q3709335
# Frankfort Springs (Pennsylvania)

Frankfort Springs Pennsylvaniako borough bat da. Beaver konderrian kokatua dago. 2010ean 130 biztanle zituen, 0,67 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Beaver konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1134552
* Multimedia: Frankfort Springs, Pennsylvania / Q1134552
# François de Barthélemy

Balthazar François, Barthélemyko markesa (Aubagne, 1747ko urriaren 20a - Paris, 1830eko apirilaren 3a) frantziar diplomazialaria izan zen.

## Bizitza

Jean-Jacques Barthélemy abadearen iloba, Londresko enbaxadan bere karrera diplomatikoan hasi zen. 1795ean frantziar ordezkaria izan zen Basileako Bakearen sinaduran. Moderatua, Brumaireko estatu-kolpera arte erbesteratu zen. Berrezarkuntza garaian, Luis XVIII.ak pare eta markes izendatu zituen.
* Datuak: Q1450903
* Multimedia: Francois Barthélemy / Q1450903
# François de Hadoque

François de Hadoque zalduna Tintinen abenturetako fikziozko pertsonaia bat da, Hergék marraztu eta idatzitako abenturak.
Haddock Kapitainaren arbasoa da. François de Hadoque zalduna Adarbakarra (La Licorne) itsasontziaren agintaritza zuen kortsario bat zen, eztandarazi egin zuena Rackham Gorria pirata beldurgarriaren eskuetan eror ez zedin. Zenbait urtez uharte batean bizi izan zen, ondoren Frantziara itzuliz, non Luis XIV.a Frantziakoa erregeak Moulinsarteko gaztelua oparitu zion, bi mende beranduago bere ondorengoa zen Haddock kapitainaren etxea izango zelarik.
Zaldun honen abenturak eta Tintin eta Haddocken aldetik bere altxorraren bilaketa Adarbakarraren sekretua eta Rachkam Gorriaren altxorra komikietan kontatzen dira.

## Kanpo loturak

* Datuak: Q3750776
# François de Troy

François de Troy (Tolosa Okzitania, 1645eko otsailaren 28an baitatua - Paris, 1730eko maiatzaren 1a) frantziar margolaria izan zen.
Margolarien semea, anaia eta biloba izan zen. 1662 ondoren Parisera joan zen Claude Lefèbvre eta Nicolas-Pierre Loirrekin erretratuen margolaritza ikastera. Lehen lanak Madame de Montespanentzako tapizak eta gai mitologiko eta erlijiosoen margolanak izan ziren. 1670eko hamarkadan erretratuen margolaritzara aldatu zen eta 1690eko hamarkadan Jakue II.a Ingalaterrakoa erregearen gorteko erretratugile nagusia bihurtu zen Frantziako erbestean. 1698an Errege Akademiako irakasle izendatu zuten eta 1708an bertako zuzendari.

## Iruditegia

* Jules Hardouin Mansart
* Louisa Maria Teresa Stuart
* Élisabeth Jacquet de La Guerre
* Mutil gazte baten erretratua txakur batekin
* Richard Talbot, 1st Earl of Tyrconnell
* Dido eta Eneasen festa, 1704
* Charles Mouton, 1690
* Friedrich Baron de Knabenau,1670
* Maria Ana Viktoria Bavariakoa, Frantziako dofina
* Louise Françoise de Bourbon, Borbongo dukesa Kleopatra VII.a bezala
* Françoise Marie de Bourbon, Orleansko dukesa
* Henri, Brionneko kondearen emaztea, Marie Madeleine d'Epinal, eta semea, Louis, Lambesceko printzea, 1697
* La Ferté-Senneterreko dukesa, Luis XV.a/Anjouko dukea magalean duela eta Luis,Britainiako dukea, 1710
* Armaduran dagoen mulato baten erretratua (c1680-1730)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1232749
* Multimedia: François de Troy / Q1232749
# Françoise Altarice Rosalba Sebastiani

Françoise Altarice Rosalba Sebastiani (Choiseul-Praslingo dukesa) (1807ko apirilaren 14a - 1847ko abuztuaren 17a) Frantziako dukesa eta oinordekoa izan zen, hilik aurkitu zutena. Bere senarra, Charles, Praslingo dukea, bere heriotzaren erruduna zela uste izan zen, eta suizidioari ekin zion epaiketaren egun batzuk lehenago 1847ko abuztuaren 24an. 1847an, 1848ko Frantziako Iraultzan lagundu zuten gertaera horiek.

## Biografia

Bere jaiotza izena Françoise Altarice Rosalba Sébastiani zen. Bere ezizena "Fanny" izan zen. Jeanne Antoinette (Franquetot jaio-izena 1778-1807) eta Horace Sébastiani (1771-1851), politikari frantses eta armadako arduradunaren alaba zen. Bere aita bidali zuten Konstantinoplan jaio zen. Ama hil zen bera erditzean. Bere familia oso aberatsa zen, eta aita Korsikako parea izan zen.
Duke eta dukesaren heriotzak eta ondorengo eztabaidak 1848ko Frantziako Iraultzaren hasiera ekarri zuten. Bikotea Luis Filipe I.a erregearen gorteko kideak ziren eta euren eskandaluak sentsazio publikoari gehitu zitzaizkion, erregea eta bere gortea ez ziren fidagarriak edo ohorezkoak. Luis erregea tronua utzi behar izan zuen, eta Ingalaterrara ihes egin zuen, non bizi izan zen bere gainerako bizitza.
Garai horretan, familia Vaux-le-Vicomte jauregiaren jabea izan zen, eta Parisen ere egoitza izan zuten.

## Erreferentziak

* ↑ The Praslin murder accessed 12-21-2015
* ↑ The Murder of the Duchess de Praslin
* Datuak: Q22018497
* Multimedia: Fanny Sébastiani della Porta / Q22018497
# François de La Rochefoucauld

François de La Rochefoucauld (Paris, Frantzia, 1613ko irailaren 15a - ib., 1680ko martxoaren 17a) frantses idazle moralista izan zen. La Rochefoucauld Llancourteko VI. dukea izan zen.

## Biografia

Ikasketa militarrak egin zituen gaztetandik eta Richelieu kardinalaren aurkako mugimenduetan parte hartu zuelako preso hartu zuten, 1637an. 1648an, Mazarino kardinalaren aurkako matxinadan parte hartu zuen (Fronda), eta larri zauritu zuten 1652an, Condéren gudarosteko buruzagi zela.
Gerra- eta politika-joko hauek guztiak utzi eta, erregearen mendean jarri ondoren, sartu zen literatura-munduan. Réflexions ou Sentences et Maximes (1665) bere liburuak eskandalua eraman zuen Parisko literatura-giroetara, obra horretan gizakiari buruz nagusitzen den ikuspegi guztiz ezkorragatik. Maxima haietan, gizakiei bizitzako maila guztietan darien berekoikeria salatu zuen La Rochefoucauldek. 1665-1678 urte-bitartean plazaratu zuen bere obra, eta urte horietan guztiz zorroztu zuen estiloa. Erdi itsu utzi zuen gaitz batek jo zuen zahartzaroan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q273708
* Multimedia: François de La Rochefoucauld / Q273708
# François de Malherbe

François de Malherbe (Caen, 1555 – Paris, 1628ko urriaren 16a) frantses olerkaria izan zen. Angulemako Henrikeren idazkari izan zen Aachenen, hamar urtez. Angulemako Henrike hil ondoren Normandiara joan zen bizitzera. 1605ean, Vauquelin de La Fresnayek gortean aurkeztu zuen. Ondoren, Bellegardeko dukearen ezkutari eta Henrike IV.aren ganberako kide izan zen. Luis XIII.a erregeak ere bere babespean izan zuen. Bizitzako azken urteak atsekabean murgildurik iragan zituen, bere seme Marc-Antoine hil ondoren. Idatzi zituen lehen olerkiak italiar poeten eragina zuten. Malherberen lanen ezaugarri nagusia formalismoa da, oso-osorik betetzen baititu bere garaiko poesiagintzaren arau guztiak. Gortearen ospakizunak eta erregeren balentriak kantatzen ditu batez ere. Hauek ditu lan azpimarragarrienak: Prière pour le Roi allant en Limousin (1605, Otoitza Limousinera doan erregeren alde), Henrike IV.aren garaikoa; Ode pour le roi allant châtier la rébellion des rochellois (1628, Oda rotxelatarren matxinada zigortzera doan erregeren alde), Luis XIII.aren garaikoa. Ospe handikoak dira, bestalde, Malherbek idatzi zituen gutunak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q358574
* Multimedia: François de Malherbe / Q358574
# François de Neufchâteau

Nicolas-Louis François de Neufchâteau (Saffais, Lorrena, Frantzia, 1750eko apirilaren 17a - Paris, Frantzia, 1828ko urtarrilaren 10a) frantses idazle eta politikaria izan zen, konde François deitua.

## Biografia

Oso gaztetan, Neufchâteauko ikasle zela, lehen poemak argitaratu zituen (Pièces fugitives). Kargu politiko garrantzizkoak izan zituen, bai Iraultza aurretik eta baita gero ere. Pamela ou la Vertu récompensée komedia zela eta, kartzelan sartu zuten (1793), baina Thermidorraren 9aren ondoren askatu eta Barne Arazoetako ministro izendatu zuten (1797). Carnoten ordez zuzendari izan zen Iraultzaren ondorengo V. urteko Fructidor hilabetearen 18ko estatu-kolpearen ondoren (1797ko irailaren 4a), 1798tik 1799ra berriro ministro izan zen eta administraritza, hezkuntza eta nekazaritza antolatzen saiatu zen. Senatuko lehendakari (1804-1806), inperioko konde, berriro erregea jarri zelarik erregetzaren alde agertu zen, baina pare titulua ez zuen onartu.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q1397972
* Multimedia: Nicolas-Louis François de Neufchâteau / Q1397972
# Franco Moschino

Franco Moschino (Milan, 1950eko otsailaren 27a - Annone di Brianza, 1994ko irailaren 28a) italiar moda-diseinatzailea izan zen.
Labe garaiak zituen familia aberats bateko semea zen. Hamabost urte zituela, Brerako Arte Ederretako Eskolara joan zen. Ondoren lanbide ugaritan aritu zen, Europako moda-diseinatzaile ospetsuenetako bat bihurtu aurretik: kontulari, argazkilari laguntzaile, liburu-saltzaile, haurrentzako ipuinen marrazkilari. Milanen Gianni Versace ezagutu zuen eta hark ilustratzaile gisa hartu zuen bere publizitate-kabineterako (1970). Hala ere, benetako aukera Cadette etxearen eskutik etorri zitzaion, han zuzenean parte hartu baitzuen hainbat bilduma osatzen. 1983an egin zuen bere lehenengo bilduma. Berritzailetzat hartzen da Moschino, modaren inguruan dituen ideiak direla eta. Baztertu egiten ditu modernitatea eta dotoretasuna, eta nabarmenkeria eta fantasia sartzen ditu bere filosofiaren barruan. Ehunak, estiloak eta koloreak nahastea izan da Moschinoren ezaugarri nagusia. Azken urteetan, ume seropositiboen aldeko lanetan aritu zen buru-belarri.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q563597
# Franco da Rocha

Franco da Rocha Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 145.755 biztanle ditu 132,775 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q657199
* Multimedia: Franco da Rocha / Q657199
# Francoanellita

Francoanellita fosfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Francoanellita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {K3Al5(PO4)2(HPO4)3 * 12H2O}}$. trigonal*]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1 - 2 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Francoanellite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Franco Rossi

Franco Rossi (Florentzia, Italia, 1919ko apirilaren 28a - Erroma, Italia, 2000ko ekainaren 5a) Italiako zinemagilea izan zen.

## Biografia

Irratian lan egin zuen, eta, gero, Castellani eta Verganoren laguntzaile izan zen zineman. Amici per la pelle (1955, "Adiskidetasun ahaztezina") du filmik ezagunena. Urte batzuk geroago, arrakasta handia izan zuten Enrico Maria Salernok antzeztutako Odissea nuda (1961) eta Smog (1962) film luzeek. 1980tik aurrera, telebistarako lanak egin zituen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q1040240
* Multimedia: Franco Rossi / Q1040240
# Franco Trappoli

Franco Trappoli (Orvieto, Italia, 1947ko azaroaren 5a) politikaria da, Italiako Alderdi Sozialistako kidea. 1983tik 1987 arte eta 1992tik 1994 arte Italiako Diputatuen Ganberako legebiltzarkide izan zen. Halaxe, Italiako Parlamentuko lehen kide budista bihurtu zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Italieraz) Partito Socialista, Trappoli si dimette
* ↑ (Italieraz) Tutti i sindaci che hanno fatto la storia del Comune di Fano.
* ↑ (Italieraz) Referendum: Trappoli organizza i "Socialisti per il no".

## Kanpo estekak

* (Italieraz) Radio Radicale: Eventi a cui ha partecipato Franco Trappoli
* Datuak: Q15720632
# Franco Nero

Franco Nero, jaiotzez izenez Francesco Sparanero (San Prospero, Parma, 1941eko azaroaren 23a) italiar aktore bat da. Vanessa Redgrave ingeles aktorearen senarra da.

## Filmografia

* Io la conoscevo bene (1965)
* Wild, Wild Planet (1965)
* The Tramplers (1965)
* War of the Planets (1966)
* The Third Eye (1966)
* Massacre Time (1966)
* The Bible: In the Beginning (1966)
* Django (1966)
* Texas, Adios (1967)
* Camelot (1967)
* Pride and Vengeance (1968)
* The Mercenary (1968)
* Il giorno della civetta (1968)
* The Fifth Day of Peace (1969)
* The Battle of Neretva (1969)
* A Quiet Place in the Country (1969)
* Detective Belli (1969)
* Dropout (1970)
* Vamos a matar, compañeros (1970)
* Tristana (1970)
* The Virgin and the Gypsy (1970)
* The Case Is Closed, Forget It (1971)
* La vacanza (1971)
* The Fifth Cord (1971)
* Long Live Your Death (1971)
* Confessions of a Police Captain (1971)
* Deaf Smith & Johnny Ears (1972)
* The Matteotti Murder (1972)
* Pope Joan (1972)
* Le Moine (1972)
* High Crime (1973)
* Zanna Bianca (1973)
* Street Law (1974)
* The Legend of Valentino (1975)
* The Flower in His Mouth (1975)
* Cipolla Colt (1975)
* Perché si uccide un magistrato (1975)
* Last Days of Mussolini (1975)
* Death Rite (1976)
* Keoma (1976)
* 21 Hours at Munich (1976)
* Victory March (1976)
* Hitch-Hike (1977)
* Force 10 from Navarone (1978)
* The Pirate (1978)
* Sahara Cross (1978)
* The Shark Hunter (1979)
* Un dramma borghese (1979)
* The Visitor (1979)
* The Blue-Eyed Bandit (1980)
* Day of the Cobra (1980)
* The Man with Bogart's Face (1980)
* The Salamander (1981)
* Enter the Ninja (1981)
* Banovic Strahinja (1981)
* Grog (1982)
* Querelle (1982)
* Red Bells (1982)
* Wagner (1983)
* Red Bells II (1983)
* The Last Days of Pompeii (1984)
* The Repenter (1985)
* The Girl (1986)
* Django 2 (1987)
* Sweet Country (1987)
* Run for Your Life (1988)
* Young Toscanini (1990)
* I Promessi sposi (1990)
* Die Hard 2 (1990)
* Breath of Life (1990)
* Young Catherine (1991)
* Fratelli e sorelle (1992)
* Jonathan degli orsi (1993)
* Desideria e l'Anello del Drago (1994)
* Talk of Angels (1996)
* The Conquest (1996)
* The Innocent Sleep (1996)
* The Return of Sandokan (1996)
* Painted Lady (1997)
* Deserto di fuoco (1997)
* Bella Mafia (1997)
* The Versace Murder (1998)
* Megiddo: The Omega Code 2 (1999)
* Li chiamarono... briganti! (1999)
* Uninvited (1999)
* Mirka (2000)
* The Crusaders (2001)
* Forever Blues (baita zuzendaria ere, 2005)
* Bathory (2008)
* Mord ist mein Geschäft, Liebling (2009)
* Letters to Juliet (2010)
* Augustine: The Decline of the Roman Empire (2010)
* Cars 2 (ahotsa, 2011)
* Django Unchained (2012)

## Kanpo estekak

* Franco Nero aktorearen IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q311716
* Multimedia: Franco Nero / Q311716
# Franco Sbuttoni

Franco Sbuttoni (1989ko maiatzaren 6a - ) Argentinako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sagan Tosu.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q16302671
# Ezpeleta jauregia (Berriozar)

    Artikulu hau Nafarroako Berriozar udalerrian dagoen Ezpeleta jauregiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ezpeleta jauregia (argipena)».
Ezpeleta jauregia Nafarroako Berriozar udalerrian dagoen jauregi bat da. Gaur egun Kataxar (Alkate zahar) izena du eta eremu pribatuan dago.

## Kokalekua

Berriozarko herrigune historikoaren sarreran dago, Garbilekuaren alboan, eta Doneztebe kaleko 2. zenbakian.

## Historia

XVI. mendean Joan Ezpeleta jaunak Nafarroako Gerra Zibilean jazotako guduetan aktiboki parte hartu zuen. Agramondar leinuaren aldean borrokatu zen, Errege-Erregina Katolikoek garaitu zuen horretan. Gaztelar errege horrek Ezpeletari Berriozarko jauregia konfiskatu eta Migel Donamaria jaunari eman zion, Nafarroako Erresumaren konkistan eman zion laguntzaren truke.
Geroago, 1524an Karlos V.a Espainiakoak emandako amnistiari esker Ezpeleta familiak jauregia berreskuratu zuen. 1623ko amaieran jauregia hutsik gelditu eta 4 urtez itxita egon zen, harik eta jaunaren tributuak kobratzeko eta eskubideak zein eskumenak mantentzeko ardura zuten zenbait familia bertan kokatu ziren arte. Oinordetzaz, jauregia, hurrenez hurren, Ablitasko kondeena, Aianzko kondeena eta Besollako markes jaunarena izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25479472
# Ezpeleta jauregia (argipena)

Ezpeleta jauregia hau izan daiteke:
* Ezpeleta jauregia: Iruñeko Alde Zaharean dagoen jauregia.
* Ezpeleta jauregia (Berriozar): Nafarroako Berriozar udalerrian dagoen jauregia.
# Ezpel

Ezpela (Buxus sp.) Buxaceae familiako zuhaitz mota bat da.

## Espezieak

Buxus acuminata Buxus aneura Buxus austro-yunnanensis Buxus balearica Buxus bartletii Buxus bodinieri Buxus brevipes Buxus calcarea Buxus capuronii Buxus cephalantha Buxus citrifolia Buxus cochinchensis Buxus colchica Buxus crassifolia Buxus ekmanii Buxus excisa Buxus hainanensis Buxus harlandii Buxus hebecarpa Buxus henryi Buxus heterophylla Buxus hildebrantii Buxus humbertii Buxus hyrcana Buxus ichangensis Buxus imbricata Buxus itremoensis Buxus lancifolia Buxus latistyla Buxus linearifolia Buxus lisowskii Buxus macowanii Buxus macrocarpa Buxus macrophylla Buxus madagascarica Buxus megistophylla Buxus mexicana Buxus microphylla Buxus mollicula Buxus monticola Buxus moratii Buxus muelleriana Buxus myrica Buxus natalensis Buxus obtusifolia Buxus olivacea Buxus papillosa Buxus pilosula Buxus portoricensis Buxus pubescens Buxus pubiramea Buxus rabenantoandroi Buxus rheedioides Buxus rivularis Buxus rolfei Buxus rugulosa Buxus rupicola Buxus sempervirens Buxus sinica Buxus stenophylla Buxus vahlii Buxus wallichiana

## Erabilera

Euskal Herrian oso erabilia da zuhaixka honen zura, batez ere, euskal pilotako pilotak egiteko. Pilota hauen erdigunea, ezpel zurezko esferatxo batek osatzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q158703
* Multimedia: Buxus / Q158703
* Espezieak: Buxus
# Ezpeize

Ezpeize Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Ündüreinerekin batera Ezpeize-Ündüreine udalerria osatu zuen.

## Toponimia

Frantsesezko toponimoa Espès da. Historian zehar itxura hauek izan ditu:
* Esperce (1375, Luntzen paperak),
* Aspes (1472, Bastidaxarreko notarioaren paperak).

## Biztanleriaren bilakaera

Biztanleriaren bilakaera :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 339 | 277 | 299 | 343 | 325 | 325 | 572 | - | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2009 | 2014 | 2020 |
Iturria : Cassini proiektua

## Ikustekoak

Herriko elizak hiru puntako kanpandorrea du, Hirutasuna adierazteko. Eliza monumentu izendaturik dago 1925. urtetik aurrera

## Erreferentziak

* ↑ Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque - Paul Raymond
* ↑ Bearnoko notarioa zen Luntzen paperak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
* ↑ Bastidaxarreko notarioaren paperak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
* ↑ EHESS: Cassini proiektua
* ↑ Philippe Veyrin, Les Basques, 241. orr. - Arthaud, 1975 ISBN 2700300386

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3058584
# Ezpeize-Ündüreine

Ezpeize-Ündüreine Zuberoako udalerria da eta Pettarra eskualdean dago kokaturik.

## Geografia
### Ingurune naturala

Uhaitzandi ibaia udalerritik igarotzen da.

### Udalerri mugakideak

* Sarrikotapea eta Xarra (Bearno) iparraldean
* Arüe-Ithorrotze-Olhaibi ipar-mendebaldean
* Ürrüstoi-Larrabile ekialdean
* Ainharbe hego-mendebaldean
* Bildoze-Onizepea hegoaldean
Udalerria Bearnorekin da mugakidea ipar-ekialdean

## Historia

Ezpeize eta Ündüreine herriak 1842. urteko urtarrilaren 10ean batu ziren udalerri bakarra osatzeko.

## Demografia

XIX. mendearen erdialdean bi herriek bat egin ondoren, bertako biztanle kopurua 500 ingurukoa zen. Kopuru horretan mantendu izan da azken 200 urteetan.
* Ezpeize-Ündüreineko biztanleria
* Datuen iturburua: INSEE

## Ondasun nabarmenak

* Ezpeizeko eliza, San Martini eskainita, monumentu izendaturik dago 1925. urtetik aurrera. Zuberotar estiloko kanpandorre trinitarioa du. 2007. urteko zaharberritze lanekin, nabe nagusiko sabaian XVII. mendeko marrazkiak aurkitu zituzten. Ezpeizeko elizaren zeinutegia okerra dago eta kondairak dio lamiek egina izan zela.
* Ündüreinek, era berean, badu bere eliza.

## Argazki galeria

* Ezpeizeko eliza.
* Ündüreineko eliza.
* Ezpeize-Ündüreineko herriko etxea.
* Eskola.

## Erreferentziak

* ↑ Udalerria EODAn.
* 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ Lulu Lapeyrade 2010ean zendu zen.
* ↑ Lapeyraderen ordez kontseilariek hautatua. Ikus Michel Ibarra élu maire, SO.
* ↑ «Ezpeize-Ündüreine - Soule Xiberoa» www.soule-xiberoa.fr (Noiz kontsultatua: 2018-04-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q243907
* Multimedia: Espès-Undurein / Q243907
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Ezpeize-Ündüreine
# Ezpel-sits

Ezpel-sitsa (Cydalima perspectalis) Crambidae familiako sitsa da. Ezpelen (Buxus microphylla, Buxus sempervirens, Buxus sinica) izurritea da; larbek defoliazio larriak eragiten dituzte eta, azala ere jaten baitute, landarea ihartu daiteke.
Jatorriz ekialdeko Asiakoa bada ere (Japonia, Txina, Taiwan, Korea, Errusiako Ekialde Urruna eta India), XXI. mende hasieran Europara iritsi zen. 2006an Alemanian detektatua izan zen, 2007an Herbehereetan, 2008an Suitza, Frantzia eta Britainia Handian, 2009an Austrian, 2011n Belgika, Hungaria, Errumania, Txekiar Errepublika, Eslovenia eta Turkian, 2013an Kroazian eta 2014an Iberiar penintsulan. Uste denez, Txinatik inportatutako ezpel arruntetan iritsi zen Europara, eta landareen merkataritzak ahalbidetu zuen horren sakabanatze azkarra.
Eskala txikian, Bacillus thuringiensis bakterioa izan daiteke honez gero izurrite bilakatu den horren aurkako irtenbide ekologikoa, ordu gutxian harrak akabatzen baititu. Eskala handian, hegazti sits-jaleak ekartzen dira izurritearen aurka egiteko.

## Erreferentziak

* ↑ Cydalima perspectalis. Euskalterm, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-8-27).
* 1 2 Pérez-Otero, R.; Mansilla, J.P.; Vidal, M.. Cydalima perspectalis Walker, 1859 (Lepidoptera, Crambidae): una nueva amenaza para Buxus spp. en la Península Ibérica.. aegaweb.com (Noiz kontsultatua: 2016-05-23).
* ↑ Buchsbaumzünsler (Cydalima perspectalis (Walker, 1859)). insekten-sachsen.de (Noiz kontsultatua: 2016-05-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q175754
* Multimedia: Cydalima perspectalis / Q175754
* Espezieak: Cydalima perspectalis