OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hightsville (Ipar Carolina)

Hightsville Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. New Hanover konderrian dago, Ipar Carolina estatuan. 710 biztanle ditu, 4,200733 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* New Hanover konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2025074
# Highway to Hell (abestia)

Highway to Hell (euskaraz Autobidea Infernura) 1979an AC/DC australiar musika taldeak kaleratutako abesti bat da.

## Kanpo estekak

* Highway to Hell abestia entzungai (Ingelesez)
* Datuak: Q1508213
# Highway to Heaven

Highway to Heaven (euskaraz Errepidea Zerurantz) AEBtako naturaz gaindiko drama telesail bat da. 1984ko irailaren 19tik 1989ko abuztuaren 4ra NBC katean aireratu zen. Michael Landon eta Victor French aktoreek antzeztu zuten.
Telesaila honetan gizaki guztien bizitzan noizbait eta nahi ala nahi ez agertzen diren gaiak jorratzen dira (bakardadea, gaixotasuna, atsekabea, heriotza, onespenik eza...), maiz atal bakoitzean arazoaren konponbidea jasaten duen pertsona berarengan eta ingurukoengan dago.

## Argumentua

Jonathan Smith (Michael Landon) Jainkoak gizaterian maitasuna eta errukia zabal ditzan Lurrera gizaki itxuraz bidali duen aingeru bat da. Betekizun horretan Jonathanek Mark Gordon (Victor French) polizia ohia eta adiskidearen laguntza izango du. Biak AEBetan barna bidaiatu eta mota guztietako jendea ezagutzeaz gain euren laguntza eskeini eta ongia egiten eta hedatzen saiatuko dira, eginkizun zail horretan noizbehinka "Nagusiaren" (Jaikoaren) laguntza bera ere alde izango dute, mirarien moduan.

## Aktoreak

* Michael Landon: Jonathan Smith
* Victor French: Mark Gordon

## Kanpo estekak

* Highway to Heaven telesailaren sarrera ikusgai eta entzungai. Youtube.com (Ingelesez)
* Highway to Heaven telesailaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q1304435
# Hightown (Merseyside)

Hightown, Ingalaterrako ipar-mendebaldean dagoen udalerri bat da, Merseyside konderrian.
2011n 2.063 biztanle zituen.
* Datuak: Q5759735
* Multimedia: Hightown, Merseyside / Q5759735
# Highway Star

Highway Star (euskaraz Errepideko Izar) 1972ko martxoan Deep Purple britainiar musika taldeak bere Machine Head disko ospetsuaren barnean plazaratu zuen abesti bat da.

## Kanpo estekak

* Deep Purple musika taldearen Highway Star abestia entzungai. (Ingelesez)
* Datuak: Q1417325
# Hiltzailea nire baitan

Hiltzailea nire baitan (jatorrizko izenburua: The Killer Inside Me) Jim Thompson idazle estatubatuarrak idatzitako eleberri bat da. 1952an argitaratu zen.

## Argumentua

Lou Ford Central Cityko (Texas) medikuaren semea da. Inoiz ez da izan oso azkarra, baina sheriffaren laguntzaileetako bat izatera heldu da. Herrian auzokoei beti laguntzen dien multil lasaitzat jotzen dute. Baina bete baitan hiltzaile psikopata bat ezkutatzen da. Irudi hori normaltasun maskara batez estaltzen du, baita herriko irakaslearekiko harremanaz ere. Hala ere, eleberria aurrera doanean, ezin izango du bere alderdi kriminala estali, eta hilketak bata bestearen atzean pilatuko dira.

## Pertsonaiak

* Lou Ford: protagonista. Central Cityko sheriffaren laguntzailea.
* Daniel Ford: medikua. Louren aita.
* Mike Dean: Louren anaiatzakoa.
* Amy Stanton: herriko irakaslea. Louren emaztegaia.
* Chester Conway: eraikuntzako handikia.
* Elmer Conway: Chester Conwayren semea.
* Joyce Lakeland: prostituta.
* Joe Rothman: eraikuntzako sindikatuko burua.
* Bob Maples: Central Cityko sheriffa.
* Jeff Plummer: sheriffaren beste laguntzaile bat.
* Howard Hendricks: konderriko fiskala.
* Billy Boy Walker: Louren abokatua.
* Johnnie Papas: Louren laguna.
* Helene: Louren aitaren neskamea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2275587
# Hilversum

Hilversum (Hilversum) Herbehereetako hiri eta udalerria da, Ipar Holandako probintzian. Amsterdametik hego-ekialdera dago 30 kilometrotara eta Utrechtik iparraldera 20 kilometrotara.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9934
* Multimedia: Hilversum / Q9934
# Hiltpoltstein

Hiltpoltstein Alemaniako udalerria da. Bavaria estatuan dago, [[Forchheim (barrutia)|Forchheim]] barrutian. 2014an 1.568 biztanle zituen 25,56 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q503055
* Multimedia: Hiltpoltstein / Q503055
# Hiltzeko debekua

Hiltzeko debekua historikoki arrazoi desberdinen ondorioz eman den gertaera soziala da. Arrazoi horiek desberdinak izan daitezke: erlijiosoak, politikoak, satirikoak... Toki horietan, normalean, lege edo arau bat sortzen da debekua zonalde, hiri edo etxe batean ezartzeko.

## Historia
### Antzinako Grezia

Delos uhartea antzinako greziarrentzat inguru sakratua zen eta uhartea garbia mantentzeko neurri desberdinak hartu zuten, horrela jainkoei otoitz egiteko leku segurua izaten jarraituko lukeela. Antza, neurria, K.a. V. mendean hartu zen. K.a. VI. mendean Pisistrato, Atenasko tirano ospetsua izan zen tenplu inguruko hilobi guztiak kentzeko agindua eman zuena. V. mendean Delfosko orakuluak uharte osotik gorputz guztiak kentzeko agindua eman zuen eta hiltzeko edo jaiotzeko debekuak ezarri zituen.

### Itsukushima uhartea

Aurreko antzeko egoera da Japoniako uharte honena. Sintoismoarentzat garbitasunak garrantzi handia du eta uharte sakratu hau garbia mantentzeko heriotza urruntzeko saiakera guztiak egin dituzte. 1555an Miyajimaren borroka bakarra eman zen uharte horretan eta irabazleek den-dena garbitu zuten: hildako guztiak kontinentera eraman zituzten, eraikuntzak garbitu zituzten eta lurra bera ere aldatu zuten. Gaur egun hiltzeko eta jaiotzeko debekua mantentzen da. Gaur egun uharte Gizateriaren ondarea da.

## Debeku politikoa

Andaluziako Lanjarón herrian 1999an hiltzea debekatu egin zen arrazoi politiko-urbanistiko batengatik Erabakia alkatearena izan zen. Herriak hilerri berria behar zuen baina gobernuak ez zuen erabaki hori hartzen; presio moduan alkateak aipatutako erabakia hartu zuen. Frantzian ere antzeko gertaerak eman dira gutxienez bi herrietan: Le Lavandoun, 2000. urtean, eta Cugnauxen, 2007. urtean.

## Erreferentziak

* ↑ Turnbull, Stephen R. (1977). The Samurai: A Military History. New York: MacMillan Publishing Co. p. 133.
* ↑ https://web.archive.org/web/20080709215313/http://www.stiffs.com/backoct99.html
* ↑ http://www.theguardian.com/world/2000/sep/23/jonhenley
* ↑ https://web.archive.org/web/20080528204947/http://weirdglobenews.com/forbidden_to_die_because_of_lack_of_room.html

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2026305
# Hilvarenbeek

Hilvarenbeek (entzun) Herbehereetako Ipar Brabante probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 14.984 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Ipar Brabante

## Kanpo estekak

* (Nederlanderaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q9846
* Multimedia: Hilvarenbeek / Q9846
# Hiltzaile baten aitormena

Hiltzaile baten aitormena (Beichte eines Mörders, erzählt in einer Nacht) Joseph Roth idazle judu austriarraren eleberri bat da. 1936an argitaratu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Parisko taberna batean, Semion Golubchik jaunak bere bizitza kontatzen die taberna bateko beste bezeroei, bi hilketa nola egin zituen azaltzeko. Eleberriak bi narratzaile ditu: Semion Golubchik hiltzailea eta tabernako bezero izengabe bat.
Golubchik jaunak XX. mendeko hirugarren hamarkadan egiten du bere kontaketa . Berak kontatutakoaren gehiena, ordea, Lehen Mundu Gerra baino lehenagokoa da, eta Errusian eta Parisen ditu kokapenak.

## Pertsonaiak

* Semion Semionovich Golubchik: protagonista. Kropotkin printzearen sasikumea eta tsarren polizia sekretuko kidea. Zaharra denean, bere bizitza kontatzen die egunero joaten den tabernako bezeroei.
* Kropotkin printzea: Semionen benetako aita. Haren hezkuntzaz arduratzen da, baina ez dio eskubiderik onartu.
* Kropotkin printze gaztea: Semionen haurriderdia. Egiazki, Kropotkin printzearen emaztearen semea da, nahiz eta printzeak printzetzat hartu, Semionen kaltean. Semionek biziki gorrotatzen du.
* Jeno Lakatos: merkatari hungariarra. Semion bultzatzen du bere eskubideak eskatzera printzeari . Semionen bizitzako hainbat unetan agertzen da, bai Errusian bai Parisen. Bere kontaketan deabrua deitzen dio Semionek. Izen bereko merkatari hungariar bat Leviatana liburuan ere agertzen da.
* Lutezia (Annette Leclaire): modeloa. Semion eta Kropotkin printze gaztea berataz maitemintzen dira. Semionen emaztea izango da.
* Narratzailea: Semion dagoen tabernaren alboko hotelaren bezeroa. Semionen kontaketa entzuten du. Hotelera itzultzean Lakatosekin topo egiten du. Hanka egiten du hoteletik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q814640
* Multimedia: Joseph Roth / Q814640
# Hmong etnia

Hmong jendea (ahoskera: m̥ɔ̃ŋ) Asiako etnia bat dira, Vietnamgo, Laosko, Thailandiako eta Birmaniako eskualde menditsuetan bizi direnak. Hmongak, orobat, Txinako hegoaldean bizi den Miao etniaren azpitaldeetako bat (苗族) dira. Hmong taldeak pixkanaka hegoalderantz migratzen hasi ziren XVIII. mendean, asaldura politikoak eraginda eta lantzeko lurren bila.
Hainbat hmong Pathet Lao mugimendu komunista eta nazionalistaren aurka borrokatu ziren, Laosko Gerra Zibilean. Pathet Laok Laosko gobernua bereganatu zuenean, 1975ean, Hmong jendea bereizi egin zuten, zigortzeko. Dozenaka mila hmongek ihes egin zuten Thailandiara, asilo politikoaren bila. Iheslari haietako milaka batzuk Mendebaldeko herrialdeetan kokatu dira 1970eko hamarkadaren bukaeraz geroztik, batez ere Ameriketako Estatu Batuetan, baina baita Australian, Frantzian, Frantziar Guyanan eta Kanadan ere. Beste batzuk Laosa itzuli dira, Nazio Batuen Erakundeak babestutako aberriratze programen bitartez; beste batzuk, bortxaz aberriratu ditu Thailandiako Gobernuak, baita familiak bananduz ere. Gutxi gorabehera 8.000 hmong iheslari geratu dira Thailandian.

## Ikus, gainera

* Txinako etniak
* Miao etnia

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Jacques Lemoine (2005): «What is the actual number of the (H)mong in the world?», Hmong Studies Journal aldizkaria, 6. zenbakia.
* ↑ (Ingelesez) Australiako Estatistika Bulegoaren 2006ko zentsuko datuak, talde etnikoen arabera.
* ↑ (Ingelesez) Mugarik Gabeko Medikuak (2008): «Thailand Forcibly Returns Hundreds of Hmong Refugees to Laos».

## Kanpo estekak

* Datuak: Q219205
* Multimedia: Hmong / Q219205
# Hmong zaldi

Hmong zaldia Vietnamgo bertako zaldi arraza bat da. Tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sarzten da.
Tamaina txikiko poniak dira, arroza-soroetan lanean aritzeko aproposak. Hmong zaldiak Ha Giang probintzian dauka jatorria. Txinarekin muga egiten duen lurraldea da Ha Giang.
Hmong herriarekin lotuta dago zaldi hau. Oro har informazio gutxi dago arrazaren inguruan. Aspalditik ekarritako mongoliar zaldien ondorengoak direla uste da. arraza ez dago ofizialki onartua eta ez dago mantentzeko inolako ekimenik abian.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.theequinest.com/breeds/hmong/
* ↑ http://www.imh.org/exhibits/online/breeds-of-the-world/asia/vietnamese-hmong-horse/

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Arrazari buruzko artikulua "The equinest" entziklopedian
* Datuak: Q10524980
# Halal

Halal (arabieraz:حلال, ḥalāl; legezkoa) Xariaren arabera erabiltzeko edo hartzeko onartuak diren objektu edo ekintzak dira. Kontrakoa haraam da. Zalantzan daudenean mashbooh (zalantzazkoa) kategorian sailkatzen dute. Hitza normalean Xariak onartutako elikagaiak adierazteko erabiltzen dute.
Islamaren arabera, elikagai guztiak halal dira, hauek izan ezik:
* Txerrikia (Koran, 2,173)
* Odola (Koran, 2,173)
* Allahi ez beste bati opari moduan eskainitako animaliak (Koran, 5,3)
* Haratustela (Koran, 2,173)
* Beste animaliak hildako animalia (Koran, 5,3)
* Allahek ez bedeinkaturiko elikagaia (Koran, 6,121)
* Alkohola eta beste drogak (Koran, 5,090)
Animaliak hiltzeko metodoak dhabiḥa (arabieraz: ذبيحة) du izena eta ez da arrain edo itsaskiak hiltzeko erabiltzen.

## Erreferentziak

* ↑ "Islamic Food and Nutrition Council of America." <https://web.archive.org/web/20111226185247/http://www.ifanca.org/halal/>

## Kanpo estekak

* Datuak: Q177823
* Multimedia: Halal / Q177823
# Halaphritis platycephala

Halaphritis platycephala Halaphritis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bovichtidae familian.
Tasmania inguruan bizi den arrain hau bere genero monotipikoaren kide bakarra da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), «Halaphritis platycephala», FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.
* ↑ Last, P.R., A.V. Balushkin and J.B. Hutchins. (2002). «Halaphritis platycephala (Notothenioidei: Bovichtidae): a new genus and species of temperate icefish from southeastern Australia» Copeia (2): 433-440..

## Ikus, gainera

* Cottoperca
* Bovichtidae

## Kanpo estekak

* FishBase.org
* Datuak: Q2673400
# Halamanning

Halamanning, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5641076
* Multimedia: Halamanning / Q5641076
# Halamishita

Halamishita]] =

## Ezaugarriak

Halamishita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ni5P4}}$. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Halamishite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Halakha

Halakha (hebreeraz: הֲלָכָה‎, sefardieraz halaˈχa ahoskatua, eusk: 'bide zuzenetik ibili', pluralez halakhot) lege judua izenekoaren corpusa da, hau da juduen eguneroko bizitza zuzentzen duten epai eta agindu erlijiosoak, lege talmudiko eta errabinikoak eta ohiturak biltzen dituen bilduma.
Juduek Sanedrin eta epaile gorenak desagertu zirenetik hierarkia batua ez dutenez, praktikan, errabinoen iritziek Halakha irauli dute. Gainera, judu askenazi, mizrahi, sefardi, yemendar eta Etiopiakoek desadostasunak dituzte Halakhari buruz. Askenaziek judaismo erreformista, judaismo kontserbadore eta judaismo berritzaile sortu zituzten interpretazioa zela eta.
Judu ortodoxoek ez dute eguneroko bizitza eta bizitza erlijiosoaren arteko aldeak ikusten eta identitate erlijioso, nazional, arrazko eta etnikoa nahasten dituzte.

## Erreferentziak

* ↑ Hershel Edelheit & Abraham J. Edelheit. History of Zionism: A Handbook and Dictionary. , 3 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107427
* Multimedia: Halakhah / Q107427
# Hispano-Americano hotela

Hispano-Americano hotela Donostiako hotel ospetsua izan zen nahiz eta maila nagusikoa ez izan. 1913an irekita 1973an ateak itxi zituen. Eraikuntzak gaur egun zutik dirau Prim kalearen eta San Martin kalearen izkinan, Donostiako zonalde erromantikoaren etxe enblematiko bat izanik.

## Historia

Hotelaren lehenengo diseinua Manuel Domínguez Barros arkitektoak 1909an egin zuen. Badarik ere, 1919an, Ramon Cortazarren gidaritzapean bi solairu gehitu zitzaizkion. 1913an ireki zen. Eraikuntzaren estiloak Euskal Herriko Arkitektoen Elkargo Ofizialaren arabera oinarri klasizista du baina eklektikoki apainduta. Hotelen artean, luxuzkoa ez bazen, hasieran lehen mailakoen artean kokatzen zen baina, urteen poderioz, jaisten joan zen. 1973an, itxi egin zenean bakarrik bi izar zituen. Itxi ondoren, 1982an, 80 milioi pezeta ordainduta, Gipuzkoako Foru Aldundiak erosi zuen, bertan Ogasuna kokatzeko asmoz. Ogasunak 1986an ireki zen baina eraikuntzaren antolaketa ez zen oso egokia eta, 1995an, bulego horiek Errotaburuko dorreetara eraman zituzten. Gaur egun hotela izan zenak erabilera komertzialak ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Diario Vasco, 1982ko abuztuaren 31, 5.or.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): Hotela Ogasunaren bulegoa bihurtu zeneko oroimenaren berria.
* Datuak: Q25477070
# Hispanoamérica (Madril)

Hispanoamérica, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Chamartín barrutian. Hiriko 54. auzoa da. Hego-mendebaldeko muturrean Santiago Bernabéu estadioa dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3814573
* Multimedia: Hispanoamérica neighborhood, Madrid / Q3814573
# Hispanizazio

Hispanizazioa (gaztelaniaz: hispanización) gaztelaniaren eta Espainiako kulturaren kontzeptuen asimilazio linguistikoa edo asimilazio kulturala da.

## Motak

Hispanizazioak hainbat ikuspuntu hartzen ditu bere baitan, hala nola:
* linguistikoa, atzerriko hizkuntza bateko hitz bat gaztelaniara egokitzeko aldatzen denean. Orduan esaten da hitz bat hispanizatu edo erdaldundu egiten dela.
* demografikoa, hispaniar kulturak eskualde bat aldatzen duenean.
* inperialista, Espainiar Inperioak bere lurraldea zabaldu zuenean, Mundu Berriko jatorrizko herriak menderatu zituen, herri horiek beren tradizioak eta kulturak utz zitzaten. Ikus Amerikako espainiar kolonizazioa.
* hizkuntzazkoa, gaztelania irakastea sustatzen denean eta beste hizkuntza bat ikastea oztopatzen denean.
* sozio-politikoa, kultura bandera politiko gisa erabiltzen denean, gizarteak jarrera bat har dezan eta, horrela, talde politiko jakin bat baino nahiago izan dezan.
* soziala, hispaniar kultura sustatuz, beste kultura bati prestigioa kentzen zaionean zaharkitua eta zaharkitua dela esanez.

## Ikus, gainera

* Erromanizazio
* Sinizazio

## Erreferentziak

* ↑ Elhuyar Hiztegia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1620690
# Hispano-Bretoi zaldi

Hispano-Bretoi zaldia Iberiar penintsulako bertako zaldi arraza bat da. Bereziki Gaztela eta Leonen erkidegoan zabaldurik dagoena, Kantauriar mendikatean barrena, baina baita Aragoiko zein Kataluniako Pirineo eta Pirinioaurrean ere.
Bere tamaina zein ezaugarriengatik Hispano-Bretoi arraza zaldi tamainako arrazen sailkapen taldean sartzen da.
Hispano-Bretoi zaldia sortzeko bertako hainbat arraza nahastu zituzten joan den mendeko bigarren hamarkadan Bretainatik ekarritako Bretainiar zaldiekin. Kantauriar mendikatean esate baterako, Ordunteko behorrekin. Erabilera asko izan dute zaldi hauek, baita militarra ere. Armada espainiarraren kainoiak garraiatzen zituzten gurdietatik tiratzeko. Horregatik Hispano-Bretoi zaldia artilleria zaldia izenez ere ezaguna izan da.

## Euskal Herria

Nahiz eta hainbat artikulo eta gidetan arraza hau Trebiñun aipatua agertzen den, bertako zaldiek zer ikusirik gehiago dute Euskal Herriko mendiko zaldiarekin. Egia esanda bi arrazen arteko desberdintasuna finkatzea ez da erreza. Bien jatorrian bertako poniak; Asturkoia, pottoka, Ordunteko behorra, Merensgo zaldia, edo Montxinoak bretaniar zaldiekiko nahasketa baitago. Poni piriniar eta kantabriar hauek ezaugarri komun asko daukate haien artean. Edozein moduan ere Euskal Herriko mendiko zaldia arraza eta Hispano-Bretoia nahiko parekoak dira. Agian Hispano-Bretoiak astunagoak eta handiagoak izaten ohi dira eta eskal zaldiak berriz zerbait txiago, baina hori zaldi bretoien odolaren portzentaian egon daiteke, besterik gabe. Aldi berean haietako zenbait aberek pottokaren ezaugarri gehiago gorde dute.

## Erreferentziak

* ↑ https://es.scribd.com/doc/54313088/Luis-Barona-libro-Guia-campo-razas-autoctonas-espanolas
* ↑ https://es.scribd.com/document/54313088/Luis-Barona-libro-Guia-campo-razas-autoctonas-espanolas

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3816660
* Multimedia: Hispano-Bretón / Q3816660
# Hispano-hegoamerikar Gerra

Hispano-hegoamerikar Gerra (gaztelaniaz: Guerra hispano-sudamericana) 1865 eta 1866 artean Txile, Peru, Ekuador eta Boliviak osaturiko aliantzak Espainiaren kontra egindako itsas-gatazka izan zen. Ekuadorrek eta Boliviak, baliabide militarrik ez zituztenez, ez zuten borrokatu baina babes politiko emateaz gain, espainiar itsas-armadari horniketa uko ere egin zioten.
Europar potentziek hegoamerikar errepublika berrietan etengabeko esku-hartzeek, arazo diplomatikoek, ordaindu gabeko zorrek eta ohore-gatazkek gerra piztu zuten. Gauzak horrela, hegoamerikarrek, Espainiako Itsas Armadak azalduriko jarrera ausartegia ikusita, galdutakoa birkonkistatu nahi zuenaren susmoa zuten. Julio F. Guillénen esanetan, "alde bien etengabeko akatsek Ozeano Bareko kanpaina (1863-66) gerra tonto bat bilakatu zuten, (...) helbururik eta xederik gabe eta inork ez daki argi nola hasi zen".
Perutar agintariek ez zuten ondo konpondu bertoko eta euskaldunen arteko tokiko istilu bat (Talamboko gatazka) eta laster honek nazioarteko maila hartu zuen. Juan Antonio Pezeten gobernuak ez zituen espainiar baldintzak onartu eta, honek erantzun moduan 1864ko apirilaren 14an bere zergen iturri nagusia okupatu zuen: Chincha uharteak. Peruk, espainiarrak handik botatzeko itsasontzirik ez zuenez, Vivanco-Pareja Ituna onartu zuen. Honek gobernua kenduarazi zuen eta Mariano Ignacio Pradoren diktadura ezarri zen. Txilek gatazkan sartu zen: hasieran espainiar itsasontziei hornigaiak ukatuz eta 1865eko irailaren 25ean, espainiar ultimatum bat jaso ondoren, gerra deklaratuz. Peruk 1866ko urtarrilaren 14an gauza bera egin zuen eta urte berean Ekuadorrek eta Boliviak.
Gerra-operazioak Txile eta Peruko kostaldeetan gertatu ziren, 1865. urtearen amaieratik eta 1866. urtearen erdialderaino. Itsas-gudu nagusiak Papudo eta Abtaoko guduak, Valparaísoko bonbardaketa eta Callaoko gudua izan ziren.
Borroka 1866ko erdialdean amaitu zen. Hala ere, 1871ra arte ez zuten armistiziorik sinatu. Ondorengo bake-itunak aldebikoak izan ziren: 1879an (Peru eta Bolivia), 1883 (Txile) eta 1885 (Ekuador).

## Erreferentziak

* 1 2 Frías Valenzuela, Francisco. (1978). Manual de Historia de Chile. (16. argitaraldia) Santiago: Editorial Nascimineto, 335 or..
* 1 2 3 (Ingelesez) White, Matthew. (2011ko martxoa). (HTM) Nineteenth Century Death Tolls: Statistics of Wars, Oppressions, and Atrocities of the Nineteenth Century (the 1800s) - Under 10,000 - 29. Spanish-Chilean War (1866). necrometrics.com.
* ↑ (Gaztelaniaz) Archivo Álvaro de Bazán. (1966). Documentos relativos a la Campaña del Pacífico (1863-1867) I. Madril: Madrilgo Itsas Museoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q742813
* Multimedia: Chincha Islands War / Q742813
# Hispanismo

Hispanismoa (batzuetan hispaniar ikasketak deitzen zaio) gaztelaniazko munduaren literatura eta kultura aztertzea da, batez ere Espainiarena eta Hispanoamerikarena. Halaber, Estatu Batuetan eta Afrika, Asia eta Pazifikoko gaur egun edo lehenago gaztelaniaz hitz egiten duten beste herrialde batzuetan, hala nola Filipinetan eta Ekuatore Ginean, espainiar hizkuntza eta kultura ikastea ere ekar dezake.

## Jatorria

XVI. mendean zehar, Espainia berrikuntza-motor izan zen Europan, lurralde, gai, literatura-mota eta pertsonaia, dantza eta moda berriekiko loturagatik. Estatus hegemoniko honek, interes komertzialak eta ekonomikoak ere bultzatuta, gaztelania ikasteko interesa sortu zuen, Espainia izan baitzen botere politiko nagusia eta Errenazimendu ondorengo Europan itsasoz haraindiko inperioa garatu zuen lehena izan baitzen. Interes horri erantzuteko, zenbait idazle espainiarrek erdararen gai gisa ikuspegi berri bat garatu zuten. 1492an Antonio de Nebrijak bere Gramática castellana argitaratu zuen, Europako hizkuntza moderno baten lehen gramatika argitaratua. Juan de Valdések bere Diálogo de la lengua (1533) idatzi zuen bere lagun italiarrentzat, gaztelera ikasteko irrikaz zeudenak. Eta Cristóbal de Villalón abokatuak bere Gramática castellana-n (Anberes, 1558) idatzi zuen gaztelaniaz, flandriar, italiar, ingeles eta frantsesek hitz egiten zutela.

## Kanpo estekak

* Espainiako Literaturaren Historia, Arteak, Arkitektura, Musika
* Hispanic Society of America
* Datuak: Q1109432
# Hispano-Suiza

Hispano-Suiza luxuzko eta lehiaketarako automobilak, hegazkingintzako motorrak, itsasontzien motorrak, gerra-ibilgailuak eta armak diseinatu eta fabrikatzen zituen espainiar enpresa izan zen.
Marka 1904an Damià Mateu, Francesc Seix kataluniarrek eta Marc Birkigt ingeniari suitzarrak sortu zuten. Enpresak garapen handia izan zuen XX. mendeko bigarren eta hirugarren hamarkadetan. 1911n filial bat ezarri zuen Frantzian, 1914an Bois-Colombesen fabrika bat irekiz. Frantziar filialak denboraren poderioz Espainiako matrizea kantitatean eta bere ekoizpenaren merkatuan gainditu zuen.
Industri Institutu Nazionalak 1946an espainiar adarraren aktiboak (Bartzelonako fabrika eta produktu, proiektu eta patente sorta, baina ez enpresa bera, ezta Hispano-Suiza marka ere) bereganatu zituen. Nazionalizazio horren ondoren, ENASA sortu zuen, kamioiak eta autobusak egiten eta, aldi labur batez, Pegaso markako kirol-autoak egiten.
1920an, Frantziako Gobernuak motor aeronautikoen banaketa nazionalizatu zuen, Société Française Hispano Suiza sortuz. 1968an Safran taldeko SNECMAk bereganatu zuen.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q29068
* Multimedia: Hispano-Suiza / Q29068