# Iruñerriko Taxi Zerbitzua

Taxi Iruñerria edo Iruñerriko Taxi Zerbitzua Iruñerrian taxi zerbitzu da, 400 000 pertsona ingururi zerbitzatzen.
Taxi Iruñerria Iruñerrian lan egiten duen taxi zerbitzu bakarra da, Iruñerriko Mankomunitateak zuzentzen eta koordinatzen du eta Teletaxi San Fermin enpresak jarduten du.
Iruñerriko Taxi Zerbitzuari 10etik 6,8ko puntuazioa eman diote inguruko udalek, eta, ondorioz, inguruko onenetakoa da.
Taxiak zuriak dira, zerrenda hori eta berdeekin, eta horiek dira Iruñerriko Mankomunitatearen koloreak.

## Sarearen aurkezpena

Iruñerriko Taxi Zerbitzua 394,44 km$^2$-ko eremuan lan egiten duten 310 taxik eta Iruñerriko 27 udalerrik osatzen dute. Guztira, 40 geraleku daude, guztiak Eskualdeko Hiri Garraioaren antzeko zutoinen bidez seinaleztatuta.
Antzeko beste hiri batzuekin alderatuta, banderaren jaitsiera (2,15 €) beste hiri batzuetan baino pixka bat garestiagoa da (Logroño: 1,50 €, Sanandere: 1,41 €), baina beste batzuetan baino merkeagoa (Donostia: 3,91 €, Gasteiz: 2,96 €). Oro har, tarifa ezberdin gehiago daude (5) Taxi Iruñerrian beste hiri batzuetan baino (Donostia: 4, Logroño eta Gasteiz: 3) eta hartzen duen gune nabarmen handiagoa da antzeko tamaina duten beste hiriak baino (Logroño: 80 km$^2$, Sanandere: 36 km$^2$ edo Donostia: 60 km$^2$).

## Historia
### Aurrekariak

XX. mendearen hasieran, zalgurdiak alokatzeko hainbat konpainia zeuden, gaur egungo AIGen antzeko zerbait, honako konpainia hauek:
Iruñeko zalgurdiak alokatzeko konpainiak :
| Konpainia | Irteerak | Bulegoak |
| Maisonnave eta Frauca | Sarasate pasealekua, 13 | Gazteluko enparantza, 1 |
| Zaldi Onak | Gazteluko enparantza, 20 | Espoz eta Mina kalea, 4 |
| Delfin eta Estanislao | Gazteluko enparantza, 1 | ? |
Tarifak 1,50 pezeta (gehienez bi pertsona) eta 2,50 pezeta (gehienez lau pertsona) artekoak ziren, betiere Iruñean. Gaztelu plazatik Iparraldeko geltokirainoko lasterketa 2 edo 3 pezeta ingurukoa izango litzateke, eta gauean 3-4 pezeta bitartekoa.

### Taxi Iruñea: lehen lizentziak
#### Hasiera

Iruñeko Udala 1923an hasi zen lehen taxi lizentziak ematen. Hain zuzen ere, lehen taxilariak Felipe Liras zuen izena, eta Clement-Bayard bat gidatzen zuen. Taxiak zuriak ziren, zerrenda berde batekin eta hiriko armarriarekin.
1929an jada 24 taxi zenbatzen ziren, eta, beraz, udalak geldialdi bat egin zuen Gazteluko plazan, zehazki Karlos III etorbidean, orduko Crédito Navarroren aurrean, gaur egungo Banco Santander.

#### Bilakaera

Urteak aurrera joan ahala, lizentzien kopuruak gora egin zuen, eta langabe gehiago sortu ziren. Hauek izan ziren: Tutera kalea, Merindadeen plaza, Zitadela, Gurutze plaza, Rodezno Kontea plaza, Blanca Nafarroakoako plaza, Txantrea eta RENFE. Udalari beste udalerri batzuk gehitu zitzaizkion lizentziak emateko. Taxi haiek zerrenda gorri bat zuten, berdea izan beharrean, eta Nafarroako armarria.
1960 eta 1970 urteen artean Seat 1500 modeloa izan zen nagusi, Seat 1400 desbanatu zuena.

### Taxi Iruñerria: lizentziak bateratzea
#### Hasiera

1984an Teletaxi San Fermin enpresa sortu zen, Iruñerrian zein eskualdean taxiak erreserbatzeko zerbitzu zentralizatu bat eskaintzeko asmoz, Berriozarreko lizentziak ez baitziren baliozkoak Burlatan edo hiriburuan jarduteko, kasu horretan bakarrik.
Urte batzuk geroago, bere lehiakide nagusia izango zena bereganatuko zuen, Radio Taxi, gaur egun eskualdeko lizentzien % 99rekin geratuz.

#### Handipena

2006an, 1999an Eskualdeko Hiri Garraioaren kudeaketa bere gain hartu ondoren, Iruñerriko Mankomunitateak Iruñerriko taxiekin lotutako jardueren gaineko kontrola jaso zuen, 19 udalerriren lizentziak jaso zituen, eta A eta B eremuak sortu ziren.
Hurrengo urteetan, udalerri gehiago sartu ziren taxia batera emateko lurralde-eremuan, eta azkenak 2020an izan ziren (Elo, Legarda, Tebas-Muru Artederreta, Odieta, Uterga, Muruzabal eta Ultzama).
Gainera, * izeneko tarifa bereziak ezarri ziren Iruñeko geltokietarako eta Iruña-Noaingo aireporturako.
Bestalde, eskariaren araberako garraiorako bi ibilbide sortu ziren, bata Iruñeko espetxera eta bestea Iruña-Noain aireportura, azken hori Eskualdeko Hiri Garraioaren A linearen ordez.
2018ko abuztuan, Euskal Herriko beste taxi-zerbitzu batzuekin batera, Iruñerriko taxilariek greba egin zuten taxi bakoitzeko gehieneko ratioa (1 AIG = 30 taxi) betetzea eskatzeko. Greba bideratzeko hartutako neurrien artean, 2019ko otsailaren 21etik Iruñerriko taxi guztiek matrikula urdin bat (eta ez zuria, gainerako ibilgailuek bezala) erabiltzea ahalbidetu zuena nabarmendu behar da. Gainera, urte bereko abenduaren 24tik aurrera, bizikletak taxietan garraiatzea baimentzen da, baina Eskualdeko Hiri Garraioko autobusetan oraindik ez da posible.

## Sarea
### Guneak

Lau eremu bereizi behar dira: A , B , * eta estrarradioa (ER). Horietako azkena ez dator bat baterako zerbitzurako lurralde-eremuarekin, eta ez da eremu bat, beraz, Iruñerriko taxiek ez dute jarduteko lizentziarik. Horrek ez du esan nahi helmuga arrotik kanpo izan ezin dutenik, baizik eta ezin dutela bidaiaririk bildu han. Beste hirurak baterako zerbitzurako lurralde-eremuan sartzen dira. * tarifa bereziak dituzten helmuga jakin batzuetarako baino ez da aplikatzen; A eta B guneek, berriz, bitan banatzen dute eremua.

### Geralekuak

Taxi Iruñerria 40 geralekuk osatzen dute, gehienak A gunean sakabanatuta, eta izen bera dute: kokatuta dauden kalea, batzuetan hurbilen dagoen atariaren zenbakiarekin batera, hala nola Tolosako Navas kalea, 25. Distantzia onargarrira ez badago, aurrez aurreko ataria hartuko da erreferentziatzat, eta "parea" adieraziko da, San Kristobal kalea (36aren parean). Geralekua ez badago inolako eraikinetatik gertu, kale hurbilena izendatzen da, eta harekin tartekatzen da, adibidez, Teobaldoen kalea (Bexe Nafarroa etorbidea).
Zutoin adierazleen estiloa, Eskualdeko Hiri Garraioaren antzekoa, 2,5 metro inguruko metalezko egitura batean datza, bi zatitan banatuta. Aurrealdean, lauki formako goialdean, Taxi Iruñerriaren logotipoa ageri da, eta ondoren, geralekuaren izena eta dagokion zenbakia, dena tinta beltzez, hondo hori ilun baten gainean. Aurrealdearen behealdea zuria da. Kartelean "ez ezazu tiketa ahatz!" Irakur daiteke. Atzealdean, goialdean, hau ere hondo horia eta letra beltzak dituena, Taxi Iruñerriaren logotipoa agertzen da, eta ondoren, geralekuaren izena eta dagokion zenbakia. Alde bereko behealdeak, hondo zuri baten gainean, tarifak adierazten ditu, baita zonakatzea eta taxien oinarrizko arau batzuk ere.
| Geralekua | Gunea | Kokapena | Geralekua | Gunea | Kokapena |
| Gazteluko plaza | A | Ahumadako Dukea kalea, z/g | Antsoain | A | Artzainsa Jaunkorra kalea, 6 |
| Teobaldoak | A | Teobaldoen kalea (1aren parean) | Arre | A | Irun etorbidea, 3 |
| Gurutze plaza | A | Frantzisko Bergamin kalea, 6 | Atarrabia | A | Eras kalea (7aren parean) |
| Askatasuna | A | Askatasun plaza (2aren parean) | Barañain | A | Ipar Plaza etorbidea |
| Yanguas Miranda | A | Yanguas Miranda kalea, 2 | Berriozar | A | Gipuzkoa etorbidea, 34 |
| Vinculo | A | Lizarra kalea (Vinculo plaza) | Burlata | A | Eugenio Torres plaza |
| Sarasate | A | Sarasate pasealekua, 1 | Galar | A | Morea merkataritza-gunea |
| Navas de Tolosa | A | Navas de Tolosa kalea, 21 | Uharte | A | Zubiarte, 23 |
| Epaitegiak | A | San Roke kalea (Epaitegien parean) | Itaroa | A | Itaroa merkataritza-gunea |
| Donibane | A | Olivako Monasterioa kalea, 19 | Mutiloa | A | Iruña etorbidea, 7 |
| Baiona | A | Barañain etorbidea, 17 | Noain | A | Errege kalea (40aren parean) |
| Bideko Ama | A | Bideko Amaren Ospitalea | Orkoien | A | Etxauri errepidea |
| Ospitaleak | A | Nafarroako Ospitalea | Sarriguren | A | Nafarroako Erresuma etorbidea |
| Klinika | A | Nafarroako Unibertsitatea Klinika | Zizur Nagusia | A | Zabalgaina kalea |
| Eneko Arista | A | Eneko Arista kalea, 26 | Beriain | B | Larre plaza |
| Iturrama | A | Ezkirotz kalea (Iturrama kalea) | | | |
| Sadar | A | Katalunia kalea (Nafarroako Unibertsitate Publikoa) | | | |
| Mendillorri | A | Jauregi kalea, 1 | | | |
| Beloso | A | San Juan de Dios ospitalea | | | |
| Txantrea | A | San Kristobal kalea (46aren parean) | Aireportua | * | Iruña-Noain aireportua |
| Arrotxapea | A | Artika kalea, 7 | Autobusak | * | Iruñeko autobus geltokia |
| Iruña | A | Iruña merkataritza-gunea | Espetxea | * | Iruñeko espetxea |
| Hilerria | A | Iruñeko hilerria | Geltokia | * | Iruñeko tren geltokia |

### Zerbitzu bereziak
#### Iruña ↔ Espetxea

Nafarroako Gobernuak, Iruñerriko Mankomunitatearekin elkarlanean, taxi zerbitzua prestatu du Iruñeko espetxera joateko, bidaiariek hala eskatuta.
Prezioa 0,70 eurokoa izango da ibilbide bakoitzeko. Herritar txartelarekin ordaindutako billabesazko bidaia baten prezio bera da. 5 urtetik beherakoek doan bidaiatzen dute. Ordainketa eskudirutan bakarrik egin ahal izango da.
| Geldialdia | Geldialdia | Udalerria | Konexioak |
| ■ | Iruñeko autobus geltokia | Iruña (2. Zabalgunea) | 1 2 3 4 5 8 10 11 12 15 16 17 18 20 21 23 25 N1 N2 N3 N4 N7 N9 Autobus geltokia |
| ■ | Iruñeko espetxea | Iruña (Santa Luzia) | |
| ■ | Iruñeko espetxea | Iruña (Santa Luzia) | |
| ■ | Nafarroa etorbidea, 3 | Iruña (Sanduzelai) | 7 8 9 10 24 N7 N9 |
| ■ | Olivako Monasterioa kalea, 19 | Iruña (Donibane) | 7 8 9 10 12 24 N7 N9 Hilerria |
| ■ | Iruñeko autobus geltokia | Iruña (2. Zabalgunea) | 1 2 3 4 5 8 10 11 12 15 16 17 18 20 21 23 25 N1 N2 N3 N4 N7 N9 Autobus geltokia |
Iruña → Espetxea :
| Astelehendik asteartera | Ostegunak | Ostiralak | Larunbatak | Igande eta jaiegunak |
| 8:15 | 8:15 | 8:45 | 7:45 | 7:45 |
| 9:00 | 9:00 | 10:15 | 9:45 | 9:45 |
| 10:15 | 10:15 | 11:45 | 10:45 | 10:45 |
| 11:45 | 11:45 | 12:45 | 11:45 | 11:45 |
| | 15:15 | 15:15 | 14:15 | 13:00 |
| 16:15 | 16:15 | 16:15 | 15:15 | 15:15 |
| 18:30 | 18:30 | | 16:15 | 17:30 |
| 20:30 | 20:30 | | 17:30 | 22:00 |
| 22:00 | 22:00 | | | |
Espetxea → Iruña :
| Astelehendik ostegunera | Ostiralak | Larunbatak | Igande eta jaiegunak |
| 7:15 | 7:15 | 10:00 | 10:00 |
| 11:30 | 12:45 | 12:00 | 12:00 |
| 12:45 | 15:00 | 13:00 | 13:00 |
| 13:15 | 15:45 | 14:00 | 14:00 |
| 16:00 | 17:30 | 16:30 | 15:00 |
| 19:30 | 18:30 | 17:30 | 17:30 |
| 22:15 | 22:15 | 18:30 | 18:00 |
| | | 19:30 | 19:00 |

#### Iruña ↔ Aireportua

2019ko abuztuaren 1etik aurrera, Iruñerriko Mankomunitateak joan-etorriko garraio-zerbitzu publikoa jarriko du abian Sarasate pasealekutik Iruñeko aireporturaino. Taxi bidez emango da, ordutegi finkoa izango du eta erreserba egin beharko da aurretik.
Prezioa 0,70 eurokoa izango da ibilbide bakoitzeko. Herritar txartelarekin ordaindutako billabesazko bidaia baten prezio bera da. 5 urtetik beherakoek doan bidaiatzen dute. Ordainketa eskudirutan bakarrik egin ahal izango da.
| Geldialdia | Geldialdia | Udalerria | Konexioak |
| ■ | Sarasate Pasealekua, 1 | Iruña (Alde Zaharra) | 3 8 10 15 N2 N7 N9 Nafarroako Foruen monumentua Sarasate |
| ■ | Iruñeko aireportua | Iruña (Santa Luzia) | Iruña-Noain |
| ■ | Iruñeko aireportua | Iruña (Santa Luzia) | Iruña-Noain |
| ■ | Zaragoza etorbidea, 61 | Iruña (Sanduzelai) | 5 11 16 N3 |
| ■ | Zaragoza etorbidea, 1 | Iruña (Donibane) | 1 2 3 4 5 8 10 11 12 15 16 17 18 20 21 23 25 N1 N2 N3 N4 N7 N9 |
| ■ | Sarasate Pasealekua, 1 | Iruña (Alde Zaharra) | 3 8 10 15 N2 N7 N9 Nafarroako Foruen monumentua Sarasate |
Iruña → Aireportua :
| 5:30 | 7:30 | 8:30 | 9:30 |
| 10:30 | 11:30 | 12:30 | 13:30 |
| 14:30 | 15:30 | 16:30 | 17:30 |
| 18:30 | 19:30 | 20:30 | 21:30 |
Aireportua → Iruña :
| 10:00 | 11:00 | 12:00 | 13:00 |
| 14:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 |
| 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 |
| 22:00 | 23:00 | 24:00 | |

## Ustiapena
### Ordutegiak

Ordutegiaren arabera, bi aldi bereizten dira: egunekoa eta gauekoa. Lehenengoa 7: 00etatik 22: 00etara egiten da, eta bigarrena, berriz, gainerako orduei dagokie. Hala ere, asteburuetan eta jaiegunetan, egunez 8: 00etatik 24: 00etara eta gauez gainerako orduetan.

### Bidaiarientzako informazioa

Taxi guztiek GPS bilagailu bat dute, une oro atzerapenen, aurrerapenen edo bestelako arazoen berri ematen diena. Informazio hori datu-zentral batera ere bidaltzen da, eta hark plataforma desberdinetan banatzen ditu. Honako hauek dira:
* PideTaxi appa: aplikazioan, geraleku bakoitzean espero diren taxiak kontsulta daitezke, baita mugikorretik bat eskatu ere
* Telefonogunea: Teletaxi San Ferminen koordinatzaileak uneoro kontrola dezake flota

### Tarifak

5 tarifa daude, eguneko unearen, ibilitako guneen eta abarren arabera:
| Tarifa | Gunea | Egunak | Denboraldia |
| 1 | A | Lanegunak | Eguneko zerbitzua |
| 2 | A | Lanegunak | Gaueko zerbitzua |
| 2 | A | Larunbatak | Eguneko zerbitzua Gaueko zerbitzua |
| 2 | A | Jaiegunak | Eguneko zerbitzua Gaueko zerbitzua |
| 2 | B | Lanegunak | Eguneko zerbitzua |
| 3 | B | Lanegunak | Gaueko zerbitzua |
| 3 | B | Larunbatak | Eguneko zerbitzua Gaueko zerbitzua |
| 3 | B | Jaiegunak | Eguneko zerbitzua Gaueko zerbitzua |
| 4 | ER | Lanegunak | Eguneko zerbitzua |
| 5 | ER | Lanegunak | Gaueko zerbitzua |
| 5 | ER | Larunbatak | Eguneko zerbitzua Gaueko zerbitzua |
| 5 | ER | Jaiegunak | Eguneko zerbitzua Gaueko zerbitzua |

### Taxi eskaera

Iruñerrian taxi bat eskatzeko lau modu daude:
* Telefonoz: bi telefono-kanal daude taxi bat erreserbatzeko, aldez aurretik edo gabe, Teletaxi San Fermin zerbitzuaren bidez
* PideTaxi appa: app honek taxi bat aldez aurretik erreserbatzeko aukera ematen du
* Geralekuetan: taxien iritsiera-ordena errespetatuz, taxi bat eska dakioke gidariari berari
* Bide publikoan: zirkulatzen ari den taxi baten aurrean eskua altxatuz, betiere libre badago (argi berdea piztuta) eta taxi-geltoki batetik 200 metro baino gutxiagora ez badago

## Etorkizuna

Iruñerriko Mankomunitateak uraren edo garraioaren arloko eskumenak dituenez eskualde osoan, aurreikus daiteke taxia batera emateko lurralde-eremua Iruñerri osora zabalduko dela, edo, gutxienez, beste udalerri batzuetara, Beraskoaingo alkateak eskatzen duen bezala.

## Erreferentziak

* ↑ IRUÑERRIKO MANKOMUNITATEA ETA SCPSA. ORGANIGRAMAK
* ↑ Iruñerriko Mankomunitatea. «Iruñerriko udalek balorazio hobea eman diote Iruñerriko Mankomunitateari» www.mcp.es (Noiz kontsultatua: 2020-09-02).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Memorias del Viejo Pamplona. Lehen taxiak (1923-1954). (Noiz kontsultatua: 2020-09-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) Memorias del Viejo Pamplona. Iruñeko taxiak (1923-2013). (Noiz kontsultatua: 2020-09-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Taxi Iruñerria» Taxi Iruñerria - Teletaxi San Fermín (Noiz kontsultatua: 2020-09-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) Navarra.com. «Taxiek helmuga gehiago dituzte: Nafarroako zazpi udalerri Iruñeko zerbitzuan sartu dira» Navarra.com (Noiz kontsultatua: 2020-09-02).
* ↑ Iruñerriko Mankomunitatea. «Iruñerriko Mankomunitatearen garraio publikoaren zerbitzuak aldaketa batzuk izan ditu» www.mcp.es (Noiz kontsultatua: 2020-09-02).
* ↑ Iruñerriko Mankomunitatea. «Iruñeko espetxerako eskaerapeko taxi zerbitzu berria» www.mcp.es (Noiz kontsultatua: 2020-09-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) Navarra.com. «Nafarroako taxien greba ulertzeko gakoak: ba al dago Uber eta Cabifyk negozioa monopolizatzeko arriskurik?» Navarra.com (Noiz kontsultatua: 2020-09-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) Navarra.com. «Iruñeko taxiek matrikulen kolorea aldatu dute: orain urdinak dira eta horregatik da» Navarra.com (Noiz kontsultatua: 2020-09-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) Taxilari nafarrek 5 euro kobratuko dituzte maletategian bizikleta bat eramateagatik. 2019-12-24 (Noiz kontsultatua: 2020-09-02).
* ↑ Taxi Guneak - Iruñerriko Mankomunitatea
* ↑ Iruñerriko Mankomunitatea. «Nola eskatu taxia?» mcp.es (Noiz kontsultatua: 2020-09-02).
* ↑ «TAXI Zerbitzua Iruñeko espetxera | Iruñerriko Mankomuntatea» www.mcp.es (Noiz kontsultatua: 2020-09-02).
* ↑ «TAXI Zerbitzua Iruñeko aireportura | Iruñerriko Mankomuntatea» www.mcp.es (Noiz kontsultatua: 2020-09-02).
* ↑ «Beraskoainek bere sareak eta kaleak berritu ditu 124 bizilagunen "bizi-kalitatea hobetzeko"» www.noticiasdenavarra.com (Noiz kontsultatua: 2020-09-02).

## Ikus, gainera

* Iruñerriko Mankomunitatea
* Eskualdeko Hiri Garraioa
* Iruñeko Bidegorrien sarea
* Teletaxi San Fermin
* Nafarroako Hiriarteko Garraioa

## Kanpo estekak

* Taxi Iruñerriaren web gune ofiziala
* Iruñerriko Mankomunitatearen web gune ofiziala
* Datuak: Q10893198