OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ekologistak Martxan (Euskal Herria)

Ekologistak Martxan (Euskal Herria) Espainiako 300 taldetik gora batzen dituen Ekologistak Martxan konfederazio ekologistaren Hego Euskal Herriko federazioa da. Erakunde askotarikoa eta asanblearioa dugu; alderdi politiko edota erakunde guztiekiko independentea dena. Bertako kideak borondatez aritzen dira lanean eta, beraz, lider esanguratsurik ez du. “Ekologismo soziala” aldarrikatzen duen gizarte mugimendua dugu, hau da, ingurumen arazoen sorburu bezala produkzio eta kontsumo eredu globalizatu hau jotzen dute eta, aldi berean ere, hainbat arazo sozialen sorburu: Ipar eta Hegoaren arteko ezberdintasunak, gizarteko desoreka soziala, etab. Beraz, krisi ekologiko bat galarazteko beharrezkoa ikusten dute sistema hau aldatzea.
Horretarako, Ekologistak Martxanek ingurumena erasotzen duten edozein ekintzen aurkako sentsibilizazio-kanpainak, salaketa publikoak edo lege mailakoak burutzen ditu, eta, era berean, naturarekin bat egiteko ahaleginetan alternatibak proposatzen ditu.

## Arerioak

Ekologistak Martxan bezalako presio talde ekologistek arerio bera dute: sistema kapitalista. Izan ere, kapitalismoak dakarren eredu ekonomikoak (kapital metaketa deskontrolatua, betiereko hazkundea, indibidualismoa, berekoikeria, mozkin pribatuak/kanpotasun publikoak, eta abar), neurri handi batean krisi ekologiko bat eragin du. Kapitala denez guztia erabakitzen duena, ekologista askok beharrezko jotzen dute haren kontra agertzea eta salatzea. XX. mendearen erdialdeaz geroztik ekologistek ohartarazi zuten sistema honek ekarri ditzaken ondorio ekologiko tragikoez, baina zorotzat hartu zituzten. Egun, jada beranduegi askorentzat, gizarteko sektore oso handi batek —zientzialari asko barne direla— onartzen du krisi ekologiko batek ondorio tamalgarriak dakartzala gizakiarentzat ere.
Hortxe du Ekologistak Martxan taldeak bere lana: gizartea kontzientziatzea eta ekologiari egindako kalteak salatzea eta galaraztea. Bide horretan aurkitzen ditu etsaiak, hots, kapitalismoari probetxurik handiena ateratzen dioten subjektuak: boteretsuak, multinazionalak, lobbyak, finantza erakunde handiak, eraikuntza enpresak, ingurumenean txikizio handia eragiten duten eraikuntza proiektu erraldoiak (Abiadura Handiko Trena, Super Sur eta antzeko autobiak, superportuak, zentral nuklearrak, zentral termikoak, makro-urbanizazioak, erraustegiak, animalia mehatxatuen babesa, harrobiak...), eta abar.

## Ikus, gainera

* Bizizaleak ingurumen dokumentazioko zentroa
* Bizizaleak konpartsa
* Ekologismoa

## Erreferentziak

* ↑ «Xedea, Ikuspegia eta Baloreak» Ekologistak Martxan - Euskal Herria (Noiz kontsultatua: 2021-11-19).

## Kanpo estekak

* Ekologistak Martxan (Hego Euskal Herria) elkartearen webgunea
* Datuak: Q12256625
# Ekologistak Martxan

Ekologistak Martxan (gaztelaniaz Ecologistas en Acción, katalanez Ecologistes en Acció, galizieraz Ecoloxistas en Acción) Espainiako 300 taldetik gora batzen dituen konfederazio ekologista da. Lurraldekako federazioen bidez dago egituratuta. Federazioa duten lurraldeak hauek dira: Andaluzia, Aragoi, Asturias, Kanariak, Kantabria, Gaztela-Mantxa, Gaztela-Leon, Katalunia, Madril, Hego Euskal Herria (Ekologistak Martxan (Euskal Herria) da Hego Euskal Herriko federazioa), Extremadura, Errioxa, Melilla, Valentzia eta Murtzia.
Konfederazioaren bultzatzaileen artean Ramón Fernández Durán (1947-2011) dugu.

## Ikus, gainera

* Ekologistak Martxan (Euskal Herria)

## Erreferentziak

* ↑ «Xedea, Ikuspegia eta Baloreak» Ekologistak Martxan - Euskal Herria (Noiz kontsultatua: 2021-11-19).

## Kanpo estekak

* Hego Euskal Herriko Ekologistak Martxan erakundearen webgunea
* Datuak: Q3131781
* Multimedia: Ecologistas en Acción / Q3131781
# Ekologia Belaunaldia

Ekologia Belaunaldia (frantsesez: Génération écologie, GE) Frantziako alderdi politiko ekologista bat da. Bere burua mugimendu politiko bezala definitzen du. 1990ean sortu zuen Brice Lalondek.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1153753
* Multimedia: Génération Écologie / Q1153753
# Ekonomatu

    Artikulu hau enpresako dendari buruzkoa da; kontsumitzaileen elkarte edo kooperatiba gaitzat duena beste hau da: «Kontsumo-elkarte»
Ekonomatua enpresa edo beste erakunde bateko langileentzat soilik den biltegi edo denda bat da, produktuak merkeago eskaintzen dituena. XIX eta XX. mendeetako industrializazio garaian ugaldu ziren bereziki, enpresaburuek eta estatu-erakundeek sustaturik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13418006
* Multimedia: Company stores / Q13418006
# Ebal mendia

Ebal mendia (Arabieraz جبل عيبال, Jabal ‘Aybāl; Hebreeraz: הר עיבל, Har ‘Eival) Palestinako Zisjordania lurraldeko Nablus hiriaren iparraldean dagoen mendi bat da. Zisjordaniako mendi garaienetako bat da, eta 940 metroko altuera du.
Bibliako hainbat pasarteen kokalekua da.
* Datuak: Q1975866
* Multimedia: Mount Ebal, West Bank / Q1975866
# Ebanisteria

Ebanisteria altzariak egitera bideratuta dagoen zurgintzaren espezializazioa da. Ebanistaren langintza eta jarduera, izena zur mota batetik dator, «ebano» hitzetik hain zuzen ere, noblea edo preziatua zena. Ondorioz, ebanisteria zur finak lantzen dituen lanbidea da.
Zurgintza zurgintzatik bereizten da, altzari landuagoak ekoizten baititu. Horretarako teknika berriak sortzen ditu eta pieza batzuk manufakturatzeko beste teknika batzuek erabiltzen ditu, hala nola marketeria, taillaketa, torneaketa eta titakadura, besteak beste. Material espezifikoren bat erabiltzea berezko ezaugarria ez bada ere, ebanisteriak kalitate eta diseinu hobeko altzariak garatzea du helburu. Hori da altzariak diseinatzeko prozesuarekin batera doan lanbidea, dela merkataritzakoa, dela etxekoa.
Ebanistaren arteak, arotzarena bezala, praktika handia eskatzen du tailerretan alderdi exekutiborako, eta geometriari buruzko ezagutza batzuk trazadurarako. Ebanistak modaren kapritxoen araberako formak asmatu behar ditu eta horietara iristeko behar diren ebakiak egiten jakin behar du.
«Ebanista» hitza Frantzian agertu zen XVII. mendean, non ébénistea eta menuisier edo arotza bereizten ziren. Arotzak zur arruntez landutako piezak lantzen zituen bezala, ebanistak xaflatutako altzariak egiten zituen, ebanozko egurrez egiten zituztenak. Terminoa lehen aldiz dokumentu ofizial batzuetan 1657an aipatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Zurgintza Hiztegia] [2021]
* ↑ Fleming, John; Honour, Hugh. (1987). Diccionario de las artes decorativas. Madril: Alianza, 265 or. ISBN 84-206-5222-9..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16868432
* Multimedia: Cabinets / Q16868432
# Ebanjelio

    «Berri Ona» orriak hona dakar. Filmari buruzko artikulua hau da: «Berri Ona (filma)»
Ebanjelioa edo Berri Ona Jesus Nazaretekoaren mezua nahi hura biltzen duten liburuetatik bakoitza da.
Ebanjelio hitza grekotik dator (εὐ "ondo" eta αγγέλιον "mezua"), Mezu edo Berri ona esan nahi du. Kristautasunak sakratutzat ditu lau ebanjelio, Mateo, Marko, Lukas eta Joanek idatzitakoak. Hauek K.o. I. mendearen bigarren erdian edo II. mendearen hasierako urteetan idatzi ziren: Markorena, zaharrena, K.o. 50-60 urte bitartean idatzi zela uste da; Joanena, berriena, K.o. 90-110 urte bitartean idatzi zen. Hortik kanpo, ebanjelio apokrifo deituriko zenbait idazki daude, hainbat arrazoi direla-eta, Elizak (katoliko, protestante edo ortodoxoek, era berean) ofizialtzat onartzen ez dituenak.
Ebanjelioa zabaltzea eta ezagutaraztea adierazteko, kristauek ebanjelizatu hitza erabiltzen dute. Horrela, kristau-misiolarien zeregina Ebanjelioa zabaldu eta jendea kristautzea da.

## Erreferentziak

* ↑ «Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-04-21).
* ↑ «Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-04-21).

## Ikus, gainera

* Ebanjelioa Mateoren arabera
* Ebanjelioa Markoren arabera
* Ebanjelioa Lukasen arabera
* Ebanjelioa Joanen arabera
* Biblia
* Itun Berria
* Jesus Nazaretekoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34274
* Multimedia: Gospels / Q34274
# Ebamirentxu joan zen

Ebamirentxu joan zen Drindots taldeak 1996an kaleratutako abesti bat da, Fórmula V taldearen Eva María se fue kantuaren moldaketa bat da.

## Hitzak

Horrela hasten da abestia:
    Ebamirentxu joan zen eguzki bila hondartzara
    marradun bikinia eta maleta hartuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105271323
# Ebalus Akitaniakoa

Ebalus Manzer (870– 935) Poitiersko konde (927–935) eta bitan Akitaniako dukea (890–892 eta 902–935) izan zen.

## Biografia

Ranulfo II.a Akitaniakoa bere aita hiltzean, Akitaniako duke bilakatu zen. Baina Oto Frantziakoak eskualdea nahi eta Ebalusek dukerria Gilen Errukitsuari eman zion. Hamarkada bat pasa ondoren, dukerria birkonkistatzeari ekin zion. Oinordekoa, Gilen bere semea izan zuen.
* Datuak: Q529220
# Ebakuntza-gela

Ebakuntza-gela, operazio-gela edo kirofanoa ebakuntzak egiteko zirujauek, anestesista eta erizainekin batera, erabilitako ospitaleko gela da. Kirofanoetan funtsezkoa da asepsia, hau da, muturreko higienea eta mikrobio eza, infekzioak saihesteko.

## Historia

Munduan kirofanorik zaharrenen artean Londreskoa (1822koa) eta Bostongoa (1824koa) daude.
Ikasleei begira, medikuntzaren fakultatetan ebakuntza-gela zaharragoak egon ziren Padua, Leiden edo Uppsala hirietan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1060822
* Multimedia: Operating rooms / Q1060822
# Ebalo

Greziar mitologian, Ebalo, Oebalus edo Oibalos (grezieraz Οίβαλος), Espartako errege bat izan zen, Zinortesen semea eta Gorgofoneren bigarren senarra. Bere emaztearekin, Tindaro, Ikario eta Hipokoon izan zituen (edo Apolodoro Atenaskoaren arabera, Bateia edo Batia naiadearekin izan zituen). Ebalo, sarri, Gorgofoneren lehen senarra izan zen Perieresekin nahasten da, Eoloren semea zena. Hala ere, bi pertsonaia ezberdin dira, batzuetan, Ebalo, Perieresen semea dela esaten den arren.
Bertsioren batzuetan, Ebalori, Jazintoren aitatasuna ere ematen zaio.
# Ebaluazio

Ebaluazioa produktu, ekintza, gaitasun, proiektu edo sistema baten ezaugarriak estandar batekin alderatzeko prozesu sistematikoari deitzen zaio, bere egokitasun edo kalitatea ezartzeko.

## Ebaluazio prozesuaren faseak

Aldi batzuetan burutzen den prozesua da ebaluazioa. Esate baterako, euskararen gaira ekarriko bagenu prozesia: ebaluatu beharrekoa definitu (euskararen ezagutza), baloratu beharreko osagaiak zehaztu eta eredu edo erreferentzia ezarri (euskara ama hizkuntza balitz bezala ezagutzea, esaterako), ebaluatu beharrekoa ereduarekin alderatu (ebaluazioa bera alegia, kalifikazio bat jarriz) eta horretan oinarrituz hobekuntzarako erabakiak hartu azkenean (ezezkoan, euskara ikasteko ahalegin berri bati ekin, esaterako).
Nabarmendu behar da, ebaluazioa prozesua dela eta ez dela mugatzen kalifikazio edo balio bat ematera. Hain zuzen, helburuen zehaztapenetik abiatu eta helburuen betetze-maila zenbaterainokoa den ebaluatuz, helburuen guztizko lorpenerako hartu beharreko neurriak ere barnehartzen ditu ebaluazioak.
Arlo askotan erabiltzen den prozesua da ebaluazioa. Enpresa arloan, aurrez ezarritako helburu ekonomikoak (etekinak, hazkundea, salmentak, ...) edo sozialak (motibazioa, generoaren berdintasunaren arabera...) bete diren edo kalitate-maila ezagutzeko erabil daiteke. Beste alde batetik, hezkuntza-arloan ikaslearen ikasketa-prozesuaren helburuak bete diren egiaztatzeko burutzen da.
Ebaluatzerakoan egindako aldaketei erreparatu behar, aldaketa horien balio erantsia da nolabait neurtu behar dena.

## Erreferentziak

* ↑ Emakunde. (2015-03-24). «Generoaren araberako eraginari buruzko txostenak» www.emakunde.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2023-06-02).

## Ikus, gainera

* Ebaluazio (hezkuntza)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1379672
* Multimedia: Evaluation / Q1379672
# Edward Sapir

Edward Sapir (Lauenburg, Pomerania, 1884ko urtarrilaren 26a - New Haven, Connecticut, 1939ko otsailaren 4a) Estatu Batuetako hizkuntzalari eta antropologoa izan zen. Estatu Batuetako hizkuntzalari eta antropologo ospetsuenetako bat izan zen, bere garaian.
Ipar Amerikako antzinako hizkuntzak aztertu zituen, bereziki; kulturaren eta hizkuntzaren arteko harremanez ere arduratu zen, eta estrukturalismoaren aitzindari izan zen Estatu Batuetan. Alemaniako familia judu batean sortu zen, eta bost urte zituela joan zen Estatu Batuetara familiarekin batera. Columbia Unibertsitatean egin zituen hizkuntzalaritza eta antropologiako ikasketak, Franz Boasekin. 1910etik 1925era bitartean, Kanadako National Museum erakundeko antropologiako arduradun nagusia izan zen; amerindiarren hizkuntzei buruzko lan sakonak egin zituen urte haietan, eta hizkuntzalaritzaren zientzian eta teorian ere aurrerapen handiak egin zituen.
1921. urtean idatzi zuen saiakera-liburu garrantzitsuena, Language (Hizkuntza). Obra horretan, hizkuntzalaritza sinkronikoaren garrantzia azpimarratzen zuen, estrukturalisten modura, baina garrantzi handia eman zien, halaber, alde batetik, antropologiari (ethnolinguistics edo etnologian oinarrituriko hizkuntzalaritza sortu zuen Sapirrek) eta, bestetik, lexikologiari eta semantikari. Teoriaren arazo formalez ere arduratu zen, eta 1925ean fonemaren azalpen bat egin zuen, Pragako Eskolako hizkuntzalarien lanetatik abiatu gabe. Semantikako irizpideetatik abiatuz, munduko hizkuntzen tipologia bereziak aztertu zituen, eta sintaxiaren alorrean, Zellig Harrisen eta Noam Chomskyren lanen aitzindaritzat hartua da.

## Obra nagusiak

* (Ingelesez) Language (1921; Hizkuntza, 2006).
* {en}} Selected Writings of Edward Sapir in Language, Culture and Personality (1949an argitaratua, Edward Sapirren idazlan hautatuak).

## Erreferentziak

* ↑ Sapir, Edward., (euskaratzailea: GABIKAGOJEASKOA MENTXAKA, Alberto). ([2006]). Hizkuntza : berbetaren azterketarako sarrera. GAIAK ISBN 9788496371033. PMC 434352409. (Noiz kontsultatua: 2019-07-04).
* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q191095
* Multimedia: Edward Sapir / Q191095
# Edward Scissorhands

Edward Scissorhands 1990ean Tim Burtonek zuzendu zuen film estatubatuar bat da. Euskaraz sortutako azpidatzietan, Edorta Eskuartazi deritzo pertsonaiari, gaztelaniazko bertsio bikoiztuan Eduardo Manostijeras eta frantsesezkoan, Edward aux mains d'argent.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Neskatxa bat amonarekin hitz egiten ari da eta hau leihotik begira dago. Elurra ari du eta neskak zergatik egiten ote duen elurra galdetzen dio amonari eta... horrela hasten da filma.
Peg kosmetiko saltzailea etxalde handi batean sartzen da edertasunerako gaiak saltzeko asmoz. Hantxe egingo du Edwardekin topo, robot batetik sortutako izate bat; sortzailea Edward bukatzear zegoela hil zen eta honek oraindik guraizeak daramatza eskuen ordez.
Edwarden zintzotasunak Peg unkitu egiten du eta etxera eramango du. Etxekoek ondo hartzen dute bisitaria eta bizilagunek ere Edward apreziatzen dute. Baina Kimen etorrerak arazoak ekarriko ditu, Pegen alaba zaharrena ez baita Edwarden presentziara ohitzen. Senargaia du, Jim, eta neskatxa ez da Edwardek maite duela ohartzen.
Bizilagunak maliziarik gabeko mutilaz aprobetxatzeko saiakerak egiten dituzte eta Jim ez da gutxiago izango. Edwarden eskuak erabili nahi ditu bere etxean lapurreta egiteko. Polizia etortzen denean, Edward gaizki geratzen da denean aurrean eta Kim bakarrik izango da bere ondoan. Une horretan ohartuko da neskatxa Edwardenganako duen amodioaz.
Eguberritan, Edward berriro dago bakarrik denek baitiote beldur. Familia etxea adornatzen ari den bitartean, Edwardek izotzezko aingeru bat egingo du bere goraizekin. Kim dantzan ari da zoriontsu. Jimen deiak Edward distraitu eta ebaki bat egiten dio nahi gabe Kimi. Jimek errua botatzen dio, baina Kim Edwarden alde ateratzen da. Gauzak okertzen doaz hortik aurrera eta Edward ihesi joan beharrean gertatzen da.
Azkenean, Kimek Edward hil egin zela Kimen mutilagunaren aurka esaten dio herriari eta bakoitza bere etxera joaten da.
Amona Kim da eta Edward bizirik dagoelako ari duela elurra esaten dio ilobari.

## Aktoreak

* Johnny Depp -Edward: protagonista. Gazte bakarti eta ume samarra. Goraizak ditu eskuen ordez. Peg Boggs kosmetiko saltzaileak adoptatzen du eta bere etxe bakartitik atera eta txaletez betetako auzo batera eramaten du.
* Winona Ryder -Kim Boggs: neskatxa polita, Edwardekin maitaminduko dena.
* Dianne Wiest -Peg Boggs: Kosmetiko saltzailea. Ama balitz bezala tratatzen du Edward.
* Alan Arkin -Bill Boggs: Pegen senarra eta Kim eta Kevinen aita.
* Anthony Michael Hall -Jim: Kimen senargaia.
* Vincent Price -Asmatzailea eta Edwarden sortzailea: Edward bukatu gabe hil zen.
* Robert Oliveri -Kevin Boggs: Kimen anaia eta Edwarden lagun izango dena.
* Kathy Baker -Joyce: Pegen laguna eta bizilaguna. Edward seduzitzen saiatuko da.
* O-Lan Jones -Esmeralda: Bizilagun fanatiko bat.

## Erreferentziak

* ↑ Luistxo. «Edward Scissorhands» AZpiTituluak.eus (Noiz kontsultatua: 2019-05-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q217182
* Multimedia: Edward Scissorhands / Q217182
# Edward Spencer Dodgson

Edward Spencer Dodgson (Woodford, Essex, Ingalaterra, 1857ko azaroaren 19a - 1922ko urriaren 9a) euskalaria izan zen.

## Bizitza

1886. urtean hasi zen euskal hizkuntzaz arduratzen, eta hogeita hamar urtez Euskal Herrian barrena ibili zen, euskaraz idatziriko liburu, orri eta testuak han-hemenka bildu eta argitara emanez (Kardaberaz, Mendiburu, Kapanaga, Mikoleta, Otxoa de Arin, Frai Bartolome, Urte eta Leizarraga).
Liburu aztertzaile nekaezina izan zen eta Vinsonen euskal bibliografiari eginiko gehigarria eman zuen argitara (1892, Supplément à la bibliographie basque).
Izaera biziko gizona zen, eta eztabaida gogorrak izan zituen bere garaiko euskalari batzuekin (Azkuerekin bereziki). Tesi bat egin zuen Leizarragaren Testamentu Berria obrako aditz-formen komunztadurari buruz eta poemak idatzi zituen euskaraz.

## Argitalpenak

- Supplément à la bibliographie de la langue basque [de Julien Vinson] : dédié à monsieur Antoine d'Abbadie (Rennes, 1892)
- The basque verb found and defined : verbi Leiçarragani dictionariolum topotheticum (Alençon, 1895)
- The leiçarragan verb : An analysis of the 703 Verbal Forms in the Gospel according to Matthew (London, 1907)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Spencer, Dodgson, Edward. (1892). «Supplément à la bibliographie de la langue basque [de Julien Vinson : dédié à monsieur Antoine d'Abbadie»] gordailu.bilketa.eus (Noiz kontsultatua: 2018-04-04).
* ↑ Txantiloi:Anglais Spencer, Dodgson, Edward. (1895). «basque verb (The) found and defined : verbi Leiçarragani dictionariolum topotheticum. Leizarragaren eraso_itzako edo aditzako hitztegi_o bat. Second part» gordailu.bilketa.eus (Noiz kontsultatua: 2018-04-04).
* ↑ Spencer, Dodgson, Edward. ([1907]). «The leiçarragan verb : An analysis of the 703 Verbal Forms in the Gospel according to Matthew» gordailu.bilketa.eus (Noiz kontsultatua: 2018-04-04).

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz) Euskaltzaindiaren txostena, Edward Spencer Dodgsoni buruz
* Datuak: Q12256501
* Multimedia: Edward Dodgson / Q12256501
# Edward Stafford (politikaria)

Sir Edward William Stafford (Edinburgo, 1819ko apirilaren 23a - Londres, 1901eko otsailaren 14a) zeelandaberritar politikaria izan ze. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1856tik 1861era, 1865etik 1869ra eta 1872an.
Familia goiztiar batean jaio zen eta heziketa ona jaso zuen. Trinity Collegen ikasi zuen. 1841-42an Australiara joan zen eta Zeelanda Berrian ahaide batzuekin geratzea erabaki zuen. Han politikan sartu zen, Zeelanda Berriaren autogobernua eta sufragio unibertsala babestuz.
1853an Nelson probintziako gobernadore izendatu zuten eta bi urte geroago Zeelanda Berriko parlamentuan sartu zen.
Lehen ministroaren lehen agintaldiak 1856tik 1861era iraun zuen. Gobernu zentralaren eta gobernu probintzialen arteko harremanak argitu behar izan zituen, eta gobernadorearekin aurrez aurre jarri zen bi karguen arteko botere-banaketari buruz, batez ere maoriekiko harremanetan.
Bigarren agintaldian, 1864tik 1869ra, Frederick Welden programak jarraitu zuen, baina gastuak murriztu zituen. Harreman tirabiratsuak izan zituen gobernadorearekin, Maorien gerrak nork finantzatu behar zituen ikusita. Staffordek uste zuen arazo inperiala zela eta gobernu britainiarraren erantzukizuna.
Hirugarren agintaldiak hilabete eskas iraun zuen 1872an. 1878an parlamentutik erretiratu eta negozioetan aritu zen Ingalaterran, eta han hil zen.
* Datuak: Q646529
* Multimedia: Edward Stafford / Q646529
# Edward Schillebeeckx

Edward Schillebeeckx (Anberes, 1914ko azaroaren 12 – Nijmegen, 2009ko abenduaren 23) teologo katoliko nabarmen bat izan zen, Vatikanoko II. Kontzilioko eragile nagusienetakoa eta Concilium aldizkari erlijioso aurrerakoiaren sortzaileetako bat. Bere jarrera berriztatzailea, hainbat prozesu jasan behar izan zituen Eliza Katolikoaren barnean.

## Lanak

* Jesus. Bizidun baten historia (1979)
* Elizako ministerioa (1984)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Tamayo, Juan José. (2009). Edward Schillebeeckx, "un teólogo feliz". .
* Datuak: Q353733
* Multimedia: Edward Schillebeeckx / Q353733
# Edward Seaga

Edward Philip George Seaga (Boston, Massachusetts, AEB, 1930eko maiatzaren 28a - Miami, Florida, 2019ko maiatzaren 28a) jamaikar politikari eta ekonomista izan zen, jatorriz estatubatuarra. 1962an, Estatu Batuetako hiritartasuna alde batera utzi, eta Jamaikako hiritar egin zen.

## Biografia

Kingstongo Wolmers Boys Schoolen, lehenik, eta Harvard Unibertsitatean, ondoren, egin zituen ikasketak. Geroago, haurren bilakaerari eta espirituen gurtzari buruzko zenbait ikerketa egin zituen Ekonomia eta Gizarte Ikerketen Institutuan. 1962an, Jamaikak burujabetasuna eskuratu zuen urtean, Jamaikako Alderdi Laboristako idazkari izendatu zuten, eta alderdi hartako buruzagia izan da 1974az gero. 1962an, halaber, legebiltzarkide hautatu zuten, eta Bilakaera eta Gizarte Ongizateko ministroa (1962-1967) eta Finantza eta Plangintzako ministroa izan zen (1967-1972), harik eta 1980an Jamaikako lehen ministro aukeratu zuten arte. 1983an, hauteskundeak aurreratu zituen, eta garaipena lortu zuen. 1988an, berriz, atzeratu egin zituen hauteskundeak, haizete baten eraginez, eta, hurrengo urtean, Herriaren Alderdi Nazionalaren hautagai eta oposizioaren buru Manleyk lortu zuen garaipena. Seagak lehendakaritza galdu zuen, hortaz, baina diputatu-kargua eskuratu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q470950
* Multimedia: Edward Seaga / Q470950
# Edward Smith-Stanley (Derbyko XIV. kondea)

Edward George Geoffrey Smith-Stanley, Derbyko XIV. kontea (Knowsley Hall, Knowsley, Lancashire, 1799ko martxoaren 29a - ibidem, 1869ko urriaren 23a) Erresuma Batuko lehen ministroa izan zen. Familia britainiar zaharrenetako, boteretsuenetako eta aberatsenetako batekoa zen. Esklabotza zapuztu, hezkuntza Irlandara eraman eta Parlamentua eraberritu zuen.
Eton Collegen eta Oxfordeko Unibertsitatean ikasi zuen. 1822an sartu zen Parlamentuan, Whig alderdiko kide gisa. 1831n Irlandarako Idazkari Nagusi izendatu zuten eta hezkuntza sistema nazionala ezarri zuen. 1833an Gerra eta Kolonietako Estatu Idazkaritzara aldatu zen eta esklabutzaren abolizioa gainbegiratu zuen.
Hiru aldiz izan zen lehen ministro, hiruretan gutxiengoen gobernuak zuzentzen. 1852an bere lehen gobernua osatu zuen, "Nor?, Nor? Gobernua" bezala ezagutzen dena. Gerrak saihesten eta beste potentzia batzuekin lankidetzan aritzen saiatu zen.
Bere bigarren gobernua 1858an eratu zuen. Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainia kendu zen eta Indiaren kontrol zuzena hartu zuen. Benjamin Disraeli gobernuko kide izan zen.
1866an itzuli zen azkenekoz boterera. 1867ko Erreforma-legea onartu zuen, sufragio eskubidea zabaldu zuena.
* Datuak: Q237829
* Multimedia: Edward Smith-Stanley, 14th Earl of Derby / Q237829