# Arhantsusi

Arhantsusi Nafarroa Behereko ekialdeko udalerri bat da, Oztibarre eskualdekoa.

## Geografia

Biduze ibaia udalerritik igarotzen da eta baita RD-933 errepidea ere.

### Udalerri mugakideak

* Uhartehiri iparraldean
* Izura-Azme ipar-mendebaldean
* Pagola eta Jutsi hegoaldean

### Etxeak eta Auzoak

* Eliza
* Pagola
* Oihana

## Toponimia
### Antzinako toponimoak

Arhantsusi toponimoa honako formak izan ditu: sanctus stephanus de aranchiis eta aranchus (1160), Arhanssus (1291), eransus eta aransus (1305), Eranssus (1350), Arhansus (1365 eta 1413), Aransus (1513, Iruñeko eskutitzak) eta Aransusi (1621, Martin Biscay).

### Etimologia

Orpustanen esanetan, toponimoak Arhan- edo Arran- euskal erroa du. Besteek berriz 'elorri beltz asko duen lekua' dela diote.

### Egungo toponimoa

Euskaltzaindiak Arhantsusi hobesten du, bertoko herritarrak arhantsusiar edo arhantsusitar izanda. Hala ere, Pierre Lhandek bere hiztegian Arhantsuse forma erabili zuen..

## Demografia

Karlos III.a Nafarroakoak agindutako 1412-1413ko zerga-erroldaren arabera, herriak 5 su zituen. 1551eko erroldan, des hommes et des armes qui sont dans le présent royaume de Navarre d'en deçà les ports izenekoa, berriz 13 su zituen, hau da, bilakaera demografiko handia izan zuen XV. eta XVI. mendeetan.
Biztanleriaren bilakaera :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 193 | 159 | 190 | 171 | 187 | 213 | 192 | 181 | 177 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 163 | 137 | 150 | 125 | 146 | 136 | 120 | 99 | 115 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 122 | 117 | 125 | 121 | 115 | 114 | 124 | 131 | 116 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2009 | 2014 | 2020 |
| 109 | 95 | 102 | 97 | 98 | 81 | - | - | - |
Oharra: 2006ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da.

## Kultura
### Euskara

Arhantsusin Garaziko hizkeran mintzatzen da, nafar-lapurtarraren aldaera.

## Ondasun nabarmenak

* Gotorleku baten aztarna protohistorikoak Gaztelu Zaharren eta beste batenak Portasanse izeneko lekuan.
* XIV. mendeko Doneztebe eliza.
* Udalerriko XVIII. mendeko zenbait etxek monumentu historiko izendapena dute.
| 1645eko disko-formako hilarria. | Antzinako hilarria. | Disko-formako hilarri. |

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ Sandre datu-basea
* 1 2 3 4 5 6 7 Orpustan, Jean-Baptiste. (2006). Nouvelle toponymie basque. in: Centre d'études linguistiques et littéraires basques. Pessac: Presses Universitaires de Bordeaux, 246 or. ISBN 2867813964..
* 1 2 3 4 5 6 Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. Présentation de la commune d'Arhansus. .
* 1 2 Raymond, Paul. Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque. .
* ↑ José Yanguas Mirandak argitaraturiko eskutitzak
* ↑ Derecho de naturaleza que la merindad de San-Juan-del-pie-del-puerto, una de las seys de Navarra, tiene en Castilla - 1622 -4°
* 1 2 EODA. Arhantsusi (Oztibarre). Euskaltzaindia.
* ↑ Pierre Lhande, Dictionnaire basque-français, 1926
* ↑ (Frantsesez) Goyhenetche, Manex. (2001). Histoire générale du Pays basque III. 3 Donostia / Baiona: Elkarlanean, 284 or. ISBN 8483317443. OCLC .466971263.: su banak, batez beste, 5,5 laguneko familia ordezkatzen zuen.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cierbide, Ricardo. (1993). Censos de población de la Baja Navarra. Tübingen: Max Niemeyer Verlag.
* ↑ Baratchart, Louis. (1995eko urtarrila). Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques, E 575. Les amis de la vieille Navarre, 44-54 or..
* ↑ «Etcheberry, Alexandre - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2019-01-02).
* ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2019-01-02).
* ↑ «Arhantsusi - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-11-22).
* ↑ «Garazikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-11-22).
* ↑ Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. Le camp protohistorique du lieu-dit Castellu Cahara. .
* ↑ Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. Le camp protohistorique du lieu-dit Portasanse. .
* ↑ Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. L'église Saint-Étienne. .
* ↑ Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. Les maisons du XVIIIe siècle. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q839821
* Multimedia: Arhansus / Q839821
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Arhantsusi