OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jonikoa

Jonikoa edo Itsaso Jonikoa (italieraz: Mare Ionio; grezieraz: Ιόνιο Πέλαγος, Ionio Pelagos; albanieraz: Deti Jon) Mediterranear itsasoaren beso bat da, Itsaso Adriatikoaren hegoaldean. Honako mugak ditu: mendebaldean Italia, Calabria, Sizilia eta Salentoko penintsula barne, ekialdean bai Albania bai Uharte Jonikoak (Korfu, Leukada, Itaka eta Zefalonia besteak beste) eta hego-ekialdean Grezia. Messinako itsasartearen bidez Tirreniar itsasoarekin eta Otrantoko Kanalaren bidez Itsaso Adriatikoarekin loturak ditu.
Itsaso Jonikoa munduan sumendi gehien dituen area da.

## Izena

Itsaso Jonikoaren izena, Eskiloren esanetan, Ioren bidaiatik dator. Lehen golkoaren izena Kronos eta Reako Itsasoa zen. Joniren, Iliriako Hadriano erregearen semea, eponimoa ere izan liteke.
Itsaso hau, antzinan, Grezia eta Erroma arteko bide komertzial nagusia zen.

## Portuak

Portu nagusiak Italian daude, Sirakusa eta Catania batez ere, Grezia eta Albaniakoak, berriz, txikiagoak dira.
Greziako Pireo, Patras zein Igumenitsa eta Italiako Brindisi zain Ancona dira ferry zerbitzuak eskaintzen dituzten portu nagusiak. Uharte Jonikoekin ere lotura asko daude.
Hona hemen portu ezagunenak:
* Sirakusa
* Catania
* Messina
* Taranto
* Korfu
* Igumenitsa
* Preveza
* Patras
* Pilos

## Erreferentziak

* ↑ 159. araua. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-6).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q37495
* Multimedia: Ionian Sea / Q37495
# Joniera

Joniera antzinako grekoaren lau dialektoetako bat izan zen. Ekialdeko joniera, batzuetan eolierarekin nahasten dena, mendebaldeko joniera eta Zikladetako joniera bereizten ziren jonieraren barnean. Joniera bateratua Joniako hirien arteko merkataritza-harremanetarako sortu zen. Literaturaren hizkuntza bihurtu zen gero; historialariek, filosofoek eta jakitunek erabili zuten lehenengo hizkuntza izan zen eta, Herodotoren lanei esker, historiaren hizkuntza bihurtu zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q504165
# Ipiranga do Norte

Ipiranga do Norte Brasilgo udalerri bat da, Mato Grosso estatuan kokatua. 7.815 biztanle ditu 3.467,051 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Mato Grosso

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2089652
* Multimedia: Ipiranga do Norte / Q2089652
# Ipixuna do Pará

Ipixuna do Pará Brasilgo udalerri bat da, Pará estatuan kokatua. 30.329 biztanle ditu 5.215,555 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Pará

## Kanpo estekak

* Datuak: Q675175
* Multimedia: Ipixuna do Pará / Q675175
# Ipira

Ipira Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. 4.578 biztanle ditu 154,565 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Santa Catarina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q968703
* Multimedia: Ipira / Q968703
# Ipirá

Ipirá Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 56.873 biztanle ditu 3.060,263 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2026825
* Multimedia: Ipirá / Q2026825
# Ipiranga do Piauí

Ipiranga do Piauí Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. 9.420 biztanle ditu 529,417 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Piauí

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2042128
* Multimedia: Ipiranga do Piauí / Q2042128
# Ipixuna

Ipixuna Brasilgo udalerri bat da, Amazonaseko estatuan kokatua. 24.311 biztanle ditu 12.109,777 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Amazonaseko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1794374
* Multimedia: Ipixuna / Q1794374
# Ipizte

Iruatxeta Arabako iparraldean dagoen mendia da, Arangioko mendilerroaren ipar partean kokatutakoa eta Zabalaundi lepoak Anboto handitik bereiztua.
Aramaioko udalerriaren barruan dugu.

## Ikus, gainera

* Arabako mendiak
* Urkiolako Parke Naturala

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3154214
* Multimedia: Ipizte / Q3154214
# Ipiranga (Paraná)

Ipiranga Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. 14.142 biztanle ditu 927,087 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Paraná

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2064845
* Multimedia: Ipiranga (Paraná) / Q2064845
# Ipiranga de Goiás

Ipiranga de Goiás Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. 2.919 biztanle ditu 241,289 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Goiás

## Kanpo estekak

* Datuak: Q609451
* Multimedia: Ipiranga de Goiás / Q609451
# Ipiranga do Sul

Ipiranga do Sul Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 1.720 biztanle ditu 157,882 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1786472
* Multimedia: Ipiranga do Sul / Q1786472
# Itsas zerba

Itsas zerba (Beta vulgaris subsp. maritima) Amaranthaceae familiako landare belarkara da. Beta vulgaris espeziearen barietate bat da, azukre-erremolatxa eta zerba bezala.
Europa, iparraldeko Afrika eta hegoaldeko Asiako kostaldean natiboa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2121024
* Multimedia: Beta vulgaris subsp. maritima / Q2121024
* Espezieak: Beta vulgaris subsp. maritima
# Itsas zaldi muturluze

Itsas zaldi muturluzea (Hippocampus guttulatus) Syngnathidae familiako ur gaziko arraina da, ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), «Hippocampus guttulatus», FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.
* ↑ Fishbase.org
* Datuak: Q1071955
* Multimedia: Hippocampus guttulatus / Q1071955
* Espezieak: Hippocampus guttulatus
# Itsasadar

Itsasadarra lehorrean barneratzen den itsas zatia da, itsasoan sakonera txikia egonik, itsasoa lehorrean sartu egiten delako besoa bailitzan. Itsasaldien menpe dagoen ur-eremua da, hortaz. Antzina itsas maila igo eta itsasertzeko ibai-haran bat hartuta eratu dira.Bideoa

## Euskal Herriko itsasadar nagusiak

* Bilboko itsasadarra edo Abrakoa (Ibaizabal ibaiaren itsadarra)
* Gernikako itsasadarra (Urdaibai ibaiaren itsasadarra)
* Txingudiko badia (Bidaso ibaiaren itsasadarra)

## Ikus, gainera

* Urrezko Adarra

## Kanpo estekak

* Datuak: Q554394
* Multimedia: Rias / Q554394
# Julia Etulain

Julia Etulain (Temperley, 1984ko martxoaren 4a) biologo argentinarra da, 2017an zientzia-arloko emakumeentzako L'Oréal UNESCO saria irabazi zuen talentu berrien kategorian, plaketan aberatsa den plasma edo PRP ikerketari esker eta medikuntza birsortzailean egindako optimizazioagatik, Argentinako lehen zientzialaria bihurtu zen aitorpen hori lortzen.

## Biografia
### Prestakuntza akademikoa

Etulain Argentinako Temperley herrian jaio zen 1984an. 2003an Buenos Aireseko Unibertsitateko Zientzia Zehatzak eta Natura Zientzien Fakultatean sartu zen Biologia Zientzietan lizentziatura lortzeko, 2008an lizentziatu zen. Urtebete geroago Hematologian Doktoregoa hasi zuen erakunde bereko Farmazia eta Biokimika Fakultatean eta 2013an amaitu zuen. Doktore ondoko egonaldia Bostoneko Haur Ospitalean Harvardeko Medikuntza Eskolarekin batera.

### Karrera

2014an, Etulain profesionalki lotu zen Ikerketa Zientifiko eta Teknikorako Kontseilu Nazionalarekin (CONICET), hasieran doktorego ondoko ikaskide gisa eta geroago ikertzaile laguntzaile gisa. 2017an, zientzia-arloko emakumeentzako L'Oréal UNESCO saria jaso zuen talentu berrien kategorian, plaketa ugariko plasma edo PRP, gaixoaren berezko odoletik lortutako material biologiko autologoa izeneko ikerketa lanagatik. Bere ikerketa proiektuaren helburu nagusia da PRP tratamendua jaioterriko ospitale publikoetan egin daitekeela medikuntza birsortzailean erabiltzeko eta etorkizun hurbilean ohiko metodo bihur daitekeela.

## Erreferentziak

* ↑ Tiene 33 años, es de Lanús y la premian en París como talento joven de la ciencia Clarín. 21 de marzo de 2017. Consultado el 31 de marzo de 2019.
* ↑ Foundation and UNESCO recognize 15 young women researchers for their outstanding contribution to science UNESCO (en inglés). Consultado el 31 de marzo de 2019.
* ↑ 2017 International Rising Talents UNESCO (en inglés). Consultado el 31 de marzo de 2019.
* ↑ Yo investigo: Julia Etulain Defonline. 23 de junio de 2017. Consultado el 31 de marzo de 2019.
* ↑ Sub 35: Julia Etulain, una de las jóvenes que puede cambiar la ciencia La Nación. 11 de marzo de 2018. Consultado el 31 de marzo de 2019.
* ↑ doi:10.3109/09537104.2014.881991. ISSN 1369-1635. PMID 24512369..
* ↑ Entrevista a la bióloga Julia Etulain Revista Cabal. Abril de 2017. Consultado el 31 de marzo de 2019.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q62604443
# Julia Gallego

Julia Gallego Eraso (Irun, Gipuzkoa, 1964ko otsailaren 14a) xakelaria da. FIDE maisuaren maila du. Neba du Francisco Gallego xakelaria.
1979an Espainiako txapelduna eta 1981ean txapeldunordea izan zen.
1982an Luzernan Espainia ordezkatu zuen xake-olinpiadetan.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Campeonas de España
* ↑ (Ingelesez) «Gallego Eraso, Julia», OlimpBase — the encyclopaedia of team chess.
* Datuak: Q2834937
# Julia Fomenko

Julia Nikolaievna Txizhenko-Fomenko (errusieraz: Юлия Николаевна Чиженко-Фоменко; Arkhangelsk, Sobietar Batasuna, 1979ko abuztuaren 30a) errusiar distantzia erdiko atleta da, 1500 metroko lasterketan espezialista.
2006an Pista Estaliko Munduko Atletismo Txapelketako 1500 metroko lasterketa irabazi zuen Moskun.

## Nazioarteko emaitzak

Pista Estaliko Munduko Atletismo Txapelketa :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2006 | Mosku Errusia | 01 ! | 1500 m |
| Europako Atletismo Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2006 | Gothenburg Suedia | 02 ! | 1500 m |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q271489
* Multimedia: Yuliya Fomenko / Q271489
# Julia Ducournau

Julia Ducournau (Paris, Frantzia, 1983ko azaroaren 8a) frantziar zinema zuzendaria eta gidoilaria da. Urrezko Palma irabazi zuen 2021eko Cannesko Zinemaldian Titane filmarekin. Film onenaren urrezko palma irabazi zuen 2. emakumea izan zen, aurrekoa izan zelarik Jane Campion 1993an The Piano-gatik.

## Filmografia

| Urtea | Izenburua | Kredituetan | Kredituetan | Oharrak |
| Urtea | Izenburua | Zuzendari | Gidoilari | Oharrak |
| 2011 | Junior | Bai | Bai | Film laburra Cannesko Zinemaldia – Urrezko Errailtxoa |
| 2012 | Mange | Bai | Bai | Telebistako filma; zuzendarikidea |
| 2016 | Raw | Bai | Bai | |
| 2021 | Titane | Bai | Bai | Cannesko Zinemaldia – Urrezko Palma |

## Erreferentziak

* ↑ Sarasola, Ainhoa. (2021-07-18). «Julia Ducournauren 'Titane' filmak irabazi du Urrezko Palma Cannesko jaialdian» Berria (Noiz kontsultatua: 2021-08-05).
* ↑ (Ingelesez) News, T. F. M.. (2023-05-28). «‘Anatomy of a Fall’ wins Cannes Film Festival’s Palme d’Or» Toronto Film Mag (Noiz kontsultatua: 2023-12-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q24061147
* Multimedia: Julia Ducournau / Q24061147
# Julia Gardiner Tyler

Julia Gardiner Tyler (1820ko maiatzaren 4 – 1889ko uztailaren 10), John Tyler Ameriketako Estatu Batuetako presidentearen bigarren emaztea zen. 1844ko ekainaren 26tik 1845 martxoaren 4ra AEBtako lehen dama izan zen.
* Datuak: Q234525
* Multimedia: Julia Gardiner Tyler / Q234525
# Julia Garner

Julia Garner (New York, 1994) estatubatuar aktorea da. Bere ospea batez ere zor dio Ruth Langmore pertsonaiari, Netflix-eko Ozark telesailetako rol nagusietako bat dena. Kritikak asko txalotu du lan hori, eta Emmy bat ere lortua du hargatik.
Bere karrera hastapenetan agertu izan da, besteak beste, The Perks of Being a Wallflower (2012) eta Sin City: A Dame Kill For to (2014), filmetan, eta protagonista nagusia izan da hauetan: Electrick Children (2012), We Are What We Are (2013), Grandma (2015), Tomato Red (2017) eta The Assistant (2019).

## Bizitza pertsonala

Garner Bronx auzoan jaioa da, New York, hirian. Bere ama, Tami Gingold, terapeuta da, eta aktore komiko gisa karrera arrakastatsua izandakoan da Israelen. Bere aita, Thomas Garner, margolaria eta arte irakaslea da. Julia Garner judua da. 2019ko abenduan Julia Garner ezkondu egin zen Mark Fosterrekin Foster the People indie-pop taldeko abeslariarekin.

## Filmografia
### Zinema

| Urtea | Filma | Pertsonaia | Oharra(k) |
| 2010 | The Dreamer | Girl on Sidewalk #3 | Film laburra |
| 2010 | One Thousand Cranes | Dorian | Film laburra |
| 2011 | Martha Marcy May Marlene | Sarah | |
| 2011 | Our Time | Kaya | Film laburra |
| 2011 | Mac & Cheese | Mary Katherine Brown | Film laburra |
| 2012 | Electrick Children | Rachel McKnight | |
| 2012 | The Perks of Being a Wallflower | Susan | |
| 2012 | Not Fade Away | Girl In Car | |
| 2013 | We Are What We Are | Rose Parker | |
| 2013 | The Last Exorcism Part II | Gwen | |
| 2013 | Hair Brained | Shauna Holder | |
| 2014 | Get Ready | | Film laburra |
| 2014 | Send | Emakumea | Film laburra |
| 2014 | I Believe in Unicorns | Cassidy | |
| 2014 | Sin City: A Dame to Kill For | Marcie | |
| 2015 | Grandma | Sage | |
| 2016 | Good Kids | Tinsley | |
| 2017 | Tomato Red | Jamalee Merridew | |
| 2017 | One Percent More Humid | Catherine | |
| 2017 | Everything Beautiful Is Far Away | Rola | |
| 2019 | The Assistant | Jane | |

### Telebista

| Urtea | Telesaila | Pertsonaia | Oharra(k) |
| 2015–2018 | The Americans | Kimberly Breland | 10 atal |
| 2016 | Girls | Charlie's Roommate | Atal 1 |
| 2016–2017 | The Get Down | Claudia Gunns | 2 atal |
| 2017–2022 | Ozark | Ruth Langmore | |
| 2018 | Waco | Michelle Jones | 6 atal |
| 2018 | Maniac | Ellie Landsberg | 5 atal |
| 2018–2019 | Dirty John | Terra Newell | Main role (season 1) |
| 2019 | Modern Love | Maddy | 2 atal |
| 2020 | Robot Chicken | Asko (ahotsa) | Atal 1 |
| 2022 | Inventing Anna | Anna (Sorokin) Delvey | |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Shattuck, Kathryn. (2013-03-01). «Already a Cinema Veteran at 19» The New York Times ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2020-05-17).
* ↑ (Ingelesez) «Julia Garner Is Married! Actress Weds Foster the People Frontman Mark Foster» PEOPLE.com (Noiz kontsultatua: 2020-05-17).
* Datuak: Q13560358
* Multimedia: Julia Garner / Q13560358
# Joanne Gobure

Joanne Ekamdeiya Gobure (Denigomodu, Nauru, 1982ko apirilaren 26a) nauruar poeta da.
Poesia ingelesez idazten du gehienbat. Nahiz eta Gobureren lan gehienak Naurutik at oso ezagunak ez izan, A Beautiful Prayer du lanik ezagunena.
# Joanne Limburg

Joanne Limburg (Londres, 1970) ingeles idazlea da, gaur egun Cambridgen bizi dena.

## Bizitza

Limburg Londresen jaio zen familia judu erreformista batean. Stanmoren eta Edgwaren hazi zen. Filosofian lizentziatu zen Cambridgeko Unibertsitatean eta gero psikoanalisiko masterra egin zuen Kenteko Unibertsitatean.
1998an Eric Gregory saria irabazi zuen bere poesiagatik. 2000n lehen poesia bilduma argitaratu zuen, Femenismo, eta 2015ean lehen eleberria, A Want of Kindness, Ana Britainia Handikoaren historia kontatzen duena.
Limburgek bere umea galtzeren erruari eta umeari kalte egiteko pentsamenduei buruz idatzi du. Haurdun zegoela konturatu zen nahasmendu obsesibo-konpultsiboa zuela eta geroago espezialista batek hori baieztatu zuen. Gainera, 30 urte inguru zituela jakin zuen autista zela.
2011eko urtarrilean The Woman Who Thought Too Much oroitzapen-liburua argitaratu zuen, egileak bere nahasmendu obsesibo-konpultsiboari buruz eta horrek ekartzen dituen erronkei buruzko sentimenduak deskribatzen dituena.
Kingstoneko Unibertsitatean idazkera sortzailean doktoretza lortu ondoren, De Montfort Unibertsitatean aritu zen irakasle. Gaur egun, Cambridgeko Unibertsitateko Etengabeko Prestakuntza Institutuan irakasten du. 2022an Royal Society of Literatureko kide hautatu zuten.

## Lanak

* Femenismo (2000)
* Paraphernalia (2007)
* The Woman Who Thought Too Much (2011)
* The Oxygen Man (2012)
* Bookside Down (2013)
* A Want of Kindness (2015)
* Autistic Alice (2017)
* Small Pieces (2017)
* Letters to My Weird Sisters (2021)

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Garvey, Anne. «Interview: Joanne Limburg» The Jewish Chronicle (Noiz kontsultatua: 2024-06-18).
* 1 2 (Ingelesez) Anderson, Hephzibah. «Review: The Woman Who Thought Too Much» The Jewish Chronicle (Noiz kontsultatua: 2024-06-18).
* ↑ (Ingelesez) «Joanne Limburg» InterLitq (Noiz kontsultatua: 2024-06-18).
* 1 2 (Ingelesez) Brown, Helen. «The Woman Who Thought Too Much by Joanne Limburg: review» The Telegraph 2010-04-16 (Noiz kontsultatua: 2024-06-18).
* ↑ (Ingelesez) Senior, Antonia. «Historical fiction: The Book of Aron; Watchmaker of Filigree Street; A Want of Kindness; Kit; Kingmaker: Broken Faith; Marston Moor» The Times 2015-07-18 (Noiz kontsultatua: 2024-06-18).
* ↑ (Ingelesez) Limburg, Joanne. «Once upon a life: Joanne Limburg» The Guardian 2010-04-04 (Noiz kontsultatua: 2024-06-18).
* ↑ (Ingelesez) Bohdanowicz, Kate. «Fighting back: The woman who is scared of everything» Express 2010-04-20 (Noiz kontsultatua: 2024-06-18).
* ↑ (Ingelesez) Limburg, Joanne. «I knew people found me uncanny and strange – then came the diagnosis that explained it all» The Guardian 2019-07-16 (Noiz kontsultatua: 2024-06-18).
* ↑ (Ingelesez) Finlayson, Iain. «The Woman Who Thought Too Much: a Memoir of Obsession and Compulsion, by Joanne Limburg» The Times 2011-01-01 (Noiz kontsultatua: 2024-06-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29033239
# Joanoenia

Joanoenia, Haraneder edo Errege-alabaren etxea Lapurdiko Donibane Lohizune udalerrian dagoen eraikin bat da. Italiar estiloko jauregi bat da.
1925. urtetik aurrera Lapurdiko monumentu historikoen zerrendaren barnean sailkatua dago.

## Kokalekua

Errege-alabaren karrikan dago, Betbeder-Baita etxearen alboan, eta Donibane Lohizuneko portuan bertan.

## Historia

Bertan, Maria Teresa Austriakoak Luis XIV.a Frantziakoarekin ezkondu aurretik ostatu hartu zuen.

## Iruditegia

* Joanoenia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12260440
* Multimedia: Maison de l'Infante (Saint-Jean-de-Luz) / Q12260440
# Joanneumita

Joanneumita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Joanneumita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Cu(C3N3O3H2)2(NH3)2}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Joanneumite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Joantxo Hartza

Joantxo Hartza euskal elezahar bateko pertsonaia da, emakume baten eta hartz baten semea. Jose Migel Barandiaranek batu zuen ipuina Claudio Pujana dimoztarraren ahotik 1935ean, eta Eusko Folklore hilabetekarian jaso.
Ikaragarrizko indarra eta beldurrik ez izateko dohainak ditu Joantxok, eta alde horretatik Beldur Bako Joan delakoaren antza du. Europako beste toki batzuetako tradizioan ere aurkitzen da hartz gizona, animaliak emakume bat bahitu eta gatibu eduki ondoren sortua, eta bere jatorri bereziagatik kulturarik kanpo hazi behar izan dena, eta aparteko indarraren jabe dena.

## Erreferentziak

* ↑ Morales, Ana. (2024-04-25). «Herri literatura/Bernardo Atxaga: Gizapiztiak (“Joantxo Hartza”, “Orein bilakatu neska” eta “Camilo Lizardi”)» Xerezaderen Artxiboa (Noiz kontsultatua: 2024-05-31).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q126177797
# Joan Oltze

Joan Oltze (Iholdi, c. 1605 - Ortzaize, 1681eko otsailaren 8a) baxenafar apaiza izan zen, Baionako apezpikua izandakoa (1643-1681).

## Biografia

Oltzeko jauregiaren jaunen semea, aita Petri Oltzekoa eta ama Elisabet Etxauz zituen, Bertrand Etxautz apezpikuaren arreba. Parisko Unibertsitatean filosofia eta jesuitekin teologia ikasi arren, ez zuen inolako titulurik atera.
Osabarekin lanari ekin eta Toursko katedraleko kanonigo bilakatu zen eta 1632ko hasieran apaiz ordenatu zen. Garai hartan, bere abizena frantsestu zuen eta Jean d'Olce bilakatu zen. La Boissièreko abadea, 1632an Boulogne-sur-Merreko apezpiku izendatu zuten, eta haren osaba monsinore Etxautzek, Toursko apezpikuak, hurrengo urtean sagaratu zuen. Osabak bere igoeran esku hartze handia izan zuen, izan ere, Victor Le Bouthillier ordezkatu zuen eta hau, era berean, Toursko apezpikukide bilakatu zen. 1642an herrian Minimoen ordenaren lehendabiziko egoitza onartu zuen.
1643an, Agdeko apezpiku izateko hautatu zuten, baina Urbano VIII.ak argitaratutako buldei esker trukea egin zuen Baionako monsinore Fouquetekin, nahiz eta elizbarruti hori bestea bezain aberatsa ez izan: Compaigneren hitzetan, «bere herrialdeak zituen interes pertsonalak gutxiestera eraman zuen, eta bere aberkideen desioetara makurtu zen, haiek artzain gisa jarduteko eskatzen baitzioten behin eta berriz».
Sabel Xuritarren eta Sabel Gorritarren arteko gerra‑garaia zen; batetik Urtubi, eta bestetik, Chourio eta Senpere. Oltzaren apezpikutzak iraun bitartean gertatu zen gertakari nagusiena Donibane Lohizuneko elizan Frantziako Luis XIV.a Maria Teresarekin, Espainiako infantarekin, ezkontzea izan zen.
Sinodo bat bildu zuen, eta euskaraz argitaratu zituen sinodoaren estatutuak eta liburu bat; euskarazko liburuak Pregarioak izena zuen, eta liburuaren xedea apaizei sermoiak idazten laguntzea zen. Oltza arrebaren etxean hil zen, Ortzaizen, Harizmendia etxean. Oltza monsinorea izan zen Baionako azken apezpiku euskalduna, duela hiru mende baino lehenago.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Van Drival, Eugène. (1852). Histoire des évêques de Boulogne. Boulogne-sur-Mer: Berger frères.
* ↑ (Ingelesez) Bergin, Joseph. (1996). The Making of French Episcopate (1589-1661). Yale University Press, 678-679 or. ISBN 978-0300067514..
* 1 2 Open Data Euskadi. 'Euskal Herria' entziklopedia enblematikoa: Arkitektura zibila I - Eusko Jaurlaritzaren datu irekiak. (Noiz kontsultatua: 2017-09-17).
* Datuak: Q3171765
* Multimedia: Jean Dolce / Q3171765
# Joan Pais i Melis

Joan Pais i Melis (l'Alguer, Sardinia, 1875 – Cagliari, 1964) katalan hizkuntzaren musikagile eta poeta izan zen.

## Biografia

Kimikako eta farmaziako ikasketak egin zituen baina bere benetako zaletasuna musika zen, udal musika banda desberdinen zuzendaria baitzen, esaterako Alguer, Sorso eta Sassariherrietan bandetan. 1902an, Sardinian, La Palmavera Katalanzale Elkartea sortu zuen; elkarte horretan oso aktiboa izan zen eta harentzako Antoni Ciuffok idatzitako ereserkiari musika jarri zion. Horregatik ere ez da erraza ulertzea nola 1906an antolatu zen I. Katalan Hizkuntzaren Nazioarteko Batzarrean kanpoan gelditu zen; Antoni Ciuffok, aldiz, bai egon zen. 1912an, farmazialari gisa zuen lana erabiliz, Castidas espetxean presoen orkesta antolatu zuen. Catalònia Bartzelonako aldizkarian idatzi zuen eta handik Katalunian onartutako ortografia Alguerren ere onartzea defenditu zuen.

## Lanak

* Grammatica del dialetto moderno d'Alghero (1899). Pasqual Scanuk 1970ean argitaratu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0048230.xml

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11927882
* Multimedia: Joan Pais i Melis / Q11927882
# Joan Paulo II.aren odola

Joan Paulo II.aren odola hainbat eliza katolikotan gurtzen den 21. mendeko erlikia bat da, Aita Santuari berari bizirik zela asmo terapeutikoz ateratako odola da, ez hil ondoren atera ziotena.

## Historia

Hil aurretik, gaixo zela, transfusioak egiteko hartu zitzaion odola. Nola azkenean ez zen erabili, Aita Santua hil ondoren odol hori erlikia gisa erabil zitekeela erabaki zuen Vatikanoak. Hainbat erlikia-ontzitan banatu dira tanta gutxi batzuz osatutako likido kantitate txiki batzuk, eta munduan zehar banatu dira, eliza desberdinetan gordetzeko.
Odola itxura batean likido ageri da erlikia-ontzi hauetan. Honetan ez dago mirari zantzurik, Vatikanoaren arabera, eta bai ordea odola atera zenean antikoagulatzaile ugari erabili zirela.
Odola gordetzen zuten erlikia-ontzien lapurretak ere gertatu izan dira. 2016an Koloniako Katedraletik ebatsi zuten ale bat, eta beste bat Spoletoko Katedraletik 2020an.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «La reliquia del Papa santo» Alfa y Omega 2018-06-14 (Noiz kontsultatua: 2023-04-18).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Una botella con sangre de Juan Pablo II, extraída antes de morir, será exhibida durante su beatificación» La Vanguardia 2011-04-27 (Noiz kontsultatua: 2023-04-18).
* ↑ «Relic holding Pope John Paul II's blood stolen from Italian cathedral» www.9news.com.au (Noiz kontsultatua: 2023-04-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q117405810
* Multimedia: Blood of Ioannes Paulus II / Q117405810