OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Get the Gringo

Get the Gringo (euskaraz Atzeman Gringoa) 2012ko Adrian Grunberg estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako akziozko thriller film bat da. Mel Gibson, Kevin Hernandez, Dolores Heredia eta Daniel Giménez Cacho aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Driver (Mel Gibson) egun txar bat izan duen tipo gogor bat da. Erretiroa eta opor ahaztezinak emango zizkion milioi baten jabe egin zen. AEBetako eta Mexikoren arteko mugan polizia atzetik zuela eta autoaren atzean gorpu bat zeramala ihes egiten saiatuko da, baina autoa irauli eta mugako hormaren aurka talka egingo du, zilipurdika Mexiko aldean geldituz. Mexikar poliziak atxilotu eta erdipurdiko espetxe batean preso sartuko dute, El Pueblito delako espetxe-herria. Bertan mexikar presoen artean dagoen gringo edo atzerritarra izanik bizirauten nahiko lan izango du, horretarako norbaiten laguntza beharko du: 10 urteko mutikoa (Kevin Hernandez).

## Aktoreak

* Mel Gibson: Driver
* Kevin Hernandez: Kid
* Dolores Heredia: Kiden ama
* Daniel Giménez Cacho: Javi Huerta
* Jesús Ochoa: Caracas
* Roberto Sosa: Carnal
* Tenoch Huerta: Carlos
* Peter Gerety: Enbaxadorea
* Peter Stormare: Frank Fowler
* Bob Gunton: Warren Kaufmann
* Scott Cohen: Jackson
* Patrick Bauchau: Zirujaua
* Mayra Serbulo: Erizaina
* Stephanie Lemelin: Franken abokatuaren idazkaria
* Tom Schanley: Gregor
* Mario Zaragoza: Vazquez
* Dean Norris: Bill

## Kanpo estekak

* Get the Gringo filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* Get the Gringo filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q403442
# Get Heavy

Get Heavy Lordi taldearen musika diskoa da, 2002an argitaratutakoa.

## Kantuen zerrenda

* Get Heavy – 03:00
* Devil Is A Loser – 03:29
* Rock The Hell Outta You – 03:07
* Would You Love A Monsterman? – 03:04
* Icon Of Dominance – 04:35
* Not The Nicest Guy – 03:12
* Hellbender Turbulence – 02:46
* Biomechanic Man – 03:22
* Last Kiss Goodbye – 03:08
* Dynamite Tonite – 03:14
* Monster Monster – 03:23
* 13. – 01:08

## Kanpo estekak

* Datuak: Q486113
# Get Off of My Cloud

Get Off of My Cloud (euskaraz Jaitsi Nazazu Nire Hodeitik) The Rolling Stones ingeles rock taldearen abesti bat da. 1965eko December's Children (And Everybody's) diskoaren barnean argitaratu zuten.

## Kanpo estekak

* Get Off of My Cloud abestia entzungai. Youtube.com (Ingelesez)
* Datuak: Q2071495
# Get Rhythm

Get Rhythm (euskaraz Harrapa Ezak Erritmoa) 1955. urtean Johnny Cash estatubatuar kantautoreak konposatu eta argitaratutako abesti bat da.

## Kanpo estekak

* Get Rhythm abestia entzungai (Ingelesez)
* Datuak: Q1129221
# Goizero (Anje Duhalde)

Goizero, Anje Duhalde euskal musikariaren rock protesta abesti bat da. 1975eko izenburu berdineko diskoan argitaratu zuen.

## Ikus, gainera

* Goizero xinglea.

## Kanpo estekak

* Goizero abestia entzungai, Youtube.com.
* "Goizero" abestiaren letra.
* Datuak: Q61070732
# Goizuetako ezkongaiak

Goizuetako ezkongaiak Gotzon Garate idazle gipuzkoarrak idatzitako eleberria da, 1979an argitaratua "Zugaza" etxearekin.
Nafarroako Goizueta herrian girotuta dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12258626
# Goiáns (Carballo)

Santo Estevo de Goiáns, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Carballo udalerrian dagoen parrokia bat da, Coruñako probintzian. 2018an 417 biztanle zituen.
* Datuak: Q12390041
* Multimedia: Goiáns, Carballo / Q12390041
# Goizeko izar

Goizeko izar izan daiteke:
* Artizarraren izengoitia, ekialdetik, egunsentia baino aurrerago agertzen denean;
* Sirius izarra, uda minetan, ekialdetik, egunsentia baino aurrerago agertzen denean;
* Goizeko Izarra (boua), Eusko Itsas Gudarostearen boua
* Goizeko Izar (amerindiarra) (1810-1883), txeieneen buruzagia.
# Goizero (diskoa)

Goizero Anje Duhalde euskal abeslariak 1975ean plazaratu zuen bere bakarko lehen diskoa izan zen. Diskoa singlea zen, bi abestikin: Goizero eta "Beste batekilan", biak Daniel Landartek idatzitakoak, musika Duhalderena izanik. Bi abesti hauek bide luzea egin dute euskal kantagintzan eta bertsio desberdinak ezagutu dituzte.

## Abestiak

* 1.- "Goizero" (Landart/Duhalde)
* 2.- "Bertze batekilan" (Landart/Duhalde)

## Iritzia

Single honetan jasotako abestiak arrakasta handia izan zuten eta abeslariaren ibilbidean mantendu dira.

## Ikus, gainera

* "Goizero" abestia.

## Kanpo estekak

* Diskoa Badok webgunean.
# Goizuetako eliza

Goizuetako Jasokundearen eliza Nafarroako Goizueta udalerrian dagoen eliza bat da. Herriko plazan dago, Goizuetako udaletxea eta Goizuetako zubiaren alboan.

## Kanpo estekak

* Goizuetako elizari buruzko orrialdea irakurgai
* Datuak: Q12258624
* Multimedia: Goizuetako eliza / Q12258624
# Goizuetako inauteriak

Goizuetako inauteriak, Goizuetan iñoteak deituak, hausterre-egunaren aurreko hiru egunetan ospatzen dria, igandetik asteartera. Protagonistak mozorroak deitzen diren gazteak dira. Zuriz eta gerriko eta txapel gorriz jantzirik, herrian eta baserrietan zehar ibiltzen dira iñauterietako lehen egunean. Biharamunean, herrian segizioa egiten dute, zahagi dantza eginez, ikazkin bat irudikatzen duen Zaia pertsonaiarekin, batzuetan zomorro ere deitua, bizkarrean zahagi handia duela. Dantza bukatzean, Zaia segiziotik atera eta korrika ibiltzen da neska eta emakumeen atzetik musuak emateko. Eskean jasotako diruarekin, hurrengo larunbatean kontuak ospatzen dituzte, non jasotako dirua kontatu eta horrekin elkarrekin afaldu eta festa luzatzen duten.

## Erreferentziak

* ↑ «Inauteriak» Goizuetako Udala.
* ↑ (Gaztelaniaz) Garmendia Larrañaga, Juan. Carnaval en Navarra. , 117-120 or..
* ↑ (Gaztelaniaz) «Los carnavales de Goizueta concluyen con la 'Zahagi dantza'» dantzan.com.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20493025
# Goizuetako udaletxea

Goizuetako udaletxea Nafarroako Goizueta udalerriko udaletxea da, bertan udalerri honetako Udala kokatzen da. Herriko plazan dago, Goizuetako elizaren alboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12258627
* Multimedia: Town hall of Goizueta / Q12258627
# Goizuetako zubia

Goizuetako zubia edo Zubi Handi Nafarroako Goizueta udalerrian dagoen harrizko zubi bat da. Zubi honek Goizueta herrigunetik igarotzen den Errekaundi ibaia zeharkatzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12258628
# Gibel kuleto

Gibel kuletoa (Russula aurea edo Russula aurata) Russula generoko onddoa da.

## Deskribapena

Kapela: 5 eta 10 cm. arteko diametrokoa. Hasieran ganbila, gero laua, eta apur bat hondoratua, kolore bermiloi-gorria, kromo-horiz nahastua; ertza horixka. Azal lubrifikatua eguraldi hezean, matea eguraldi lehorrean eta zati batean bereiz daitekeena.
Orriak: Libreak, edo apur bat adnatuak, osoak, krema zurbil kolorekoak edo horixka samarrak gaztetan, heltzen denean hori edo hori-okre kolorekoak, esporak tindatzen dituzte.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez dutenak
Orri adnatuak: Oina ukitzen duten orriak, baina ez dutenak jarraitzen.
Hanka: 6-8 x 1,5-2 cm-koa. Zilindrikoa edo borra formakoa. Zurixka, apur bat limoi-horiz koloreztatua.
Haragia: Hauskorra, zuria, limoi-horia azalaren azpian, zapore atseginekoa. Batzuentzat intxaurraren edo urraren usaina du, beste batzuentzat eztiarena. Usain ahula.
Etimologia: Latinetik dator russulsa hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: Apur bat gorrixka, kolore gorria daukatelako russula generoko espezie askok. Aurata berriz, aureus-etik dator, urrea, bere kapelaren koloreagatik.

## Jangarritasuna

Ona. Estimatua bere itxura atseginagatik.

### Nahasmen arriskua

Kapela gorrixkak eta orri horixkak dituzten russulen artean aipa dezakegu Russula alutacea, Russula rubroalba eta Russula velenovskyi, baina bat bera ere ez da iristen Russula aurata-ren urre kolore distiratsura. Urrundik ikusita, Amanita caesarea dela pentsa dezakegu, kolore antzekoak dituelako.

## Sasoia eta lekua

Udaberrian, udan eta udazkenean, hostoerorkorren basoetan, baina ez soilik, batez ere pagoen azpian eta leku hezeetan.
Banaketa eremua: Europan eta ez da oso ohikoa Britania Handian. Turkia ekialdeko itsaso beltzaren eskualdea bezain ekialdera erregistratu da.

## Galeria

* Gibel kuletoak.
* Gibel kuletoa goitik ikusita.
* Gibel kuletoa azpitik ikusita.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 130 or. ISBN 84-505-106-87..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). [68 Guia de Campo de los hongos de Europa. ] Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 68 or. ISBN 282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 497 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 383 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1276522
* Multimedia: Russula aurea / Q1276522
* Espezieak: Russula aurea
# Gibelaranja hankagorri

Gibelaranja hankagorria (Russula decolorans) Russulaceae familiako onddoa da. Jangarria da. Haragia berez gris edo beltz bihurtzeko joera duen taldeko Russula da. Ezaugarri hori nabarmenagoa da espezie honetan.

## Deskribapena

Kapela: 5 eta 12 cm arteko diametrokoa, haragitsua, hasieran hemisferikoa, denbora askoan ganbila, amaieran hondoratua eta labur ildaskatua. Gainazala likatsu samarra da denbora hezean eta laranja-lehoi kolorekoa, arbeletxeko kolorekoa edo hori-laranja. Gero grisaxka egiten da eta azkenean beltzaxka.
Orriak: Itsatsiak eta nahiko estu, krema kolorekoak gero horixkak bihurtzen dira, gero grisaxkak eta azkenean beltzak.
Hanka: Sendoa, zilindrikoa, zimurtsua, zuri kolorekoa grisez zikindua eta zahartzean belztuta.
Haragia: Lodia eta itxia kapelan, zuria da, gero grisera pasatzen da eta beltzez zikintzen da. Usain gabea edo ezti usain txiki bat du, eta zapore gozoa. "Sulfato de hierro" erreaktiboarekin kolore arrosa zurbila hartzen du.
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik:apur bat gorrixka, kolore gorria daukatelako Russula generoko espezie askok. Decolorans epitetoa ere latinetik dator, eta kolorez aldatzen dela, esan nahi du. Haragia gris bihurtzen zaiolako.

## Jangarritasuna

Jangarria da.

### Nahasketa arriskua

Russula vinosa delakoa oso antzekoa da eta batzuentzat Russula decolorans espeziaren aldaera iluna da. Leku berdinetan bizi da, kapela gorrixka marroi samarra du, haragia ebakitzean belztu egiten da, eta multzoak decolorans delakoa bezain beste edo kolore beltzagoa hartzen du.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean ateratzen da mendiko izeien baso hezeetan, ahabien ondoan.

### Banaketa eremua

Europa, Ipar Amerika, Errusia, Japonia eta Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Bizkaiko Foru Aldundia, 126 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 387 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 64 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bauer Carlo Alberto. (1982). Los Hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A., Barcelona, 225 or. ISBN 84-282-0666-X..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2028199
* Multimedia: Russula decolorans / Q2028199
# Gibelarrosa horikor

Gibelarrosa horikorra (Russula puellaris) Russulaceae familiako onddo espeziea da. Erdipurdiko jangarria.

## Deskribapena

Kapela: 2,5 eta 5,5 cm arteko diametrokoa, hasieran nahiko solidoa, gero hauskorra, azkenean, oso hondoratua erdialdean. Batzuetan purpura kolorekoa, sarritan erdian ilunagoa, ia beltzaxka, edo gamuza-beltz argi kolorekoa orban horixkekin. Tarte luze batean bereiz daitekeen azala, hezea, distiratsua, leuna edo zertxobait zimurra. Ertz kamutsa, pektinatua.
Orriak: Nahiko estu, hauskorrak, sabeldunak, urkilatu samarrak, oinerantz estutuak edo biribilduak. Krema edo krema argi kolorekoak isla horixkekin.
Hanka: 3 - 6,5 x (0,7) 1 - 1-3 cm-koa. Zilindrikotik oinarrian lodiagora, puntan fusiformea, barnehuts-harroa. Zuria eta berehala hori-okre kolorekoa, sufre-arre zikin kolorekoa orbanekin. Gainazal oso zimurra du.
Haragia: Zuria eta gero horixka, sendoa eta gero biguna eta hauskorra. Usain gutxikoa eta zapore gozokoa.
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. Puellaris epitetoa ere latinetik dator, neska esan nahi duen "puella" hitzetik. Kolorez aldatzen delako.

## Jangarritasuna

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

Erraz atzematen da, ukitzean hori bihurtzen delako, bere haragia hori-okre kolorekoa, bigundu eta hauskorra bihurtzen delako, eta hazten ari denean kapelan eta oinean orbanak izaten dituelako.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean. Koniferoen (batez ere pinuak) eta hostozabalen basoetan. Lur lehorrean.

### Banaketa eremua

Europa, Ipar Amerika, Errusia, Txina, Kanbodia, Myanmar eta Japonia

## Erreferentziak

* ↑ Russula puellaris, Asociación cultural "Baxauri" Kultur Elkartea. Mikologia. Basauri.
* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 423 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 62 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q596333
* Multimedia: Russula puellaris / Q596333
# Gibel hori-ubel

Gibel hori-ubela (Russula violeipes) Russulaceae familiako onddo espeziea da. Ez da mina, baina sukaldean duen portaera kaskarra da, itsaski egosien usaina, leundu beharrean egostean, handitu egiten da.

## Deskribapena

Kapela: 3,7 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, zurruna, lehenik ganbila gero hondoratua, hori-berde kolorekoa, oliba-horixka orban karmin-moreekin edo gorrixka-arrexka kolorekoekin; azala itsatsia, ertza ildaskatu samarra.
Orriak: Estu, berdinak edo oinaren aldera urkilatuak, estuak, mehetuaz subdekurrenteak, zuriak, ondoren lasto kolorekoak, koipetsuak.
Hanka: 3,7 - 7 x 1 - 3 cm-koa. Solidoa eta zurruna, ondoren harroa eta leizetsua, kolore hori argikoa, more-purpuraz edo purpura zikinez garbitua.
Haragia: Lehenengo sendoa eta zurruna, ondoren harroa, zuria, itsaski egosien usaina du eta zapore gozoa.
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. Violeipes epitetoa moretik dator, kolore purpurako bioletatik eta "pedís" "pie" zurtoinetik. Zurtoin bioletarekin esan nahi du.

## Jangarritasuna

Jangarria, baina kalitate kaskarrekoa.

### Nahasketa arriskua

Citrina aldaeraren kapelak kolorea hori biziagoa du. Tonu berdexkak edo horixkak dituzten beste batzuk, Russula ochroleuca eta Russula fellea dira.

## Sasoia eta lekua

Udan, hostozabalen eta koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua

Australia, Europa, Koreako penintsula, Japonia eta Ipar-ekialdeko Ameriketako Estatu Batuak.

## Erreferentziak

* ↑ Russula violeipes, GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.
* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 411 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 124 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 58 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1434635
* Multimedia: Russula violeipes / Q1434635
# Gibel kamalehoi

Gibel kamalehoia (Russula risigallina edo Russula chamaeleontina) Russula generoko onddoa da. Ez da mina eta, beraz, jateko ona, baina haragiaren kalitatea eskasa da.

## Deskribapena

Kapela: 6 cm arteko diametrokoa, globo itxurakotik ganbilera edo deprimitua, azal leuna, arrosa-gorri bizi kolorekoa edo arbeletxeko kolorekoa (adinarekin koloregabetu egiten da). Aldakorra izan daiteke, arrosa gorrixka koloretik arre-horixka kolorera, baina erdigune ilunagoarekin, batez ere helduaroan.
Orriak: Hori bizi kolorekoak, heltzean laranja kolore samarrekoak, oin zuriarekin kontraste handia eginez, ia libreak.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: 8 cm arteko garaierakoa, lerdena, batzuetan okertua, zuria, salbu eta horiz tindatuta dagoenean esporak askatu direlako.
Haragia: Urria, arrosa kolorekoa, gozoa (mina ez).
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria daukatelako Russula generoko espezie askok.

## Jangarritasuna

Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua

Russula rosea oso antzekoa da, baina orri zuriekin (ez horixkak).

## Sasoia eta lekua

Udazkenean. Erraz kamuflatzen da hostozabalen erori berri den orbeletan.

### Banaketa eremua

Europa, Ipar Amerika, Errusia, Kaukasia, Uzbekistan, Himalaiako eremua, Myanmar, Nigeria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 60 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Calvo Pérez Javi. (2006). El mundo de las setas. Asociacion Micológica Fungipedia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ (Gaztelaniaz) AVT Asociacion Vallisoletana de Micologia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1586855
* Multimedia: Russula risigallina / Q1586855
# Gibelaranja orindun

Gibelaranja orinduna edo Gibelorriska maltzmina (Russula badia) Russulaceae familiako onddo espeziea da. Ez da jangarria, zapore oso min bizi iraunkorra duelako.

## Deskribapena

Kapela: 7 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Erregularra, solidoa eta haragitsua, ertz ez oso ildaskatua, Hasieran geruza oso opakua, gero distiratsua, bernizatua bezalakoa. Kolorea purpura-gorria, baina baita beltz-purpura, more-marroia, arre-gorrixka, arrosa-okre-krema kolorekoa, etab.
Orriak: Nahiko estuak, estu, libreak, hori-limoi kolorekoak.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: 4 - 10 x 1 - 2,3 cm-koa, oso sendoa eta gogorra, zilindrikoa, pruina fin batekin, arrosa oinarrian, batzuetan erabat arrosa; beste batzuetan zurixka.
Haragia: Zuria, hasieran zapore gozo tipikoa duena, ondoren, zenbait minutu igarotakoan, ezin onartutako min bizi eta sutsua. Zedro zuraren usaina du (batez ere orria estutzean). Fenol-arekin gorriz margotzen da lehenik, eta, ondoren, arre-txokolate kolorez.
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. Badia epitetoa ere latinetik dator, gorrixka esan nahi duen "badius" hitzetik. Bere koloreagatik

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Jaso daitekeen Russula pikanteena da. Garraztasuna mastekatu eta minutu batzuetara agertzen da; izaera organoleptiko honek, asko laguntzen du perretxikoa ezagutzen. Russula melliolens eta Russula decipiens delakoekin ere nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean. Mendiko koniferoen basoetan eta hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua

Europa.

## Erreferentziak

* ↑ Russula badia, GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.
* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 369 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran. Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 408 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya,, 137 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 76 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q184297
* Multimedia: Russula badia / Q184297
# Gibelarrosa goiztiar

Gibelarrosa goiztiarra, gibelurdin gorritxa, telleperretxiku edo urritz-gorritza (Russula vesca) Russulaceae familiako onddo jangarria da.

## Morfologia

Txapelaren diametroa 5 eta 10 zentimetro artekoa du. Hasieran ganbila izan ohi da, baina gero lau bihurtzen da, eta azkenerako erdigunean hondoratua agertzen da. Kutikularen kolorea aldakorra da, baina beti gorrixka edo marroixka, eta ilunagoa erdian. Kutikula erraz bereizten da haragitik.
Orriek 4 eta 9 milimetro arteko zabalera dute, adnatuak dira eta pixka bat dekurrenteak, estuak eta bitan zatitzen dira hankatik hurbil. Zuriak dira gaztetan, eta krema kolorekoak geroago, batzuetan orban arreekin.
Hankak 1,5 eta 2,5 zentimetro arteko diametroa dauka eta 3-10 zentimetroko altuera. Zilindro forma dauka, gogorra da eta zuria. Gainerako Russula espezieetan bezala, eskuarekin bihurritzen denean, ez da okertzen, eta klariona bezala apurtzen da. Esporak zuriak dira.

## Ekologia

Koniferoen edo hostoerorkorren basoetan hazten da. Perretxikoa (gorputz jangarria) udaberritik udazkenera hazten da, eta urteko goiztiarrenetako bat da. Hortatik datorkio "goiztiar" abizena. Izen zientifikoko vesca abizenak "jangarri" esan nahi du.

## Nahasteak

Espezie hau Russula generoko beste batzuekin nahas daiteke, adibidez Russula aurora, Russula cyanoxantha eta Russula nobilis espezieekin.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Txina, Japonia, Korea.

## Galeria

* Gibelarrosa goiztiarra goitik.
* Gibelarrosa goiztiarra azpitik.

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Russula vesca. Fungipedia (Noiz kontsultatua: 2018-04-05).
* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q851539
* Multimedia: Russula vesca / Q851539
* Espezieak: Russula vesca