OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Uig (Lewis)

Uig, Eskoziako gaeleraz: Ùig edota Sgìr' Ùig, Eskoziako Lewis uhartean dagoen parrokia zibil eta komunitate bat da, Kanpoko Hebridetan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q468533
* Multimedia: Uig, Isle of Lewis / Q468533
ieaHebridak :
ieaBarruko HebridakieaColl
Acha
Arinagour
ieaColonsay
Scalasaig
ieaEigg
Cleadale
Galmisdale
ieaIslay
Ardtalla
Ballygrant
Bowmore
Bridgend
Lagavulin
Nerabus
Port Askaig
Port Charlotte
Port Ellen
Portnahaven
ieaMull
Ardtun
Bunessan
Calgary
Craignure
Croggan
Dervaig
Fionnphort
Kintra
Knockan
Lochbuei
Pennyghael
Salen
Tiroran
Tobermory
Uisken
Ulva Ferry
ieaJura
Ardmenish
Craighouse
Feolin
ieaSeil
Balvicar
Clachan-Seil
Ellenabeich
ieaSkye
Achachork
Aird of Sleat
Ardvasar
Armadale
Ashaig
Bernisdale
Bornesketaig
Borreraig
Borrodale
Borve
Bracadale
Broadford
Brogaig
Bualintur
Camastianavaig
Camuscross
Carbost (Loch Harport)
Carbost (Portree)
Claigan
Colbost
Drumfearn
Drynoch
Dunan
Dunvegan
Duntulm
Edinbane
Elgol
Ellishadder
Eynort
Eyre
Fasach
Feorlig
Ferindonald
Fiskavaig
Flashader
Flodigarry
Galltrigill
Garafad
Geary
Gedintailor
Gillen
Glendale
Halistra
Harlosh
Heaste
Isleornsay
Kensaleyre
Kilbride
Kilmaluag
Kilmarie
Kilmore
Kilmuir
Kilvaxter
Kingsburgh
Kyleakin
Kylerhea
Lealt
Lower Breakish
Luib
Milovaig
Mugeary
Ollach
Ose
Peinachorran
Peinlich
Portnalong
Portree
Ramasaig
Roag
Sconser
Skeabost
Sligachan
Staffin
Stein
Struan
Suladale
Talisker
Tarskavaig
Teangue
Torrin
Totaig
Tote
Treaslane
Trumpan
Uig
Uigshader
Ullinish
Upper Breakish
ieaTiree
Mannal
Scarinish :
ieaKanpoko HebridakieaBarra
Allasdale
Ardmore
Ardveenish
Bogach
Borve
Brevig
Castlebay
Caolas
Northbay
ieaBenbecula
Bail' Iochdrach
Balivanich
Nunton
Uachdar
ieaHarris
Amhuinnsuidhe
Ardhasaig
Borsham
Borve
Bun Abhainn Eadarra
Hushinish
Leverburgh
Luskentyre
Rèinigeadal
Rodel
Tarbert
ieaHegoaldeko Uist
Askernish
Auratote
Balgarva
Bornish
Daliburgh
Howmore
Iochdar
Kilaulay
Lochboisdale
Stoneybridge
ieaIparraldeko Uist
Ardheisker
Baile Glas
Carinish
Lochmaddy
Newtonferry
Sollas
Tigharry
ieaLewis
Achmore
Adabroc
Aignish
Aird Uig
Aird
Airidh a' Bhruaich
Ardroil
Arnol
Back
Baile an Truiseil
Balallan
Barvas
Bayble
Borrowston
Borve
Bragar
Branahuie
Breaclete
Breivig
Brenish
Broker
Brue
Cabharstadh
Calbost
Callanish
Carloway
Cliff
Coll
Cromore
Cross
Crossbost
Eorodale
Eoropie
Fivepenny
Flesherin
Garenin
Garrabost
Garynahine
Gravir
Gress
Habost
Holm
Kneep
Knock
Knockaird
Laxdale
Leurbost
Lionel
Marybank
Mealista
Melbost
New Tolsta
Newmarket
Newvalley
North Dell
North Tolsta
Parkend
Plasterfield
Port of Ness
Portnaguran
Portvoller
Sandwick
Shawbost
Shulishader
Skigersta
South Dell
Steinish
Stornoway
Swainbost
Timsgarry
Tolsta Chaolais
Tong
Uig :
# Uigurrera

Uigurrera (ئۇيغۇر تىلى, Uyghur tili) Erdialdeko Asiako turkiar hizkuntza da, uigurren hizkuntza dena. Xinjiangeko Uigur Eskualde Autonomoan ofiziala da eta baita eskualdeko lingua franca ere. Euskara bezala, hizkuntza eranskaria da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. . egitean erabilitako izena

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13263
* Multimedia: Uyghur Arabic script / Q13263
# Uibaí

Uibaí Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 13.432 biztanle ditu 550,994 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1761773
* Multimedia: Uibaí / Q1761773
# Uigur

Uigur (uigurrera: ئۇيغۇر, txinera tradizionalez: 維吾爾; txinera sinplifikatuz: 维吾尔; pinyinez: Wéiwú'ěr) Ekialdeko Asian eta Erdialdeko Asian bizi den talde etniko turkikoa da. Gaur egun uigurrak Txinako Herri Errepublikaren mende dagoen Xinjiang edo Ekialdeko Turkestan eskualde autonomoan bizi dira gehien bat. Uigurren komunitateak daude, baita ere, Erdialdeko Asiako herrialde askotan, batez ere Kazakhstanen, Kirgizistanen eta Uzbekistanen.
Talde txikiagoak daude Mongolian, Pakistanen, Afganistanen, Errusian eta Txinako Hunan probintziako Taoyuang konderrian, Txinaren hego-erdialdean. Bestalde, Txinako hiri handienetan uigurren auzoak daude.
Txinako gobernuak uigurren kontrako eskala handiko errepresio neurri gogorrei ekin zien 2014an, Xi-Jinping txinatar presidentearen urte horretako bisitaren kontrako protesten ondoren. Mendebaldeko hainbat herrialdek eta hedabidek berretsi dute Txinako agintariak uigurren genozidio bat eramaten ari direla aurrera, metodo hauexen bitartez: atxiloketa masiboak, han etniako txinatar funtzionarioen immigrazioa, berreziketa programak, erabateko kontrol teknologikoa eta emakumeen antzutze behartua.

## Erreferentziak

* ↑ Peoples Listing: Uyghur. Joshua Project (Noiz kontsultatua: 2009-05-27).
* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 190. arauaː Munduko herriak eta etniak. .. Oharra: Pluralean, uigurrak
* ↑ Ethnic Uygurs in Hunan Live in Harmony with Han Chinese
* ↑ Chinese Cultural Studies: Ethnography of China: Brief Guide.
* ↑ (Ingelesez) «The New World of Xi Jinping - Watch the full documentary» ARTE (Noiz kontsultatua: 2021-07-19).
* ↑ (Ingelesez) «Uighurs: 'Credible case' China carrying out genocide» BBC News 2021-02-08 (Noiz kontsultatua: 2021-07-20).

## Ikus, gainera

* Uigur Khaganerria
* Ekialdeko Turkestan

## Kanpo estekak

* Datuak: Q46118
* Multimedia: Uyghur people / Q46118
# Uruana

Uruana Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. 13.729 biztanle ditu 522,506 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Goiás

## Kanpo estekak

* Datuak: Q22067077
* Multimedia: Uruana / Q22067077
# Uruana de Minas

Uruana de Minas Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 3.282 biztanle ditu 598,221 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1787170
* Multimedia: Uruana de Minas / Q1787170
# Uruapan

Uruapan, ofizialki Uruapan del Progreso Mexikoko Michoacán estatuan dagoen hiria da. Ahuakatearen Mundu Hiribua izenarekin ezagutzen zaio. Uruapan udalerriaren burua da. 2020aren zentsuaren arabera 299.523 biztanle zituen; horren arabera Michoacángo 2. hiririk jendetsuena da, eta Mexikoko 60. hiririk jendetsuena. Juan de San Miguel fraideak sortu zuen 1533an.
Klima epela eta landaredi oparoa du, oso egokia basogintzarako eta nekazaritzarako, batez ere ahuakate-laborantzarako; fruitu horrek eskualdean duen ekoizpen handiaren ondorioz, hiria prozesatzen duten enpresa ugari biltzen ditu. Produktu horiek Amerika, Asia eta Europako herrialdeetara esportatzen dira.
Uruapan Tierra Caliente eskualdearen eta Tarasca ordokiaren arteko lotura-puntutzat hartzen da. Hainbat parke, monumentu kolonial eta natural ditu, gune turistiko nagusietako bat izanik. Gainera, Michoacángo ekonomia-, finantza-, merkataritza-, hezkuntza- eta zerbitzu-gune garrantzitsua da.

## Indigenak

Uruapaneko hizkuntza indigena bateko hiztun gehienak purépechazkoak dira, guztira 15.127 hiztun.

## Auzoak

Uruapan bederatzi auzo ditu:
* La Magdalena
* San Miguel
* San Pedro
* San Juan Evangelista
* San Juan Bautista
* Los Tres Reyes
* La Santísima Trinidad
* San Francisco
* Santo Santiago

## Iruditegia

* San Francisco Paris eliza.
* Cascada Parke Nazionala.
* Maringiak dantzatzen.
* Hiriaren ikuspegia.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.youtube.com/watch?v=OwGL69AWygQ
* ↑ https://lugaresquever.com/wiki/uruapan

## Ikus, gainera

* Uruapan udalerria.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Udaletxearen webgune ofiziala.
* (Gaztelaniaz):10 gauza egiteko Uruapanen.
* (Gaztelaniaz):Webcams Urapanen.
* Datuak: Q399270
* Multimedia: Uruapan / Q399270
# Urtzi Iturriotz

Urtzi Iturrioz Urkiza, (Bilbo, Bizkaia, 1988ko urtarrilaren 12a - ) euskal herritar futbol atezain ohia da, Real Sociedad Bn aritu zena. 2007-2008 denboraldian Bigarren B mailako Amurrio futbol taldean jokatu zuen Real Sociedad Bk utzita.

## Estatistikak

2024ko maiatzak 8an eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| EHU | 3. | 2006/07 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| EHU | Denera | Denera | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Amurrio | 3. | 2007/08 | 36 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 36 | 0 |
| Amurrio | Denera | Denera | 36 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 36 | 0 |
| Sanse | 2.B | 2008/09 | 21 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 21 | 0 |
| Sanse | Denera | Denera | 21 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 21 | 0 |
| Bilbao Athletic | 2.B | 2009/10 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 2 | 0 |
| Bilbao Athletic | 2.B | 2010/11 | 16 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 16 | 0 |
| Bilbao Athletic | Denera | Denera | 18 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 18 | 0 |
| Ponferradina | 2.B | 2011/12 | 7 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 8 | 0 |
| Ponferradina | Denera | Denera | 7 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 8 | 0 |
| Alaves | 2.B | 2012/13 | 12 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | 14 | 0 |
| Alaves | Denera | Denera | 12 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | 14 | 0 |
| Amorebieta | 2.B | 2013/14 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 3 | 0 |
| Amorebieta | Denera | Denera | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 3 | 0 |
| Leioa | 2.B | 2014/15 | 28 | 0 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | 31 | 0 |
| Leioa | 2.B | 2015/16 | 8 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 8 | 0 |
| Leioa | 2.B | 2016/17 | 27 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 27 | 0 |
| Leioa | 2.B | 2017/18 | 26 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | 28 | 0 |
| Leioa | 2.B | 2018/19 | 32 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 32 | 0 |
| Leioa | 2.B | 2019/20 | 26 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 26 | 0 |
| Leioa | 2.B | 2020/21 | 14 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 15 | 0 |
| Leioa | Denera | Denera | 161 | 0 | 6 | 0 | - | - | - | - | - | - | 167 | 0 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 258 | 0 | 9 | 0 | - | - | - | - | - | - | 267 | 0 |

## Erreferentziak

* ↑ Abizena Iturrioz idaztea, euskal herritar horren aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, Iturriotz onartu du deitura horien grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia

## Kanpo estekak

* Fitxa - www.realsociedad.com
* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Datuak: Q6158091
# Urtzi Telleria

Urtzi Telleria edo "Telleria II" (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1985) harrijasotzailea da.

## Biografia

Lasarteko Zelai Eder baserrian harrijasotzaile familia batean jaio zen. Luis Mari Telleria harrijasotzailea du aita eta osaba ere harrijasotzailea izan zen. Iraitz eta Beñat anaiak ere badira. Zelai Ederren entrenatzen dute aitarekin eta Aimar Irigoienek ere han entrenatu izan du.
2014an Harri Txikietan Euskal Herriko txapeldunordea izan zen eta hurrengo urtean Albitzuri Haundia lehiaketa irabazi zuen. Harri irregularretan aritzen da gustoren.

## Lorpenak

* Euskal Herriko Harri Txikien Txapelketa (0): bigarrena 2014an
* Albitzuri Haundia (1): 2015

## Erreferentziak

* ↑ «Urtzi, Iraitz, eta Beñat: harri txikietan zer esana emango duten hiru anai - Urumea» Kronika.eus (Noiz kontsultatua: 2023-06-22).
* ↑ SA, Baigorri Argitaletxea. (2015-11-26). «Urtzi Telleriak orain arteko txapelik distiratsuena lortu du» GARA (Noiz kontsultatua: 2023-06-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Telleria II, pisu doblean» Mundo Deportivo 2016-12-08 (Noiz kontsultatua: 2023-06-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q119849132
# Urtzi Urzelai

Urtzi Urzelai García (Bilbo, Bizkaia, 1995eko apirilaren 27a) Euskal Herriko futbolaria da, Lezaman hezia. Erdilari lanetan aritzen dena.

## Ibilbidea

2024eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Conference League | Conference League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Baskonia | 3. | 2014/15 | 25 | 1 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 25 | 1 |
| Baskonia | 3. | 2015/16 | 33 | 9 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 33 | 9 |
| Baskonia | Denera | Denera | 58 | 10 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 58 | 10 |
| Bilbao Athletic | 2.B | 2016/17 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 3 | 0 |
| Bilbao Athletic | Denera | Denera | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 3 | 0 |
| Zamudio | 2.B | 2016/17 | 15 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 15 | 0 |
| Zamudio | Denera | Denera | 15 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 15 | 0 |
| Langreo | 3. | 2017/18 | 26 | 1 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 26 | 1 |
| Langreo | Denera | Denera | 26 | 1 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 26 | 1 |
| Sodupe | 3. | 2018/19 | 27 | 2 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 27 | 2 |
| Sodupe | Denera | Denera | 27 | 2 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 27 | 2 |
| Gernika | 3. | 2019/20 | 24 | 2 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 24 | 2 |
| Gernika | 3. | 2020/21 | 25 | 4 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 25 | 4 |
| Gernika | 2.F | 2021/22 | 32 | 3 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 33 | 3 |
| Gernika | Denera | Denera | 81 | 9 | 1 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 82 | 9 |
| Sestao River | 2.F | 2022/23 | 30 | 2 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 31 | 2 |
| Sestao River | Denera | Denera | 30 | 2 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 31 | 2 |
| UD Logroñes | 2.F | 2023/24 | 35 | 5 | 3 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 38 | 6 |
| UD Logroñes | Denera | Denera | 35 | 5 | 3 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 38 | 6 |
| UCAM | 2.F | 2024/25 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| UCAM | Denera | Denera | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 275 | 29 | 5 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 280 | 30 |

## Kanpo estekak

* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Datuak: Q113992268
# Uruachi (udalerria)

Uruachi Mexikoko udalerri bat da. Chihuahua estatuan kokatua dago. 2010ean 8.200 biztanle zituen 2.656,96 km²ko azaleran. Herriburua [[Uruachi (Uruachi)|Uruachi]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3317714
* Multimedia: Uruachi Municipality / Q3317714
# Urtzi Urrutikoetxea

Urtzi Urrutikoetxea Vacas (Begoña, Bilbo, Bizkaia, 1977ko urriaren 12a - ) idazle, kazetari, bertsolari eta blogaria da.
ETBko albistegietan eta hainbat kazetatan aritutakoa: Euskaldunon Egunkaria, Berria, Gara, Jakin, Argia, Bertsolari, Nora eta Zazpi Haizetara besteren artean. Euskaltzaindiari dokumentala ere egin zuen eta produktore lokal eta itzultzaile gisa ere jardun izan da, besteak beste, Rex Bloomstein ingelesaren An independent mind dokumentalean eta Letoniako telebistak Euskal Herriari buruz egindako erreportajean. Free-lance legez munduko hainbat herrialdetan lan egin du: Guatemala, Mexiko, Haiti, Puerto Rico, Kolonbia, Venezuela, Turkia, Irak, Kurdistan, Georgia (Abkhazia eta Hego Osetia barne), Moldavia, eta Europa eta Afrikako beste herrialde askotan. Berlinen eta Istanbulen berriemaile ere izan da.
Hiru poesia-liburu (Borroka galduetatik gatoz, Gaur ere ez du atertuko eta Utzidazu karmina kentzen), bidaia-liburu bat eta eleberri bat argitaratu ditu euskaraz eta Berlin hiriari buruzko gida-liburua gaztelaniaz, Garako Mugalari bilduman. Bertsolaritza ere landu izan du, eta Xabier Amurizaren gidaritzapean 2006an argitaratutako Bizkaiko Bertsogintza IV liburuan parte hartu zuen. Euskal PEN Klubeko kide ere bada, eta elkarte horretako buru 2012tik.

## Bibliografia
### Poesia liburuak

* "Borroka galduetatik gatoz" 1997, Susa
* "Gaur ere ez du atertuko" 1998, Arabako Foru Aldundia
* "Utzidazu karmina kentzen" 2000, Kutxa

### Poema solteak

* "Pinta bat Tennents" (1997)
* "Galdera" (1997)
* "Muxar demokratikoak" (1997)
* "Bidxotza" (2000)
* "Dei en amorear os libros á beira da cama"
* "Unha pequena frauta toca"
* "He apilado los libros junto a mi cama"
* "Una pequeña flauta toca"

### Narrazioa

* "Auzoak" 2005, Susa

### Saiakera, Kronika

* "Afrika Express" (2008, Elkar)
* Kurdistan. 2022, Elkar / Jakin / Berria

## Erreferentziak

* ↑ Berro Urrizelki, Irune; Azkona, Iñigo. (2001). «Urtzi Urrutikoetxea: "Mugitzen naizen girotik jasotzen ditut kontatzekoak"» Berton (Begoña) 36.
* ↑ «euskalherria.com - GARA - Gidak» web.archive.org 2006-07-12 (Noiz kontsultatua: 2024-07-30).

## Ikus, gainera

* Bizkaiko idazleen zerrenda
* Bilbo Handiko idazleak

## Kanpo loturak

* Literaturaren Zubitegian
* Idazlearen blog pertsonala
* «Malin benetako gosea ikusi genuen, horrek markatu egiten zaitu», dio Urtzi Urrutikoetxeak
* «Datorrena hartzeko, galderak egin eta entzuteko prest egotea da bidaiatzea»
* Elkarrizketa Urtzi Urrutikoetxeari Argia astekarian.
* Datuak: Q7901373
# Uru (São Paulo)

Uru Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 1.387 biztanle ditu 146,901 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13109246
* Multimedia: Uru (São Paulo) / Q13109246
# Urrezko domina

Urrezko domina zenbait kirol lehiaketetan (ohi atletismoan baina baita beste kirol batzuetan ere, batez ere nazioarteko lehiaketetan) txapeldunari ematen zaion domina da. Domina hau ematen den kirol lehiaketetako bat Olinpiar Jokoak dira.
Bigarren eta hirugarren postuan amaitzen dutenek, berriz, hurrenez hurren zilarrezko domina eta brontzezko domina jasotzen dute.
Aro Modernoko lehen Olinpiar Jokoetan txapeldunak zilarrezko domina eta txapeldunordeak brontzezkoa jasotzen zuten.
Kirolarekin zerikusirik ez duten gaietan ere ematen dira urrezko dominak:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q406039
* Multimedia: Gold medals / Q406039
# Urrezko egur-ziza

Urrezko egur-ziza (Pholiota aurivella) Strophariaceae familiako onddo espezie bat da.
Ez du balio gastronomikorik.

## Deskribapena

Kapela: 12 cm arteko diametrokoa, Mamitsua, trinkoa, ganbil-kanpai itxurakoa, azkenik zabaldu eta makurtu egiten da, gainazal likatsuarekin, distiratsua, horia, ondoren herdoil kolorekoa, estu dituen ezkata erorkor arre kolorekoen eraginez.
Orriak: Eskotatuak edo itsatsiak, orritxo eta laminula ugarirekin nahasita, meheak, estu, sinuadak, zabalak, krema-horixkak, gero burdin-arrexka kolorekoak.
Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.
Hanka: Kapelaren diametroa baino luzeagoa, betea, sustrai antzeko batekin, horia, baina arreagoa oinarrirantz, lehenik flokulosoa, gero biluzia eta ez da likatsua. Erreakzio berdea "sulfato de hierro"-rekin
Haragia: Zurbila haritsua eta herdoil kolorekoa oinean; usaingabea eta zapore gozokoa.
Etimologia: Pholiota terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. Aurivella epitetoa latinetik dator, urre kolorea esan nahi duen "aureus" hitzetik eta artilea esan nahi duen "vellus" hitzetik. Kapelan izaten duen errezelarengatik.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Pholiota squarrosa delakoarekin, erabat lehorra. Pholiota adiposa espeziearekin, hau guztiz likatsua da, eta Pholiota muelleri-arekin ere bai. Bada Pholiota aurivella var. cerifera aldaera bat ere, honek oinarritik eraztuneraino oso oin haritsua eta ezkatatsu du.

## Sasoia eta lekua

Ekainetik azarora. Soropildua, hostozabalen eta koniferoen enbor bizietan eta motzondoetan. Urria da, baina ez arraroa.

### Banaketa eremua

Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 115 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 410 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 348 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 247 or. ISBN 84-505-1806-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q919327
* Multimedia: Pholiota aurivella / Q919327
# Urrezko giltza

Urrezko giltza 2005. urtean sortutako disko-liburua da. Liburu honetan Patxi Zubizarreta euskal idazle famatuaren hainbat istorio biltzen dira. Abendaño ikastolako haur abesbatzak hartu zuen parte disko honetan.
Bi zatitan banaturik dago.

## Istorioa

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Hona hemen familia bitxi baten istorioa: Olatz ile-apaintzailea, Martin kamioizalea, Kattalin, Nikolas eta Malen haurrak, Tomas aitona nekazaria eta Ageda amona bidaizalea, eta baita ile-apaindegira joaten diren Gaspar lorezain pobrea eta Maddi musika irakaslea.

## Erreferentziak

* ↑ Erein. Urrezko giltza. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268716
# Urrezko araua

Urrezko Araua, termino etikoetan, honela definitzen den printzipioa da: trata itzazu besteak, haiek zu tratatzea nahi zenukeen bezala. Esaldiaren formulazio ezagun bat Mateoren ebanjelioan agertzen da (Mt 12,7). Urrezko Araua ez da nahastu behar begia begi truk elkarrekiko ustezko justiziaren ideiarekin, zeinak mendekuaren justifikazioa den azken batean. Urrezko Araua ez da aplikatzen oker bat jasan ondoren, haren zigorra edo kontrakoa planteatu behar denean. Norberak nahi lukeen errespetu eta begirune berarekin besteak tratatzea da kontua.

## Historia

Honela dio Mateoren ebanjelioak:
| « | Honela bada, besteek zuei egitea nahi zenuketen guztia, egin zuek ere besteei: horretan datza Liburu Santuek irakatsia | » |
| Mateo 7,12 ||
Hala ere, ez da kristautasuneko printzipio soila, aurrekoa dela uste da. Urrezko arau hori kultura eta gizarte guztietan aurki daiteke, eta, salbuespen gutxi batzuekin, moralaren eta erlijioen kode guztien izendatzaile komuna da. Aipu esplizitu zaharrenak Konfuzioren garaikoak izan daitezke.
Printzipio honi urrezko arau deitzearena tradizio ingeles anglikanoa, 17. mendean hasitakoa, eta 1604ko testu batean lehen aldiz dokumentatua.
Urrezko araua da giza eskubideen kontzeptu modernoaren oinarririk funtsezkoena, non gizabanako bakoitzak bidezko traturako eskubidea baitu, eta elkarrekiko erantzukizuna dagoen gizartean besteentzako justizia bermatzeko.
Urrezko arauaren funtsezko elementu bat da arau horrekin bizi nahi duen pertsona batek pertsona guztiak hartzen dituela kontuan, ez bakarrik bere taldeko kideak.

## Erreferentziak

* ↑ «Mt 7,7-12 - BIBLIJA.net - Biblia interneten» www.biblija.net (Noiz kontsultatua: 2022-06-16).
* ↑ Gensler, Harry J.. (2013). Ethics and the golden rule. , 159 or. ISBN 978-0-415-80686-2. PMC 827527639. (Noiz kontsultatua: 2022-06-16).
* ↑ Gensler, Harry J.. (2013). Ethics and the golden rule. , 84 or. ISBN 978-0-415-80686-2. PMC 827527639. (Noiz kontsultatua: 2022-06-16).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, katalanezko Wikipediako «Regla d'Or» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-01-02ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q189573
* Multimedia: Golden rule / Q189573
# Urrezko aro (argipena)

Urrezko aro lokuzioa historiako oparotasun aldiak izendatzeko erabili izan den terminoa da. Erabilera zenbait ditu:
* Urrezko Aroa, greziar mitologian antzinako harmonizko aldia, Gizakiaren Aroetatik lehena;
* Islamaren Urrezko Aroa, VIII mendetik XIII mendera, kulturan eta zientzian oparotasun aldia izan zena;
* kapitalismoaren urrezko aroa, hazkunde ekonomiko biziko aldia, 1945-75 bitartean.