OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Juan Jose Sarasola

Juan José Saratsola Azkue Lexo (Lezo, Gipuzkoa, 1867ko ekainaren 1a - Donostia, Gipuzkoa, 1952) Lezoko bertsolari ezaguna izan zen.

## Bizitza

Juan Jose Sarasola 1867an Lezoko (Gipuzkoa) Irurtzun baserrian jaio zen. Gaztetan Real Compañía Asturiana de Minasen Errenteriako labe garaietan lan egin zuen. 1894an ezkondu eta Donostiako Antigua auzorajoan zen bizitzera. Han lanbidez kale-garbitzaile izan zen eta Lexo ezizenez egin zen ezagun.
Garai haietan, bozgorailurik ez zegoenez, herrietako jaietan, plazetan eta toki zabaletan kantatzeko ahots indartsua izan behar zen. Lexok,ordea, ez zuen ahots indartsurik eta orduan, Sagardotegiko- bertsolari etiketa jarri zioten. Izan ere, gauero-gauero Antigua auzoko sagardotegi batera joaten zen bertsotan egitera. Baina, Bertso paper egile eta gai-jartzaile bezala ere oso ezaguna izan zen. Euskaraz argitaratu zituen bertso paperak asko izan ziren.
1935an Donostian jokatu zen Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusian parte hartu zuen 19 bertsolarietako bat izan zen. Txirrita eta bera izan ziren belaunaldi zaharreneko bertsolariak.
Lezoko herriak bere omenez kale bati Lexo Bertsolaria kalea izena jarri zion.

## Lexoren bertsoa

Gure Gipuzkoa'ko
kapital garbiyan
ekusgarri asko da
egun argiyan:
kristau edadekuak
umian neurriyan,
jayo ziran bezela
iya-iya jarriyan;
udaran erdiyan
Donosti'ko erriyan
itxura urriyan
zarpa bat gerriyan;
gañerako guziya
larru gorriyan.

## Erreferentziak

* Antonio Zavala: Lexo Bertsolaria. Auspoa Liburutegia, 1968. (Lexoren 50 bertso paper baino gehiago.)

## Ikus, gainera

* Fernando Asuero

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5646555
# Juan Jose Uria

Juan Jose Uria Baztarrika (Pasai San Pedro, 1956ko uztailaren 25a -) euskal herritar eskubaloi jokalari ohia da.
1980, 1984 eta 1988ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) www.coe.es
* Datuak: Q6300180
# Juan Jose Zubiri

Juan Jose Zubiri Lujambio (Donostia, 1961eko martxoaren 14a) euskalaria da, Euskal Filologian lizentziatua. Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakasle titularra, 2003an Hizkuntzaren ikaskuntzaren inguruko teoriak eta didaktika artikulua argitaratu zuen. Euskaltzain urgazle izendatu zuten 2006ko maiatzaren 26an.

## Erreferentziak

* ↑ euskaltzaindia.eus
* Datuak: Q104872218
# Juan Jose Saer

Juan José Saer (Serodino, Santa Feko probintzia, 1937ko ekainaren 28a - Paris, 2005eko ekainaren 11) argentinar idazlea izan zen. Eleberria landu zuen, batez ere, eta Santa Fe hiria da haren lanen kokaleku nagusia. El limonero real, Nadie nada nunca eta La mayor bere liburu onenen artean daude. Birikako minbiziak jota hil zen.
Bizi zelarik oihartzunik izan ez bazuen ere, gaur egun Argentinako idazlerik garrantzitsuenetakotzat hartua da.

## Bibliografia
### Ipuinak

* "En la zona" (1960).
* "Palo y hueso" (1965).
* "Unidad de lugar" (1967).
* "La mayorna" (1976).
* "Lugar" (2000).

### Eleberriak

* "Responso" (1964).
* "La vuelta completa" (1966).
* "Cicatrices" (1969).
* "El limonero real" (1974).
* "Nadie nada nunca" (1980).
* "El entrenado" (1982).
* "Glosa" (1985).
* "La ocasión" (1987).
* "Lo imborrable" (1992).
* "La pesquisa" (1994).
* "Las nubes" (1997).
* "La grande" (2005).

### Beste batzuk

* "El arte de narrar" (1977), olerkiak.
* "La Veredas de Saturno" (1985), zinemarako gidoia.
* "El río sin orillas: tratado imaginario" (1991), saiakera.
* "El concepto de ficción" (1997), saiakera.
* "La narración-objeto" (1999), saiakera.
* "Trabajos" (2005), saiakera.

## Erreferentziak

* 1 2 Juan José Saer. escritores.org (Noiz kontsultatua: 2015-08-18).
* Datuak: Q712518
* Multimedia: Juan José Saer / Q712518
# Juan Jose Telleria Aiesta

    Artikulu hau musikagile astigarretarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Telleria».
Juan Jose Telleria Aiesta (Astigarreta, Beasain, 1857ko uztailaren 14a - 1895eko urtarrilaren 16a) musikagile beasaindarra izan zen. Gaztetan Madrilen aritu zen ikasten, eta Felipe Gorriti maisuarekin osatu zituen ikasketak.

## Erreferentziak

* Jose Zufiaurre (2006): Beasaingo musikak, Beasaingo Paperak bilduma, 14. zenbakia, Beasaingo Udala, 2006.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Aipamena Euskomedia Fundazioaren webgunean.
* Datuak: Q12261010
# Juan Jose Unanue

Juan Jose Unanue Aranbarri, ezizenez Goenatxo II.a (Azkoitia, Gipuzkoa, 1959ko urriaren 14a) gipuzkoar harri-jasotzaile bat da, historian izan den handienetakoa. 11 aldiz irabazi zuen Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa, beste inork baino gehiago, harik eta 2020an Aimar Irigoienek marka berdindu zuen arte. Bere anaia Jesus Mari "Goenatxo I.a"-ren erreleboa hartu zuen.

## Biografia

1979an Harrijasotzaile gazteen txapelketa irabazi zuen eta 1987an Euskadiko Arrijasotzaileen Txapelketa Nagusia deitu zen lehiaketa. 1988an Iñaki Perurenaren errekorrak hautsi zituen 125 eta 212 kiloko harriekin eta 1989an "Endañetaren" marka hautsi zuen Aian 162'5 kiloko kubikoarekin.
1991etik aurrera lehiakiderik ez zuen izan harri handietan. Euskadiko Txapelketa 11 urtetan jarraian irabazi zuen eta Igeldoko harri ezaguna ere beste 11 aldiz jarraian irabazi zuen. 19 jasoaldirekin Igelgoko harriaren errekorra egin zuen 2002 urtean, oraindik gainditu ez dena. Albitzuri Haundiaren errekorra ere berea da oraindik 15 jasoaldirekin (1996an).

## Lorpenak

* Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa (11): 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001
* Igeldoko harria (11): 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003
* Errekorrak:
** Igeldoko harria: 19 jasoaldi (2002)
** Albitzuri Haundia: 15 jasoaldi (1996)

## Erreferentziak

* ↑ «Goenatxo II.a: “Lan honetarako urte askotako esperientzia eduki behar da”» urolakosta.hitza.eus (Noiz kontsultatua: 2018-11-11).
* ↑ «UNANUE ARANBARRI, Juan José - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2018-11-11).
* Datuak: Q58464098
# Juan Jose Pujana

Juan Jose Pujana Artza (Bilbo, Bizkaia, 1943ko urtarrilaren 13a - Elorrio, 2022ko otsailaren 1a) politikaria eta abokatua izan zen, Eusko Legebiltzarreko estreinako lehendakaria. Eusko Alderdi Jeltzaleko (EAJ) kide bere ibilbide politikoaren hasieran, Eusko Alkartasuna alderdiaren sortzaileetako bat gerora, 1986an. Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kidea zen. Grezia klasikoaren zalea zen, eta kultura ingurune hartako zenbait idazlan euskaratu zituen.

## Ibilbidea

Ekonomia Zuzenbideko lizentzia eskuratu zuen Deustuko Unibertsitatean. Gazte-gaztetatik politikan sartuta, Eusko Alderdi Jeltzaleko kide izan zen klandestinitatean, Francoren diktaduraren garaian. Alderdi horren bileretako asko egin ziren Pujanaren bulegoan. Euzkadi Buru Batzarreko idazkari nagusia izan zen.
Eusko Kontseilu Nagusian Lurralde-Antolamendu, Hirigintza eta Ingurumeneko sailburu izan zen 1978tik 1980ra bitartean, Juan Ajuriagerraren ordezko. Euskal Autonomia Erkidegoa sortu berritan, Bizkaitik legebiltzarkide postu baterako hautatu zuten, eta Eusko Legebiltzarreko lehendabiziko mahaiburua izan zen. Kargu horretan jardun zuen Legebiltzarraren lehenengo bi legealdietan, 1980-1986 artean.
Ondoren, 1986an, Eusko Alkartasuneko (EA) kide sortzaileetako bat izan zen. Alderdi horrekin, legealdi batez senataria izan zen Espainiako Senatuan, 1987tik 1991 arte. EAJ eta EA alderdien arteko koalizioa desegin zenean, Pujana Eusko Alkartasunetik irten zen.
Politika utzi eta gero, 2005ean, Musikene-Euskal Herriko Goi Mailako Musika Ikastegiko koordinatzaile nagusia izan zen, 2009 arte.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) «Muere Juan José Pujana, primer presidente del Parlamento Vasco» Deia (Noiz kontsultatua: 2022-02-02).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Fallece Juan José Pujana, primer presidente del Parlamento Vasco» ElDiario.es 2022-02-02 (Noiz kontsultatua: 2022-02-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9015689
# Juan Jose Zearreta

Juan Jose Zearreta Urigoitialdekozea (Zornotza, 1947ko ekainaren 10a - Muxika, 2009ko azaroaren 7a) euskaltzain urgazle bizkaitarra izan da.
1970eko hamarkadan zehar dozena erdi bat lanetan parte hartu zuen, egile moduan beti ere, hizkuntzalaritza arloan. Aurreko urteetan euskalduntze ekimenetan ibilia zen, tartean Deustuan (Bilbo), eta arduradun moduan jardun zuen probintzian. Horren guztiaren emaitza AEKren sorrera izan zen, egileen artean Zearreta dugularik.
Bestela, Euskaltzaindian egindako aktibitatea ere oso nabarmena izan da eta 1975eko ekainaren 27an kide urgazle izendatu zuten.
Autzaganako mendatean jasandako istripuaren ondorioz hil zen 61 urte zituelarik.

## Bibliografia

* "Euskalduntzen (3 liburuki)", 1972
* "Alfabetatzen", 1975
* "Euskara: Hizkuntza Ariketak", 1976
* "Euskal Hiztegi Modernoa", 1977
* "Sortzen - I", 1978
* "Hiztegia 80", 1980

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12261012
# Julianna Rose Mauriello

Julianna Rose Mauriello (Irvington (New York), 1991ko maiatzaren 26a) aktore eta dantzari estatubatuarra da. LazyTown haurrentzako telesailean Stephanie pertsonaiaren rola betetzeagatik da ezaguna.

## Biografia

2004an haurrentzako LazyTown programan hasi zen protagonista rolean eta bi denboraldi egin zituen bertan. Daytime Emmy Award sarietarako izendatua izan zen. Telesaila Islandian egiten zen eta ingelesez errodatzen bazen ere islandieraz hitzegiten ikasi zuen. 2008an LazyTown Extra denboraldian berriz bete zuen Stephanieren rola. LazyTown telesaileko abestiekin hiru disko argitaratu ziren eta Juliannak abestu zuen haietan.
Julianna New Yorken dagoen Professional Performing Arts School (PPAS) akademiako "ohorezko ikaslea" da. Telesail eta filmeez gain, hainbat iragarkitan ere azaldu da. Dantza irakaslea ere bada eta ballet, jazz, klake eta irish stepdance estiloak irakasten ditu. Gimnasia ere egiten du.

## Filmografia
### Filmeak

| Urtea | Filma/Telesaila | Pertsonaia | Oharrak |
| 1999 | Bonne Nuit | | Telefilmea |
| 2008 | A Fix | Pyper | Laburmetraia |

### Telebista

| Urtea | Filma/Telesaila | Pertsonaia | Oharrak |
| 2004-2006 | LazyTown | Stephanie | Protagonista, 51 atal |
| 2008 | LazyTown Extra | Stephanie | Protagonista, 26 atal |
| 2013 | The Doc Files | | Animaziozkoa, ahotsa |

## Antzerkia

| Urtea | Antzezlana | Oharrak |
| 2002-2003 | Oklahoma! | Broadway |
| ? | Gypsy: A Musical Fable | Broadway |
| ? | A Tree Grows in Brooklyn | Broadway |

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Julianna Rose Mauriello» Wiki Lazy Town (Noiz kontsultatua: 2021-01-27).
* ↑ «News < Newsroom < The Company < Welcome to LazyTown.biz» web.archive.org 2008-04-12 (Noiz kontsultatua: 2021-01-27).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Julianna Rose Mauriello» Discogs (Noiz kontsultatua: 2021-01-27).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Julianna Rose Mauriello» Mini Biografías Wiki (Noiz kontsultatua: 2021-01-27).
* ↑ Butler, Darren J.. A Fix. Dead Workers Party, OnStage Entertainment (Noiz kontsultatua: 2021-01-27).
* ↑ «A Tree Grows in Brooklyn-- Encores 2005 a CurtainUp review» www.curtainup.com (Noiz kontsultatua: 2021-01-27).

## Kanpo estekak

* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q234649
# Juliano Medici

Juliano Medici (italieraz: Giuliano de' Medici; Florentzia, 1453ko urriaren 28a -1478ko apirilaren 26a) Pizkunde garaiko politiko italiar bat izan zen. Ez da bere iloba Juliano II.a Medicirekin nahastu behar, bere anaia Lorentzo Mediciren semea zena.

## Biografia

Piero Cosme Mediciren ('Gotoso' deitua) eta Lucrezia Tornabuoniren semea, bere aita hil ondoren bere anaia Lorentzo Medicirekin, beranduago Bikaina deitua izango zena, familiaren banketxe aktibitatearen zuzendaritza eta Florentziako gobernua hartu zuen. Florentziako gobernari bezala bere anaiak "arteen patroia" bezala zuen irudia bere "urrezko mutil" dibertigarri eta eder bezalakoaren irudiarekin osatzen zuen.
1478an Medicitarren familia etsaia zen Pazzitarrek abiatutako Pazzitarren konspirazioaren barnean sartua ikusi zen, Pazzitarrek Sixto IV.a aita santuaren babesa zutelarik, Florentzia Toskanan zehar hedatzearen aurka zegoena. Apirilak 26ko goizean, konjuratutakoen talde batek Santa Maria dei Fiori katedraletik irtetean eraso zituen bi anaiak: Lorentzo Medici zauritua izan zen, Juliano Francesco Pazzi eta Bernardo Bandiniren esku hila izan zelarik. 19 aldiz sastakatua izan zen eta unean bertan hil zela esaten da.
Simonetta Vespucciren maitalea izan zen, bera baino lehenago hil zena, 23 urterekin. Fioretta delako batekin, beharbada Antonio Goriniren alaba zena, ondoren bere iloba Leon X.a aita santuak 1513an legitimo bezala deklaratu zuen seme bat izan zuen, legez kanpoko ezkontza bat argudiatuz, Julio Medici kardinala, beranduago Klemente VII.a aita santua izango zena.
Bere anaia Lorentzorekin batera Florentziako San Lorenzo basilikako Medicitar kaperan lurperatua dago. Bere hilobia Michelangeloren Birjina haurrarekin izeneko eskulturarekin apaindua dago.
* Datuak: Q298877
* Multimedia: Giuliano de' Medici / Q298877
# Juliano Mediciren erretratua

Juliano Mediciren erretratua (italieraz: 'Ritratto di Giuliano de' Medici') Sandro Botticelli Pizkunde italiarraren margolariak egindako margolana da. Tenpera pinturaz eginda, 1478 inguruan dago datatuta. Gaur egun Berlingo Museoen uhartean gordetzen da. Munduan badira beste hiru antzeko margolanak, Bergamon, Milanen eta Washingtonen.

## Historia

Juliano Medici Lorenzo Mediciren anaia txikia zen. Pazzi familia Medici familiaren bankari etsaiak ziren; Pazzitarrek mandatari batzuk bidali zituzten eta Juliano erail zuten.

## Lanaren bertsioak

Gaiaren inguruan ezagutzen diren lau margolanak oso antzekoak dira eta lauak Boticelliri egokituak izan dira. Dena dela, haien arteko desberdintasunak badira:
* Milangoa: pertsonaiak ezkerrara begiratzen du, beste hiruretan eskuinera.
* Washingtongoa: lehen planoan adar lehor batean jarritako usapala agertzen da; atzean ate ireki bat ikus daiteke. Bi elementu horiek heriotzaren sinboloak dira.
Ez dago garbi zein izan zen lehenengoa. Antza denez guztiak Julianoren heriotza gertatu ondoren egin ziren, haren oroimenez.

## Iruditegia

* Bergamoko erretratua.
* Washingtongo erretratua.
* Berlingo erretratua.

## Bibliografia

* L'opera completa del Botticelli, Classici dell'arte Rizzoli, Rizzoli, Milan, 1978.
* Botticelli, "Los grandes genios del arte" bilduma, 29.zk., Eileen Romano (zuz.), Unidad Editorial, S.A., 2005, ISBN 84-89780-97-8.

## Ikus, gainera

* Juliano Medici

## Kanpo estekak

* (Alemanez):Staatliche Museen webgune ofiziala.
* Datuak: Q2272723
* Multimedia: Portrait of Giuliano de' Medici by Botticelli (Gemäldegalerie, Berlin) / Q2272723
# K.a. 199

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | K.a. II. mende | K.a. I. mende)
K.a. 210ko hamarkada | K.a. 200ko hamarkada | K.a. 190ko hamarkada | K.a. 180ko hamarkada | K.a. 170ko hamarkada
K.a. 204 | K.a. 203 | K.a. 202 | K.a. 201 | K.a. 200 | K.a. 199 | K.a. 198 | K.a. 197 | K.a. 196 | K.a. 195 | K.a. 194

### Heriotzak
## Kanpo estekak

* Datuak: Q46229
# K.a. 2
### Gertaerak

* Augusto enperadorea Pater Patriae izendatu zuen Erromako Senatuak, edo "Aberriaren Aita".
* Aqua Alsietina Erromatar akueduktoa eraiki zuten.
* Praates V.a Partiar Inperioaren errege bilakatu zen, bere amak "Musa jainkosa", bere aita Praates IV.a hil ostean.

### Heriotzak

* Praates IV.a, Partiako erregea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25298
* Multimedia: 2 BC / Q25298
# K.a. 20

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | K.a. I. mende | I. mende)
K.a. 40ko hamarkada | K.a. 30ko hamarkada | K.a. 20ko hamarkada | K.a. 10ko hamarkada | K.a. 0ko hamarkada
K.a. 25 | K.a. 24 | K.a. 23 | K.a. 22 | K.a. 21 | K.a. 20 | K.a. 19 | K.a. 18 | K.a. 17 | K.a. 16 | K.a. 15

### Heriotzak
## Kanpo estekak

* Datuak: Q4066
* Multimedia: 20 BC / Q4066
# K.a. 203

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | K.a. III. mende | K.a. II. mende)
K.a. 220ko hamarkada | K.a. 210ko hamarkada | K.a. 200ko hamarkada | K.a. 190ko hamarkada | K.a. 180ko hamarkada
K.a. 208 | K.a. 207 | K.a. 206 | K.a. 205 | K.a. 204 | K.a. 203 | K.a. 202 | K.a. 201 | K.a. 200 | K.a. 199 | K.a. 198

### Heriotzak
## Kanpo estekak

* Datuak: Q44322
* Multimedia: 203 BC / Q44322
# K.a. 198

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | K.a. II. mende | K.a. I. mende)
K.a. 210ko hamarkada | K.a. 200ko hamarkada | K.a. 190ko hamarkada | K.a. 180ko hamarkada | K.a. 170ko hamarkada
K.a. 203 | K.a. 202 | K.a. 201 | K.a. 200 | K.a. 199 | K.a. 198 | K.a. 197 | K.a. 196 | K.a. 195 | K.a. 194 | K.a. 193

### Heriotzak
## Kanpo estekak

* Datuak: Q46287
# K.a. 200

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | K.a. II. mende | K.a. I. mende)
K.a. 220ko hamarkada | K.a. 210ko hamarkada | K.a. 200ko hamarkada | K.a. 190ko hamarkada | K.a. 180ko hamarkada
K.a. 205 | K.a. 204 | K.a. 203 | K.a. 202 | K.a. 201 | K.a. 200 | K.a. 199 | K.a. 198 | K.a. 197 | K.a. 196 | K.a. 195

### Heriotzak
## Kanpo estekak

* Datuak: Q43306
* Multimedia: 200 BC / Q43306
# K.a. 202

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | K.a. III. mende | K.a. II. mende)
K.a. 220ko hamarkada | K.a. 210ko hamarkada | K.a. 200ko hamarkada | K.a. 190ko hamarkada | K.a. 180ko hamarkada
K.a. 207 | K.a. 206 | K.a. 205 | K.a. 204 | K.a. 203 | K.a. 202 | K.a. 201 | K.a. 200 | K.a. 199 | K.a. 198 | K.a. 197

### Heriotzak
## Kanpo estekak

* Datuak: Q42899
* Multimedia: 202 BC / Q42899
# K.a. 200eko hamarkada

Kristo aurretiko 200ko hamarkadak K.a. 209etik K.a. 200. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.
| Hamarkadak: | K.a. 210koa - K.a. 200koa - K.a. 190koa |
| Urteak: | K.a. 209 K.a. 208 K.a. 207 K.a. 206 K.a. 205 K.a. 204 K.a. 203 K.a. 202 K.a. 201 K.a. 200 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q45643
* Multimedia: 200s BC / Q45643
# K.a. 201

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | K.a. III. mende | K.a. II. mende)
K.a. 220ko hamarkada | K.a. 210ko hamarkada | K.a. 200ko hamarkada | K.a. 190ko hamarkada | K.a. 180ko hamarkada
K.a. 206 | K.a. 205 | K.a. 204 | K.a. 203 | K.a. 202 | K.a. 201 | K.a. 200 | K.a. 199 | K.a. 198 | K.a. 197 | K.a. 196

### Heriotzak
## Kanpo estekak

* Datuak: Q42895
* Multimedia: 201 BC / Q42895
# Kartutxo

Kartutxoa metalezko, paperezko edo plastikozko ontzi batek edo zorroak, balak, bolbora eta fulminanteak osatzen duten multzoa da. Azken hori kartutxo metalikoei dagokienez. Kartutxo erdimetalikoek (eskopetakoek), perdigoiak edo postak kargatzen dituztenean, bolbora eta munizioen artean tako bat dute.
Kartutxoak beren pitzarazgailu-motaren arabera sailka daitezke: inpaktu-karga txiki bat edo elektrizitatearekiko sentikorra den nahaste kimiko bat: kasuaren buruaren erdian (su zentrala); kolpekariaren barruan (eraztun-sua); kaxaren oinarriaren tolesdurako hormen barruan, adaburu-forma duena, orain zaharkitua; albo-proiekzio bat, alfiler formakoa, orain zaharkitua; Su zentralak eta eraztun-suak bakarrik iraun zuten gaur egun erabilera orokorretik.
Ekoizle militar eta komertzialek zorrorik gabeko munizioen helburua lortzen jarraitzen dute. Artilleriako munizio batzuek arma txikietako kartutxoaren kontzeptu bera erabiltzen dute. Beste kasu batzuetan, artilleriako jaurtigaia karga propultsatzailetik bereizita dago.

## Gai orokorrak

Tamaina egokia da suzko arma baten errekamarara egokitzeko. Kartutxoaren erdiko edo ipurdiaren ertzeko inpaktuekiko sentikorra den elementu kimiko baten karga txiki bat, bolborari aktibazio-energia nahikoa transmititu eta su har dezan.
Balarik gabeko kartutxoa jaurtigairik gabeko munizioa da.
Kartutxoa honela defini dezakegu: suzko arma batean tiro egiteko behar diren elementu guztiak biltzen dituen gorputz trinkoa eta bateratua.
Kartutxoak dira pistoidun zorroa eta bolboraz kargatua duten kartutxoak, jaurtigaiak izan edo ez.

## Erreferentziak

* ↑ Glossary – SAAMI. Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute.
* ↑ DEFINITIONS OF C.I.P. TERMS. Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives 2001.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q37144
* Multimedia: Pistol and rifle cartridges / Q37144
# Kartografiaren historia

Kartografiaren historia historiaurreko ehiza edo arrantza lekuen irudikatze soilarekin abiatu zen.

## Antzinateko kulturak

Antzinateko kultura handietan (Mesopotamia, Antzinako Egipto, Antzinako Txina) ezaguna zen baina Greziako zibilizazioak goratu zuen zientzia jardunen mailara. Filosofo pitagorikoek Lurraren forma esferikoa aurkitu eta Eratostenesek (K.a. 275-195) meridianoaren arkua neurtu ondoren, Ptolomeok (100-178) orduan ezagutzen zen munduko mapa egin ahal izan zuen. Meridianoen eta paraleloen sarea esferatik planora eramatea izan zen Ptolomeok bere irudikatze kartografikoan ebatzi behar izan zuen arazo nagusia; proiekzio konikoa erabili zuen eta emaitza aski zuzena izan zen.

## Erdi Aroa

Erromatarren garaian eta Goiz erdi aroan greziarren zientzia ezagupenak ahaztu ziren eta kartografiak atzerakada handia izan zuen. Berant Erdi Aroan itsasketa aurreratu zen eta, aurrerapen horren ondorioz, orduko itsas mapek garai haietan ezaguna zen munduaren ikuspen aski zehatza ematen dute.
Arabiarrek greziarren teknika kartografikoak hartu zituzten eta astrolabioari esker ezagupen haiek gainditu zituzten. Ipar orratza aurkitzeak (XII. mendea) aurrerapen handia ekarri zuen eta marinelek egindako itsas mapak etengabe hobetuz joan ziren hiru mendetan zehar.

## Errenazimentua

Alabaina, Errenazimentuko aurkikunde geografikoek eta itsas handietako bidaiek aurrerapen erabakigarria ekarri zuten; izan ere, kostako erreferentzia puntuak ikusten ez zirelarik, karta fidagarriak premiazkoak bihurtu ziren. Hala, nabarmentzekoak dira garai hartako zenbait kartografok egindako mapak: Juan de La Cosa (1500) Pedro eta Jorge Reinel (1506), Sebastian Caboto (1546), eta beste batzuenak.
Mercator holandarrak behin betiko hobetu zuen meridianoen eta paraleloen bidezko irudikatze hura proiekzio zilindriko isogonoa erabiliz bere 1569ko mundu-mapan. Garai hartan Abraham Orteliusek atlas bat argitaratu zuen: Theatrum orbis terrarum.
Harrezkero, ezagupenak sakonduz eta hedatuz jarraitu ziren, batez ere bi arrazoirengatik: longitudeak eta latitudeak neurtzeko tresnen hobekuntzarengatik, eta lurralde ezezagunetako kartografia egiten zuten espedizio geografikoengatik. Hala, itsas mapei Lur osoko mapak jarraitu zitzaizkien.

## Gaur egun

Gaur egungo irizpideen arabera, lehen mapa modernoa Frantzian egin zuten Cassani kartografoek 1744-1815 bitartean. Gure mendean, ordea, hegazkinen eta fotografiaren aurrerapenak bultzada ikusgarria eman dio kartografiari, eskulana izatetik industria jarduera izatera iragan baita.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014/08/29 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1293621
* Multimedia: History of cartography / Q1293621
# Kartusiar baten erretratua

Kartusiar baten erretratua Petrus Christusek 1446an haritzezko ohol gainean egin olio-pintura bat da, izenik gabeko fraide kartusiar bat islatzen duena. Jules Bacheren bildumaren parte da, eta New Yorkeko Metropolitan Museum of Arten dago ikusgai. Petrus Christusek sinatu eta datatu zuen testu batekin ("PETRVS·XPI·ME·FECIT·Ao·1446"), behealdean, simulatutako markoan.
Primitibo flandestarren obra inportanteenetakoa da (perspektiba linealaz baliatzeagatik nabarmena), Jan van Eycken eragintza erakusten duena, eta, halaber, trompe-l'oeil-en erabilera goiztiarrenetakoa da, euli bat paratu baitzuen behealdeko markoaren gainean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7232319
* Multimedia: Portrait of a Carthusian by Petrus Christus / Q7232319