OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Daniel Nathans

Daniel Nathans (Wilmington, Delaware, AEB, 1928ko urriaren 30a - Baltimore, AEB, 1999ko azaroaren 16a) Estatu Batuetako mikrobiologo eta sendagilea izan zen.

## Biografia

Genetika molekularreko ikerketan aritu zen Werner Arberrekin eta Hamilton Smithekin batera. DNA-molekula erraldoiak aldarazten dituzten entzimak aurkitu zituzten, eta DNAk gordetzen duen informazio genetikoa aztertzeko baliatu zuten aurkikuntza hura. Hiru zientzialarioi Medikuntzako Nobel saria eman zieten 1978an.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q295706
* Multimedia: Daniel Nathans / Q295706
# Daniel Nieto Vela

Daniel "Dani" Nieto Vela (Palma Nova, 1991ko maiatzaren 4a) espainiar futbolaria da. Ezker hegalean jokatzen duen jokalaria. Eibar KE-n egon zen Bere aurreko taldea Bartzelona B izan zen, izan ere Bartzelonaren harrobiko jokalaria da.

## Erreferentziak

* Datuak: Q5216245
# Daniel Moyano

Daniel Moyano (Buenos Aires, Argentina, 1930eko urriaren 6a - Madril, Espainia, 1992ko uztailaren 1a) gaztelaniazko idazlea, kazetaria eta musikagilea izan zen.

## Bizitza

1976an bere herrialdea (Argentina) utzi behar izan zuen, Videla jeneralaren estatu-kolpearen kontra egiteagatik. Orduan, Madrila joan zen eta kazetaritzan hasi zen lanean. Baina beste hainbat lanbidetan aritu behar izan zuen: igeltsero, mekaniko, biolinista, esate baterako.
Lehenengo liburua Argentinan argitaratu zuen 1960. urtean, Artistas de variedades (Barietateko artistak). Lan hark harrera ona izan zuen, bai kritikarien aldetik, bai irakurleen aldetik. Daniel Moyanok Buenos Aires hiriaren eta Argentinako gainerako lurraldeen arteko harremana aztertu zuen oinarrian, herrialdearen barrualdetik hiribururako migrazioaren bidez: La lombriz (1964, Zizarea), Una luz muy lejana (1966, Oso urruneko argi bat), El fuego interrumpido (1967, Su-etena), El oscuro (1968, Iluna), El trino del diablo (1974, Deabruaren txioa), El vuelo del tigre (1976, Tigrearen hegaldia), Libro de navíos y borrascas (1983, Itsasontzien eta ekaitzen liburua). Eleberriez gainera, ipuinak ere idatzi zituen: El monstruo y otros relatos (1967, Mamua eta beste kontakizun batzuk). Moyanoren beste lan aipagarriak dira Mi música es para esta gente (1970, Nire musika jende honentzat egina da) eta El estuche de cocodrilo (1974, Krokodrilozko estutxea).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q459450
* Multimedia: Daniel Moyano / Q459450
# Daniel Muxika

Daniel Múgica Díaz (Donostia, Gipuzkoa, 1967ko apirilaren 4a -) gipuzkoar idazlea da. Literaturaz gain, antzerki, telebista eta zinemarako gidoiak idatzi izan ditu.
Enrique Múgica politikariaren semea da.

## Biografia

Hamaika urte zituela Madrila joan zen bizitzera. Oso gazterik hasi zen idazten; 1988an idatzi zuen lehenengo eleberria, En los hilos de títere (Txotxongiloaren harietan), eta 1989an Sevillako Ateneo Saria irabazi zuen Uno se vuelve loco (Bat erotu egiten da) lanarekin. 1991n Mar calamidad (Itsaso zorigaitza) kontakizun-liburua argitaratu zuen. 1993an antzerki-lan bat, La habitación escondida (Gela ezkutatua), eta La habitación que faltaba (Falta zen gela) eleberria argitaratu zituen. Gazteentzako idatzi dituen lanen artean aipagarriak dira: La bici Cleta (1994), Alba y el laberinto de las sombras (1995, Alba eta itzalen labirintoa), Alba y el recaudador de aguas (1995, Alba eta ur zerga-biltzailea), Alba y la maldición gamada (1995, Alba eta madarikazio gamatua) eta Alba y los cazadores de arañas (1995, Alba eta armiarma-ehiztariak). 1998an Corazón negro (Bihotz beltza) eleberria argitaratu zuen.

## Sariak

* Ateneo de Sevilla Saria ("Uno se vuelve loco" eleberriagatik). ​
* Jaén Saria ("La dulzura" eleberriagatik).
* Menorcako nazioarteko zinemaldia. Publikoaren Saria. "Vientos de mal" pelikulagatik. 1999.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko idazle erdaldunak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20165610
* Multimedia: Daniel Múgica / Q20165610
# Daniel O'Connell

Daniel O'Connell (irlanderaz: Dónal Ó Conaill; 1776ko abuztuaren 6a, Cahersiveen, Kerryko konderria – 1847ko maiatzaren 15a), Askatzailea (The Liberator) ere ezagutua izan zen, XIX. mendearen lehen erdialdeko Irlandako pertsonaia politiko garrantzitsuena izan zen. Bortizkeria erabiltzen zuten Irlandaren aldeko altxamenduekiko oso kritikoa izan zen, uhartearen askatasunak odol tanta bat bera ere balio ez zuela esateraino iritsi zelarik. Betiere aldaketa politikoa lortzeko asmoz metodo populista edo herrikoi eta parlamentarioak erabili zituen.
1828ko uztailean O’ Connellek gehiengo handi batekin Ingalaterrako gobernu hautagaia garaitu zuen, halere Test Act delako legeak amankomunen ganberarako sarrera galarazi zion. Nahiz eta matxinada eta istiluen beldur izan, tory gobernuak 1829an onartutako Test Act legearen aurkako proposamena har zezan behartuarazi zuen.
* Datuak: Q314917
* Multimedia: Daniel O'Connell / Q314917
# Daisuke Miyakawa

Daisuke Miyakawa (japonieraz: 宮川 大輔, 1979ko urriaren 6a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka, Thespa Kusatsu eta Giravanz Kitakyushu.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3302242
# Daisuke Saito

Daisuke Saito (japonieraz: 斎藤 大輔, 1974ko azaroaren 19a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka, Cerezo Osaka eta JEF United Chiba.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q1524511
# Daisuke Nakaharai

Daisuke Nakaharai (japonieraz: 中払 大介, 1977ko maiatzaren 22a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Avispa Fukuoka eta Kyoto Sanga FC.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q281530
# Daisuke Nasu

Daisuke Nasu (japonieraz: 那須 大亮, Nasu Daisuke, 1981eko urriaren 10a -) Japoniako futbolaria da. 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ FIFA

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q276233
* Multimedia: Daisuke Nasu / Q276233
# Daisuke Nitta

Daisuke Nitta (japonieraz: 新田 大介, 1980ko maiatzaren 11 - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Avispa Fukuoka.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3244948
# Daisuke Oku

Daisuke Oku (japonieraz: 奥 大介, 1976ko otsailaren 7a - 2014ko urriaren 17a) Japoniako futbolaria izan zen.

## Selekzio nazionala

Japoniako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 1998 | 1 | 0 |
| 1999 | 5 | 1 |
| 2000 | 12 | 1 |
| 2001 | 4 | 0 |
| 2002 | 0 | 0 |
| 2003 | 3 | 0 |
| 2004 | 1 | 0 |
| Guztira | 26 | 2 |

## Kanpo loturak

* National Football Teams
* Japan National Football Team Database
* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q2464424
# Daisuke Nakamaki

Daisuke Nakamaki (japonieraz: 中牧 大輔, 1986ko maiatzaren 27a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako JEF United Chiba eta Fagiano Okayama.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q12858055
# Daisuke Nakamori

Daisuke Nakamori (japonieraz: 中森 大介, 1974ko uztailaren 10a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Montedio Yamagata.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3263590
# Daisuke Saito (1980)

Daisuke Saito (japonieraz: 斉藤 大介, 1980ko abuztuaren 29a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kyoto Sanga FC, Vegalta Sendai eta Tokushima Vortis.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q1654108
# Daisuke Sakai

Daisuke Sakai (japonieraz: 坂井 大将, 1997ko urtarrilaren 18a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Oita Trinita.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q17158613
# Deabururen zubia

Deabururen zubia Urraul ibarreko Irunberri udalerrian Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Irati ibaiaren gainean. Donejakue bidearen ondare kontsideratua dago.

## Deskribapena

Arku bakarra eraikitzea, gaur egun eraitsita dagoena. Irati ibaia Irunberriko arroilaren irteeran zeharkatzen du. Arkuak 8 metroko argia du, ibaiaren ohiko mailatik 15 metrora. 2 m-ko zabalera du. Frantziarrek hondoratu zuten 1812an. Elezaharren arrazoia izan da.

## Kondaira

Zubiaren sorrera azaltzeko erabiltzen den historiaren arabera, arroilaren alde batean jauregi batean, gizon bat bizi zen. Gizon honek arroilaren beste aldean zegoen iturri batengana ura hartzeko, zubi moduko bat behar zuen. Gau batean deabrua agertu eta apustu bat egin zuten, deabrua goizean goiz zubia bukatua bazeukan, gizonak bere arima emango zion bestela zubia gizonarentzat izango zen bakarrik. Deabruak ez zuen zubia bukatu goizerako eta zubia gizonarentzat geratu zen.

## Erreferentziak

* Nafarroako Entziklopedia Handia | IRUNBERRIKO ZUBIAK. (Noiz kontsultatua: 2021-07-27).
* ↑ (Ingelesez) Centre, UNESCO World Heritage. «Routes of Santiago de Compostela: Camino Francés and Routes of Northern Spain» UNESCO World Heritage Centre (Noiz kontsultatua: 2021-07-27).

## Ikus, gainera

* Irunberri
* Irati ibaia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110363403
# Deabruaren letaginak

Deabruaren letaginak Fernando Morillo idazle azpeitiarraren liburua da. 2011n argitaratu zen, Gaumin argitaletxearen eskutik.

## Kanpo estekak

* Deabruaren letaginak liburuaren informazioa Fernando Morilloren webgunean
* Eleberriaren lehen orrialdeak
* Datuak: Q12256107
# Deabruaren nukleoa

Deabruaren nukleoa (ingelesez: Demon core) 6,2 kiloko eta esfera itxurako plutonio masa subkritiko batek jasotako ezizena da. Esfera hori, Los Alamosko Laborategi Nazionalean, masa kritikora iritsi zen 1945 eta 1946ko istripu banatan. Lehendabiziko istripuan, askatutako erradiazio kopuru handia jasotzearen ondorioz, zientzialari bat pozoitu eta hil egin zen. Bigarren istripuaren ondorioz, deabruaren nukleoa ezizena jaso zuen.
1945eko abuztuaren 21ean, plutonio nukleoak Harry Daghlian zuzenean jo zuen erradiazio-segida bat eragin zuen. Fisikariak plutonio nukleoarekin neutroien erreflexio esperimentuetan bakarka lan egitearen akatsa burutu zuen. Nukleoa neutroien islatzaileak ziren tungstenozko adreilu pila baten barnean ezarria izan zen, muntatzea masa kritikora hurbildu zedin. Muntatzearen inguruan adreilu bat jartzean ari zela, istripuz nukleoan erori zitzaion, horrek masa superkritiko batean bilakatu zuen. Adreilua berehala kendu arren, Daghlianek erradiazio dosi hilgarria jaso zuen.
Bederatzi hilabete beranduago, 1946ko maiatzaren 21ean, Louis Slotin kanadar fisikaria eta beste zientzialari batzuk Los Álamosko Laborategi Nazionalan bi beriliozko semiesfera (neutroien material islatzailea) aurrez Daghlian hil zuen plutonio esfera berdinaren inguruan jarriz fisio erreakzio bat sortzeko erakustaldi batean ari ziren. Slotinek eskuan bi hemisferioak banaturik baina partzialki itxirik mantentzen zituen bihurkina zeukan. Bapatean, bihurkinak irrist egin, hemisferioak guztiz itxi eta nukleoa maila superkritikora ailegatu zen, erradiazio kopuru handia askatuz. Slotinek berehala bi erdiak banatu zituen, kate-erreakzioa etenaz eta berarekin batera laborategian zeuden gainontzeko zientzialarien bizitzak salbatuz. Handik beredatzi egunera Louis Slotin jasotako erradiazioak pozoindurik hil zen.
Deabruaren nukleoa Japoniaren aurkako bonba atomikoan erabiltzeko aukera aztertu zen. Halere, azkenean, 1946ko uztailaren 1ean, Crossroads operazioko Able leherketa atomikoan erabilia izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1186448
* Multimedia: Demon core / Q1186448
# Deabruaren zubia (argipena)

Deabruaren zubia hitzek adiera zenbait ditu:
* Deabruaren zubia Irunberriko zubi urperatua.
* Kastrexanako zubia Kastrexanako zubia.
* Deabruaren zubia (Martorell), Kataluniako Martorell eta Castellbisbal udalerrietan.
* Deabruaren zubia (Saint-Jean-de-Fos) Frantziako Languedoc-Roussillonen dagoen zubia.
# Deabruaren eskola

Deabruaren eskola euskal idazle batzuek sortutako literaturaren inguruko webgunea da. Ekimena 2020an jarri zen martxan. Euskal literaturaren ikuspuntutik oso eskaintza zabala eta aberatsa ematen dute. Webgunearen helburua euskaraz idatzitako testu eta testigantza ederrenak biltzea, sormena sustatzea eta literaturaren ezagutza zabaltzea.

## Izena

Nolabait izena Axular eta deabruaren arteko kondaira batekin lotzen da. Herri gogoak gorde du Axularren irudi erdi mitikoa: Axular, kristau jakituriaren eredu, Salamancan ikasia, Sarako deabruaren eskolan ikasi ondoren deabrua engainatu eta garaitu zuen.

## Ezaugarriak

"Testu ederrak irakurtzeko leku bat". Definizo horrekin hasten da "Zer da Deabruaren Eskola?" galderaren erantzuna. "Literaturaren itsaso zabalean topatzen dugun edertasuna konpartitzeko proiektu bat. Gustatzen zaizkigun testuak hautatu ditugu, ederrak eta edertasunaren aldekoak, humanoak eta humanitatearen aldekoak, ezagutzaz beteak eta ezagutzaren aldekoak".
Ekimenaren atzean hiru pertsona daude: Irati Jimenez idazlea, Esteban Montorio Monti diseinatzailea eta Mikel Soto idazle eta editorea. Aukeratu dituzten testuak iraganekoak dira askotan, baina ez beti. Testuekin batera elkarrizketak, argazkiak, poemak, fikzioak... aurki daitezke. Halaber, "Aker larrea, Leizeko eskola" aurkeztu dute webgune berean; horren helburua literatura edo, hobeto esanda, idazkera eskola planteatzen dute. Eskolakide izateko helbide batera idatzi behar da: deabruareneskola@gmail.com

## Erreferentziak

* ↑ https://sustatu.eus/1608733272
* ↑ https://www.gazteaukera.euskadi.eus/r58-gtxarte4/eu/contenidos/termino/_c00657/eu_a_6570/a6570.html
* ↑ http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/axular/ar-16352/
* ↑ https://www.armiarma.eus/emailuok/?p=17656

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala.
* Datuak: Q104531023
# Deabruaren gurutzea

Deabruaren gurutzea (gaztelaniaz: La cruz del diablo) Gustavo Adolfo Bécquer idazleak 1860an argitaratu zuen ipuina da. 1998. urtean Jon Beranoagirrek euskaratu zuen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Jainkoarren eskatzen dizut! Mundu honetan duzun gauzarik sakratuenagatik, jauna, estal ezazu burua eta urrundu lehenbailehen gurutze honetatik! Jainkoaren laguntza eskatu gabe deabruarena eskatzen baduzu, benetan etsita egon behar duzu!.

## Erreferentziak

* ↑ www.distritexto.co

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1834840
# Deabruaren harrikatzea

Deabruaren harrikatzea edo Satanen harrikatzea (arabieraz: مي الجمرات‎‎, ramy al-jamarāt) literalki "jamarāt-en jaurtiketa", "jamarāt" hitzak "errekarrien lekua" esan nahi du, urtero Islameko Haj erromesaldian burutzen den ospakizuna da, Saudi Arabiako Meka hiriko Mina kokalekuan.
Erritual saila batez osatua dago, hauetan zehar erromesek Deabrua islatzen duten hiru hormei (antzina hiru zutabe) errekarriak jaurtikitzen dizkiete. Ekintza honetan erlijio esanahia Ibrahimekin lotura du, Islamaren usadioaren arabera, honi Deabrua toki honetantxe hiru aldiz agertu omen baitzitzaion. Baina Jibrayil goiaingeruaren aholkuz, Ibrahimek Deabrua hiru bider harrikatu zuen.
Antzina hiru zutabe harrikatu ohi ziren, baina 2004an Saudi Arabiar agintariek 26 metro luzeko hormaz ordezkatu zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Burton, Richard Francis. (1857). Personal Narrative of a Pilgrimage to El Medinah and Meccah. , 226 or..
* ↑ (Ingelesez) Sunan Abu Dawud: Chapters 519-1337. Sh. M. Ashraf.
* ↑ (Ingelesez) Hughes, Thomas Patrick. (1995). Dictionary of Islam. , 225 or. ISBN 978-81-206-0672-2..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q585619
* Multimedia: Stoning of the Devil / Q585619
# Deabruaren hiztegia

Deabruaren hiztegia Ambrose Bierce idazle estatubatuarraren liburu ezaguna 1911. urtean kaleratu zen. Sailkatzeko garaian ez da liburu erraza, funtsean hainbat definizio original, sarkastiko eta xelebrekeriaren bilduma izanik.

## Historia

Gero Deabruaren Hiztegia izango zena 1881ean astekari batean hasi zen argitaratzen, eta oso tarteka jarraitu zuen 1906ra arte. Urte horretan zati handi bat liburu moduan plazaratu zen, The Cynic's Word Book (Zinikoaren Hitzen liburua) izenburupean. Lanak hasieran ez zuen oso harrera ona izan. Behin betiko bertsioa 1911n argitaratu zen. 1955ean frantsesezko itzulpena argitaratu zen, Jean Cocteauren hitzaurrearekin. Euskaraz 2000.urtean plazaratu zen, Xabier Olarraren itzulpenaz.

## Egitura

Goian aipatu den moduan, liburua definizio bilduma bat da, hiztegi moduko liburua, alegia. Hitzaren ondoren definizioa ez bada jasotzen, poema bat edo narrazio txiki bat azaltzen du. Hori guztia tonu ziniko eta zorrotzez. Bierceren lumak gizarte osoa kritikatzen du: ohiturak, politikariak, emakumeak, literatura...

## Erreferentziak

* ↑ http://www.eizie.eus/Argitalpenak/itzulpena/deabrua1.pdf%5B%5D

## Kanpo estekak

* Liburua Armiarma proiektuaren webgunean.
* (Ingelesez):Jatorrizko edizioa.
* Datuak: Q1147121
# Deabruaren zubia (Saint-Jean-de-Fos)

Deabruaren zubia (frantsesez: pont du Diable) Frantziako Saint-Jean-de-Fos (Languedoc-Roussillon) herrian dagoen harrizko eraikuntza erromanikoa da. Zubiak bi arku ditu. 65 metroko luzera du, lau zabalerakoa eta 18 metro garaiera.

## Lekua

Herault ibaiaren arroilen gainean eraikia, Anianetik lau kilometro ipar-mendebaldean dago.

## Historia

Frantziako zubi zaharrenetariko bat da. Zubia XI. mendean egin zen eta bi abadien itunaren ondorioa izan zen, Anianeko abadia eta Saint-Guilhem-le-Déserteko abadia artekoa; horrela dago jasota Gelloneko kartularioan. 1770 inguruan zubia aldatu zen, zabalera eta garaiera handiago emateko. 1935ko apirilaren 5ean Frantziako Kultura Ministerioak Frantziako Monumentu Historiko izendatu zuen. 1998tik, bestetik, Frantziako Donejakuen Bideekin batera Gizateriaren Ondarea bezala sailkatua izan zen, 868-033 zenbakiarekin.

## Kondaira

Zubiarekin lotuta horrelako eraikinetan ohiko kondaira bat aurkitu dugu. Zubia altxatzerakoan, gizonek egunean zehar eraikitakoa gauean deabruak botatzen zuen. Egun batean, gizonezkoek deabruarekin hitzarmena lotu zuten: deabruak zubia eraikitzen utziko zien baina, horren truke, deabruak bertatik igaroko zuen lehen arima hartuko luke. Gizonek zubia eraiki zuten baina, behin bukatuez gero, inork ez zuen deabruari arima eman nahi. Hau engainatzen saiatu ziren, zakur bat zubia igaro arazten. Erabat haserretuta, deabrua, orduan, zubia botatzen saiatu zen, lortu gabe. Azkenik, etsituta, zubitik bere burua bota zuen eta hortik dator toponimoa.

## Erreferentziak

* ↑ Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. PA00103697. .

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Caminos de Santiago de Compostela en Francia, Patrimonio de la humanidad de la Unesco
* (Frantsesez):Pont du Diable, Frantziako Kultura Ministerioaren kultura ondarearen inbentarioa.
* Datuak: Q995023
* Multimedia: Pont du Diable (Hérault) / Q995023
# Dekonstrukzio

Dekonstrukzioa filosofia garaikidearen metodo bat da, kontzeptuen bilakaera historikoa aztertzeko testuen analisia lehenesten duena. Filosofia, literatura edo bestelako testuak zorrotz aztertzen ditu, haien hutsuneak eta zentzu nahasketak azaleratzeko, adierazpen iradokiak eta adierazten ez dena ardatz edukita. Testuen azterketaz diharduen teoria postestrukturalista da dekonstrukzioa, 1960ko hamarraldian zabaldu zena.
Dekonstrukzioak frogatu nahi du testuen oinarriak berez konplexuak, ezegonkorrak edo ezinezkoak direla. Hau da, testuek esanahi kontraesankorrak eta bateraezinak dauzkate, eta interpretazio bat baino gehiago dituzte. Hortaz, interpretazioa ezin da puntu jakin batez harago joan. Derridak "aporia" deitu zion puntu horri. J. Hillis Millerrek honela deskribatu zuen dekonstrukzioa:
| « | dekonstrukzioa ez datza testu baten egitura desegitean, baizik eta testuak bere burua desegin duela erakustean. Sendoa zirudien zola airez beterik baino ez dago. | » |
Dekonstrukzio terminoa Heideggerrek erabili zuen lehendabiziz, baina Derridaren lanagatik bilakatu zen ohiko haren erabilpena.

## Jatorria eta helburua

Dekonstrukzioaren aitzindari nagusia Jacques Derrida frantses filosofoa izan da, eta bere teoria batez ere literaturan nabarmendu den arren, filosofiako testuen azterketan eta historian, antropologian eta psikoanalisian ere erabili da.
Derridak Ferdinand de Saussurek azpimarratzen duen hizkuntza zeinuen arbitrariotasuna hartu zuen oinarri bere teoria zehazterakoan. Paradoxaren logika da teoria honen oinarria; horrek esan nahi du terminoetan berariazko kontraesana nabarmentzen dela, logika pentsamenduaren legeei kontra egiten diena dela esaten baita, eta paradoxa arrazoiaren kontrakoa baita. Ezaugarri hori dela eta, Derridaren teoriek beste filosofo askoren gaitzespena jaso dute, esanahiaren teoria zentzugabeak osatu dituelako haien ustez.
Dekonstrukzioak agerian utzi nahi ditu testuaren kontraesanak, egileak azaldu uste duenaren eta testuak benetan dionaren arteko kontraesanak; alde horretatik, dekonstrukzioaren xedea da egilearen asmoaren eta testuaren esanahiaren arteko kontraesana nabarmentzea. Horrela, dekonstrukzioaren jarraitzaileek ez dute testu baten behin-behineko interpretazio soil bat egiteko interesik, hizkuntzaren egitura tradizionalak deskonposatzeko baizik, bere elementuak askatasunez erabiltzeko, testua hizkuntzaren egitura tradizionaletatik askatu eta interpretazioak egiteko orduan mugarik ez edukitzeko moduan.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) "Deconstruction: Some Assumptions" (John Lyeren artikulua)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q180348
* Multimedia: Deconstruction / Q180348