OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Errekorren Guinness Liburua

Errekorren Guinness Liburua edo Munduko Errekorren Guinness Liburua (euskaraz Guinness World Records, 2000. urterarte The Guinness Book of Records bezala ezaguna) urtero argitaratu ohi den mundu mailako erreferentzia liburua da. Munduan zehar gizakien ekintza eta naturaren muturreko gertakariei buruzko errekor bilduma bat da. Liburuak berak bere berezko errekorra du, garai guztietako egile-eskubideak dituen libururik salduena baita. Bitxikeri modura, Estatu Batuetako liburudenda eta liburutegietan libururik lapurtuena dela aipatu daiteke.

## Historia

Guinness World Records erakundeak bere buruaz dioenez, 1951ko egun batean sortu omen zen, garaiko Guinness garagardotegiko sir Hugh Beaver zuzendariak bere lankideekin batera ehizera joan zenean. Aldi hartan, txirri urreztatua Europako ehiza txoririk azkarrena ote zenaz ezatabaidan hasi ziren. Beaverrek fidagarria zen erantzunik ez zuen aurkitu ahal izan, hortaz mota honetako gaiak bilduma batean erregistratuta zituen liburu bat oso saldua izango zela gogoeta egin zuen.
Beaverren ideia egi bilakatu zen: Guinness garagardotegiko Christopher Chataway langileak Norris eta Ross McWhirter ikasle bikiei eginkizun hori eskaini zien, hauek bitxikeri eta gertakari bilaketan trebea zen Londoneko agentzia batetara zuzendu ziren. McWhirter anaiak 1954ko abuztuan argitaratu zen Guinness Book of Records liburua bildumatu eta idazteko arduradunak bihurtu ziren.
Londoneko Fleet Street kaleko 107. zenbakian Guinness Book of Records argitaletxea sortu ondoren, 1955ko abuztuaren 27an 197 orrialde zituen lehen argitalpena kaleratu zuten eta urte hartako gabonetarako Britainia Handiko liburu salduenen zerrendaren barnean kokatu zen. "Gure burua iragartzeko modu bat zela suposatzen zen, ez diru iturri bat" aipatu omen zuen Beaverrek. Hurrengo urtean Estatu Batuetan 70.000 kopia saldu ziren. Laster, munduko errekorren informazio iturri fidagarriena bilakatu zen.
Liburua bera berezko errekor bihurtu da. Guinness Errekorren liburuak 100 herrialdeetan zehar 100 milioi gorako salmentak lortu ditu eta 37 hizkuntzerara itzulia izan da.
2009ko Guinness World Record liburuan datozen betaurrekoekin bertan dakartzan hiru dimentsiotan (3D) hautatutako irudiak ikus daitezke.

## Ikusi

* Arthur Guinness
* Guinness garagardoa

## Kanpo estekak

* Webgune Ofiziala
* Datuak: Q41675
* Multimedia: Guinness World Records / Q41675
# Errekortari

Tauromakian, errekortariak zezen eta beste abelgorrien oldarrak saihestuz artaziak eta akrobaziak pertsonak dira; zezenik hiltzen ez duten toreatzaileak, parte hartzen dutenak errekortarien lehiaketetan, uztai lehiaketetan eta antzeko ikuskiozun batzuetan.
Batzuetan, artaziak egiteko pertika edo makil luze bat erabiltzen dituzte errekortariek zezenaren gainetik jauzi egiteko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3753218
* Multimedia: Recorte / Q3753218
# Errekurtsio

Matematikan eta programazioan, errekurtsioa prozesu bat antzeko era batean, bereziki tamaina edo maila txikiagoko problema batera bihurtuz, errepikatzea da, azken kalkulu edo soluzio batera heldu arte. Adibidez, zenbaki baten faktoriala kalkulatzeko errekurtsiozko definizioa honako hau da: n!=n×(n-1)!, non (n-1)! problema txikiagoa den n! baino, berriz ere errekurtsioz murrizten dena 0!=1 emaitzara heldu arte.

## Ikus, gainera

* Errekurtsio
* Iterazio
* Droste efektua

## Erreferentzia

* ↑ (Ingelesez) «Recursive definition» courses.engr.illinois.edu (Noiz kontsultatua: 2015-12-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q179976
* Multimedia: Recursion / Q179976
# Errekrutatze

Errekrutatzea norbait armadan soldadu gisa aritzeko hartzea da.
Alfredo Handia erregearen erregealdian (849-899), menpekoak bitan banatu zituzten, nekazarien erdiak euren etxeetan uztak zaintzen eta beste erdiak armadan zerbitzatzeko erreklutatuak ziren, beraz, zeregin militarrak txandakatuak ziren herritarren artean.
Feudalismo garaian, nekazarien errekrutatzeak ohikoak ziren arma gizonen beharrak asetzeko, normalean zulatzaile, esploratzaile, egurketari eta abar bezala, eta ez gerlari bezala. Frantzia bezalako toki batzuetan hamarrenaren instituzioa garatu zuten, honen bidez nekazariek urtero gauzaz zerga bat ordaintzen zutelarik edo jaun feudalentzat lan egiteko errekrutatzen zirelarik, lan militarretan edo beste mota batekoetan.
Hala ere, errekrutatze hauetako bakar bat ere ez zen izan Frantziako Iraultza garaian Europan egin ziren magnitudekoak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. errekrutatu, errekruta, errekrutatzen. in: Euskaltzaindiaren Hiztegia..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2566803
* Multimedia: Impressment / Q2566803
# Elexaga

Elexaga Larrabetzuko (Bizkaia) auzoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12256689
# Elexalde (Arakaldo)

    Artikulu hau Arakaldoko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Elexalde».
Elexalde Arakaldon dagoen auzoa da, herriburua dena.

## Ikus, gainera

* Enkarterri

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48750431
# Etxauzia Nafartarren Etxea elkartea

Etxauzia Nafartarren Etxea elkartea Ipar Euskal Herrian Euskal Herri osoari begira sortutako proiketu kultural zabala da. Lehen helburua herri nafar horretan dagoen Etxautz gaztelua erostea da han mota guztietako ekintzak antolatzeko. Hori lortzeko Ipar zein Hegoaldeko partaideak baina baita ere euskal diasporaren partaideak erakarri nahi dituzte, haien hitzetan "Munduko Euskal Etxe guztien Ama" eraikitzeko. 2017an elkarteak 215 kide eta 2.500 sustengatzaile ditu, Kattalin Saint-Marie koordinatzaile nagusia izanik.

## Ideiaren jatorria

Asrim senar-emazteak, Miamin bizi den bikote aberats bat, XVI. mendeko Etxautz gazteluaren jabeak dira. Bikoteak udako egonaldia egiten du gazteluan baina adinean sartuta daude eta, horregatik, gaztelua salgai jartzea deliberatu zuten duela gutxi. Horren berri izatean, baigorriar talde batek gaztelua euskaldunon eskuetara itzuli behar zela pentsatu zuen, eta eraikina erosteko 2016an kanpaina abiarazi zuen, «Euskaldun bat, euro bat» izenpean. Kanpainak arrakasta dezente izan zuen lehenengo fasean eta 2017an kanpainaren bigarren faseari ekin dio zion Etxauzia Nafartarren Etxea elkarteak.

## Proiektua

Elkartearen helburua mila urtean herritarrentzat itxita egon den eraikin honen jabe egin eta herritarrei zabaltzea da. Horren bidez Ipar Euskal Herriaren barnealde osoa biziarazi nahi dute ekonomikoki, kulturalki eta linguistikoki . Baina proiektua ez da Baigorriarrentzat bakarrik, euskal herritar guztientzat baizik. Gazteluan ekimen desberdinak kokatuko dira: Lantegi Elkartea, Ondarearen interpretazio zentroa, kultur-ekimenak eta -ikuskizunak egiteko gunea eta diasporari eskainiko zaizkion hainbat zerbitzu.

## Egitura

Etxauziaren jabeak herritarrak izango dira eta beraz kudeaketa autogestioan oinarrituko da. Proiektu komunitarioa izango da, beraz. Lau lantalde jarri dira abian elkartean: ekonomia, kultura, ondarea eta diaspora. Laurak koordinatzeko administrazio kontseilu bat dago Kattalin Saint-Marie koordinatzaile nagusia izanik.

## Partaideak

Etxauzia Nafartarren Etxea elkarteak 225 bazkide ditu egun, asko Baigorrikoak, baina baita Ipar Euskal Herriko barnealde nahiz Euskal Herri osoko batzuk ere. 2.500 sustengatzaile ditu, halaber, tartean Euskal Herrian oso ezagunak diren pertsonak, esaterako Bernardo Atxaga, Kristiane Etxaluz, Maika Etxekopar, Miren Gaztañaga, Amets Arzallus, Miren Amuriza, Sustrai Colina, Itxaro Borda, Pedro Miguel Etxenike...

## Elkartearen kontaktua

* Telefonoa:0033 (0)685703506
* E-posta:kattalin.stm@etxauzia.eus
* Weborria: http://etxauzia.eus/eu/hasiera/
* Twitter: Tweets by @etxauzia1

## Ikus, gainera

* Etxautz gaztelua
* Mixel Bergouignan (1947-2017), elkartearen lehendakariordea izan zen.
* Kattalin Saint-Marie (1992), egitasmoaren koordinatzailea.

## Kanpo estekak

* Elkartearen webgune ofiziala.
* Ekimenari buruzko erreportaia Gara egunkarian.
* Datuak: Q31188393
# Etxe-aldaketa eguna

Etxe-aldaketa eguna (ingelesez: Moving Day) New Yorken kolonia garaietatik Bigarren Mundu Gerra arte etxe-aldaketa egiteko eguna izan zen.

## Jatorria

Batzuen ustez, egun horretan kontratuak eten eta, beraz, etxez aldatzeko ohitura lehendik zetorren, eta arauak fenomenoa ofizialdu besterik ez zuen egin. Batzuek diote kolonizatzaile herbeheretarrak egun horretan iritsi zirela Manhattan uhartera eta horregatik aukeratu zela data; beste batzuek, Ingalaterran ospatzen zen May Dayak eragin zuela erabakia.

## Historia

1820an, New Yorken, hiriko araudiak lege berri bat jaso zuen: beste datarik zehaztu ezean, etxebizitzen alokairuen kontratuak maiatzaren lehenera arte egongo ziren indarrean. “Etxe-aldaketak egun bakarrean egitea ohitura zaharra” zela, “hiria txikia zen, biztanleak urriak ziren eta gehienak etxe berean urte luzez bizi ziren garaikoa”, John Pitard New Yorkeko Elkarte Historikoaren sortzaileetako batek 1832an edo 1833an Eliza alabari gutun batean azaldu zionez.
Hiriaren oparotasun biziak biztanle berri samaldak erakartzen zituen. Hainbeste jendek bizitokia izan zezan, etxebizitzen eraikuntzak eta alokairuen merkatu espekulatiboak nabarmen egin zuten gora. Hala, alokatzaileek errenta neurriz kanpo igotzeko aprobetxatzen zuten maiatzaren leheneko legea, eta maizter askok urtero arrazoizko prezioan beste etxe bat bilatu behar zuten. Denek egun berean egiten zuten aldaira.
Goizeko 9etan hasten zen gurdien joan-etorri nahaspilatsua. Konderriko milaka orgazain biltzen ziren hirian, egun bakarreko pagotxaren bila. Altzariak batetik bestera garraiatzeko eskaera gero eta handiagoa zenez, haiek ere prezioak puztu zituzten. Hainbat astetako jornala ordu gutxi batzuetan irabazteko joan-etorri asko egin behar zituzten, gainera, eta presak kaosa areagotu zuen.

## Lekukotzak

Frances Trollope idazle ingelesak honela deskribatu zuen anabasa: “Maiatzaren 1ean New Yorkeko populazio izurritik ihesi ebakuatzen ari direla dirudi”. Davy Crockett abenturazaleari moving dayak iritzi kontrajarriak eragin zizkion 1834an: “Broadwayera itzuli ginenean, hiri osoa kalamitate latz batetik ihesi zihoala iruditu zitzaidan (...) Jolasean daudela dirudi, dibertimendu hutsez aldatzen direla etxez”. George Templeton Strong abokatuaren arabera: “Hiria ez dut sekula ikusi halako egoera kaotikoan. Etxeek barrenak kalean husten dituztela dirudi. (...) Zibilizazioaren aro nomada eta migratzailetik ez dugu aurrera egin, Tartariako estepako behizainak bezalakoak gara”.

## Amaiera

XX. mendeko lehen urteetan, milioi bat inguru newyorktar aldatzen ziren etxez maiatzaren 1ean. Baina bi mundu gerren ondorengo estualdiek ohituraren gainbehera ekarri zuen. 1945ean New York Timesek legea indargabetu zutela jakinarazi zuen: “Etxebizitza eskasiak etxe-aldaketaren eguna ezabatu du”.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 Irazustabarrena, Nagore. (2016-05-01). «Maiatzak 1, etxe-aldaketen eguna» Argia CC-BY-SA lizentzia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6927050
* Multimedia: Moving Day (New York City) / Q6927050
# Etxautz konderria

    Ez nahasi Baigorriko Bizkonderriarekin.
Etxautz konderria, Karlos III.a Espainiakoa erregeak, 1784an, José Manuel de Acedo y Jiménez de Loyola eman zion Espainiako erresumako noblezia titulua da. Izena Baigorri (Nafarroa Beherea) herritik datorkio. Egungo kondea Alfonso Cervantes Sánchez-Navarro da.

## Kondeen zerrenda

| | Izena | Urteak |
| Karlos III.a Espainiakoa erregeak |||
| I.a | José Manuel de Acedo y Jiménez de Loyola | 1784-1786 |
| II.a | José María de Acedo y Atodo | 1788-1809 |
| III.a | María del Pilar de Acedo y Sarria | 1809-1867 |
| IV.a | María Amalia del Pilar de Aguirre-Zuazo y Acedo | 1867-1876 |
| V.a | José María Ortuño de Ezpeleta y Samaniego | 1876-1919 |
| VI.a | María de la Purificación Joaquina de Ezpeleta y Álvarez de Toledo | 1919-1949 |
| VII.a | Fernando de Villar-Villamil y Ezpeleta | 1949-1984 |
| VIII.a | Blanca María del Carmen de Villar-Villamil y Ezpeleta | 1984-1993 |
| IX.a | Carlos Sánchez-Navarro de Villar-Villamil | 1993-2010 |
| X.a | Alfonso Cervantes Sánchez-Navarro | 2010-egun |

## Oharrak

* ↑ Euskaltzaindiaren webgunean, leku-izenen bilatzailean, ez da ez Etxauz, ez Etxautz agertzen, deituren bilatzailean Etxautz hobesten da.

## Erreferentziak

* ↑ Boletín Oficial del Estado 28/01/2010
* ↑ Manzanos Arreal, P.; Vives Casas, F.. (2001). Las mujeres en Vitoria-Gasteiz a lo largo de los siglos. Recorridos y biografías. Gasteizko Udala, 98-100 or..

## Bibliografia

* (Gaztelaniaz) Elenco de Grandezas y Títulos Nobiliarios Españoles. Instituto "Salazar y Castro", C.S.I.C.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5781543
# Etxe-mediku

Etxe-medikua, familia-medikua, oheburuko medikua, familiako medikua edo etxeko medikua gaixoaz bereziki eta etengabe arduratzen den medikua da. Gaur egun, Gizarte-Segurantzaren sisteman, familiako partaideak zaindu eta artatzen dituena. Praktika orokorraren ikuspegi holistikoak paziente bakoitzaren gaixotasuna zaintzeko kontuan hartu beharreko faktore biologiko, psikologiko eta sozialak hartu nahi ditu kontuan. Beren eginkizunak ez dira gorputzeko berariazko organoetara mugatzen, eta gaitasun bereziak dituzte osasun arazo ugari dituzten pertsonak tratatzeko. Edozein adinetako eta sexuko pazienteak herrialdeen artean aldatzen diren konplexutasun mailekin tratatzeko trebatzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2002]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6500773
* Multimedia: General practitioners / Q6500773
# Eryx (generoa)

Eryx Erycinae subfamiliako narrasti genero bat da, Boidae familian. Europako hego-ekialdean, Afrikako iparraldean eta Asiako hegoaldean bizi dira.

## Espezieak

* Eryx borrii Lanza & Nistri, 2005
* Eryx colubrinus (Linnaeus, 1758)
* Eryx conicus (Schneider, 1801)
* Eryx elegans (Gray, 1849)
* Eryx jaculus (Linnaeus, 1758)
* Eryx jayakari Boulenger, 1888
* Eryx johnii (Russell, 1801)
* Eryx miliaris (Pallas, 1773)
* Eryx muelleri (Boulenger, 1892)
* Eryx somalicus Scortecci, 1939
* Eryx tataricus (Lichtenstein, 1823)
* Eryx whitakeri Das, 1991

## Kanpo estekak

* Datuak: Q259945
* Multimedia: Eryx / Q259945
* Espezieak: Eryx
# Eusebio Untzue

    Artikulu hau kirol zuzendariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Untzue (argipena)».
Eusebio Untzue Labiano (Orkoien, Nafarroa Garaia, 1955eko otsailaren 26a) kirol zuzendaria da. Anaia du Juan Carlos Untzue futbol atezain ohia eta entrenatzailea. Jaioterrian, Piensos Unzué enpresaren jabe da.
1970ean Irurtzungo Nuevo Legarra gazte taldean hasi ondoren, 1973an Reynoldsen sartu zen. Babeslea edozein izanda ere (Banesto, iBanesto.com, Illes Balears, Caisse d'Epargne) bertako taldearen kirol zuzendaria izan da, eta baita ere egun Movistar Teamean.

## Erreferentziak

* ↑ Espainierarako grafian Unzué.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3055414
# Eusebio Vélez Saria

Eusebio Vélez Saria urtero Duranan antolatutako lasterketa da. Eusebio Vélez arabar txirrindulariaren omenez egiten dute.
Euskaldun Txapelketarako baliagarria da. 23 urtez azpiko eta elite mailako txirrindulariek har dezakete parte.

## Palmaresa

| Urtea | Garailea | Bigarrena | Hirugarrena |
| 1998 | Jordi Cervantes | Juan Manuel Garate | Rubén López |
| 1999 | Aitor Pérez Arrieta | José Iván Gutiérrez | Gorka Arrizabalaga |
| 2000 | Gorka González | Luis Murcia | Unai Barazabal |
| 2001 | Jorge Nogaledo | Iker Camaño | Santiago Pérez |
| 2002 | ? | ? | ? |
| 2003 | Mikel Elgezabal | Jokin Ormaetxea | Aitor Pérez Arrieta |
| 2004 | Josu Agirre | Ángel Vázquez Iglesias | Julen Zubero |
| 2005 | Ángel Vázquez Iglesias | Asier Corchero | Aitor Regillaga |
| 2006 | Ismael Esteban | Francisco Gutiérrez | Ramuntxo Garmendia |
| 2007 | Fabricio Ferrari | Xabat Mendiguren | Ismael Esteban |
| 2008 | Fabricio Ferrari | Luis Moyano | Mikel Filgueira |
| 2009 | Víctor de la Parte | Aleix Fabregas | Fabricio Ferrari |
| 2010 | Paul Kneppers | Florentino Márquez | Unai Elorriaga |
| 2011 | Jorge Martín Montenegro | Eduard Prades | Mike Terpstra |
| 2012 | Víctor de la Parte | Krzysztof Tracz | Alain González Estíbalez |
| 2013 | Alain González Estíbalez | Julián Barrientos | Carlos Antón Jiménez |
| 2014 | Francesc Zurita | Francisco Javier Martín | Miguel Ángel Benito |
| 2015 | Jon Irisarri | Jonathan Lastra | Alain Santamaría |
| 2016 | Sergio Samitier | Sergio Vega | Gotzon Martín |
| 2017 | Txomin Juaristi | Xavier Cañellas | Unai Cuadrado |
| 2018 | Pol Hervás | Unai Iribar | José Daniel Viejo |
| 2019 | Oier Lazkano | Iker Ballarin | Unai Iribar |
| 2020 | ez zen jokatu COVID-19 pandemiaren ondorioz | ez zen jokatu COVID-19 pandemiaren ondorioz | ez zen jokatu COVID-19 pandemiaren ondorioz |
| 2021 | Unai Iribar | Julen Arriolabengoa | Imanol Álvarez |
| 2022 | Iker Barandiaran | Andoni López de Abetxuko | Xabier Berasategi |
| 2023 | Nicolás Alustiza | Edgar Cadena | Haritz Azurmendi |
| 2024 | Diego Ruiz de Arkaute | Isaac Gracia | Alejandro Ropero |

## Erreferentziak

* ↑ Unai Iribar garaile Duranan
* ↑ Iker Barandiaran txirrindulari lazkaotarrak garaipena lortu du Duranan
* ↑ Nicolas Alustiza txirrindulari zumarragarrak Duranako lasterketa irabazi du
* ↑ «Diego Ruiz de Arkaute eta Iñaki Murua Euskadiko txapeldunak» Euskadiko Txirrindularitza Federazioa 2024/06/10..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q39071547
# Eusebio Rebolé

Eusebio Rebolé Del Castillo (Irunberri, 1943-) historialari, abokatu eta ikerlari nafarra da.

## Bibliografia

* Vocabulario de Euskera en Lumbier
* Historia de la villa de Lumbier-Ilumberri (1988)
* Lumbier-Ilumberri, 1800-1928: la acción del ayuntamiento y el protagonismo del pueblo en la vida cotidiana (1998)
* Cofradías y pasos de Semana Santa de Lumbier/Aste Santuko pauso eta kofradiak Irunberrin (2008)
* Datuak: Q12257441
# Eusebio Zuloaga

Eusebio Zuloaga González (Madril, 1808ko abenduaren 15a – Deustu, 1898ko otsailaren 23a), gipuzkoar armagilea izan zen, damaskinatu modernoaren sortzailea.
Parisko arma-fabrika batean eta Saint-Etiennen aritu zen lanean; armak egiteaz gain, dekoratzeaz ere arduratu zen. Eibarren finkatu zen eta damaskinatuetako ornamentazioa hobetu eta errazteko teknika berria asmatu eta armagintza modernizatu zituen.
Galvanoplastian aditua zen Ramona Boneta ezkondu eta hiru seme izan zituen:
* Daniel Zuloaga, zeramikari eta margolaria.
* Guillermo Zuloaga, zeramikaria.
* Plácido Zuloaga, damaskinatugilea.

## Erreferentziak

* ↑ «Dos siglos del padre del damasquinado» Diario Vasco 2008-12-15.
* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Zuloaga,Eusebio. .
* Datuak: Q5414239
* Multimedia: Eusebio Zuloaga / Q5414239
# Embd

Embd Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, Valais kantonamendua barrutian. 2014an 295 biztanle zituen 13,37 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68026
* Multimedia: Embd / Q68026
# Embden (Maine)

Embden Ameriketako Estatu Batuetako herri bat da. Somerset konderrian kokatuta dago, Maine estatuan. 902 biztanle ditu, 43,49 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Somerset konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3450664
* Multimedia: Embden, Maine / Q3450664
# Embden (Ipar Dakota)

Embden Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cass konderrian dago, Ipar Dakota estatuan. 41 biztanle ditu, 1,860145 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Cass konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4138211
# Embeltran kalea

Embeltran kalea :
| Donostia, Parte Zaharra ||
| Embeltran kalea, Antzoki Zaharra atzean. ||
| Herrialdea Lurraldea | Euskal Herria Gipuzkoa |
| Embeltran kalea Embeltran kalea Embeltran kalea ||
| Koordenatuak: | 43°19′21.4″N 1°59′06.0″W﻿ / ﻿43.322611°N 1.985000°W﻿ / 43.322611; -1.985000 |
Embeltran kalea Donostiako Parte Zaharreko kale bat da. Kale Nagusitik Narrika kalearaino doa.

## Izenaren jatorria

"Embeltran" izenak jatorri gaskoia du. Jakina denez, Donostiak gaskoi populazio garrantzitsua izan zuen, eta bertako toponimian aztarna ugari utzi zuten Gaskoieraz "Em" partikulak "jauna" esan nahi du; beraz, Embeltran izenak "Beltran jauna" edo "Don Beltran" esan nahi du.
Zalantza da zein zen Beltran Jaun hori. Serapio Muxikak harresiaren "Beltran jaunaren Kuboaren" 1542ko erreferentzia jaso zuen. Kubo hori Zurriola aldean zegoen kokatuta, geroago Amezketako Kuboak ordeztu zuena. Beltran hori Beltran de la Cueva, Alburquerqueko dukea, izan daiteke. De la Cueva 1522an Gipuzkoako Jeneral Gorena zen eta San Martzialgo gudua irabazi zuen. Kalearen izena izan daiteke bertan bera bizi zelako ala berak kubo hori egiteko agindua eman zuelako.

## Kale historikoa

Oso kale zaharra da. 1566ko erroldan eta 1630eko Ordenantzetan agertu zen. 1722 izena beste kale bati eman zitzaion baina Plaza Berria egiteko desegin zuten. XVIII. mendean gaur egungo kaleari eman zitzaion; mende horretan kalea konpondu zen, horretarako Erregearen Probestuaren etxartea desageraraziz.

## Indusketa arkeologikoa

XX. mendeko amaieran kaleko 3. zenbakian, etxeko zorupean eginiko arkeologia indusketa batean berandu Erdi Aroaren Probestu izan zen Miguel Martínez de Engómez leinuaren etxea aurkitu zen. Bertan, material arkeologiko ugarirekin, Erdi Arotik aldatu gabe iraun duen sekuentzia estratigrafiko baten erregistroa aurkitu zen.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.donostia.org/calles.nsf/de162e902da422cbc1256b7a002ce5c4/584452e3713e6371c12570180051505c?OpenDocument
* ↑ http://www.donostia.org/calles.nsf/de162e902da422cbc1256b7a002ce5c4/c9b1409a2666ff8bc125701800514eb4?OpenDocument
* ↑ http://irutxulo.blogspot.com/2008/12/calle-calle-calle-de-narrica-narrika.html

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): Kalearen ezaugarriak eta historia Donostiako Udalaren webgunean.
* (Gaztelaniaz): Miren Ayerbek eta cesar Fernándezek indusketa arkeologikoaren gaineko txostena. Zainak aldizkaria, 19.zk. Donostia: Eusko Ikaskuntza, 1999, 215-226 or. ISSN:1137-439X. ISBN 84-8419-958-4
* Datuak: Q25474288
# Embaúba (São Paulo)

Embaúba Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 2.449 biztanle ditu 83,129 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q657923
* Multimedia: Embaúba (São Paulo) / Q657923
# Espazioaren Konskistatzaileen Monumentua

"Espazioaren Konskistatzaileen" Monumentua (errusieraz: Монуме́нт «Покори́телям ко́смоса», translit.: Monumént "Pokorítelyam kósmosa", mənʊˈmʲent pəkɐrʲˈitʲɪlʲɪm ˈkosməsə ahoskatua) Moskuko eraikin ikusgarri bat da, 107 metroko garaierako, titanio xafla distiratsuz egina. 1964an eraiki zen, Sobiet Batasunaren garaian.

## Kokapena

Moskun VDNKh izenarekin ezagutzen den ingurunean dago. Errusierazko siglak dira Nazioaren Ekonomiaren Lorpenen Erakusketa adierazten dutenak, eta 1992tik inguruneak Erakusketa Gune Pan-Errusiarra izena duen arren, metro sarbidea VDNKh da oraindik.
Monumentua inguruko parke laua baino garaiago dagoen muino batean dago, eta azpian Kosmonautika Museoa dauka.

## Historia

1958ko martxoan Sputnik satelitea jaurti eta hilabete gutxira, lehiaketa antolatu zuen aginte sobietarrak, Espazio Aroaren lorpenak goratzeko monumentua sortzeko. 350 proposamen iritsi ziren, eta obelisko erako ideiak irabazi zuen, A.P. Faidysh-Krandievsky eskultorearenak, arkitekto biren kolaborazioarekin: A.N. Koltxin eta M.O. Barstx artean. Eraikuntza obra luzea izan zen, eta monumentua 1964ko urriaren 4an inauguratu zuten, Sputniken jaurtiketaren zazpigarren urteurrenean.
Monumentuaren azpialdea museo bat ostatatzeko diseinatu zen arren, museoa bera ez zen ireki 1981ko apirilaren 10a arte, Juri Gagarinen espazio-bidaiaren hogeigarren urteurrena baino bi egun lehenago.

### Iruditegia
## Kanpo estekak

* Datuak: Q2299609
* Multimedia: Monument to the Conquerors of Space / Q2299609