OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tian Shan

Tian Shan edo Tian mendiak (txinera sinplifikatuz: 天山; pinyinez: Tiān Shān, "mendi zerutiarrak"; kirgizeraz: Теңир-Тоо / Ала-Тоо, Tengir-Too / Ala-Too; kazakheraz: Тәңіртауы / Алатау, Táńirtaýy / Alataý; turkieraz: Tanrı Dağı; mongolieraz: Тэнгэр уул) Erdialdeko Asiako mendilerro handia da, Kazakhstan, Kirgizistan eta Txina arteko mugan kokaturik dagoena. Jengish Chokusu (7.439 metro) da mendirik garaiena.

## Geografia

Tian Shan Taklamakan basamortuaren iparraldean eta mendebaldean dago, eta Tarim arroaren iparraldean, Kazakhstan, Kirgizistan, Uzbekistan eta Txinako Xinjiang lurralde autonomoaren arteko mugan. Hego-mendebaldean Pamir dauka, eta iparraldean eta ekialdean Mongoliako Altai mendiak.
Mendirik garaiena Jengish Chokusu mendia da (7.439 metro), Kirgizistango gailurra, Txinako mugatik gertu dagoena. Bigarren mendirik garaiena Khan Tengri da (tatareraz eta mongolieraz "Izpirituen jauna" erran nahi duena), 7.010 metroko garaierarekin; Kazakhstanen eta Kirgizistanen arteko mugan dago. Torugart pasabidea (3.752 metro), Kirgizistanen eta Txinako Xinjiang eskualde autonomoaren arteko mugan dago.
Mendilerroan jaiotzen diren ibai nagusiak Sir Daria eta Tarim dira.

## Geologia

Mendi hauek Zenozoiko aroan India eta Eurasiako plaken artean gertatu zen talkaren ondorioz sortu zen Himalaia mendikatearen gerrikoaren zati dira.

## Biztanleria

Tian Shan mendilerroan, besteak beste, kirgiz eta uigur etnietako turkiar herriak bizi dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).
* ↑ Torner Zabala, Jon. Tian Shan mendilerroa, sagarrondoaren "sorleku". Argia, 2021eko abenduak 26, CC BY-SA 4.0, argia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-1-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5474
* Multimedia: Tian Shan / Q5474
# Tiana

Tiana leku ezberdinen izena da:
* Tiana (Katalunia), Kataluniako udalerria da, Maresmen eta Bartzelonako probintzian dagoena.
* Tiana (Sardinia), Nuoroko (Sardinia, Italia) udalerria da.
# Tiana (Sardinia)

Tiana Nuoroko (Sardinia, Italia) udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q295643
* Multimedia: Tiana (Italy) / Q295643
# Tiamat

Tiamat mesopotamiar mitologiako jainkosa-munstro primitibo bat zen, Enuma Elish olerkian nabarmentzen dena.
Tiamat printzipio femeninoa izango litzateke, itsasoa, jatorrizko kaosaren potentzialtasunen irudikapena. Emakumezko munstroa, gaiztoa babiloniar elezaharretan, ur gazia, Apsurekin elkartuz (printzipio maskulinoa, ur geza) jainkoak sortu zituztenak, baita animaliak ere, Lahmu eta Lahamugandik hasiz (mangladiak), baina sortu eta gutxira hauek enbarazu egiten hasi zitzaizkien euren zaratarekin, magiaren jainkoak, Eak, Apsu menperatzea lortu zuen, lozorro luze batean utziz (horregatik dago ur geza geldi) baina ezin izan zuen ezer egin, Tiamaten aurka, honek, bere senarraren heriotzagatik subizitua, Kingu buru zuten deabru legio bat sortu zuelarik, bere maitalea eta semea zena.
Jainkoek euren botere guztiak Enkiren seme zen Marduki ematea erabaki zuten. Honek Kingu garaitu zuen, beldurrez izoztuta geratu zena Marduk iristen ikusi zuenean, eta ondoren Tiamat, haize bolada batekin ahoa zabalik uztea eragin ziona eta gezi bat jaurti zuen jainkosaren urdailerantz. Honen ondoren, Kinguren odoletik gizakiak sortu ziren, eta Tiamaten gorputzetik, Mardukek amildegiko putzuetan kateatu eta erdibitu zuena, bere goialdeko erditik zerua eta behealdekotik lurra sortu ziren. Bere malkoak Tigris eta Eufrates ibaien iturriak bihurtu ziren.
Elezahar hau, hindu mitologiako Vitrarena, azteka mitologiako Cipactlirena eta greziar mitologiako Tifonenaren parekoa da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Mark, Joshua J.. «Tiamat» World History Encyclopedia (Noiz kontsultatua: 2024-10-08).
* ↑ (Ingelesez) «Tiamat | Goddess, Dragon, Mythology, & Popular Culture | Britannica» www.britannica.com 2024-08-14 (Noiz kontsultatua: 2024-10-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q145983
* Multimedia: Tiamat / Q145983
# Tokachi suprefetura

Tokachi suprefetura (japonieraz: 十勝総合振興局, Tokachi-sōgō-shinkō-kyoku) Hokkaidoko suprefetura handiena da eta Obihiro da bertako hiriburua. Suprefeturak 2009ko erroldaren arabera 354.147 biztanle ditu.

## Historia

1897ko azaroan Kasai suprefetura eratu zen eta 1932an izena ladatu zuen, Tokachi bihurtuz.

## Geografia

Hokkaidoren erdialdean dago hego-ekialdera begira. Daisetsuzan Parke Nazionalaren zati bat dago Tokachin, izan ere Japoniako Parke Nazionalik zabalena baita. Hidaka-sanmyaku Erimo Parke Kuasi-Nazionalaren zati bat ere hartzen du.

## Banaketa administratiboa
### Hiriak:

* Obihiro (hiriburua, 168.007 biztanle)

### Herriak:

| Ashoro barrutia: Ashoro Rikubetsu Hiroo barrutia Hiroo Taiki Kamikawa (Tokachi) barrutia Shimizu Shintoku Kasai barrutia: Memuro Nakasatsunai Sarabetsu | Katō barrutia: Kamishihoro Otofuke Shihoro Shikaoi Nakagawa (Tokachi) barrutia: Honbetsu Ikeda Makubetsu Toyokoro Tokachi barrutia: Urahoro |

## Iruditegia

* Daisetsuzan Parke Nazionala.
* Tokachi mendia (Hidaka-sanmyaku Erimo Parke Kuasi-Nazionala).
* Tokachi lautada.
* Midorigaoka parkea Obihiron.
* Obihiro neguko gauean.
* Totsutabetsu ibaia.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q1137454
* Multimedia: Tokachi subprefecture / Q1137454
# Tokajík

Tokajík Eslovakiako udalerri bat da, Stopkoveko barrutian kokatuta. 8,24 km²ko azalera du eta 102 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1430. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q548249
* Multimedia: Tokajík / Q548249
# Tokario

Tokiarioak Tarim arroko iparraldeko ertzeko oasietan kokatutako hiri-estatuetan bizi zen herri bat dira. Gaur egun Xinjiangen (Txina) dago eskualde hori. Indoeuropar hizkuntza den tokariera hitz egiten zuten.

## Hizkuntza eta izena

Tokarieran bidez dakigu tokarioen berri. 400 eta 1200 urteen arteko 7.600 izkribu inguru aurkitu dira Txinako Tarim arroan, eta hizkuntza indeuroparra zela ikusirik, izen bat eman zitzaion, greziar iturrietako Tókharoi izena eman zaie, Baktrianan bizi izandako herri batekin lotuz. Hala ere, lotura hori arbitrarioa da eta ez da ezagutzen tokarioek beren buruari zein etnonimo eskaintzen zioten.

## Erreferentziak

* ↑ Mallory, J. P.. (2000). The Tarim mummies : ancient China and the mystery of the earliest peoples from the West, with 190 illustrations, 13 in color. Thames & Hudson ISBN 0-500-05101-1. PMC 43378559. (Noiz kontsultatua: 2022-01-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192858
* Multimedia: Tocharians / Q192858
# Toka (eskultura)

Toka izenburuko eskultura Donostiako Aiete auzoan dago, parketik gertu, eta metalezko irudi bat da. 2017an inauguratu zen. Egilea Jose Antonio Diaz de Quevedo da, JADIKU moduan sinatzen duena.
Toka joko tradizionalean erabiltzen diren metalezko barra eta fitxak azaltzen dira eskulturan, baina tamaina askoz handiagoan. Jokoan fitxak urrutitik jaurtikitzen dira eta "toka" barran jo behar dute, eta horrelaxe agertzen dira fitxa guztiak eskulturan: barra jotzen.
XX. mendean bertsolari, bertso-jartzaile, korrikalari, bolari eta toka-jokalari ospetsua izan zen Manuel Matxainen omenez jarri zuen eskultura Donostiako udalak. 1916an jaio zen eta 'Aiete' ez-izenarekin sinatzen zituen bere idatziak.

## Galeria

* Matxainen sinadura goiko fitxan
* Aurreko aldea
* Albotik
* Egilearen sinadura JADIKU

## Ikus, gainera

* Zergatik (eskultura)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Lantxabe. (2017-10-10). «‘Jadiku’ pone alas a la TOKA de Matxain» Aiete - Lantxabe - Katxola - Ayete (Noiz kontsultatua: 2019-08-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) Ibargutxi, Felix. (2017-10-13). «Una escultura en Aiete remata un año de actos de homenaje a Manuel Matxain» El Diario Vasco (Noiz kontsultatua: 2018-02-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48342736
# Tokarnia udalerria

Tokarnia Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Myślenice barrutian kokatuta. 68,63 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 8686 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q2458803
* Multimedia: Gmina Tokarnia / Q2458803
ieaPolonia Txikiko voivoderriko udalerriak :
# Tokat

Tokat (antzinako grezieraz: Ευδοκία) Turkiako hiri bat da, Tokat probintziaren hiriburua, Itsaso Beltzaren eskualdean. Azken zentsuaren arabera 163.405 biztanle zituen. Tokat Suyu bailaran dago, mendien tartean.
Hiria Seljuktar Inperioak konkistatu zuen XII. mendearne amaieran, eta Otomandar Inperioaren zati izan zen 1392tik aurrera.

## Klima

Datu klimatikoak (Tokat (1991–2020, muturrekoak 1929–2020)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 21.9 | 22.8 | 31.1 | 35.1 | 37.2 | 39.8 | 45.0 | 40.8 | 40.7 | 35.3 | 30.8 | 26.0 | 45.0 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 6.5 | 8.8 | 13.8 | 19.4 | 24.1 | 27.6 | 30.2 | 30.9 | 27.4 | 21.5 | 13.6 | 8.0 | 19.3 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 2.1 | 3.6 | 7.8 | 12.6 | 16.6 | 20.1 | 22.9 | 23.3 | 19.6 | 14.6 | 7.6 | 3.7 | 12.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -1.4 | -0.6 | 2.9 | 6.6 | 10.3 | 13.7 | 16.3 | 16.7 | 13.0 | 9.0 | 3.0 | 0.4 | 7.5 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -23.4 | -22.1 | -21.2 | -6.3 | 0.0 | 2.7 | 6.1 | 6.7 | 2.4 | -3.2 | -11.8 | -21.0 | -23.4 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 41.1 | 33.8 | 45.8 | 52.5 | 61.7 | 40.4 | 12.7 | 10.1 | 18.2 | 41.4 | 43.1 | 42.1 | 442.9 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 13.50 | 12.57 | 15.67 | 15.17 | 15.70 | 10.63 | 4.40 | 3.87 | 6.83 | 10.10 | 10.37 | 13.87 | 132.7 |
| Eguzki orduak | 83.7 | 104.5 | 142.6 | 186.0 | 226.3 | 237.0 | 269.7 | 282.1 | 243.0 | 182.9 | 129.0 | 77.5 | 2164.3 |
| Iturria: Turkish State Meteorological Service ||||||||||||||

## Herri eta hiri senidetuak

| Europa Iparraldeko Nikosia Maglaj Mamuša | Afrika Muqdisho |

## Erreferentziak

* ↑ (Turkieraz) Turkish State Meteorological Service. Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020). .
* ↑ Tokat'ın kardeş şehir ve belediyeleri, Tokat Newspaper, (16 June 2013)
* ↑ İllere Göre Kardeş Şehirler (2013)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q183651
* Multimedia: Tokat / Q183651
# Tokamak

Tokamak-a energia termonuklearrari buruzko ikerketak egiteko erabiltzen den makina da, eremu magnetiko eta energia handiak erabiliz plasma sortzeko eta atomo arinen nukleoen fusioa lortzeko erabiltzen dena. Hutsean dagoen toru-formako ganbera da, eremu magnetiko toroidala eratzen duen elektroiman-sistema batez inguratua dagoena.
Hitza errusierazko akronimoa da: "тороидальная камера с магнитными катушками" - "toroidal'naia kamera s magnitnimi katushkami".
Sobiet Batasunean asmatu zuten 50eko hamarkadan Igor Tamm eta Andrei Sakharov fisikoek, eta batez ere 60ko hamarkadan garatu zuten, baina XXI. mendean ere lanean jarraitzen dute tresna honen arazoen eta ezarpenen gainean.

## Ikus, gainera

* ITER
* JET (Joint European Torus)
* Stellarator
* Fusio nuklear

## Kanpo estekak

* General Atomics Fusion Group (ingelesez)
* Рубрикон / Большая советская энциклопедия / Токамак (Sobietar entziklopedia handia, errusieraz).
# Tokariera

Tokariera izeneko hizkuntza multzoa gutxien ezagutzen den familia indoeuroparraren adar galdu bat da. K. o. V. mendetik VIII. mendea arteko eskuizkribu batzuei esker da ezaguna. Bi hizkuntzak osatzen dute: A tokarierak (turfaniera, arsiera edo ekialdeko tokariera izenez ere ezaguna) eta B tokarierak (kutxeera edo mendebaldeko tokariera). Hizkuntza horiek gutxi gorabehera VIII. mendea arte hitz egin ziren, hiztunak uigurrera erabiltzen hasi arte.
Biak Erdialdeko Asiako Tarim arroan mintzatu ziren, gaur egungo Txinako Xinjiang eskualdean. Izena Ptolomeok eta beste historialari greziar batzuek aipatzen zituzten tokarioek eman zieten (grekozko Τόχαροι). Bestetan, tokarioak juezhiekin eta kusanekin identifikatzen dira, eta Tokaristan izenak, normalean, Kristo ondoko lehen milurteko Baktria adierazten du. Testu turkiko batek hizkuntza turfanioa aipatzen du (twqry): ez dago argi, baina W. K. Müller-ek Baktriako tokharoi izenekoez ari dela uste du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q37029
* Multimedia: Tocharian language / Q37029
# Tokasa Seniyasi

Tokasa Seniyasi (Fiji, 1999ko uztailaren 10a), Fijiko zazpiko errugbi jokalaria da. Hasiera batean, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, emakumeen txapelketan lehiatzeko zen, baina, lesioengatik, erretiratu behar izan zuen.

## Erreferentziak

* ↑ «Tokasa Seniyasi» Olympedia.
* ↑ «Rugby Sevens - Canada vs Fiji - Pool B Results» Tokyo 2020.
* ↑ Salolo, Sereana. (23 July 2021). «Fijian Women’s 7s Reps Ruled Out Due To Injury, Uluinasau To Step Up» Fiji Sun.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107721890
# Tokara poni

Tokara ponia, (japonieraz: Tokara-uma, トカラ馬, edo Kagoshima ponia), Japoniako bertako zaldi arraza bat da. Bere jatorria Takarajima uhartean dago Kagoshima prefekturan.
Japongo bertako zortzi zaldi arrazetatik gehienak poniak dira: Hokkaidoko ponia, Kiso ponia, Misaki ponia, Miyako ponia, Noma ponia, Taishuh eta Yonaguni ponia.
Zaldi mota hau bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

## Arrazaren ezaugarriak eta erabilera

* Altuera. 100 eta 120 cm arteko altuera soin gurutzera. Shetland ponien antzeko tamaina beraz.
* Ilaia. Ilaiaren kolorea gaztainkara iluna da gehienbat.
* Beroaren aurrean arraza gogorra da. Zela zaldia bezala eta nekazaritza lanerako erabilia izan da, bereziki uhartean hedaturik dagoen azukre-kanaberaren inguruko lanetan.

## Arrazaren historia

Nekazaritzako lanen mekanizazioak ekarri zuen poni arraza honen gainbera, aurkitu baino lehen ere.
Arrazaren honen "aurkikuntza" nahiko berria da. 1952.en urtean Kagoshima unibertsitateko Shigeyuki Hayashida irakasleak poni mota hau aurkitu eta deskribatu zuen Takarajima uhartean, Tokara uhartedian, eta Tokara ponia deitu zuen.

## Arrazaren egoera

Poni arraza honen egoera larria da, oso abelburu gutxi daudelako. Shigeyuki Hayashida irakasleak arraza aurkitu zuenean baziren 43 poni besterik ez. Kopurua apur bat emendatu da azken urtetan eta egun 107 Tokara poni daude, haiteako batzuk Kagoshimako Hirakawako zooan. Kopurua kontutan hartuz, Equus Survival Trust elkartearen kriterioen arabera, arraza arrisku larrian dago, 300 behor baino gutxiago daudelako..

## Kanpo estekak

(Ingelesez) Japoniako zaldi arrazak. Artikuloa.

### Bideoak

* Datuak: Q904899
* Multimedia: Tokara-Uma / Q904899

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20121115145908/http://japanese.lingualift.com/blog/japanese-horse-breeds/
* ↑ http://www.equus-survival-trust.org/documents/equineconservationlist.pdf
# Tehla

Tehla Eslovakiako udalerri bat da, Leviceko barrutian kokatuta. 19,09 km²ko azalera du eta 510 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1251. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1044540
* Multimedia: Tehla / Q1044540
# Teherango metroa

Teherango metroa (persieraz: متروی تهران), Irango Teheran hiriko garraiobide publikoa da. 2000ko otsailaren 21ean zabaldu zen eta gaur egun metro-sareak hiru linea eta 50,5 kilometro dauzka.

## Ikus, gainera

* Teheran

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Metroaren webgune ofiziala.
* Datuak: Q714823
* Multimedia: Tehran Metro / Q714823
# Tehuacana (Texas)

Tehuacana Texasko herri bat da. Limestone konderrian kokatua dago. 2010ean 283 biztanle zituen, 4,09 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Limestone konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q981900
* Multimedia: Tehuacana, Texas / Q981900
# Tehran (telesaila)

Tehran (hebreeraz: טהרן‎) 2020ko israeldar telesail dramatikoa da, Moshe Zonderrek Kan 11entzat egina.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Mossadeko agente bat da telesail honetako protagonista. Teheranen ekingo dio lehen misioari, hacker lanetan, erreaktore nuklear bat suntsitu nahian.

## Aktoreak

* Niv Sultan
* Shaun Toub
* Navid Negahban
* Liraz Charhi
* Menashe Noy
* Shervin Alenabi
* Sogand Sara Fakheri

## Erreferentziak

* ↑ «Tehran» Berria 2020-09-26 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q90389788
* Multimedia: Tehran (TV series) / Q90389788
# Tehri Garhwal barrutia

Tehri Garhwal barrutia Indiako barruti bat da, Garhwal dibisioan, Uttarakhand estatuan. 618.931 biztanle ditu 4.080 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Dehradun barrutia Pauri Garhwal barrutia Rudraprayag barrutia

## Ikus, gainera

* Uttarakhand

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1357107
* Multimedia: Tehri / Q1357107
# Tehuacán (udalerria)

Tehuacán Mexikoko udalerri bat da. Puebla estatuan kokatua dago. 2010ean 274.906 biztanle zituen 553,67 km²ko azaleran. Herriburua [[Tehuacán (Tehuacán)|Tehuacán]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7694928
* Multimedia: Tehuacán Municipality / Q7694928
# Tehkan World Cup

Tehkan World Cup, (japonieraz: テーカン ワールド カップ, Tēkan Wārudo Kappu) , edo soilik World Cup (japonieraz: ワールド カップ, Wārudo Kappu) , 1985ean Japoniako Tehkan konpainiak garatutako futbol bideojoko bat da. Nagusiki, 1980ko hamarkadaren bigarren erdian arkade makinetan jokatzen zen.
Bideojokoa jokatzaileak bere taldearekin Munduko Futbol Txapelketan parte hartu eta hainbat herrialdetako selekzioen aurka jokatuz, kanporaketak gainditu, finalera iritsi eta txapelketan irabaztea lortzen zetzan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3608533
# Tenperamentu berdin

Tenperamentu berdina zortziduna 12 tonuerdi berdinetan banatzen duen tenperamentu-mota. Gaur egun nagusi den intonazio-sistema da. Tonu erdiko tarte minimoa beti berdina da nota baten eta bere ondokoaren artean tenperamentuan, honela:
   $F_{n+1}=F_{n}2^{(1/12)}$

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Musika Hiztegia] [2011]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q723441
* Multimedia: Equal temperaments / Q723441
# Tenperamentu mesotoniko

Tenperamentu mesotonikoa helburutzat ahalik eta hirudun doi gehien lortzea duen tenperamentu-mota da. Tenperamentu mesotoniko zabalduenean, hamaika bostun sistema pitagorikoan baino txikiagoak dira (koma sintonikoaren laurden bat), eta azkena, berriz, nabarmen handiagoa, eta entzuteko aski gogorra (otsoaren bostuna). Egokia da oinarrizko tonalitate batzuetatik (do, fa, sol) ondokoetara bakarrik modulatu behar denean. XVI. mendean sortu zen eta XVIII. mendearen amaierara arte erabili zen mendebaldeko Europan (Ingalaterran, XIX. mendearen erdialdera arte).
Tenperamentu mesotoniko ezagunena koma laurdenekoa da. Izaera horren abiapuntua da koma sintoniko bat ondoz ondoko lau bostedunetik behin agertzen dela, hirudun handiago bat osatzen dutenak. Beraz, koma hori bosten justuko koma laurden bat laburtuz banatzen du, eta bi tonu berdineko eta lau bosten berdineko hirugarrenak lortzen ditu. Koma gela horri schisma esaten zaio.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Musika Hiztegia] [2011]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q846648
* Multimedia: Meantone temperament / Q846648
# Tenosique (udalerria)

Tenosique Mexikoko udalerri bat da. Tabasco estatuan kokatua dago. 2010ean 58.960 biztanle zituen 1.883,19 km²ko azaleran. Herriburua [[Tenosique de Pino Suárez (Tenosique)|Tenosique de Pino Suárez]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3850309
* Multimedia: Tenosique Municipality / Q3850309
# Tenpera pintura

Tenpera pintura azkar lehortzen den margolaritza teknika iraunkorra da. Uretan disolbatzen den aglutinatzaile baten bidez lortzen da, gehienetan arrautzen gorringoa.
Tenperaren bidez egindako pinturek luze irauten dute, eta badaude K. o. I. mendeko adibideak. Metodo hau margotzeko teknikarik erabiliena izan zen 1500 ingurura arte, olio-pintura zabaldu arte, alegia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q175166
* Multimedia: Tempera / Q175166
# Tenperamentu (musika)

    Artikulu hau musika terminoari buruzkoa da; pertsona baten ezaugarrien multzoa gaitzat duena beste hau da: «Tenperamentu»
Tenperamentua intonazio-sistemetan, akustikoki perfektua edo justua den bitarte baten balioa zertxobait aldatzea da. Horrela aldatutako bitarteari bitarte tenperatu deritzo. Mendebaldeko musika-tresna moderno gehienak tenperamentu berdineko sisteman finduta daude. Tenperatze (edo epeltze) tarte baten tamaina aldatzeko prozesua da, purua baino estuagoa edo zabalagoa bihurtuz.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Musika Hiztegia] [2011]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1080022
# Tenorita

Tenorita oxido motako minerala da.

## Ezaugarriak

Tenorita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {CuO}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Tenorite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Tenosinobitis

Tenosinobitisa ematen da flexoestentsio errepikatuak ematen direnean tendoiaren lekak jariatzen duen likido sinobiala murriztuko da, eta ondorioz bere zorroaren barruan tendoiaren marruskadura emango da, hanturaren adierazgarri diren lehen sintomak diren beroa eta mina agerraraziz. Horrela, labainketa geroz eta behartuagoa izango da, eta mugimendu hauen errepikapenak, narriatzen ari diren beste ehun fibrotsu batzuen hantura eragin dezake, egoera kronifikatuz eta azkenean mugimendua eragotziz.
Kasu berezi bat De Quervain sindromea da, hatz lodiaren tendoi abduktore luzean eta hedatzaile laburrean agertzen da, eskuaren heldualdi gogorrak biraketekin edo desbiderapen erradial eta kubital errepikatuekin konbinatzean.
Tenosinovitis-aren beste aldaera bat tenosinovitis estenosante digitala da, eskuko hatzamar baten hedapenaren blokeoan datzana, giltzadura metakarpofalangikaren aurpegi ahurrean agertzen den oztopo batengatik. Honek, tendoi flexorak edo tolestzaileak afektatzen ditu, maila honetako polea fibrotsu batetik pasatzen direnean.
Kasu hauetan, tendoiaren edo bere lekaren hantura eta handipena, eragindako sinovits-aren ondorioz agertutako atxikiduren presentziarekin batera, espazio arazo bat eragiten du, tendoiaren eta bere lekaren labainketa arruntean eragiten duena.

## Erreferentziak

* ↑ Román Alonso, Mª Victoria. (2018-05-07). Movilización con movimiento en un caso de tenosinovitis de De Quervain. (Noiz kontsultatua: 2019-03-13).
* ↑ «El español en la educación» El Español de los Estados Unidos (Cambridge University Press): 223–246. ISBN 9781107086340. (Noiz kontsultatua: 2019-03-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1505689
* Multimedia: Tenosynovitis / Q1505689
# Tenperamentu

    Artikulu hau pertsona baten ezaugarrien multzoari buruzkoa da; musika terminoa gaitzat duena beste hau da: «Tenperamentu (musika)»
Tenperamentua edo izaera izaki bat tankeratzen duten nolakotasun eta ezaugarrien multzoa da; sortzetikoak nahiz faktore konstituzionalek eraginak izan daitezkeen ezaugarri indibidual horiek portaera modu bereziak dakartzate. Latinezko temperamentum hitzetik dator, euskaraz 'neurri' esan nahi duena.
Tenperamentuak eta aiurriak gizakiaren pertsonalitatea definitzen dute; eta horiek bere arlo desberdinetan agertzen diren konbinazio eta intentsitate desberdinek gizaki eta bakar egiten gaituzte. Izaera edo izaera da jarduteko moduaren ezaugarri deskribatzailea, besteengandik bakartzat eta ordezkaezintzat bereizten gaituena, haiekin harmonizatu ahal izateko moduan.
Tenperamentuaren azterketan lehenengoa Hipokrates greziarra izan zen. Lau pertsonalitate tipo ezarri zituen: kolerikoa (suterraza), melankolikoa, flematikoa (gibelandia), sanginikoa (odolbizia).

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Psikiatria Hiztegia] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q80157
* Multimedia: Temperaments / Q80157