OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Artakama

Artakama, Egiptoko ptolomeotar dinastiaren sortzaile eta lehen faraoia izan zen Ptolomeo I.a Soter faraoiaren hiru emazteetako bat izan zen. Artakamarekin, Susan ezkondu zen K.a. 324an. Ezkontza honetatik, ez da seme-alabarik ezagutzen.
Artabazo II.aren alaba zen, Artaxerxes II.aren biloba bat, Frigia Helespontikoko satrapa Artaxerxes III.a eta Dario III.aren erregealdietan, eta Baktrianako satrapa Alexandro Handiarekin. Bere ama izan zen, ziuraski, Artabazoren emazte ezagun bakarra, Memnon eta Mentorren arreba bat, bere izena ezagutzen ez dena, eta bere ahizpa Artonis, Alexandro Handiaren maitalea izan zen.

## Erreferentziak

* Flavio Arriano Memorias de Ptolomeo Ien Anabasia 7.4.6
* Plutarko Eumenesen biografian 1.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q745160
# Artalarra

Artalarra Bizkaiko mendia da, 1163 metro ditu eta Gorbeiako mendilerroan kokatuta dagoena.

## Erreferentziak

* ↑ Gailurraren izena: Artalarra (Mendikat webgunean)
* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) Artalarra (Mendikat)

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendiak
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* luberri.net webgunean
* Datuak: Q56927364
# Artamendia

Artamendia (Done Jakue ere deitua) Oibar ibarreko Oibar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.
XV. mendean baino lehen jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Oibarreko Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak artamenditarrak ziren.

## Izena

Artamendia izen modernoa da, Euskaltzaindiak aukeratu duena. Aurretik, herriak izen hauek jaso zituen, guztiak nafar erromantzez:
* Santiago de Aibar
* San Jaime de Aibar
* San Jaime del Monte
Ikus daitekeenez, guztiek aipatzen dute Done Jakue, herriaren patroia, hizkuntza horretan hainbat izen jasotzen dituena. Ondoren, izen bera duten beste herri batzuetatik bereizteko, "de Aibar" gehitu zitzaien, Oibar inguruan zuten kokapenari erreferentzia eginez, edo "del Monte", mendialde batean zuten egoerari erreferentzia eginez. Hain zuzen ere, oinarri horren gainean agertzen da Artamendia toponimoa ("mendien artean"). Herri arrunt bat izan balitz, bere izena Aro Modernoan Artamendia izango zen.
Toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
* Santiago de Albar (1125)
* San Jaume d'Ayvar (1234)
* San Jaume in Mons (1250)
* Carasol del Caracierzo de Arttamendia (1731)
* La Termedia (1981)
* Artamendia (1994)
* Artamendia (2019)

## Historia

Hemen antzinako monasterio bat zegoen, X. mendearen amaieran hondatua Ramiro I.a Aragoikoak 1039an San Juan de la Peñari eman zion, eta bere abadeak 1056n Aezkoako ibarretik zetozen birpopulatzaileei eskaini zien. Ez dago jakiterik XI. mendetik aurrera biziguneak aurrera egin zuela. Eliza edo ermita XVI. mendera arte iraun zuen.

## Oharrak

* ↑ /aɾtamenð̞í.a/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza laugarren silaban
* ↑ /donéjakù.e/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza bigarren eta kamutsa laugarren silaban

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ «Artamendia - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).

## Ikus, gainera

* Oibar
* Zangozerria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111609288
# Artaizko iturri erromanikoa

Artaizko iturri erromanikoa Untzitibarreko Artaitz kontzejuan XIII. mendeko eraikuntza erromaniko zibil bat da, erromaniko estiloan.
Harlanduz egina dago, eta zazpi bider bost metroko neurriak ditu. Bi isuriko teilatuak estaltzen duen kainoi erdiko ganga du barruko aljibeak, lau metro eta erdiko sakonera duenak.
Barruan dituen mentsulak ikusita, pentsa daiteke zurezko egituraren bat izango zuela barruan, uraren gainean, bertara sartzeko.
Oso hondatuta zegoen eta 1990eko hamarkadan zaharberritu zuten.

## Erreferentziak

* Nafarroako Entziklopedia Handia | ARTAITZ. (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

## Ikus, gainera

* Artaitz
* Untzitibar

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105674893
# Artaleku kiroldegia

Artaleku kiroldegia Irungo kirol-aretoa da, zenbait taldeen estadioa dena. Honetaz gain, musika kontzertuak eta bestelako ekitaldiak jasotzeko diseinaturik dago.
2.200 lagunentzako lekua du. Bidasoa Kirol Kluba, Irun Basket eta Erroibide Irun taldeek bertan jokatzen dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7121535
# Artamalastegi

Artamalastegiko Batasuna 1825ean sortu zuten Gipuzkoako hiru herrien batasuna izan zen: Mutiloa, Idiazabal eta Zerain.

## Historia

Elkartzeak hurbileko hiribildu batzuen akordiotik sortzen ziren, aldi baterako konkordia-eskritura sinatzen zutenak eta gero berritzen zihoazenak. Fusio horiei esker, kideen suak — botoen baliokideak — biltzen zituzten, eta Gipuzkoako Batzar Nagusietara ordezkari amankomun bat bidaltzen zuten.
1825ko abuztuaren 26an hiru hiribildu elkartzeko dokumentua sinatu zuten: Mutiloa, Idiazabal eta Zerain. Izena baserri batetik dator; baserri hori Idiazabal eta Mutiloa artean zegoen. Batasuna, hasieran, hogei urtetarako sinatu zen. Idiazabalek ardura gehiago hartzen zuen; esaterako, Gipuzkoako Batzar Nagusietara joateko unean, Mutiloa eta Zerain bost urtez joan behar bazuten, Idiazabalek hamar urtetarako egin behar zuen.
Deskribapena Pablo Gorosabelen Diccionario histórico-geográfico-descriptivo de los pueblos, valles, partidos, alcaldías y uniones de Guipúzcoa (1862) lanean agertu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Gorosabel, 1862, 33.or.
* ↑ ARTAMALASTEGUI: union que se compone de las villas de Idiazabal, Mutiloa y Cerain, denominacion tomada de un caserío de igual nombre existente en jurisdiccion de las dos primeras. Se estableció para tiempo de veinte años por escritura que otorgaron á 26 de agosto de 1825, para el fin de nombrar por turno su representante comun á las juntas generales y particulares de la provincia, escusando de esta manera la necesidad de enviar cada una al suyo. Conforme á esta concordia, Idiazabal debia asistir á dichas juntas en diez años, Mutiloa en cinco, Cerain en otros cinco, contribuyendo en la misma proporcion á las dietas del procurador juntero. Fué tambien condicion de la union, que si algun pueblo que no estuviese de tanda quisiese enviar apoderado adjunto, lo pudiese hacer á su propia costa, avisando con anticipacion á la villa de turno, para que le incluya en el poder. No obstante esta facultad, se declaró que las votaciones y demás representanciones debian tocar privativamente al juntero que asistiese en representancion del pueblo de tanda; cuya concordia es la que rige en la actualidad. La union de Armalastegui se halla encabezada en 47 fuegos; de los cuales tocan á Idiazabal 25, á Mutilioa y Cerain á cada 11. Sus apoderados en las juntas de las provincia ocupan el décimo sesto lugar á mano derecha del corregidor.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Javier Maria Sada: Breve historia antigua de los pueblos de Gipuzkoa. Gipuzkoako Foru Aldundia.
* Datuak: Q119807143
# Artatxiki garagardo

Artatxiki garagardoa, bantu garagardoa edo kaffir garagardoa maltatutako basartoren bidez egindako edari alkoholdun bat da. Garagardo mota hau ohikoa da Afrikan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2905047
* Multimedia: Sorghum beer / Q2905047
# Artatza jauregia

    Artikulu hau Leioako eraikinari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Artatza».
Artatza jauregia Leioako Artatza auzoan dagoen jauregia da. 1914. urtean diseinatu zuen Manuel María Smith arkitekto bizkaitarrak Victor Txabarri Anduiza industrialarentzat. Eraikina Ana erregina estilo ingelesean diseinatua dago eta aditu askoren ustetan Smithen eraikinik onenen artean dago.
Eraikina hainbat zatitan banatuta dago, alde nagusia, zerbitzarien eremua, gonbidatuentzako eremua, umeentzako gunea eta kapera. Jauregi nagusiaren inguruan bestelako egiturak altxatu ziren, tenis-pistak eta croquet zelaia zeuden tokian. 1989an Eusko Jaurlaritzak eraikina erosi eta gaur egun jauregi inguruko lorategiak publikoak dira.

## Ikus, gainera

* Artatza

## Kanpo estekak

* Artatza jauregia Leioako udalaren webgunean.
* Datuak: Q12254180
* Multimedia: Artaza Palace / Q12254180
# Artatza (Leioa)

    Artikulu hau Leioako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Artatza».
Artatza Leioako (Bizkaia) auzoa da, herriko beheko aldean dagoena. Bertan dago Txabarri familiaren jauregia.
2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 457 biztanle ditu.

## Ondarea

* Artatza jauregia

## Demografia eta biztanleria

Artatzako biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 406 | 426 | 433 | 452 | 455 | 471 | 467 | 457 |

## Ikus, gainera

* Artatza (Araba)

## Kanpo estekak

* Txabarri jauregiaz
* Datuak: Q12254179
* Multimedia: Artatza, Leioa / Q12254179
# Artatxo

Artatxo Nafarroa Garaiko mendia da, 1078 metro ditu eta Abodiko mendilerroan kokatuta dagoena.

## Erreferentziak

* ↑ Gailurraren izena: Artatxo (Mendikat webgunean)
* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) Artatxo (Mendikat)

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendiak
* Nafarroako mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* luberri.net webgunean
* Datuak: Q56705160
# Artatza (Ameskoa)

    Artikulu hau Ameskoako herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Artatza».
Artatza Ameskoabarrenako kontzejua da. 2022 hasieran 147 biztanle zituen.

## Geografia

Iparraldean Gollano du, hegoaldean Lokiz mendilerroa, ekialdean Urra, eta mendebaldean Zudairi eta Barindano.

## Biztanleria

Artatzako biztanleria :
| 1800 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1990 | 2000 | 2010 | 2020 |
| 114 | 190 | 164 | 164 | 180 | 202 | 202 | 192 | 161 | 111 | 81 | 90 | 157 | 138 |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren izendegia.
* 1 2 Nomenclátor. Relación detallada de las entidades y núcleos de Población. nastat.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2024-1-11).
* 1 2 Estornés Zubizarreta, Idoia. Artaza. Auñamendi Eusko Entziklopedia, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2024-1-11).

## Ikus, gainera

* Artatzako gudua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8205214
* Multimedia: Artaza / Q8205214
# Artatzagana

Artatzagana Leioako (Bizkaia) auzoa da, herriko goiko aldean dagoena. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 1.039 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Artatzaganeko biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 1.080 | 1.082 | 1.065 | 1.055 | 1.031 | 1.016 | 1.028 | 1.039 |

## Erreferentziak

* ↑ Mikel Gorrotxategi, Iratxe Lasa eta Goizalde Ugarte: Leioako leku-izenak, Euskaltzaindia, Bilbo, 2012
* ↑ «Toponimia y callejero municipal», Leioako Udal Aldizkaria, 86. zenbakia, 2009ko iraila.

## Ikus, gainera

* Artatza (Leioa)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254182
# Aspidoscelis

Aspidoscelis Teiidae narrasti familiako genero bat da. Lehen Cnemidophorusen barruan sailkatzen ziren espezie asko orain hemen sailkatzen dira.

### Espezieak

* Aspidoscelis angusticeps (Cope, 1878)
* Aspidoscelis arizonae (Van Denburgh, 1896)
* Aspidoscelis burti (Taylor, 1938)
* Aspidoscelis calidipes (Duellman, 1955)
* Aspidoscelis ceralbensis (Van Denburgh & Slevin, 1921)
* Aspidoscelis communis (Cope, 1878)
* Aspidoscelis costata (Cope, 1878)
* Aspidoscelis cozumelae (Gadow, 1906)
* Aspidoscelis danheimae (Burt, 1929)
* Aspidoscelis deppei (Wiegmann, 1834)
* Aspidoscelis exsanguis (Lowe, 1956)
* Aspidoscelis flagellicauda (Lowe & Wright, 1964)
* Aspidoscelis gularis (Baird & Girard, 1852)
* Aspidoscelis guttata (Wiegmann, 1834)
* Aspidoscelis hyperythra (Cope, 1864)
* Aspidoscelis inornata (Baird, 1859)
* Aspidoscelis labialis (Stejneger, 1890)
* Aspidoscelis laredoensis (Mckinney, Kay & Anderson, 1973)
* Aspidoscelis lineattissima (Cope, 1878)
* Aspidoscelis marmorata (Baird & Girard, 1852)
* Aspidoscelis maslini (Fritts, 1969)
* Aspidoscelis maxima (Cope, 1864)
* Aspidoscelis mexicana (Peters, 1869)
* Aspidoscelis motaguae (Sackett, 1941)
* Aspidoscelis neomexicana (Lowe & Zweifel, 1952)
* Aspidoscelis neotesselata (Walker, Cordes & Taylor, 1997)
* Aspidoscelis opatae (Wright, 1967)
* Aspidoscelis pai (Wright & Lowe, 1993)
* Aspidoscelis parvisocia (Zweifel, 1960)
* Aspidoscelis picta (Van Denburgh & Slevin, 1921)
* Aspidoscelis rodecki (Mccoy & Maslin, 1962)
* Aspidoscelis sackii (Wiegmann, 1834)
* Aspidoscelis scalaris (Cope, 1892)
* Aspidoscelis sexlineata (Linnaeus, 1766)
* Aspidoscelis sonorae (Lowe & Wright, 1964)
* Aspidoscelis stictogramma (Burger, 1950)
* Aspidoscelis tesselata (Say, 1823)
* Aspidoscelis tigris (Baird & Girard, 1852)
* Aspidoscelis uniparens (Wright & Lowe, 1965)
* Aspidoscelis velox (Springer, 1928)
* Aspidoscelis xanthonota (Duellman & Lowe, 1953)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1870161
* Multimedia: Aspidoscelis / Q1870161
* Espezieak: Aspidoscelis
# Atari 2600

Atari 2600, 1977an Atari enpresak merkaturatutako bideokontsola bat da. 1982ko azaro aurretik Atari Video Computer System izendapena jaso zuen. Mundo osoan sekulako arrakasta izan zuen lehenbiziko bideo-joko kontsola izan zen, denera 30 milioi kontsola inguru salduz eta kontsolei etxebizitzetako ateak ireki zizkien, kontsola eta bideo-jokoen fenomeno berriari bultzada ikaragarria emanez.
Hortaz, Atari etxearen kontsola arrakastatsu eta salduena da, gaur egun bildumazaleen artean oso estimatua.
Kontsola honek arrakasta handia izan zuen, eta 1980ko hamarkadan Atari izena bidoejokoen parekide izatea lortu zuen. 1977-1983 artean 2 joystick, 2 paddle eta Combat bideo-jokoarekin batera salgai jarri zen. Kontsola honetarako bideo-jokorik salduena Pac-Man ospetsua izan zen (7 milioi unitate).
Bere aurrekaria Atari Pong kontsola izan zen, eta 1982an Atari 5200 kontsolak ordezkatu zuen. Halere, bi modelo horietako batek ere ez zuen Atari 2600 kontsolak izan zuen arrakasta itzela izan, eta Atari 2600 kontsola 1970eko hamarkadaren bigarren erdia eta 1980ko hamarkadaren lehen erdiko kontsolen artean nagusi izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q206261
* Multimedia: Atari 2600 / Q206261
# Atarfe

Atarfe Espainiako udalerria da, Granadako probintziakoa. 2008an 14.803 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Atarfeko Udala
* Datuak: Q550974
* Multimedia: Atarfe / Q550974
# Atari (argipena)

Atari terminoa hainbat artikulutarako bidea izan daiteke:
Arkitekturan,
* atari edo ezkaratza, eraikinetako sarreran dagoen gela, eskailerarako edo beste geletarako bidea ematen duena;
* Atari edo atrioa, eliza eta beste eraikin handietako sarreran izaten den gune zabala.
* Harresietako ate, atari edo portalea: herri edo gune harresitura sarbidea ematen duen ate handia.
* Portale edo ataria, eraikin bateko fatxada nagusiko atea edo sarrera apaintzen duen elementu arkitektonikoa.
* Eraikinetako sarrerako ataria askotan arkupe formakoa izan ohi da eta elizen kasuan, elizpe edo apirikua izan daiteke egitura.
Era berean:
* Ataria, Interneteko hastapenetan (20. mendearen amaieran), zerbitzu anitz eskaintzen zituen webgunea adierazteko erabiltzen zen.
* Euskarazko Wikipedian, Wikipedia:Atari kontzeptua erabiltzen dugu.
Izen berezi gisa:
* Atari, bideo-joko-enpresa estatubatuarra;
* The Ataris, rock musika-taldea;
* Atari Bigby (1981), estatubatuar amerikar-futbolaria;
* Gali Atari (1953), israeldar abeslari eta aktorea;
* Atari, Punjabeko herria, Pakistanen;
* Atari, Ādaži udalerriko herria, Letonian.

## Ikus, gainera

* Portale (argipena)
# Atari (arkitektura)

Ataria edo portalea arkitektura apaingarri mota bat da, eraikin dotore edo nabarmenetako fatxada nagusiko atea edo sarrera apaintzeko egindakoa. Atea eta haren apaingarria osatzen duten elementu arkitektonikoek eraikuntzaren estiloa eta ezaugarriak azpimarratzen ditu, moldura edo eskultura elementuen bidez. Erlijio-arkitektura monumentuetan ematen da batez ere.

## Atari klasikoak

Arte greko-erromatarrean portalea horman itsatsitako zutabeen bidez osatzen da, baita horman gainjarrita edo atea estali gabe alde banatan zertxobait irtenda ageri dira.
* Bizantziar edo erromaniko estiloko portale ederren artean, Veneziako San Marcos eta Angulemako katedrala aipagarriak dira.
* Estilo gotikokoan artean Reimsko katedrala, Estrasburgon, Parisko Notre-Dame katedrala eta, Espainian, Tarragonako, Leongo edo Burgosko katedralak, besteak beste. Oseira eta Ripoll monasterioetako portaleak ere oso aipagarriak eta apainduak dira.
* Ondorengo estiloetako arkitekturan, besteak beste, Erromako San Petri basilikak, Londresko San Paulo katedralak eta Parisko La Madeleine elizak portale nabarmenak dituzte.
* Azpimarratzekoak dira ere Salamancako Eskolak eta Manzanaresko Jasokundearen Andre Mariaren eliza, agian Ciudad Real probintziako arte plateresko estiloko garrantzitsuenak.

## Ikus, gainera

* Fatxada
* Txaranbeldu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q854429
* Multimedia: Portals / Q854429
# Atari (enpresa)

    Artikulu hau bideo-joko enpresari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Atari (argipena)».
Atari, AEBetako bideo-joko enpresa bat da. 1972an Nolan Bushnell eta Ted Dabney bideo-joko diseinatzaileek sortu zuten. Konpainiaren Pong bideo-jokoa eta Atari 2600 bideokontsolak 1970eko hamarkada eta 1980ko hamarkadaren lehenbiziko erdialdean bideo-jokoen merkatuari berebiziko bultzakada eman zioten, maiz Atari izena.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q207922
* Multimedia: Atari / Q207922
# Atari-txakur

Atari-txakurrak, katetatuta daudenean kateko txakurrak ere deituak, zenbait lan (jabeei mehatxuen berri emateko edota mehatxu horiei aurre egiteko) egiteko hezitako txakurrak dira.
Atari-txakurrak zaunka bizian ari dira, jabeei arrotz baten berri emateko, eta arrotza gehiago hurbil ez dadin. Atari-txakur askoren funtzioa hor amaitzen da, beste askorekin ez bezala, arrotza erasotzeko gai baitira. Arraza batzuk — keeshond, adibidez — atari-txakur bikainak dira bere zaunkei esker, baina ez dute jokabide asertiborik.

## Erreferentziak

* ↑ Elhuyar Hiztegia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q38826
* Multimedia: Guard dogs / Q38826
# Atari 5200

Atari 5200 edota Atari 5200 SuperSystem, 1982an Atari enpresak merkaturatutako bideokontsola bat da. Bere garaiko sekulako ezaugarri eta gaitasunak zituen bideokontsola izan arren (16k RAM), ez zuen bere aurrekaria zen Atari 2600 ospetsuak adina arrakasta eta salmenta kopururik izan, ziurrenik jada Atariren enpresa lehiakideek ere kontsola onak merkaturatzen hasi zirelako.
Denera, modelo honetako 1,5 milioi kontsola inguru saldu ziren, halere gaur egun bildumatzaileen artean oso estimatua dago.
1986an Atari 7800 kontsolak ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q743222
* Multimedia: Atari 5200 / Q743222
# Atari Berria

Ate Berria edo Portale Berria Iruñea hiriko harresietako ate bat da. Iruñeko harresiaren zatia da

## Kokalekua

Takonerako aldapa eta Larruginen aldapa kaleek elkar topo egiten duten lekuan kokatzen da.
Gainaldeko zubitik Ingurubide pasealekua igarotzen da, honek alde batetik Agustinar Errekoletoen komentua eta O-ko Andre Maria plaza, eta bestetik, Larraina parkea eta Takonera parkea elkarlotzen ditu.

## Historia

Nonbait antzinako atea 1675. urte aldera eraikia izan omen zen eta 1823ko bonbardeaketaren ondoren berreraikia. 1906an Julian Arteagaren proiektuaren arabera eraitsia izan zen, nahiz eta orduan burdinezko igarobide bat ezarri zen.
Gaur egungo bere egitura 1950an Victor Eusak proiektatu eta eraiki zuen. Eusak metalezko zubia kendu eta errepidearen gainetik bere zabalera osoan zeharkatzen zuen harlandu grisezko arku bat altxatu zuen. Arkitektuaren lan hau hirirako oinezkoen sarbide bat eta multzo osoaren gainekaldean dauden bi behatokiek osatzen dute. Eraikitze-lanak Salanueva anaien ardurapean gauzatu ziren.

## Iruditegia

* Atari Berria.
* Goiko pasabidea.
* Atari Berria.
* Atari Berriaren gainaldeko argibide seinalea.

## Ikus gainera

* Iruñeko Kultura Ondasun zerrenda

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20110430024938/http://www.noticiasdenavarra.com/2009/11/11/vecinos/pamplona/victor-eusa-recupero-en-1950-el-portal-nuevo Víctor Eusa recuperó en 1950 el Portal Nuevo. Noticias de Navarra

## Kanpo estekak

* Ate Berria edo Portale Berriari buruzko argibide fitxa ikusgai.
* Datuak: Q12254357
* Multimedia: Portal Nuevo, Pamplona / Q12254357
# Atari 7800

Atari 7800, AEBetan Atari 7800 ProSystem, 1986an Atari estatubatuar bideo-joko enpreasak merkaturatutako bideokontsola bat da. Atari 5200 modeloaordezkatzeko diseinatua izan zen.
Atarik kontsolen nagusitasuna berreskuratu eta Intellivision eta Colecovision estatubatuar kontsolei Sega Master System eta Nintendo NES japoniar kontsolei aurre egiteko saiakera izan zen.
1987an Atari XEGS modeloak ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q753600
* Multimedia: Atari 7800 / Q753600
# Atheris

Atheris Viperidae familiako narrasti genero bat da. Afrikan bizi dira.

## Espezieak

* Atheris acuminata Broadley, 1998
* Atheris barbouri Loveridge, 1930
* Atheris broadleyi Lawson, 1999
* Atheris ceratophora Werner, 1896
* Atheris chlorechis (Pel, 1851)
* Atheris desaixi Ashe, 1968
* Atheris hirsuta Ernst & Rödel, 2002
* Atheris hispida Laurent, 1955
* Atheris katangensis Witte, 1953
* Atheris mabuensis Branch & Bayliss, 2009
* Atheris matildae Menegon, Davenport & Howell, 2011
* Atheris nitschei Tornier, 1902
* Atheris rungweensis Bogert, 1940
* Atheris squamigera (Hallowell, 1854)
* Atheris subocularis Fischer, 1888

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1017440
* Multimedia: Atheris / Q1017440
* Espezieak: Atheris
# Atmore (Alabama)

Atmore Alabamako hiri bat da. Escambia konderrian kokatua dago. 2010ean 10.194 biztanle zituen, 180,1 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Escambia konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q79683
* Multimedia: Atmore, Alabama / Q79683
# Atmosfera

    Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Atmosfera (argipena)»
Atmosfera objektu astronomiko baten grabitateak bere inguruan mantentzen duen gas geruza da. Probabilitate gehiago dago atmosferari eusteko, baldin grabitatea handia bada eta atmosferaren tenperatura txikia bada.

## Lurraren atmosfera

Lurraren atmosfera edo eguratsa Lurra inguratzen duen gas geruza da. Osagai nagusiak hauek dira: nitrogenoa (% 78), oxigenoa (% 21,12), argona (% 0,93), karbono dioxidoa (% 0,04) eta ur lurruna (aldakorra, % 2 izatera iritsi daiteke). Gainerakoa beste gas batzuen aztarnak dira.
Atmosferak lur kanpoko erradiazioetatik babesten du, izpi ultramoreak xurgatuz (ozono geruzak egiten du lan hori). Ez du muga zehatzik, gainazaletik aldendu ahala bere dentsitatea jarraian jaisten baita. Askotan, atmosfera eta espazioaren arteko muga bezala Karman muga aipatzen da, 100 km-ko garaieran.

## Presioa

Presio atmosferikoa lurzoruan atmosferak atmosfera barruan dauden gorputzen gainean egiten duen presioa da.
Lurreko atmosferak batez besteko 1013,25 hektopascal, hPa (baztertua milibar, mb) presioa du itsas mailan, 45º latitudean. Hala ere, Nazioarteko Unitate Sistemaren unitatea metro karratutako newton (N/m$^2$) edo pascal (Pa) izanda, itsas mailan batez besteko presioa 101 325 N/m$^2$ edo Pa da. Aire hotza bada, jaisten da, presioa igoz eta antizikloi termikoak eraginez. Aldiz, beroa bada, igotzen da eta zikloi edo depresio termikoak eragiten ditu. Era berean, aire hotza eta aire beroa nahasten ez direnez, bata besteari jaitsarazten du antizikloi eta depresio dinamikoak sortuz.

## Atmosferaren geruzak

Lurrazaletik gora, bost geruza nagusi ditu atmosferak: troposfera, estratosfera (ozono geruza duena), mesosfera, termosfera eta exosfera.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalmeten definizioa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8104
* Multimedia: Atmosphere / Q8104