# Leaburu

Leaburu-Txarama Gipuzkoako ekialdean, Tolosaldean, dagoen landa-udalerri euskalduna da, UEMA mankomunitatearen kidea dena.
360 biztanle zituen 2016. urtean.

## Geografia
### Mugakideak

Iparraldean Ibarra eta Belauntza, hegoaldean Altzo eta Lizartza, ekialdean Gaztelu eta mendebaldean Tolosa udalerriak mugakide ditu.

### Auzoak

Bi auzo nagusitan banatuta dago herria: Alde batetik Leaburu jatorrizko herrigunea da, landa-girokoa eta parrokia-eliza eta udaletxearen aldean bildutakoa. Bestetik, Txarama Araxeseko ibarrean dago. Jatorriz, Oletako zubiaren inguruan zeuden baserriek osatzen zuten, Altzorako bidean. XIX. mendean paper-fabrika sortu zuten ibaiaren ondoan eta horrek lan egitera jendea erakarri zuen.

### Inguru naturala

Araxes ibaiak udalerria zeharkatzen du Lizartzatik etorrita eta Tolosarako bidean, Erroispe mendiaren magalean.

## Historia

Euletxara mendixkan erromatar kanpamendu militar bat aurkitua dute arkeologoek, Manu Ceberio eta Izaro Quevedo buru. Agger, fossa eta kontra-aggerra. Egituren ezaugarriak ikusita (txikia, irregularra,…) “castellum” motako gotorleku bat zela, ehunka soldadu aterpetzeko egin zela uste dute ikertzaileek. Iltzeak agger-aren gainean jaso dira, eta ustezko egurrezko egitura baten aztarnak izan daitezke.
Baina dagoeneko, historiaurrean erabili zen ere, azaldutako silexeko xafla txiki batek erakusten duenez.
1374an Tolosarekin bat egin zuen, eta 1845 arte lotura mantendu zuten.
Azkenik, 1966 urtean Gaztelu herriarekin batu zen Leaburu-Gaztelu udalerria osatzeko, baina 1995 urtean banandu eta udalerri bereizia osatu zuen berriro.

## Azpiegiturak
### Kirola

* Ttxonttxorpe pilotalekua

### Kultura

* Liburutegia
* KZ gunea

## Demografia

2019an 363 biztanle zituen, horietatik %21,76k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak %12,4 ziren.
* Leaburuko biztanleria
* 1970etik 1991rainoko datuak Leaburu-Gaztelukoak dira. Datu-iturria: www.ine.es

## Euskara

Leaburu-Txaramako euskara gipuzkeraren aldaera bat da, erdiguneko gipuzkeraren azpieuskalkian kokatzen den Tolosaldeko euskara, hain zuzen. %83.53 da herriko biztanleria euskalduna, eta %62.8 euskararen erabilera.

## Politika
### 2011ko udal hauteskundeak

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Leaburuko alkatea Bilduko Maria Luisa Uzkudun Etxenagusia izan zen.

### 2015eko udal hauteskundeak

2015eko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 109 boto. Leaburuko independenteek (Bide Berriak) 94 boto. Luixa Uzkundun (EH Bildu) izendatu zuten alkate.

### 2019ko udal hauteskundeak

2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 117 boto. Leaburuko independenteek 77 boto. Joxe Ramon Eizagirre izendatu zuten alkate.

### Alkateen zerrenda
## Ekonomia

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: Lehen sektorea BEGaren %2,1. Bigarren sektorea %48,5. Hirugarren sektorea %43,7. Eraikuntza %5,8.

## Kultura
### Jaiak

Ekainaren 29an herriko jaiak ospatzen ditzute, San Pedroak.

## Ondasun nabarmenak

* Ubillots baserria: Eusko Jaurlaritzak Kultura Interesdun Ondaretzat izendatu du.
* San Sebastian baseliza.
* San Pedro parrokia

## Leaburuar ezagunak

* Inozentzio Munita Arizmendi (1876-1958), idazle eta apaiza.
* Anjel Arrospide (1956-), aizkolaria
* Adriana Gaultier (1993-), musikari eta modeloa.
* Jon Irisarri (1995-), txirrindularia.

## Argazki galeria

* San Pedro eliza
* Udaletxea
* San Pedro elizaren argazki historikoa
* Zazpi Bide Elkartea
* Pilotalekua
* Ostatua
* Leaburu airetik bideoa
* Araxes ibaia Txaraman.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ «Euletxarako Gotorlekua (Leaburu). IV. Kanpaina.» Aranzadiana 2021 (Donostia): 153-154. ISSN - 2292 1132 - 2292..
* ↑ «Historia» Leaburutxarama (Noiz kontsultatua: 2020-05-09).
* ↑ «TTXONTTXORPE PILOTALEKUA - Kirol instalazioen errolda - Censo de instalaciones deportivas · Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco» instalazioak.euskalkirola.com (Noiz kontsultatua: 2020-05-09).
* 1 2 «Udalaren zerbitzuak» Leaburutxarama (Noiz kontsultatua: 2020-05-09).
* ↑ «Leaburu - Udal Liburutegia» www.euskadi.eus 2017-11-30 (Noiz kontsultatua: 2020-05-09).
* 1 2 «Web Eustat. Leaburuko datu estatistikoak» eu.eustat.eus (Noiz kontsultatua: 2020-05-09).
* ↑ «Albizu Irizar, Maria - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-27).
* ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-27).
* ↑ «Leaburuko eskolara eguraldi txarra egiten zuenean bakarrik - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-27).
* ↑ «Leaburu - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-10).
* ↑ «Erdialdekoa - Gipuzkera - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-10).
* ↑ «Erdigunekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-10).
* ↑ «Tolosaldekoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-10).
* 1 2 www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-05-09).
* ↑ «EH Bilduk irabazi du Leaburun - Leaburu-txarama» Tolosaldeko ataria (Noiz kontsultatua: 2020-05-09).
* ↑ «Luixa Uzkudun: «Herritarrei emandako hitza betetzera joan gara» - Leaburu-txarama» Tolosaldeko ataria (Noiz kontsultatua: 2020-05-09).
* ↑ «Joxe Ramon Eizagirre, Leaburu-Txaramako alkateari elkarrizketa - Leaburu-txarama» Tolosaldeko ataria (Noiz kontsultatua: 2020-05-09).
* ↑ «Joxe Ramon Eizagirre, alkatetzara - Leaburu-txarama» Tolosaldeko ataria (Noiz kontsultatua: 2020-05-09).
* ↑ «Leaburu» turismoa.euskadi.eus 2006-10-16 (Noiz kontsultatua: 2020-05-09).

## Ikus, gainera

* Gipuzkoako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Leaburuko albisteak "Tolosaldeko Hitza"n
* Leaburuko albisteak Atarian
* Datuak: Q1639387
* Multimedia: Leaburu / Q1639387
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Leaburu