OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Araniella cucurbitina

Araniella cucurbitina Araneidae familiako armiarma bat da. Arren abdomena udaberrian berde distiratsua izan ohi da.

## Ezaugarriak

Armiarma hauek eskualde paleartikoan ugaltzen dira, nahiz eta Ipar eta Hego Amerikako toki batzuetan aurki daitezkeen.
Emeak 8 mm-raino hazten dira, soilik 5 mm-rainoko arrak. Basoko ostarteetan aurki daitezke, non bere oihal biribila hosto eta loreen artean ehotzen duen, 10 zentimetro arteko tamainarekin.

## Erreferentziak

* ↑ «COL» COL (Noiz kontsultatua: 2021-06-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1545036
* Multimedia: Araniella cucurbitina / Q1545036
* Espezieak: Araniella cucurbitina
# Araniella

Araniella Araneidae familiaren barruko armiarma genero bat da. Bere espezie tipoa Araniella displicata da.

## Espezieak

Hamabi espezie ezagutzen dira:
* Araniella alpica (L. Koch, 1869)
* Araniella coreana Namkung, 2002
* Araniella cucurbitina (Clerck, 1757)
* Araniella displicata (Hentz, 1847)
* Araniella inconspicua (Simon, 1874)
* Araniella jilinensis Yin & Zhu, 1994
* Araniella maderiana (Kulczyński, 1905)
* Araniella opisthographa (Kulczyński, 1905)
* Araniella plicata Mi & Peng, 2016
* Araniella proxima (Kulczyński, 1885)
* Araniella tbilisiensis (Mcheidze, 1997)
* Araniella yaginumai Tanikawa, 1995

## Erreferentziak

* ↑ «NMBE - World Spider Catalog» wsc.nmbe.ch (Noiz kontsultatua: 2021-06-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q781429
* Multimedia: Araniella / Q781429
* Espezieak: Araniella
# Aranibar jauregia

Aranibar jauregia Nafarroako Arantza udalerrian dagoen dorretxe da.

## Kokalekua

Igantzitik datorren errepidearen alboan eta begi bistan dago, Latsa erreka zeharkatzen duen zubiaren parean, Arantzako herrigunera iritsi baina dexentez lehenago, behin San Juan Xarreko sarbidea igaro eta berehala.

## Historia

XV. mendean harlanduz sendoekin eraiki zen, hortaz, herriko eraikin zaharrenetakoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31187786
# Aranjuez

Aranjuez Madrilgo Erkidegoko hiria da, 48.139 biztanle dituena. Bertatik Tajo ibaia pasatzen da. Bertan Aranjuezko Errege Jauregia dago. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatua.

## Etimologia

Rafael Lapesaren arabera Aranjuez hitzak euskal jatorria da. Berak jaso du Arantza hitzetik etor zitekeela, ziur aski Hotz hitzarekin konbinatuz. Halaber, Aran hitzetik datorrela ere esan da eta bere hitz homonimotik Haran (gaztelaniaz «Ciruela»). Horregatik bitxia da Aranjuez Tajo aran-ean dagoela eta Toledoko Ciruelos udalerritik gertu dagoela.
Beste jatorri batzuk ere aztergai dira, adibidez arabieratik datorrela.

## Hiri senidetuak

* Le Pecq-sur-Seine (Frantzia)
* Écija (ES-AN)

## Erreferentziak

* ↑ Historia de la Lengua Española, Rafael Lapesa, Editorial Gredos, Madril, 9. edizioa, 1981, ISBN 84-249-0072-3
* ↑ Diccionario de Topónimos y Gentilicios Españoles, Pancracio Celdrán Gomáriz, Editorial Espasa-Calpe, 1. edizioa, 2003, ISBN 978-84-670-0146-4

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Aranjuezko Udalaren webgunea
* Datuak: Q486792
* Multimedia: Aranjuez / Q486792
# Arani probintzia

Arani probintzia (gaztelaniaz: Provincia de Arani) Boliviako Cochabamba departamenduko probintzia bat da. 506 km²ko azalera du eta 2001eko erroldaren arabera 24053 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1325748
* Multimedia: Arani Province / Q1325748
Txantiloi:Cochabamba departamenduko probintzia aurkibidea
# Aphoenops loubensi

Aphoenops loubensi Trechinae subfamiliako kakalardo espezie troglobioa da. Rene Jeannelek deskribatu zuen 1953an, Marcel Loubens espeleologoaren omenez izendatuz.
Santa Graziko La Verna leizean, Aphoenops ochsirekin batera, espezie arruntena da.

## Erreferentziak

* 1 2 Aphoenops Bonvouioir, 1862: 567. in: Carabidae of the World..
* ↑ mnhn.fr. Aphoenops ochsi cabidochei-Aphaenops de Cabidoche-Présentation. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4779669
* Espezieak: Aphaenops loubensi
# Aphoenops ochsi

Aphoenops ochsi Trechinae subfamiliako kakalardo espezie troglobioa da. L. Gaudin bioespeleologoak deskribatu zuen 1925ean.
Santa Graziko La Verna leizean, Aphoenops loubensirekin batera, espezie arruntena da.
Lau azpiespezie ditu:
* Aphoenops ochsi aezcoensis
* Aphoenops ochsi cabidochei
* Aphoenops ochsi ochsi
* Aphoenops ochsi orbaraensis

## Erreferentziak

* ↑ iberfauna. Species Aphoenops (Aphoenops) ochsi. .
* ↑ mnhn.fr. Aphoenops ochsi cabidochei-Aphaenops de Cabidoche-Présentation. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13384878
* Espezieak: Aphaenops ochsi
# Aphra Behn

Aphra Behn (Wye, Kent, 1640 – Londres, 1689) itzultzaile, dramagile, olerkari , eleberrigile eta espioi ingelesa izan zen, Berrezarkuntza Arokoa. Idazle profesionala bihurtzen lehenengo ingeles emakumea izan zen.

## Lanak
### Antzezlanak

* The Forc'd Marriage (1670)
* The Amorous Prince, or, The Curious Husband (1671)
* The Dutch Lover (1673)
* Abdelazer (1676)
* The Town Fop or, Sir Timothy Tawdry (1676)
* The Rover, Part 1 (1677) and Part 2 (1681)
* Sir Patient Fancy (1678)
* The Feigned Courtesans (1679)
* The Young King (1679)
* The False Count (1681)
* The Roundheads or, The Good Old Cause (1681)
* The City Heiress (1682)
* Like Father, Like Son (1682)
* Prologue and Epilogue to Romulus and Hersilia, or The Sabine War (1682ko azaroa)
* The Luckey Chance, or an Alderman's Bargain (1686), John Blowekin batera
* The Emperor of the Moon (1687)
Hilondoan argitaratuak
* The Widow Ranter, or, the History of Bacon in Virginia (1689)
* The Younger Brother, or, The Amorous Jilt (1696)

### Eleberriak

* The Fair Jilt
* Agnes de Castro, or, the Force of Generous Love (1688)
* Love-Letters Between a Nobleman and His Sister (1682–1687)
* Oroonoko (1688)

### Ipuin-bildumak

* The Fair Jilt (1688)
* The History of the Nun: or, the Fair Vow-Breaker (1688)
* The History of The Servant (zalantzazkoa)

### Poesia-bildumak

* Poems upon Several Occasions, with A Voyage to the Island of Love (1684)
* Lycidus; or, The Lover in Fashion (1688)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q231886
* Multimedia: Aphra Behn / Q231886
# Aphoenops eskualduna

Aphoenops eskualduna Trechinae subfamiliako kakalardo espezie troglobioa da. Coiffaitek deskribatu zuen 1959an.
Mendebaldeko Pirinioetako endemismo bat da, Ansón, Gamuetan espezimenak topatu dituztelarik.

## Erreferentziak

* 1 2 Aphoenops Bonvouioir, 1862: 567. in: Carabidae of the World..
* ↑ Arnaud Faille, Charles Bourdeau & Javier Fresneda. (2010). «A new species of blind Trechinae from the Pyrenees of Huesca, and its position within Aphaenops (sensu stricto) (Coleoptera: Carabidae: Trechini)» Zootaxa (2566): 55. ISSN 1175-5326..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4779659
* Espezieak: Aphaenops eskualduna
# Aphoenops jeanneli

Aphoenops jeanneli Trechinae subfamiliako kakalardo espezie bat da.
Abeille de Perrin bioespeleologoak deskribatu zuen 1905ean Behorlegi eta Altzürükü artean dagoen Istaurdi izeneko karst eremuan, Otsibarreko harpean topaturiko espezimen bati esker.

## Erreferentziak

* 1 2 Aphoenops Bonvouioir, 1862: 567. in: Carabidae of the World..
* ↑ A. Faille, I. Ribera, L. Deharveng, C. Bourdeau, L. Garnery, E. Quéinnec & T. Deuve. (2010). «A molecular phylogeny shows the single origin of the Pyrenean subterranean Trechini ground beetles (Coleoptera: Carabidae)» Molecular Phylogenetics and Evolution (54).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4779665
* Espezieak: Aphaenops jeanneli
# Aphredoderus sayanus

Aphredoderus sayanus Aphredoderus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Aphredoderidae familian. Bere familian eta generoan kide bakarra da, hau da, monotipikoa da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), «Aphredoderus sayanus», FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.

## Ikus, gainera

* Aphredoderus
* Aphredoderidae

## Kanpo estekak

* FishBase.org
* Datuak: Q1457936
* Multimedia: Aphredoderus sayanus / Q1457936
* Espezieak: Aphredoderus sayanus
# Aphoenops alberti

Aphoenops alberti Trechinae subfamiliako kakalardo espezie bat da.
Jeannelek deskribatu zuen 1939an Behorlegi eta Altzürükü artean dagoen Istaurdi izeneko karst eremuan topaturiko espezimen bati esker.

## Erreferentziak

* 1 2 Aphoenops Bonvouioir, 1862: 567. in: Carabidae of the World..
* ↑ A. Faille, I. Ribera, L. Deharveng, C. Bourdeau, L. Garnery, E. Quéinnec & T. Deuve. (2010). «A molecular phylogeny shows the single origin of the Pyrenean subterranean Trechini ground beetles (Coleoptera: Carabidae)» Molecular Phylogenetics and Evolution (54).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4779643
* Espezieak: Aphaenops alberti
# Arratoi txakur

Arratoi-txakurra arratoiak, saguak eta bestelako ugaztun kaltegarriak ehizatzen dituen txakurra da. Txakur mota heterogeneoa da, askotan mestizoak, baina talde batzuek arraza izendapena lortu dute.

## Ezaugarriak eta hedapena

Euskal Herriko arratoi-txakurrak ohikoan txakur txikiak dira, arratoiak, saguak eta kidekoak harrapatzen trebeak. Zuri-beltzak izan ohi dira. Enkarterriko billanukoa, Eusko Jaurlaritzaren onarpena duen arraza, arratoi-txakur mota gisa definitu izan da, Basque ratter ere deitua ingelesez.
XVIII. mendearen amaieran eta XIX. mendearen lehen erdian, arratoi arruntaren ugalketa handia gertatu zen Europan eta karraskari horiek ehizatzeko txakurren aukeraketa areagotu zen, katuak baino egokiagoak suertatu baitziren.
Arratoi-txakurren artean, arraza hauek aipa ditzakegu:
* Pragako arratoi-txakurra,
* Valentziako arratoi-txakurra,
* Bulldog frantsesa,
* Glen of Imaal deituriko terrier irlandarra.
* Andaluziako arratoi-txakur edo bodegueroa.
* Billanukoa, euskal arratoi-txakurra.

## Erreferentziak

* 1 2 «Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-10-27).
* ↑ (Ingelesez) «Miniature Pinscher Breed Information, Characteristics & Heath Problems» DogZone.com (Noiz kontsultatua: 2022-10-27).
* ↑ Digard, Jean-Pierre. (impr. 2009). L' homme et les animaux domestiques anthropologie d'une passion. Fayard, 328 or. ISBN 978-2-213-64370-0. PMC 495359479. (Noiz kontsultatua: 2022-10-27).
* ↑ Gorosabel, Oier. «"Txokolate" txakurra» eibar.org (Noiz kontsultatua: 2022-10-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2132945
* Multimedia: Ratters / Q2132945
# Arratoi arrunt

Arratoi arrunta (Rattus norvegicus) muridae familiako karraskaria da. Arratoien artean ezagunena eta hedatuena da, kontinente guztietan Antartikan izan ezik, bizi dena. Gizakia eta gero, ugaztunik hedatuena da.

## Deskribapena

Gorputza eta burua: 190-273 mm. Isatsa: 160-229 mm. Pisua: 231-520 g
Arratoi arruntak, arratoi beltzak bezala, asiar jatorria du. Honek belarri laburragoak ditu eta proportzionalki buztana txikiagoa du. Bizkarrean arre-grisaxka kolorea du eta arrea edo gris-zurixka azpian.
Garezurra begiratuta, bi arratoiak modu seguruan bereiz daitezke tenporal ertzei erreparatuz. Arratoi beltzean kanpoalderantz ganbilak dira eta arratoi arruntean ia paraleloak.

## Biologia eta ohiturak

Bere jarduera gauean egiten du batez ere.
Karraskari orojale bat da. Baldintza onetan, urte osoan ugal daiteke.
Arratoi arrunta gizakiak genien gorrotatu eta gehien jazartzen duen animalietako bat da, etengabe pozoi-kanpainekin borrokatzen saiatzen dena eta, paradoxikoki, egunero sortzen dituen hondakin-masa ugariz oparo elikatzen duena.
Karraskari hau, hortzen bidez material guztietan eragiten dituen kalteez gain, gaixotasun anitzen bektorea da, izurritea barne.

## Banaketa, habitata eta estatusa

Ia beti leku humanizatuetan bizi da, eta bere presentzia kutsadurarekin lotuta dago. Arratoi beltzak baino ur premia handiagoa du.
Ohiko espeziea upeltegietan, ukuiluetan, etxeetako sotoetan, eta askotan ugaria da itsas portuetan, zabortegietan eta estoldetan.
Oso hedatua dago eskualde Paleoartikoan. Iberiar penintsula osoa okupatzen du. Euskal Herri osoan dago presente.
Ugariena, logikoki giza kontzentrazioetan da.

## Erreferentziak

* ↑ A. J. Mitchell-Jones, G. Amori, W. Bogdanowicz, B. Krystufek, P. J. H. Reijnders, F. Spitzenberger, M. Stubbe, J. B. M. Thissen, V. Vohralik, J. Zima: The Atlas of European Mammals. Poyser, Londres, 1999: 298–299. orr. ISBN 0-85661-130-1
* ↑ (Gaztelaniaz) Administracion de la Comunidad Autonoma de Euskadi. (1989). Euskal Autonomiu Elkarteko Ornodunak. Graficas Santamaria S.A., 368 or. ISBN 84-7542-639-5..

## Kanpo estekak

Araozko kontuak
* Datuak: Q184224
* Multimedia: Rattus norvegicus / Q184224
* Espezieak: Rattus norvegicus
# Arratoi txakur andaluziar

Arratoi txakur andaluziarra (Gaztelaniaz, Ratonero bodeguero andaluz, Andaluziako arratoi-txakur upategietakoa) tamaina txikiko txakur arraza espainiarra da, eta Andaluzian du jatorria, bereziki Cadizen.
Jerez ardoa egiten den upategietan funtzio nagusia eduki du tradizionalki arratoi-txakur honek: barriken artean ezkutatzen diren saguen ehiza. Espainiako Txakurren Erret Elkarteak eta Espainiako Nekazaritza Ministerioak onartzen dute arraza, baina ez dago Nazioarteko Federazio Zinologikoaren (NFZ) zerrendetan.

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko Wikipediako «Ratonero bodeguero andaluz» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-02-02ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q38209
* Multimedia: Ratonero Bodeguero Andaluz / Q38209
# Arratoi-orein urtar

Arratoi-orein urtarra edo ur chevrotaina (Hyemoschus aquaticus) Hyemoschus generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Tragulidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)Mammals - full taxonomy and Red List status Ugaztun guztien egoera 2008an
* ↑ Ogilby. (1841). 1840 Proc. Zool. Soc. Lond., 35 or..

## Ikus, gainera

* Tragulidae

## Kanpo estekak

* 'Hyemoschus aquaticus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
* Datuak: Q256572
* Multimedia: Hyemoschus aquaticus / Q256572
* Espezieak: Hyemoschus aquaticus
# Aritz Laskurain

Aritz Laskurain Arrizabalaga, pilota arloan Laskurain deituraz ezaguna (Soraluze, Gipuzkoa, 1979ko urriaren 3a) esku huskako pilotari profesional ohia da. 20 urte bete arte aurrelari jokatu eta gero, atzelari arituz iritsi zen profesionaletara, Aspe enpresarekin. Estatistika ofizialek diotenez, 1,84 m luze da, eta 83 kg pisatzen zuen. Profesionaletako estreinako partida 2002ko uztailaren 9an jokatu zuen, Eibarko Astelena pilotalekuan. Binaka jokatuz nabarmendu zen: binakako txapelketa nagusian hiru aldiz izan da txapeldunorde (2008, 2010 eta 2012).
Bere zaleek «Emoixok, Lasku!» («Emaiok, Lasku!», Soraluzeko euskalkian) idatzita zuen pankartarekin animatu ohi zuten. 2014ko abenduaren bukaeran, Asperekiko kontratua bukatzearekin batera, pilota profesionaletik erretiratu zen; ordurako 15 hilabete zeramatzan jokatu gabe, aldakako artrosiaren erruz. Ebakuntza egin zioten 2014ko martxoan, baina ez zuen berriz puntan jokatzeko moduko sasoirik lortu.

## Kirol lorpenak

* Binakako Txapelketa Nagusia: txapeldunordea 2008an (Titin III.a lagun), 2010ean (Sebastian Gonzalez lagun) eta 2012an (Xala lagun).
* Bigarren Mailako Binakako Txapelketa: txapelduna 2004an.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) T. REY: «Un delantero reciclado a zaguero», El Correo, 2010-03-31.
* ↑ Imanol MAGRO EIZMENDI: «Aritz Laskurainek erretiroa hartu du», Berria, 2014-12-23.

## Kanpo loturak

* Enpresako fitxa
* Datuak: Q4891176
# Aritz Itxisoa

Aritz Itxisoa Lata (Gasteiz, 1981eko apirilaren 18a - ) arabar kirolari ohia da, taekwondon aritzen zena. 67 kilotik beherako kategorian parte hartu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16735414
# Aritz Lasa

Aritz Lasa Murua, pilota arloan Aritz Lasa izen-deiturez ezaguna (Urretxu, Gipuzkoa, 1983ko abuztuaren 3a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Aurrelari aritzen zen, Aspe enpresarekin. Amateurretan, 2006an, Diario Vasco torneoko txapelduna izan zen. Gainera, Asperekin fitxatu aurretik, Frontis bigarren mailako enpresarekin aritu zen, eta hainbat txapelketa irabazi zituen, Jorge Nagoreren aurka gehienak.
Gantxo eta sotamano ikaragarriak dira Lasaren ezaugarri nagusiak, eta 2012an jokatu zuen lehen aldiz binakako txapelketa nagusian, baina ez zuen finalerdietan sartzeko aukerarik izan, haren atzelari Aitor Zubieta eskuko gaitzez ibili baitzen.

## Erreferentziak

* ↑ «Sei urteren ostean, Aritz Lasak asteartean jokatuko du azken partida Arrasaten» Berria 2015-12-16.
* ↑ Enpresako fitxa
* Datuak: Q12253959
# Aritz Lopategi

Aritz Lopategi Urrutia (Gernika, Bizkaia, 1969ko irailaren 9a) bertsolari bizkaitarra da. Kimikan lizentziatua da, eta langintza horretan dihardu.
1993ko eta 1997ko Txapelketa Nagusietan finalista izan da eta 1994, 1996 eta 2000n Araba-Bizkaiko txapeldunordea. Araba-Bizkaiko eskolarteko txapeldun ere izana da birritan, 1984 eta 1987an. Bere bertsokera segurua eta erregularra da, eta irudimen egokia eta bitxia du bertsotarako.

## Palmaresa

* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** Finalista (2): 1993 (8.a), 1997 (6.a)
* Araba-Bizkaiko Txapelketa:
** Txapeldun ordea (3): 1994, 1996, 2000
* Eskolartekoak:
** Araba-Bizkaiko Eskolartekoa
*** Txapelduna (2): 1984, 1987

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12253961
# Aritz Mendieta

Aritz Mendieta (Tolosa, 1973) abeslari euskalduna da, Deabruak Teilatuetan taldeko ahotsa. Ez zen rock talde honen lehen formakuntzan egon, baina segituan bat egin zuen beste hiru kideekin.
Beste talde batzuekin ere kolaboratu izan du euskal musikan, hala nola Siroka taldearen Karosi diskoan 2011n, edo Berri Txarrak taldearen Lagun Artean omenaldi/agurreko kontzertuan, 2019ko uztailean.

## Erreferentziak

* ↑ «'Karosi', Siroka taldearen disko-liburu barria plazan» bizkaie.biz (Noiz kontsultatua: 2019-07-17).
* ↑ Arin, Nagore. «Ia hiru orduko "ikusi arte" bat Kobetamendin» Berria (Noiz kontsultatua: 2019-07-17).
* Datuak: Q65588641
# Aritz Moreno

Aritz Moreno (Donostia, 1980) gipuzkoar zinema zuzendaria da. Telebistan lan egin ondoren, Señor y Señora ekoiztetxea sortu zuen Leire Apellanizekin batera. Lau film labur egin ondoren, 2019an Ventajas de viajar en tren bere opera prima zuzendu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Viaje al centro de la locura» Noticias de Gipuzkoa 2019/11/02.
* Datuak: Q73226863
* Multimedia: Aritz Moreno / Q73226863
# Aritz Maestu

Aritz Maeztu Babarro (Donostia, 1990eko irailaren 19a) gipuzkoar patinatzaile artistikoa da. Txuri Berri taldean hazitakoa da. Laura Barquero kidearekin, 2018an Mentor Torun Kopa eta International Challenge Cup irabazi zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Abizena Maestu idaztea euskal herritar honen aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, Maeztu onartu du deitura horren grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia.
* Datuak: Q17232862
* Multimedia: Aritz Maestu / Q17232862
# Asto bat hypodromoan

Asto bat hypodromoan Bernardo Atxagak idatzitako liburua da, haur eta gazte literaturarena.
1984an argitaratu zuen "Erein"en argitaletxearen eskutik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254322
# Asto proba

Asto proba asto batek, probalariek gidatuta, probarri bat denbora jakin batean ahalik eta distantzia luzeenera eraman behar duen abere proba da. Idi-deman ez bezala, gehienetan asto bakar batek egiten du proba. Halaber, idi-deman baino askoz ere probarri arinagoak erabiltzen dira. Astoen arteko desberdintasunak kontuan hartzeagatik, batzuetan astoaren altuera batetik gora karga gehigarria gaineratu zaio probarriari. Idi-dema eta giza probaren aldean, arrakasta txikiagoa duen proba da eta bereziki Bizkaian jokatu ohi dira.

## Ikus, gainera

* Giza-abere proba

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254325
# Astoa euskal mitologian

Astoa euskal mitologian nabarmendutako aberea da. Euskal Herriko zein Pirineo aldeko mitologian astoa hainbat sinismen, kontakizun zein Kondairen pertsonaia da.

## Astoa kristau mitologian

Kristautasunarentzan astoa abere donea da. Astoa jaiotzen bi aberenetariko bat da, idiarekin batera. Astoa izan zen baita ere Familia Santuaren Egiptora ihesaren zama-abera. Eta finean Jesukristo asto baten gainean sartu egin zen Jerusalenen juduen mesias bezala. Sinismen hauen adierazgarri Lazkaoko astotxo eguna ezaguna da.

## Astoa euskal mitologia zaharrean

* Asto Iluno euskal mitologiako jainkoa izan zen, Akitania erromatarraren garaian Pirineo aldean.
* Drac Pirineo aldeko Okzitaniaren pertsonai bat da, Euskal Herrian ere eragina duena. Mando edo asto gorriaren itxurapean bidairiei agertzen omen zaien abere kaltegarria da.

## Bibliografia

* Jose Miguel de Barandiaran, obras completas. Egilea,Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16516346
# Astoa ikusi nuen

Astoa ikusi nuen euskal haur kanta bat da. Hitzak Joxan Ormazabalek idatzi zituen, doinua edo musika berriz Imanol Urbietak konposatu zuen.

## Kanpo estekak

* "Astoa ikusi nuen" abestia entzungai (hitzekin batera)
* Datuak: Q12254324
# Astobitza

Astobitza Araban kokatutako Lezama herriko auzo bat zen, Amurrioko udalerrikoa. Garaiera handi batean kokatuta, 0° 45' 35" longitudean ekialdean eta 43° 01' 30" latitudean iparraldean. Lezamatik 5 kilometrotara eta Baranbiotik kilometro batetara zegoen. Bere auzotik Astobitza erreka eta beste errekatxo batzuk pasatzen ziren. Iparraldean Baranbio, mendebaldean Lezama, hegoaldean Inoso eta Ekialdean Altube mendia, Zuia, zituen mugakide.
XIX. mendearen hasieran ehun pertsona baino gehiago bizi ziren baina herritarren arteko liskarrek populazioaren gainbehera ekarri zuen. Umeak Baranbioko eskolara joaten ziren.
1921ean hamaika etxe eta berrogei biztanle zituen. Bere parrokia xumea zen eta Santa Marinari eskainita zegoen, eta Aiararen Artzapezpikuaren lurraldearen barruan zegoen kokatuta. Astobitzako herritarrek lur komunal batzuk zituzten. Izan ere, haritzez osatutako San Anton mendiaren 25 hektarea zituzten baliabide moduan.
Gaur egun, ezagunagoa da "Astobiza" izena duen txakoli marka bat dagoelako eta izatez, bere mahastiak Astobitzatik hurbil daude.

## Erreferentziak

* ↑ «Binvenid@s a Astobiza.com» astobiza.com (Noiz kontsultatua: 2023-07-05).
* ↑ «Binvenid@s a Astobiza.com» astobiza.com (Noiz kontsultatua: 2023-07-05).
* ↑ «Señorio de Astobiza (Okendo Txakolina)» turismoa.euskadi.eus 2012-01-27 (Noiz kontsultatua: 2023-07-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20492013
* Multimedia: Astobiza / Q20492013
# Asto (altzaria)

Astoa landu behar den piezari edo materialari eusteko altzaria da. Bereziki zurezkoa eta hiru edo lau hankakoa da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009] eta [Zurgintza Hiztegia] [2021]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q939611
* Multimedia: Easels / Q939611
# Asto tolesgarri

Asto tolesgarria zurezko pieza horizontal bat da, elkarrengandik urruntzen diren lau hanka tolesgarriak dituena, eta mota bereko beste batekin batera, zurezko taula (edo beste material bat) eusteko erabiltzen dena. Astoen muntaiak taulak edo mahaiak bat-batekoak edo iraunkorrak izatea ahalbidetzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14928267
# Astoa Kurutzeburu

Astoa Kurutzeburu Bizkaiko mendia da, Munitibarren dago eta 801 metro ditu. Inguruko herrietan mendi honen izenak aldaera asko ditu: Astoagagana, Astaburu, Astoagaburu, Astoaga, Astoa Curutzeburu, Astoagana, Astogana, Astogane, Astua Kurutzeburu eta Astoaga Kurutzeburu besteak beste.

## Erreferentziak

* ↑ www.bizkaia.eus

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23385342