# Sundarbans

Sundarbans mangladiak dituen eremu bat da, Ganges, Brahmaputra eta Meghna ibaiek Bengalako badian sortzen duten deltan.
Bangladesheko Sundarban Reserve Forest munduko mangladi-baso handiena da. Baleswar ibaitik (Bangladesheko Khulna dibisioan) Hoostrong ibairaino (Indiako Mendebaldeko Bengala) doan eremuak hartzen ditu. Itxitako eta irekitako mangladi-basoek, nekazaritzarako erabiltzen diren lurrek, marea-lautadek eta lur antzuek osatzen dute; bertatik itsaslaster eta marea-kanal ugari igarotzen dira.
Sundarbansek munduko mangladi-eremurik handiena dauka.
Sundarbanseko lau eremu babestu UNESCOren Munduko Ondarearen Zerrendan daude inskribatuta: Sundarbans Mendebaldea (Bangladesh), Sundarbans Hegoaldea (Bangladesh), Sundarbans Ekialdea (Bangladesh) eta Sundarbanbanseko Parke Nazionala (India).
Hala ere, babes horiek gorabeherak eduki dituzte. 2020ko ebaluazio baten arabera, Sundarbans indiarrak arriskuan zeuden.
Sundarbanseko mangladien basoak 10,000 km² inguruko eremua hartzen du. Horietatik, Bangladesheko Khulna dibisioko basoak 6,517km² baino gehiago dira eta Bengalako mendebaldean 3,483 km², (iparraldeko barrutietan barne).
Zuhaitz espezie ugarienak sundria (Heritiera fomes) eta gewa (Excoecaria agallocha) dira. Basoek 453 basa-faunako espezieri ematen diete habitata; horien artean, 290 hegazti-espezie, 120 arrain-espezie, 42 ugaztun-espezie, 35 narrasti-espezie eta 8 anfibio-espezie. XX. mendean animalia basatiak hiltzea edo harrapatzea guztiz debekatuta egon arren (arrainak eta ornogabe batzuk izan ezik), biodibertsitatea murrizteko edo espezieak galtzeko eredu etengabea ikusi da, eta basoaren kalitate ekologikoa murrizten ari da.
Bi gobernuak babesteko konpromisoak hartu arren, Sundarbans mehatxupean dago, bai arrazoi naturalengatik bai giza arrazoiengatik.
2007an, Saiens zikloiaren lurreratzeak Sundarbansen lurraldearen %40 inguru kaltetu zuen. Klima-aldaketaren eta ur gezaren hornidura murriztearen ondorioz, basoaren gazitasuna handitu egin da eta berarekin itsasoaren maila igo egin da.
2009ko maiatzean, Aila zikloiak Sundarbanseko hainbat zonalde suntsitu zituen, eta izugarrizko biktimak egon ziren. Gutxienez, 100.000 pertsonak jasan zuten zikloiaren eragina.
UNESCOren 2016ko txosten baten arabera, Rampaleko ikatzezko zentral elektrikoa, Rampal Upazila izeneko Sundarbansen iparraldean 14 km-ra dagoena, mangladi bakarreko baso hori kaltetzen jarraitzea aurreikusten da.
Uste da, klima-aldaketak negatiboki eragingo diela eskualdeko sistema naturalei eta giza populazioei; gainera, horrek ekosistemak gehiago degradatu eta klima-migrazioa eragingo ditu. Eskualdea aztertzen duten adituek, mangladiak leheneratzen eta kudeatzen jarraitzea gomendatzen dute. Hala ere, giza populazioak egokitzearen alde egiten dute, zenbait prozesuren bidez, hala nola erretiratze administratua eta azpiegitura erresilienteko inbertsioak.

## Etimologia

Sundarbansen esanahi literala (bengaleraz: সুন্দরবন, Sundôrbôn) «baso ederra» da. Horren ordez, proposatu zen samudraban, shomudrobôn edo chandra-bandhe deituriko tribu baten izenaren aldaeratik etor zitekeela.
Hala ere, hitzaren jatorri probablea sundari edo sundri da, Heritiera fomes espeziearen bertako izena.

## Historia

Sundarbans inguruko giza kokalekuaren historia XIV. mendekoa da (Maurya garaikoa). Baghmarako Baso Blokean hiri abandonatu baten aurri bat aurkitu zen, Chand Sadagar-i egozten zaiona, Bengaliko folklorean aurrekari erdi historikoa dena.
Kapilmunin, Bangladesheko Sundarbanen iparraldean, egindako indusketa arkeologikoaren ondorioz, goiz Erdi Arora iristen diren hiri-kokalekuen aurriak agerian geratu ziren. Mughal garaian, kokalekuak ezartzeko bertako agintariek baso lurrak hartzen zituzten.
1757an, The British East India Companyk jabetza-eskubideak lortu zituen Mughal Alamgir II enperadorearen Sundarbansen gainean, eta 1764an eremuaren mapatzea osatu zuen. Hala ere, mende bat geroago basoen erabilera sistematikoa hasi zen.
1869an, Sundarbanen gaineko jurisdikzioa zuen Oihanak Kudeatzeko lehen Dibisioa sortu zen. 1875ean, mangladi asko Indiako Oihanaren Legearen arabera (1865eko VIII. legea) erreserbatutzat jo zuten. Hurrengo urtean basoaren gainerako zatiak erreserbako baso izendatu zituzten, eta basoa, orain arte administrazio zibilaren barrutiak kudeatzen zuena, Baso Departamentuaren kontrolpean egotera pasa zen. 1879an Baso Dibisio bat sortu zen, basoak kudeatu eta administratzeko oinarrizko unitatea zena, Khulnan (Bangladesh). Lehenengo kudeaketa-plana 1893 – 1898 urteen artean idatzi zen.

## Geografia

Sundarbango basoa, Bengalako badiako delta zabalean kokatuta dago, Hooghly eta Padma (bi ibaiak Ganges ibaiaren banatzaileak dira), Brahmaputra eta Meghna ibaiek Bangladesh hegoaldean elkartzen dira.
Sundarbanseko ur gezako baso zingiratsua, urtaroka urez betetzen dena, kostaldeko mahuken barruan dago.
Basoak 10,000 km² estaltzen ditu eta horietatik 6,517 km² Bangladeshen daude. Indiako Sundarbans aldea 3.483 km² gutxi gorabehera dauzka, eta horietatik 1,700 km² ur masek betetzen dituzte, ibai, ubide eta erreka zabaletan, metro gutxi batzuetatik kilometro batzuetara.
Sundarbans ibaien marearteko sare konplexu batek gurutzatzen ditu, lokaztiek eta mangrove baso gazi uharte txikiez osatuta. Bide nabigagarrien sare interkonektatuari esker, itsasontziz basoko ia txoko guztietara iritzi ahal da.
Lurraldea bengalako tigreagatik (Panthera tigris) ezaguna da, baita fauna ugariagatik; hegazti, kital, krokodilo eta suge espezieak barne.
Mendeetan zehar, Deltaren lurzoru emankorrak giza-erabilera intentsiboaren mende egon dira, eta gehienbat ekoregioa nekazaritza intentsibo bihurtu da; ondorioz, baso gutxi geratzen dira.
Gainerako basoak (Sundarbanseko mangladekin batera), tigrearentzat habitat garrantzitsuak dira, galtzeko arriskuan baitago. Gainera, Sundarban inguruan dauden mangladi-espezieek funtsezko funtzioa betetzen dute Khulnako eta Monglako portuetako milioika biztanleentzako babes-hesi gisa, zikloiek eragindako uholdeen aurrean. Tsunamietatik eta kostaldeko biztanleria lurraren higaduratik ere babesten dute.

## Fisiografia

Manglareak, Gangesen deltan nagusi dira (ekosistema konplexuak dira). Munduko hiru mangladi-hedadura handienetako bat hartzen duena; zati handiena Bangladeshen dago, zati txikiago bat Indian.
Basoaren zati Indiarra %40 inguru da, eta Bangladeshkoa, berriz, %60 ingurukoa. Hegoaldean, basoak Bengalako badiarekin egiten du topo; ekialdean, Baleswar ibaiarekin egiten du muga, eta, iparraldean, interfaze zorrotz bat dago, lur landuekin.
Ibaian gora dauden eremuetako drainatze naturalak (ibai-ibilgu nagusietatik kanpo) edonon oztopatzen ditu lubetak eta ezponda zabalak. Sundarbanak, hasiera batean, (duela 200 urte), 16.700 km² ingurukoak ziren. Orain txiki-txiki egin da, bere jatorrizko tamainaren heren batean bihurtzen.
Gaur egun, guztira, 4.143 km² lurrak ditu, 42 km² azalera duten hareazko barrak barne; gainerako ur-eremuak, 1.874 km², ibaiak, erreka txikiak eta ubideak hartzen ditu. Sundarbans ibaiak ur gaziaren eta ur gezaren topalekuak dira. Modu honetan, Gangesen jatorria duten ibaien ur gezaren eta Bengalako badiako ur gaziaren arteko trantsizio-eremua da.
Bengalako badia, milurtekoetan zehar eboluzionatu du. Ibaian gorako sedimentuen metaketa naturalaren bidez eta mareen arteko segregazioarekin batera. Fisiografian formazio deltaikoak dira nagusi, gainazalari eta lurrazpiko dikeei, lonjei eta marea-pisuei lotutako drainatze-lerro kontaezinak dituztenak. Marea-maila ertainetik gorako padura marjinalak ere badaude, marea-hondarrak eta uharteak, marea-kanalen sarearekin, barra distal subaketalak, protodelta buztinak eta zetazko sedimentuak. Sundarbanen zorua 0,9 m-tik 2,11 m-ra aldatzen da itsasoaren mailatik gora.
Faktore biotikoek garrantzi handia dute kostaldeko eboluzio fisikoan, eta faunarentzat habitat ugari garatu ditu, besteak beste, hondartzak, estuarioak, zingira iraunkorrak eta erdi iraunkorrak, marea-pisuak, marea-pitzadurak, kostaldeko dunak, atzeko dunak eta dikeak. Mangrove landaretzak berak laguntzen du lur-masa berriak sortzen, eta zingiretako morfologian marearteko landaretzak zeregin garrantzitsua dauka. Mangrove faunaren jarduerak marearteko muinoetan ezaugarri mikromorfologikoak garatzen ditu, sedimentuak harrapatu eta atxikitzen dituztenak, mangrove hazientzako substratu bat sortzeko.
Duna eolikoen morfologia eta eboluzioa landare xerofitiko eta halofitikoen ugaritasunak kontrolatzen du. Creeperrek, grasek eta sedek hondar-dunak eta sedimentu trinkotu gabeak egonkortzen dituzte. Sunderbans lokaztiak, estuarioan eta deltaiko uharteetan aurkitzen dira, non ibai eta mareen korronte txikia gertatzen den. Pisuak marea baxuetan eta marea altuetan daude, morfologikoki marea-ziklo batean aldatzen dira. Mareak hain handiak dira, non gutxi gorabehera lurraren herena desagertu eta egunero berragertzen baita. Mangleentzat lokaztien barrualdeak etxe ezin hobeak dira.

## Eko-eskualdeak

Sundarbansek bi eskualde ditu: "Sundarbans ur gezako zingira-basoak" (IM0162) eta "Sundarbans mangladi" (IM1406).

### Sundarbans-eko ur gezako zingira-basoak

Sundarbans-eko ur gezako zingira-basoak Bangladeshko hosto zabaleko baso tropikal hezea dira. Sundarbans Mangladi atzean dauden zingira-baso gaziak irudikatzen ditu, non gazitasuna nabarmenagoa den. Ur gezaren ekorketa eremu bat da (non ura apur bat gazia baino ez den eta euri-garaian nahiko fresko bihurtzen den), Ganges eta Brahmaputra ibaietako ur gezako lumek ur gazia kanporantz bultzatzen dutenean eta zeta pila bat ekartzen dutenean.
Ganges-Brahmaputra delta zabalaren 14.600 km² hartzen ditu, Khulna barrutiaren iparraldetik hedatzen dena eta Bengalako badiaren bokalean amaitzen dena zati sakabanatuekin (Indiako mendebaldeko Bengalako estatuan hedatzen dena). Sundarbans-eko ur gezatako zingira-basoak Behe Gangetikoko lautada ugarien eta Bengalako badiarekin muga egiten duten Sundarbans-eko ur gaziko mangrisen artean daude.
Asiako giza populazio trinkoenetako bati laguntzeko eskala handiko soiltze eta kokaguneen biktima izanik, ekortze hau desagertzeko mehatxupean dago. Ehunka urteko bizilekuak eta ustiapenak bidesari handia eragin du ekoeskualde honetako habitatean eta biodibertsitatean. Bi gune babestu daude: Narendrapur (110 km²) eta Ata Danga Baor (20 km²). Ekortze honetan habitat-galera hain handia da, eta geratzen den habitata hain zatikatua dago, ezen nekez jakin baitaiteke zein den ekoreskualde honetako jatorrizko landaretzaren osaera.
Champion eta Seth-en arabera (1968), ur gezako urti-basoek ezaugarri hauek dituzte: Heritiera minor, Xylocarpus molluccensis, Bruguiera conjugata, Sonneratia apetala, Avicennia officinalis, Sonneratia caseolaris, Pandanus tectorius, eta Hibiscus tiliaceus beste batzuen artean.

### Sundarbans Mangladi

Heritiera fomes mangladietan nagusi diren espezieei sundri edo sundari deitzen zaie. Mangladietako basoetan ez dago landare askorik. Errezel lodi bat dute, eta oihanpea mangladietako panulak dira nagusi. Sundariaz gain, basoko beste zuhaitz batzuk ere badaude: Avicennia, Xylocarpus mekongensis, Xylocarpus granatum, Sonneratia apetala, Bruguiera gymnorhiza, Ceriops decandra, Aegiceras corniculatum, Rhizophora muata eta Nypako fruta-palmondoak.
Munduan aurkitutako berrogeita hamar mangladi-espezie handiak ondo hazten dira Sundarbanetan. Sundarbans-eko mangladi itxietan, landaredi-mota hauek identifikatzen dira: ur gaziko baso mistoa, mangladi-sastrakadia, itsasertzeko basoa, baso hezea eta baso alubial hezeak.
Bangladesh Sundarbanseko mangladi-landaredia oso desberdina da kostaldeko beste oihan ez-deltaiko batzuetatik eta mendiko basoen elkarteetatik. Lehenengoak ez bezala, Rhizophoraceae ez dira hain garrantzitsuak.

### Segida ekologikoa

Segida ekologikoa, oro har, honela definitzen da: landare-komunitate desberdinek leku bat ondoz ondo okupatzea. Lohitasun akrostiko batean (kanpoko komunitateak, sekuentzian zehar), komunitate aitzindaria irudikatzen du, eta pixkanaka hurrengo komunitateak ordezkatzen du, etapa seralak irudikatuz, eta, azkenik, eremu klimatikoan tipikoa den komunitate klimatiko sortuz.
Robert Scott Troup-ek iradoki zuen lurzoru higatuko biltegi freskoek sortutako lur finkatu berrian hasi zela ondorengotza. Sortu berri diren leku horietan, landaredi aitzindaria Sonneratia da, ondoren Avicennia eta Nypa.
Lurra goraturik dagoenez, beste zuhaitz batzuk agertzen dira. Akrezioaren bidez lurraren maila goraka doanez eta lurra noiz behinka soilik mareek urpean geratzen denez, Heritiera fomes agertzen hasten da.

## Flora

1903an David Prainek, 245 genero eta 334 landare espezie erregistratu zituen.
Munduko beste toki batzuetako mangladi gehienak Rhizophoraceae, Avicenneaceae edo Combretaceae espezieetako kideek ezaugarritzen dituzten. Berriz, Bangladeshko mangladiak Malvaceae eta Euphorbiaceae menderatzen dituzte.
Sundarbans-eko florak sundari (Heritiera fomes), gewa (Excoecaria agallocha), goran (Ceriops decandra) eta keora (Sonneratia apetala) ugari ditu, eremu osoan horiek guztiak modu nabarmenean gertatzen dira. Basoaren berezko zuhaitza sundaria da (Heritiera littoralis), eta segur aski hortik eratorria zen basoaren izena.
Egur gogorra ematen du, etxeak eraikitzeko eta txalupak, altzariak eta beste gauza batzuk egiteko erabiltzen dena.
Oihan landaketa berriak Keora basoak (Sonneratia apetala) eta mareak nagusi dira.
Lokaztientzat, espezie adierazgarria da eta faunarentzat espezie garrantzitsua da, batez ere oreinentzat (ardatza). Dhundul edo passur (Xylocarpus granatum) eta kankra (Bruguiera gymnorhiza) ugari dago, nahiz eta banaketa etena izan.
Palmen artean, Poresia coaractata ondo banatuta daude, Myriostachya wightiana eta Golpata (Nypa fruticans),eta lantza belarra (Imperata móvilica) eta khagra (Phragmitas karka) ondo banatuta daude. Sundarbansen dauden basoen barietateen artean mangladi sastrakak, baso littorala, ur gaziko baso mistoa, ur gaziko baso mistoa eta zingiretako basoa daude.
Basoaz gain, ur gaziko eremu zabalak eta ur gezako zingirak, marearteko etxebizitzak, hareazko etxebizitzak, dunetako berezko landaredia duten dunak, lurzoru hareatsuetan irekitako larreak eta eremu garaiak daude, zuhaixkak eta lurreko zuhaitzak bermatzen dituztenak. Prainen txostenetik aldaketa nabarmenak izan dira mangladi espezie ezberdinen egoeran eta giza landaretzaren berrikuspen taxonomikoan.
Hala ere, Sundarbanen aldaketa horien berri izateko izaera botanikoaren oso azterketa gutxi egin dira. Landarediaren desberdintasunak azaltzeko, ipar-ekialdean ur gezaren eta gazitasun baxuaren eraginak neurtu dira. Sundarbanak baso tropikal heze gisa sailkatu dira, serora-mosaiko oso bat erakutsiz, non kolonizazio primarioa egiten den hondartzako baso helduagoetarako sarbide berrietan. Historikoki, landaretza motak ezagutu dira, uraren gazitasun maila ezberdinekin, ur gezaren distirarekin eta fisiografiarekin korrelazio zabalarekin.

## Fauna

Sundarbanek ekosistema paregabea dauka eta basa-habitat aberatsa eskaintzen du. Bangladeshko 2015eko tigreen erroldaren eta Indiako 2011ko tigreen arabera, sundarbanek 180 tigre inguru ditu (106 Bangladeshen eta 74 Indian).
Aurreko zenbatespenak, marka bakarren zenbaketan oinarrituak, askoz altuagoak ziren. Azken zenbaketetan tranpa kamerak erabili dira, emaitza zehatzagoak ematen dituen metodologia hobetua zelako.
Historian zehar tigre-krisiak ohikoak izan dira, eta Sundarban-etan ohikoak izaten jarraitzen dute, 2000–2010 urten artean 40 pertsona hil baitzituzten. Garrantzitsuena dena, manglareak itsas sistemetatik ur geza eta lurrekoetara igarotzea da, eta habitat kritikoa ematen dute arrain txikien, karramarroen, izkiren eta bestelako krustazeoen espezie askorentzat. Espezie horiek elikatzeko eta babesteko egokitzen dira, eta sustrai-masa mardularen artean ugaltzen dira, pneumatoforo izenez ezagutzen direnak, lohi anaerobikotik gorantz hazten direnak oxigeno-hornidura lortzeko.
1991ko ikerketa batek agerian utzi du Sundarbanseko zati indiarrak hainbat baliabide biologiko dituela, eta horien artean gutxienez garrantzi komertzialeko 150 arrain espezie, 270 hegazti espezie, 42 ugaztun espezie, 35 narrasti eta 8 anfibio espezie, nahiz eta berriak aurkitzen ari diren. Honek Bangladeshen dauden espezieen proportzio esanguratsu bat adierazten du (narrastien %30 inguru, hegaztien %37 eta ugaztunen %34), eta gaur egun herrialdeko beste toki batzuetan desagerturik dauden espezie asko barne hartzen ditu. Zehazki, 2 anfibio, 14 narrasti, 25 hegazti eta 5 ugaztun arriskuan daude.
Sundarbans-a neguko eremu garrantzitsua da uretako hegazti migratzaileentzat, eta hegaztiak behatu eta aztertzeko leku egokia da.
Faunaren kudeaketa, lehenik eta behin, fauna ehizatik babestera mugatzen da, eta, bigarrenik, eremu batzuk faunaren santutegi izendatzera, basoko produkturik atera ez dadin eta faunak eragozpen gutxi izan ditzan. Bangladeshko fauna gutxitu egin da azkenaldian eta Sundarbanak ez dira gainbehera honetatik libratu, baina mangladi basoak fauna-habitat onak eta haiei lotutako fauna gordetzen ditu.
Horietatik tigrea eta izurdea espezie objektiboak dira basoko bizitzaren kudeaketa eta garapen turistikoa planifikatzeko. Profil handiko eta zaurgarriak diren ugaztunak daude bi ingurune kontrastatzailetan bizi direnak, eta haien egoera eta erabilera egoera orokorraren eta basa-bizitzaren erabileraren adierazle sendoak dira. Espezie batzuk legediak babesten ditu, batez ere Bangladeshko basafauna (1973ko P.O. 23).

### Ugaztunak

Bengalar tigrearentzat Sundarbanak habitat garrantzitsuak dira (Panthera tigris).
Basoak basakatu txikiak ere habitatez hornitzen ditu, hala nola oihaneko katua (Felis chaus), arrantza-katua (Prionailurus viverrinus) eta lehoinabar-katua (P. bengalensis).
Zenbait harrapari airean sartzen diren ubide, adar eta sustraien labirintoan bizi dira. Hau da mangladi ekoreskualde bakarra Indo-Pazifiko eskualdeko lurreko harrapari handiena dena, Bengalako tigrea.
Beste habitat batzuetan ez bezala, tigreak hemen bizi dira eta mangladi-uharteen artean igeri egiten dute. Horietan harrapakin urriak ehizatzen dituzte, hala nola ezkontza-oreina (Axis ardatza), muntjacs indiarrak (Muntiacus muntjak), basurdea (Sus scrofa) eta Rhesus makakoa (Macaca mulatta). Gaur egun, Bengalako 180 tigre eta 30.000 orein daude.

## Galzorian dauden espezieak

Baso-inbentarioek agerian uzten dute mangladi bi merkataritza-espezie nagusien – sundari (Heritiera spp.) eta gewa (Excoecaria agallocha) – bolumena % 40 eta % 45 jaitsi dela 1959 eta 1983 artean, hurrenez hurren. Arrainak eta ornogabe batzuk izan ezik, animalia basatiak hiltzea edo harrapatzea guztiz debekatuta dagoen arren, badirudi biodibertsitatea murrizteko edo espezieak galtzeko eredu etengabea dagoela (bereziki, sei ugaztun eta narrasti garrantzitsu bat) XX. mendean, eta "jatorrizko mahukaren kalitate ekologikoa murrizten ari dela".
Sundarbanen barruan bizi diren espezie mehatxatuak eta lehen desagertuak hauek dira: Bengalako tigrea, estuarioko krokodiloa, iparraldeko ibaiko terrapina (Batagur baska), oliba koloreko itsas dortoka, izurde gangetikoa, lehorreko dortokak, itsas dortoka belatzak eta karramarro erregeak (zaldiko zapatak) dira.
Sundarbanek arrisku larrian dauden maskaradun oinetakoen kopuruak mundialki garrantzitsuak dira, eta negurako koilara-biltzailearentzat eta indiar eskimalarentzat leku garrantzitsuak dira .
Espezie batzuk, hala nola, zerri-oreina (Axis porcinus), ur-bufaloak (Bubalus bubalis), barasingha edo zingirazko venatua (Cervus duvauceli), basurde-errinookerontea (Rhinoceros sondaicus), indiar errinookerontea (Rhinocerunicornis).
Beste ugaztun-espezie batzuk mehatxupean daude, hala nola tapadun langurra (Semnopithecus pileatus), estalitako igaraba (Lutrogale perspicillata), asiako igaraba (Aonyx cinerea) eta indiako zibeta handia (Viverra zibetha).

## Klima-aldaketaren eragina

Kostaldeko garapen fisikoko prozesuetan hainbat faktorek eragiten dute: olatuen mugimenduak, mikro eta makro-mareen zikloak eta itsasertzeko korronte luzeak, kostaldeko traktuari dagozkionak. Itsasertzeko korronteak asko aldatzen dira montzoiarekin batera.
Ekintza ziklonikoak ere eragiten die. Higadurak eta higidurak, indar horien bitartez, aldaketa fisiografikoaren maila aldakorrak mantentzen dituzte, oraindik behar bezala neurtu gabeak, mangladi landaretzak berak sistema osoari egonkortasun nabarmena ematen dion bitartean.
Montzoi-denboraldi bakoitzean, Bengalako delta ia guztia urpean dago, zati handi bat urte erdian. Beheko deltaren lautadako sedimentua azeleratu egiten da, batez ere, kostako monsoonalen konfigurazioaren eta gertaera ziklonikoen ondorioz.
Gangeseko deltako biztanleek datozen urteetan aurre egin diezaioketen erronka handienetako bat itsas mailaren igoeraren mehatxua da, hain handi batean eskualdea hondoratzeak eta neurri batean klima-aldaketak eragindakoa.
1970eko hamarkadatik aurrera, Bangladeshko manglare-hezegune askotan, manglaretara iristen den ur geza nabarmen murriztu zen, inguruko Indiatik ibaian gora ur geza desbideratu zelako, Farakkako presa erabiliz, Rajshahiko mugan (Bangladesh). Gainera, Bengalako arroa poliki-poliki ekialderantz okertzen ari da mugimendu neotektonikoaren ondorioz, eta, ondorioz, ur geza gehiago sartzen ari da Bangladeshko Sundarbanetan. Ondorioz, Bangladeshko Sundarbansen gazitasuna indiarrena baino askoz txikiagoa da.
1990eko ikerketa batek adierazi zuenez, "ez dago frogarik Himalayako ingurugiroaren degradazioak edo itsas mailaren" negutegiak "eragindako igoerak Bangladeshko uholdeak larriagotu dituenik".
Hala ere, UNESCOren 2007ko txosten batek, "Klima Aldaketari eta Gizateriaren Ondareari buruzko Ikerketa Monografikoak", 45 zentimetroko igoera antropogeniko batek itsas mailan (litekeena XXI. mendearen amaierarako, Klima Aldaketari buruzko Gobernu Arteko Panelaren arabera) %75eko triskantza eragin lezakeela adierazi du.
Horrekin batera, Giza Eskubideen Behatokiaren beste estres mota batzuk; Lohachara uhartea eta New Moore/South Talpatti uhartea desagertu egin dira itsasoaren azpian, eta Ghoramara uhartea erdi-urpean dago.
2012an egindako ikerketa batean, Londresko Zoologia Elkarteak (ZSL) jakin zuen Sunderbaneko kostaldea 200 metroraino atzeratzen ari zela urtebetean. Nekazaritza-jarduerek 17.179 hektarea suntsitu zituzten hiru hamarkadatan (1975 – 2010). Ganbak landatzeak beste 7.554 hektarea suntsitu zituen.
Ikerketa Ozeanografikoen Eskolako (Jadavpur Unibertsitatea) ikerketen arabera, 2010ean itsas mailaren urteko igoera 8 milimetrokoa izan zen. Bikoiztu egin zuen 2000. urtean erregistratutako 3,14 milimetrotik. Horrek, gainazaleko uraren tenperatura 1,5 ºC igotzearekin eta gazitasun maila handitzearekin batera, bertako flora eta faunaren biziraupenerako arazo bat ekarri du. Sundariko zuhaitzak oso sentikorrak dira gazitasunarekiko eta desagertzeko arriskuan daude.
Mangladi basoa galtzeak ezkutu biologiko babesgarria galtzea ekarriko du zikloien eta tsunamien ondorioz. Horrek arriskuan jar ditzake inguruko kostaldeko komunitateak. Gainera, lur-masaren hondoratzeak 6.000 familia etxerik gabe utzi ditu, eta 70.000 pertsona inguru mehatxatuta daude. Giza kapitala kontinentera ihes egiten ari da, %13 inguru 2000 – 2010 hamarkadan.
2015ean egindako ikerketa etnografiko batek, Alemaniako Heiderbergeko unibertsitateko ikertzaile talde batek egina, Sunderbansen krisi bat aurkitu zuen. Ikerketak zioen Indiako eta Bangladeshko gobernuek plangintza txarra egin zutela, aldaketa ekologiko naturalekin batera, eta giza kapitalak ihes egin behar zuela eskualdetik.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Sundarbans National Park» UNESCO World Heritage Centre.
* ↑ Giri, C.; Pengra, B.; Zhu, Z.; Singh, A.; Tieszen, L. L.. (2007). «Monitoring mangrove forest dynamics of the Sundarbans in Bangladesh and India using multi-temporal satellite data from 1973 to 2000» Estuarine, Coastal and Shelf Science 73 (1–2): 91–100. doi:10.1016/j.ecss.2006.12.019. Bibcode: 2007ECSS...73...91G..
* ↑ Sievers, M.; Chowdhury, M. R.; Adame, M. F.; Bhadury, P.; Bhargava, R.; Buelow, C.; Friess, D. A.; Ghosh, A. et al.. (2020). «Indian Sundarbans mangrove forest considered endangered under Red List of Ecosystems, but there is cause for optimism» Biological Conservation 251: 108751. doi:10.1016/j.biocon.2020.108751..
* ↑ Pani, D. R.; Sarangi, S. K.; Subudhi, H. N.; Misra, R. C.; Bhandari, D. C.. (2013). «Exploration, evaluation and conservation of salt tolerant rice genetic resources from Sundarbans region of West Bengal» Journal of the Indian Society of Coastal Agricultural Research 30 (1): 45–53..
* ↑ Iftekhar, M. S.; Islam, M. R.. (2004). «Managing mangroves in Bangladesh: A strategy analysis» Journal of Coastal Conservation 10 (1): 139–146. doi:10.1652/1400-0350(2004)010[0139:MMIBAS]2.0.CO;2..
* ↑ Manna, S.; Chaudhuri, K.; Bhattacharyya, S.; Bhattacharyya, M.. (2010). «Dynamics of Sundarban estuarine ecosystem: Eutrophication induced threat to mangroves» Saline Systems 6: 8. doi:10.1186/1746-1448-6-8. OCLC .2928246 PMID 20699005..
* ↑ «23 dead, 1 lakh affected as Cyclone Aila hits Bengal» The Times of India.
* ↑ Cyclone Aila. .
* ↑ Iftekhar Mahmud. (2016). «Unesco calls for shelving Rampal project» Prothom Alo.
* ↑ Danda, A. A.; Ghosh, N.; Bandyopadhyay, J. & Hazra, S. (2020).
* ↑ .Siddiqui, N. A. (2012).
* ↑ Rainey, John Rudd. (1891). «The Sundarban: Its Physical Features and Ruins» Proceedings of the Royal Geographical Society and Monthly Record of Geography (JSTOR) 13 (5): 273–287. doi:10.2307/1800883. ISSN 0266-626X..
* ↑ (Ingelesez) Bandyopadhyay, Krishnendu. (August 1, 2016). «Civilisation in Sunderbans traced to Mauryan era | Kolkata News - Times of India» The Times of India.
* ↑ Sunderban Mangroves. Geological Survey of India.
* ↑ Iftekhar Mahmud, Sk. Al-Ehsan. (2022-04-16). «Ancient ruins near the Sundarbans» Prothomalo.
* ↑ OCLC .773534471.Hussain, Z.; Acharya, G., eds. (1994).
* ↑ UNDP (1998).
* ↑ Behera, R. S.; Shaoo, C. K.; Sahu, R. K.. (2021). «Mangroves – Nature's shield against natural disasters and climate change» SocialDhara.
* ↑ Katebi, M.N.A. and Habib, M.G. (1987).
* ↑ Lawlor, Bruce M.; Lawlor, Erin J.. (1999-03-01). Setting the Standard: when Peacekeepers May Shoot to Kill. (Noiz kontsultatua: 2023-06-21).
* ↑ Igu, Nwabueze Ikenna; Marchant, Robert. (2017-10-25). «Ecological patterns and sustainability of freshwater swamp forest ecosystems: assessing climate and disturbance interactions» Singapore Journal of Tropical Geography 39 (1): 62–74. doi:10.1111/sjtg.12216. ISSN 0129-7619. (Noiz kontsultatua: 2023-06-21).
* ↑ Rahman, MR; Asaduzzaman, M. (2013-04-16). «Ecology of Sundarban, Bangladesh» Journal of Science Foundation 8 (1–2): 35–47. doi:10.3329/jsf.v8i1-2.14618. ISSN 1728-7855..
* ↑ OCLC .502944133.Weaver, J. E.; Clements, F. E. (1938).
* ↑ Watson, J.G.. (1928). «Mangrove swamps of the Malayan peninsula» Malayan Forest Records 6: 1–275..
* ↑ .Troup, R. S. (1921).
* ↑ .Prain, David (1903).
* ↑ Khatun, B.M.R.; Hafiz, Syed. (1987). «Taxonomic studies in the genus Avicennia L. from Bangladesh» Bangladesh J. Bot. 16 (1): 39–44..
* ↑ «Only 100 tigers left in Bangladesh's famed Sundarbans forest why only 100 tigers» The Guardian 27 July 2015.
* ↑ «India wild tiger census shows population rise» BBC News 28 March 2011.
* ↑ «Joint Tiger census-2004 in Sundarban Reserved Forests» Bangladesh Forest Department (Ministry of Environment and Forest).
* ↑ Goodrich, J.; Lynam, A.; Miquelle, D.; Wibisono, H.; Kawanishi, K.; Pattanavibool, A.; Htun, S.; Tempa, T.; Karki, J.; Jhala, Y.; Karanth, U. (2015).
* ↑ ISBN 978-0-8160-2556-5..Scott, D. A. (1991).
* 1 2 Sarker, S.U. 1993.
* ↑ Zöckler, C.; Balachandran, S.; Bunting, G.C.; Fanck, M.; Kashiwagi, M.; Lappo, E.G.; Maheswaran, G.; Sharma, A. et al.. (2005). «The Indian Sunderbans: an important wintering site for Siberian waders» Wader Study Group Bulletin 108: 42–46..
* ↑ Habib, M.G. (1999).
* ↑ THE ORIGINAL BANGLADESH WILDLIFE PRESERVATION ORDER 1973 THE DRAFT. nishorgo.org
* ↑ Khan, M. M. H. (2004).
* ↑ Khan, M. M. H.. (2004). «Food habit of the Leopard Cat Prionailurus bengalensis (Kerr, 1792) in the Sundarbans East Wildlife Sanctuary, Bangladesh» Zoos' Print Journal 19 (5): 1475–1476. doi:10.11609/JoTT.ZPJ.1101.1475-6..
* ↑ BirdLife Data Zone. .
* ↑ George, Nirmala. (24 March 2010). «Disputed isle in Bay of Bengal disappears into sea» Yahoo News.
* ↑ Mangrove forests threatened by Climate Change in the Sundarbans of Bangladesh and India. 12 January 2013.
* ↑ Global Warming: Rising Seas creates 70,000 Climate Refugees. 27 December 2006.
* ↑ Cornforth, William A.; Fatoyinbo, Temilola E.; Freemantle, Terri P.; Pettorelli, Nathalie. (2013). «Advanced Land Observing Satellite Phased Array Type L-Band SAR (ALOS PALSAR) to Inform the Conservation of Mangroves: Sundarbans as a Case Study» Remote Sensing 5 (1): 224–237. doi:10.3390/rs5010224. Bibcode: 2013RemS....5..224C..
* ↑ «'Everyday disasters' driving flight from Sundarbans» trust.org.
* ↑ «Poor planning, climate shifts devastating India's Sundarbans» trust.org.

## Kanpo estekak

* Sundarbans travel guide from Wikivoyage
* UNESCOren Mundu Ondarearen Zentroa: Sundarban-ak
* UNESCO: Sundarban Biosphere Reservve Information
* Gizateriaren Ondarea: Sundarbanak
* Nazio Batuen Ingurumen Programa
* Bangladesheko Sundarban: munduko mangladi-ekosistemaren biodibertsitate aberatsa
* Greenpeace: Sinking Sundarbans – Ahots klimatikoak
* Bangladesheko Sundarbanetan tigrea kontserbatzeko proiektua
* Sunderbanetako, Mendebaldeko Bengalako, Indiako uraren kudeaketa eta kontrolari buruzko ikerketa
* Sundarbans-eko arrainak
* Nasaren irudiak: set 01 eta set 2
* Datuak: Q4526
* Multimedia: Sundarbans / Q4526