OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Emakumezkoen Traineru Ligako 2014ko denboraldia

Emakumezkoen Traineru Ligako 2014ko denboraldia Euskotren Ligaren seigarren denboraldia izan zen, kluben artean jokatu zen laugarrena. San Juan izan zen txapelduna.

## Historia

Zazpi traineru aurkeztu ziren jadanik sailkatua zegoen Zumaiarekin batera ligan aritzeko. Urtebeteko hutsunearen ondoren galiziarrak ligara itzuli eta bi taldek eman zuten sailkapen estropadetan parte hartzeko izena, Samertolameuk eta Cabo da Cruzek. Uztailaren 12 eta 13an izan ziren sailkapen estropadak, Pedreñan eta Donostian, eta San Juan, Hibaika eta Samertolameu sailkatu ziren.
Hasieran sanjuandarren eta errenteriarren arteko lehia gogorra izan zen baina azken bost estropadak irabazita San Juanek eraman zuen liga.

### Saikapen fasea

* San Juan (15 puntu)
* Hibaika (15 puntu)
* Zumaia (12 puntu), aurrez sailkatua
* Samertolameu (10 puntu)
* Orio (8 puntu)
* Cabo da Cruz (5 puntu)
* Getaria-Zarautz (5 puntu)
* Santoña (2 puntu)

### Estropadak
## Sailkapena

| Postua | Elkartea | Patroia | Trainerua | Puntuak | Banderak |
| 1 | San Juan | Inder Paredes | Batelerak | 30 | 5: Eusko Label, Orio, Getxo, Petronor eta Zarautz |
| 2 | Hibaika | Aiala Uribelarrea | Madalen | 25 | 2: Pedreña, San Pedro |
| 3 | Zumaia | Nagore Osoro | Telmo Deun | 16 | |
| 4 | Samertolameu | María López | A Terca | 9 | |

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «San Juan pone el broche a la Liga con su triunfo en Zarautz» Deia 2014-08-18 (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Zumaia, Hibaika, San Juan y Meira estarán en la Liga Euskotren» EITB 2014-07-13 (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).

## Kanpo estekak

* Webgune ofizialean 2014ko datuak
* Datuak: Q119649488
# Emakumezkoen Traineru Ligako 2012ko denboraldia

Emakumezkoen Traineru Ligako 2012ko denboraldia Euskotren Ligaren laugarren denboraldia izan zen, kluben artean jokatu zen bigarrena. Zumaia izan zen txapelduna.

## Historia

Aurreko denboraldian bezala zazpi traineruk eman zuten izena, sei gipuzkoarrek eta galiziar batek. 2011eko sistema ez zen egokia ikusi eta lau trainerutako Ligara itzultzea erabaki zen. Horretarako lehenengo bi estropada sailkatzeko izan ziren Portugaleten eta Zarautzen (Eusko Label). Erlojupeko modalitatean jokatu ziren eta hiru onenek lortu zuten sailkapena, iazko irabazlea izan zen Getaria-Tolosarekin batera. Sailkapen estropadak ere ligarako puntuagarriak izan ziren eta dagoeneko sailkaturik zegoen Getaria-Tolosak ere hartu zuen parte.
Liga borrokatua izan zen. Zumaia puntu bakarraren aldearekin iritsi zen Zarautzera. Lehenengo jardunaldian 12 segunduren aldearekin irabazi zuen eta bigarrenean 58 ehunenekoren aldea izan zen galiziarren alde.

### Saikapen fasea

* Zumaia (12 puntu)
* Getaria-Tolosa (12 puntu), aurrez sailkatua
* Rias Baixas (11 puntu)
* San Juan (9 puntu)
* Orio (6 puntu)
* Hibaika (4 puntu)
* Hondarribia (2 puntu)

### Estropadak
## Sailkapena

| Postua | Elkartea | Patroia | Trainerua | Puntuak | Banderak |
| 1 | Zumaia | Nagore Osoro | Telmo Deun | 27 | 4: Portugalete, San Pedro, Getxo, Zarautz |
| 2 | Rias Baixas | Laura Hermo | Galicia-Rianxeira | 26 | 3: Eusko Label, Pedreña, Zumaia |
| 3 | Getaria-Tolosa | Olatz Aldalur | Getaria-Tolosa | 15 | |
| 4 | San Juan | Inder Paredes | Batelerak | 12 | |

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) Benito, Iñaki. (2012-08-19). «Zumaia se lleva la Ikurriña de Zarautz y la Liga Euskotren» ElDesmarque (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).
* ↑ Garate, Aitor Manterola. (2023-06-19). «Euskotren ligara sailkatzeko lehen estropada da gaur» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).
* ↑ «Euskotren Ligan lehiatzeko kanporaketak Portugaleten eta Zarautzen jokatuko dira - Zumaia» Urolakosta.eus (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) https://www.facebook.com/lavozdegalicia. (2012-08-21). «Rías Baixas se quedó a un paso de ganar la Euskotrén» La Voz de Galicia (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).

## Kanpo estekak

* Webgune ofizialean 2012ko datuak
* Datuak: Q119647520
# Emakumezkoen Traineru Ligako 2016ko denboraldia

Emakumezkoen Traineru Ligako 2016ko denboraldia Euskotren Ligaren zortzigarren denboraldia izan zen, kluben artean jokatu zen seigarrena. San Juan izan zen txapelduna hirugarren aldiz jarraian.

## Historia

Zazpi traineruk eman zuten izena jadanik sailkatua zegoen San Juanekin batera ligan aritzeko. Aipatzekoa da azken urteetan puntan ibilitako Zumaiak ez zuela trainerurik uretaratu.
Uztailaren 9an eta 10ean izan ziren sailkapen estropadak, Orion eta Donostian, eta Hibaika, Orio eta Cabo da Cruz sailkatu ziren.
Sanjuandarrak nagusitasun handiz izan ziren txapeldunak.

### Saikapen fasea

* San Juan (16 puntu) aurrez sailkatua
* Hibaika (14 puntu)
* Orio (12 puntu)
* Cabo da Cruz (10 puntu)
* Getaria-Zarautz (7 puntu)
* Arraun Lagunak (6 puntu)
* Hernani (5 puntu)
* Hondarribia (2 puntu)

### Estropadak
## Sailkapena

| Postua | Elkartea | Patroia | Trainerua | Puntuak | Banderak |
| 1 | San Juan | Inder Paredes, Nerea Perez | Batelerak | 30 | 6: Orio, Euskolabel, Bilbo, Getxo, Zumaia eta Zarautz (biak) |
| 2 | Hibaika | Aiala Uribelarrea, Naroa Galdos | Madalen | 26 | 2: Batelerak eta Zarautz (1. jardunaldia) |
| 3 | Orio | Nadeth Agirre | Branka | 15 | |
| 4 | Cabo da Cruz | Natalia Tubio | Cabo | 9 | |

## Erreferentziak

* ↑ Garate, Aitor Manterola. (2023-06-19). «Euskotren liga San Juanentzat, eta KAE 1 liga Ondarroarentzat» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) Moaña, Redacción |. (2016-07-11). «Cabo acaba cuarto y Galicia tendrá representación en la Liga femenina» Faro de Vigo (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).

## Kanpo estekak

* Webgune ofizialean 2016ko datuak
* Datuak: Q119651737
# Emakumezkoen Traineru Ligako 2017ko denboraldia

Emakumezkoen Traineru Ligako 2017ko denboraldia Euskotren Ligaren bederatzigarren denboraldia izan zen, kluben artean jokatu zen zazpigarrena. San Juan izan zen txapelduna laugarren aldiz jarraian.

## Historia

Hamar traineruk eman zuten izena sailkapen estropadetan parte hartzeko. Aurreko denboraldietan ez bezala, San Juanek estropadetako batean gutxienez bosgarren egin beharra zeukan Ligan izateko.
Uztailaren 8an Orion eta 9an Donostian izan ziren sailkapen estropadak eta Hibaika, Orio eta Arraun Lagunak sailkatu ziren.
Lehenengo estropada Hibaikarentzat izan bazen ere denboraldi honetan berriz nagusitasun handiz irabazi zuten Liga sanjuandarrek.

### Saikapen fasea

* San Juan (19 puntu)
* Hibaika (19 puntu)
* Orio (16 puntu)
* Arraun Lagunak (14 puntu)
* Hernani (12 puntu)
* Deustu (10 puntu)
* Donostiarra (7 puntu)
* Cabo da Cruz (6 puntu)
* Portugalete (5 puntu)
* Lea-Artibai (2 puntu)

### Estropadak
## Sailkapena

| Postua | Elkartea | Patroia | Trainerua | Puntuak | Banderak |
| 1 | San Juan | Nerea Perez, Izaro Lestayo | Batelerak | 31 | 7: Donostia, La Caixa, Gipuzkoako Foru Aldundia, Getxo, Petronor eta Zarautz (biak) |
| 2 | Hibaika | Naroa Galdos, Inge Ugarte | Madalen | 25 | 1: Orio |
| 3 | Orio | Nadeth Agirre | Txiki | 16 | |
| 4 | Arraun Lagunak | Andrea Astudillo, Maialen Muguruza | Lugañene | 8 | |

## Erreferentziak

* ↑ «San Juanentzat ikurriña eta liga - Zarautz» Zarauzkohitza.eus (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).
* ↑ Torner, Jon. (2017-06-09). «Emakumezkoen arraunean "gauza asko" dago finkatzeko» Slump doktorearen zaintiratua (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) «La Liga Euskotren, sin vizcainas» Deia 2017-07-10 (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Hondarribia e Hibaika se llevaron ayer la V Bandera Orio Kanpina» El Diario Vasco 2017-07-09 (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).

## Kanpo estekak

* Webgune ofizialean 2017ko datuak
* Datuak: Q119682493
# Emakumezkoen Traineru Ligako 2009ko denboraldia

Emakumezkoen Traineru Ligako 2009ko denboraldia Euskotren Ligaren lehenengo denboraldia izan zen. Galizia erraz nagusitu zen zortzi estropadatatik sei irabazita.

## Historia

Aurreko urteko esperientzia ikusita Liga bat sortzeko beharra ikusi zen. 8 estropadatako Euskotren Liga sortu zen orduan. Selekzioen Liga egitea pentsatu zen, Gipuzkoan ezik, zaila baitzen klubek traineru oso bat ateratzea. Kantabriako gobernuak uko egin zion TKE Ligaren gonbidapenari eta azken unean Kataluniako selekzio bat eratzea lortu zen. Horrela, Galizia, Bizkaia, Gipuzkoa eta Kataluniako selekzioek osatu zuten Liga. Ibilbidea milia eta erdikoa (bi luze, ziaboga bakarra) eta hiru jubenil tostaratzeko aukera zuten traineruek.
Gipuzkoako selekzioan parte hartzeko hiru kluben artean banatu zituzten estropadak, Getaria-Tolosak, Zumaia eta Hondarribiak bina jardunaldi jokatu zituztelarik, Zarauzko Ikurrinarako aldiz arraunlarien selekzio bat egin zen. Bizkaiko Selekzioaren oinarria Arkoteko neskak ziren.
Galiziako selekzioa Samertolameu, Cabo da Cruz eta Chapelako arraunlariez osatu zen. Hurrengo urtetan kluba osatu zen, S.D. Rias Baixas taldea hain zuzen ere. Kataluniako selekzioa llagutetan aritzen ziren lau klubetako arraunlariak ziren, aurreko urteko Kontxako banderak liluratuta arraunera etorri zirenak. Galiziako patroiak txandakatu egin ziren kataluniarrak gidatzeko, eta hauena zen erabili zuten trainerua ere.
Ligaren historiako lehenengo estropada O Groven jokatu zen eta Gipuzkoako selekzioak irabazi zuen.

### Estropadak
## Sailkapena

| Postua | Selekzioa | Puntuak | Patroiak | Trainerua | Banderak |
| 1 | Galizia | 29 | Laura Hermo, Maria Lopez | Galicia | 5: Pontevedra, Pedreña, Plentzia, Zumaia, Getxo |
| 2 | Gipuzkoa | 21 | O.Aldalur, M.Urbieta, A.Arrizabalaga | Gipuzkoa | 2: O'Grove, Zarautz |
| 3 | Bizkaia | 19 | Iratxe Ortiz de Pinedo | Bizkaia | |
| 4 | Katalunia | 7 | Laura Hermo, Maria Lopez | Galicia | |

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Galicia, ganadora de la primera liga femenina de traineras tras su triunfo en Getxo» El Diario Vasco 2009-08-03 (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).
* 1 2 (Gaztelaniaz) https://www.facebook.com/lavozdegalicia. (2009-04-26). «O Grove acogerá, el 11 de julio, el nacimiento de la Liga Femenina de Traineras de la ACT» La Voz de Galicia (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «La Liga Eusko Tren, raíles para el futuro» El Diario Vasco 2009-06-28 (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).

## Kanpo estekak

* Webgune ofizialean 2009ko datuak
* Datuak: Q119637283
# Emakumezkoen Traineru Ligako 2013ko denboraldia

Emakumezkoen Traineru Ligako 2013ko denboraldia Euskotren Ligaren bosgarren denboraldia izan zen, kluben artean jokatu zen hirugarrena. Zumaia izan zen txapelduna, bigarren urtez jarraian.

## Historia

Zortzi arraun taldek eman zuten izena bertan parte hartzeko, sei gipuzkoarrek (Zumaia, San Juan, Hibaika, Orio, Hondarribia eta Zarautz) eta hauetaz gain Bizkaiak eta Kantabriako Santoñak.
Aipatzekoa da bi traineru historiko ez zirela bertan izan, Rias Baixas eta Getaria-Tolosa, lehenengoak Galizian estropadarik ez zela izango jakitean haserre eta bigarrenak taldearen disoluzioa gertatu zelako. Bestalde Bizkaia urtebeteren ondoren berriz itzuli zen eta Zarautz eta Santoña debutariak izan ziren.
Bi sailkapen estropada izan ziren Pedreñan eta Donostian. Erlojupean jokatu ziren eta aurrez sailkaturik zegoen Zumaiak irabazi zituen biak. Bi estropada hauek ere puntuagarriak izan ziren ligarako eta guztira zortzi estropada jokatu ziren. Zumaiarren nagusitasuna handia izan zen, zazpi garaipen lortu baitzituzten.

### Saikapen fasea

* Zumaia (16 puntu), aurrez sailkatua
* San Juan (14 puntu)
* Hibaika (12 puntu)
* Orio (10 puntu)
* Bizkaia (8 puntu)
* Zarautz (5 puntu)
* Hondarribia (5 puntu)
* Santoña (2 puntu)

### Estropadak
## Sailkapena

| Postua | Elkartea | Patroia | Trainerua | Puntuak | Banderak |
| 1 | Zumaia | Nagore Osoro | Telmo Deun | 31 | 6: Pedreña, Eusko Label, Orio, Zumaia, San Pedro eta Zarautz |
| 2 | San Juan | Inder Paredes | Batelerak | 22 | 1: Getxo |
| 3 | Hibaika | Aiala Uribelarrea | Madalen | 18 | |
| 4 | Orio | Nadeth Agirre | Txiki | 9 | |

## Erreferentziak

* 1 2 Garate, Aitor Manterola. (2023-06-19). «Zumaiak bigarren urtez jarraian irabazi du Euskotren liga» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) MORRAZO, CÉSAR COLLARTE-O.. (2013-04-23). «Galicia no tendrá presencia en la Liga Euskotren y deja en el aire La Concha» Faro de Vigo (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Zumaia Salegi Jatetxeak EuskoTren Liga hasiko du gaur» El Diario Vasco 2013-07-13 (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).

## Kanpo estekak

* Webgune ofizialean 2013ko datuak
* Datuak: Q119648455
# Emakumezkoen Traineru Ligako 2011ko denboraldia

Emakumezkoen Traineru Ligako 2011ko denboraldia Euskotren Ligaren hirugarren denboraldia izan zen, kluben artean jokatu zen lehenengoa. Getaria-Tolosa izan zen txapelduna.

## Historia

Alde batetik zalantzan zegoen Galiziak eta Kantabriak trainerua ateratzerik izango zuten, eta bestetik Gipuzkoan klub ugari zeuden jada trainerua ateratzeko prest. Hori dela eta Gipuzkoako taldeek Kluben arteko liga eratzeko esskaera egin zuten eta proposamena onartu egin zen. Zazpi traineruk hartu zuten parte, azken unean Kantabriak huts egin baitzuen. Aurreko edizioetan bezala zortzi jardunaldi izan zituen eta Zarautzen bukatu zen.
Hainbeste klubek izena eman zutenez Liga sistema berezia antolatu zen. Bi multzotan banatu ziren traineruak eta bakoitzak hiruna estropada jokatu zituen. A taldean Rias Baixas, Zumaia eta Orio aritu ziren eta B taldean Getaria-Tolosa, San Juan, Hondarribia eta Bizkaia. Multzo bakoitzeko bi onenek Zarauzko Ikurrinan "finala" jokatu zuten. Getaria-Tolosak Zarauzko jardunaldi biak irabazi zituen eta txapeldun izan zen Galiziako Rias Baixak taldearen aurretik. Lehenengo jardunaldian 2 segunduren aldea izan zen eta bigarrenean hiru segundurena, guztira bost.

### Estropadak
## Sailkapena
### Multzoetako emaitzak

A multzoa
| Postua | Elkartea | Puntuak |
| 1 | Rias Baixas | 8 |
| 2 | Zumaia | 7 |
| 3 | Orio | 3 |
B multzoa
| Postua | Elkartea | Puntuak |
| 1 | Getaria-Tolosa | 12 |
| 2 | San Juan | 8 |
| 3 | Bizkaia | 7 |
| 4 | Hondarribia | 4 |

### Finala

| Postua | Elkartea | Patroia | Trainerua | Denbora (Zarautz) | Banderak |
| 1 | Getaria-Tolosa | Olatz Aldalur | Getaria-Tolosa | 21'15"22 | 4: Bilbo, Pedreña, Getxo, Zarautz |
| 2 | Rias Baixas | Laura Hermo | Galicia-Rianxeira | 21'20"52 | 2: Camargo, Zumaia |
| 3 | Zumaia | Nagore Osoro | Telmo Deun | 21'51"02 | 1: Santander |
| 4 | San Juan | Inder Paredes | Batelerak | 22'05"95 | |

## Erreferentziak

* 1 2 Garate, Aitor Manterola. (2023-06-19). «Getaria-Tolosak irabazi du Euskotren liga, ikuskizuna emanez» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) Benito, Iñaki. (2011-06-15). «La Liga Euskotren crece y se moderniza con un atractivo formato» ElDesmarque (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).

## Kanpo estekak

* Webgune ofizialean 2011ko datuak
* Datuak: Q119640219
# Eskumuturreko

Eskumuturrekoa elementu apaingarri bat da, orohar zilindro formakoa, eskumuturretan jartzen ohi dena, oinentzako fabrikatutako modeloak ere badauden, orkatilekoak, beste eskumuturreko batzuk zakilarentzako erabiltzen dira. Ohi, metalezko eskumuturreko sendoagoak dira, barnetik, zakila barrabilekin batera jartzen da. Ehundutako eskumuturrak ere daude.

## Eskumuturreko motak

* Konposaketaren arabera
Metal preziatuzkoa (urrea, zilarra...), fantasiazkoa, zurezkoa edo harizkoa
* Erabiltzen diren tokiaren arabera
Eskuetan eta oinetan

## Historia eta eboluzioa

Lehen, urrezko eskumuturrekoak erabiltzen ziren, euren jabeen botere ekonomikoaren adierazgarri zirenak. Denboraren igaroan, eboluzionatzen joan dira, eta modu ezberdinetan eta elementu ezberdinekin fabrikatu izan dira. Antzina, zeltek, euren diseinuaren edertasunagatik biziki baliotsuak ziren eskumuturreko mota bat fabrikatu zuten. Hauei torke deritze. Eskumuturrekoak lotuta doazenean, esklabu ere deitzen zaie, eta hauek solidoak direnean eta zilindro zabalago baten forma dutenak, besoko izena hartzen dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25472742
# Eskupeko

    Artikulu hau borondatezko diru emariari buruzkoa da; ustelkeriazko ordainketa gaitzat duena beste hau da: «Emazpi»
Eskupekoa edo haborokina zerbitzu arloko zenbait jardueratan, zerbitzuaren prezioaz gain, langileari ematen zaion borondatezko diru kopurua da. Zerbitzu ona jaso izana eskertzeko izaten da.
Munduan, toki batetik bestera ohiturak asko aldatzen dira, eskupekoei dagokienez. Konparazio baterako, Estatu Batuetan, zerbitzariek eskupekoetatik ateratzen dute bizibidea, neurri handi batean; beraz, bezeroak ordaintzean fakturaren kopuruari % 15 eta % 20 bitarteko eskupekoa gehitzen ez badio, zerbitzarien lanarekin haserre dagoela ulertzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Restaurant Tipping Guide

## Kanpo estekak

* Datuak: Q380640
* Multimedia: Gratuity / Q380640
# Eskumuinak egite

Eskumuinak egitea ezpainak norbaiten eskura hurbilduz diosala egitea da. Portaera adeitsu bat da, non gizonak apur bat makurtu behar duen emakumearen eskuaren gainean, nork, aldi berean, irmoki baina delikatuki altxatzen duen.
Antzeko zentzuan, erregearen eta bere familiako pertsonen eskua, funtzionarioak eta gorteko pertsonak musukatzera biltzen diren ekitaldiari eskumuinak egitea deritzo.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Eskumuin. in: Euskaltzaindiaren Hiztegia..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1051656
* Multimedia: Hand-kissing / Q1051656
# Eskuoihal

Eskuoihala, halaber xukadera edo toalla (Heg.), ehun xurgatzailez egindako oihal zatia, gehienetan laukizuzen formakoa, eskuak, aurpegia eta gorputzeko beste atalak lehortzeko erabiltzen dena.

## Eskuoihal motak

* bainurako eskuoihalak, tamaina handikoak dira eta bainu eta dutxatik ateratzean gorputza lehortzeko erabiltzen dena;
* eskuko xukadera, tamaina txikikoak dira eta eskuak eta oinak lehortzeko erabiltzen dira;
* hondartzako eskuoihalak, tamaina handikoak dira eta hondartzetan etzateko erabiltzen dira.

## Ikus, gainera

* Zapi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131696
* Multimedia: Towels / Q131696
# Eskumuturreko erloju

Eskumuturreko erlojua edo montra eskumuturrean larruzko, metalezko edo material plastiko desberdineko uhal batekin lotuta eramaten den erlojua da.
Hasiera batean, eskumuturreko erlojuak ez ziren oso ohikoak gizonezkoentzat, poltsikoko erlojua nahiago zutelako, eta eskumuturrekoei muzin egiten zietelako, emakumezko bitxi baten antzekoak zirela uste zutelako.
Lehen eskumuturreko erlojuak XIX mendearen amaieran egin ziren. Kuartzozko erlojuak agertu arte, europarrek - bereziki Suitzakoak - eta Amerikako kontinentekoak erlojuak egiteko aurrea hartu zuten, baina harrezkero japoniarrak merkatu horretan lehenak izan dira.

## Historia

Eskumuturreko erlojua abiazio-pilotuei esker sortu zen; hasieran, poltsikoko erloju bat hartzen zuten, eta, uhal baten bidez, hankan edo besoan lotzen zuten beti hegazkin-jantziaren gainean. Hegazkinek inolako tresnarik ez zuten garai hartan, pilotuek erlojuekin egiten zituzten kalkuluak oso garrantzitsuak ziren, hari esker norabideak, distantziak eta airean jarraitu ahal izateko geratzen zitzaizkien erregai-orduak kalkula baitzitzaketen. Hortik, erlojuak eramateko modu berri hori zabaldu egin zen, eta urteen poderioz aldatu egin dira tamainan eta diseinuan, gaur egun ezagutzen dugun formara arte.
Gaur egun, pilotu askok erlojuak nabigazio tresna gisa erabiltzen jarraitzen dute, osagarri gisa, gaur egungo hegazkinek dauzkaten instrumentu modernoez gain.
* Datuak: Q26965868
* Multimedia: Wristwatches / Q26965868
# Eskumiku

Eskumiku (latinezko ex communicatio hitzetik eratorria) gizabanako bat edo batzuk erlijio batetik egoztea da, behin-behinekoz edo behin betiko. Zigorraldi horretan, zigortua ez da sinestunen komunitateko kide, eta ezin du zeremonietan parte hartu.
Kristau eliza guztiek beren zuzenbide kanonikoan prozesu hori arautu dute. Kristautasunean eukaristian parte hartzeko debekua suposatzen da. Zigorra 306an Iliverisko Kontzilioan ezarri zen, ortodoxiaren aurkako doktrinak bultzatzen zutenentzat antzinako anatemak berreskuratuz. Hala ere, ondorioak erlijiotik at ere zabaldu daitezke: Elizarekin harreman galtzean Erdi Aroan erregeek botere politikoa ere galtzen zutelako.
Budismoan eta hinduismoan berez ez dago eskumikurik baina sinestunen komunitatetik botatzeko prozedurak ere erabili dituzte. Islamek bere sistema dute: takfir izenekoa. Era berean, judaismoak herem izeneko anatema du.

## Erreferentziak

* ↑ Dulles, A.. (2005). Church: Church Membership. in: Encyclopedia of religion. 3 (2.. argitaraldia) Detroit: Macmillan Reference.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q49822
* Multimedia: Excommunication / Q49822
# Eskumutur

Eskumuturra goiko gorputz adarretako eskualdea da, besaurrea eta eskuaren artekoa, eta karpoa duena.
Orokorrean hartua, artikulazio kondileoa da, flexio, luzatze, adukzio, abdukzio eta zirkundukzio mugimenduak egitea ahalbidetzen baitu, baina ez errotaziokoak

## Artikulazioak

Egia esan, ez dago artikulazio bakar batez osatua, hiruz baizik:
* Erradiokarpiar kameraren artikulazioa. Hezurrak honako hauek dira: Goitik erradioa, eta, behetik, eskafoidea, ilargi-formakoa eta piramidala. Artikulazioa, kapsula artikularraz indartua dago, baita alboko, aurreko eta atzeko lokailuekin ere. Kondilo morfologiko eta funtzionala da.
* Eskumuturreko urruneko kameraren kanpoaldeko artikulazioa. Hezurrak, honako hauek dira: Goitik, eskafoidea, eta, behetik, trapezioa eta trapezoidea. Artikulazioa, kapsula artikularrarekin eta alboko, aurreko eta atzeko lokailuekin indartua dago. Artrodia bikoitz morfologikoa eta kondilo funtzionala da.
* Eskumuturreko urruneko kameraren barrualdeko artikulazioa. Hezurrak, honako hauek dira: goitik, eskafoidea, ilargi-formakoa eta piramidala. Eta, behetik, hezur handia eta kako-hezurra. Artikulazioa, kapsula artikularra eta alboko, aurreko eta atzeko lokailuekin indartua dago.

## Irudiak

* Giza Eskuin Eskumuturra atzetik
* Giza Eskuin Eskumuturra aurretik
* Eskumuturreko lokailuak aurretik
* Eskumuturreko lokailuak atzetik
* Karpoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q185706
* Multimedia: Wrists / Q185706
# Esmeralda (Rio Grande do Sul)

Esmeralda Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 3.195 biztanle ditu 829,766 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1803126
* Multimedia: Esmeralda (Rio Grande do Sul) / Q1803126
# Esme Booth

Esme Booth (Stratford-upon-Avon, 1998ko abenduaren 23a) arraunean lehiatzen den emakume kirolari britainiarra da.
2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta zilarrezko domina lortu zuen lemazainik gabeko lauko proban. Europako Arraun Txapelketan zilarrezko lau domina irabazi zituen, 2022 eta 2024 urteetan.

## Nazioarteko palmaresa

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris (Frantzia) | | Laukoa lemazainik gabe |
| Europako Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2022 | Munich (Alemania) | | Bikoa lemazainik gabe |
| 2022 | Munich (Alemania) | | Zortzikoa lemazainarekin |
| 2023 | Bled (Eslovenia) | | Zortzikoa lemazainarekin |
| 2024 | Szeged (Hungaria) | | Laukoa lemazainik gabe |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PARIS 2024 - Esme Booth. .
* ↑ (Ingelesez) «World Rowing - Esme BOOTH» World Rowing (Noiz kontsultatua: 2024-08-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113578065
* Multimedia: Esme Booth / Q113578065
# Esmendes II.a

Nesibanebdyedet edo Esmendes II.a (azken hau izen greziartua), Tebasen Amonen Apaiz Goren bat izan zen. Kargu hau, K.a. 992tik K.a. 990 arte bete zuen.
Menkheperra eta Isetemjeb III.aren semeetako bat da. Bere arreba Henuttauy II.arekin ezkondua, alaba bat izan zuen, Nesjons izenekoa, bere anaia Pinediem II.aren emaztea izango zena.
Apaiz Goren bezala eman zuen denborak, arrasto gutxi utzi zuen, Manetonen egiptoar historian ere ez da agertzen; bere izena duen dokumentu bat dago, momia baten bendetan.
Amonen Apaiz Goren bezala, bere ondorengoa, bere anaia Pinediem II.a da.

## Titulatura

| Amonen Apaiz Gorena | ḥm nṯr tpi n imn rˁ i mn š š n ḵ nisu b3 nb ḏd (Hem Necher Tepi en Amón Ra Nisu Ba Neb Dyedet) Amon-Raren Apaiz Gorena, Nisubanebdyed |
* Datuak: Q724742
# Esmen udalerria, Livingston konderria (Illinois)

Esmen udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Livingston konderrian. Azken zentsuaren arabera 338 biztanle zituen, 36.15 milia karratu (93.6 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Esmen udalerrian 130 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 25.456 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5475872