OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Toyotismo

Toyotismoa edo Toyota sistema lan antolaketa bat da, jatorriz Japoniakoa, fordismoaren eta taylorismoaren hobekuntza bezala hartua. Lehen aldiz Toyota enpresan erabili zen, hortik izena.

## Ezaugarriak

Toyotismoa bukatuenetariko sistema eta eransgarriena dirudi hainbat antolaketa lanetan aldaketen ondorioz/eraginez. Produkzio teknika berriaz gozatuz (robotika, CAD-CAM,..) zerikusirik badu lan erlazioetan zein industrialetan.
Oinarrizko ezaugarriak hurrengoak dira:
* Funtzionamendua ahalik eta gehien lan talde murriztuetan lan eginez (kate lanean ez). Talde hauek balio anitzeko esku lanekoak dira (tanoko).
* Denbora kontrolak kate lanetan izaten zituzten eta langileen erabakiak hainbat lan eremutan emateko aukera bazuten.
* Atalen entrega epeak eta produktu bukatuak une doituetan (just in time)
* Etengabeko hobekuntza lan prozesuan (kaizen).
* Jadaneko beste berrikuntza produktu erdibukatu eta bukatuen txarteleratzea produkzio lerroan (kanban sistema, norbait metaketa edota salmenta produktuak kentzen dituenean, kanban-ak edo seinaleak bidaiatzen dute lerroaren hasierako unera besteei ohartarazteko beste produktu bat nahi dela edo eskari berria dagoela); automatizazio altuagoa eta ergonomia; lan orduen murrizketa;bonuen murrizketa aukera taldeen produktibitatean arasean banakako produkzio handiagoa lortzek, etab.
Toyotismoa, aro globaletik ulertuta, zera ahalbidetzen du:
* eskuzko lanaren produktibitatea hobetzea.
* langabeziaren hazkundea saihestu (Japoniako langabezi tasak ez du ia populazio aktiboaren %3,5 gainditzen, enpresa gehienen izkutuko langabezi tasa garrantzitsu bat existitzen baita), erakutsiz soluzio bakarra ez dela flexibilidade liberala ( soluzio neotayloriana, langileen kaleraketa) kosteak murrizteko. Enpresan langileen parte hartzea beste soluzio bide bat da.
* beste herrietan ihardetsi, Japoniakoa soilik ez izatea (Japoniako kotxe enpresak AEBetan, edota toyotismoaren aldaera japoniarrak Alemanian edo Suitzan).

## Desabantailak

Toyotismo ereduaren desabantailak honakoak dira:
* lan erritmo handi baten pean atseden egiten du, estres eta prezio efektuekin.
* gamaren eraberritzea oso arina bada, akatsen zenbatekoa eta produktuen zaharkitzea handitu dezakete, errentagarritasun tasaren erorketa sorraraziz.
Gaur egun, Japoniako elektronika industria zeinak aplikatzen dituen toyotismo prozedurak, esportatu egin du taldeak eta lan taldeetan lan egitea baita kapital sozialaren inbertsioan ere parte hartzen du eta zabaltzen badago hain urrutiko periferian, Erresuma Batuan bezala. Toyotismoen prozesuen berregituraketa produkzioan oraindik diraute.

## Ikus, gainera

* Fordismoa
* Taylorismoa
* Estajanovismoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3337189
# Toyota Center

Toyota Center AEBtako Texas estatuko Houston hirian dagoen kirol pabilioi bat da. 2003an inauguratua izan zen eta Houston Rockets taldearen jokalekua da.

## Iruditegia

* Kanpoaldea.
* Izotz hockey partidua.
* Barnealdea.
* Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak

* Toyota Center kirol pabiloiko webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q1166157
* Multimedia: Toyota Center / Q1166157
ieaNational Basketball Association :
Ekialdeko KonferentziaMendebaldeko Konferentzia
ieaAtlantikoaBoston CelticsBrooklyn NetsNew York KnicksPhiladelphia 76ersToronto Raptors
ieaErdialdeaChicago BullsCleveland CavaliersDetroit PistonsIndiana PacersMilwaukee Bucks
ieaHego-ekialdeaAtlanta HawksCharlotte HornetsMiami HeatOrlando MagicWashington Wizards
ieaIpar-mendebaldeaDenver NuggetsMinnesota TimberwolvesOklahoma City ThunderPortland Trail BlazersUtah Jazz
ieaPazifikoaGolden State WarriorsLos Angeles ClippersLos Angeles LakersPhoenix SunsSacramento Kings
ieaHego-mendebaldeaDallas MavericksHouston RocketsMemphis GrizzliesNew Orleans PelicansSan Antonio Spurs :
Urteroko ekitaldiak
Draft • NBAko All-Star Asteburua (All-Star Partidua • NBAko Birrintze Lehiaketa • NBAko Hirukoen Lehiaketa • Trebezien Lehiaketa • MVP) :
Bestelakoak
ABA
BAA
WNBA
Basketball Hall of Fame :
# Tony Britton

Anthony Edward Lowry Britton (Birmingham, 1924ko ekainaren 9a - 2019ko abenduaren 22a) ingeles zinema eta telebista aktorea izan zen. The Day of the Jackal, Operation Amsterdam eta Sunday Bloody Sunday filmetan antzeztu zuen.

## Filmografia

* Waterfront (1950)
* Cage of Gold (1950)
* Salute the Toff (1952)
* Loser Takes All (1956)
* The Birthday Present (1957)
* Behind the Mask (1958)
* The Heart of a Man (1959)
* Operation Amsterdam (1959)
* The Rough and the Smooth (1959)
* The Last Winter (1960)
* Suspect (1960)
* Dr Syn, Alias the Scarecrow (1963)
* There's a Girl in My Soup (1970)
* Sunday Bloody Sunday (1971)
* Mr. Forbush and the Penguins (1971)
* The Day of the Jackal (1973)
* Night Watch (1973)
* The People That Time Forgot (1977)
* Agatha (1979)
* Countdown to War (1989)
* Run for Your Wife (2012)
* Datuak: Q3531699
* Multimedia: Tony Britton / Q3531699
# Tony Abbott

Anthony John "Tony" Abbott (Londres, 1957ko azaroaren 4a) australiar politikaria da. Australiako lehen ministroa izan zen 2013tik 2015era.
Londresen jaio zen, aita britainiarra eta ama australiarra zituen, eta Australian bizi izan zen bi urte zituenetik. Ekonomia eta zuzenbidea ikasi zituen Sydneyko Unibertsitatean eta Oxfordeko Unibertsitatean ikasketak zabaldu zituen. Apaiztegi katoliko batean egonaldi labur bat egin ondoren, kazetari eta aholkulari politiko lanetan aritu zen.
Alderdi Liberaleko kidea eta monarkiaren aldekoa, diputatu hautatu zuten 1994an. Enplegu ministroa eta Osasun ministroa izan zen John Howarden gobernuetan.
2009an Alderdi Liberaleko buru bihurtu zen eta 2013ko hauteskundeak irabazi ondoren lehen ministro izendatu zuten. Defizit fiskala kontrolatzen saiatu zen eta merkataritza askeko akordioak sinatu zituen. Australiaren inplikazio militarrari eutsi zion Ekialde Hurbilean eta Errusiari aurre egin zion Errusiak Ukrainan hegazkin bat bota zuelako. Australiako Konstituzioan aborigenen eskubideak aitortzearen alde agertu zen.
2015ean, Malcolm Turnbullek garaitu egin zuen Alderdi Liberaleko buruzagitzarako bozketa batean, eta Abbottek lehen ministro kargua utzi behar izan zuen.

## Lanak

* Abbott, Tony (1995). The Minimal Monarchy: and why it still makes sense for Australia. Kent Town South Australia: Wakefield Press. ISBN 1-86254-358-5.
* Abbott, Tony (1997). How to Win the Constitutional War: and give both sides what they want. Kent Town South Australia: Wakefield Press. ISBN 1-86254-433-6.
* Abbott, Tony (2009). Battlelines. Carlton Victoria Australia: Melbourne University Press. ISBN 978-0-522-85606-4.
* Abbott, Tony (2012). A Strong Australia. Liberal Party of Australia. ISBN 978-0-646-59033-2.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q348577
* Multimedia: Tony Abbott / Q348577
# Tony Berlant

Tony Berlant (New York, AEB, 1941 -) estatubatuar artista da.

## Biografia

UCLA Unibertsitatean egin zituen ikasketak. 1963an lortu zuen Margolaritzako master-titulua, eta, hurrengo urtean, Eskulturakoa. Ikasle-garaian, collageak egiteko zaletasuna erakutsi zuen. Veneziara aldatu zen, eta han ari zela aurkitu zuen bere karrera ezaugarritu zuen materiala, metala, hain zuzen ere. Harrezkero, eztainua erabiltzen du piezak eraikitzeko, koloreen arabera ordenaturiko pilak osatuz. Berlanten iritzian, zoragarria da bazter utzitako materialak bildu, eta haiek erabiliz bitxiak egitea. Ez ditu piezak margotzen eta eraldatzen, baina egin ahal dituen aldaketa gehienak egiten ditu gainerakoan, materialek haien jatorria adierazi ordez zerbait berria osa dezaten, beste zerbait izan daitezen.
Bestalde, eta haurretatik bildumazale amorratua izaki, navajoen oihalen bilduma bikaina osatu du. Haren ustez, benetako bitxiak izatez gainera, egileen sinesmenak, bizimodua eta abar islatzen dituzte. 1980az gero, zenbait obra publiko handi egin ditu, Los Angelesko metrorako, San Franciscoko aireporturako eta Minneapolisko Arte Instituturako, besteak beste.
Berlanten obrak Estatu Batuetako hainbat museotan eta galeriatan izan dira ikusgai.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) LA Louver galeriako Tony Berlanten atala

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12268066
* Multimedia: Tony Berlant / Q12268066
# Tony Aubin

Tony Louis Alexandre Aubin (Paris, 1907ko abenduaren 8a - ib., 1981eko irailaren 21a) Frantziako konpositorea izan zen.
1925tik 30era Aubinek Parisko Kontserbatorioan ikasi zuen hauekin: Samuel Rousseau (musika teoria), Noel Gallon (kontrapuntua), Philippe Gaubert (orkestrazioa eta konposizioa) eta Paul Dukas (konposizioa). 1930ean, Erromako Prix saria jaso zuen Actaeon kantatarekin.
1937-44an, Paris-Mondialeko zuzendari artistikoa izan zen, eta 1944-77an, Parisko Kontserbatorioan irakaslea. Frantziako irratirako ere zuzendu zituen lan batzuk 1945 eta 1960. urteen artean. Bere lanek, Ravel eta Dukas-en inpresionismoari zor zaizkionek, zinemako partitura kopuru handi bat hartzen dute barne.
Bere ikasleen artean hauek daude: Olivier Alain, Garbis Aprikian, Raynald Arseneault, Jocelyne Binet, Jacques Castérède, Pierre Cochereau, Marius Constant, Ginette Keller, Talivaldis Kenins, Yüksel Koptagel, Ron Nelson eta Makoto Shinohara.

## Lanak

* Piano Sonata, 1930
* Quatuor à cordes, 1930/1933
* Prélude, Récitatif et Finale pianorako, 1930/1933
* Sei poèmes de Verlaine, 1932/1933
* Cressida, Melodrama, 1934
* 1. Sinfonie "Romantique", 1935/1937
* Le sommeil d'Iskender, 1936
* Cantilène variée biolontxelo eta pianorako, 1937
* La Chasse infernale (Le knight Pécopin), Scherzo Symphonique, 1941/1942
* Jeanne d'Arc à Orléans, Oratorio, 1942
* Suite danoise, 1942/1945
* Athalie, 1943
* Symphony No. 2, 1944
* François Villon, 1945
* Fourberies, Ballet, 1950/1952
* Franz Schubert-en gai bati buruzko bariazioak, Balleta, 1953
* Johannes Brahms-en gai bati buruzko Grand pas, Balleta, 1953,
* Suite éolienne flauta, klarinete, eta orkestrarako 1956
* Périls, drama Lirikoa, 1956/1958
* La Source, 1960
* Hymne à d'espérance, 1961
* Concertinetto fagon eta pianorako, 1964
* Concertinetto del amicizia flauta eta pianorako, 1965
* Concertino della Brughiera fagot eta pianorako, 1966/1975
* Divertimento del incertezza klarinete eta piano edo orkestrarako, 1967/ 1973
* La jeunesse de Goya, Opera, 1968/1970
* Concertino delle scoiattolo oboe, piano eta harirako, 1970
* Au fil de l ' eau, 1970
* Toccatrotta, 1972
* Hidalgoyas gitarrarako, 1975
* Passacaglia dell'addio biola eta pianorako (1977)

## Filmografia

* 1941 : Pabiloian Erretzen (Jacques de Baroncelli)
* 1942 : À l'assaut des Aiguilles du Diable (Marcel Ichac)
* 1943 : Les Ailes blanches
* 1943 : Le Corbeau (Henri-Georges Clouzot)
* 1943 : Sondeurs d'abîmes (Marcel Ichac)
* 1943 : Ceux du rivage
* 1944 : La Collection Ménard
* 1952 : Groenland, 20 000 lieues sur les glaces (Marcel Ichac/Jean-Jacques Languepin)
* 1952 : Victoire sur l'Annapurna (Marcel Ichac)
* 1966 : Ilusio perdues

## Iturria

* Don Randel. The Harvard Biographical Dictionary of Music. Harvard, 1996, 31. or.
* Datuak: Q1347677
* Multimedia: Tony Aubin / Q1347677
# Tony Benn

Anthony Neil Wedgwood "Tony" Benn (1925eko apirilaren 3a - 2014ko martxoaren 14a) Alderdi Laboristaren ezker hegaleko politikari britainiar nabarmena izan zen. 47 urtez Britainia Handiko parlamentaria eta Kabineteko kidea izan zen 1974 eta 1979 artean. Ospe publiko berezia lortu zuen, bere aita William Wedgwood Benn, Stansgate bizkondea, 1960ko azaroan hil ondoren, bere noblezia-titulua oinordetzan hartu zuenean; horrek Lords Ganberan sartzea suposatu zuen eta ez Komunen Ganberan, lehendik kide baitzen han. Behe Ganberan jarraitzeko eta bere titulua uzteko borrokatu zen, 1963an legea aldatzearekin arrakasta izan zuen gertaera.
Tony Benn Margaret Rutherford aktorearen lehengusua zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q332412
* Multimedia: Tony Benn / Q332412
# Tony Blair

Sir Anthony Charles Lynton Blair (Edinburgh, Eskozia, 1953ko maiatzaren 6a) Erresuma Batuko lehen ministroa izan zen 1997tik 2007 arte.
Bere agintaldian zehar hezkuntza eta osasun publikoaren alde asko egin du eta Erresuma Batua Europar Batasunera hurbilarazi du. Ipar Irlandako bake prozesuan ere parte hartu du. 2003an Iraken inbasioagatik gogor kritikatua izan zen. 2007ko ekainaren 27an, Elisabet II.a Ingalaterrakoari dimisioa aurkeztu zion eta Gordon Brown izendatu zuten Erresuma Batuko lehen ministro.

## Ikus, gainera

* Irakeko Gerra
* Ostiral Santuko Hitzarmena

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9545
* Multimedia: Tony Blair / Q9545
# Tony Canzoneri

Tony Canzoneri (Slidell, 1908ko azaroaren 6a — Manhattan, 1959ko abenduaren 9a) estatubatuar boxeolaria izan zen.
Hiru dibisio ezberdin edo gehiagotan irabazi zuen borrokalari gutxietako bat izan zen: luma, arina eta superarina. Munduko bost txapelketa irabazi zituen.
The Ring aldizkariak Urteko Fighter izendatu zuen 1934an.

## Erreferentziak

* ↑ https://boxrec.com/en/proboxer/9003

## Kanpo estekak

* Datuak: Q712833
# Tonuerdi

Tonuerdia tonuaren erdia balio duen bitartea da, bidun minorraren baliokidea. Intonazio-sistemaren arabera, tonuerdien balioa aldatu egiten da. Tenperamentu berdinean, tonuerdi guztiak berdinak dira (zortziduna banatzen den hamabi tarte berdinetako bakoitza da tonuerdia). Historian zehar, tonuerdiaren kontzeptua eta magnitudea aldatuz joan dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Musika Hiztegia] [2011]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q738785
# Tony Bennett

Anthony Dominick Benedetto, musika-munduan, eta, profesionalki, Tony Bennett izenpean ezaguna (New York, 1926ko abuztuaren 3a - ibidem, 2023ko uztailaren 21a) estatubatuar pop tradizional abeslaria izan zen, bai eta jazz- zein big band eta show-abestietako abeslaria ere. Margolaria ere bazen, bere hainbat obra erakunde ezberdinetako behin-betiko erakustokiaren parte direnak. Era berean, Astoria auzoko (Queens, New York) Frank Sinatra Arte-Eskolako sortzailea ere bazen.
Astoria zein Pyrites-en jaio eta hazia (New York), familia italo-estatubatuar batean, Bennett urte gutxirekin hasi zen abesten. II Mundu Gerrako amaiera aldera AEBetako Armadarekin borrokatu zuen Europako Antzokian. Ostean, bere abeste-teknika hobetu eta gero, Columbia Records-ekin sinatu eta, 1951ean, bere lehen single ospetsua kaleratu zuen: "Because of You". Ostean, 1953ko hasieran beste abesti ezagun bat kaleratu zuen ere: "Rags to Riches". Bere jazz-abestea hobetu ostean, 1950eko hamarkadaren amaieran bere garai gorenena ailegatu zen; esaterako, The Beat of My Heart eta Basie Swings, Bennett Sings albumekin. 1962an, bere abesti ezagunena grabatu zuen ere, "I Left My Heart in San Francisco". Rock-aroaren gorenean bizitza isilago bat pasa ostean, 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran berpizkunde bat pairatu zuen. Bere azken lana Lady Gagarekin batera argitaratutako Cheek to Cheek albuma da (2014), Grammy Sariduna dena, Ahots-Pop Tradizionaleko Album Onena kategorian.
19 Grammy Sari irabazi ditu, bai eta bi Emmy Sari ere. Mundu osoan, 50 milioi disko baino gehiago saldu ditu. 2021eko otsailean, 2016. urtetik aurrera Alzheimera pairatzen duela argiratatu zen, diskak grabatzen eta kontzertuak ematen jarraitu badu ere.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Tony Bennett» Biography (Noiz kontsultatua: 2021-03-20).
* ↑ (Ingelesez) Kilgannon, Corey. (2009-06-26). «He’s Never Left Astoria Behind» The New York Times ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2021-03-20).
* ↑ (Ingelesez) Aswad, Jem; Aswad, Jem. (2021-02-01). «Tony Bennett Reveals Battle With Alzheimer’s Disease» Variety (Noiz kontsultatua: 2021-03-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q296729
* Multimedia: Tony Bennett / Q296729
# Traktore

Traktorea abiadura txikian indar traktore handia egiteko bereziki diseinatuta dagoen ibilgailua da, batez ere nekazaritzan edo eraikuntzan erabiltzen dena. Hizkera arruntean, traktorea baserri eta beste mota batzuetako nekazaritza ustiapenetan lan gogorrak mekanizatzeko beharrezkoa den indarra eta trakzioa ematen duen ibilgailua da, batez ere lursailetan lurra goldatzeko erabiltzen dena baina beste hainbat zereginetarako ere balio duena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q39495
* Multimedia: Tractors / Q39495
# Trakzio

Trakzioa, ingeniaritza eta egituren kalkuluan, gorputz batek jasaten duen barne-indarra da. Bi indar aurkako noranzkoan aplikatzen dira eta gorputza luzatu egiten da. Indar horiekiko elkarzuta den edozein sekziok dituen tentsioak, sekzio honekiko normalak dira eta gorputza luzatzen saiatzen diren indarrekiko aurkako noranzkoa dute. Konpresioaren aurkakoa da, indarrak barrurantz bultzatzen baitu.

## Deformazioak

Trakzio-esfortzua jasaten duen gorputz batek deformazio positiboa (luzapena) izango du norabide jakin batean trakzioaren efektuarengatik. Hala ere, norabide horren luzapenak zeharkako norabidearen laburpena dakar; adibidez prisma mekaniko batean, trakzioak “X” ardatzean luzapen bat eragiten badu, aldi berean “Y” eta “Z” ardatzetan uzkurdura bat gertatzen da. Poisson-en koefizientearekiko (ν) proportzionala da uzkurdura hau.
Gorputz solidoetan deformazioak iraunkorrak izan daitezke: kasu honetan gorputzak bere isurpen-puntua gainditzen du eta portaera plastikoa hartzen du; hau da, trakzio-esfortzua etenda ere gorputzak luzapena izaten jarraitzen du. Deformazioak ez badira iraunkorrak, gorputza elastikoa da eta trakzio-indarra aplikatzeari uztean, gorputzak hasierako luzera berreskuratzen du. Gorputzean aplikatutako trakzio-indarren eta bertan sorturiko deformazioen artean erlazioa dago; erlazio hau kartesiar ardatzdun diagrama batekin irudikatzen da. Diagrama honek prozesua irudikatu eta gorputzak duen portaera adierazten du.

## Trakzio erresistentzia

Altzairu edo zuraren erresistentzia karakteristikoaren balioarentzat, trakzioz sorturiko nekea edo etenaldi-tentsioaren balioa erabiltzen dira, hau da, trakzioz materialaren etenaldi elastikoa eragin duen karga maximoaren eta materialaren hasierako zeharkako azaleraren arteko zatidura.

## Materialen portaera

Prozesu mekaniko ezberdinetan material asko izaten dira trakzioaren eraginpean. Baina arkitekturan eta ingeniaritzan erabiltzen direnak arreta berezia behar dute. Esate baterako harria, zura, hormigoia, altzairua, hainbat metal…
Material bakoitzak trakzioarekiko portaera definitzen duten ezaugarri propioak ditu. Hona hemen adibide batzuk:
* elastikotasuna (Elastikotasun modulua)
* plastikotasuna
* harikortasuna
* hauskortasuna
Materialak ezaugarri ezberdinen arabera katalogatzen dira. Trakzio-indarrekiko portaera txarra dutenak harri ezaugarridun (naturalak zein artifizialak) materialak dira, adibidez, hormigoia. Horrelako kasuetan egituren kalkuluan ez da aintzat hartzen material hauen erresistentzia-balioa.
Altzairuzko barrek, aldiz, trakzio-esfortzu handiak jasaten dituzte. Horregatik material oso egokitzat hartzen da. Altzairua (irtenguneak dituzten barretan) eta hormigoia batera erabiltzen dira pitzadurak saihesteko. Trakzioa aplikatuz erresistentzia areagotzen da eta hormigoi armatua eratzen da. Hormigoi armatu hau eraikuntza gehienetan erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1852039
* Multimedia: Traction / Q1852039
# Traktu optiko

Giza anatomian, traktu optikoa (tractus opticus) bide optikoaren parte diren nerbio-zuntzen multzoa da, nerbio optikoaren jarraipena dena; beraz, begitik kortex zerebralerainoko nerbio-informazioa jarraitzen duen ibilbidearen zati dira. Nerbio optikoak begi bakoitzaren atzeko poloko erretinatik abiatzen dira, eta hipofisia (zela turkiarraren aurretik) dagoen alderaino joaten dira; han kiasma optikoa osatzen dute, eta bertan erretina bakoitzaren sudur-zatitik datozen zuntzak gurutzatzen dira. Kiasma optikotik abiatuta, bi traktu optikoak sortzen dira, eta horietako bakoitzak alboko nukleo genikulatuaren oinarrian amaitzen du ibilbidea, talamoa esaten zaion garun-eremuan.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Entorno virtual de visualización 3D de la vía óptica y sistema oculomotor, a partir de secciones seriadas de resonancia magnética. Salamancako Unibertsitatea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1079316
* Multimedia: Optic tract / Q1079316
# Tralee

Tralee (irlanderaz Trá Lí), Kerry Konderriko hiriburua da, Irlandan, uhartearen hego-mendebaldean kokatzen da. 23.693 biztanle ditu (2011).

## Etimologia

Irlanderazko Trá Lí izenak "Lee ibaiaren ertzeko hondartza" esan nahi du.

## Historia

Tralee badiako paduretan hainbat erreka elkartzen diren puntuan kokaturik dago Tralee. Antzinako bidegurutzea da eta XIII mendean anglo-normandiarrek sortu zuten herria. Desmondeko kondeen gotorlekuetako bat izan zen. Desmondarrak Elisabet I.a Ingalaterrakoaren aurka altxatu ziren eta 1580an borrokatan Tralee erre egin zen. 1587an erreginak Edward Dennyri eman zizkion inguruko lurrak eta 1613an herri agiria jaso zuen Traleek.
Gaur egungo Traleeren egitura XIX mendekoa da. 1826an Denny Street georgiar estiloko kale nagusia eraiki zen eta 1835ean epaitegia. Gurutze Santuaren eliza dominikarra ere mende hortakoa da.
Irlandar Independentzia Gerran eta ondoren etorri zen Gerra Zibilean istilu larriak izan ziren Traleen.

## Ondasun nabarmenak

* Kerry County Museum: Kerryko konderriaren historia kontatzen duen museoa da. 1992an ireki zuten.
* Blennerville haize errota: 1800an altxatu zen baina 1846an erre egin zen. 1981ean berriztu zuten.
* Kerry Camino: Donejakue bidearen antzera eginiko bideak Tralee eta Dingle elkartzen ditu.

## Iruditegia

* Denny Street kalea.
* The Mall kalea.
* Eliza.
* Epaitegia.
* Tren geltokia.
* Blennerville haize errota.

## Herritar ezagunak

* Austin Stack (1879-1929), irlandar errepublikarra.

## Kanpo estekak

* Tralee hiriko udal webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q213358
* Multimedia: Tralee / Q213358
# Traktu (argipena)

Traktu (latinezko traktus hitzetik) terminoak organismo bateko bi lekuren artean bidea egiten duen hodiari deritzo. Erabilera zenbait ditu:
* urdail-hesteetako traktua;
* traktu urogenitala;
* traktu optikoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q397908
# Traktu gastrointestinal

Traktu gastrointestinala elikagaiak kontsumitzen dituzten, energia eta mantenugaiak ateratzeko digeritzen dituzten eta geratzen diren hondakinak kanporatzen dituzten animalia zelulaniztunen organo-sistema da. Traktu gastrointestinalaren funtzio nagusiak irenstea, digestioa, xurgapena eta iraizpena dira.
Traktu gastrointestinala funtsean ezberdina da animalia batetik bestera. Adibidez, animalia batzuek ganbera bat baino gehiagoko urdailak dituzte, eta beste batzuek, berriz, ganbera bakarreko urdailak. Gizaki heldu arrunt baten kasuan, traktu gastrointestinalak 6,5 metroko luzera du gutxi gorabehera, eta goiko traktu gastrointestinala eta beheko heste-traktua dira. Heste-traktua aurreko, erdiko eta atzeko hesteetan ere bana daiteke, heste-traktuaren segmentu bakoitzaren jatorri enbriologikoa islatuz. Odoljario gastrointestinalak traktuan gertatzen diren odoljarioak dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [1991]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11829360
* Multimedia: Gastrointestinal tract / Q11829360
# Tralee badia

Tralee badia (irlanderaz Loch Foirdhreamhain / Cuan Thrá Lí eta ingelesez Tralee Bay) Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderrian dagoen badia bat da. Iparraldean Kerry Head lurmuturra du, mendebaldean Maharees tonboloa eta Magharee uharteak, hegoaldean Dingle penintsularen hasiera eta ekialdean berriz Blennerville udalerriko zubia. Tralee udalerritik doazen hainbat errekek beren urak badia honetan isurtzen dituzte. Badia honen inguruan dauden udalerri edo herriak honako hauek dira: Ballyheigue, Fenit, Kilfinora, Spa, Blennerville, Camp eta Castlegregory.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1091161
* Multimedia: Tralee Bay / Q1091161