OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jean Anouilh

Jean Anouilh (Bordele, 1910ko ekainaren 23a - Lausana, 1987ko urriaren 3a) frantziar antzerkigilea izan zen. Joria bezain anitza den idazle honen obran familia, idealak (maitasuna, adiskidetasuna) kritikatzen dira, zenbaitetan etsipena, bestetan ironia errukigabea erakutsiz.
Haren antzerkian badira bizitzaren itsusitasuna salatzen duten lanak, «beltzak» deituak: Le voyageur sans bagages (1937), La sauvage (1938), Antigone (1944); «arrosa» kolorekoak, fantasiaz eta umorez beteak: Le bal des voleurs (1938), Le rendez-vous de Senlis (1941); obra «argitsuak»: L´invitation au château (1947), La Répétition ou l´Amour puni (1950), Colombe (1951); obra «mingotsak»: La valse des toréadors (1952), L´hurluberlu (1959), La grotte (1961); obra «jantziak»: L´Alouette (1953), Becket ou l´Honneur de Dieu (1959), La foire d´empoigne (1962). Azkenean, Cher Antoine (1969) eta Poisons rouges (1970) bezalako lanetan antzerki autobiografikoagora jo zuen, ezinezko garbitasunaren nostalgia berretsirik, gezur sozialaren aurkako salaketa are gogorragoak eginez.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q179025
* Multimedia: Jean Anouilh / Q179025
# Jean Anthelme Brillat-Savarin

Jean Anthelme Brillat-Savarin (Belley, Ain, 1755eko apirilaren 1a - Paris, Frantzia, 1826ko otsailaren 2a) epaile eta idazle frantsesa izan zen.

## Biografia

Diputatu zen Frantziako Legebiltzarrean, eta Lausanara lehenik eta New Yorkera ondoren erbesteratu behar izan zuen (1794-1796). Direktorioaren garaian itzuli zen Frantziara. Ospetsu egin zuen obra, ordea, garai hartako janari-zaletasunei buruzko liburu bat izan zen: Physiologie du goût ou Méditations de gastronomie transcendante (1825, "Aho gozoaren fisiologia edo gastronomia transzendentalari buruzko gogoetak").

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q313027
* Multimedia: Jean Anthelme Brillat-Savarin / Q313027
# Jean Adair

Jean Adair edo Jennet Adair, jaiotzez Violeta McNaughton (Hamilton, Ontario, Kanada, 1873ko ekainaren 13a - 1953ko maiatzaren 11) Kanadako aktorea izan zen.

## Biografia

Violeta McNaughton gisa jaio zen, eta antzerkian egin zuen lan batez ere. Hala ere, bere karreraren amaieran, hainbat agerraldi egin zituen zineman, eta batez ere Cary Grant-en izeba bat, Martha Brewster gisa, Arsenic and Old Lace filmean, Broadwayn sortu zen paper bat interpretatzeagatik da gogoratua. Bere azken emanaldia Salemgo sorginak-en jatorrizko produkzioan Rebecca Nurse matriarka maitea izan zen. Garai hartako beste antzerki-aktore askok bezala, vodevil-ekoizpenetan ere parte hartu zuen.
New Yorken (Estatu Batuetan) gaixorik hil zen, 1953ko maiatzaren 11n, 79 urte zituela.

## Filmografia

* Advice to the Lovelorn (1933) (egiaztatu gabe)
* Arsenikoa, mesedez (1944), Tía Martha Brewster bezala
* Living in a Big Way (1947), Abigail Morgan
* Deabrutxoa emakumea da jada (1947)
* Hiri biluzia (1948)

## Broadwayko produkzioak

* It's a Boy! (1922)?)
* The Jay Walker (1926)
* Devils (1926)
* The Good Fellow (1926)
* Machinal (1928) (Clark Gable gazte ezezagunarekin)
* That Ferguson Family (1928-9)
* Scarlet Pages (1929)
* Everything's Jake (1930)
* Rock Me, Julie (1931)
* Blessed Event (1932)
* Best Years (1932)
* Black Sheep (1932)
* The Show Off (1932-3)
* For Services Rendered (1933)
* Murder Vanity-en (1933-4)
* Broomsticks, Amen! (1934)
* Picnic (1934-?)
* Mid-West (1936-?)
* Sun Kissed (1937-?)
* On Borrowed Time (1938)
* Morning's at Seven (1939-40)
* Goodbye in the Night (1940)
* Errukiagatiko artsenikoa (1941-4)
* Sony Spangled Family (1945)
* The Next Half Hour (1945)
* Story detektibea (1949-50)
* Bell, Book eta Candle (1950-1)
* The Crucible (1953)

## Erreferentziak

* ↑ Jean Adair. .
* ↑ Laurie, Joe, Jr. Vaudeville: From the Honky-tonks to the Palace New York: Henry Holt, 1953; page 50
* ↑ «Jean Adair - Biografía - decine21.com» Decine21.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q446182
* Multimedia: Jean Adair / Q446182
# Jean Agerre

Jean Agerre Arquie (Larresoro, 1703ko apirilaren 23a - 1785eko otsailaren 25a) Lapurdiko elizgizona izan zen. Larresoroko seminarioaren sortzailea eta burua. Misiolari-talde bat sortu zuen eta jansenismoaren aurka borrokatu zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12260281
# Jean Aerts

Jean Aerts (Laken, 1907ko irailaren 8a - Brujas, 1992ko ekainaren 15a) Belgikako txirrindularia izan zen, 1929 eta 1943 artean profesionala izan zena.
Txirrindularitzako Munduko Txapelketak eta Belgikako Itzulia irabazteaz gain, Frantziako Tourran hamaika etapa lortu zituen.

## Palmaresa

1929
* Circuit de la Chalosse
* 2. Kataluniako Voltan eta 5 etapa
* 6. Paris-Roubaixen
* 7. Paris-Toursen
1930
* Frantziako Tourreko etapa 1
* Marthonnais Sari Nagusia
* 2. Tribune Républicaine Sari Nagusian
* 3. Euskal Herriko Itzulian
* 6. Paris-Roubaixen
* 7. Paris-Toursen
* 8. Paris-Bruselan
1931
* Paris-Brusela
* Midiko Zirkuitua
* 3. Flandriako Tourrean
1932
* Frantziako Tourreko etapa 1
* Goullet-Fogler Saria (Omer Debruyckerekin)
* 2. Paris-Belforten
* 2. Circuit du Morbihanen
* 4. Paris-Roubaixen
* 4. Flandriako Tourrean
* 5. Paris-Bruselan
1933
* Belgikako Itzulia eta 3 etapa
* 7. Paris-Nizan eta etapa 1
* 9. Frantziako Tourrean eta 6 etapa
1934
* Paris-Boulogne-sur-Mer
* Suitzako Itzuliko etapa 1
1935
* Munduko txapelketa
* Frantziako Tourreko 4 etapa
* Paris-Vichy
* 3. Paris-Roubaixen
1936
* Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketa
* 6. Paris-Toursen

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzuli Handia | 1929 | 1930 | 1931 | 1932 | 1933 | 1934 | 1935 |
| Frantziako Tourra | UT | UT | — | 13. | 9. | — | 29. |
| Munduko Txapelketa | — | — | — | — | — | — | 1. |
Legenda :
| — | Ez zuen parte hartu |
| DSK | Deskalifikatua |
| UT | Utzi |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1353447
* Multimedia: Jean Aerts / Q1353447
# Jean Abadie

Joseph Louis Irénée Jean Abadie (Tarbe, 1873ko abenduaren 15a - 1946) frantziar psikiatra eta neurologoa izan zen.

## Bizitza

Ezaguna da, batez ere, Abadie sintoma izendatu, katalogatu eta neurologiaren barruan sartu zuelako. Bordeleko Unibertsitatean medikuntza ikasi zuen, eta 1900. urtean graduatu zen. 1918an neurologia eta psikiatria irakasle izendatu zuten erakunde horretan. Ondoko gaixotasunei buruz ikertu zuen: tabes dortsala, alkoholismoa, entzefalitisa eta analgesia edo Akilesen tendoiaren sentikortasunik eza presioa jasotzean.

## Kanpoko loturak

* http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/35.html Jean sha dr. (Ingelesez)
* Datuak: Q970429
# Jean Amado

Jean Amado (Aix-en-Provence, Frantzia, 1922ko urtarrilaren 27a - 1995eko urriaren 16a) frantses eskultorea izan zen. Diseinatzaile handia izan zen.

## Biografia

Lehenengo urteetan zeramika-lanak egin zituen batez ere, bere emazte Jo Steenackersekin batera. 1954. urtean Fernand Pouillon arkitektoak Aljerreko dorre bateko aurrealdeko dekoratua egin zuen; dorreak 40 metro zituen garai eta 6 metro zabal; era horretako eraikin batek beste klima batzuetako herrialdeetan erabiltzen den terrakota baino gai iraunkorragoa behar zuen, eta 1957an Amadok cerastone gaia sortu zuen, basalto harez eta zementu urtuz osatutako nahasketa.
1960ko hamarraldian zehar masaren pigmentazioaz arduratu zen batez ere Amado. Bestalde, garai horretan Jeanne-Bucher galeriak Amadoren lana erakutsi zuen Parisen eta asko zabaldu zen Amadoren ospea. 1970ean egin zuen bere lehen erakusketa Jeanne-Bucher galerian; 1980an Grenobleko Eskultura- eta Pintura-museoan erakusketa bat antolatu zuen eta baita Otterloko Rijksmuseum Kröller-Müller museoan ere; 1985ean Parisko dekorazio-arteen museoan erakusketa bat antolatu zuen. 1989an Marseillan Hommage à Rimbaud ("Omenaldia Rimbaudi") eskultura-lana prestatu zuen. Poliki-poliki Amadoren lanak Frantzia osoan ikusi ziren, iturriak batez ere.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q2682485
* Multimedia: Jean Amado / Q2682485
# Irena's Vow (filma)

Irena's Vow (polonieraz: Przysięga Ireny) 2023ko Louise Archambault quebectar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Naziek 1939an Polonia inbaditu zutenean, Irena Gut erizaina alemaniar armadarentzat lan egitera behartu eta komandante nazi baten etxezain izendatuko dute. Bere estatusak eta etniak babestuta mantendu beharrean, Gutek dena arriskatuko du dozena bat judu salbatzeko, bere nagusiaren etxean babestuz.

## Aktoreak

* Sophie Nélisse: Irena Gut Opdyke
* Dougray Scott: Rugmer
* Andrzej Seweryn: Schultz
* Maciej Nawrocki: Rokita
* Sharon Azrieli: Helen
* Aleksandar Milicevic: Lazar
* Eliza Rycembel: Ida
* Agata Turkot: Clara
* Filip Kosior: Thomas
* Krzysztof Szczepaniak: Moise
* Irena Melcer: Zosia
* Eryk Kulm: Abram Klinger
* Zuzanna Pulawska: Fanka
* Tomasz Tyndyk: Henry

## Erreferentziak

* ↑ «Artalderik gabeko artzainak» Berria 2024-05-29 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q121354043
* Multimedia: Irena's Vow / Q121354043
# Ireltxu

Ireltxu edo iditua Bizkaiko mitologiako pertsonai bat da. Izaki hauek ahotik sua botatzen duten txorien edo pertsonen itxura izaten dute batzuetan; besteetan zaldi edo katu dira; baina gehienetan txerri itxura hartzen dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3147873
# Iremel

Iremel (baxkireraz: Ирәмәл, errusieraz: Иремель) Uraletako mendi bat da, Errusiako Baxkortostan eskualdean kokatua. Itsas mailaren gainetik 1.586 m-ko garaiera du.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2669289
* Multimedia: Iremel / Q2669289
# Irena Szydłowska

Irena Szydłowska (Lviv, 1928ko urtarrilaren 28a - Varsovia, 1983ko abuztuaren 14a) poloniar arkularia izan zen. Polonia ordezkatu zuen 1972ko eta 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1972koetan zilarrezko domina eskuratuz emakumezkoen bakarkako arkularitza kategorian.

## Erreferentziak

* ↑ Irena Szydłowska

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3132431
# Ireland uhartea (Bermuda)

Ireland uhartea, Itsasoaz haraindiko britainiar lurralde den Bermudako uharte bat da, Ozeano Atlantikoan.
* Datuak: Q21790512
* Multimedia: Ireland Island, Bermuda / Q21790512
# Irena (Missouri)

Irena Missourieko herrixka bat da. Worth konderrian kokatua dago. 2010ean 18 biztanle zituen, 2,28 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Worth konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q268176
* Multimedia: Irena, Missouri / Q268176
# Irena Szewińska

Irena Szewińska, jaiotza izena Kirszenstein (Leningrad, 1946ko maiatzaren 24a - Varsovia, 2018ko ekainaren 29a) poloniar atleta izan zen.
Sobietar Batasunean jaio zen eta jatorri judua zuen. 1967an Janusz Szewiński bere entrenatzailearekin ezkondu zen. Bost Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen eta zazpi domina irabazi zuen, hiru haietako urrezko. Olinpiar txapelduna izan zen 1964an 4 x 100 metroko lasterketan, 1968an 200 metroko lasterketan eta 1976an 400 metroko lasterketan. Txapeldunordea izan zen 1964an luzera jauzian eta 400 metroko lasterketan. Brontzeko dominak irabazi zituen ere 1968an 100 metroko lasterketan eta 1972an 200metroko lasterketan.
Atleta bakarra da 100, 200 eta 400 metrotako munduko errekorrarekin.
* Datuak: Q229424
* Multimedia: Irena Szewińska / Q229424
# Itzhak Stern

Itzhak Stern (Krakovian (Polonia), 1901eko urtarrilaren 25a - Israel, 1969) Oskar Schindlerren kontulari industriala izandako judu poloniarra izan zen. Schindler Deutsche Emailwarenfabrik enpresan aritu zen kontulari, Krakovia erdian, eta laguntza handikoa izan zen kudeaketa hura. Schindler's List filmean erakusten duten juduen zerrenda osatu zuen, Holokaustoan bizirautea ahalbidetuz.
Lehenengotako elkarrizketa batean, Itzhakek lantegian langile juduak erabiltzeko aholkua eman zion Schindlerri, poloniarrak baino merkeagoak zirelako. Oskarrek kasu egin zion eta lana eskaini zien normalean ez-funtsezko kontsideratuak izango ziren judu askori eta kontzentrazio esparrutik bizirik ateratzeko modua lortu zuten. Ez gutxitan, lan dokumentuak faltsifikatu egin zituen eta irakasle eta intelektualak funtsezko langile kalifikatzeko bide egin zuen.
Gerra amaitu zenean, Schindler juduak salbatzen ahalegindu zela frogatzen saiatu zen. 1945ean, Sophia Backenrot abokatuarekin ezkondu zen eta, Polonian antisemitismoa emendatzen ikusirik, 1948an Israelera emigratzea erabaki zuten.
Schindler eta Stern harreman profesionalean hasi ziren elkarlanean, baina lagun min bihurtu ziren gero. 1969an Stern hil zenean, Oskar bere hiletara joan zen eta malko galantak isuri zituen lagunaren heriotzagatik .
1993an, Steven Spielbergek Schindler's List filma egin zuen eta Ben Kingsleyk eman zion bizia Itzhak Sternen paperari.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)http://www.jewishgen.org/yizkor/schindler/sch007.html
* ↑ (Ingelesez)https://web.archive.org/web/20121019180138/http://www.southerninstitute.info/holocaust_education/slguid2.html
* Datuak: Q642430
* Multimedia: Itzhak Stern / Q642430
# Itziar Agirre

Miren Itziar Agirre Berriotxoa (Urretxu, 1975), 2013tik Lakuako ogasunaren esparruan lan egiten du; lehenik, Zerga Administrazioko zuzendari gisa, eta, ondoren, 2017tik aurrera, Ogasuneko sailburuorde gisa. Itziar Agirre sailburuordeak ordezkatuko du Jokin Perona, Gipuzkoako Ogasun eta Finantza diputatu gisa, foru erakundeko iturriek jakitera eman dutenez.

## Ibilbidea

Deustuko Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziaduna, enpresa pribatuan lan egin zuen Lakuan sartu aurretik, 1999tik 2003ra Manufacturas Oria enpresako administrazio-lanetan aritu zen, eta abokatu aholkulari gisa aritu zen Elkarlan 2013ra arte. Gainera, EAJko zinegotzia da Urretxuko Udalean 2003tik, eta Gipuzkoako Batzar Nagusietako prokuradorea izan zen 2007-2013 legegintzaldian.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.gipuzkoa.eus/eu/-/itziar-agirre-izango-da-gipuzkoako-ogasun-eta-finantza-diputatu-berria
* ↑ https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20240820/itziar-agirre-sailburuordeak-ordezkatuko-du-jokin-perona-ogasun-diputatu-gisa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q129485854
# Itzgrund

Itzgrund Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, [[Coburg (barrutia)|Coburg]] barrutian. 2014an 2.296 biztanle zituen 33,08 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q572715
* Multimedia: Itzgrund / Q572715
# Itziar Aizpurua

    Artikulu hau euskal herritar politikariari buruzkoa da; aktorea gaitzat duena beste hau da: «Itziar Aizpuru»
Itziar Aizpurua Egaña (Deba, 1943ko apirilaren 2a) ezker abertzaleko euskal herritar politikaria da. Burgosko prozesuan epaiturik, zazpi urtez egon zen Espainiako gartzeletan, 1976 urtean aske utzi zutenera arte. Herri Batasunako Mahai Nazionaleko kidea eta Eusko Legebiltzarkidea izan zen.
1997ko azaroan kartzelatua izan zen gainerako mahaikideekin batera, Espainiako Auzitegi Gorenak urte hartako azaroan emandako sententzia baten arabera. Herri Batasunak hauteskunde kanpaina batean zegozkion publizitate tarteak ETAri uzteak erakunde armatuarekiko lankidetza zela ebatzita, zazpi urteko kartzela zigorra ezarri zioten mahaikide bakoitzari. 1999ko uztailean Auzitegi Konstituzionalak ontzat hartu zituen kartzelatuen errekurtsoak eta, Auzitegi Gorenaren sententzia bertan behera gelditu ondoren, aske gelditu ziren Itziar Aizpurua eta gainerako mahaikideak.
Jokin Gorostidi ezkerreko abertzale zenaren alarguna da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2410014
# Indro Montanelli

Indro Montanelli (Fucecchio, Florentziako probintzia, Italia, 1909 – Milan, Italia, 2001) italierazko kazetaria eta historialaria izan zen.

## Bizitza

Florentziako Unibertsitatean eta Sorbonan egin zituen ikasketak. Azken horretan, zientzia politikoetan eta zuzenbidean lizentziatu zen. Historia-ikasketak Alemanian osatu zituen. 1939-1972 urte bitartean Il Corriere della Sera aldizkarian zutabeak idatzi zituen. Gerrako berriemaile gisa, bi fronteetan izan zen Bigarren Mundu Gerran, eta orobat izan zen Espainiako Gerra Zibilean; Espainiara iritsi zenean faxisten aldeko zen, baina gerran ideologia aldatu zuen.
1974an, ideologia-ikuspegia aldatu zuenez gero, ordu arteko aldizkaria utzi eta Il Giornale nuovo sortu zuen Milanen. Sortu zenetik bertatik terrorismoa salatu zuen, bai ezkerreko terrorismoa bai eskuinekoa. Horren ondorioz, 1977an Brigada Gorrietako bi kidek zortzi tiro eman zizkioten hanketan, baina bizirik irten zen; handik urte batzuetara, eraso zutenek antolatutako erakusketa batera joan zen Milango espetxera.
1994. urte arte izan zen Montanelli Il Giornaleko zuzendari. Urte horretan dimisioa eman zuen, ez baitzegoen ados Silvio Berlusconi enpresa-gizonarekin. Ondoren, egunkari berri bat kaleratu zuen, La Voce (1994), baina denbora gutxira desagertu egin zen arazo ekonomikoak zirela-eta. 1996an Asturiasko Printzearen saria eman zioten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q327914
* Multimedia: Indro Montanelli / Q327914
# Induar

Denbora geologikoaren eskalan, Induarra Triasiko aroa banatzen den hiru garaietako bat den Behe triasiko garaiaren lehen aldi edo aroa da, Mesozoiko aroaren barnean dagoena. Aro hau duela 251 milioi urtetik duela 249 milioi urterarte hedatzen da, gutxi gora-behera. Induarra Permiar aroaren azken garaiaren ondorengoa eta Behe Triasikoko azken zatia den Olenekiar aroaren aurrekaria da, duela 251 milioi urte ingurutik duela 249 milioi urte ingururarteko garai guztia hartuz.
Garai honetan, planetaren zati handi bat bizitzarik gabe zegoen, mortua, beroa eta lehorra. Ur gehiena hipoxikoa edo oso oxigeno gutxikoa zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q855153
# Indri

Indria (Indri indri) edo babakoto bere generoko espezie bakarra da, lemuren artean dagoen animaliarik handiena. Egunean zehar bizi da, zuhaitzetan, eta seniderik hurbilena sifaka da. Beste lemuriforme guztiak bezala Madagaskarren bakarrik bizi dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q203868
* Multimedia: Indri indri / Q203868
* Espezieak: Indri indri
* ↑ (Ingelesez) Groves, C. P.. (2005). Mammal Species of the World. (3. argitaraldia) Baltimore: Johns Hopkins University Press, 120 or. ISBN 0801882214. OCLC .62265494. aldatu
# Indriidae

Indriidae Lemuriformes taldeko Strepsirrhini primate familia bat da. Familia honetako generoen artean Indria dago, bere subordenako animaliarik handienak dituena. Madagaskarren baino ez dira bizi, lemur guztiak bezala.
Gaur egun Indriinae subfamiliako espezieak baino ez dira geratzen eta bertan avahi, indri eta sifaka (Propithecus) generoetako animaliak. Madagaskarreko biztanleek ez dituzte sifakak eta indriak ehizatzen, "fady" izeneko tabu bat dagoelako: euren arbasoen arimak direla uste dute.
Desagertutako taldeen artean gehienak lemur nagiak ziren, oso geldoak eta handiak eta euren haragia jateko ehizatuak ziurrenik.

## Ezaugarriak

Espezie bakoitzak tamaina ezberdina du eta nahiko aldakorra da familia osoan zehar. Indriek isatsa motza dute eta avahi eta sifakek euren gorputzaren erdia adinakoa. Avahiek 30 bat zentimetro neurtzen dituzte. Ile luzea dute, batez ere zuritik arre-grisera doana. Aurpegiak beltzak izaten dituzte eta batzuetan ilerik gabekoak. Atzeko hankak luzeagoak dira aurrekoak baino, eskuak luzeak dira eta erpurua ezin dute beste hatzen aurka jarri.
Batez ere zuhaitzetan bizi dira baina batzuetan lurrera ere jaisten dira. Lurrean bi hanken gainean mugitzen dira eta besoak gorantz jartzen dituzte. Familia federaziotan bizi dira, 15 kideko taldeak osatuz.

### Hortzeria

Indriidae guztiak belarjaleak dira, batez ere hostoak, fruituak eta loreak jaten dituztelarik. Beste belarjale batzuek bezala zelulosa metabolizatu ahal izateko sistema bat dute. Beste lemureek baino aurreko hagin gutxiago dituzte:
* Hortzeri-formula
* 2.1.2.3
* 2.1.2.3

## Ikus, gainera

* Lemuriformes
* Datuak: Q175626
* Multimedia: Indridae / Q175626
* Espezieak: Indriidae
# Jedburgh

Jedburgh, Eskoziako gaeleraz: Deadard eta eskozieraz: Jeddart/Jethart, Eskoziako Scottish Borders eskualdeko hirugarren herria da. 2011ko erroldaren arabera 4.030 biztanle ditu. Ingalaterrarekiko mugatik 16 kilometrotara dago.

## Historia

Lindisfarneko Ecgred apezpikuak eliza bat sortu zuen IX mendean eta Dabid I.a Eskoziakoak abadia bihurtu zen 1147an. 1174an gaztelua ere eraiki zuen, erregeen egoitza ere izan zena, baina XIV eta XVI mendeetan Ingalaterrarekin izandako gerretan eraikin biak suntsituak izan ziren.
1787an Jedburghetik gertu dagoen Inchbonny herrixkan James Hutton geologoak aktualismoaren teoria eraiki ahal izan zuen.

## Ondasun nabarmenak

* Jedburgheko abadia
* Jedburgheko gaztelua

## Iruditegia

* Jedburgheko abadia.
* Jedburgheko gaztelua.
* Maria I.aren etxea.
* Eliza.
* Merkatu plaza.
* Jed erreka.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1012401
* Multimedia: Jedburgh / Q1012401
# Jedburgheko gaztelua

Jedburgheko gaztelua (ingelesez: Jedburgh Castle) Eskozia hegoaldeko Scottish Borders eskualdean dagoen gaztelua da, Jedburgh herrian. A mailako eraikina izendaturik dago.

## Historia

Dabid I.a Eskoziakoak eraiki zuen eta 1174 urtean ingelesei eman zitzaien bost gotorlekuetako bat izan zen. Ingalaterrarekiko mugatik hain gertu egonik, sarritan konkistatu eta galdu izan zituzten eskoziarrek eta ingelesek. 1409an eskoziarrek suntsitu zuten azken gaztelu ingelesa izan zen.
1823an gartzela izango zen eraikin berria eraiki zen. Archibald Elliot arkitektoak diseinatu zuen. Gartzela 1868an itxi zen.
1964an gartzela izandako eraikina berriztu zuten, 1823ko itxurraemanez eta museo gisa ireki zituen ateak, Jedburgh Castle Jail and Museum izenarekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1602945
* Multimedia: Jedburgh Castle / Q1602945
# Jeddah Tower

Jeddah Tower, lehenago Kingdom Tower edo Erreinuko dorrea (arabieraz: برج المملكة‎ Burj al Mamlakah), Saudi Arabiako Jidda hirian eraikitzen ari den etxe orratza da. Dorreak 1000 metro baino gehiago izango ditu, baina Dubaiko Burj Khalifa dorrearekin gertatu bezala, eraikinaren sustatzaileek ez dute eraikinaren azken garaiera beranduagora arte jakitera emango.
Lehen harria 2013ko apirilean jarri zen eta egitura 2018rako amaitzea aurrikusten zuten.
Gehienbat arazo ekonomikoak tarteko, eraikuntza egiteko abiadura moteldu zen. Horren ondorioz, eraikuntzaren amaieraren data atzeratu zuten behin eta berriz. Gaur egun, 2021erako guztiz eginda egotea aurreikusten dute.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.emirates247.com/emaar-considering-tower-higher-than-1km-tall-kingdom-tower-2013-05-01-1.504820

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Proiektuaren webgune nagusia.
* Dorrearen ordenagailu bidezko irudia.
* Datuak: Q737945
* Multimedia: Jeddah Tower / Q737945
# Jeddito (Arizona)

Jeddito Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Navajo konderrian dago, Arizona estatuan. 346 biztanle ditu, 14,036055 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Navajo konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1686132