OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ryutaro Umeno

Ryutaro Umeno, japonieraz 梅野 隆太郎, (Fukuoka, 1991ko ekainaren 17a), beisbolean lehiatzen den kirolari japoniarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen Japoniako taldearekin, AEB eta Dominikar Errepublikaren aurretik.
Taldea, honako hauek osatzen zuten: Kōyō Aoyagi, Suguru Iwazaki, Masato Morishita, Hiromi Itoh, Yoshinobu Yamamoto, Masahiro Tanaka, Yasuaki Yamasaki, Ryoji Kuribayashi, Yūdai Ōno, Kodai Senga, Kaima Taira, Ryutaro Umeno, Takuya Kai, Tetsuto Yamada, Sōsuke Genda, Hideto Asamura, Ryosuke Kikuchi, Hayato Sakamoto, Munetaka Murakami, Kensuke Kondo, Yuki Yanagita, Ryoya Kurihara, Masataka Yoshida eta Seiya Suzuki-k.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 01 ! | Gizonezkoa. |

## Erreferentziak

* ↑ Ryutaro Umeno olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16264545
* Multimedia: Ryutaro Umeno / Q16264545
# Ryutaro Araga

Ryutaro Araga, japonieraz 荒賀 龍太郎, Araga Ryūtarō, (Kameoka), Kyoto (Japonia), 1990eko urriaren 16a) karatean lehiatzen den kirolari japoniarra da.

## Olinpiar Jokoak

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabazi zuen Uğur Aktaş [[Turkia|turkiar]rarekin (elkarbanatuta), kumite >75 kg modalitatean, Sajjad Ganjzadeh irandarraren (urrezkoa) eta Tareg Hamedi saudiarabiarraren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | Kumite >75 kg, gizonezkoa |

## Erreferentziak

* ↑ «Ryutaro Araga» olympedia.org 2021-11-11n begiratua(Ingelesez)
* ↑ «Ryutaro Araga» Olympics.com 2021-11-11n begiratua (Gaztelaniaz)
* ↑ "Karatea, kumite >75 kg, emaitzak 2020" olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27918163
* Multimedia: Ryutaro Araga / Q27918163
# Ryutaro Karube

Ryutaro Karube (japonieraz: 苅部 隆太郎, 1992ko abenduaren 19a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Gifu.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q24083111
# Ryutaro Shibata

Ryutaro Shibata (japonieraz: 柴田 隆太朗, 1992ko azaroaren 21a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Matsumoto Yamaga FC.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q24082813
# Ryuta Sasaki

Ryuta Sasaki (japonieraz: 佐々木 竜太, 1988ko otsailaren 7a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashima Antlers eta Shonan Bellmare.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q275814
# Ryutaro Iio

Ryutaro Iio (japonieraz: 飯尾 竜太朗, 1991ko urtarrilaren 30a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Matsumoto Yamaga FC.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q11666273
* Multimedia: Ryutaro Iio / Q11666273
# Reg Presley

Reginald Maurice Ball, ezagunagoa Reg Presley goitizenaz, (Andover, Hampshire, 1941eko ekainaren 12a - ibidem, 2013ko otsailaren 4a) ingeles abeslaria izan zen, The Troggs taldeko kidea. Taldearen abeslari nagusia eta Wild Thing, With a Girl Like You eta Love is All Around abestien egilea izan zen. Ezkutuko munduaren zalea, Wild Things They Don't Tell Us liburua idatzi zuen.
# Regada

Regada, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Ampuero udalerrian dagoen herri bat da. 2017ko erroldaren arabera 5 biztanle zituen.
# Regal (Minnesota)

Regal Minnesotako hiri bat da. Kandiyohi konderrian kokatua dago. 2010ean 34 biztanle zituen, 1,30 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Kandiyohi konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2333934
# Refugio (Texas)

Refugio Texasko herri bat da. Refugio konderrian kokatua dago. 2010ean 2.890 biztanle zituen, 4,07 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Refugio konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q975650
* Multimedia: Refugio, Texas / Q975650
# Refranes y Sentencias (1596)

Refranes y Sentencias euskal atsotitzen lehen bilduma argitaratua da. Izenburu osoa du Refranes y Sentencias comunes en Bascuence, declaradas en Romance con numeros sobre cada palabra, para que se entiendan las dos lenguas, hau da, "Atsotitz eta esapide euskaraz ohikoak, gaztelaniaz azalduak hitzen gaineko zenbakiekin, bi hizkuntzak ulertu daitezen".
1596an atera zen, biltzailearen izenik gabe, Iruñean, Pedro Porralisen etxean. Guztira 539 atsotitz biltzen ditu, euskaraz emanak eta gaztelaniaz itzuliak. Itzulpena, Larramendiren aburuz, hitzez hitzekoegia da. Atsotitzen gainean zenbakiak ipini ziren, hizkuntza bien arteko erlazioa hobeto ulertarazteko.
Bizkaieraz daude atsotitzak, gehienak behintzat, eta nagusiki badirudi Bilboko edo Bilbo aldeko euskara jasotzen dutela.

## Aleak

Ale bakarra ezagutzen dugu, Darmstadteko unicuma, Hessengo dukeen Darmstadteko jauregian Van Eysek aurkitu zuena. Jauregia, eta berarekin batera gure unicuma, II. Mundu Gerran suntsitua izan zen. Gaitzerdi, Julio Urquijo euskalariak hori baino lehenago alearen argazkiak eskuratu zituen, egun Donostiako Koldo Mitxelena liburutegian gordeak.
Dena dela, beste hiru aleren berri ere badugu: Larramendirena, Oihenartena eta 2015. urtean ezagutzera eman den Girolamo della Sommaia jakintsu italiarrarena. Larramendiren eta Oihenarteren lekukotasunen arabera, badirudi Darmstadteko aleari esker ezagutzen ditugunak baino atsotitz gehiago zituela liburuak jatorriz, agian orain osatzen duten lau kaierak baino bat gehiago bederen.
Testuan bertan ikus daitekeenez, liburua Iruñean inprimatu zen 1596. urtean Pedro Porralis de Amberesen moldiztegian.

## Atsotitz adibideak

2. iruditik hartutako adibide batzukː
* Balizko oleak burdiarik ez.
* Betiko itoginak arria zulatu ta aldi luzeak guztia aztu.
* Buruko andia ta jate urria.
* Zagokez exilik ta entzun eztaizu gextorik.

## Erreferentziak

* ↑ "...contiene refranes del Bascuence, traducidos en Castellano demasiadamente à la letra", M. Larramendi, Diccionario Trilingüe, "Suplemento" delakoaren hasieran.
* 1 2 Lakarra, Joseba A.. (1996). Refranes y Sentencias (1596). Ikerketak eta edizioa. Bilbo: Euskaltzaindia.
* ↑ Lakarra, Joseba A.. Refranes y Sentencias 1596: itzulpen baten bidaia 2019-05-17. (Noiz kontsultatua: 2023-08-24).
* ↑ Urkizu, Patrizio, 2015, “Refranes y Sentencias (...) Girolamo della Sommaia”, EGAN-1-2: 65-146.
* ↑ Urgell, Blanca, 2002, Larramendiren Hiztegi Hirukoitza-ren eranskina: saio bat hiztegigintzaren testukritikaz, Euskaltzaindia: Bilbo, 76-82.

## Kanpo estekak

* Refranes y Sentencias-en argazkiak, Koldo Mitxelena liburutegian.
* Datuak: Q25479666
# Refrontolo

Refrontolo Italiako udalerri bat da. Trevisoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. 1.711 biztanle ditu, 13,04 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Refrontolok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cison di Valmarino Pieve di Soligo San Pietro di Feletto Susegana Tarzo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47362
* Multimedia: Refrontolo / Q47362
# Refugio konderria (Texas)

Refugio konderria (ingelesez: Refugio County) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Refugio da. 2010eko zentsuaren arabera 7.383 biztanle zituen, Refugio kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Refugio konderriak 2.119,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 123,8 ura dira. Beste 1.995,44 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,48 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 7.383 pertsonetatik 6.824 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 3.487 dira. 445 beltzak edo afroamerikarrak. 25 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 27 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 53 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q26705
* Multimedia: Refugio County, Texas / Q26705
# Rega (ibaia)

Rega ipar-mendebaldeko Poloniako ibaia da, Baltikoan bokalea duena. 188 kilometroko luzera eta 2.767 km²-ko arroa ditu. Brzeźnicka Węgorza, Gardominka eta Mołstowa bere ibaiadar nagusiak dira.
Bere ibilbidean Świdwin, Łobez, Resko, Płoty, Gryfice, Trzebiatów eta Mrzeżyno zeharkatzen ditu.
* Datuak: Q504582
* Multimedia: Rega / Q504582
# Robert F. Kennedyren hilketa

Robert F. Kennedyren hilketa, 1968ko ekainaren 5ean AEBetako Los Angeles hirian jazotako Robert F. Kennedy senatari demokrataren hilketa izan zen. Aurrez, 1963an bere anaia John F. Kennedy AEBetako presidentea ere tiroz erail zuten.
Robert F. Kennedy AEBetako presidentziarako alderdi demokrataren hautagaitza lortzeko Kaliforniako hauteskundeetako kanpainaren barnean murgildua zegoela, Sirhan Sirhan hogeita lau urteko palestinar idazlea izan zen. Hilketa unean zeuden kazetari ugariek zirela eta, hilketaren soinu-grabazioa burutu zen, bai eta argazki eta irudiak gorde ere.
Anaiaren hilketarekin gertatu zen bezala, Roberten hilketa azaldu asmoz eztabaida eta konspirazio-teoria ugari daude.

## Ikus gainera

* John F. Kennedyren hilketa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1187550
* Multimedia: Assassination of Robert F. Kennedy / Q1187550
# Robert F. Furchgott

Robert Francis Furchgott (Charleston, Hego Carolina, Ameriketako Estatu Batuak, 1916ko ekainaren 4a - Seattle, Ameriketako Estatu Batuak, 2009ko maiatzaren 19a) estatubatuar biokimikaria izan zen.

## Bizitza

1937-1940 bitartean kimika ikasi zuen Ipar Carolinako Unibertsitatean, eta ondoren Northwestern Unibertsitatean. Irakasle gisa lan egin du, besteak beste, New Yorkeko Unibertsitatean 1956tik 1988ra, eta unibertsitate hartako Osasunaren Zientzietako Zentroko irakasle emeritua da harrezkero.
Sendagaiek odol-hodietan duten eragina aztertu zuen, eta sendagai berak kasu batzuetan odol-hodiak zabaltzen dituela, eta besteetan, berriz, uzkurtu egiten dituela aurkitu zuen. Furchgottek pentsatu zuen desberdintasun horren eragilea odol-hodietako zelulen gainaldearen (endotelioaren) egoera zela. Endotelioa behar bezala ala kaltetuta zegoen, era bateko ala besteko eragina zuten botikek. 1980. urtean egindako ikerketa batean frogatu zuen, esperimentu baten bidez, azetilkolinak endotelioa egoera onean dagoenean bakarrik duela odol-hodiak zabaltzeko ahalmena, eta era berean ondorioztatu zuen endotelioko zelulek seinale molekular ezezagun baten bidez odol-hodietako gihar-zelula lauetan erlaxazioa eragiten dutela, eta horrela zabaltzen direla hodiak. Seinale molekular horri EDRF (endoteliotik eratorritako eragile erlaxatzailea) deitu zion Furchgottek, eta eragile hori identifikatzeko lanetan murgildu zen buru-belarri. Beste hainbat sariz gainera, Medikuntzako Nobel Saria irabazi zuen 1998an, Ferid Murad eta Louis J. Ignarro zientzialariekin batera, oxido nitrikoari buruz eta gai horrek sistema kardiobaskularreko seinale molekular gisa betetzen duen zereginari buruz egindako lanengatik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108880
* Multimedia: Robert F. Furchgott / Q108880
# Robert Finke

Robert Christian Finke (Tampa, Florida (AEB) 1999ko azaroaren 6a) igerian aritzen den kirolari estatubatuarra da.

## Olinpiar Jokoak

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina lortu zituen: 800 m estilo librean, urrezko domina lortu zuen 7.41,87ko denborarekin, Gregorio Paltrinieri italiarraren (zilarrezkoa, 7.42,11koarekin) eta Mykhailo Romanchuk ukrainiarraren (brontzezkoa, 7.42,33koarekin) aurretik sailkatuz. 1500 m estilo librean, berriro, urrezkoa lortu zuen 14.39,65ko denborarekin, Mykhailo Romanchuk ukrainiarraren (zilarrezkoa, 14.40,66koarekin) eta Florian Wellbrock alemaniarraren (brontzezkoa, 14.40,91koarekin) aurretik sailkatuz.
2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, urrezko domina lortu zuen 1.500 m estilo librean eta zilarrezkoa 800 m librean.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 01 ! | 800 m estilo librea, gizonezkoa |
| 2020 | Tokio Japonia | 01 ! | 1500 m estilo librea, gizonezkoa |
| 2024 | Paris Frantzia | 01 ! | 1500 m estilo librea, gizonezkoa |
| 2024 | Paris Frantzia | 02 ! | 800 m estilo librea, gizonezkoa |
| Munduko Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2022 | Budapest Hungaria | 02 ! | 800 m librea |
| 2022 | Budapest Hungaria | 02 ! | 1.500 m librea |
| 2023 | Fukuoka Japonia | 02 ! | 1.500 m librea |
| 2023 | Fukuoka Japonia | 03 ! | 800 m librea |

## Erreferentziak

* ↑ «Robert Christian Finke» olympedia.org 2021-10-22an begiratua. (Ingelesez)
* ↑ "Robert Christian Finke" Olympics.com 2021-10-22an begiratua
* ↑ Igeriketa, 800 m estilo librea, emaitzak 2020 olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ Igeriketa, 1500 m estilo librea, emaitzak 2020 olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34007778
* Multimedia: Robert Finke / Q34007778
# Robert Ficoren hilketa saiakera

Robert Ficoren hilketa saiakera 2024ko maiatzaren 15ean izan zen Eslovakiako Handlová hirian, Bratislava hiriburutik 150 bat kilometrora. Robert Fico herrialde horren lehen ministroa zen eta, eraosaren ondorioz, larri zaurituta gelditu zen. Zenbait hedabideren arabera, gobernuaren politikarekin «ados» ez zegoelako egin zion ustezko erasotzaileak tiro.

## Gertakizuna

Ustezko tirogilea atxilotu zuten, 71 urteko gizonezko bat, Juraj Cintula. Lehen informazioaren arabera, gobernuburua hirian bildutako jendea agurtzera gerturatu zen, eta tiroak entzun ziren. Bost tiro eman zizkioten Ficori sabelean eta gorputz adarretan, eta oso larri eraman zuten erietxera. Han ebakuntza egin zioten, eta Eslovakiako lehen ministrorde Tomas Tarabak BBCri adierazi zionez, ordu gutxitan jada ez zegoen hiltzeko arriskuan.
Lekukoen arabera, hainbat tiro entzun ziren, eta, jarraian, lehen ministroa lurrera erori zen. Segurtasun arduradunek lehen ministroaren autoan sartu zuten berehala Fico, eta erietxera eraman. Erietxeko iturriek jakinarazi zutenez, gobernuburuak ez zuen konortea galdua heldu zenean.
Atxilotuari «Mendekuz aldez aurretik pentsatutako erailketa-saiakera» leporatu diote formalki. Egilea «gertakari politikoetan oso sartuta zegoen», eta erasoaren arrazoiak, ustez, Ukrainari laguntza militarra emateari uztearekin, Ustelkeriaren aurkako Fiskaltza indargabetzearekin edo Ficok planifikatzen zuen irrati-telebista publikoa ixtearekin ados ez egotea izan ziren. Tiratzailea ez zen talde antolatu bateko kidea.
Juraj Cintula lehen ministroari tiro egin ziona kartzelan sartu dute erasoa onartu eta hil nahi ez zuela zehaztu ostean. Bere historiak sinpatia ultranazionalista eta arrazistak ditu.

## Erreakzioak

Eslovakiako jarduneko presidente Zuzana Caputova «txokaturik» agertu zen eraso «bortitz eta krudel» hori zela eta. Gisa berean iharduki zuten Europako Batzordeko buruak, Ursula von der Leyenek; Errumaniako lehen ministroak, Marcel Ciolacuk; Txekiar Errepublikakoak, Petr Fialak; Hungariakoak, Viktor Orbánek; eta Erresuma Batukoak, Rishi Sunakek.

## Erreferentziak

* ↑ https://elpais.com/internacional/2024-05-16/el-primer-ministro-eslovaco-robert-fico-sigue-grave-pero-su-vida-ya-no-corre-peligro-tras-el-intento-de-asesinato.html
* ↑ https://elpais.com/internacional/2024-05-16/el-primer-ministro-eslovaco-robert-fico-sigue-grave-pero-su-vida-ya-no-corre-peligro-tras-el-intento-de-asesinato.html
* 1 2 3 Iñaki Etxeleku: "Eslovakiako lehen ministroa hiltzeko arriskutik kanpo dago", Berria, 2024/05/17.
* ↑ https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20240516/atribuyen-el-atentado-contra-fico-a-un-lobo-solitario-con-motivacion-politica
* ↑ https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20240518/pronostico-positivo-tras-la-segunda-operacion-al-primer-ministro-eslovaco-robert-fico

## Kanpo estekak

* Datuak: Q125937931
# Robert Falcon Scott

Robert Falcon Scott (Devonport, Erresuma Batua, 1868ko ekainaren 6a - Antartika, 1912ko martxoaren 29a) Britainiar Itsas Gudarostea edo Royal Navyko kapitaina izan zen eta Hego Polora iristeko asmoz Antartikara bi espedizio zuzendu zituen.
Aurreneko espedizioa Discovery itsasontziaren barnean 1900 eta 1904 artean burutu zen eta Rosseko Itsasoa delakoan Edward VII.aren Lurra izenarekin bataiatu zuen eskualdea deskubritzeko aukera eskaini zion. Bigarren espedizioan, 1910 eta 1912 artean eta Terra-Nova itsasontzi barnean, 1912ko urtarrilaren 17an Hego Polora iritsi zen, halere Roald Amundsen norvegiar esploratzailea baino hilabete bat beranduago. Scott eta bere lau bidaideak itzulerako bidean ekaitz batean hil ziren. Beren gorpuak eta espedizioaren azken egunetako nondik-norakoak azaltzen ziren egunkaria 1912ko azaroaren 12an aurkitu zuten.

## Zinema

* Scott of the Antarctic (1948. "Scot Antartikakoa")

## Kanpo estekak

* Artikulua Argian
* Datuak: Q102527
* Multimedia: Robert Falcon Scott / Q102527
# Robert Fico

Robert Fico (Topoľčany, 1964ko irailaren 15a) eslovakiar politikaria da. Eslovakiako lehen ministroa izan zen 2006tik 2010era eta 2013tik 2018ra. 2023ko urrian berriro aukeratu zuten lehen ministro.

## Biografia

1986an, Txekoslovakiako Alderdi Komunistan sartu zen, eta, Belusezko Iraultzaren ondoren, Ezker Demokratikoaren Alderdian afiliatu zen. 2006an hauteskundeak irabazi zituen SMER alderdiarekin eta lehen ministro izendatu zuten. 2010eko hauteskundeetako porrotaren ondoren, oposizioko buru bihurtu zen. 2013an lehen ministro kargura itzuli zen, Iveta Radičováren aurkako zentsura-mozio baten ondoren. 2018an dimisioa eman zuen, Ján Kuciak kazetariaren hilketak eragindako krisiaren ondorioz. 2023ko urrian itzuli zen boterera, koalizio-gobernu baten buru.

## Erasoa

2024ko maiatzaren 15ean eraso baten helburu izan zen Robert Fico, Eslovakiako Handlová hirian, Bratislava hiriburutik 150 bat kilometrora. Robert Fico lehen ministroa zen orduan, eta eraosaren ondorioz, larri zaurituta gelditu zen. Zenbait hedabideren arabera, gobernuaren politikarekin «ados» ez zegoelako egin zion ustezko erasotzaileak tiro.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.berria.eus/mundua/eslovakiako-lehen-ministroa-tirokatu-dute-hilzorian-utziz_2125209_102.html

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57606
* Multimedia: Robert Fico / Q57606
# Robert Fisk

Robert Fisk (Maidstone, 1946ko uztailaren 12a - Dublin, Irlanda, 2020ko urriaren 30a) britainiar kazetaria izan zen, The Independent egunkari britainiarren Ekialde Hurbilako berriemailea.
New York Times AEBetako egunkariak Ingalaterrako atzerriko berriemailerik entzutetsuena deitu zion. Izan ere 30 urtez aritu zen nazioarteko sailean: 1971tik 1975ra Ipar Irlandan, 1974an Portugalgo Krabelinen Iraultzan, 1975etik 1990ra Libanoko Gerra Zibila, (eta horren barnean 1979an Irango Iraultza, 1980 eta 1988 arteko Iran-Irakeko gerra, 1991ko Golkoko Gerra eta 2003ko Irakeko inbasioa). Munduko atzerriko berriemailerik sarituena izan zen. Arabiera jariotasunez hitz eginda, Osama bin Laden elkarrizketatu duen Mendebaldeko kazetari bakanetakoa izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q310900
* Multimedia: Robert Fisk / Q310900
# Robert FitzRoy

Robert FitzRoy almiranteordea (1805eko uztailaren 5a - 1865eko apirilaren 30a) Royal Navy-ko ofizial ingelesa eta zientzialaria izan zen. HMS Beagle itsasontziaren kapitain bazala bere izenaren iraupen osoa lortu zuen Charles Darwinen bidaia ospetsuan, Suaren Lurralderako eta Hego Konorako FitzRoyen bigarren espedizioan.
FitzRoy meteorologo aitzindaria izan zen, eguneroko eguraldiaren iragarpen zehatzak egin zituena, eta berak asmatutako izen berri batekin deitu zituen: "pronostikoak". 1854an, gero Met Office deituko zena ezarri zuen eta itsasgizonentzat eta arrantzaleentzat eguraldiari buruzko informazioa lortzeko sistemak sortu zituen. Lur-neurtzaile eta hidrografo trebatua izan zen. Zeelanda Berriko gobernadore bezala, 1843tik 1845ra bitartean, Maoriak babesten saiatu zen kolono britainiarrek erreklamatutako lurrak legez kanpoko salmentatik.

## Ikus, gainera

* FitzRoy barometro
* Datuak: Q213756
* Multimedia: Robert FitzRoy / Q213756
# Robert Ezra Park

Robert Ezra Park (Harveyville, Pennsylvania 1864ko otsailaren 14an – Nashville, Tennessee, 1944ko otsailaren 7an). Estatu Batuetako hiri-soziologoa eta Chicagoko Soziologia Eskolaren sortzailetakoa izan zen. Chicagoko Unibertsitatean W.I. Thomasen eskutik sartu aurretik, kazetari gisa aritu zen. Giza ekologia, arrazen arteko harremanak, migrazioa, asimilazioa, gizarte mugimenduak eta gizarte desantolaketaren inguruan egin zituen lanengatik egin zen ezagun.
# Robert F. Engle

Robert Fry Engle III (Syracuse, New York, 1942ko azaroaren 10a) estatubatuar ekonomialari eta unibertsitate-irakaslea da.
2003an Ekonomiako Nobel Saria jaso zuen, Clive W. J. Grangerrekin batera, analisi tenporaleko metodoak garatzen egindako lanagatik.

## Lan hautatuak

* Autoregressive Conditional Heteroskedasticity With Estimates of the Variance of U.K. Inflation Econometrica 50 (1982): 987-1008.
* Estimation of Time Varying Risk Premia in the Term Structure: the ARCH-M Model (David Lilien eta Russell Robinsekin batera), Econometrica 55 (1987): 391-407.
* Co-integration and Error Correction: Representation, Estimation and Testing (Clive W. J. Grangerrekin batera), Econometrica 55 (1987): 251-276.
* Semi-parametric estimates of the relation between weather and electricity demand (C. Granger, J. Rice eta A. Weissekin batera), Journal of American Statistical Association 81 (1986): 310-320.
* Exogeneity (David F. Hendry eta Jean-Francois Richardekin batera), Econometrica 51 (1983): 277-304.
* Asset Pricing with a Factor ARCH Covariance Structure: Empirical Estimates for Treasury Bills (V. Ng, eta M. Rothschildekin batera) Journal of Econometrics 45 (1990): 213-237.
* Dynamic Conditional Correlation - A Simple Class of Multivariate GARCH Models Journal of Business and Economic Statistics (2002)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014/11/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q295653
* Multimedia: Robert F. Engle / Q295653
# Roy Lichtenstein

Roy Lichtenstein (New York, AEB, 1923ko urriaren 27a - New York, AEB, 1997ko irailaren 29a) Estatu Batuetako margolaria izan zen.

## Biografia

Arte ikasketak egin ondoren, New Yorken hartu zuen bizilekua. Pop Art mugimenduko aitzindaria izan zen.
1951tik aurrera urtero egin zituen erakusketak, baina 1960-1961 arte ez zuen jendearen arreta erakarri. Espresionismo abstraktuari uko eginik, Walt Disneyren pertsonaiak erabili zituen bere lehen lanetan. Publizitateko irudi arruntenetan (Look Mickey, 1961), komikietan (Whaam!, 1963), egunkarietan eta telebistan aukeratu zituen bere margogaiak. 1963-1966 urteetan komikietan oinarrituta egin zituen sailak dira Lichtensteinen lanik onenak.
Teknikaren aldetik, moldiztegiko baliabideak erabili zituen, eta oso ezaugarri berezia da haren obran puntu txikiz eginiko trama. Bere koadro komikietan oinarrituei eta koadro batzuetan oinarrituriko lanei (Cézanne andrearen erretratua, 1962), gustu txarrekoak iritzi zieten kritiko batzuek, eta Estatu Batuetako gizartearen kontrako satira gogortzat beste batzuek. Telebista eta garbigailu-sail bat ere egin zuen (1961). 1964tik aurrera bizitza modernoko irudiak bigarren mailan utzi zituen, eta espresionismo abstraktuari buruzko lan ironikoak, 1930eko arte-apaindurazkoan oinarrituriko lanak eta izadi hilak landu zituen. Geroztik, arte modernoaren joera nagusiak beraren molde berezian landu zituen, modu jostari eta ironikoan interpretatuz. Litografia eta serigrafia ere landu zituen, oso egokiak baitira bere estilorako, eta brontzez ere landu zituen bere pinturetatik ateratako elementu batzuk.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q151679
* Multimedia: Roy Lichtenstein / Q151679