OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Mikel Morris

Mikel Morris Pagoeta, jaiotzez Michael Morris (Denver, Colorado, AEB, 1957ko martxoaren 24a) euskal herritar hiztegigilea, itzultzailea eta irakaslea da. 2021eko azarotik, euskaltzain urgazlea da Euskaltzaindian. Munduko hainbat tokitan bizi eta gero (Estatu Batuak, Angola, Finlandia...), Zarautz du bizileku 1984az geroztik. Ingelesaren eta euskararen arteko Morris hiztegien egile delako famatu da. Jelkidea izan da, eta jendaurreko hainbat kultura ekitalditan parte hartu zuen EAJren ordezkaritzat iraganean.
Euskaltzale sutsua izaki, kritika zorrotzak egin izan dizkie euskalgintzako zenbait erakundek «espainolari begiratzen dion euskara bat» eratzeko duten joerari, euskara gorrotatzen dutenei eta euskara erabiltzen ez duten abertzaleei.

## Oharrak

* ↑ Gogor kritikatu ditu euskalgintzako zenbait erakunderen joera, «espainolari begiratzen dion euskara bat» («euspañola») eratzen dihardutelakoan; euskarak «folklorikoa, heraldikoa, potxoloa, landatarra, xelebrea» izan beharko lukeela diotenak («mundu modernoan tokirik izan gabe»); eta ia beti erdaraz diharduten abertzaleek egindako «erretolika hutsa», batzuen «ageriko hipokrisia» deitu zuena (adibidez, Deia eta Gara egunkariak).

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiak 19 urgazle eta 26 ohorezko berri izendatu ditu
* ↑ (Ingelesez) «About Mikel Morris», berak idatzitako curriculuma.
* ↑ «Mikel Morris: "Hope is in the air" (itxaropena airean dago)» EAJ-PNV.eus 2005-06-15 (Noiz kontsultatua: 2019-03-14).
* ↑ «Illinois Wesleyan University-ko ikasleak Euskadin izan dira eta EAJren ordezkariekin elkartu dira» EAJ-PNV.eus 2006-02-08 (Noiz kontsultatua: 2019-03-14).
* ↑ Morris, Mikel. (2007-11-18). «zenbait herrialdeen izenak euskaraz» ItzuL (Noiz kontsultatua: 2019-03-14).
* ↑ (Ingelesez) «An Interview with Mikel Morris, Part I», Buber's Basque Page, 2008ko udazkena. 2019-03-12an eskuratua.

## Ikus, gainera

* Eusko-estatubatuarrak
* Datuak: Q12263626
# Mikel Mujika

Mikel Mujika Larraiotz (Legazpi, 1998ko abuztuaren 20a) gipuzkoar txirrindularia da.

## Palmaresa

2018
* 2. Loinaz Proban (junior)
* 2. San Bartolome Sarian
* 3. Gervais Memorialan
2019
* 2. Urrakiko Igoeran
* 2. Gervais Memorialan
* 5. Lazkaoko Proban
* 5. Euskaldun Txapelketan
* 7. Bidasoko Itzulian
* 7. Loinaz Proban
2020
* 3. Gervais Memorialan
2021
* 2. Gervais Memorialan
* 7. Santikutz Klasikan
2022
* Gervais Memoriala
* Angolako Centenario Pepino Sari Nagusiko etapa bat
* 2. Laukizko Udala Sarian
* 2. Euskaldun Txapelketan
* 4. Aiztondo Klasikan
* 4. San Isidro Sari Nagusian
* 4. Urrakiko Igoeran
* 4. Loinaz Proban
* 5. San Pedro Sarian
* 6. Nafarroako Itzulian

## Taldeak

* Eibar Energia Hiria-Debabarrena - (2017-2019)
* Caja Rural-Seguros RGA (2020-2021)
* Telco'm-On Clima-Osés - (2022)
* BAI-Sicasal-Petro de Luanda - (2022-2023)
* Óbidos Cycling Team - (2024-)

## Erreferentziak

* ↑ Mikel Mujika - Telco'M | Gervaizen Oroimenezkoa 2022
* ↑ Mikel Mujika podiumeko gailurrera igo da Angolan

## Kanpo estekak

* Mikel Mujika - ProCyclingStats
* Datuak: Q113574523
# Mercadillo zubia

Mercadillo zubia Galdakaoko eraikina da, Bengoetxe auzoan dagoena.
2016ko maiatzaren 24an Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Deskribapena

Galdakaoko Mercadillo zubia Bilboren eta Durangoren arteko bide historikoan dago, Ibaizabal ibaiaren harana zeharkatzen duen bidean, alegia. Hareharrizkoa da, eta lau zubi-begi dauzka.
Zubiaren euskarri, ibaiertzetako estribuak eta hiru zutarri daude. Zutarriak lodiak dira, oin errektangeluarra dute, eta harlangaitzez eginak daude ibaian behera, eta zubi-branka triangeluarrez ibaian gora. Zubi-brankek ertz irregularrak dituzte, hareharri-harlanduzkoak, eta bi gorputzekoak dira. Zubi-begi guztiek harlanduzko inpostak dituzte. Gangak harlangaitz erregularrez eginak daude, eta horretarako, flysch-eko harri xabalak erabili ziren. Arkuetako bazter-zokoak eta horma-atalak, berriz, landu gabeko harriz eginak daude.
Ganga guztiek tamaina desberdina dute. Hegoaldetik iparraldera, bigarrena da handiena, eta alboetan beste bi txikiago ditu; laugarrena itsututa dago. Hori dela eta, zubiaren plataformak malda bikoitza eta asimetrikoa dauka: bigarren gangaren gainean, tarte horizontal labur bat dauka, eta, bi estribuetan, sarrera-arrapalak, malda desberdinekoak. Zabalera dela eta, gurdiak noranzko batean bakarrik igaro zitezkeen, txandaka.
Bazterguneak ditu zubi-branken gainean, eta jatorrizko petrilaren ordez hormigoi-bloke bat jarri da, zubiaren osotasunarekin bat ez datorrena.
Eraikuntza-teknikak aintzat hartuta, esan daiteke zubia XVIII. mendearen bukaerakoa dela eta XVI. mendeko beste baten gainean eraiki zela.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat monumentu hau sailkatutako kultura-ondasun izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).
* ↑ Kultura Ondasun izendapena EHAAn

## Kanpo estekak

* Datuak: Q51123612
# Merbromina

Merbromina, produktuaren merkataritza marka nagusienetik maiz merkurokromo ere deitua, antiseptiko topikoa da, bereziki larruazaleko zauri arinetarako erabiltzen dena. Kimikoki, konposatu organomerkurikoa eta fluoreszeina bat da. Merkurioaren toxikotasuna dela eta, ez da gomendatzen ohiko erabilera. Horregatik, herrialde batzuetan geldiarazi egin da bere salmenta; hala eta guztiz ere, ekoizpen-kostu txikia dela eta, munduko beste herrialde askotan gehien erabiltzen den antiseptikoetako bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q419070
* Multimedia: Merbromin / Q419070
# Mercaderes kalea (Iruñea)

Mercaderes kalea (euskaraz Merkatarien kalea) Iruñeko Alde Zaharrean dagoen kale bat da. Iruñeko udal plaza eta Estafeta kalearen artean dago. Iruñeko entzierroaren ibilbidearen pasalekua da, amaieran Estafetako bihurgunea dagoelarik.

## Iruditegia

* Merkaderes kalearen sarrera Iruñeko udal plazatik ikusia.
* Mercaderes kalea.
* Mercaderes eta Estafeta kaleen bihurguneko kale izendegi plaka.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16518355
* Multimedia: Calle del Mercado, Pamplona / Q16518355
# Mercadillo

Mercadillo Sopuertako sei auzo edo parrokietako bat da (Bizkaia), udalerriko erdialdean kokatuta dagoena Carral eta Baluga artean. Auzune nagusia da, bertan udaletxea tartean baitago.
2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 672 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Mercadilloko biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 551 | 539 | 543 | 548 | 555 | 593 | 631 | 672 |

## Jaiak

Urtero abuztuaren 15ean Jasokundearen Ama eta irailaren 8an Andre Mariaren jaiotza ospatzen dituzte.

## Ondarea

* Jasokundeko Andre Mariaren eliza, 1520an eraiki zuten eta, gero, berreraikia izan zen. Bost aldare eta nabe bakarra ditu.

## Kanpo estekak

* Sopuertako udal webgunea
* Datuak: Q12263454
# Merašice

Merašice Eslovakiako udalerri bat da, Hlohoveceko barrutian kokatuta. 4,94 km²ko azalera du eta 440 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1390. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1043328
* Multimedia: Merašice / Q1043328
# Mercabarnako geltokia

Mercabarna Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelonako udalerrian dago.
Geltokia 2016n inauguratu zen.
* Datuak: Q4889330
* Multimedia: Mercabarna metrostation / Q4889330
# Merbes-le-Château

Merbes-le-Château, Belgikako hegoaldeko udalerria da, Valoniako Hainaut probintzian dagoena. 2011ko erroldaren arabera, 4.283 biztanle ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Direction générale Statistique et Information économique. 2011ko errolda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q668139
* Multimedia: Merbes-le-Château / Q668139
# Mercadilloko geltokia

Mercadillo Espainiako Gaztela eta Leongo tren geltoki bat da, Mena Harana udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Bilbo — Leon

## Zerbitzuak
### Eskualdeko tren

Renfe Feve
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
R4Bilbo ConcordiaAmetzola • Basurto–Ospitalea • Zorrotza–Zorrozgoiti • Irauregi • Zaramillo • Sodupe • Aranguren–Geltokia • Aranguren–Geralekua • Zalla • Balmaseda • Arla–Berron • Ungo–Nava • Mercadillo • Cadagua • Bercedo • Quintana • Espinosa de los Monteros • Redondo • Sotoscueva • Pedrosa • Dosante–Cidad • Robredo–Ahedo • Soncillo • Arija • Llano • las Rozas • Montes Claros • los Carabeos • Mataporquera • Cillamayor • Salinas de Pisuerga • Vado–Cervera • Castrejon de la Peña • Villaverde–Tarilonte • Santibañez de la Peña • Guardo–Geralekua • Guardo–Geltokia • la Espina • Valcuende • Puente Almuhey • Cerezal de la Guzpeña • Prau de la Guzpeña • Llama de la Guzpeña • Valle de las Casas • Sorriba • Cistierna • la Ercina • Boñare • la Veciella • Matallana de Toriu • San Feliz • Asuncion/UniversidadLeon Matallana :

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Feve

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107976029
# Martin Oiartzabal Oiartzabal

    Artikulu hau XX. mendeko gipuzkoarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Martin Oiartzabal (argipena)».
Martin Oiartzabal Oiartzabal (Azpeitia, Gipuzkoa, 1892 – Bilbo, Bizkaia, 1966) euskal idazlea izan zen. Comillasko Unibertsitatean egin zituen eliz ikasketak. Pobesen, Bilbon, Azkoitian, Donostian, Hernanin eta Begoñako apaiz zaharren atseden etxean izan zen apaiz. Argentinan bizi izan zen 1950-1956 urteen bitartean.
Oiartzabalenak dira: Zerurako bidea (1922), Yesu Kisto Gure Yaun eta Yainkoaren bizitza ta Berri Ona (1936) eta Santuen bizitza laburrak. Euzko-Gogoa aldizkarian eman zituen argitara lan ezagunenak eta Orixerekin batera argitaratu zituen El lenguaje vasco (1963) eta Latin hizkuntzaren joskera (1963) lanak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12263165
# Martin Murua

Martin Murua (Gipuzkoa, c. 1525 - Madril, c. 1618) mesedetako elizgizona izan zen, Peruko Erregeorderrian misiolari ibilitakoa. Historia general del Perú izeneko kronika idatzi zuen, inken historia eta espainiarren konkista azaltzen zituena.

## Erreferentziak

* ↑ Auñamendi Eusko Entziklopedia. Martín de Murua. .
* Datuak: Q511649
* Multimedia: Martín de Murúa / Q511649
# Martin Muxika

Martin Muxika Butron (Ordizia, ? – Santiago, 1649ko apirila) euskal militar eta politikaria izan zen.
Armadan karrera egin zuen, Flandrian eta Italian borrokatuz. 1644an Filipe IV.a Espainiakoak Txileko gobernadore izendatu zuten. Gobernadore zuzena izan zen, maputxeekin bakea bilatu zuena. Entsalada bat jatean, pozoitu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Auñamendi Eusko Entziklopedia. Chile (los gobernadores vascos y su época). .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q965363
* Multimedia: Martín de Mújica y Butrón / Q965363
# Martin Müller

Martin Müller (1970eko azaroaren 6a - ) Txekiar Errepublikako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako SK Slavia Praga eta FC Viktoria Plzeň.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q1028067
* Multimedia: Martin Müller (footballer) / Q1028067
# Martin Oiartzabal (argipena)

Martin Oiartzabal ohiko euskal izen eta abizen bat da, mendetan erabilia. Ondorengo pertsonak izan daiteke:
* Martin Oihartzabal, Lapurdiko kapitain eta idazlea (XVI. mendea).
* Martin Oiartzabal Oiartzabal, Gipuzkoako euskal idazlea (1892-1966).
* Martin Oiartzabal, Nafarroako hainbat eraikinen egilea (XVI. mendea).
# Martin Oiartzabal (hargina)

    Artikulu hau XVI. mendeko harginari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Martin Oiartzabal (argipena)».
Martin Oiartzabal XVI. mendeko gipuzkoar hargina izan zen, dirudienez Nafarroako Allo herrian finkatua. Petri Oiartzabal Nafarroako Gorteko eskribaua izan zuen seme.
Espainiarrek Nafarroa konkistatu ondoren, bizkaitar, gipuzkoar eta arabar ugarik hartu zuten Nafarroako bidea, han bizimodua ateratzeko. Martinek, bere lanbideko hainbestek bezala, berdin egin zuen. Behin hara zela, Larraga, Berbintzana, Mendigorria eta Leringo ureztaketa sistemak diseinatu zituen, baita Gares, Elizagorria, Iratxe, Mendabia eta Alloko elizak ere. Nafarroako horietako herri batean geratu zen bizitzen.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) Monteano Sorbet, Peio J.. (2017). El iceberg Navarro. Arre, Navarra: Pamiela, 184 or. ISBN 978-84-7681-991-3..
* Datuak: Q41804320
# Martin Oihartzabal

    Artikulu hau ziburutar itsasgizonari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Martin Oiartzabal (argipena)».
Martin Oihartzabal (frantsesez eta gaztelaniaz Martin de Hoyarçabal) Lapurdiko Ziburu udalerrian jaiotako euskaldun itsasgizon bat izan zen. 1579an Ternuari buruzko itsasgida bat idazteagatik ezaguna egin zen, bertan uharte hartan nabigatzeko laguntza eta bertako distantzia eta lekuen datu lagungarrien berri eman zuen. Guzti hau bere Les voyages aventureux du Capitaine Martin de Hoyarsal, habitant du çubiburu izeneko liburuan frantsesez jaso zituen, gida hau luzaroan Frantzia nahiz Espainiako itsasgizon ugarik erabili izan zutelarik. Horren adibide bere liburuko testu zati hau dugu:
| « | Gisent cap de S.Marie & Plaisence nort nordest & su surroest, ya 9. l. Ite tu fois sçavoir que quand tu iras du cap de S. Marie, en ceste routte de nort nordest, tu trouueras vne poincte longue que se nomme Amigaiz dela à Plaisence ya 4 lieuës, & du cap de S. Marie 5 lieuës, apres que tu auras passé ledict Amigaiz, tu trouueras Plaisence. | » |
| Martin Oihartzabal. Les voyages aventureux du Capitaine Martin de Hoyarsal, habitant du çubiburu. ||
1677an Piarres Etxeberrik itsas gida hura lapurterara euskaratu zuen. Testu zati hau horren argibide:
| « | *Halaber Iaquinbeharduçu Ioatençarenean arrutahortan causitucoduçula puntabat ceñary baitaritça punta Mehea eta handican placençarat dire, 5. lecoa handy eta punta mehitican bururat, 4. l. noizere iragaten baituçu punta mehea handic lehenbicico baian içanenda placença istriborreco aldearequin. | » |
| Pierre Etxeberriren euskaratzea. ||

## Erreferentziak

* ↑ Red Bay. Auñamendi entziklopedia. Euskomedia.org (Gaztelaniaz)

## Ikus gainera

* Euskal Herriko baleazale

## Kanpo estekak

* Bale-arrantzaleak. Zientzia.com (Ingelesez)
* Testu osoa Gallica datu basean
* Datuak: Q12263166
* Multimedia: Martin de Hoyarsabal / Q12263166
* Jatorrizko testuak: Egilea:Martin Oihartzabal
# Martin Niemöller

Martin Niemöller -izen osoa Friedrich Gustav Emil Martin Niemöller- (Lippstadt, 1892ko urtarrilaren 14a - Wiesbaden, 1984ko martxoaren 6a) alemaniar teologo eta ministro protestantea izan zen, nazien aurka nabarmendu zena. Lehenbizi... etorri ziren olerkia idazteagatik egin zen ospetsu.

## Bizitza

Lehen Mundu Gerran Alemaniako Itsas Armadako ofiziala izan zen; gerra bukatu eta Teologia ikasi zuen Münsterren. Kontserbadore nazionalista zen ideologiaz, eta hasiera batean Adolf Hitlerren alde egin zuen. Gero Eliza Aitorlea taldearen sortzaileetako bat izan zen, Eliza ebanjelikoaren barnean. Eliza Aitorleak Alemaniako eliza protestanteak nazifikatzearen aurka egin zuen. Naziei horrela aurka egiteagatik, Niemöller Sachsenhausen eta Dachauko kontzentrazio esparruetan izan zen preso 1937tik 1945 arte.
Bakearen alde eta armen aurka jardun zuen. 1961ean Elizen Munduko Kontseiluko sei lehendakarietako bat izateko aukeratu zuten, eta kargu horretan jardun zuen 1968 arte. Arma nuklearren aurka azaldu zen, eta Gerra Hotza baretzearen alde lan egin zuen. Bakearen Lenin Saria eman zioten 1967an.

## Lehenbizi... etorri ziren

1946ko urtarrilaren 6an errezitatu zuen olerki hau, Frankfurten egindako biltzar batean. Geroztik asko zabaldu da mundu osoan, eta hainbat bertsio egin dira.
| Alemanez | Euskaraz |
| Als die Nazis die Kommunisten holten, habe ich geschwiegen; ich war ja kein Kommunist. Als sie die Sozialdemokraten einsperrten, habe ich geschwiegen; ich war ja kein Sozialdemokrat. Als sie die Gewerkschafter holten, habe ich nicht protestiert; ich war ja kein Gewerkschafter. Als sie die Juden holten, habe ich geschwiegen; ich war ja kein Jude. Als sie mich holten, gab es keinen mehr, der protestierte. | Naziak komunisten bila etorri zirenean, isilik geratu nintzen, ni ez bainintzen komunista. Sozialdemokratak espetxeratu zituztenean, isilik geratu nintzen, ni ez bainintzen sozialdemokrata. Sindikalisten bila etorri zirenean, ez nuen protesta egin, ni ez bainintzen sindikalista. Juduen bila etorri zirenean, isilik geratu nintzen, ni ez bainintzen judua. Nire bila etorri zirenean, ez zen inor geratzen protesta egiteko. |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Stein, Leo (1941eko maiatza): «Niemoeller speaks! An Exclusive Report By One Who Lived 22 Months In Prison With The Famous German Pastor Who Defied Adolf Hitler», The National Jewish Monthly. Ikus 284–285, 301–302. orrialdeak.
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* Datuak: Q153839
* Multimedia: Martin Niemöller / Q153839
# Martin Oianburu Artze

Martin Oianburu Artze (1881, Lizaso, Ultzama, - 1975, Mexiko) nafar enpresaburu bat izan zen.

## Bizitza

Karlista pentsamoldeko senide ugariko baserritar edo nekazari familia batean jaioa, Hirugarren Karlistaldiaren ondorioz eta jada Mexikon zegoen Braulio Iriarte elizondar enpresaburuaren eskutik herrialde hartara emigratu zuen, ziurrenik 1896an eta 14-15 urterekin.
Okin gisa eta arrantxo batean ere lan egin zuen, betiere Brauli Iriarteren ardurapean. Hiru hamarkaden ondoren lortutako dirutzari ezker El Soto okindegia erosi zuen. Honela, apika okindegiak eta lursailak erosiz enpresaburu arrakastatsua bilakatu zen, sekulako dirutza bereganatuz.
Mexikon hil zen 1975an.

## Kanpo estekak

* Martin Oianbururen biografia. Los empresarios mexicanos de origen vasco y el desarrollo del capitalismo en México. 1880-1950. Carlos Herrero B., 2004 (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q23948101
# Max Scheler

Max Scheler (Munich, Alemania, 1874ko abuztuaren 22a - Frankfurt am Main, Alemania, 1928ko maiatzaren 19a) alemaniar filosofoa izan zen. Edmund Husserlen fenomenologia garatu zuen bere lanetan. Jenako Unibertsitatean ezagutu zuen Husserlen obra.

## Biografia

1907tik 1910era bitartean, Municheko Unibertsitateko irakaslea izan zen, eta 1910. urtetik aurrera, Berlinen hartu zuen bizilekua, idazteko asmoz. 1917. urtea baino lehen idatzi zituen bere obra garrantzitsuenak, eta urte hartan hasi zen diplomatiko gisa Alemaniako Kanpo Arazoetarako Ministerioarentzat lanean, Genevan eta Hagan. 1920. urtean teoria bakezaleak azaldu zituen eta katoliko bihurtu zen, eta 1924an munduaren ikuspegi panteista aldarrikatu zuen.
Schelerrek bihotzaren (Fühlen) edo senaren emozioen fenomenologia landu zuen; objektuak "etikoak" dira aldez aurretik, balio objektibo aldaezina dute, eta hierarkia baten arabera ordenatzen dira. Kanten filosofian ez bezala, formen etikaren ordez balioen etika materiala da nagusi Schelerrenean. Jainkoa edo goreneko pertsona da Schelerren sistemaren giltzarria. Geroko urteetan, ordea, ikuspegia aldatu eta gizakia ezarri zuen Jainkoaren lekuan.
Obra nagusiak: Der Formalismus in der Ethik und die materiale Wertethik (1913-1916, "Formalismoa etikaren alorrean eta balioen etika materiala"), Wesen und Formen der Sympathie (1923, "Sinpatiaren izaera eta formak"), Die Wissensformen und die Geselschaft (1926, "Ezagutzaren formak eta gizartea"), Die Stellung des Menschen im Kosmos (1928, "Gizakiaren lekua munduan").

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q76521
* Multimedia: Max Scheler / Q76521
# Max Théon

Max Théon (1848ko azaroaren 17a - 1927ko martxoaren 4a) agian Louis-Maximilian Bimstein jaioa, poloniar kabalista eta okultista judua izan zen. Londresen, oraindik gaztea zela, Luxorreko Senidetasun Hermetikoa inspiratu zuen 1884an, baina badirudi zerikusi gutxi duela erakundearen eguneroko funtzionamenduarekin edo, hain zuzen ere, bere benetako irakaspenekin. Ondoren, 1900. urtean Mugimendu Kosmikoaren sorreraren jatorria izango da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q330781
* Multimedia: Max Théon / Q330781
# Max Velthuijs

Max Velthuijs (Haga, Herbehereak, 1923ko maiatzaren 22a - 2005eko urtarrilaren 25a) herbeheretar ilustratzailea da. Hans Christian Andersen saria eskuratu zuen 2004an, haur eta gazte literaturari egindako ekarpenagatik.

## Bizitza

Haurtzarotik gustatu izan zitzaion marraztea. Bigarren Mundu Gerra garaian bere familia Amsterdamera joan zen bizitzera Academie voor Kunsten Beeldende eskolan margolaritza eta diseinu grafikoa ikasi zituen. Gustuko zituen ikasketa haiek, baina bertan behera utzi behar izan zituen 1944an hiria ebakuatu behar izan zutenean.
Gerra amaitzean Hagara itzuli zen eta politika gaiei buruzko grabatuak, afixak, zigiluak, liburuen azalak, animazio filmak, iragarkiak eta telebista iragarkiak egiten hasi zen. Orduan ohartu zen benetan zer egin nahi zuen: liburuak ilustratu eta diseinatu.
Herbehereetako haur ilustratzailerik ezagunena izan zen eta hainbat sari eskuratu zituen. Bere 80 urtebetetzearekin batera, bere ibilbideari buruzko atzera begirako erakusketa egin zen 2003an. 2004an, berriz, Ilustrazioaren Hans Christian Andersen saria jaso zuen.
2005eko urtarrilaren 25ean hil zen eta urtebetera bere omenezko saria sortu zuten. Orain Max Velthuijs-prijs (Max Velthuijs-sariak) banatzen dira hiru urtean behin Herbehereetako haur literaturako ilustratzailerik onenen artean. Lehenengoa 2007an banatu zen eta Mance Post ilustratzaileak jaso zuen. 2016an, berriz, Dick Bruna ilustratzailearentzat izan da saria.

## Ilustratzaile ibilbidea

Ilustratzaile ibilbidea 1962an hasi zuen, Herbehereetako argitaletxe batek haurrentzako errima liburu ezagun bat ilustratzeko eskatu zionean: Versjes die wij nooit vergeten (Inoiz ahaztuko ez ditugu errimak). Lehenago beste zenbait ilustratzaile ezagunek ere ilustratutako liburua zen, baina liburuaren hamargarren edizioa, Velthuijs-en ilustrazioak zituena, berezia izan zen.
1969an idatzi eta ilustratu zuen Der Junge und der Fisch liburuak eman zion nazioarteko ospea. Liburu horrekin, hain zuzen, Bratislavako Ilustratzaileen Biurtekoko Urrezko Sagarra eskuratu zuen 1971n, eta Treize saria (Frantzia).
Kikker edo euskarara itzulitako Igela bilduma izan da bere lanik ezagunenetarikoa Igela eta arrotza, Igela beldurrez dago, Bai ausarta dela igela eta Igela igela da.

## Euskarara ekarritako lanak

* Krokodilo margolaria (1993)
* Igela eta arrotza (1994/2014)
* Igela beldurrez dago (1995/2014)
* Bai ausarta dela igela (1996/2014)
* Igela igela da (2014)

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Ingelesez) Max Velthuijs. (Noiz kontsultatua: 2016-06-14).
* 1 2 (Nederlanderaz) Biografie. (Noiz kontsultatua: 2016-06-14).

## Kanpo loturak

Max Velthuijs-en web gune ofiziala
* Datuak: Q1633069
* Multimedia: Max Velthuijs / Q1633069
# Max Verboeket

Maximilian Leo Hubert Maria (Max) Verboeket (Hoensbroek, 1922 - Maastricht, 2015) artista grafiko, diseinatzaile industrial eta irakasle herbereetarra izan zen. Maastrichteko Kristalunie enpresako disenatzaile nagusia izan zen 1954-1972 tartean, zeinean kristalezko baxera eta ontziteria multzoak diseinatzen nabarmendu zen.
1956an egindako Carnaval izeneko sorta izan zen bere lanik ezagunena. 1969tik aurrera arte aplikatuetako irakaslea izan zen Maastrichteko ikastetxe profesional batean.

## Lanen iruditegia

* "Carnaval" multzoa.-
* "Antiqua" multzoa.
* KristalunieKen izeneko lana.
* KristalunieK M izeneko lana.

## Erreferentziak

* ↑ «Maastricht Carnaval Glas» www.antiekenkunst.nl (Noiz kontsultatua: 2020-09-21).
* Datuak: Q2850859
* Multimedia: Max Verboeket / Q2850859