OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Trafalgar Park

Trafalgar Park Zeelanda Berriko Nelson hirian dagoen errugbi estadio bat da. 2008. urtean eraiki zen eta 20.080 eserleku ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3177636
# Trafalgar Square

Trafalgar Square delakoa Ingalaterrako Londres hiriburuko erdigunean dagoen enparantza bat da, Westminster Hiria barrutian.

## Historia

Trafalgarko gudan Britainiar Itsas Gudarosteak lortutako garaipena oroitzeko eraiki zen. Jatorriz plaza honen izena William IV.a Enparantza zen, baina George Ledwell Taylorrek izen-aldaketa iradoki zuen. 1820an Erresuma Batuko George IV.ak gune honen urbanizazioaren ardura John Nash-i eman zion. Gaur egungo plazaren arkitektura Charles Barryren lana da, eta 1845an amaitu zen.

## Eraikinak

Enparantza honen erdi-erdian Nelsonen zutabea dago. Inguruan eraikin aipagarriak ditu, hala nola: National Gallery museoa (iparraldean), St. Martin-in-the-Fields eliza (ipar-ekialdean), Canada House (mendebaldean) eta South Africa House (ekialdean).

## Usoak

Plaza hau, turisten zein londrestarren batzar puntua da eta bereziki, bere usoei esker bilakatu da hain famatu. Gizakion eta haien harteko bizikitetasuna oso gai polemikoa izan da azken urteotan, haien gorotzek eraikinen harria itsusten eta hondatzen baitzuten. Gainera, plazako usoen biztanleria 35.000 ingurukoa izatera iritsi zen eta osasun publikorako arazo bilakatu zen.
Gaur egun, animalia hauek elikatzea debekatuta dago.

## Iruditegia

* National Gallery museoa.
* Enparantzaren erdigunean kokatzen den Nelsonen zutabea..
* Canada House.
* St. Martin-in-the-Fields.
* South Africa House.

## Informazio praktikoa

* Metro geltokia: Charing Cross

## Ikus gainera

* Nelson zutabea (Londres)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q129143
* Multimedia: Trafalgar Square / Q129143
# Trafford (Pennsylvania)

Trafford Pennsylvaniako borough bat da. Allegheny konderrian kokatua dago. 2010ean 3.174 biztanle zituen, 3,71 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Allegheny konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1187103
* Multimedia: Trafford, Pennsylvania / Q1187103
# Trafalgar (Madril)

Trafalgar, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Chamberí barrutian. Hiriko 73. auzoa da.
Auzoaren erdigunea Olavide plazan dago.

## Ondarea

* Olavide plaza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10384027
* Multimedia: Trafalgar neighborhood, Madrid / Q10384027
# Traffic (filma)

Traffic (euskaraz: «Trafikoa») 2000ko Steven Soderbergh estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Film honetan honako aktore hauek antzeztu zuten: Michael Douglas, Don Cheadle, Benicio Del Toro, Dennis Quaid eta Catherine Zeta-Jones. Stephen Gaghan gidoigilea Simon Moore-en Traffik britainiar telesailean oinarritu zen film honen gidoia idazteko unean.
Lau Oscar Sari irabazi zituen: Zuzendari onenaren Oscar Saria (Steven Soderbergh), Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Benicio Del Toro), Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Stephen Gaghan), Muntatze onenaren Oscar Saria (Stephen Mirrione). Bi Urrezko Globo Sari ere irabazi zituen: Gizonezko aktore onenarena (Benicio Del Toro) eta Gidoi onena (Stephen Gaghan). Berlingo Zinemaldian Gizonezko aktore onenaren Zilarrezko Hartza (Benicio Del Toro) irabazi zuen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Filma hau droga trafikoarekin lotutako hainbat istorioen amarauna da:
Javier Rodriguez, drogaren aurkako borrokan dabilen jeneral batekin harremanetan jartzen den Tijuanako mexikar polizia bat da. Helena Ayala, ustez droga trafikoarekin lotura izateagatik atxilotutako aberats baten emaztea da. Montel Gordon, droga trafikoaz arduratzen den erakundearen aurka borrokan dabilen estatubatuar agentea da. Robert Wakefield, EEBBko agintariek droga trafikoaren aurkako borroka kudeatzeko agindu dioten arduraduna da, bere alaba drogaren munduan sartuko delarik.
Istorio ezberdin guzti hauek eta beste hainbat pertsonaien bitartez EEBB eta Mexikoren droga trafikoaren aurkako borroka aztertzen da: ezaugarri geopolitikoak, militarrak, ekonomikoak, legezkoak, gizartekoak, familiakoak eta perstonalak barne.

## Aktoreak

* Benicio Del Toro: Javier Rodriguez
* Jacob Vargas: Manolo Sanchez
* Tomas Milian: Arturo Salazar jenerala
* Michael O'Neill: Rodman
* Michael Douglas: Robert Wakefield
* Russell G. Jones: Mark
* Luis Guzmán: Ray Castro
* Don Cheadle: Montel Gordon
* Miguel Ferrer: Eduardo Ruiz
* Clifton Collins Jr.: Francisco Flores
* Majandra Delfino: Vanessa
* Topher Grace: Seth Abrahms
* Erika Christensen: Caroline Wakefield
* Alec Roberts: David Aiala
* Catherine Zeta-Jones: Helena Aiala
* Steven Bauer: Carlos Aiala
* Salma Hayek: Madrigalen maitalea
* James Brolin: Ralph Landry jenerala

## Kanpo estekak

* Datuak: Q142292
# Unai Hierro

Unai Hierro Núñez (Etxebarri, 2001eko irailaren 21a-), txirrindulari bizkaitarra da.

## Palmaresa

2021
* Antzuola Saria
* 2. Xanisteban Sarian
* 6. San Gregorio Sarian
2022
* 5. Ereñoko Udala Sari Nagusian

## Erreferentziak

* ↑ Unai Hierro-Baqué Taldea | Antzuola Saria 2021

## Kanpo estekak

* Unai Hierro - ProCyclingStats
* Unai Hierro - FirstCycling.com
* Datuak: Q125965656
# Unai Goti

Unai Goti Ezkerra (Bilbo, 2003ko apirilaren 2a) Euskal Herriko futbolaria da, Lezaman hezia. Atezain lanetan aritzen da.

## Ibilbidea

2022eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Conference League | Conference League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Arenas | 2.F | 2022/23 | 1 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | 0 |
| Arenas | Denera | Denera | 1 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | 0 |
| Cultural Durango | 3.F | 2023/24 | 7 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 7 | 0 |
| Cultural Durango | Denera | Denera | 7 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 7 | 0 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 8 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 8 | 0 |

## Kanpo estekak

* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Datuak: Q118470963
# Unai Grajales

Unai Grajales Rodríguez (Gasteiz, 1978) Euskal Herriko abokatu eta, 2016. urtetik, Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkidea da, EAJren eskutik. 2016. urtetik aurrera, halaber, EAJren Arabako Buru Batzarraren (ABB) Zuzendaritza Taldeko kide da ere.

## Ibilbidea

Zuzenbidean lizentziatua Deustuko Unibertsitatean, bi master ditu: Euskal Ikasketak, UNEDen, eta Executive MBA masterra Bizkaiko ESEUNE ikastolan. Unibertsitatean zegoela EGI zein EAJko kide egin zena, Gasteizko zinegotzi izan zen 2003 eta 2008. urteen artean, Euzko Alderdi Jeltzalearen Eusko Legebiltzarreko talde parlamentarioaren zuzenbide-teknikari modura jardun ostean. 2012. urtetik aurrera LTK Services enpresan lan egiten du.
2007-2011 artean, gainera, Vías de Álavako kudeatzaile-zuzendaria izan zen ere.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) EAJ-PNV. «Unai Grajales (El País)» EAJ PNV (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* 1 2 «Parlamento Vasco - Parlamentarios y Órganos - Fichas personales» www.legebiltzarra.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ Batzar, Euzkadi Buru. «Gure Legebiltzarkideak Unai Grajales» Eusko Legebiltzarra (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Unai Grajales Rodríguez, responsable de la división de gestión documental de LTK Services» Cadena de Suministro 2012-01-23 (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* Datuak: Q97348414
# Txirrindularitza (kirola)

Txirrindularitza, kirol moduan, modalitate anitz biltzen ditu, hainbat bizikleta motarekin, hala nola errepideko txirrindularitza, erlojupekoa, ziklokrosa eta pistako txirrindularitza, gehienetan lasterketa moduan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2215841
* Multimedia: Cycling (sport) / Q2215841
# Txirrindularitza 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan

Txirrindularitza 2008ko Olinpiar Jokoetan abuztuaren 9tik abuztuaren 23ra arte jokatu zen Pekingo Laoshan Belodromoan, Laoshan Mountain Bike ibilbidean, Laoshan BMX pistan eta Pekingo Errepideko Txirrindularitza Ibilbidean. Lau espezialitate daude eta horien baitan hainbat kategoria, guztira 18 proba dira. BMXa modalitate olinpiko berria izan zen 2008ko Udako Olinpiar Jokoak geroztik.

## Dominak
### Pistako txirrindularitza
#### Sprinta emakumeak

| Victoria Pendleton | Erresuma Batua |
| Anna Meares | Australia |
| Guo Shuang | Txina |

#### 3000m Banakako jazarpena emakumeak

| Rebecca Romero | Erresuma Batua |
| Wendy Houvenaghel | Erresuma Batua |
| Lesya Kalitovska | Ukraina |

#### Puntuazio lasterketa 25km emakumeak

| Marianne Vos | Erresuma Batua |
| Yoanka González | Kuba |
| Leire Olaberria | Espainia |

#### Taldekako sprinta gizonak

* Erresuma Batua
* Frantzia
* Alemania

#### Sprinta gizonak

| Chris Hoy | Erresuma Batua |
| Jason Kenny | Erresuma Batua |
| Mickael Bourgain | Frantzia |

#### Keirin gizonak

| Chris Hoy | Erresuma Batua |
| Ross Edgar | Erresuma Batua |
| Kiyofumi Nagai | Japonia |

#### 4000m Taldekako jazarpena gizonak

* Erresuma Batua
* Danimarka
* Zeelanda Berria

#### 4000m Banakako jazarpena gizonak

| Bradley Wiggins | Erresuma Batua |
| Hayden Roulston | Zeelanda Berria |
| Steven Burke | Erresuma Batua |

#### Madison 50km gizonak

* Argentina
* Espainia
* Errusia

#### Puntuazio lasterketa 40km gizonak

| Joan Llaneras | Espainia |
| Roger Kluge | Alemania |
| Chris Newton | Erresuma Batua |

### Errepideko txirrindularitza
#### Errepideko lasterketa emakumeak

| Nicole Cooke | Erresuma Batua |
| Emma Johansson | Suedia |
| Tatiana Guderzo | Italia |

#### Errepideko erlojupekoa emakumeak

| Kristin Armstrong | AEB |
| Emma Pooley | Erresuma Batua |
| Karin Thurig | Suitza |

#### Errepideko lasterketa gizonak

| Samuel Sanchez | Espainia |
| Davide Rebellin | Italia |
| Fabian Cancellara | Suitza |

#### Errepideko erlojupekoa gizonak

| Fabian Cancellara | Suitza |
| Gustav Larsson | Suedia |
| Levi Leipheimer | AEB |

### Mountain Bike
#### Mountain Bike emakumeak

| Sabine Spitz | Alemania |
| Maja Włoszczowska | Polonia |
| Irina Kalentieva | Errusia |

#### Mountain Bike gizonak

| Julien Absalon | Frantzia |
| Jean-Cristophe Péraud | Frantzia |
| Nino Schurter | Suitza |

### BMX
#### BMX lasterketa gizonak

| Māris Štrombergs | Letonia |
| Mike Day | AEB |
| Donny Robinson | AEB |

#### BMX lasterketa emakumeak

| Anne-Caroline Chausson | Frantzia |
| Laetitia le Corguille | Frantzia |
| Jill Kintner | AEB |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q207439
* Multimedia: Cycling at the 2008 Summer Olympics / Q207439
# Txirrindularitza 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak BMX estilo librea

Emakumezkoen BMX estilo libre lehiaketa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan uztailaren 31n egin zen, Concorde plazan. 10 herrialdetako 12 txirrindularik hartu zuten parte. Deng Yawen txinatarrak lortu zuen urrea, Perris Benegas estatubatuarrak zilarra eta Natalya Diehm australiarrak brontzea.

## Emaitzak
### Sailkapena

| Pos. | Txirrindularia | Herrialdea | 1. txanpa | 2. txanpa | Batezbestekoa | Oharrak |
| 1 | Hannah Roberts | Ameriketako Estatu Batuak | 91.80 | 91.10 | 91.45 | Q |
| 2 | Deng Yawen | Txina | 90.36 | 91.70 | 91.03 | Q |
| 3 | Sun Jiaqi | Txina | 88.00 | 87.66 | 87.83 | Q |
| 4 | Perris Benegas | Ameriketako Estatu Batuak | 86.20 | 84.68 | 85.44 | Q |
| 5 | Iveta Miculyčová | Txekiar Errepublika | 83.60 | 85.33 | 84.46 | Q |
| 6 | Queen Saray Villegas | Kolonbia | 81.60 | 87.25 | 84.42 | Q |
| 7 | Macarena Perez Grasset | Txile | 85.13 | 83.36 | 84.24 | Q |
| 8 | Natalya Diehm | Australia | 81.66 | 86.12 | 83.89 | Q |
| 9 | Laury Perez | Frantzia | 83.64 | 82.88 | 83.26 | Q |
| 10 | Nikita Ducarroz | Suitza | 79.04 | 80.53 | 79.78 | |
| 11 | Charlotte Worthington | Britainia Handia | 79.20 | 78.82 | 79.01 | |
| 12 | Kim Lea Müller | Alemania | 75.80 | 80.10 | 77.95 | |

### Finala

| Pos. | Txirrindularia | Herrialdea | 1. txanpa | 2. txanpa | Batezbestekoa |
| 01 ! | Deng Yawen | Txina | 92.50 | 92.60 | 92.60 |
| 02 ! | Perris Benegas | Ameriketako Estatu Batuak | 83.40 | 90.70 | 90.70 |
| 03 ! | Natalya Diehm | Australia | 88.80 | 87.70 | 88.80 |
| 4 | Queen Saray Villegas | Kolonbia | 64.80 | 88.00 | 88.00 |
| 5 | Macarena Perez Grasset | Txile | 83.80 | 84.55 | 84.55 |
| 6 | Iveta Miculyčová | Txekiar Errepublika | 82.30 | 8.60 | 82.30 |
| 7 | Sun Jiaqi | Txina | 70.80 | 60.10 | 70.80 |
| 8 | Hannah Roberts | Ameriketako Estatu Batuak | 70.00 | 5.42 | 70.00 |
| 9 | Laury Perez | Frantzia | 2.80 | 64.30 | 64.30 |

## Erreferentziak

* ↑ Results summary. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q117156489
# Tynaarlo

Tynaarlo (entzun) Herbehereetako Drenthe probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 32.364 biztanle zituen.

## Klima 1

Datu klimatikoak (Eelde-Paterswolde) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 11 | 16 | 18 | 25 | 27 | 32 | 32 | 32 | 32 | 23 | 16 | 12 | 32 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 3 | 3 | 7 | 12 | 16 | 19 | 20 | 21 | 18 | 13 | 8 | 5 | 12 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 1 | 1 | 4 | 7 | 11 | 14 | 16 | 16 | 14 | 9 | 5 | 3 | 8 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 0 | -1 | 1 | 3 | 6 | 9 | 12 | 11 | 10 | 6 | 3 | 1 | 5 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -13 | -22 | -12 | -3 | -2 | 0 | 3 | 3 | 2 | -3 | -5 | -15 | -22 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 60 | 40 | 40 | 40 | 50 | 50 | 90 | 90 | 70 | 60 | 60 | 60 | 760 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 7 | 6 | 5 | 5 | 6 | 6 | 9 | 8 | 8 | 7 | 7 | 7 | 86 |
| Hezetasuna (%) | 90 | 89 | 84 | 79 | 78 | 78 | 78 | 82 | 83 | 84 | 87 | 91 | 92 |
| Iturria: Weatherbase ||||||||||||||

## Ikus, gainera

* Drenthe

## Erreferentziak

* ↑ Eelde-Paterswolde, Netherlands Travel Weather Averages. Weatherbase (Noiz kontsultatua: 2013-06-29).

## Kanpo estekak

* (Nederlanderaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q840457
* Multimedia: Tynaarlo / Q840457
# Tynan (Texas)

Tynan Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Bee konderrian dago, Texas estatuan. 254 biztanle ditu, 8,957667 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Bee konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q982107
# Tyndrum

Tyndrum, Eskoziako gaeleraz: Taigh an Droma, Eskoziako udalerri txiki bat da, Stirling konderrian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3250464
* Multimedia: Tyndrum / Q3250464
# Tyne

Tyne (ingelesez 'taɪn ahoskatua) Ingalaterrako ibaia da. Bi ibaietako bilguneak sortzen du: North Tyne edo Iparraldeko Tyne eta South Tyne edo Hegoaldeko Tyne. Ibai biak Warden Rocken elkartzen dira, Hexham ondoan Northumberlanden.
North Tyne Eskoziako mugan jaioa da, Kielder Watertik iparraldean. Kielder Basoa zeharkatzen du, eta ez du zeharkatzen herri nagusirik Hexham heldu arte.
South Tyne Alstonen jaioa da, Cumbrian. Ibaiak Haltwhistle eta Haydon Bridge zeharkatzen du Hadrianoko harresia iparraldean uzten. South Tynek iturburua ondoan ditu beste bi ibai nagusien iturburua: Tees ibaiarena eta Wear ibaiarena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q216373
* Multimedia: River Tyne, England / Q216373
# Tyne eta Wear

Tyne and Wear Ingalaterrako sei konderri metropolitanoetako bat da, Erresuma Batuan. Tyne eta Wear ibaien ahoetan kokatuta.
Konderria zenbait barrutitan banatuta dago: Hegoaldeko Tyneside, Iparraldeko Tyneside, Newcastle upon Tyne, Gateshead eta Sunderland. Nahiz eta 1986an konderri metropolitarra desagertu, oraindino konderri zeremonial moduan jarraitzen du.
Mugakideak Durham hegoaldean, Ozeano Atlantikoa ekialdean eta Northumberland iparraldean ditu eta Ingalaterrako ipar-ekialdeako eskualdean dago. Konderria Northumberlandetik sortu zuten 1974an.

## Hiri nagusiak

* Newcastle upon Tyne.
* Gateshead.
* Tynemouth.
* Sunderland.

## Turismo guneak

* Hadrianoko harresia.
* Tynemouthko gaztelua.
* Gateshead Milurteko Zubia.

## Pertsonaia ezagunak

* Steve Cram (1960-), atleta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23080
* Multimedia: Tyne and Wear / Q23080
# Tyne eta Wearko metroa

Newcastlego metroa edo Tyne eta Wearko metroa (ingelesez: Tyne and Wear Metro), Erresuma Batuko Newcastle upon Tyne hiriko garraiobide publikoa da. 1980ko abuztuaren 7an zabaldu zen eta gaur egun metro-sareak bi linea eta 76,5 kilometro dauzka.
2006an 38 milioi bidaiarik erabili zuten.

## Ikus, gainera

* Newcastle

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Metroari buruzko informazioa Urbanrail.net webgunean.
* (Ingelesez) Metroaren webgune ofiziala.
* Datuak: Q541027
* Multimedia: Tyne and Wear Metro / Q541027
# Tynan

Tynan (irlanderaz Tuíneán) Ipar Irlandako udalerria da, Armagh konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 71 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2022167
# Tyndall (Hego Dakota)

Tyndall Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Bon Homme konderrian dago, Hego Dakota estatuan. 1.057 biztanle ditu, 4,086928 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Bon Homme konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2537865
* Multimedia: Tyndall, South Dakota / Q2537865
# Tyndall efektu

Tyndall efektua disoluzio edo gas baten partikula koloidalak argia barreiatzean gertatzen den fenomeno fisikoa da. Benetako disoluzioetan eta partikula esekirik gabeko gasetan argia ez da barreiatzen, benetako disoluzioak gardenak izaten dira, ia ez baitute argia barreiatzen. Argiarengan sumatzen den jokabidea aztertuta, esekidurak diren nahasketa heterogeneoak sailka daitezke.
Tyndall efektua ikus daiteke auto baten argiak behe-lainoan erabiltzen direnean edo hautsa duen gela batean eguzki-argia sartzen denean. Tyndall efektua ura eta olioa bezalako bi likido gardenen emultsioa egiterakoan sortzen den uhertasuna ikusita ere antzeman daiteke.
John Tyndall irlandar zientzialariak bere abizena hartuko zuen fenomenoa aztertu zuen 1869an.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q244040
* Multimedia: Tyndall effect / Q244040
# Tyne ibaia (Eskozia)

Tyne ibaia, Eskozian dagoen ibai bat da. Moorfoot Hills muinoetan jaiotzen da, Tynehead kokalekuan, eta Edinburgh hiriburuaren hegoaldeko B6458 eta B6367 errepideen elkargunean, eta 50 kilometro ipar-ekialdeko norantzan egin ondoren, bere urak Ipar Itsasoan isurtzen ditu, Belhaven udalerrian.
* Datuak: Q366284
* Multimedia: River Tyne, Scotland / Q366284
# Urdintxu

Urdintxua (Cortinarius caerulescens) Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da. Kalitate gastronomiko oso kaskarrekoa, Cortinarius generoko gehienak bezala.
Sinonimoak: Urdintxoa, sare urdinubela, sare urdimorea.

## Deskribapena

Kapela: 7 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, Mamitsua, hemisferikoa, gero ganbiletik zabaldu samarrekora. Ertz inkurbatua, zurixka eta ondoren morea. Azala bereizgarria, zetaduna eta likatsua denbora hezean; kolore urdin-biolazeokoa, eta koloregabetu egiten da tonu okreetan, batez ere erdian.
Orriak: Ertzerantz mehetuaz, adnatatik sinuadoetara, urdin-moreak eta gero marroi-herdoil kolorekoak.
Hanka: 8 - 12 x 1 - 2 (2,5) cm-koa, zilindrikoa, sendoa, betea, fibriloso-zetaduna, eta errezelaren hondarrekin eraztunaren eremuan, 4 cm arteko diametroko erraboil alboratuarekin, kolore zurixkakoa, baina ertza okre antzeko kolorekoa. Gortina zetaduna eta more zurbil kolorekoa.
Haragia: Lodia, trinkoa, zurixka-urdinxka kolorekoa kapelan eta oinean eta krema-okrea erraboilean; irin usainekoa eta zapore gozokoa.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna

Sukaldaritzarako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua

Atal bereko espeziekin nahas daiteke, hau da horietako bat: Cortinarius mairei, koniferoetan eta artadietan hazten dena.

## Sasoia eta lekua

Batez ere udazkenean hazten da, lurzoru basikoen basoetan, batez ere pagadietan.

### Banaketa eremua

Ipar Amerika, Europa, Kaukaso mendikatea eta Japonia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014.). Disfrutando con las setas.. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 368 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. JoseLuis Añanos Echo Editorial Pirineo, 441 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 214 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4347256
* Multimedia: Cortinarius caerulescens / Q4347256
# Urdiñarbe

Urdiñarbe Zuberoako mendebaldeko udalerri bat da, Arbaila eskualdekoa.

## Geografia
### Ingurune naturala

Uhaitzandi ibaia udalerritik igarotzen da, bertara isurtzen den Arangorena errekarekin (12,5 km) batera (baita azken honen ibaiadarra den Abarakia erreka ere).

### Udalerri mugakideak

* Lohitzüne-Oihergi eta Ainharbe iparraldean
* Altzürükü hegoaldean
* Garindaine, Gotaine-Irabarne eta Idauze-Mendi ekialdean
* Pagola eta Muskildi mendebaldean

### Etxeak eta auzoak

* Ahetzea (Ahetxiri)
* Baiona Ttipia
* Bouillon
* Garraibi
* Ibar Eskuina
* Jentein etxeko auzoa
* Jauregi
* Khalbegi
* Larrüntzün (Jenteingo auzoa)
* Lanbarre
* Larregi
* Larzabal
* Miranda
* Miranda Napal (edo Naphal Salharranka)
* Salda

## Historia

Urdiñarbe, antzina, Orreagako abadetxearen menekoa zen enkomienda izan zen.

## Demografia

XIX. mendearen hasieran 1.000 biztanle inguru zituen Urdiñarbek. Ordutik aurrera, populazio galera etengabea izan zuen 200 urtez, eta XXI. mendearen hasieran 500 lagun inguru bizi ziren udalerrian.
* Urdiñarbeko biztanleria
* Datuen iturburua: INSEE

## Kultura
### Euskara

Zuberera dute urdiñarbetarrek berezko euskalki, Basabürüako hizkera mintzatzen da zehazki. Herrian badute bertso-eskola.

### Jaiak eta ospakizunak

Urtero, maiatzaldean, herriak musika festibal bat ospatzen du: Müsikaren egüna.
Bestalde, Zuberoan sona handia duen Le Coucou des Bois diskoteka herri honetan dago.

## Ondasun nabarmenak

* Historiaurreko gotorleku bat dago Gazteluzar edo Ullumendin, 1980. urtetik aurrera monumentu izendaturik dagoena.
* Hainbat Erdi Aroko etxe aurki daitezke herrigunean.
* Ahetzia izeneko gaztelua dago udalerriko lurretan.
* XII. mendeko San Mikel eliza erromanikoa monumentu historiko dago izendaturik 1922. urtetik aurrera.

## Urdiñarbetar ospetsuak

* Maite Berrogain (1952), idazle eta itzultzailea.
* Jean Mixel Bedaxagar (1953), txirula-jotzaile eta musikaria.
* Beñat Arrayet (1980), errugbilaria.
* Elodie Baffalio (1986), euskal piano-jole inprobisatzaile eta musikagilea.
* Maritxu Negelua (1991), erizain eta idazlea.

## Argazki galeria

* Urdiñarbeko Herriko Etxea.
* Pilotalekua.
* Arangoreneko erreka gaineko zubia Urdiñarben.
* Urdiñarbeko San Mikel eliza eta zubia.
* Urdiñarbeko San Mikel eliza eta zubia.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ «Barreix, Michel - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2019-01-14).
* ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2019-01-14).
* ↑ «Basabürüa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-11-22).
* ↑ «Urdiñarbe - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-11-22).
* ↑ Frantziako Kultura Ministerioa
* ↑ Frantziako Kultura Ministerioa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q840674
* Multimedia: Ordiarp / Q840674
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Urdiñarbe