OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# El padre de Caín

El padre de Caín Mediaset España Comunicaciónek sortutako telesail laburra da. Rafael Veraren izen bereko eleberrian oinarrituta dago.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Eloy Rodríguez gazteak, Guardia Zibileko tenienteak, Intxaurrondoko kuartela eskatzen du aldi baterako destino gisa. Horrela, aurrerago nahi duen destinoa eskatu ahal izango du, eta terrorismoaren aurkako prozesuaren aurreratuan parte hartu ahal izango du.

## Aktoreak

* Quim Gutiérrez - Eloy Rodríguez
* Aura Garrido - Begoña
* Patxi Freytez - Enrique Delgado
* Luis Bermejo - Intxaurrondoko komandantea
* Oona Chaplin - Mercedes
* Luis Zahera - Bermejo
* Cristina Plazas - Mercedesen ama
* Teresa Hurtado de Ory - Teresa
* Eduardo Lloveras - Carmelo
* Javier Hernández - Cabo Quintana
* Ricardo Gómez - Daniel
* Patrick Criado - Ander

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27974715
# El perro del hortelano (filma)

El perro del hortelano Pilar Mirók hil aurretik zuzendu zuen azkeneko filma izan zen. Filma, Lope de Vegaren El perro del hortelano izeneko komedian oinarritua dago.

## Istorioa

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Diana (Emma Suárez), Belflorreko kondesa, neska gazte bizi, inpultsibo eta argi bat da. Teodorotaz (Carmelo Gómez) maitemindua dago, baina hau jada Marcela damarekin (Ana Duato) ezkon hitza emanda dago. Jelosiak eta inbidiak jota, edozer egingo du bi maiteminduak banatzeko.

## Zinema palmaresa
### Goya Sarien XI. edizioa

| Kategoria | Pertsona | Emaitza |
| Filmik hoberena | Filmik hoberena | Hautagaia |
| Zuzendaririk hoberena | Pilar Miró | Irabazlea |
| Emakumezko aktore protagonista hoberenea | Emma Suárez | Irabazlea |
| Gizonezko aktore protagonistarik hoberena | Carmelo Gómez | Hautagaia |
| Egokitutako gidoirik hoberena | Pilar Miró Rafael Pérez Sierra | Irabazleak |
| Jatorrizko musikarik hoberena | José Nieto | Hautagaia |
| Argazkigintzarik hoberena | Javier Agirresarobe | Irabazlea |
| Muntaiarik hoberena | Pablo del Amo | Hautagaia |
| Zuzendaritza artistikorik hoberena | Félix Murcia | Irabazlea |
| Jantzitegi diseinurik hoberena | Pedro Moreno | Irabazlea |
| Makillajea eta ile-apaintzailerik hoberena | Juan Pedro Hernández Esther Martín | Irabazleak |
| Soinurik hoberena | Carlos Faruolo Ray Gillon Antonio Bloch | Hautagaiak |
* 1996ko Donostiako Zinemaldiko Zabaltegi sekzioaren itxiera bezala aukeratua izan zen.
* Filmerik hoberenaren Urrezko Onbua (Mar de Platako Zinemaldia 1996)
* Emakumezko aktorerik hoberenaren (Emma Suárez) eta argazkigintza hoberenaren Zilarrezko izurdea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2835943
# El plano de Alí-gusa-no

El plano de Alí-gusa-no Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da.

## Argitalpen ibilbidea

Lehen aldiz sail eran Mortadelo aldizkarian argitaratu zen, 203. zenbakitik (1974ko urriak 10), 213.erarte (1974ko abenduak 23). Ases del Humor bildumaren 32. album monografikoan jaso zen 1970ean eta Colección Oléren 101. zenbakian 1995ean.

## Istorioa

Alí-gusa-no izeneko txerpolari mairu batek hamar pertsonari lur oso eguzkitsu bat saldu die zenbait milioigatik.
Alí-gusa-nok kontratua lurraren planoan bertan sinatu eta hamar zatitan banatu zuen, bana erosleetako bakoitzarentzat. "Lur oso eguzkitsu" hura, azkenean "Bab el Sek Ajo" basamortua zen, ezertxo ere balio ez duena. Baina orain lur horietan uranio aberastua dagoela deskubritu da, eta lurraren planoaren hamar zatiak biltzen dituena milioidun bihurtuko da. Eta A.B.U.E.L.Ak (Agentes Bélicos Ultramarinos Especialistas Líos Aberrantes) kosta ahala kosta hamar zati horiek bildu nahi ditu.
Mortadelok eta Filemonek erosleak aurkitu eta babestu behar dituzte, baita planoaren zatiak bildu ere, lurra legeztatzeko eta hala jabeek diruaren euren zatia lor dezaten. Erosleetako bat Filemon da.

## Eragina eta ondarea

Istorioa Les Douze Travaux de Benoît Brisefer belgiar komikian oinarritua egon liteke. Bietan agertzen da bere lurraldea horietan gai baliotsu bat (petrolioa belgiar komikian eta uranio aberastua honetan) agertzen den arte itxuraz oso balio urria duten zatietan banatzen duen arabiar jeke bat. Alabaina, istorioaren ondorengo garapena erabat ezberdina da.
Hau da A.B.U.E.L.A. erakunde etsaia agertzen den lehen komikia. Ibáñezek ondorengo komiki batzuetan ere erabili zuen, La tergiversicina kasu, baina Bruguera Equip delakoa izan zen bere abenturetako ohiko etsai bezala gehien erabili zuena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3752714
# El perro del hortelano

El perro del hortelano Lope de Vegak idatzitako komedia palatino bat da, Oncena parte de las comedias de Lope de Vega Carpion argitaratua Madrilen 1618an. Akzioa izaera dramatikoen eboluzioa sintetizatzen eta laburbiltzen dituzten soneto multzo batez josia dago.

## Intriga

Endreduzko komedia bat da, Diana, Belflorreko kondesa damaren eta bere idazkari den Teodororen arteko maitasuna kontatzen duena, azken hau maila sozial baxuagokoa, baina irudimen handia erakusten duena bere idazle lanean. Azkenean, biak elkarrekin ezkontzen dira, publikoaren aurrean, Teodororentzako jatorri noble bat bilatzeko erabiltzen den anagnorisia, oso fabulatsua, zalantzapean geratzen den arren. Itxurak, hasiera batean euren maila sozial ezberdinengatik banatuta dauden bi pertsonen arteko elkarketa nagusi izan dadin erabiltzen den engainu baten bidez salbatuak dira.

## Pertsonaiak

* Diana, Belflorreko kondesa: Emakume hotz eta kalkulatzailea, gaiztoa eta koldarra, bere sentimenduak adierazteko gai ez dena.
* Teodoro: Dianaren idazkaria, erabakirik hartzen ez dakiena eta gainontzeko guztietaz probesten dena. Emakumeak bere nahiak betetzeko erabiltzen ditu.
* Marcela: Teodororekin hutsunerik gabeko maitasun harreman bat du.
* Tristan: Txantxazale oso diskretu eta abila.

## Zinemarako egokitzea

Zinemarako egokitu zuen Pilar Mirók 1996an, aktoreen artean Emma Suárez, Carmelo Gómez eta Ana Duato zeudelarik. Film honek zazpi Goya Sari irabazi zituen 1997an ospatu zen Goya Sarien XI. edizioan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17195711
# El pisito

El pisito (euskaraz Pisutxoa) 1959ko Marco Ferreri italiar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Mary Carrillo, José Luis López Vázquez, Concha López Silva, María Luisa Ponte eta Chus Lampreave aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1950eko hamarkadaren amaiera aldera, Madril. Azpigarapenetik apenas atera den Espainian, biztanlegoak estuasun ekonomiko handiak ditu. Petrita (Mary Carrillo) eta Rodolfo (José Luis López Vázquez) duela 12 urtetik bikote dira, baina etxebizitza edo pisu bat erosteko diru faltan daudenez ezin daitezke ezkondu. Azkenean Petritak konponbidea topatuko du: Rodolfo mutilaguna Doña Martina (Concha López Silva) atso gaixotuarekin ezkonduko da, honela hura hiltzean ondorengontzan hildakoaren etxebizitza alokairuaren kontratua prezio baxuan baten bereganatuko dutelarik. Halere, ezkontza ostean atsoa oraindik beste bi urtez biziko da. Azkenean hura hil eta Petrita eta Rodolfok heuren helburua lortuko dute, bahiz eta giroan atsekabea eta ezkortasuna nagusi izan.

## Aktoreak

* Petrita: Mary Carrillo
* Rodolfo: José Luis López Vázquez
* Doña Martina: Concha López Silva
* Sáenz: Ángel Álvarez
* Petritaren ahizpa: María Luisa Ponte
* Mari Cruz: Andrea Moro
* Don Manuel: Gregorio Saugar
* Mery: Celia Conde
* Dimas - el callista (José Cordero): José Cordero 'El Bombonero'

## Kanpo estekak

* El pisito filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q2638077
# El plan

El plan 2019ko Polo Menárguez espainiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Langabezian gelditu diren hiru lagun, Madrilen. Plan bat dute, baina autoa matxuratuko zaie, eta gauzak beste era batera egin beharko dute.

## Aktoreak

* Antonio de la Torre: Paco
* Raúl Arévalo: Andrade
* Chema del Barco: Ramón

## Erreferentziak

* ↑ «El plan» Berria 2020-02-15 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q85185814
# Esku-ahur

Esku-ahurra, esku-zabala edo ahurra giza eskuaren zati konkabo samarra da, hatz-oinaldeen eta eskumuturraren artean dagoena. Ukabila ixten denean, hatzak haren gainean tolesten dira. Jaiotzatik bertan, flexioa errazten duten zimurrak ditugu.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Traumatologia Hiztegia] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2001588
* Multimedia: Palm (hand) / Q2001588
# Esku-granada

    Artikulu hau armari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Granada (argipena)».
Granada edo esku-granada lehergaia, eta zenbaitetan konposatu kimikoa, duen jaurtigai arina da.
Bizantziar Inperioan eta Antzinako Txinan antzeko jaurtigaiak erabili arren, modernoak ez ziren XV. mendera arte agertu. Laster, soldadu adituak, granadari izenekoak, agertu ziren. Denboraren poderioz, eraginkortasuna galdu zuten XX. mendean zatikatze-granada agertu arte.

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. granada1. .
* ↑ Needham, Joseph. (1994). Science and civilization in China. 5 Cambridge University Press, 179 or. ISBN 0-521-32727-X..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q173517
* Multimedia: Hand grenades / Q173517
# Eskrima maisu

Eskrima maisua, Erdi Aro eta Aro Modernoan, ezpata eta antzeko arma zurien erabilera irakasten zuen ezpatari profesionala zen. Oraintxuko garaietan eskrima maisua borroka arteetako maisu eta kirol entrenatzaileen artean sailkatzen dira.
Eskrima maisuen jatorria, Antzinako Erromako gladiadoreen entrenatzailea ziren lanistetan legoke, hain zuzen ere, Erdi Aroko esgrima maisuen aurrekaria.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1519593
# Esku-emate

Esku-emate edo bostekoa, erritual labur bat da zeinetan bi pertsonek beren eskuak elkar lotzen eta estutzen dituzten, gehienetan, gorako eta beherako mugimendu laburrak eginez. Gehienetan agurtze gisa erabiltzen da baina izan dezake ere eskertze edo adostasun esanahia.

## Ikus, gainera

* Bostekoa emate
* Arau sozial

## Kanpo estekak

* Datuak: Q830043
* Multimedia: Handshakes / Q830043
# Esku-ezartze

Esku-ezartzea erlijio-praktika bat da, munduko hainbat lekutan kredo anitzekin lotuta dagoena.
Eliza kristau batzuetan, praktika hau bedeinkapen metodotzat hartzen dute, gizakia Jainkoaren alde jartzen duena. Otoitzetan edo beste errituetan egin daiteke, bataioetan kasu. Judaismoan semikhah (hebreeraz: סמיכה‎) diote.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [2012]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1076136
* Multimedia: Laying on of hands / Q1076136
# Esku-ezkabia

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Esku-ezkabia edo eskuetako ezkabia Trichophyton (T. rubrum, % 80; T. mentagrophytes, % 15) generoko onddo dermatofitoek eragindako esku-azpiko larruazalaren azaleko infekzioa da. Hasiera besikular-eritematosoa du ahurretan, eta apurtzean plaka eritemo-ezkatatsuak sortzen dituzte.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Gaixotasunak Hiztegia] [2015]
* ↑ Bonifaz, Alexandro. (2000). Micología Médica Básica. Mexiko Hiria: Méndez-editores, 35-95 or. ISBN 965-6596-85-2..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2435699
* Multimedia: Tinea manuum / Q2435699
# Euskal Herriko musika klasikoa

Euskal Herriko musika klasikoa aipatzean Juan Crisostomo Arriaga, Jesus Guridi, Pablo Sarasate, Julian Gaiarre edo Ainhoa Arteta moduko izen ezagunak etortzen zaizkigu burura. Baina hori baino gehiago da Euskal Herrian egindako musika klasikoa: beste konpositore, musikari eta kantari batzuk eta gaur egungo kalitatezko orkestrak, abesbatzak eta musika aretoak ere nabarmendu behar ditugu.
Halaber, Donostiako musika hamabostaldia Europa mailan jaialdirik garrantzitsuenen artean dugu.

## Musikagileak

* Juan Crisostomo Arriaga (1806-1826): Los esclavos felices.
* Hilarion Eslaba (1807-1878).
* Joaquin Gaztanbide (1822-1870).
* Emilio Arrieta (1823-1894).
* Pablo Sarasate (1844-1908).
* Bixente Goikoetxea (1854–1916).
* Resurreccion Maria Azkue (1864-1951).
* Maurice Ravel (1875-1937): Bolero.
* Aita Donostia (1886-1956).
* Jose Maria Usanditzaga (1887-1915): Mendi-Mendiyan.
* Jesus Guridi (1886-1961): Besteak beste, Amaya, Diez melodias vascas eta El caserio.
* Andres Isasi (1890-1940).
* Jose Tomas Uruñuela (1891-1963).
* Pablo Sorozabal (1897-1988).
* Tomas Garbizu (1901-1989).
* Jesus Aranbarri (1902-1960).
* Aita Madina (1907-1972).
* Francisco Escudero (1912-2002): Zigor.
* Carmelo Bernaola (1929-2002).
* Luis de Pablo (1930-).
* Sabin Salaberri (1934-).
* Felix Ibarrondo (1943-).
* Zuriñe F. Gerenabarrena (1963-).
* Ramon Lazkano (1968-).
* Gabriel Erkoreka (1969-).

## Opera kantariak

* Pierre-Jean Garat (1762-1823), baritonoa.
* Julian Gaiarre (1844-1890), tenorra.
* Julio Catania (1921-2002), baxua.
* Jose Ramon Orozko (1921-), tenorra.
* Maria Bayo (1961-), sopranoa.
* Ainhoa Arteta (1964-), sopranoa.

## Musikariak

* Pablo Sarasate (1844-1908).
* Nicanor Zabaleta (1907-1993).
* Joaquin Atxukarro (1932-).

## Orkestrak

* Bilbao Orkestra Sinfonikoa (BOS)
* Euskadiko Orkestra Sinfonikoa (EOS)
* Nafarroako Orkestra Sinfonikoa ("Pablo Sarasate Orkestra" izandakoa).
* Euskal Herriko Orkestra Gaztea.

## Abesbatzak

* Donostiako Orfeoia (Donostia).
* Easo Abesbatza (Donostia).
* Andra Mari Abesbatza (Errenteria).
* Orfeon Pamplones (Iruñea).
* Doinuzahar kamera abesbatza (Durango)

## Beste elkarte batzuk

* Opera Lagunen Bilboko Elkartea (Bilbo).
* Eresbil musika artxibategia (Errenteria).

## Aretoak

* Bilbo: Euskalduna jauregia eta Arriaga antzokia.
* Donostia: Kursaal jauregia.
* Iruñea: Baluarte jauregia eta Gaiarre antzokia.
* Gasteiz: Principal antzokia.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko musika klasikoa XX. mendeko sarreran
* Euskal Herriko musika
* Euskal Klasikoen Antologia

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)(Ingelesez) EOS-aren webgunea
* (Gaztelaniaz)(Ingelesez) Donostiako Orfeoiaren webgunea
* (Gaztelaniaz)(Ingelesez)(Frantsesez)Musika Hamabostaldiaren webgune ofiziala
* (Gaztelaniaz)(Frantsesez)(Ingelesez) Musikeneren webgunea
* (Gaztelaniaz)(Ingelesez)(Frantsesez)Easo Abesbatzaren webgunea
* Datuak: Q12257532
# Euskal Herriko musika klasikoa XX. mendeko sarreran

Euskal Herriko musika klasikoa XX. mendeko sarreran Erromantizismoaren eraginpean Euskal Herrian sortutako musika klasikoa da. Europa osoan, batik bat inguraldeko herrialdeetan, musika giro berri bat sortu zen XIX. mende erdian. Italia, Frantzia, Alemania eta Britainia Handia izan ziren ordu arte Europako musika landu izan zuten nazioak, musika euren ekintza esklusiboa izango balitz bezala. Erromantizismoaren ondorioz, ordea, ekintza hori inguruko herrialdeetara zabaldu zen eta ordu arte isilik egonak ziren zenbait herrialdek, Errusia, Txekia, Norvegia eta abar, musika arloan sartu zuten muturra.
Une hartan Euskal Herriko musika Madrilgo italiar eraginaren menpean zegoen. Baina XIX. mendea bukatu eta XX.nera pasatzean, bide berriak irekitzeko asmoak sortu ziren Euskal Herrian. Federico Sopeña madrildarrak honela deskribatu zuen egoera:
| « | Madril wagnerismo eta zarzuelaren eztabaidarekin sor dagoen artean, Euskal Herria unibertsaltasun ahalegin ikaragarria ari da egiten. Musika taldeak, musikal zereginez benetan arduratuak, materialki eta egunero ari dira musika egiten [...]. Haiek eratutako Philarmoniko Lagunarteen bide direla, europar musikari sarrera, premiazkoegia izanik ere, ematen zaio. Eta hau dena musika pedagogia deituko genuke laguntzaz, eskoletan musikarako arreta sortuz, musika bizia eginez, ikasleen artean musika bultzatuz [...]. Hori dela eta, talde hauek konposatzaileenganako kontu berezia dute, Guridi eta Usanditzagarenganako europar kontua. Belaunaldi hartako eta hurrengoko musikagileak, Euskal Herrian, ezer baino lehen europarrak izango baitira. Europar ahalegina izango da Amaya [...]. Europartasun lehia horrek [...] ez du ahazten [...] herritasunaren poza, baina herritasunean hertsatu gabe, baizik eta bere alderdi lirikoena, eresiazkoena bilatuz, benetako europar formak eraikitzeko. Benetako nazionaltasuna bilatu, europar musikal mosaikoan inoren kalte gabe kokatzeko. | » |
Oldar berri hark bultzatuta, XX. mendearen lehenengo hamarkadan euskal herritar gazte taldetxo bat zebilen Europako lurraldeetan barrena, musika ikasi guran: Gabiola, Azkue, Zulaika (Aita Donostia), Guridi, Usanditzaga... Jesus Guridi eta Aita Donostia, 1886an jaioak, eta Jose Maria Usanditzaga, urtebete gazteagoa, aritu ziren une hartan Europan egiten zen musika Euskal Herrian itxuratzeko lehen saioa.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) El nacionalismo musical vasco
* Datuak: Q12257533
# Euskal Herriko muturreko puntuak

Honako hau Euskal Herriko muturreko puntuak zerrendatzen dituen zerrenda bat da:

## Luzera eta latitudea

* Iparraldeen dagoen udalerria: Samatze, Nafarroa Beherea eta Gaskoniako udalerria, Lapurdiko lurralderen barruan hegoaldetik. 43°31′30″N 1°9′19″W﻿ / ﻿43.52500°N 1.15528°W﻿ / 43.52500; -1.15528
* Hegoaldeen dagoen udalerria: Berez Kortesko herrigunea hegoalderago badago ere hegoaldeen dagoen udalerria Ablitas da, Nafarroako Erriberan. 41°58′28″N 1°38′26″W﻿ / ﻿41.97444°N 1.64056°W﻿ / 41.97444; -1.64056
* Mendebaldeen dagoen udalerria: Lanestosa, Bizkaiko Enkarterrin. 43°13′13″N 3°26′16″W﻿ / ﻿43.22028°N 3.43778°W﻿ / 43.22028; -3.43778
* Ekialdeen dagoen udalerria:Eskiula, Bearnoren barruan kokatuta egon arren Euskal Herritzat hartzen den herria, Zuberoarekin lotuz. 43°11′41″N 0°42′45″W﻿ / ﻿43.19472°N 0.71250°W﻿ / 43.19472; -0.71250

## Muturreko puntuak

* Euskal Herriko erdigune geografikoa: Andimendin dago, Arakildik gertu. Lekuari Olibesario deritzo eta Lezitzatik 600 metrotara dago: 42°52′58.83″N 1°56′7.77″W﻿ / ﻿42.8830083°N 1.9354917°W﻿ / 42.8830083; -1.9354917
* Euskal Herriko mugetatik urrunen dagoen puntua: Mugetatik urrunen dagoen puntua 54,3 kilometrora du mugarik gertuena (itsasoa barne) eta Oltzan dagoen Txurio mendian dago: 42°50′57.58″N 1°47′46.5″W﻿ / ﻿42.8493278°N 1.796250°W﻿ / 42.8493278; -1.796250
* Punturik gorena: Hiru Erregeen Mahaia, Bearno eta Aragoirekin mugan, 2.428 metro. 42°55′13.39″N 00°43′34″W﻿ / ﻿42.9203861°N 0.72611°W﻿ / 42.9203861; -0.72611
* Punturik beherena: Bodovalle, Abanto-Zierbena udalerriko meatze irekia. Bere punturik beherena itsas mailatik 100 metro behera dago. 43°18′34.69″N 3°4′27.61″W﻿ / ﻿43.3096361°N 3.0743361°W﻿ / 43.3096361; -3.0743361
* Herririk gorena: Abaurregaina, Nafarroako Aezkoan, 1.039 metrotara. 42°54′13″N 1°12′30″W﻿ / ﻿42.90361°N 1.20833°W﻿ / 42.90361; -1.20833

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257534
# Euskal Herriko ospitaleak

Euskal Herriko ospitaleak hiru osasun sistemetan daude banatuta: arlo publikoan, Osakidetzan Araba, Gipuzkoa eta Bizkaian; Osasunbidean Nafarroan eta Frantziako Osasun Zerbitzua Ipar Euskal Herrian.
Lurralde osoko zentrorik garrantzitsuenak Gurutzetako Unibertsitate Ospitalea (Barakaldo) eta Donostia Unibertsitate Ospitalea dira. Arlo pribatuan, aldiz, Klinika Unibertsitarioa dugu erreferentziazkoa, Iruñean dagoena, baita Euskal Herritik kanpo ere. Azkenik, Ipar Euskal Herrian Côte Basque Ospitale-Zentroa da erietxerik handiena.

## Ospitale orokorrak
### Nagusiak

* Baiona: Côte Basque Ospitale-Zentroa
* Barakaldo: Gurutzetako Unibertsitate Ospitalea
* Bilbo: Basurtuko Unibertsitate Ospitalea
* Donostia: Donostia Unibertsitate Ospitalea
* Galdakao: Galdakao-Usansolo Ospitalea
* Gasteiz: Arabako Unibertsitate Ospitalea (Santiago eta Txagorritxu Ospitaleak osatzen dutena)
* Iruñea: Nafarroako Ospitalea eta Virgen del Camino Ospitalea

### Eskualdeetakoak

* Arrasate: Debagoieneko Ospitalea
* Barakaldo: San Eloy Ospitalea
* Gernika-Lumo: Gernika-Lumo Ospitalea
* Hendaia: Hendaiako Marin Ospitalea
* Hondarribia: Bidasoa Ospitalea
* Guardia: Lezako Ospitalea
* Lizarra: García Orcoyen Ospitalea
* Maule-Lextarre: Mauleko Udal Ospitalea
* Mendaro: Mendaroko Ospitalea
* Tutera: Sofia Erregina Ospitalea
* Urduliz: Urdulizko Alfredo Espinosa Ospitalea
* Zumarraga: Zumarragako Ospitalea

## Paziente kronikoentzako ospitaleak

* Bilbo: Santa Marina Ospitalea.
* Gorliz: Gorlizko Ospitalea.
* Hendaia: Hendaiako Itsas Ospitalea

## Ospitale psikiatrikoak

* Arrasate: Arrasateko Ospitale Psikiatrikoa.
* Bermeo: Bermeoko Ospitalea.
* Gasteiz: Arabako Ospitalea.
* Iruñea: San Francisco Javier Ospitalea
* Zaldibar: Zaldibarko Ospitalea.
* Zamudio: Zamudioko Ospitalea.
* Baiona, Kanbo, Hendaia: Côte Basque Ospitale-Zentroa.

## Ospitale pribatuak

* Bilbo: Zorrotzaurre Klinika
* Santurtzi: San Juan de Dios ospitalea
* Elkano: Ubarmin Klinika.
* Iruñea: Nafarroako Unibertsitatea Klinika.
* Tolosa: Asuncion Klinika.
* Donostia: Gipuzkoa Poliklinika.
* Gasteiz: San Jose Poliklinika.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko medikuntzaren historia

## Kanpo estekak

* EAEko ospitaleak
* (Gaztelaniaz) Nafarroako ospitaleak eta osasun-zentroak
* (Frantsesez) Ipar Euskal Herriko medikuntza publikoaren mapa
* Datuak: Q12257539
# Euskal Herriko piratak

Euskal Herriko piratak pirateriari ekin zioten euskal herritarrak ziren. Batez ere Bizkaiko golkoan aritu ziren, baina baita Karibe itsasoan ere.

## Historia

Nahiz eta pirateria nabigazioa bezain jarduera zaharra den, 1304. urtekoa da Euskal Herriko piratak aipatzen dituen lehendabiziko testu ezaguna. Lehendabiziko euskal herritar pirata ezagunak XV. mendearen hasierako Anton Garai eta Pedro Larraondo bizkaitarrak dira. Hainbat merkataritza-ontzi erasotu zituztela eta, exekutatu egin zituzten.
Jadanik XIV. mendean, Ingalaterrako Edward III.ak eraso zien Euskal Herriko pirata eta kortsarioei, baina Euskal Herriko pirateriaren urrezko aroa XVI. eta XVII. mendeak izan ziren.

## Euskal Herriko pirata famatuak

* Anton Garai (XV. mendea)
* Pedro Larraondo (XV. mendea)
* Juan Perez de Casa
* Mitxel Likona (XV. mendea)
* Iñigo Larrea (XV. mendea)
* Pedro Agirre "Campanario" (XVI. eta XVII. mendeetan)
* Michel le Basque (XVII. mendea)
* Étienne Pellot (XVIII. eta XIX. mendeak)
* Jean Laffite (XVIII. mendea)
* Joanes Suhigaraitxipi (XVII. mendea)
* Fermin Mundaka (1825-1880)

## Gaia euskal literaturan

* Euskal piratak. Iñaki Mendizabal. Elea, 2003.
* Baleazaleak eta kortsarioak: euskal odisea ipar Atlantikoan. Iñaki Mendizabal. Elea. 2004.
* Pellot Eta Enperadorearen Bahiketa. Iñaki Mendizabal. Ibaizabal. 2007.
* Maddi eta euskal piratak. Fernando Morillo. Gaumin, 2014.

## Erreferentziak

* ↑ Gaztezulo. «Euskal piratak» Gaztezulo (Noiz kontsultatua: 2024-08-12).
* ↑ «Piratak: Bizimodu petraleko itsaslapurrak» Argia (Noiz kontsultatua: 2024-08-12).

## Ikus, gainera

* Kortsarioak

## Kanpo estekak

* Luis Murugarren, Korsariak eta piratak Gipuzkoako Foru Aldundia, Bertan
* Euskal piratak Euskonews Gaztea astekarian
* Joseba Aurkenerena: Euskal itsasgizon, pirata eta kortsarioen zerrenda laburra.
* Datuak: Q11699492
# Euskal Herriko natura parkeak

Natura parkea babestutako natura ingurune batzuei ematen zaien izendapena da, lege-esparru jakin batean babes neurri batzuekin zaintzen den eremua. Euskal Herrian Nafarroako Foru Erkidegoko eta Euskal Autonomia Erkidegoko legedietan badira natura parkeak, eta bi esparruetan, ohiko administrazio dokumentazioan parke natural deitu izan zaie euskaraz.
Frantziako legedian ere bada natura parkerik, baina ez dago halakorik Ipar Euskal Herrian.
Euskal Herriko natura parkeak hauexek ditugu, herrialdeka:

## Araba

* Valderejo (Añana)
* Izki (Mendialdea)

## Araba-Bizkaia

* Gorbeia (Zuia-Gorbeialdea-Arratia).
* Urkiola (Durangaldean eta Zuiako Kuadrilla).

## Bizkaia

* Armañon (Enkarterri).

## Gipuzkoa

* Pagoeta (Zarautz-Aia-Zestoa)

## Gipuzkoa-Nafarroa

* Aiako Harria (Oiartzualdea-Bidaso Beherea-Bortziriak).
* Aralar (Goierri-Sakana)

## Gipuzkoa-Araba

* Aratz-Aizkorri (Debagoiena-Goierri-Araia)

## Nafarroa

* Bardea (Erribera)
* Bertizko jaurerria (Bertizarana)
* Urbasa-Andia

## Ikus, gainera

* Batasuneko garrantzizko leku.
* Euskal Herriko naturagune babestuak.
* Natura 2000.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257537