OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kartoizko kaxaren abentura

Kartoizko kaxaren abentura, jatorrizko ingelesezko izenburua The Adventure of the Cardboard Box, Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak argitaratutako Sherlock Holmes detektibe ospetsuari buruzko kontakizun laburra da. 1893an kontakizun labur eta solte modura The Strand Magazine aldizkarian argitaratu zen. Ondoren eta urte berean, aldizkari horretan argitaratutako Sherlock Holmesi buruzko beste hainbat kontakizun laburrekin batera, Sherlock Holmesen Oroitzapenak liburuan argitaratu zen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Londresko Croydon barrutian bizi den Susan Cushing andreak posta bidez gatzetan kontserbaturiko bi giza belarri ebaki dituen kaxa bat jaso berri du. Lestrade inspektoreak medikuntza ikasle batzuen txantxaren bat izan ote denaren susmoa du, baina halere Sherlock Holmesek krimen garrantzitsu baten froga direnaz ziur dago, eta beti bezala bere azalpenen argumentuek denek arrazoi duela onartaztera bultzaraziko ditu. Hainbat galdeketa eta behaketen ondoren, Holmesek zer gertatu den badakiela uste du, eta Watson doktorearekin batera frogarazteari ekingo dio.

## Ikus gainera

* Sherlock Holmesen Oroitzapenak (1893)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q499059
* Multimedia: The Adventure of the Cardboard Box / Q499059
# Kartsakhi (aintzira)

Kartsakhi aintzira (georgieraz: თბილისი, turkieraz: Aktaş Gölü) Asian kokaturiko aintzira da, Georgia eta Turkia arteko mugan hain zuzen ere.

## Izena

Kartsakhi herriak ematen dio izena. Beste izen batzuk ere baditu, Khozapini aintzira eta Aktaş aintzira.

## Geografia

Georgiako bigarren aintzira handiena da. 26,3 km$^2$-ko azalera du. 1.800 metrotako altueran kokaturik dago, Kaukaso mendikatean.
Inguruko mendietako uhar eta errekek elikatzen dute. Oso azaleko aintzira da, metro bateko sakonera maximoa baitu. Sasoi euritsuan urak gainezka egiten du eta Kura ibaira isuriz Kaspiar itsasora iristen da.

## Fauna

Hegaztientzako hezegune garrantzitsua da. Hontz handiaren Europako populazio handienetako bat mantentzen du. Bi pelikano mota ere badira bertan, pelikano ilebihurria eta pelikano arrunta.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .
* ↑ (Ingelesez) Hlavinek, Petr; Bonacci, Ongjen; Marsalek, Jiri; Mahrikova, Ivana. (2007-12-16). Dangerous Pollutants (Xenobiotics) in Urban Water Cycle. Springer Science & Business Media ISBN 978-1-4020-6795-2. (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
* ↑ www.turkiyesulakalanlari.com (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
* ↑ (Ingelesez) Evans, M. I.; Heath, Melanie F.. (2000). Important Bird Areas in Europe: Priority Sites for Conservation. BirdLife International ISBN 978-0-946888-34-4. (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q421825
* Multimedia: Lake Kartsakhi / Q421825
# Kartograma

Kartograma mapa batean oinarritzen den datu diagrama da. Bi motako kartogramak era daitezke: kartograma morfikoak eta kartograma anamorfikoak.

## Kartograma morfikoak

Kartograma morfikoek mapako herrialde, lurralde edo eskualdeetako muga errealak errespetatu egiten dituzte eta irudikatu nahi diren datuak kolorez edo mugen barnean kokatutako diagrama baten bitartez irudikatzen da.

## Kartograma anamorfikoak

Kartograma anamorfikoetan lurraldearen itxura (azalera edo beste lurraldeetarako distantzia) aldatu egiten da, irudikatu nahi den datuaren zenbatekora egokituz. Aldi berean, kolorez edo artekatutako diagrama batez beste aldagairen bat ere adieraz daiteke.
Kartograma anamorfikoetan bi motako kartogramak bereiz ditzakegu: azalerazko kartogramak, non lurraldearen azalera aldatzen den, azaldu nahi den datuaren arabera; eta distantzia kartogramak, non aldatzen dena beste lurraldeetarako distantzia bisual edo ikusizkoa den.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q352416
# Kartoi

Kartoia metro karratuko 226 g baino gehiago pisatzen duen paper lodia da, ohiko papera baino zurrunagoa dena. Material arin eta zurruna da, bereziki kaxak eta paketeak egiteko erabiltzen dena, paperean oinarritzen dena, gehienetan paperezko geruza batzuk bilduz eta uzkurtuz.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Ingurumen hiztegi entziklopedikoa] [2009]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q389782
* Multimedia: Cardboard / Q389782
# Kartusiar

Kartusiar Ordena (latinez: Ordo Cartusiensis, O.Cart. laburtua), kontemplaziozko ordena katolikoa da, Bruno Koloniakoak 1084an sortua. Monjeen arteko erabateko isiltasuna izan da kartusiarren ezaugarri nabarmenenetako bat. Kristau ordenarik zorrotzenetako bat da: barrutegietan (kartusiatan) bizi dira, ez dute haragirik jaten, maiz barau egiten dute eta lekaideen arteko isiltasuna ia erabatekoa da.

## Historia

Kartusiarrek garrantzi handia izan zuten XI.-XII. mendeetako komentuen eraberritzean. Komentu nagusian, fraideek etxearen izena duen edari bizia destilatzen dute, Grande Chartreuse, eta haren bidez lortutako irabaziak karitatezko ekintzatan eta banatzen dituzte. Kartusiar mojak Frantziako eta Italiako mojaetxe gutxi batzuetan bizi dira eta, fraideek bezala, komentutik atera gabe. Kartusiarren hedapena mantsoa da, eta eraberritzerik izan ez duen erlijio ordena bakarra da.
Euskal Herritik gertuen dagoen monasterioa Mirafloresko kartusia da, Burgos hiriaren kanpoaldean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016/05/29 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ El modo de vida de los monjes cartujas.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q220979
* Multimedia: Carthusian Order / Q220979
# Kanon

Kanon honakoa izan daiteke:
* Bibliako kanona
* Kanon (artea)
* Kanon (literatura)
* Kanon (musika)

## Ikus, gainera

* Kanoi
# Kanon (artea)

    Artikulu hau artearen araudia buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kanon».
Kanon giza gorputzaren edertasuna aztertzen duen araudia da. Kanonak gorputz-atalen irudikapenak gorde behar dituen proportzioak ezartzen ditu. Antzinateko egiptoarren artean pinturak eta eskulturak egiteko kanonen bat erabili bide bazen ere, greziarrei dagozkie ezagutzen diren lehen kanonak.
Hala, Polikletok bere idatzietan azaldu eta Doriforoa izeneko eskulturan gauzaturiko kanona ondoko eskulturaren eredu izan zen: gorputz osoak zazpi bururen luzera hartzen duen gizon gazte, sendo eta atletikoa. Gero, Lisiporen giza irudi estilizatuagoa izan zen Erromako arteak segitu beharko zuen kanona (gorputzaren luzera: zortzi buru). Vitruvio arkitekto erromatarrak giza neurriak eraikuntzara eraman zituen; haren ideiek eragin handia izan zuten Errenazimentuko artistengan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3655495
# Kanon (literatura)

Literaturan, kanona garaian garaiko ospe handiena dituzten idazlanen multzoa da. Ospe hori denboran zehar aldatzen den heinean, kanona ere aldatu egiten da. Mundu akademikoak eta kritikariak izaten dira kanona zein den ebazten dutenak. Zenbait literatura-sarik ere idazlan batzuk goraipatzeko ahalmena duten heinean, idazlan batzuk kanoniko bihurtzen dituzte denboraren lerroaren une jakin batean.
Literaturan, garai bateko kanona zein den eztabaidatu ohi da. Historiari begiratzen zaionean, eztabaidatzen da zeintzuk diren garai jakin bateko libururik esanguratsuenak, zeintzuk bihurtu diren literatura klasikoak. Behin baino gehiagotan gertatu izan da bere garaian kanonetik kanpo zeuden idazlanak, geroago bere baitan biltzea. Etorkizuneko kanonean sartzeko aukera handia aurreikusten zaien idazlanei abangoardia etiketa jarri izan zaie XX. mendetik aurrera.
| « | Baten baino gehiagotan uste izan dut gure gazteentzat eta ez hain gazteentzat ere beharrezkoa litzatekeela irakurketa proposamen on eta kalitatezkoak bilduko lituzkeen zerrenda edo kanon bat. Baina kanon hori, zerrenda eredugarri hori, honela uste dut orain, ez luke marmolezko habe-harri sendoa izan behar, baizik eta etengabeko ur-jario malgua eta eztabaidagarria, aberasgarria. Hauxe liteke kanon batek lukeen alderik interesgarriena, idazle berriak sar daitezkeela, aurretik izan ez direnak. Bil ditzakeela egungo ardurak eta betikoak, norbanakoarenak eta unibertsalak. | » |
| —Miren Billelabeitia. Norberak maite duena. Pamiela. 2022. |||

## Ondorioak

Idazlan bat kanonaren baitan edo kanonetik kanpo kokatzea, ondorio handiak ditu lan horren hedapenean. Kanonean kokatutako lanak izan ohi dira arlo akademikoan irakurtzeko aholkatzen direnak, gehien editatu eta hedatzen direnak. Kanonetik kanpo geratzea baztertuta eta agian betiko ahaztuta geratzea ekar dezake.

## Ikus, gainera

* Klasiko.
* Mendebaldeko kanona.

## Bibliografia

* Gabilondo, Joseba: “Kanonaren sorrera egungo euskal literaturan: ETIOPIA-z”, Egan 1993 (2), 33-65. or.
* ATUTXA, Ibai: Kanonaren gaineko nazioaz, Utrisque Vasconiae, 2012.
* (Ingelesez) BLOOM, Harold: The Western Canon: The Books and School of the Ages Riverhead, 1995.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20080754
# Kanopolis (Kansas)

Kanopolis Kansasko hiri bat da. Ellsworth konderrian kokatua dago. 2010ean 492 biztanle zituen, 3,10 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Ellsworth konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1909273
* Multimedia: Kanopolis, Kansas / Q1909273
# Kanon (musika)

    Artikulu hau musika-lanari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kanon».
Kanona instrumentuek edota ahotsek melodia edo subjektu bera edo haren transposizioa une desberdinetan jotzen hasiz osatzen den kontrapuntu-konposizioa da. Parteak bata bestearen ondoren hasten dira, tarte erregular edo irregularretan. Subjektua unisonoan, zortzidunean edo bestelako bitarte jakin batzuetan errepika daiteke (eskuarki, laudunean edo bostunean).

## Historia

XVII. mendean, eta geroago Bachen lanarekin, kanonak bere sormen guztia garatu zuen. Aro sinfonikoan eta erromantizismoan, kanona bigarren planora pasatzen da. XX. mendearen hasieran, neoklasizismoarekin eta serialismoarekin, garrantzia berreskuratu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Musika Hiztegia] [2011]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q53831
* Multimedia: Canons (music) / Q53831
# Kanonaita

Kanonaita silikato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Kanonaita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Mn3+Al(SiO4)O}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kanonaite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kanonerovita

Kanonerovita fosfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Kanonerovita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na3Mn2+(P3O10) * 12H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 - 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kanonerovite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kanonizazio

Kanonizazioa eliza kristauak pertsona bat modu ofizialean santu izendatzeko duen prozedura da. Horrela pertsona hori santuen zerrenda ofizialean edo kanonean inskribatzen da.
Hasieran, ez zegoen santu izendatzeko prozedura formalik (egun Eliza ortodoxoak egiten duen bezala). Egun, berriz, Eliza Katolikoak, nahiz eta berak bakarrik ez, prozedura formal bat erabiltzen ohi du. Congregatio de Causis Sanctorum izeneko biltzarrak prozedura zuzentzen du.
Eliza Katolikoan, kanonizazioak mundu osoko mailan gurtza esan nahi du. Beatifikazioa, berriz, eskualdeko mailan bakarrik.

## Erreferentziak

* ↑ Charles I of England and Scotland, King and Martyr
* ↑ Divinus Perfectionis Magister
* ↑ Beccari, Camillo. (1907). Beatification and Canonization. in: The Catholic Encyclopedia. 2 New York: Robert Appleton Company.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q51621
# Kanope

Kanope (antzinako grezieraz Κάνωβος, eta hau antzinako egiptoerazko Kah Nubetik "urrezko lurzorua"), Antzinako Egiptoko itsas-portudun hiria, Niloren deltan kokatua. "Kahnub" hiriaren gaitzizena izan zen bere ugaritasunagatik, jatorrian "peguat" deitua.
Alexandriako gaur egungo portu inguruan zegoen, hiri honen erdialdetik 25 kilometrotara, eta Abukirretik bi edo hiru kilometrotara. Bere hondakinak, deltaren mendebaldeko uharte sedimentarioan daude, deltaren mendebaldeko muturreko besoaren itsasoratzean, Kanopiko, Kanobiko edo Hereaklotiko ere deitua, Niloren antzinako bost besoetako bat.
Itsas-portu nagusi funtzioak bete zituen, K. a. IV. mendean Alexandria sortu zen arte.
Egiptologia goiztiarraren indusketek, argitara eman zituzten hiriko hondakin zabalak, bere kaiak eta granitozko monumentu handiak, Ramses II.aren inskripzioak dituztenak.
Kanoperen sortze data zehatza, ez da ezagutzen, baina Herodotok, hiriari, antzinako portu bat bezala erreferentzia egiten dio. Homeroar mitoak, Menelaok sortu zuela dio, bere ontziko gidari zen Kanopus, bertan, suge batek ziztatuta hil ondoren. Homerok, Menelaok, ertzean, bere nabigariaren omenezko monumentu bat nola eraiki zuen deskribatzen du, monumentu horren inguruan hiria garatuko zelarik.
Baina Kah Nub "urrezko lurzorua" toponimoaren egiptoar etimologiak, tokiko jatorri bat adierazten du, eta, argi eta garbi, merkataritzakoa.
Kanopen, giza burudun ontzi batekin irudikatuta zegoen Osiris jainkoaren forma bat gurtzen zen, honela, nahasturagatik, ontzi kanopoen izena sortuz.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2006-1-27). Antzinateko hirien euskarazko izenak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1145180
* Multimedia: Canopus (Peguat) / Q1145180
# Kanorado (Kansas)

Kanorado Kansasko hiri bat da. Sherman konderrian kokatua dago. 2010ean 153 biztanle zituen, 0,68 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Sherman konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2466527
* Multimedia: Kanorado, Kansas / Q2466527
# Klaudia Oktavia

Klaudia Oktavia (latinez: Claudia Octavia; Erroma, c. 40 - Pandataria, 62ko ekainaren 8a) Erromako enperadorea izan zen. Klaudio eta Mesalina Erromako enperadoreen alaba. Neron Erromako enperadorearekin ezkondu zen 53. urtean. Antzu zelakoan, Neronek arbuiatu egin zuen Popearekin ezkontzeko, eta gero adulterioaren salakuntzapean hilarazi zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015/9/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. Latin eta greziar pertsona-izen klasikoak.... .
* Datuak: Q231262
* Multimedia: Claudia Octavia / Q231262
# Klaudia Rapp

Klaudia Rapp (Alemania, XX. mendea) gimnasta artistiko alemaniarra da. Ekialdeko Alemaniarekin lehiatuz, 1987an munduko brontzezko domina lortu zuen taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea
### 1987

Rotterdameko 1987ko Munduko Txapelketan, taldekako brontzea eskuratu zuen, Errumaniaren (urrea) eta Sobietar Batasunaren (zilarra) atzetik. Taldekideak Dörte Thümmler, Ulrike Klotz, Gabriele Faehnrich, Martina Jentsch eta Astrid Heese izan ziren.

## Erreferentziak

* ↑ «Gimnasia - Klaudia Rapp (Alemania del Este)» www.los-deportes.info (Noiz kontsultatua: 2022-08-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42511994
# Klatrato

Klatratoa konposatu kimiko solido bat da, non molekula bat beste konposatu baten kristal-egituraren barruan izaten den; bi konposatuek konposatu kimiko bakarra osatzen dute, eta hidrogeno-loturen edo Van der Waals indarren bidez lotuak egon ohi dira.

## Erabilera

Substantzia kimikoak isolatzeko erabiltzen da batez ere; itsas ura eta gatza isolatzeko, petrolioa fintzeko eta abarretarako.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q781204
* Multimedia: Clathrates / Q781204
# Klaudio

Klaudio (latinez: Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus; K.a. 10eko abuztuaren 1a - K. o. 54ko urriaren 13a) laugarren erromatar enperadorea izan zen, Kaligula hil zutenetik (K. o. 41) bere hilotza arte (K. o. 54). Druso eta Antonia Minorren semea, Lugdunumen (gaur egungo Lyonen) jaio zen.
Herrena eta, haren familiaren ikuspegitik, gutxitua, kargu publikoetatik at geratu zen K. o. 37 arte, non Kaligulak kontsul izendatu zuen. Gutxiespen horrek bizitza salbatu zion. Tiberiok zein Kaligulak noble asko hil zuten postua arriskuan sumatzen zutenean. Kaligularen hilketaren ostean, Klaudio familiako gizon bakarra izanda, enperadore izendatu zuten.
Eskarmentu politiko eza gorabehera, Klaudio gobernatzaile abila eta lan publikoen sustatzailea izan zen. Legean interesaturik, epaiketa publikoetan agertzen zen eta egunero 20 lege ere egiten zituen. Nobleziak, ostera, agintari ahultzat jotzen zuen. Klaudiok, bere burua indartzekotan, senatari asko hil zituen. Hori zela eta, antzinako historialarien begietara oso enperadore txarra izan zen. Gaur egungoek, halere, iritzi hori aldatu dute.
* Datuak: Q1411
* Multimedia: Claudius / Q1411
# Klaudia Frantziakoa

Klaudia Frantziakoa (Romorantin-Lanthenay, 1499ko urriaren 13a - Blois, 1524ko uztailaren 20a) Frantziako erregina ezkontidea eta Bretainiko dukesa izan zen.
Luis XII.a Frantziakoa eta Ana Bretainiakoaren alaba izan zen. 1514an Bretainiako dukerria jarauntsi zuen, ama hil ondoren eta hilabete batzuk geroago Frantzisko I.a Frantziakoarekin ezkondu zen. 1517an koroatu zuten. Bretainiako gobernua bere senarrari utzi zion.
Frantziskorekin batera zazpi seme-alaba izan zituzten, horien artean Henrike II.a Frantziakoa.
* Datuak: Q229208
* Multimedia: Claude of France / Q229208
# Klaudio Gallastegi

Klaudio Gallastegi Zenarrutzabeitia (Elorrio, Bizkaia, 1906ko azaroaren 8a - Plentzia, Bizkaia, 1988ko urtarrilaren 28a) euskal idazlea, Bilboko San Antoneko parrokoa izan zen eta Vatikanoko II. kontzilioaren ostean euskaraz lehen meza eman zuen Bilbon.
Garai hartan euskaraz meza bat izatea ez-ohiko arrakasta zen. Izan ere, don Klaudioren mezak euskaldunentzat elkarrekin arriskurik gabe biltzeko toki eta esperantzarako leiho ere baziren. Bestelako euskal kultur ekintza publikorik ez zegoenean, Bilboko euskaltzale asko -fededunak eta fedegabeak- hantxe elkartzen ziren, eta San Antongo euskal mezaren ondoan, eliz atarian Boni Fernandez eta bere lagunei esker txistu-kontzertua entzun, klandestinitateko azken berriak elkarri konta, eskuz esku isilpeko paperak pasa eta lehen euskaldun taldetxoak eratzen ziren, eta Bilbo Zaharreko tabernetatik zehar, txikito batzuk edaten ziren bitartean, garai hartako euskaldun berriek euskaraz praktikatzeko aukera izaten zuten.
Gallastegiren omenez, Bilbon, San Anton elizara doan bide nagusia bere izena darama Kale honen izena ofizialki "On Klaudio Gallastegi" kalea izena dauka. Elorrioko kale batek ere bere izena darama.

## Lanak
### Poesia

* Galburutan (1968, S. Anton Katekesia)
* Amets eta egi (1973, S. Anton Katekesia)

## Erreferentziak

* ↑ Kintana, Xabier. (1994). Bilbao, euskararen bizitzan. X. Kintanaren Euskaltzaindian sartzea. Euskaltzaindia.
* ↑ (Gaztelaniaz) «On Claudio Gallastegi Kalea - Callejero de Bilbao - Callejero.net» bilbao.callejero.net (Noiz kontsultatua: 2022-06-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Klaudio Gallastegi Kalea - Callejero de Elorrio - Callejero.net» elorrio.callejero.net (Noiz kontsultatua: 2022-06-26).

## Kanpo estekak

* Klaudio Gallastegi literaturaren zubitegian
* Datuak: Q12261505
# Kaio Muzio Eszebola

Kaio Muzio Eszebola, latinez Caius Mucius Scaevola (K.a. VII- VI. mendeak) antzinako erromatarra izan zen.

## Biografia

Gazte zela, Tarkino tronuan berriro jartzeko asmoz Portsenaren gudaroste etruriarrek Erromako hiria inguratu zutenean, etsaien lerroak igaro zituen setiatzailea hiltzeko. Alabaina, ofizialetako bat hil zuen, Portsena beharrean. Egindako okerra ikusita, sutan erre zuen eskuineko eskua, etruriarraren heriotzaren ordainetan. Scaevola "ezkerra" da latinez.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q312660
* Multimedia: Gaius Mucius Scaevola / Q312660
* Datuak: Q312660
* Multimedia: Gaius Mucius Scaevola / Q312660
# Kaio Julio Vindex

Kaio Julio Vindex (latinez: Gaius Iulius Vindex; ? – 68) galiar jenerala izan zen. Gallia Lugdunensisko erromatar probintziako gobernaria zen, eta Neron enperadorearen kontrako matxinada baten buru izan zen. 68. urteko martxoan hasi zen matxinada, eta haren ondorioz beste batzuk sortu ziren Espainian, Afrikan eta Egipton. Erromatar osteek Germanian garaitu zuten Vindex, eta orduan bere burua hil zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q333826
# Kaio-hegaleko ateak

Kaio-hegaleko ateak edo antxeta-hegaleko ateak terminoa erabiltzen da sabaiari lotuta dauden eta bertikalki irekitzen diren automobileko ate-mota bat deskribatzeko, ohiko ateak ez bezala. Horrela deitzen zaie, irekita daudenean, ateek hegoak zabalduta dituen kaio baten irudia gogorarazten dutelako.
Mota horretako ateekin seriean ekoitzitako autoen adibiderik ezagunenak 1950eko hamarkadako Mercedes-Benz 300 SL, 70eko hamarkadako Bricklin SV-1, 80ko hamarkadako DMC DeLorean eta 2010eko hamarkadako Mercedes-Benz SLS AMG dira. Prototipo batzuk, 60/70 hamarkadako Mercedes-Benz C111 bezalakoak, ate mota honekin fabrikatu ziren.
Kaio-hegaleko ateak diseinu aeronautikoetan ere erabili dira; bi adibide dira Socata TB hegazkin frantziarrak eta Cessna 350 Corvalis estatubatuarrak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1124439
* Multimedia: Automobiles with gull-wing doors / Q1124439
# Kaio Pontzio

Kaio Pontzio (latinez: Gaius Pontius, batzuetan Gavius Pontius edo, besterik gabe, Pontius) Komandante samnita bat izan zen Varriani klanekoa. Bigarren Gerra Samnitatan erromatarren kontra borrokatu zen eta garaipen handia lortu zuen Sarde Kaudinoetan irabazi eta gero 321 K.an
Herenio Pontzioren semea, Kaio Pontzio meddix tuticus bat zen, kargu bat erromatar kontsula bezalakoa, baina botere gutxiagokoa. Bigarren gerra Samnitan 8000 gerlari eta 900 zaldun izan zituen bere agindupean. Talde honekin garaipen handiak izan zituen Canusium eta Gnaitha konkistatu eta gero, eta 13200 erromatar soldaduen kontra irabazi ere.
321 K.an erromatarrak Samnioan zeuden eta Ponciok Caudion zegoela erromatarrak kaudaziatik hurbil zeudela ikusi zuen. Erromatarrei tranpa bat jarri zien eta hamar soldadu bidali zuen kanpamentura Luzerako hiria setiatzen ari zirela esateko. Erromatarrak sinistu zituzten eta Sarde Kaudinoetako gudan garaitu zituan sorpresa batean erromatarrak harrapatu eta gero. Urte batzuk geroago Lautulaen beste garaipen bat lortuko zuen (k. a. 315ean)
Kaio Pontzio harrapatuta eta exekutatua izango zen k. a. 292an baina data hain aurreratua izanez gero bere semea izango zela pentsatzen da.

## Bibliografia

* José Manuel Roldán. (1987). Historia de Roma. Tomo I: La República Romana. Madril: Ediciones Cátedra, S.A ISBN 84-376-0307-2..
* Tito Livio. (1990). Historia de Roma desde su fundación. III Madril: Editorial Gredos ISBN 978-84-249-1441-7..
* Datuak: Q1969622