OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Willem van Aelst

Willem van Aelst (1627ko maiatzaren 16a – 1683) Holandako Urre Aroko artista, izadi hilak margolanetan espezializatua.

## Biografia

Van Aelst Delft hirian jaio zen, magistratu ospetsu baten familia batean. Osaba Evert van Alest izadi hilen margolariak irakatsi zion margotzen. 1643 urteko azaroak 9an Delfteko Saint Lukeko taldean maisu sartu zen.
1645 eta 1649 urteen bitartean Frantzian bizi izan zen.
1649 urtean Florentziara joan zen eta bertan Toscanako Ferdinando II de' Mediciren gorteko margolaria izan zen. Han Guillielmo d'Olanda izenez ezaguna izan zen. Garai hartan Ferninandok beste bi alemaniar margolari ere lanean zituen, hots, Matthias Withoos eta Otto Marseus van Schrieck, azken honek Van Aelsten margolanen eragina izango zuen.
Ferdinandok urrezko domina eman zion Van Aelsti, bere gaitasunen adierazgarri gisa.
1656 urtean Herbeheretara itzuli eta behin betiko Amsterdamen bizi izan zen. Garai hartako izadi hilen margolari ospetsuenetakoa zenez, egoera horrek Prinsengracht-en bizitzea ahalbideratu zion. Antza 1683 urtean edo ostean Amsterdamen hil egin zen, izan ere, bere azken margolana garai horretakoa izan baitzen.
Hainbat ikasle izan zituen, horien artean, Rachel Ruysch, Maria van Oosterwijck eta Ernst Stuven.

## Ondarea

Van Aelsten margolanak hainbat erakunde publikoetan daude, besteak beste Erresuma Batuetako hamairu bildumatan.

## Erreferentziak

* 1 2 Aelst, Willem van at RKD
* ↑ Gould, John (1838).
* ↑ Pinturak Willem van Aelst at Art UK gune
* Datuak: Q553273
* Multimedia: Willem van Aelst / Q553273
# Willemstad

Willemstad Curaçaoko hiriburua da,Karibe itsasoaren ertzean. Holandarren Antillak zeritzon lurraldeko hiriburua izan zen. Gaur egun, Curaçaoko hiriburua izateaz gain, bertako hiririk handiena da, baita biztanle gehien dituena ere. Portu nagusia ere Willemstad hirikoa da.
Besteak beste, Willemstad hiria ospetsua da Karibe itsasoko lurretan dagoen nederlandar estiloko arkitektura koloniala daukan leku bakarretakoa delako. Hain zuzen ere, UNESCOk 1997. urtean Gizateriaren ondare izendatu zituen Willemstadeko alde zaharra, erdigunea eta portua. 1651. urtean Mikvé Israel-Emanuel kongregazioak eraiki zuenetik etengabe zabalik egon den sinagoga dago ondaretzat hartuta, besteak beste.
Hainbat museo daude Willemstaden, hala nola Kurá Hulanda Museo Antropologikoa: esklaboen salerosketaren inguruko erakusketa, Antilletako artea, Kolon aurreko bitxiak, eta Mesopotamia eta Afrikako erlikiak batzen dituen bilduma ikus daiteke bertan, besteren artean.
Hiriko erdigune historikoan bi auzo edo barruti daude: Santa Ana badiak bereizten dituen Punda eta Otrabanda. Punda holandarrek sortu zuten, 1634. urtean ordura arte Espainiakoa zen uhartea eskuratu zutenean. Otrobanda 1707. urtean sortu zuten; gaur egun Willemstadeko kultura-gunea da. Auzo bien artean dago Emma Erregina zubia.
Hato nazioarteko aireportua dago Willemstaden.

## Ekonomia

Venezuelako petrolio-hobien inguruan egotera, Willemstad gune egokia zen garraio-portua eta findegia eraiki eta garatzeko, besteak beste ur sakoneko portua delako eta egoera politikoak ere horretarako laguntzen zuelako. Hain zuzen ere, Karibeko petrolio-garraioa egiten den porturik garrantzitsuenetarikoa da.
Bestalde, turismoak indar erakargarri handia dauka.

## Biztanleria

2006. urtean 98.339 biztanle zeuden Willemstaden. Hizkuntza nagusiak papiamentoa, nederlandera, gaztelania eta ingelesa dira.
12°06′07″N 68°54′08″W﻿ / ﻿12.10194°N 68.90222°W﻿ / 12.10194; -68.90222

## Kanpo estekak

* Datuak: Q132679
* Multimedia: Willemstad, Curaçao / Q132679
# Willem van de Velde Gaztea

Willem van de Velde Zaharra (Leiden, 1633ko abenduaren 18an bataiatua – Westminster, 1707ko apirilaren 6a) herbeheretar margolaria izan zen.
Willem van de Velde Zaharra margolariaren semea eta Adriaen van de Velderen anaia izan zen. Aitaren eta Simon de Vliegerren ikaslea izan zen. Jan van de Cappelleren eragina ere izan zuen.
Itsas ikuspegiak, itsasontziak eta batailak margotzen espezializatu zen. Aitak eszenak tintaz marrazten zituen eta semeak olioz osatzen zituen. Biek ihes egin zuten Herbehereetatik Ingalaterrara Frantziarekiko gerraren garaian. Karlos II.a Ingalaterrakoa eta Eskoziakoa erregeak itsas batailak margotzeko kontratatu zituen. Willem Westminsterren hil zen eta Saint James elizan lurperatu zuten.

## Iruditegia

* Van de Velderen erretratua bere estudioan, Michiel van Musscherrek egina
* Schepen op de rede, ca. 1658, Mauritshuis, Den Haag
* Schepen onder de kust voor anker, ca. 1660, Rijksmuseum, Amsterdam
* Hollandse schepen op een kalme zee, ca. 1665, Rijksmuseum, Amsterdam
* De verovering van de Royal Prince, 13 juni 1666, ca. 1667, Rijksmuseum, Amsterdam
* Het kanonschot, ca. 1680, Rijksmuseum, Amsterdam

## Kanpo estekak

* Datuak: Q432266
* Multimedia: Willem van de Velde (II) / Q432266
# Zahi (abere-bazka)

Zahia, normalean, garagardo egitearen eta beste nekazaritza-jardueren azpiproduktua da eta animaliak elikatzeko industrian erabiltzen da (abididez, zaldiak elikatzeko arroza azala erabiltzen da, eta arroza-zahia deitzen da).
Zuntza, gantzak, bitaminak eta mineralak ematen duenez, zahia okintza industrian ere erabiltzen da, zahi-ogia edo integrala egiteko, oso nutritiboa delako, eta zuntz ekarpen handia pertsonen dietan.
Gainera, txerrientzat eta oiloentzat bazka gisa ere erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5659466
# Zaherita

Zaherita sulfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Zaherita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Al12(SO4)5(OH)26 * 20H2O}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Zaherite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Zahartzaro

Hirugarren adina edo zahartzaroa pertsona batek bere bizi den eskualdeko bizi itxaropenera hurbildu edo gainditu egin duen bizitzaren aldia da. Zahartzaroan bizi den pertsona bati atso/agure edo adineko pertsona deitzen zaio.
Bizitza itxaropen luzea duten herrialdeetan, adineko pertsonek osasunarekin loturiko arazoak izaten dituztem gorputzaren ahalmenak nabarmen murrizten baitira kasu askotan. Horregatik ere, adineko pertsonek arreta eta laguntza berezia behar izaten dute, kasu batzuetan zerbitzu publikoek eskaintzen dutena.
Zahartzaroa orokorrean ikertzen duen arloa, ikuspuntu guztietatik, gerontologia da. Zahartzaroaren gaixotasunak ikertu eta tratatu egiten dituen arloa, berriz, geriatria da.

## Definizioa

Bizitza tarte hau bizitzaren azkena izaten da pertsona gehienetan, adin ertainetik aurrera datorrena. Herrialde garatuetan 60 edo 65 urte ezartzen da muga moduan, hortik aurrera zahartzarotzat jotzen delarik, erretiroa hartzeko muga moduan adibidez. Batez besteko hori kontuan hartuta, hiru azpitaldetan banatuko zituzten pertsonak: zahar gazteak (65-74), ertaineko zaharrak (75–84) eta zahar-zaharrak (>85).
Hala ere, bizi itxaropenaren arabera zenbakiak gora edo behera joan daitezke beste herrialde batzuetan.

## Aldaketak
### Fisikoak

* Hezurrak eta artikulazioak: Hezur zaharrak meheagoak eta laburragoak dira. Hori dela-eta altuera galtzen da, zutik egoteko jarrera makurtuagoa eta ibiltzeko moduan eragiten du. Osteoporosia oso gaixotasun ohikoa da halaber.
* Gaixotasun kronikoak: Adineko pertsona gehienek gutxienez gaixotasun hauetako bat daukate, eta sarritan bat baino gehiago. Ohikoenen artean hipertentsioa, diabetesa eta giltzurruneko, biriketako eta bihotzeko gaixotasun kronikoak daude.
* Hortz arazoak: Listu gutxiago jariatzeak eta garbiketarako abilezia txikiagoa edukitzeak kalte hauek ekartzen dituzte.
* Aparatu digestiboa: Oso zabalduta dago adin batetik aurrera irensteko arazoak eta idorreria pairatzea, baita sarritan ohartzen ez diren odol jarioak ere, anemia eragiten dutenak.
* Ikusmena: Begi-lauso edo kataratak oso ohikoak dira, baita presbizia edo ikusmen nekatua ere.
* Erorketak: Arriskua askoz altuagoa da, osteoporosiarekin batera hezur hausturak ekar ditzaketenak edo buruko odol jario larriak traumatismoagatik. Are gehiago, hauen ondorioz hilkortasun tasa altua da zahartzaroan.
* Ilea: Meharragoa eta kolore gabekoa gelditzen da, eta ohikoa da gizonezkoengan alopezia edo burusoiltasuna.
* Entzumena.
* Sistema immunea.
* Mina.
* Sexu aktibitatea.
* Lo egiteko arazoak.
* Gernu inkontinentzia.
* Ahotsa.

## Gaixotasun geriatrikoak

Alzheimerren gaixotasuna gaur egun gaixotasunik ohikoenen artean dago, tipikoki hirugarren adinean agertzen dena. Ohikoa da halaber normalean modu akutuan edo iragankorrean agertzen den Delirium edo Nahasmen Sindromea.
Arreta berezia merezi du Parkinsonen gaixotasunak halaber, oso prebalentea dena ere bai.

## Ikus, gainera

* Zainketa aringarriak

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)Europar Batasuneko zahartzaroari buruzko atala.
* Datuak: Q191089
* Multimedia: Old age / Q191089
# Zahato

Zahatoa eta zahagia likidoak, ardoa gehienetan, gordetzeko erabiltzen diren larru zurratuzko bi edukiontzi dira. Zahatoak ("zahagi" hitzaren diminutiboa) litro bat edo biko edukiera izaten du eta oraindik baliatzen da, aire folkloriko batez, gehienetan. Zahatoan, artzainek, baserritarrek eta marinelek edariak garraiatzen eta fresko atxikitzen zituzten.
Enologia alorreko eskakizunak gaurkoak bezain zorrotzak ez zirenean, zahatoak ardoari zapore ona ematen ziola esaten zen.

## Historia

Antzinako Greziako Homerok kontatzen du Ulisesek Polifemo mozkorrarazi zuela, ardoz beteriko zahagiaren laguntzaz.
Hasieran, zahagiak oraingoak baino handiagoak ziren; hots, fabrikatzeko erabiltzen ziren animalien neurrikoak. Xahako horiek egiteko, animaliaren azal osoa erabiltzen zuten, eta handienek 120 litro har zezaketen. Lurrezko eta berinazko ontziak baino arinagoak, sendoagoak eta malguagoak zirenez, hasieran, ura, ardoa, eztia eta olioa garraiatzeko erabiltzen zituzten, zaldiz ala itsasontziz. Hain zituzten kalitate tekniko onak, non zibilizazio guztiek berenganatu baitzituzten.
Euskal Herrian, Ordiziatik Iruñera eta Hendaiara, eskualdeko lehengaiak erabiliz xahako naturalak egiten zituzten artisau andana bat ziren.. Eskualde osora sartu zen, eta eguneroko objektu bihurtu.

## Ezaugarriak

Zahagiak, ehun bat litrorainokoak, XX. mendearen erdialdean erabiltzen ziren oraindik, ardoa (maiz, mando gainean) garraiatzeko, baina beirazko garrafoiek, zurezko bukoi txikiek eta neurri guztietako plastikozko ontziek betirako ordezkatu zituzten, besteak beste, horrelako ontzien mantentze-lanak nekoso xamarrak zirelako.
Ahuntz, aker, txerri edo txahal larru ondu edo zurratuz egiten ziren: zahatoa, hanka bateko larruarekin osatzen zen; zahagia egiteko, berriz, animalia osoarena baliatzen zen.
Zahatoak estualdean daukan (garai batean, adarrezko) piezak bi tamainako zuloak ditu: zabalena irekita, ardoa sartzeko. Hori itxita, zahatoari esku batetik eutsi eta bestearekin presioa eraginez, txulo txikiagotik irteten da ardo-haria edatunaren ahorantz. Lehenaldian adarrezko ziren piezak gaur egun plastikozkoak dira. Besoan eraman ahal izateko soka gorri txirikordatu bat daukate.
Iragazgaitza da bataren zein bestearen larrua, likidorik gal ez dadin: hori lortzeko, bikea ematen dio zahatogileak merkaturatu aurretik.

## Erreferentziak

* ↑ «zahato - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-03-19).
* ↑ Agirre, Edorta. (2022). Amantala ta mantela. Pamiela, 458 eta hurr. or. ISBN 978 84 9172 259 5..
* 1 2 3 4 elkartea, IPARLA BAIGURA KOMUNIKAZIOA. (2021-07-15). «Las Tres ZZZ zahatoa» Kazeta.eus (Noiz kontsultatua: 2023-03-19).
* ↑ Zahagi-dantza dela eta | danbolin. (Noiz kontsultatua: 2023-03-19).
* ↑ Agirre, Edorta. (2014). «Elikadura Hiztegi Entziklopedikoa» calameo.com (Noiz kontsultatua: 2019-01-05).

## Ikus, gainera

* Zahagi dantza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1900368
* Multimedia: Bota bag / Q1900368
# Zahedan

Zahedan (persieraz: زاهدان‎; balutxiz: زایدان) Irango hego-ekialdeko hiria da, Sistan eta Balutxistan probintziaren hiriburua. 2011n 560.725 biztanle zituen

## Geografia

Iran, Pakistan eta Afganistanen arteko muga hirukoitzatik 41 kilometro hegoaldera dago Zahedan, Teherandik 1.605 kilometrora, 1.352 metroko garaieran.

### Klima

Zahedanek basamortuko klima beroa dauka, BWh Köppen klima sailkapenaren arabera.
Datu klimatikoak (Zahedan) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 27.0 | 28.0 | 32.2 | 37.0 | 40.4 | 43.0 | 42.0 | 43.0 | 40.0 | 36.0 | 30.2 | 28.0 | ' |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 14.0 | 16.5 | 21.9 | 27.5 | 32.5 | 36.2 | 37.0 | 35.6 | 32.3 | 27.7 | 21.7 | 16.3 | 26.6 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 6.4 | 9.2 | 14.5 | 20.0 | 24.7 | 28.3 | 29.3 | 27.1 | 22.7 | 17.8 | 11.9 | 7.9 | 18.3 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -0.5 | 2.5 | 7.4 | 12.1 | 15.9 | 18.6 | 19.8 | 17.2 | 12.4 | 8.1 | 3.1 | 0.5 | 9.8 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | −22.0 | -14.0 | −7.0 | 0.0 | 1.4 | 11.0 | 12.0 | 8.0 | 2.0 | -4.0 | −11.0 | −16.0 | ' |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 19.3 | 21.1 | 13.6 | 9.5 | 3.9 | 0.4 | 0.8 | 0.9 | 0.2 | 1.8 | 3.4 | 7.2 | 82.1 |
| Euri egunak (≥ 1 mm) | 4.3 | 4.5 | 4.2 | 4.2 | 2.4 | 0.3 | 0.4 | 0.2 | 0.3 | 0.9 | 1.3 | 2.8 | 25.8 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 0.7 | 0.4 | 0.1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0.3 | 1.5 |
| Eguzki orduak | 208.8 | 199.3 | 221.2 | 235.2 | 296.2 | 310.2 | 317.9 | 324.5 | 305.4 | 290.2 | 245.6 | 215.2 | 3169.7 |
| Hezetasuna (%) | 54 | 50 | 42 | 36 | 29 | 24 | 23 | 24 | 25 | 31 | 40 | 49 | 35.6 |
| Iturria: NOAA (1961-1990) ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Iran: Major Cities. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2017-2-20).
* ↑ Zahedan Climate Normals 1961-1990. dossier.ogp.noaa.gov (Noiz kontsultatua: 2012-12-19).

## Kanpo estekak

* Hiriko gobernuaren webgunea, zahedaniran.com
* Datuak: Q140561
* Multimedia: Zahedan / Q140561
# Zaharregia, txikiegia agian

Zaharregia, txikiegia agian euskal musika disko-liburua da, Kirmen Uribe idazlearen poemek eta Mikel Urdangarin, Rafa Rueda eta Bingen Mendizabalek elkarrekin egindako abestiek osatua. Gaztelupeko Hotsak etxeak kaleratu zuen.
Diskoa Uriberen olerki batetik abiatzen da: "Euskara, Euskal Herria, agian, zaharregia, txikiegia dela gaur egungo garaietarako, baina azken finean, euskaldunok munduari begiratzeko modu jakin bat eskeintzen dugu, bizitzeko eta sentitzeko modu bat".

## Abestiak

1. Munduari begiratzeko.
2. Hiru bertso amodiozko.
3. Lagun bat (haur kanta).
4. Hauskor.
5. Kukua.
6. Haitzetan.
7. Hiru aste iragan.
8. Maite zaitut, ez.
9. Gauza perfektuak.
10. Notak paper solte batean.
11. Urrezko eraztuna.
12. Atharratz jauregian.
13. Itzul ezazue.
14. Ez eman hautatzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Azpitarte, Julen. (2003). «Zaharregia, txikiegia agian: Olerki eta musika gozokia» Gaztezulo (Noiz kontsultatua: 2024-04-07).
* ↑ «Zaharregia, txikiegia agian – Gaztelupeko Hotsak» hotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-07).
* Datuak: Q12269161
# Zaharren Kontseilua

Zaharren Kontseilua (frantsesez: Conseil des Anciens) Frantziako Lehen Errepublikako Direktorioko bi biltzar legegileetako bat izan zen; Bostehunen Kontseilua zen bestea. Thermidorko Konbentzioak onartutako III. urteko Konstituzioaren bitartez sortu zen, 1795eko abuztuan, eta urte bereko irailaren 23an jarri zen indarrean. Direktorioko kideak aukeratzen zituen, eta Bostehunen Kontseiluarekin partekatzen zuen botere legegilea. Tuileriak jauregian biltzen zen, 1799an Saint-Cloud jauregira lekualdatu zuten arte. 250 hamar kidek osatzen zuten, eta urtero heren bat berritzen zen. Kideek 40 urte baino gehiago eduki behar zuten, ezkonduak edo alargunak izan, eta Frantzian izan behar zuten bizilekua gutxienez 15 urte lehenagotik. Brumaireko estatu-kolpearen ondoren, Napoleon Bonapartek desegin zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Le Conseil des Anciens. senat.fr (Noiz kontsultatua: 2018-12-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2325988
* Multimedia: Council of Ancients / Q2325988
# Zahi (argipena)

Zahi terminoak esanahi zenbait ditu:
* elikaduran, zahia, zereal-aleak ehotu ondoren irinarekin nahastuta agertzen den ale-azal zatiak;
* animalien elikaduran, zahia, garagardo egitearen eta beste nekazaritza-jardueren azpiproduktua;
* dermatologian, zahia edo zolda, buru-azaleko ezkata zurixkak, azaleko zelula hilez osatutakoak.
# Wataru Ise

Wataru Ise (japonieraz: 伊勢 渉, Ise Wataru, 1996ko uztailaren 18a -) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Vanraure Hachinohe.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q81373668
# Wataru Ito

Wataru Ito (japonieraz: 伊藤 亘) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Nagoya Grampus Eight.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q23835461
# Wataru Noguchi

Wataru Noguchi (japonieraz: 野口 航, 1996ko urtarrilaren 18a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Giravanz Kitakyushu.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q48763377
# Wataru Inoue

Wataru Inoue (japonieraz: 井上 渉, 1986ko abuztuaren 7a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokushima Vortis eta Kagoshima United FC.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3300561
# Wataru Ota

Wataru Ota (japonieraz: 太田 渉, 1981eko martxoaren 14a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3251148
# Wataru Nakazato

Wataru Nakazato (japonieraz: 仲里 航, 1984ko urriaren 30a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Vissel Kobe.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q11378610
# Wataru Harada

Wataru Harada (japonieraz: 原田 亘, Harada Wataru, 1996ko uztailaren 22a -) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Imabari.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q83680797
# Wataru Hashimoto

Wataru Hashimoto (japonieraz: 橋本 和, 1986ko irailaren 14a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashiwa Reysol eta Vissel Kobe.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q2093514
# Wataru Ikenaga

Wataru Ikenaga (japonieraz: 池永 航, 1991ko azaroaren 30a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Renofa Yamaguchi FC.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q20038649
# Zuhaitz-etxe

Zuhaitz-etxea, zuhaitz baten adarretan, enbor inguruan edo zuhaitzen artean eraikitako etxe bat da. Gizakien etxebizitza nahiz haurren aisialdileku izateko diseinatuak daude.
Tropikoetako zenbait herrialdeetan, adibidez, Mendebaldeko Papuan usadioz etxeak zuhaitzetan eraikitzen dira. Etxe mota hauek arriskuetatik salbu egoteko helburua dute, bai eta elikagaien biltegi izan eta animaliek jan ez itzaten ekiditeko ere. Bestalde, gaur egun oihan eta basoetan bertako flora eta fauna ikertzeko behatoki bezala ere erabiltzen dira.
2008an Ipar Amerika eta Europan zuhaitz-etxeak eraikitzen zituzten 28 enpresa zauden, bai haur-atsedenleku nahiz etxebizitza sofistikatu izateko. Alemania, Frantzia, Erresuma Batua eta AEBetan hotel bezala erabiltzen diren zuhaitz-etxeak ere badaude, Euskal Herrian helburu horrekin Bizkaiko Zeanuri udalerrian daude.
* Datuak: Q5784194
* Multimedia: Buildings in trees / Q5784194
# Zuglio

Zuglio Italiako udalerri bat da. Udineko probintzian kokatuta dago, Friuli-Venezia-Julia eskualdean. 541 biztanle ditu, 18,21 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Zugliok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lauco Tolmezzo Arta Terme Sutrio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q53402
* Multimedia: Zuglio / Q53402
# Zugzwang

| | a | b | c | d | e | f | g | h | |
| 8 | | | | | | | | | 8 |
| 7 | | | | | | | | | 7 |
| 6 | | | | | | | | | 6 |
| 5 | | | | | | | | | 5 |
| 4 | | | | | | | | | 4 |
| 3 | | | | | | | | | 3 |
| 2 | | | | | | | | | 2 |
| 1 | | | | | | | | | 1 |
| | a | b | c | d | e | f | g | h | |
Zugzwang xakean dagoen posizio kaltegarria da, amaiera aldera jazo ohi dena. Jokalaria zugzwang posizioan dago baldin eta bere edozein mugimendu bere kalterako bada. Terminoa alemanetik dator, zeinetan zug jokaldia den eta zwang, bortxa. Zugzwang egoerak partida galtzea ere ekar dezake.
Erakutsitako diagraman beltzak zugzwang egoeran leudeke, zeren eta egin lezaketen gauza bakarra litzateke ...Ee7. Jarraipena Ec7 litzateke eta, beltzek edozer eginda ere, zuriek peoia dama gisa koroatuko lukete; ondorioz, beltzek galduko lukete.
Txanda zuriena balitz, berriz, haiek ere zugzwang egoeran egongo lirateke: Ed6 eginez berdinketa litzateke, errege beltza itota egongo litzatekeelako eta, beste edozein jokaldi egitekotan peoia galduko lukete, berdinketa gertatuz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q228570
# Zuhaitz-enara

Zuhaitz-enara (Tachycineta bicolor) Tachycineta generoko animalia da. Hegaztien barruko Hirundinidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Tachycineta
* Hirundinidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q922192
* Multimedia: Tachycineta bicolor / Q922192
* Espezieak: Tachycineta bicolor
# Zugshunstita-(Ce)

Zugshunstita-(Ce) substantzia organiko motako minerala da.

## Ezaugarriak

Zugshunstita-(Ce) substantzia organiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Ce,Nd,La)Al(C2O4)(SO4)2 * 12H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Zugshunstita-(Ce): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Xilxes

Xilxes (ofizialki Chilches/Xilxes) Valentziako Erkidegoko udalerria da, Plana Baixa eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
13,6 km²-ko azalera du eta 2005ean 2.566 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* (Katalanez) (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea
* Datuak: Q1768727
* Multimedia: Xilxes/Chilches / Q1768727
# Ximacodes

Ximacodes Limacodidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Pseudolatoia subrufa da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Ximacodes affinis | daturik gabe |
| Ximacodes malagasy | daturik gabe |
| Ximacodes pyrosoma | daturik gabe |
| Ximacodes subrufa | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16979444
# Ximenia roigii

Ximenia roigii landare loredun generoa da, Olacaceae familiakoa.

## Banaketa

Kubako espezie endemikoa da. Dirudienez, habitat galtzen ari dela eta, arriskuan dago.

## Erreferentziak

* ↑ Areces-Mallea, A.E. 1998. Ximenia roigii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1945782
# Ximena Diaz

Ximena Diaz (1046 baino lehen - 1116) Asturiasko noblea izan zen, Cid Campeadorren emaztea, Oviedoko konde Diego Rodriguezen alaba. 1074an ezkondu zen Cidekin, haren lehengusu Alfontso VI.a Gaztelakoak agindurik. Gaztela eta Leonen arteko batasunaren ordain gisa eskaini zion Alfontsok Cideri. Senarra erbesteratu zutenean Cardeñako monasteriora joan zen bere seme-alabekin. Presondegira eraman zuten senarraren kontrako epaiketaren garaian eta ez zuten elkar ikusi 1094a arte. 1099an hil zitzaion senarra eta ez dago Ximenaren 1113az geroztiko berririk. Hildakoan Cardeñan lurperatu omen zuten baina gerora Burgosko katedralera eraman zituzten haren hilotza eta baita Ciderena ere.
Zuhaitz genealogikoa :
Gartzia V.a Ramiritz
Fernando Flaínez
Kristina Rodriguez
Diego Fernández de Oviedo
Elvira de Navarre
Elvira Pelaez
Ximena Diaz
Diego Rodríguez
Christina
María Rodríguez
Ximena de Barcelona i de Díaz :

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2720842
* Multimedia: Jimena Díaz / Q2720842