OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kimiosintesi

Kimiosintesia material organikoak (normalean karbono dioxidoa edo metanoa) sintetizatzean datza, energia-iturria kimikoa izanik.
Badira fotosintesia egin gabe materia organikoa mantenu-gai ez-organikotik lortzeko gai diren zenbait bakterio autotrofo, organismo hauek kimioautotrofoak dira eta bide metabolikoa kimiosintesia da. Organismo hauek Calvin zikloaren bidez finkatzen duten CO$_2$, energia konposatu ez organikoen oxidaziotik lortuz. Organismo aerobikoak dira: oxigenoa substratu ez organikoak oxidatzeko erabiltzen dute eta lortutako energia ATP sintetizatzeko.
Hau da kimiosintesiaren ekuazio orokorra, hidrogeno sulfuroa molekula oxidagarritzat hartuz:

## Faseak

Kimiosintesiaren faseak:
* Lehenengo fasean ATP eta ahalmen erreduzitzailea (bakterioetan NADH, landareetako NADPHren ordez) lortzen da, substantzia ez-organikoen oxidazioari esker. Hori da ADParen fosforilazio oxidatiborako energia-iturria. ATP zati bat elektroien arnasketa-katean garraio alderantzikatua eragiteko erabiltzen da, horrela NADH lortu ahal izateko.
* Bigarren fasean, bide metaboliko jarraituek fotosintesiaren fase ilunarekin bat egiten dute.

## Ikus, gainera

* Fotosintesi
* Autotrofo
* Heterotrofo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q332410
# Koziyat rog

Ahuntz adarra (bulgarieraz: Козият рог, translit. Koziyat rog) 1972ko Metodi Andonov bulgariar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Espainian bere eszena erotikoei esker film arrakastatsua izan zen: zineklubetan eman zuten eta zentsura frankista saihestea lortu zuen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
XVII. mendea. Inbaditzaile otomandarrek Ivanen emaztea bortxatu eta hil dute. Alargunak orduko gizonen borrokaren artean trebatuko du alaba. Neskak ahuntz adar zorroztua erabiliko du, amaren hilketagatik mendeku hartzeko.

## Aktoreak

* Katya Paskaleva: Maria
* Anton Gorchev: Karaivan
* Milen Penev: Ovcharyat
* Todor Kolev: Deli
* Kliment Denchev: Turchin
* Stefan Mavrodiyev: Mustafa
* Nevena Andonova: Maria kato malka
* Marin Yanev: Nasilnik
* Krasimira Petrova: Lyubimata na Mustafa

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Mariño, Henrique. (2017-4-24). «La película erótica que burló la censura sexual del franquismo» Público.
* ↑ «Jordi, Gorka, Jorge» Berria 2019-03-23 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5960612
# Lago Argentino

Lago Argentino Argentinako Patagoniako aintzirarik hegoaldekoena da. Santa Cruzko probintzian dago, Los Glaciares parke nazionalean.

## Geografia

122 km luze eta 19,8 km zabal (punturik zabalenean) da, eta 1.415 km²ko eremua hartzen du; batez besteko sakonera 150 mkoa da, eta gehienezkoa 500 mkoa. Argentinako ur gezako aintzirarik handiena eta Amerikako hirugarren sakonena da.
Bereziki aipagarriak dira Lago Argentinon amiltzen diren glaziar erraldoiak: Upsala, Perito Moreno, Onelli, Spegazzini, Mayo eta Ameghino. Aintzirara isurtzen den ibai handiena, Viedma aintziratik datorren La Leona da. Hustubide nagusia, berriz, Santa Cruz ibaia da.
El Calafate herria aintziraren hegoaldeko bazterretik 12 kmra dago.

## Klima

Datu klimatikoak (Lago Argentino aireportua) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 30.5 | 30.7 | 27.0 | 22.3 | 19.9 | 17.5 | 16.5 | 18.7 | 21.8 | 23.3 | 25.0 | 28.5 | 30.5 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 19.2 | 18.7 | 16.2 | 12.4 | 7.6 | 4.8 | 4.7 | 6.9 | 10.5 | 14.2 | 16.7 | 18.5 | 12.5 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 13.4 | 13.1 | 10.7 | 7.6 | 3.9 | 1.5 | 1.2 | 2.6 | 5.3 | 8.5 | 11.2 | 12.8 | 7.7 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 7.8 | 7.5 | 5.2 | 2.8 | -0.3 | -2.4 | -2.8 | -1.5 | 0.1 | 2.7 | 5.0 | 6.6 | 2.6 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -0.2 | 0.4 | -4.0 | -4.0 | -8.5 | -11.5 | -11.8 | -12.0 | -7.0 | -4.4 | -2.5 | -2.6 | -12.0 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 5.9 | 4.3 | 7.5 | 14.0 | 19.2 | 18.1 | 16.3 | 16.1 | 6.3 | 8.7 | 3.0 | 3.9 | 123.3 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 3 | 3 | 4 | 6 | 7 | 6 | 7 | 5 | 3 | 4 | 3 | 2 | 53 |
| Eguzki orduak | 260.4 | 209.1 | 195.3 | 156.0 | 117.8 | 99.0 | 96.1 | 142.6 | 168.0 | 223.2 | 249.0 | 269.7 | 2186.2 |
| Hezetasuna (%) | 48 | 48 | 51 | 59 | 69 | 73 | 73 | 68 | 58 | 51 | 46 | 46 | 58 |
| Iturria (1): Servicio Meteorologico Nacional ||||||||||||||
| Iturria (2): Secretaria de Mineria(sun, record high and some record lows 1951–1980), NOAA(some record lows 1971–1990) ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Principales lagos de la república Argentina, Instituto Geográfico Nacional (IGN)
* 1 2 3 Lago Argentino. aguaspatagonicas.com (Noiz kontsultatua: 2015-09-20).
* ↑ Datu estatistikoak (1981–1990). Servicio Meteorológico Nacional de Argentina (Noiz kontsultatua: 2015-09-19).
* ↑ Provincia de Santa Cruz - Clima Y Meteorologia: Datos Meteorologicos Y Pluviometicos. Secretaria de Mineria de la Nacion (Argentina) (Noiz kontsultatua: 2015-09-19).
* ↑ Lago Argentino Climate Normals 1961–1990. National Oceanic and Atmospheric Administration (Noiz kontsultatua: 2015-09-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q753898
* Multimedia: Argentino Lake / Q753898
# Lago Verde (Txile)

Lago Verde Txileko hegoaldeko komuna da. Aisén eskualdeko Coihaique probintzian kokatuta dago, mendebaldeko Patagonian. 2002ko erroldaren arabera 1.062 biztanle ditu. Komunaren hiriburua Villa La Tapera da

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Lago Verdeko udalaren webgunea.
* Datuak: Q14471
* Multimedia: Lago Verde (Chile) / Q14471
# Lago

Lago Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. 2.262 biztanle ditu, 49,96 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Lagok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Aiello Calabro Belmonte Calabro Domanico Grimaldi $^{(en)}$ Mendicino Amantea San Pietro in Amantea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q53889
* Multimedia: Lago (Italy) / Q53889
# Lago (Texas)

Lago Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cameron konderrian dago, Texas estatuan. 161 biztanle ditu, 0,1315 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Cameron konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q981378
# Lago Vista (Texas)

Lago Vista Texasko hiri bat da. Travis konderrian kokatua dago. 2010ean 6.041 biztanle zituen, 33,55 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Travis konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q652866
* Multimedia: Lago Vista, Texas / Q652866
# Lago do Junco

Lago do Junco Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. 9.506 biztanle ditu 328,525 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Maranhão

## Kanpo estekak

* Datuak: Q927111
* Multimedia: Lago do Junco / Q927111
# Lagny-sur-Marne kantonamendua

Lagny-sur-Marne kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Sena eta Marne departamenduan dago, Île-de-France eskualdean. Guztira 14 udalerri ditu eta Lagny-sur-Marne da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1574576
# Lago Ranco (Txile)

Lago Ranco Txileko hegoaldeko komuna eta hiri bat da. Los Ríos eskualdeko Ranco probintzian dago. 2002ko erroldan, 10.098 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Lago Rancoko udalaren webgunea.
* Datuak: Q14470
* Multimedia: Lago Ranco / Q14470
# Lago Verde (Maranhão)

Lago Verde Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. 14.769 biztanle ditu 623,237 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Maranhão

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2105837
* Multimedia: Lago Verde (Maranhão) / Q2105837
# Lago da Pedra

Lago da Pedra Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. 44.403 biztanle ditu 1.240,446 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Maranhão

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1008300
* Multimedia: Lago da Pedra / Q1008300
# Ksenia Afanasieva

Ksenia Dmitrievna Afanasieva (errusieraz: Ксения Дмитриевна Афанасьева; Tula, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1991ko irailaren 13a) errusiar gimnasta artistiko ohia da. 2008ko Beijingeko eta 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, zilarrezko domina bat lortuz 2012koetan taldekako gimnasia artistiko modalitatean. 2011n zoruko ariketako munduko txapelduna izan zen. 2016an hartu zuen erretiroa eliteko gimnasia artistikotik giltzurrunetako gaixotasun baten ondorioz, 2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetarako hilabete bat falta zenean.

## Nazioarteko palmaresa

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2012 | Londres ( Ingalaterra) | 01 ! | Taldekakoa |
| Munduko Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2010 | Rotterdam ( Herbehereak) | 01 ! | Taldekakoa |
| 2011 | Tokio ( Japonia) | 01 ! | Zoruko ariketa |
| 2011 | Tokio ( Japonia) | 02 ! | Taldekakoa |
| 2015 | Glasgow ( Eskozia) | 02 ! | Zoruko ariketa |
| Europako Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2008 | Clermont ( Frantzia) | 02 ! | Taldekakoa |
| 2009 | Milan ( Italia) | 02 ! | Denak |
| 2013 | Mosku ( Errusia) | 01 ! | Zoruko ariketa |
| 2015 | Montpellier ( Frantzia) | 01 ! | Zoruko ariketa |
| 2015 | Montpellier ( Frantzia) | 03 ! | Zaldi-jauzia |
| 2016 | Berna ( Suitza) | 01 ! | Taldekakoa |
| 2016 | Berna ( Suitza) | 03 ! | Zaldi-jauzia |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q601930
* Multimedia: Ksenia Afanasyeva / Q601930
# Ksenia Boguslavskaia

Ksenia Leonidovna Boguslavskaia (errusieraz: Ксения Леонидовна Богуславская; San Petersburgo, Errusiar Inperioa, 1892ko urtarrilaren 24a - Paris, Frantzia, 1972ko maiatzaren 3a) errusiar abangoardiako artista, poeta eta barne diseinatzailea izan zen. Bere margolanetan futurismoa eta suprematismoa landu zituen. Senarra Ivan Puni margolaria zuen.
* Datuak: Q4089882
* Multimedia: Kseniya Boguslavskaya / Q4089882
# Ksenia Kahnovitx

Ksenia Kahnovitx (Vladivostok, 1987ko urtarrilaren 29a) errusiar modeloa da. Errusiako Ty - supermodel (euskaraz: Zu supermodelo) telerrealitate lehiaketaren lehen edizioa irabazi zuen, Ameriketako Estatu Batuetako America's Next Top Model lehiaketaren egokitzapena.
Lehiaketa irabazi ondoren, Parisera joan zen bizitzera. Harrezkero, munduko hainbat moda markarik ezagunenekin desfilatu du. Esaterako, Versace, Gucci, Hermes, Louis Vuitton, Christian Dior eta Dolce and Gabbana markekin New Yorkeko, Parisko eta Milango pasarelatan.
* Datuak: Q6440741
* Multimedia: Ksenia Kahnovich / Q6440741
# Ksar el-Kebir

Ksar el-Kebir (arabieraz: القصر الكبير) ipar-mendebaldekoko Marokoko hiria da, Larachetik gertu dagoena.
Gaztelaniaz 'Alcazarquivir eta portugesez Alcácer-Quibir deitua, 1578an bertan portugesek izen bereko porrota ospetsua jasan zuten, non Sebastian I.a Portugalgoa bera hil zen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q52603
* Multimedia: Ksar-el-Kebir / Q52603
# Ksar es-Seghir

Ksar es-Seghir (arabieraz: القصر الصغير‎; gaztelaniaz: Alcázarseguir; portugesez: Alcácer-Ceguer) Marokoko iparraldeko hiria da, Tanger-Tetuan eskualdean dagoena. 2004an 10.995 biztanle zituen. Tanger eta Ceuta artean dago.

## Historia

Gibraltarko itsasartean kokaturik, 708an Magreb musulman bihurtu zenean, lehenengo biztanleak ailegatu ziren. Almohadeek bere portu erabili zuten Iberiar Penintsula erasotzeko eta XV. mendean pirataz beterik zegoen.
1458an Alfontso V.a Portugalgoak 220 itsasontziz eta 25.000 lagunez osaturiko armada zuzendu zuen hiria konkistatzeko. Portugesak 1549ra arte izan ziren bertan.

## Erreferentziak

* ↑ Royaume du Maroc. Haut Commissariat au plan. 2004ko Errolda Nagusia. .
* ↑ Braga, Paulo Drumond. (1998). A Expansão no Norte de África. in: Nova História da Expansão Portuguesa (dir. de Joel Serrão e A. H. de Oliveira Marques). II, A Expansão Quatrocentista Lisboa: Editorial Estampa, 237-360 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2383366
* Multimedia: Ksar es-Seghir / Q2383366
# Ksenia Burakova

Ksenia Sergeievna Burakova (errusieraz: Ксения Сергеевна Буракова; Lesosibirsk, Errusia, 1992ko martxoaren 25a) errusiar kirol-borrokalaria da, borroka librean aritzen dena. 2021eko Errusiako emakumezkoen borroka txapelduna da 72 kg arteko kategorian.

## Palmaresa

Errusiako Emakumezkoen Borroka Txapelketa :
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2013 | Perm | 03 ! | 63 kg arte |
| 2014 | Novotxeboksarsk | 03 ! | 69 kg arte |
| 2018 | Smolensk | 02 ! | 76 kg arte |
| 2019 | Ulan-Ude | 02 ! | 76 kg arte |
| 2021 | Ulan-Ude | 01 ! | 72 kg arte |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21091821
# Ksenia Perova

Ksenia Vitalievna Perova – errusieraz: Ксения Витальевна Перова – (Lesnoi, 1989ko otsailaren 8a) errusiar arkularia da. 2012ko, 2016ko zein 2020ko Udako Joko Olinpikoetan emakumezkoen bi kategorietan (emakumezkoak banaka eta emakumezkoak taldeka) parte hartutakoa.

## Kirol-jarduera

2012ko Joko Olinpikoetan, 5. geratu zen emakumeak banaka kategorian, bai eta laugarren emakumeak taldeka kategorian. 2016ko Joko Olinpikoetan 17. geratu zen bakarkako kategorian, baina zilar-domina eskuratu zuen emakumeak taldeka kategorian, Hego Korearen aurka finalean galdu ostean.
2021ean, urrezko domina irabazi zuen ere 2021eko Europako Arkularitza-Txapelketan, Turkiako Antalya hirian ospatutakoa.

## Nazioarteko palmaresa

Joko Olinpikoak :
| Urtea | Kokalekua | Domina | Kategoria |
| 2020 | Tokio (Japonia ) | 02 ! | Emakumeak taldeka |
| 2016 | Río de Janeiro ( Brasil ) | 02 ! | Emakumeak taldeka |
| Munduko Arkularitza-Txapelketa ||||
| 2017 | Mexiko Hiria (Mexico ) | 01 ! | Emakumeak banaka |
| 2015 | Kopenhage (Danimarka ) | 01 ! | Emakumeak taldeka |
| Europako Arkularitza-Txapelketa ||||
| 2021 | Antalya (Turkia ) | 03 ! | Emakumeak taldeka |
| 2012 | Amsterdam (Herbehereak ) | 01 ! | Emakumeak banaka |
| 2010 | Rovereto (Italia ) | 01 ! | Emakumeak taldeka |
| 2008 | Vittel (Frantzia ) | 01 ! | Emakumeak taldeka |
| Munduko Arkularitza-Kopa ||||
| 2017 | Antalya (Turkia ) | 01 ! | Emakumeak banaka |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). .
* ↑ «Ksenia Perova - Archery - Olympic Athlete | London 2012» archive.is 2013-01-28 (Noiz kontsultatua: 2021-08-09).
* ↑ 2021 European Archery Championships Results Book

## Kanpo estekak

* Datuak: Q768328
* Multimedia: Ksenia Perova / Q768328
# Ksar el-Kebirreko gudua

Ksar el-Kebirreko gudua (arabieraz: معركة وادي المخازن‎) edo Hiru erregeen gudua (arabieraz: معركة الملوك الثلاثة‎) iparraldeko Marokon, Ksar el-Kebir eta Larachetik gertu, 1578ko abuztuaren 4an egindako gudua izan zen. Kargutik kendu zuten Abu Abdallah Mohammed II.a sultanak Sebastian I.a Portugalgoaren laguntza eskatu zion Abu Marwan Abd al-Malik I.a sultan berriaren kontra. Sebastianek gurutzada bat prestatu zuen Abu Abdallah laguntza eskatu zion ondoren. Abu Abdallahren osabak, Abd Al-Malikek, otomandar laguntzari esker lortu zuen boterea. Portugaldarren porrota eta erregea oinordekorik gabe hil zenean, izugarrizko ezbehar politikoa izan zen: Aviz leinua amaitu zen eta 60 urtez Espainiarekin bat egin zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Tucker, Spencer C.. (2009). A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East. ISBN 978-185109-672-5..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1121532
* Multimedia: Battle of Alcácer Quibir / Q1121532
# Ksawerów udalerria

Ksawerów Poloniako Lodzeko voivoderriko landa-udalerri bat da, Pabianice barrutian kokatuta. 13,64 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 7704 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q2416655
* Multimedia: Gmina Ksawerów / Q2416655
ieaLodzeko voivoderriko udalerriak :
# Larratz

Larratz Burlatan 1976an sortu zen euskal dantza taldea da.

## Historia

Burlatan zegoen “Beti Lagun" taldearen bitartez 1975an sorturiko dantzari-taldea da. Betidanik, Burlatan kokatu dira, eta bertako kultura landu izan dute bertako dantzak mantenduz. 1999an txikien lehendabiziko taldea eratu zuten. 2001an, Larratzek, bere 25. urteurrena ospatu zuen ikuskizun ugari eginez Euskal Herrian zehar.

## Ikuskizunak

* "Hamaika dantzetako lurra" (1999-2001): Hor, k.a. II. mendetik gaur egunera arteko bizimodua nolakoa izan zen erakutsi zuten, musikaren, dantzaren eta landutako jantzien bitartez.

## Dantzatzen dituzten dantzak

* Aurreskua
* Altsasuko zortzikoa
* Zuberoako dantzak
* Otsagabiko dantzak
* Korteseko makila-dantza
* Dantzari-dantza
* Baztango Joko Dantzak
* Sagar-dantza
* Gipuzkoako doinu zaharrak
* Oñatiko dantzak
* Lekeitioko soka-dantza
* Gorulari eta Domingilo
* Erronkariko ttun-ttuna
* Lesakako dantzak
* Buruzagiaren ezpata-dantza
* Arraiozko Erregiñe
* Nafarroa Behereko dantza
* Sorgin-dantza

## Erreferentziak

* ↑ «LARRATZ DANTZARI TALDEA» Burlatako Udala 2013-04-05 (Noiz kontsultatua: 2022-02-16).
* ↑ Burlatako udala (Nafarroa). (2001). Hamaika Dantzetako Lurra [Material gráfico : Larratz Dantzari Taldea. ] (Noiz kontsultatua: 2022-02-16).

## Kanpo estekak

* Larratzen webgune ofiziala
* Larratzen youtubeko kanala.
* Datuak: Q110938028
# Larrasoañako presa

Larrasoañako presa Esteribarko Larrasoaña kontzejuan presa bat da, Arga ibaiaren gainean. Ubide, errota eta baratzez osatutako multzoa da.

## Deskribapena

Presa errotatik (herriaren iparraldetik) 600 bat metrora dago, eskuinaldean, Erdi Aroko zubira iritsi baino pixka bat lehenago. Multzo hori XIX. mendearen hasieran aipatu zen.
Julio Altadillek, dirudienez, errota zaharraren gainean eraiki zen irina aipatzen du. Errota zaharraren eraikina, makineriaren zati bat eta, izututa, eroanbide batzuk ondo kontserbatzen dira. Larrasoañak ere batana izan zuen (batan bat ehun ireki batzuk beste ehun tupidoago batzuk bihurtzeko makina bat da. Gurpil hidrauliko bat mugiarazten duen ur-korronte baten indarrez funtzionatzen zuten, gerora ehunak trinkotu arte kolpatzen zituzten mailuak aktibatzen dituena).
Ibai-hesi horrek berak hektarea bateko ureztatze bat ere elikatzen du. Ubidea Errotabaratze terminotik igarotzen da. Ez dakigu antzinakoa den, baina 1710ean tipulazea baratzeak aipatzen dira, tipulak landatzeko. Maria Blasco idazlearen arabera, presoa larrasoaindarren ametsetako paradisua zen.

## Erreferentziak

* «Esteribar | Larrasoaña» www.esteribar.org (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

## Ikus, gainera

* Larrasoaña
* Arga ibaia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108443307
# Larrasoañako monasterioa

Larrasoañako monasterioa (beste izenak: San Agustin, Santa Maria) Nafarroa Garaiko Esteribar udalerriko Larrasoaña kontzejuan dagoen monasterio zahar bat da.
Bertatik Nafar Bidea igarotzen da.

## Kokapena

Monasterioa gaur egungo elizaren inguruan zegoen, eta elizak berraprobetxatutako zenbait aztarna geratzen dira, dorre gotikoa kasu.

## Historia

Monasterioa, lehen aldiz, 1057an dokumentatua agertzen da, Aznar abadeak zuzendua, nori, Antso IV.a Gartzeitz erregeak, 1072an, bere alaba Urrakaren hezkuntza agindu zion, eta "per opus creandam meam filiam" behi batzuk eman zizkion. Hauek itzulita, erregeak, 1075eko ekainak 18an, inozotasun gutuna eman zion monasterioari, eta abadeari, nahi zuenari emateko baimena eman zion. 1087an Larrasoaña Leireren agindupean zegoen, Lope Osandoizek Elkanoren ohorea eman zuenean eta Aznar abadeak Larrasoaña "Leireko Jainkoaren eta San Salbatoreren" alde laga zuenean.

## Erreferentziak

* Monasterios y monasteriolos en los obispados de Pamplona y Aragón en siglo XI. Antonio Duran Gudiol.

## Ikus, gainera

* Larrasoaña

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108443050
# Larrasoañako ospitaleak

Erromesen bilgune izateagatik, Larrasoañan hiru ospitale izan ziren:
* Agustindarren ospitalea
* Donejakue ospitalea
* San Blasko ospitalea

## Historia

Hiru ospitaletik antzinakoena Agustindar Erlijiosoen monasteriokoa izan zen, Orreagako kolegiatarena. San Blas ospitaleari dagokionez, Gotzaindegian 1695ean artxibatutako dokumentu baten bidez, badakigu etxea eta landak zituela, eta kofradiakideen eta bizilagunen limosnei esker mantendu zen. Erdigunea zaintzeko, beata bat, erlijioso bat edo baserritar bat zeuden, erromesei aterpea emateaz arduratzen zirenak. 1640an, ospitale honetan hiru ohe baino ez zeuden, eta bere jarduera txikituz joan zen, 1604tik aurrera bere baliabideen administrazio txarrari esker.

## Erreferentziak

* «Esteribar | Larrasoaña» www.esteribar.org (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

## Ikus, gainera

* Larrasoaña
* Donejakue bidea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108442953
# Larrasoañako zubia

Larrasoañako zubia —Bidelapurren zubia ere deitua— Esteribarko Larrasoaña kontzejuan XIV. mendeko harrizko zubi bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Kondaira

Herriko jendearen esanetan zubi honen inguruan lapurrak ezkutatzen ziren Donejakue bidea egiten zuten erromesei lapurtzeko asmoz. Hortik herrian erabiltzen den izena, Bidelapurren zubia.

## Zubia

Bi arku beheratu handi eta erdi-puntuko hirugarren txikiago bat ditu. Bigarrena, errotako irteera-ubidearen pasabideari dagokio, ibaian gora. XVI. mendearen erdialdetik, zubi honen arkuen azpian zura zirkulatzeagatik ordaindu behar zen. Bi zubi-bular zapalgarri ditu, triangelu-formakoak eta poligonalak. 1987an, ezkerreko zubi-bularra ia askatuta zegoen, eta erdiko arkuaren ezkerreko oinarrian arrakala garrantzitsuak antzeman ziren. Gaur egun erabat zaharberritu da.

## Erreferentziak

* Santiago Sainz de los Terreros Goñi, (2010), Puentes antiguos de Navarra: Zubiri, Yesa, Larrasoaña, Iroz, Burlada.
* Imanol Goikoetxea, (1993), Guía práctica para recorrer el camino de Santiago: a pie, en bicicleta, a caballo, en coche, Donostia: Txertoa, ISBN 8471482800

## Ikus, gainera

* Larrasoaña
* Arga ibaia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19859419
# Larratxo

Larratxo Gipuzkoako Donostia hiriburuko auzune bat da, Altza auzoaren barnean dago.

## Ondarea

* Larratxoko parkea

## Ikus, gainera

* Larratxoko gizarte-mugimendua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20492283
# Larratxoko parkea

    Artikulu hau Altzako parkeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lau Haizeta parkea».
Larratxoko parkea edo Lau Haizeta Gipuzkoako Donostia hiriburuko Altza auzoaren barnan dagoen Larratxo auzuneko parke bat da. Bertan, auzotar nahiz kanpotarren gozamenerako egurrezko eserlekuak eta mahaiak daude. Landaretza hostotsua eta ondo zaindua du. Horrez gainera, egurrezko bi zubik parkea edertzen dute.
Parkearen alboan Garbera merkatalgunea kokatzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12261922
# Larratza

Larratza edo Pikoatxikota, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.
Larratza Arrigorrietako mendilerrotik mendirik ikusgarriena dugu.
Hurbileko Kañadaxiloa edo Puntabarrena ez bezala, harritsua eta zorrotza da, eta gailur ezin airosoagoa dauka.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) Larratza (Mendikat)

## Kanpo estekak

* Larratza / Pikoatxikota, http://www.euskal-herria.org/.