OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Andrea de la Nava

Andrea de la Nava Manzano (Barakaldo, 1994ko otsailaren 11) bizkaitar futbolaria da, atezain postuan aritzen dena. 2019az geroztik Athletic futbol taldean jokatzen du.
Pauldarrak bizkaitar futbol taldean hazi zen. 2015ean EDF Logroño futbol taldera joan zen. EDF Logroñon 4 denboraldiz aritu ondoren, 2019an Athleticek fitxatu zuen.

## Estatistikak

| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G |
| EDF Logroño | 2. | 2015/16 | - | - | - | - | - | - |
| EDF Logroño | 2. | 2016/17 | - | - | - | - | - | - |
| EDF Logroño | 2. | 2017/18 | - | - | - | - | - | - |
| EDF Logroño | 1. | 2018/19 | - | - | - | - | - | - |
| Athletic | 1. | 2019/20 | 13 | 0 | 0 | 0 | 13 | 0 |

## Erreferentziak

* ↑ Athletic. Andrea de la Nava. (Noiz kontsultatua: 2020ko martxoaren 17a).
* ↑ Europa Press. (2019ko ekainaren 27a). Athleticek Andrea de la Nava atezaina fitxatu du datozen bi denboraldietarako. (Noiz kontsultatua: 2020ko martxoaren 17a).
* Datuak: Q87820787
# Andrea del Verrocchio

Andrea del Verrocchio (jaiotza-izena: Andrea de Cioni ; Florentzia, c. 1435 - Venezia, 1488) italiar pintorea, eskultorea eta urregina izan zen. Andrea del Verrocchiok (1435-1488) hainbat arte adierazpide landu zuen; bitxigile eta margolari gisa aritu zen, besteak beste, baina bereziki aintzat hartua da brontzezko eskulturengatik eta Florentziako Quattrocentoko eskultura bere gorenera eraman zuelako. Maisu ospea eman zion, bestalde, Leonardoren ikasle izanak.
Verrocchioren ikasketei buruz ezer gutxi jakin ahal izan da, baina adituen ustez bitxigile gisa hasi bide zen, garai hartako beste hainbat artista bezala. Bitxigintzan jardun zuen garaian ikasi zuen metalak lantzen, brontzea batez ere, eta jarduera horrek sortu zion perfekzioarekiko eta xehetasunekiko kezka. Oro har, Rossellinoren, Antonio Pollaiuoloren eta Donatelloren ezaugarriak beretu eta bateratu zituen, maisutasun handiz.
Verrochioren lehen obra garrantzitsua Santo Tomas eta Kristo (1483) izan zen. Donatellok eta Michelozzok Orsanmichele elizarako diseinaturiko nitxo batean egindako brontzezko eskultura bat da. Obra horretan hogei urtetik gora lan egin zuen, eta bertan agertzen dira egilearen jarduerak oinarri izan zituen bi printzipioak: edertasunaren kanon klasikoen inspirazioa eta bilaketa eta apaingarriekiko zaletasuna, kasu honetan arroparen tolesetan antzematen dena.
1470 inguruan brontzezko David bat egin zuen. Donatelloren estiloa hartu zuen Verrochiok horretarako oinarri, baina ez du haren obretako dramatismoaren arrastorik ageri. 1479 eta 1488 bitartean Verrochiok Bartolomeo Colleoniren zaldi gaineko estatuaren buztinezko moldea egin zuen, Veneziako Errepublikaren enkarguz; Donatelloren Gattamelatan eta eredu klasikoetan oinarritu zen kasu honetan ere, baina haren oreka baino areago, indarra adierazi zuen bere eskulturarekin. Zaldia sendoa da eta mugimendua adierazten du. Colleoni "condottieroa" zaldi gainean zutik bezala dago, eta mesprezuzko keinua du ezpainetan; handinahikeria adierazten du.
Verrochiok obra aipagarriak ditu, orobat, Palazzo Vecchioko Putto izurdearekin eta Juan eta Pedro Medicitarren hileta-monumentua (1469-1472), San Lorentzoko sakristia zaharrean. Lehenengoan brontzearen trataera bikaina da ezaugarri nagusia; hileta-monumentuan berriz, azpimarratzekoa da material desberdinen erabilera (marmola, brontzea, harria) eta xehetasunekiko arreta.
Pinturaren alorrean ez zen hain ezaguna izan baina haren lantegian gerora ezagun egin ziren ikasleak aritu ziren: Perugino, Lorenzo di Credi eta Leonardo da Vinci, etab. Kristoren bataioa (1474-1475) da Verrocchioren koadrorik ezagunena.
* Kristoren bataioa (1474-1475), Uffizi, Florentzia
* Putto izurdearekin (1478 ingurukoa)
* Kristo eta Santo Tomas (1483)
* Bartolomeo Colleoniren omenezko brontzezko estatua (1496)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q183458
* Multimedia: Andrea del Verrocchio / Q183458
# Andrea ekaitz azpitropikala (2007)

Andrea ekaitz tropikala 2007ko 1. ekaitza izan zen.
Ezaugarri tropikalak ez zituen behe presio gune batean izan zuen sorburua eta ohiko denboraldia baino hiru aste lehenago sortu zen, maiatzaren 8an.

## Ikus, gainera

* 2007ko Atlantikoko zikloi tropikalen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Andrea ekaitzaren txostena
* Datuak: Q2299588
* Multimedia: Subtropical Storm Andrea (2007) / Q2299588
2007ko Atlantikoko zikloi tropikalak :
| Andrea | Barry | Chantal | Dean | Erin | Felix | Gabrielle | Humberto | Ingrid | 10 | Jerry | Karen | Lorenzo | Melissa | 15 | Noel | Olga | Pablo | Rebekah | Sebastien | Tanya | Van | Wendy |
# Andreadiniita

Andreadiniita mineral bat da eta lillianite homologous series taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Andreadiniita mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {CuHgAg7Pb7Sb24S48}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Andreadiniite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19772456
# Andrea bi zaldunekin

Andrea bi zaldunekin (nederlanderaz: Dame en twee heren), baita Neska gaztea ardo-kopaz, XVII. mendean, 1659 - 1660. urtearen inguruan, Jan Vermeerrek egindako olio-pintura da. Margolan honek asmo moralista erakusten du.

## Deskribapena

Margolan honetan bi gizon emakume batekin gela batean ikus daiteke. Bi horietako bat emakumeari gorte egiten dio, bestea, atzealdean, antza xexteroarena egiten du beste aldera begira baitago. Baina lanaren protagonismo nagusia emakumearengan zentratzen da. Gorriz jantzita (pasioaren kolorea), eserita gelaren erdian, zutik dagoen zaldunak eskaintzen dion ardoa hartzen duen bitartean, ikusleari begira dago, ziur aski gure konplizitatea bilatu nahian. Neskaren aurpegia xaloa den bitartean, gizona maltzurkeriaz begiratzen dio. Atzealdeko orman margolan handi batean gizon ilun baten erretratua dago, eszena begira egongo balitz bezala. Gizon hori gaztearen senarra izan daiteke. Ardoaren eskaintza emakumeari adulterioaren eskaintzaren sinbolo moduan uler daiteke.
Gelaren leihoa irekita dago eta horri esker zehaztasun handiz ornitutako beiratea ikus dezakegu. Leihoko irudiak ez dira kasualak: laulobulua Neurritasunaren sinboloa da, hau da, sentimenduak eta gogoak reprimitzeko gaitasuna, modu batez, gertatzen ari den aurrean zentzu morala ezarri nahiko lukeen bezala.
Margolan honen bitxikeria hare kolore ilunak dira; hauek itsas-urdina naturalaz eginak daude, margo gareztia eta lortzeko zaila. Argia, bestetik, protagonismo handia du eszena honetan, modu batez, Veneziako eskolaren eragina erakutsiz.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): Margolanaren interpretazioa.
* Datuak: Q1169874
* Multimedia: A Lady and Two Gentlemen with a Glass of Wine by Vermeer / Q1169874
# Andrea de Cesaris

Andrea de Cesaris (Erroma, 1959ko maiatzaren 31 - ibidem, 2014ko urriaren 5a) italiar 1 Formulako gidaria izan zen.
1 Formulako 208 sari handietan gidatu zuen, baina ez zuen bat ere irabazi. Bost podium eta 59 puntu lortu zituen lasterketa horietan. Bere ibilbidearen hasieran izandako istripu batzuek gidari azkar baina zuhurtziagabearen ospea eman zioten. Parte hartu zuen hamar taldeetatik bederatzitan lortu zituen puntuak (McLaren, Alfa Romeo, Brabham, Rial, Tyrrell, Jordan, Ligier, Scuderia Italia eta Sauber). Minardirekin ez zuen punturik lortu.
Erroman hil zen moto istripu batean.
* Datuak: Q173153
* Multimedia: Andrea de Cesaris / Q173153
# Aravaita

Aravaita mineral bat da eta arctite supertaldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Aravaita mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ba2Ca18(SiO4)6(PO4)3(CO3)F3O}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Aravaite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q58835418
# Aravaut

Aravaut (okzitanieraz Aravaut, frantsesez eta ofizialki: Arabaux) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 56 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Arabaux udalerrian erroldatutako biztanleak 63 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 35 etxebizitza zeuden, 27 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 33 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 27 etxebizitza nagusietatik 20 bere jabearen bizilekua ziren eta 7 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 5 etxek hiru zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 16 etxek bost zituzten. 25 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Arabaux udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 4 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 4 |
| 4 | 70-74 | 0 |
| 0 | 65-69 | 0 |
| 0 | 60-64 | 0 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 4 | 50-54 | 0 |
| 4 | 45-49 | 0 |
| 4 | 40-44 | 12 |
| 0 | 35-39 | 0 |
| 0 | 30-34 | 8 |
| 0 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 8 | 15-19 | 0 |
| 4 | 10-14 | 4 |
| 0 | 5-9 | 8 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 38 ziren, horien artean 32 aktiboak ziren eta 6 inaktiboak ziren. 32 pertsona aktiboetatik 26 lanean zeuden (12 gizon eta 14 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 6 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden eta 3 ikasten zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Arabaux udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q579851
* Multimedia: Arabaux / Q579851
# Aravir

Aravir, Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan agertzen den fikziozko pertsonaia bat da. Dunadan bat da, Aranuirren semea. Bere izena sindarinezkoa da, eta "errege bitxia" bezala itzul daiteke.

## Historia

Rivendelen jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2156. urtean. Bere aita 2247. urtean hil ondoren, Iparraldeko Dunedainen laugarren kapitaina bihurtu zen. Bere agintaldian, ez zen garrantzizko gertaerarik izan, Zaintzapeko Bakea deritzona nagusi baitzen.
72 urteko agintaldia izan zuen eta 2319. urtean hil zen, 163 urte zituela, bere oinordekoa, bere seme Aragorn I.a izan zelarik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2608769
# Arawa

Arawa Papua Ginea Berriko hiria da, Bougainville uhartean dagoena. Probintziako hiriburua bazen ere, uharteko gerra zibilean (1988-1997) suntsitua izan zen eta, behin-behinean, Bukara eraman zuten hiriburutza. 2012an 38.134 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Capital to return to Arawa. thenational.com.pg (Noiz kontsultatua: 2016-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q626729
* Multimedia: Arawa / Q626729
# Aravaca

Aravaca, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Moncloa-Aravaca barrutian. Hiriko 97. auzoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3314682
* Multimedia: Aravaca neighborhood, Madrid / Q3314682
# Aravah

Aravah —Aravah harana bezala ere ezaguna— (hebreeraz: עֲרָבָה‎, HaArava, "sabana", "basamortua"; arabieraz: العربة‎, Al 'Araba) Asiako mendebaldean dagoen haran bat da. 166 kilometroz hedatzen da Itsaso Hilaren hegoaldeko kostaldetik Eilat-Aqabako golkoraino, Itsaso Gorrian. Israelgo Negev basamortuaren eta Jordania hegoaldearen arteko muga egiten du. Biblian, hebrearrek igaro zuten Egiptotik Irteera egin zutenean, eta, "Gatzaren Harana" ere deitzen zaio.
Aravah harana, jatorri tektonikozkoa da, Afrika ekialdeko Rift Haran Handiaren barnean dagoena. Hiru eremutan banatzen da, hegoaldetik iparraldera: lehena, Itsaso Gorriaren kostaldetik abiatuta 77 kilometroz hedatzen dena, 227 metroko altueraraino iristen dena, bigarrena, hurrengo 74 kilometroetan hedatzen dena, bere altuera, pixkanaka, jaisten doana, honela, hirugarren eta azken eremura iritsi arte, 14 kilometroz hedatzen dena, Itsaso Hilaren hegoaldeko kostaldearen lautadari dagokiona, eta, bere altuera, itsasoaren mailaren azpitik 138 metrokoa dena.
Harana, oso lehor eta beroa da, amildegi koloretsuz eta mendi zorrotzez osatutako paisaia ikusgarriekin. Ia ez dago finkapenik mugaren beste aldean, Jordanian, Israelgo zatian, kibbutz gutxi batzuk baino ez dauden bitartean. Bi gobernuak, eskualdea garatzen saiatzen dira, Itsaso Gorritik Aravahraino ura eramango duen lurrazpiko tunel bat eraikitzea pentsatuta dutelarik, harana, neurri handi batean, itsasoaren mailatik egotea probestuz, honela, ura gatzgabetzeko balio dezakeen energia hidroelektrikoa sortuz.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q626682
* Multimedia: Arabah / Q626682
# Aravaipaita

Aravaipaita haluro motako minerala da.

## Ezaugarriak

Aravaipaita haluro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Pb3AlF9 * H2O}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Aravaipaite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3621309
# Aravalli

Aravalli Indiako mendikate luze bat da 800 kilometro ingurukoa. Aravalli hitzak "mendilerro" esan nahi du.
Delhi ondoan hasi eta Rajastan estatua zeharkatuz Ahmedabad ondora (Gujarat estatua)iristen dena. Pakistanen ere sartzen da pixka bat, Punjab eta Sindh estatuetan. Mendirik altuena Rajasthan hegoaldean dagoen Guru Shikhar da eta 1.722 metrotako altuera du.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q626690
* Multimedia: Aravalli Range / Q626690
# Araval

Araval, sindarinez "Urrezko Erregea" esan nahi duena, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den pertsonaia bat da. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1711. urtean jaioa, Dunadan bat zen, Arthedaineko Arveleg II.a erregearen semea.
Bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1813an hil ondoren, Araval izan zen bere oinordekoa, Arthedaineko hamairugarren erregea bihurtuz.
Lindon eta Rivendeleko elfoekin zuen aliantza berritu zuen, eta, hauen laguntzarekin, Angmarreko erresuma garaitzea lortu zuen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1851. urtean. Suntsitutako Kardolan Erresuma birpopulatzen saiatu zen, baina, orain, Tyrn Gorthaden bizi ziren Angmar eta Rhudaurreko izpiritu gaiztoek, han ezartzen saiatu ziren guztiak ikaratu zituzten.
Araval, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1891. urtean hil zen, bere oinordekoa, bere seme Araphant izan zelarik.
Tolkienen aurreko idatzietan, Aravalek, Aravallen edo Arvallen izena jasotzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2714717
# Aravorn

Aravorn, Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, dunadan bat da, Aragosten semea.
Eriadorreko tokiren batean jaioa Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2497. urtean. Bere izena sindarinezkoa da, eta "errege ilun" bezala itzul daiteke. Bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2588. urtean hil ondoren, Aravorn, Iparraldeko Dunedainen bederatzigarren kapitaina bihurtu zen.
Bere agintaldian, ez zen gertaera esanguratsurik izan Eriadorren, gertaera politiko eta militar nagusienak, Gondorren eta Rohanen gertatu baitziren. Aravornek, 66 urteko agintaldia izan zuen, eta Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2654. urtean hil zen, 157 urte zituela. Bere oinordekoa, bere seme Arahad II.a izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2543659
# Andrew Kellaway

Andrew Kellaway (Sydney, 1995eko urriaren 12a) australiar errugbilaria da, atzelari eta hegaleko postuetan aritzen dena. Super Rugby txapelketako Melbourne Rebels taldean jokatzen du 2020tik, eta Australiako selekzioan 2021etik.

## Erreferentziak

* ↑ itsrugby.fr. en.espn.co.uk (Noiz kontsultatua: 2024-9-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21621665
# Andrew Lindsay

Andrew Lindsay (Auckland, 1976ko maiatzaren 9a) arkularia da. Zeelanda Berria ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Andrew Lindsay
* ↑ Andrew LINDSAY

## Kanpo estekak

* Datuak: Q96372072
# Andrew Keith Jack

Andrew Keith Jack (1885eko irailaren 9a - 1966ko irailaren 26a) fisikari australiarra izan zen, Ross Sea Party-ko kidea izan zena Ernest Shackleton-en Trans-Antartika Espedizio Inperialaren baitan.
Keith Jack-ek Melbourneko Unibertsitatean ikasi zuen, 1914an zientzietako master batean (MSc) lizentziatu zen. Urtebete geroago Shackleton espedizioan sartu zen eta bertan tripulazioko beste kide batzuekin batera bi urtean Antartidan lehorreratuta geratu zen Aurora itsasontziaren galeraren ostean. Denbora horretan, aldizkari arrunt bat mantendu zuen bost liburukitan. Keith 1917an beste sei bizilagunekin batera salbatu zuten. Keith-ek argazki ugari ere egin zituen espedizioan zehar, eta horietako batzuk geroago koloreztatu zituzten linterna magikorako. Keith-en egunkariak, baita bere espedizioaren hainbat objektu ere, barometroa eta bi termometroen multzo bat ere oinordetzan utzi zizkion Victoria museora.
Espedizioaren ondoren, Keith gerra garaian lan egin zuen lehergailuen lantegi batean (Cordite Factory izenez ezaguna), kimikako trebetasunak erabiliz, azkenean Senior Assistant Manager bihurtu zen. Gerra ostean, Australiako Gobernurako lehergailuak eta segurtasuna kudeatzeko hainbat rol hartu zituen.
# Andrew Kumagai

Andrew Kumagai (japonieraz: 熊谷 アンドリュー, 1993ko ekainaren 6a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yokohama F. Marinos eta Zweigen Kanazawa.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q4757662
# Andrew John Wiles

Andrew John Wiles (Cambridge, Ingalaterra, 1953ko apirilaren 11) britainiar matematikaria da, Oxfordeko Unibertsitateko irakaslea. Ezaguna da 1994an Fermaten azken teorema ebatzi zuelako. 2016an Abel saria jaso zuen.

## Bizitza

Gaztetan hasi zen matematika lantzen, Fermaten azken teorema bereziki. Izan ere, 10 urte zituenean aurkitu zuen herriko liburutegian teorema horri buruzko liburu bat. Harrituta geratu omen zen, 300 urte pasata, artean ebatzi gabe zegoelako. Oxfordeko Merton Collegen lortu zuen gradua, eta doktoregoa Cambridgeko Clare Collegen egin zuen, John Henry Coatesen zuzendaritzapean. 1977-1980 urteetan Ikerketa Kide Gaztea izan zen Cambridgeko Clare Collegen, eta irakasle-laguntzaile Harvardeko Unibertsitatean.
1980an bukatu zuen doktoregoa, eta urtebete igaro zuen Bonnen. Hurrengo urteetan Princetonen eta Parisen aritu zen irakasle. Guggenheim bekari esker, Parisko Ikerketa Zientifiko Aurreratuetako Institutuan eta École Normale Supérieurean aritu zen. Beste ikerketa guztiak utzirik, Fermaten azken teorema aztertzen hasi zen. 1988an Oxfordeko Errege Elkarteko irakasle izan zen, eta urtebete geroago elkarteko kide egin zuten. Wilesek Galoisen teorian ere lan egin zuen urte haietan, eta ekarpen garrantzitsuak egin zituen alor horretan ere.
1993an, Fermaten azkeneko teoremaren froga aurkeztu zuen Cambridgeko Newton Institutuan. Hala ere, akats bat aurkitu zuten frogan, eta hurrengo urtea arte ez zen argitaratu. 1994an Eugene Higgins Irakasle izendatu zuten Princetongo Unibertsitatean. Teoremaren froga Annals of Mathematics aldizkarian argitaratu zen 1995ean. Urte horretatik aurrera, sari ugari jaso zituen: Suediako Zientzietako Errege Akademiaren Matematikako Schock saria, Paul Sabatier Unibertsitateko Fermat saria, Wolf saria eta Estatu Batuetako Zientzietako Akademia Nazionaleko matematika saria, besteak beste. 2016an Abel saria eman zioten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Agirre Ruiz de Arkaute, Aitziber. Andrew J. Wiles matematikariak 2016ko Abel Saria jaso du Norvegian. elhuyar zientzia eta teknologia, CC-BY-SA 3.0 lizentzia, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2018-3-7).
* Datuak: Q184433
* Multimedia: Andrew Wiles / Q184433
# Andrew Johnson

Andrew Johnson (Raleigh, Ipar Carolina, 1808ko abenduaren 29a - Carter's Station, Tennessee, 1875eko uztailaren 31a) Ameriketako Estatu Batuetako 17. presidentea izan zen.
Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuko diputatua (1843-1853), Tennesseeko gobernaria (1853-1857) eta senataria (1857) izan zen. Errepublikarekin bat egin zuen hegoaldeko estatuen zatiketaren aurka. Tennesseen gobernadore militar izendatu zuen Abraham Lincoln lehendakariak, eta 1864an lehendakariorde izendatu zuten. Lincoln hil zutenean, Johnson lehendakari bilakatu zen (1865eko apirilaren 15a-1869ko martxoaren 4a). Errusiak Estatu Batuetako Gerra Zibilean Lincolnekin izandako harreman onak aprobetxatuz, Alaska erosi zion Errusiari (1867ko martxoaren 30a).
Tirabirak izan zituen erradikalekin, ez baitzuen onartzen beltzen eta zurien arteko erabateko berdintasuna. Traidoretzat jo zuten baina epaiketan libre atera zen. Gerora, konstituzio gaietan aritu diren askok aldeztu izan dute Johnsonek kongresuan hartutako jarrera.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8612
* Multimedia: Andrew Johnson / Q8612