OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Edward Snowden

Edward Snowden (Elizabeth City, Ipar Karolina, Ameriketako Estatu Batuak, 1983ko ekainaren 21a - ) AEBetako Inteligentzia Agentzia Zentraleko eta NSAko langile ohia. 2013ko ekainean Snowdenek AEBetako Gobernuak mundu osoan eginiko espioitza lanen berri eman zuen, The Guardian eta The Washington Post egunkarien bidez. AEBetako Gobernuak atxilotzeko nazioarteko agindua eman zuen, eta Snowdenen pasaportea bertan behera geratu zen. Errusiara ihes egin zuen; herrialde horrek asilo eskubidea onartu zion, eta Errusian bizi da gaur egun.

## Ikus, gainera

* WikiLeaks

## Kanpo loturak

* «"Askatasunaren hegaldia", Snowden babesteko», Berria, 2013ko uztailak 11.
* Datuak: Q13424289
* Multimedia: Edward Snowden / Q13424289
# Edward Steichen

Edward Jean Steichen (Bivange, 1879ko martxoaren 27a - West Redding, Connecticut, 1973ko martxoaren 25a) luxenburgotar estatubatuar argazkilaria izan zen.
1880an Steichenen familiak Estatu Batuetara emigratu zuen. Ahizpa bat izan zuen, Lilian izenekoa, Carl Sandburg olerkariarekin ezkondu zena.
1900ean Milwaukeetik Parisera joan zen artea ikastera eta han Alfred Stieglitz ezagutu zuen. Steichenek argazkigintza arte-modu bihurtu zuen. 1904an hasi zen koloretako argazkigintzarekin esperimentatzen eta bere argazkiak Alfredo Stieglitzen Camera Work aldizkarian agertu ziren 1903 eta 1917 bitartean.
Moda argazkilaritzaren aitzindaria izan zen. Vogue eta Vanity Fair aldizkarietako argazkilari burua izan zen. 1947tik 1971ra, New Yorkeko Arte Modernoko Museoko argazki-saila zuzendu zuen.

## Iruditegia

* Auguste Rodinen erretratua, 1902
* Flatiron Building,1904

## Kanpo estekak

* Datuak: Q313899
* Multimedia: Edward Steichen / Q313899
# Domloup

Domloup (bretainieraz Domloup) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q539022
* Multimedia: Domloup / Q539022
# Domleschg

Domleschg Suitzako udalerria da. Grisonia kantonamenduan dago, Viamala Region $^{(en)}$ barrutian. 2014an 2,063 biztanle zituen 45,94 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18411365
* Multimedia: Domleschg GR / Q18411365
# Dommarie-Eulmont

Dommarie-Eulmont Frantziako udalerri bat da, Meurthe eta Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 78 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Dommarie-Eulmont udalerrian erroldatutako biztanleak 78 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 39 etxebizitza zeuden, 34 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 5 bigarren erresidentzia ziren. Etxebizitza guzti hauek 39etxeak ziren. 34 etxebizitza nagusietatik 32 bere jabearen bizilekua ziren, 1 alokairuan okupaturik zegoen eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 4 etxek hiru zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 23 etxek bost zituzten. 28 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Dommarie-Eulmont udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 4 |
| 0 | 80-84 | 4 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 0 | 70-74 | 0 |
| 4 | 65-69 | 4 |
| 4 | 60-64 | 4 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 0 | 50-54 | 0 |
| 4 | 45-49 | 4 |
| 0 | 40-44 | 0 |
| 8 | 35-39 | 4 |
| 0 | 30-34 | 4 |
| 4 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 4 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 0 |
| 0 | 5-9 | 4 |
| 0 | 0tik 4ra | 8 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 50 ziren, horien artean 41 aktiboak ziren eta 9 inaktiboak ziren. 41 pertsona aktiboetatik 38 lanean zeuden (23 gizon eta 15 emakume) eta 3 langabezian zeuden (2 gizon eta 1 emakume). 9 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 zerbitzu enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Dommarie-Eulmont udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q687192
* Multimedia: Dommarie-Eulmont / Q687192
# Eleberrigile

Eleberrigilea edo nobelagilea eleberri edo nobelak idazten dituen idazlea da. Horrek ez du esan nahi bestelako generoetan aritzen ez denik, baina oro har, eleberrigiletzat jotzen da, batez ere eleberria lantzen duen idazlea.
Etimologikoki "eleberri" hitzetik dator eta hau eletik. Bestalde, "eleberri" hitza neologismoa da, euskaraz lehen aldiz 1950. urtean erabilia. Eleberri hitza elezaharraren oposizioan sortu zen "novella" izendatzeko, nobela burgesiaren arrakastarekin lotutako genero berria baitzen.
Askotan eleberrigileentzat lehenengo nobela argitaratzea izaten da zailena. Muga hori gaindituta, batzuk obra luzea jorratzea lortzen dute eta, batzuetan, ospe handia lortuz gero, hori haien ogibide bihurtzea. Dena dela, orokorrean bestelako diru sarrerak behar dituzten pertsonak dira.
Generoaren ikuspuntutik genero eta estilo asko daude baina hori ez da kontuan hartzen pertsona bat eleberrigiletzat hartzeko, ezta haren lanen kalitatea ere.
Gaur egun, ohikoa da eleberrigile baten izenaren atzean lan-talde bat egotea. Horrelako joerak, batez ere, literatura komertzialaren munduan ematen dira, best-seller izango diren eleberrien ekoizpenetan, hain zuzen.

## Eleberrigileak Euskal Herrian

Aditu askoren ustez Joan Antonio Mogel izan zen euskarazko lehen eleberrigilea, bere Peru Abarka (1802) lanarekin.
Izan ere, eleberrigilearen irudia, literatura txikia eta gutxi landua izateagatik, euskal literaturan dezente geroago zabaldu zen. Esan daiteke euskal eleberrigiletza XX. mendeko fenomenoa dela, batez ere 60ko hamarkadaren ondorengoa; aurretik izen solte batzuk besterik ez ditugu, eta guztiak profesionaltasunetatik at: Txomin Agirre, Joan Batista Elizanburu, Juan Antonio Irazusta... Laurogehiko hamarkada arte ez dugu ia eleberrigile profesionalik aurkitzen: Bernardo Atxaga, Anjel Lertxundi, esate baterako.

## Erreferentziak

* ↑ Ibon Sarasola: Euskal Hiztegia, Donostia:Kutxa, 1996.
* ↑ www.euskaltzaindia.net/dok/euskera/50934.pdf

## Ikus, baita ere

* Elezahar

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6625963
* Multimedia: Novelists / Q6625963
# Elebila

Elebila Elhuyar Fundazioak garatutako eta Eleka Ingeniaritza Linguistikoa enpresak komertzializatutako euskarazko bilatzailea da. Bilatzaile honek erabiltzaile zehaztutako bilaketa kateari dagozkion euskarazko webguneak ematen ditu emaitza moduan.
Bing bilaketa motorraren gainean eraikita dago.

## Erreferentziak

* ↑ «Bilatzaileak - Produktuak - Eleka Ingeniaritza Linguistikoa» www.eleka.net (Noiz kontsultatua: 2021-02-24).

## Ikus, gainera

* Bilatzailea; Bilaketa motor.

## Kanpo estekak

* Elebila (bilaketa aurreratua).
* Elebila (bilaketa arrunta).
* Datuak: Q12256680
# Election (1999ko filma)

Election (euskaraz Hauteskundea), 1999ko Alexander Payne estatubatuarrak zuzendutako komedia beltzeko film bat da. Tom Perrotta idazlearen 1998ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Matthew Broderick eta Reese Witherspoon aktoreek antzeztu zuten.
Egokitutako gidoi onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen (Alexander Payne eta Jim Taylor).

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
AEB, Nebraska, Omaha hiriko auzune bateko institutu batean jazotako hauteskundeak AEBetako politika sistema, bertan nagusi diren baloreak, eta orokorrean, gizakion portaerari buruzko kritika garratz eta zorrotz bat egiteko aitzaki izango dira.

## Aktoreak

* Matthew Broderick: Jim McAllister
* Reese Witherspoon: Tracy Enid Flick
* Chris Klein: Paul Metzler
* Jessica Campbell: Tammy Metzler
* Phil Reeves: Walt Hendricks, institutuko zuzendaria
* Molly Hagan: Diane McAllister
* Colleen Camp: Judith Flick
* Nicholas D'Agosto: Larry Fouch
* Jeanine Jackson: Jo Metzler
* Holmes Osborne: Dick Metzler
* Mark Harelik: Dave Novotny
* Delaney Driscoll: Linda Novotny
* Matt Malloy: Ron Ball, institutuko zuzendari ordea
* Frankie Ingrassia: Lisa Flanagan
* Pegi Georgeson: Neska bozkatzailea

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q1206261
# Electra

Electra edo Elektra izan daiteke:

## Greziar mitologia

* Elektra, Agamemnon eta Klitemnestraren alaba.
* Elektra, pleiadeetako bat
* Elektra, ozeanideetako bat

## Artelanak

* Elektra, Euripidesen antzezlana
* Elektra, Sofoklesen antzezlana
* Elektra, Richard Straussen opera
* Electra, Michael Cacoyannisen filma
* Electra, Shannon Tweeden filma
* Elektra, Marvelen filma

## Toponimia
### Astronomia

* Elektra (izarra), 17 Tauri
* 130 Elektra, asteroidea

### Udalerriak

* Electra (Kalifornia)
* Electra (Texas)

## Biografia

* Carmen Electra (1972), estatubatuar aktorea

## Psikologia

* Elektra konplexu
# Electra (Texas)

Electra Texasko hiri bat da. Wichita konderrian kokatua dago. 2010ean 2.791 biztanle zituen, 7,47 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Wichita konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q982042
* Multimedia: Electra, Texas / Q982042
# Electric City (Washington)

Electric City Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Grant konderrian dago, Washington estatuan. 956 biztanle ditu, 6,969559 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Grant konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1506981
# Elebide

Elebide herritarren hizkuntz eskubideak bermatzeko Eusko Jaurlaritzaren Euskara Sailaren, Hizkuntza Politikaren Sailburuordetzak kudeatzen duen zerbitzua da. Elebideren helburu nagusia, Euskal Autonomia Erkidegoko bi hizkuntza ofizialen arteko parekotasun erreala lortzea da, hau da, euskara eta gazteleraren erabilera berdina izatea. Hizkuntza eskubideak urratuak izan zaizkion edozein pertsonak bideratu ditzake bere kexa, galdera edota iradokizunak webgune, e-posta -elebide@ej-gv.es- edo 012 telefono zenbakira deituz.

## Kanpo estekak

* Elebideren webgune ofiziala
* Kexak egiteko moduak
* Datuak: Q12256679
# Elecnor

Elecnor, sorreran Electrificaciones del Norte, Madrilen egoitza duen ingenieritza-enpresa da, 1958an Bilbon sortua.
Egun 12.000 langile baino ditu eta mundu osoan ditu filialak. Ingenieritza ez ezik, eraikuntza, energia, ingurumena eta hegazkigintza arloak ere jorratzen ditu.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q5404741
# Elechas

Elechas, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Marina de Cudeyo udalerrian dagoen herri bat da. 2017ko erroladren arabera 475 biztanle zituen.
Herri honen kostaldean Saguen uhartea eta San Joanen uharteak daude.
# Elgorri-kontrako txerto

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Elgorri-kontrako txertoa birus moteldua erabiltzen duen txertoa da, eta nazioartean gaixotasun hori eta haren konplikazioak prebenitzeko erabiltzen dute. Txerto segurua eta eraginkorra da. Osasunaren Mundu Erakundeak haur guztiei ematea gomendatzen du, kontraindikaziorik ez badago behintzat. 9 hilabeteko haurrei dosi bakarra eman ondoren, %85ek immunitatea hartzen dute, eta kopuru hori %95era igotzen da 12 hilabeteko edo gehiagoko haurrei ematen badie.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Measles vaccines: WHO position paper» Weekly epidemiological record 84 (35): 349–60. 2009-8-28 PMID 19714924..
* ↑ (Ingelesez) Control Centers for Disease Prevention. (2014). CDC health information for international travel 2014 the yellow book. , 250 or. ISBN 9780199948505..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6804161
* Multimedia: Measles vaccine / Q6804161
# Elhiñako mendilerroa

Elhiñako mendilerroa Nafarroa Beherean kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Elhiña mendia da, 350 metrorekin.
Mendilerroan dagoen Elhiña mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendia

* Elhiña edo Elhigna, 350 m 43°18′07″N 1°08′17″W﻿ / ﻿43.3019766°N 1.1380224°W﻿ / 43.3019766; -1.1380224

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) mendilerroa Elhiñako mendilerroa (Mendikat)
* ↑ Mendikat, Euskal Herriko Katalogo osoa.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q62663665
# Elgorriaga (argipena)

Elgorriaga izenak esanahi zenbait ditu:
* Elgorriaga, Nafarroako udalerria;
* Elgorriaga, Debako auzoa;
* Elgorriaga, txokolate-enpresa, Irunen sortua.
Euskal abizena ere bada Ellgorriaga, adibidez Wikipedia honetan dauden pertsona hauena:
* Julen Elgorriaga
* Edurne Elgorriaga Astondoa
# Elhamma

Elhamma Hepialidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Elhamma inconcluso da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Elhamma australasiae | daturik gabe |
| Elhamma diakonoffi | daturik gabe |
| Elhamma grehani | daturik gabe |
| Elhamma inconcluso | daturik gabe |
| Elhamma roepkei | daturik gabe |
| Elhamma toxopeusi | daturik gabe |
| Elhamma viettei | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5360125
* Multimedia: Elhamma / Q5360125
* Espezieak: Elhamma
# Elverta (Kalifornia)

Elverta Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sacramento konderrian dago, Kalifornia estatuan. 5.435 biztanle ditu, 8,842 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Sacramento konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3244057
# Elvin Jones

Elvin Jones (Pontiac, Michigan, 1927ko irailaren 9a - Englewood, New Jersey, 2004ko maiatzaren 18a) Estatu Batuetako jazz bateria-jotzailea izan zen.
Zenbait taldetan jo ondoren, 1955ean Charlie Mingusen taldean sartu eta New Yorkera jo zuen. Han, free jazz estiloari ekin zion. 1960-1966 urteetan John Coltranerekin batera jo baitzuen, elkarri eragin zioten. Gero, bere taldea sortu zuen, Joe Farrell (saxoa) eta Jimmy Garrison (kontrabaxua) lagun harturik. Jazz modernoak izan duen bateria-jotzailerik ospetsuenetako bat da. Erritmo-sistema luze eta irekiak erabiltzea du ezaugarri, eta nahita baztertzen du perkusioaren ohiko funtzioa: laguntzaile izatea, alegia.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q357179
* Multimedia: Elvin Jones / Q357179
# Elvira Azkarate Etxebarria

Elvira Azkarate Etxebarria (Bilbo, Bizkaia, 1903ko martxoaren 29a - Leioa, Bizkaia, 2013ko urriaren 21a) ehun urtedun bizkaitarra izan zen. Bilboko Solokoetxe auzoan jaio zen 1903an eta bere senarra 1994an hil zenetik Bizkaiko Foru Aldundiak Leioan duen egoitza batean bizi zen.
Etxebarriko Larragan baserrian igaro zuen bere haurtzaroa. 1927ko maiatzaren 15ean ezkondu zen Begoñako basilikan, Sopelako Jesus Bilbaorekin. Eztei-bidaia Donostiara egin zuten.
Hiru seme-alaba izan zituzten: Karmele, Josu eta Luis Javier.
2013ko urriaren 21ean hil zen 110 urte eta 206 egun zituela.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.funeuskadi.com/paginas/asp/esquelas.asp?idEsquela=4063

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko pertsonarik nagusienen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Deia egunkariak Elviraren 108. urtebetetzean eginiko erreportaia.
* (Gaztelaniaz) Deia egunkariak Elviraren 110. urtebetetzean eginiko erreportaia.
* Datuak: Q12256782
# Elverum

Elverum Norvegiako udalerria da. Hedmark konderrian kokatua dago. 1229.32 km² ditu eta 19.465 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Åmot Trysil Våler Løten

## Kanpo estekak

* Datuak: Q109140
* Multimedia: Elverum / Q109140
# Elektra konplexu

Elektra konplexua alabak aitaganako duen atxikimendu erotikoa da, 3-4 urte bitartean agertzen dena eta super-egoaren erabateko finkatzearekin berez desagertzen dena. Aitaren konplexua ere deritzo. Carl Gustav Jung psikiatra suitzarrak 1912an proposatu zuen Edipo konplexuaren nolabaiteko ordain moduan.

## Kontzeptua

Jungen arabera, Elektraren konplexua neskengan haurtzaroko uneren batean ohikoa da, baina, batzuetan, haratago doa. Aitarekiko atxikipen afektiboak edo maitemintzeak lehia sor dezake amarekin. Neskatoen garapenean dinamika normala dela suposatzen da, 3 urtetik aurrera ikus daitekeena eta modu naturalean konpondu ohi dena.
Mutikoen kasuan ez bezala, egoera hori ez da hain argia, eta oharkabean pasatzen da, neskek oso lotura estua baitute amekin, eta horrek zaildu egiten die amarekiko lehiakortasunari eustea.
Konplexuaren bereizmen hoberenean, neskak gurasoarekiko zaletasuna du. Hala ere, kasu patologikoetan kontrakoa gerta daiteke, neskak aita arbuiatzea, iruzur egin ziotelako.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2010]
* ↑ (Gaztelaniaz) Sabater, Valeria. «Complejo de Electra: ¿qué es y cuáles son sus efectos?» La Mente es Maravillosa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q324081
# Elektriona

Elektriona (bere izenak, "dizdiratsu" esan nahi duena), greziar mitologian, Helios eguzki jainkoa eta Rodo lamiaren alaba bat eta, beraz, heliaden arreba zen.
Bere bizitza osoan birjina mantendu zen, eta, hil zenean, Rodaseko biztanleen aldetik, heroi edo erdijainkosa ohoreak jaos zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2043578
# Elektralkiza

Elektralkiza Alkizako Arana bailaran dagoen minizentral hidroelektrikoa da, Mandabe errekaren urak baliatzen dituena.
Mandabe errekaren urak baliatzea energia elektrikoa ekoizteko ahalegin asko izan ziren XIX.mendearen bukaeran eta XX. mendearen hasiera. Lehen proiektua Jeronimo Arbilla Zubiarrainek egin zuen 1895ean, elektrizitatea usatu nahi baitzuen Tolosan zuen zerrategiko zerra mugitzeko. Ez zuen aurrera egin eta ondoren beste proiektu eta sustatzaile batzuk etorri ziren.
Elektralkizaren aitzindaria 1911an eraiki zen. Garaikoetxeko Inazio Urruzolak, Arritzagako Eusebio Zubiaurrek, Zumitzetako Markos Bengoak eta Antzietako Fermin Rotetak Electra Alquizana enpresa sortu zuten eta Bentzalaga baserriko lurretan, Mandabe errekan, zentral bat eraiki zuten. Errekan metro bateko altuerako eta 10 metro luzeko orma bat egin zuten eta horren ezkerreko muturrean kanal ireki bat zegoen, 345 m-ko luzerako nondik ura desbideratzen zen. Kanalaren bukaeran 12 x 2,5 m-ko biltegi bat zegoen eta hortik 30 cm-ko burdinazko hodi bat ateratzen zen 46 m-ko bidea egiten zuena turbinan sartu arte. Turbina 25 zaldi-potentziakoa zen. Hortik Alkiza, Anoeta, Billabona eta Hernialde herriak eta Echezarreta paper-fabrika hornitzen ziren.
Electra Alquizanako bazkideek 1919an Igarantzabal baserriko lurretan, Igaran errotatik uraz gora, beste zentral bat eraikitzeko eskaera egin zuten, Central Eléctrica de Alquiza izenarekin. 1921ean baimena ematen zitzaienean enpresa jada Echazarreta paper-fabrikari salduta zuten. Zentrala ofizialki 1923ko otsailaren 23an jarri zen abian.
Zentralak Ilunbe errekastoak Berandoain baserriko lurretan duen iturbegitik eta Bidani errekatik biltzen ditu urak. Ilunbe errekastoko urak 285 m-ko luzerako kanal baten bidez Bidani errekaren iturbururaino eramaten dira. Bien urak biltegira eramaten dira, 131 m$^3$ biltegiratzeko gai dena. Biltegitik ura 139 m-ko eta 30 cm-ko hodi baten bidez turbinara eramaten da. Turbina 105 zaldi-potentziako zen.
Electra Alquizanak Echezarretarekin eginiko tratuan zentral berriak Alkiza elektrizitatez hornitzea egon zen. Ondorioz, alkizarrei kuotak 'Argiaren zalea' izeneko sozietate baten bidez kobratzen zitzaizkien, 1971an Iberduero herria argindarrez hornitzen hasi zen arte bi transformazio-zentro instalatuta.
Garai horretan Echezarretak zentrala itxi zuen eta abandonaturik gelditu zen.
1982. urtean Polikarpo Odriozolak zentralaren instalazioak eta ustiatze-eskubideak erosi zituen. Obra handiak egin behar izan zituen: ur-hodia eta presa garbitu, turbina eta makineria konpondu eta hari berriak jarri. 1996an ekin zion berriz ere elektrizitatea produzitzeari.
Elektralkizako azpiegiturak badu bereizitasuna. Ura iturburuetatik zuzenan biltzen denez eta ubide bidez presara eramaten denez, ez zaio ibai-faunari eragozpenik jartzen uraz gora eta behera ibiltzeko, gainerako presa gehienek egiten duten legez.

## Erreferentziak

* ↑ Eskolako ikasleak. (2002). Oilategitik 2. alea, 18-21 or. ISBN eu..
# Elektrizitate estatiko

Gorputz batek elektroiak galdu edo irabazi egin ditzake gorputz hori positiboki edo negatiboki kargatuta utzita, horri elektrizitate estatikoa deritzo. Elektrizitate estatikoaren efektuak ezagunak dira pertsona gehienentzat, ikusi edota sentitu ahal izan dituztelako horrek eragindako “txispak”. Objektu kargatuak elektrizitate gidatzailearengandik hurbil jartzen direnean kontrako poloarekin sortzen da elektrizitate estatikoa.

## Nola sortzen da

Gorputz guztiak atomoz osatuta daude. Atomo hauek protoiez, elektroiez eta neutroiez osatuta daude. Protoiak karga elektriko positiboa dute, elektroiak karga elektriko negatiboa dute eta neutroiak ez dute karga elektrikorik.
Gorputz baten atomoak neutroak dira protoi eta elektroi kantitate bera dagoelako, hau da, elektroien karga negatiboa neutro bihurtzen da protoien karga positiboen ondorioz.
Gorputz bat kargatu ahal dugu positiboki elektroiak kentzen badizkiogu haren atomoari (karga negatiboak kentzen dizkiogu). Kasu honetan gorputza karga positiboarekin geratuko da. Gorputz bat kargatu ahal dugu negatiboki elektroiak gehitzen badizkiogu. Kasu honetan gorputza karga negatiboarekin geratuko da.
Objektu bi igurzten direnean bata bestearen kontra, objektu batzuek elektroiak galtzeko joera dute baina beste batzuek elektroiak irabazteko joera dute. Karga akumulazioari elektrizitate estatikoa deitzen zaio. Karga estatikoak denbora mugatua du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q845744
* Multimedia: Static electricity / Q845744
# Elektrobalbula

Elektrobalbula hodi edo bestelako eroanbide batean barrena doan fluido baten emaria kontrolatzeko balbula elektromekanikoa da. Korronte elektrikoak kontrolatzen du balbula elektroiman edo solenoide baten bidez. Bi ateko balbula bada, fluidoa pasatu edo ez pasatu egoeren artean kommutatzen du balbulak; hiru atekoa bada, fluidoa bi zirkuituren artean kommutatzen du.
Industrian asko erabiltzen dira era guztietako likido eta gasen iragatea kontrolatzeko. Etxetresna elektriko batzuetan ere erabiltzen da; adibidez, plater-garbigailuetan eta ikuzgailuetan.
Elektrobalbulak eta balbula motordunak gailu desberdinak dira, eta ez dira nahastu behar; balbula motordunetan, motor batek eragiten dio balbulari.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1430621
* Multimedia: Solenoid valves / Q1430621