# Intramuros

Intramuros (euskaraz "harresien barruan"), Filipinetako hiriburua den Manila hirian harresitutako 0,67 km$^2$-ko eremu historikoa da. Intramuros Administrazioak kudeatzen du Manilako udal gobernuaren laguntzarekin.
Gaur egungo Intramuros mendeetako barruti historiko bat da, gotorlekuz guztiz inguratua, Espainiar Inperioaren garaian Manilako Hiri osoa zena. Gaur egun Manilako barrutiak diren harresietatik haratago kokatutako beste hiri eta arrabalak (auzoak) extramuros izendatzen ziren, euskaraz "harresietatik kanpo", eta Manila hirian bakarrik sartu ziren hiri independenteak ziren. mendearen hasieran zehar. Intramuros Filipinetako Kapitaintza Nagusiaren gobernu egoitza izan zen, Espainiar Inperioaren osagaia den erreinua, 1571n sortu zenetik 1865era arte koloniaren gobernadore nagusia eta Manilako Errege Audientzia Espainiaren agintearen amaiera arte 1898ko Filipinetako Iraultzan.
Harresidun hiria ere Espainiako Ekialdeko Indietako erlijio eta hezkuntza zentrotzat hartzen zen. Santo Tomas Unibertsitateko jatorrizko campusak, Asiako unibertsitate zaharrena, eta Manilako Ateneoa, Intramurosen zeuden 1927an eta 1932an, hurrenez hurren, transferitu aurretik; gaur egun, oraindik ere , Manila Hiriko Unibertsitateko campus nagusiak, Colegio de San Juan de Letran , Mapúa Unibertsitatea, Filipinetako Nautika Prestakuntza Eskolak, Colegio de Santa Rosa eta Manila Lizeoa daude. Intramuros zentro ekonomikoa ere izan zen; Gaur egun Plaza Mexico den bere portua Manilako galeoien merkataritzaren Asiako ardatza zen, gaur egungo Mexikoko Acapulcotik eta Acapulcora salgaiak garraiatzen zituena.
Espainiar harresidun hiriaren eraikuntza XVI. mendearen amaieran hasi zen Espainiako gobernu kolonialaren aginduetara, hiria atzerriko inbasioetatik babesteko, eta Maynila hiri aurrehispaniar zaharra Manila badiaren ertzean, Pasig ibaiaren sarreran, ordezkatu zuen. Pasig ibaiaren bokaletik gertu Santiago gotorlekua dago, eta harresi eta ate batzuekin batera, hiria gotortu zuen behin eta berriz inbasioetatik. XX. mendearen hasieran, Amerikako agintari kolonialen administraziopean, lurrak berreskuratzeak eta Manilako Hego Portuaren eraikuntzak kostaldea mendebalderantz mugitu zuten eta badiatik harresiak eta gotorlekua ezkutatu zituzten, gotorlekuak inguratzen zituen lubanarroa hustu eta aisialdiko golf zelai bihurtu zen bitartean.
1945ean Manilako guduak erabat berdindu zuen Intramuros. Japoniako Armada Inperial okupatzaileak soldadu aliatuen eta filipinar gerrillarien ahalegin garaileen aurka azken jarrera egin zuenean, artilleria gogor bonbardaketak bere zortzi eliza, harresiak, unibertsitateak, etxeak eta gobernu eraikinak suntsitu zituen mendeetan zehar espainiar arkitektura kolonialean eraikitakoak; San Agustin eliza bakarrik, Filipinetako zutik dagoen eliza zaharrena, osorik iraun zuen eta gero UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Gerra ondoren berehala berreraikitzeko ahaleginak hasi baziren ere, bere jatorrizko mugarri asko galduta daude gaur egun; Intramuros Administrazioaren menpe, Intramuros gerraosteko berreraikitze eta ondare kulturala berpizteko prozesuan dago oraindik.
Intramuros, Santiago gotorlekua barne, Mugarri Historiko Nazional izendatu zuten 1951n. Intramuroseko gotorlekuak, Manilako Gotorlekuak izenarekin, Kultura Altxor Nazionalak izendatu zituen Filipinetako Museo Nazionalak, bere garrantzia historiko eta kulturala dela eta. San Agustin eliza, UNESCOren Gizateriaren Ondareetako bat Filipinetako eliza barrokoak sarreran, Intramuros barruan dago. Filipinetako gobernuko hainbat agentzia Intramurosen dute egoitza; Ogasun Bulegoa Ayuntamiento-n dago, Manilako antzinako udal aretoan, eta Hauteskunde Batzordea, berriz, Plaza Romako bulego-eraikin batean dago, gobernadore zaharraren jauregia zegoen tokian. Filipinetako Eliza Katolikoko hainbat bulego, Manilako Artzapezpikutza eta Filipinetako Apezpiku Katolikoen Konferentzia barne, Manilako katedralean edo gertu daude. Intramuros eta Manilako beste gune historiko batzuk UNESCOko Filipinetako Batzorde Nazionalak herrialdeko behin-behineko zerrendara proposatzen ari da etorkizunean UNESCOk Gizateriaren Ondarearen inskripziorako The Harresia Hiria eta Monumentu Historikoak Manilako sarrera izenpean.

## Erreferentziak

* ↑ «Presidential Decree No. 1616, s. 1979» Official Gazette of the Republic of the Philippines.
* ↑ «SCHOOLS - INTRAMUROS JOURNEY» discoverintramuros.weebly.com.
* ↑ (Ingelesez) Sembrano, Edgar Allan M.. (October 8, 2018). «Intramuros, Fort San Antonio Abad declared National Cultural Treasures» Philippine Daily Inquirer.
* ↑ Pending Philippine UNESCO Nominations or Applications

## Kanpo estekak

* Intramuros Administrazioa – Webgune ofiziala
* Datuak: Q772211
* Multimedia: Intramuros / Q772211