OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Akshak

Akshak, antzinako Mesopotamiako hiri bat izan zen, Akaden iparraldeko mugan kokatua. Batzuetan, Upi babiloniarra edo Opis greziarrarekin identifikatzen da. Bere kokapen zehatza ez da ezagutzen, baina, beharbada, Eshnunnatik gertu egongo zen, Diyala ibaiaren arroan.
Sumerreko erregeen zerrendan, Akshakeko errege bezala, Unzi, Urur, Puzur-Nirah, Ishu II.a sta Shu-Sin aipatzen dira.
Erregistroetan, lehen aldiz, K.a. 2600ean agertu zen. K.a. XXV. mendean, Lagashen aurkako gerra bat izan zuen, eta hiri horretako errege zen Eannatumek hartu zuen. K.a. 2350ean Ummako Lugalzagesiren mende erori zen. Handik gutxira, Sargon Akadekoaren konkistekin, Akadiar Inperioaren zati bihurtu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q593537
# Aksu prefektura

Aksu Prefektura (uigurreraz:ئاقسۇ ۋىلايىتى; txinera sinplifikatuz:阿克苏地区; pinyineraz: Ākèsū Dìqū), Xinjiang eskualde autonomoan kokatutako prefektura da. Guztira, 2.203.000 biztanle inguru dauzka 2007ko erroldaren arabera eta 127.144,9 kilometro koadroko azalera.
Prefekturako herriburua izen bereko Aksu Hiria da.

## Banaketa administratiboa

* Aksu Hiria (阿克苏市),
* Wensu Konderria (温宿县)
* Kuqa Konderria (库车县)
* Xayar Konderria (沙雅县)
* Toksu Konderria (新和县)
* Baicheng Konderria (拜城县)
* Uqturpan Konderria (乌什县)
* Awat Konderria (阿瓦提县)
* Kalpin Konderria (柯枰县).

## Ikus, gainera

* Xinjiang eskualde autonomoaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Aksu Prefekturako gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q421638
* Multimedia: Aksu Prefecture / Q421638
# Aminopeptidasa

Aminopeptidasak entzima proteolitikoak (peptidasak) dira, oligopeptidoen N-terminalaren hondakina degradatzen dutenak, peptido txikiagoak eta aminoazido askeak sortuz. Entzima hauek animalien eta landareen erreinuan oso hedatuta daude eta bai zelula barneko organuluen barruan aurkitzen dira, adibidez, zitoplasman, bai zelula-mintzen zati gisa. Horietako askok zinka dute, horregatik metaloproteinasak dira.
Aminopeptidasek funtsezko funtzio zelularrak betetzen dituzte, giza metabolismoan, hormona peptidoen maila eta hesteetako proteinen digestioa erregulatzen dute, baita proteinen heltzean, peptido hormonalen eta ez-hormonalen degradazioan eta, beharbada, proteinen egonkortasuna zehazteko gaitasuna ere badute. Gaixotasun-egoera asko funtzio proteolitikoaren nahasmenduekin lotuta daude.
Aminopeptidasek ubikitina-proteasoma bidearen pean funtzionatzen dute eta proteina zelula barneko degradazioaren azken urratsean parte hartzen dute, bai proteasomak sortutako peptidoen zatiketaz, bai antigenoa aurkezteko edo birziklatzeko aminoazido askeetan hidrolisi osoa eginez, proteinen sintesian.

## Erreferentziak

* 1 2 Taylor, Allen. (1993). «Aminopeptidases: structure and function» The FASEB Journal 7 (2): 290–8. PMID 8440407..
* ↑ Hitzerd, Sarina. (2014). Positioning of aminopeptidase inhibitors in next generation cancer therapy. Publicación=Springer. , 793-808 or. doi:10.1007/s00726-013-1648-0..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q419527
* Multimedia: Aminopeptidases / Q419527
# Aminolisi

Aminolisi esaten zaio ezein erreakzio kimikori zeinetan molekula bat zatitzen den amoniakoarekin edo amina batekin erreakzionatzean.
Honen adibide bat izan daiteke haloalkilo batean halogeno bat, kloroa adibidez, amina talde batez ordezkatzea, amina bat eta hidrogeno haluro bat lortuaz:
    R-X + R'-NH$_2$ → R-NH-R'+ HX

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4746464
# Aminoazido

Aminoazidoa amino taldeaz (NH$_2$) eta karboxilo taldeaz (-COOH) osaturiko gai elkartua da eta proteinak osatzen dituzten monomeroei deritze.
Inguru zelularrean, pH=7 egoeran, aminoazidoek ionizazio dipolarra dute Egoera ioniko hori aldatu egiten da pH-aren arabera. Gluzidoak bezalaxe L (cis) eta D (trans) motakoak daude NH2 taldearen kokapenaren araberakoa, eskuinean egonez gero D eta ezkerrean L. Naturan aurki daitezkeen 20 aminoazidoak L motakoak dira.
Gai elkartu hauek solido, kristalino eta hidrosolugarriak dira. Aktibitate optikoa ere badute, hau da, argi polarizatua desbideratzeko gai dira (estereoisomeria) . Propietate kimiko bereziak dituzte, adibidez, disoluzio basikoetan azidoak bailira jokatzen dute, eta azidoetan alderantziz.

## Jokabide kimikoa /anfoteroa

Aminoazidoak anfoteroak dira, hots, inguruneko pH-aren arabera azido edo base bezala jardun dezakete.
Inguruneko pH-a azido denean, aminoazidoak base bezala jarduten du, protoi-hartzaile baita. Karga positiboa du, eta katioia da.
Inguruneko pH-a basikoa bada, aminoazidoak azido moduan jarduten du, protoi-emailea baita. Karga negatiboa du, eta anioia da.
Aminoazido bakoitzak pH espezifikoa du (puntu isoelektriko) non karga positiboak eta negatiboak neutralizatzen diren, aminoazidoa neutroa izanik (zwitterion).

## Sailkapena
### Egitura kimikoaren arabera

R erradikalaren arabera bi taldetan sailka ditzakete:
* alifatikoak: erradikala kate lineala da (glizina, alanina, serina, treonina, metionina, balina, leuzina, isoleuzina, azido aspartikoa, azido glutamikoa, asparagina, glutamina, lisina eta arginina)
* aromatikoak: erradikala kate ziklikoa da (Fenilalanina, tirosina, triptofano, prolina eta histidina)

### Polaritatearen arabera

Aminoazidoek R erradikal polarra ala ez-polarra eduki dezakete:
* R polarra: serina, treonina, zisteina, asparagina, glutamina eta tirosina
* R ez-polarra: alanina, balina, leuzina, isoleuzina, prolina, fenilalanina, triptofano eta glizina.

### Haien beharraren arabera

Gizakiak aminoazido batzuk dietaren bitartez hartu behar ditu, ez baita gai horiek sintetizatzeko. Aminoazido horiek esentzialak edo funtsezko aminoazidoak dira, eta gizakiaren kasuan hauek ditugu: balina, leuzina, treonina, lisina, triptofano, histidina, fenilalanina, isoleuzina eta metionina.
Landareek ez dute aminoazido esentzialik, denak sintetizatzen baitituzte. Bakterioek eta animaliek, ordea, aminoazido batzuk dietaren bidez berenganatu behar dituzte.

## Ikus, gainera

* Proteina
* Aminoazidoen nomenklatura

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8066
* Multimedia: Amino acids / Q8066
# Aminoazidoen nomenklatura

Aminoazidoen nomenklatura proteina baten egitura primarioaren irudikapena ahalbidetzen du. Aminoazidoek bi nomenklatura sistema dituzte:

## Hiru letren sistema

Sistema klasikoa da, aminoazido bakoitzari hiru letrako kode bat esleitzen diona. Letra hirukote bakoitza marratxo baten bidez lotzen da, ezkerrean N-muturreko aminoazidoa jarriz eta eskuinean C-muturreko aminoazidoa. Adibidez:
       Ala-Glu-Gly-Phe-…-Tyr-Asp-Gly
          Proteina baten egitura primarioa da, bere N-muturreko aminoazidoa alanina (Ala) eta C-muturreko aminoazidoa glizina (Gly) izanda.

## Letra bakarreko sistema

Gaur egungo sistema da, genetika molekularrak inposatu zuena eta datu baseak erabiltzeko ezinbestekoa dena. Aminoazido bakoitza letra zehatz baten bidez irudikatzen da, eta ez da espazio edo tarteko zeinurik gabe jartzen letren artean. N-muturreko aminoazidoa ezkerrean doa eta C-muturreko aminoazidoa eskuinean. Adibidez:
       LSIMAG…AYSSITH
          Proteina baten egitura nagusia irudikatzen du, N-muturreko aminoazidoa leuzina (L) duena eta C-muturreko aminoazidoa histidina (H).

## Elkarrekikotasun taula

| Aminoazidoa | Hiru letra kodea | Letra bakarreko kodea |
| Alanina | Ala | A |
| Arginina | Arg | R |
| Asparagina | Asn | N |
| Azido aspartikoa | Asp | D |
| Zisteina | Cys | C |
| Glutamina | Gln | Q |
| Azido glutamikoa | Glu | E |
| Glizina | Gly | G |
| Histidina | His | H |
| Isoleuzina | Ile | I |
| Leuzina | Leu | L |
| Lisina | Lys | K |
| Metionina | Met | M |
| Fenilalanina | Phe | F |
| Prolina | Pro | P |
| Serina | Ser | S |
| Treonina | Thr | T |
| Triptofanoa | Trp | W |
| Tirosina | Tyr | Y |
| Balina | Val | V |

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «P�gina cient�fica sobre mitocondr�a humana - Laboratorio 314 -» www.lab314.com (Noiz kontsultatua: 2020-01-25).
* ↑ (Ingelesez) «Amino Acids Reference Charts» Sigma-Aldrich (Noiz kontsultatua: 2020-01-25).

## Ikus, gainera

* Aminoazido
* Proteina
* Datuak: Q6044568
# Aminofenazona

Aminofenazona edo piramidoia edo aminopirina konposatu organikoa da C$_{13}$H$_{17}$N$_3$O formula duena eta pirazolonaren deribatu ordezkatutzat jo daiteke. Solido kristalino zurizka edo gardenxka da
Botika gisa baliatu izan da hantura eta sukarra tratatzeko. Piramidon markarekin saldu da, besteak beste. Zenbait estatuetan produkzioa eta salmenta debekatuta daude, agranulozitosia eraigin dezakeelako.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Aminopyrine» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-06-20).
* ↑ «Piramidón Bayer» www.historiadelamedicina.org (Noiz kontsultatua: 2024-06-20).
* ↑ Aminophenazone. .
* ↑ (Ingelesez) «NCATS Inxight Drugs — AMINOPHENAZONE» drugs.ncats.io (Noiz kontsultatua: 2024-06-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q416503
* Multimedia: Aminophenazone / Q416503
# Aminoffita

Aminoffita silikato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Aminoffita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca2(Be,Al)(Si2O7)(H2O,OH)}}$. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 - 6 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Aminoffite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3614342
* Multimedia: Aminoffite / Q3614342
# Aminoalkohol

Aminoalkoholak amina talde bat (-NH$_2$, -NHR, and -NR$_2$) eta hidroxilo talde bat (-OH) dituzten molekulak dira.

## Garrantzia biologikoa

Garrantzia biologiko handia duten molekula organikoak dira. Molekula ugari daude eta hainbat funtzio betetzen ditute: fosfolipidoen osagaiak dira, bitamina funtzioa dute, aminoazidoak dira, hormona funtzioa dute...

## Aminoalkohol ezagunak

* Esfingosina
* Etanolamina
* Kolina
* Serina
* Heptaminola
* Isoetarina
* Propanamina
* Noradrenalina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2415654
* Multimedia: Amino alcohols / Q2415654
Lipidoak :
OsagaiakGantz azidoakAseak: butirikoa (4:0) • kaprikoa (10:0) • laurikoa (12:0) • miristikoa (14:0) • palmitikoa (16:0) • estearikoa (18:0) • arakidikoa (20:0) Asegabeak: miristoleikoa (14:1) • palmitoleikoa (16:1) • oleikoa (18:1) • linoleikoa (18:2) • linolenikoa (18:3), (α eta γ) • punizikoa (18:3) • arakidonikoa (20:4)Beste batzukaminoalkohola • azido fosfatidikoa • esfingosina • esteranoa • glizerina • isoprenoa • zeramidaLipido saponifikagarriakGlizeridoakMonoglizeridoak: Glizeril hidroxiestearatoa • Glizerol monoestearatoa • Monolaurina Diglizeridoak: - Triglizeridoak: Triheptanoina • Trimiristina • Tripalmitina • Triestearina • Trilinoleina • TrioleinaArgizariakLanolinaFosfolipidoakFosfoglizeridoak: Fosfatidiletanolamina • Fosfatidilkolina • Fosfatidilserina Esfingolipidoak: EsfingomielinaGlukolipidoakGangliosidoak • Globosidoak • Lipopolisakaridoak • ZerebrosidoakLipido saponifikaezinakEsteroideakEsterolak: Ergosterola • Estigmasterola • Kolesterola • Lanosterola Kortikosteroideak: Budesonida • Flutikasona • Kortisola • Kortisona • Prednisona Estrogenoak: Aldosterona • Androsterona • Estradiola • Progesterona • Testosterona Bitaminak: D bitaminaTerpenoak (+ terpenoideak)Monoterpenoak: Eukaliptola • Geraniola • Kanforra • Limonenoa • Linaloola • Mirzenoa • Pinenoa Seskiterpenoak: Azido abszisikoa • Farnesola • Humulenoa • Ionona • Zingiberenoa Diterpenoak: Azido abietikoa • Erretinola (A bitamina) • Fitola • Giberelina • Labdanoa • Kafestola Triterpenoak: Eskualenoa Tetraterpenoak: Karotenoideak (Karotenoak • Xantofilak) Politerpenoak: Plastokinona • UbikinonaEikosanoideakLeukotrienoak • Prostaglandinak • Prostaziklinak • Tronboxanoak :
# Aminoazukre

Aminoazukreak amino talde bat bere molekulan duten azukreak dira, hidroxilo taldea (-OH) eduki beharrean. Monosakaridoak dira aminoazukreak, eta eskuarki amino taldea 2. karbonoari lotuta dago.
Glukosaminak dira 2. karbonoan hidroxilo taldea galdu duten eta horren ordez amino taldea duten glukosaren deribatuak. Galaktosaminak galaktosa molekulan aldaketa bera duten aminoazukreak dira.
N-Azetilglukosamina, N-Azetilgalaktosamina eta azido sialikoak beste aminoazukre ezagunak dira. Lehena kitina polisakaridoaren (artropodoen exoeskeletoen proteina) funtsezko osagaia da, eta bakterioen zelula hormako N-Azetilmuramikoarena ere (mureina molekularen osagai nagusia)
Aminoglikosidoak aminoazukreak dituzten beste molekula organiko batzuk dira, garrantzi handikoak industria farmazeutikoan. Izan ere, antibiotiko asko (estreptomizina, neomizina…) aminoglikosidoak dira.

## Erreferentziak

* ↑ Lehninger, Albert L.: Bioquímica Ed. Omega (19789, 266 orr. ISBN: 84-282-0211-7

## Kanpo estekak

* Datuak: Q414083
* Multimedia: Amino sugars / Q414083
# Aminoazido esentzial

Aminoazido esentzialak gure organismoak sintetizatu ezin dituen aminoazidoak dira eta, beraz, dietarekin hartu behar ditugunak.
Elikagai batzuek guk behar ditugun aminoazido esentzial guztiak dituzte. Elikagai horiek elikagai osoak direla esan ohi da. Haien artean okela, arrautzak, esnekiak eta soja daude, besteak beste. Lekaleek ere aminoazido esentzial horietako asko dituzte.
Uste dugunaren aurka, dieta barazkijale egoki batek aminoazido esentzial guztiez hornitzen gaitu. Zerealak eta lekaleak modu egokian konbinatuz lortzen da hori.
Dietarekin hartu behar ditugun aminoazido esentzialak hauek dira: leuzina, isoleuzina, lisina, metionina, fenilalanina, treonina, triptofano, balina eta histidina. Horretaz gain, ume txikiek ere argininaren beharra izan dezakete, haien hazkuntza prozesurako.
Aminoazido horien gabeziak proteinen gabezia dakar, eta sintoma asko eragiten ditu: hazkuntza murritza, immunitate-sistema ahula, digestio-aparatuaren, nerbio-sistemaren eta giltzurrunen asaldurak, ile ahula, etab.
Aipatu behar da espezie bakoitzak bere aminoazido esentzialak dauzkala. Gizakiak, esaterako, txakurrek edo katuek behar ez dituzten aminoazido esentzial batzuk ditu. Era berean, bakterio batzuk aminoazido guztiak sintetizatzeko gai dira eta beste batzuk, aldiz, ez.

## Erreferentziak

* ↑ Complementación proteica: combinar los alimentos para lograr la mejor proteína

## Kanpo estekak

* Datuak: Q245282
* Multimedia: Essential amino acids / Q245282
# Alamedilla

Alamedilla Espainiako udalerria da, Granadako probintziakoa. 2008an 757 biztanle zituen. Jaéngo probintziarekin muga egiten du.

## Alamedillar ezaguna

* Javi Martos (1984), FC Barcelonako futbolaria.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Alamedillako Udala
* Datuak: Q1631944
* Multimedia: Alamedilla / Q1631944
# Alamo (Nevada)

Alamo Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lincoln konderrian kokatuta dago, Nevada estatuan. 785 biztanle ditu, 78,435269 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Lincoln konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2066890
* Multimedia: Alamo, Nevada / Q2066890
# Alamo (Tennessee)

Alamo Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Crockett konderrian dago, Tennessee estatuan. 2.336 biztanle ditu, 5,826483 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Crockett konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1917103
* Multimedia: Alamo, Tennessee / Q1917103
# Alamo (Kalifornia)

Alamo Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Contra Costa konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. 15.314 biztanle ditu, 25,042981 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Contra Costa konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q241598
* Multimedia: Alamo, California / Q241598
# Alamo (Georgia)

Alamo Georgiako estatuko herri bat da. Wheeler konderrian kokatua dago. 2010ean 2.797 biztanle zituen, 5,07 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Wheeler konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1027763
* Multimedia: Alamo, Georgia / Q1027763
# Alamo (Indiana)

Alamo Indianako herri bat da. Montgomery konderrian kokatua dago. 2010ean 66 biztanle zituen, 0,17 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Montgomery konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2179195
* Multimedia: Alamo, Indiana / Q2179195
# Alamo (Texas)

Alamo Texasko hiri bat da. Hidalgo konderrian kokatua dago. 2010ean 18.353 biztanle zituen, 18,40 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Hidalgo konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q981989
# Alaminos (Guadalajara)

Alaminos Guadalajarako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 69 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Guadalajarako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q508707
* Multimedia: Alaminos / Q508707
# Alamo (Ipar Dakota)

Alamo Ipar Dakotako hiri bat da. Williams konderrian kokatua dago. 2010ean 57 biztanle zituen, 1,42 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Williams konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2310118
# Alto Campoo

Alto Campoo Kantauriar mendikatean dagoen eski estazioa da. Kantabriako Hermandad de Campoo de Suso udalerrian dago. Tres Mares haitzaren magalean kokaturik, bere kotak 1.650 metrotatik 2.172 metrotaraino iristen dira.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q4736779
* Multimedia: Alto Campoo (ski resort) / Q4736779
# Alto Caparaó

Alto Caparaó Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 5.795 biztanle ditu 103,69 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q118945
* Multimedia: Alto Caparaó / Q118945
# Alto Garças

Alto Garças Brasilgo udalerri bat da, Mato Grosso estatuan kokatua. 13.052 biztanle ditu 3.748,048 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Mato Grosso

## Kanpo estekak

* Datuak: Q443458
* Multimedia: Alto Garças / Q443458
# Alto Horizonte

Alto Horizonte Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. 6.072 biztanle ditu 503,764 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Goiás

## Kanpo estekak

* Datuak: Q443489
* Multimedia: Alto Horizonte / Q443489
# Alto Jequitibá

Alto Jequitibá Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 8.301 biztanle ditu 152,272 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q443518
* Multimedia: Alto Jequitibá / Q443518
# Alto Longá

Alto Longá Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. 13.479 biztanle ditu 1.737,836 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Piauí

## Kanpo estekak

* Datuak: Q636564
* Multimedia: Alto Longá / Q636564
# Alto Douroko mahastiak

Alto Douroko mahastiak$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Douro ibaiertzeko mahastiak terrazatan. ||
| Mota | Kulturala |
| Irizpideak | iii, iv, v |
| Erreferentzia | 1046 |
| Kokalekua | Portugal |
| Eskualdea$^2$ | Europa / Ipar Amerika |
| Izen ematea | 2001 (XXV. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Alto Douroko mahastiak (portugesez: Região Vinhateira do Alto Douro), Portugalgo Trás-os-Montes Garaia eskualdean kokaturik dagoen lurraldea da, herrialdeko ardo eremu ezagunena dena eta horregatik 2001 urtean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuena.

## Historia

Erromatar Inperioaren amaieran jadanik ardoa egiten zen eskualde honetan, baina mahatsen arrasto zaharragoak ere aurkitu dira indusketa arkeologikoetan. XII mendean Salzedas, São João de Tarouca eta São Pedro das Águias monasterio zistertarrek ekoiztu zuten ardoa.
XVII mendean mahastiak hedatu egin ziren eta 1675ean dugu "Portoko ardoaren" lehen aipamena. 1703an Methuen ituna sinatu zuten Portugalek eta Ingalaterrak eta britainiarrak Portoko kaian ezarri ziren. Hauen eraginez ardoa bihurtu zen eskualdeko merkatal gai nagusia eta 1756an Portugalek Portoko ardo eskualdea definitzeko araudia atera zuen.
XIX mendean penintsuako beste eremu batzuetan bezala bi izurrite handiri aurre egin behar izan zion, zurinari (1852) eta Phylloxerari (1863).
Fernando Nicolau de Almeida enologoak Bordeleko mahastiak bisitatu zituen Bigarren Mundu Gerra garaian eta handik kalitate goreneko ardoa egiteko ideia ekarri zuen. 1952an Barca Velha ardoa ekoiztu zuen.

## Geografia eta klima

Douro ibaia da lurraldeko bizkarrezurra eta honi Varosa, Corgo, Távora, Torto eta Pinhão ibaiadarretako haranak gehitzen zaizkio. Marão eta Montemuro mendietatik Atlantiar ozeanoko haizeak iristen zaizkio baina klima mediterranearra dauka, uda bero eta lehorrak eta negu hotzak. Ohikoak dira mendi maldetako terrazatan landaturiko mahastiak.
Hiru azpieskualde bereizten dira:
* Baixo Corgo (Corgo azpian): Eremu epel eta hezeena da. Mahastiek 14.000 hektarea hartzen dituzte. Lehenengo landaketak bertan egiten dira baina beste eremuak baino ardo apalagoak lortzen dira.
* Cima Corgo (Corgo gainean): Eremurik zabalena da, 19.000 hektarea ditu. Pinhão herriaren inguruan zabaltzen da.
* Douro Superior (Douro garaia): Eremu beroena eta lehorrena da. 8.700 hektarea hartzen ditu eta Espainiarekin muga egiten du. Eskualde berriena da eta oso kalitate oneko ardoak egiten dira bertan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20492418
# Alto Feliz

Alto Feliz Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 3.072 biztanle ditu 78,843 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33958
* Multimedia: Alto Feliz / Q33958
# Alto Lucero de Gutiérrez Barrios (udalerria)

Alto Lucero de Gutiérrez Barrios Mexikoko udalerri bat da. Veracruz de Ignacio de la Llave estatuan kokatua dago. 2010ean 28.017 biztanle zituen 647,94 km²ko azaleran. Herriburua [[Alto Lucero (Alto Lucero de Gutiérrez Barrios)|Alto Lucero]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2651826
* Multimedia: Alto Lucero de Gutiérrez Barrios Municipality / Q2651826
# Alto Hospicio

Alto Hospicio Txileko iparraldeko komuna bat da, Tarapacá eskualdeko Iquique probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 50.215 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Alto Hospicioko udalaren webgunea.
* Datuak: Q2217
* Multimedia: Alto Hospicio / Q2217
# Albert Zafy

Albert Zafy (Betsihaka, Antsiranana Probintzia, 1927ko maiatzaren 1a – Saint-Pierre, Réunion, 2017ko urriaren 13a) madagaskardar mediku eta politikaria izan zen. Madagaskarreko hirugarren presidentea izan zen.
1988an Demokraziarako eta Garapenerako Batasun Nazionala sortu zuen. 1993ko presidentziarako hauteskundeetan Zafyk Didier Ratsiraka garaitu zuen baina 1997koetan Ratsiraka izan zen hautatua.
* Datuak: Q559672
* Multimedia: Albert Zafy / Q559672
# Albert de Broglie

Jacques-Victor-Albert, Broglieko IV. dukea (Paris, 1821eko ekainaren 13a - ibidem, 1901eko urtarrilaren 19a) frantziar historialari, diplomazialari eta politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1873tik 1874ra eta 1877an.
Madrilen eta Erroman hasi zen karrera diplomatikoan. Orleansen monarkiaren aldekoa izan zen eta 1848ko Frantziako Iraultzaren ondoren bizitza publikotik erretiratu eta idazteari ekin zion.
1862an Frantses Akademiako kide hautatu zuten. 1871n Frantziako Nazio Biltzarreko kide hautatu zuten eta handik egun gutxira enbaxadore izendatu zuten Londresen. 1872an dimisioa eman zuen eta Biltzarrera itzuli zen oposizio monarkikoa zuzentzeko. Lehen ministro izan zen 1873ko maiatzetik 1874ko maiatzera, eta politika kontserbadoreak egin zituen. 1877an itzuli zen kargura.

## Lanak

* Le Secret du roi, Correspondance secrète de Louis XV avec ses agents diplomatiques, 1752–1774 (1878)
* Frédéric II et Marie Thérèse (1883)
* Frédéric II et Louis XV (1885)
* Marie Thérèse Impératrice (1888)
* Le Père Lacordaire (1889)
* Maurice de Saxe et le marquis d'Argenson (1891)
* La Paix d'Aix-la-Chapelle (1892)
* L'Alliance autrichienne (1895)
* La Mission de M. de Gontaut-Biron à Berlin (1896)
* Voltaire avant et pendant la Guerre de Sept Ans (1898)
* Saint Ambroise (1899)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q434932
* Multimedia: Albert de Broglie / Q434932
# Albert kantonamendua

Albert kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Somme departamenduan dago, Frantzia Garaia eskualdean. Guztira 67 udalerri ditu eta Albert da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q137493