# Wendigo

Wendigo (ˈwɛndɪɡoʊ ahoskatua), Lehen Nazioetako tribu algonkinen folklorean, izaki mitologikoa edo espiritu gaiztoa da. Eskozia Berriko iparraldeko basoetan, Kanadako ekialdeko kostaldean, Kanadako Aintzira Handietako eskualdean eta Wisconsinen (Estatu Batuak) du egoitza. David Gilmore antropologoak forma asko har ditzakeela dio. Esaten denez, bere eraginak hilketak, gutizia aseezina, kanibalismoa eta jokabide horien aurkako tabu kulturalak eragiten ditu.
Izakiak "Wendigoren psikosia"ren termino mediko moderno eztabaidagarriari izena ematen dio. Psikiatrek sindrome kultural gisa deskribatzen dute, giza haragiaren desira bizia eta kanibal bihurtzeko beldurra bezalako sintomekin. Komunitate indigena batzuetan, ingurumenaren suntsipena eta gutizia aseezina ere "Wendigoren psikosia"ren adierazpen gisa ikusten dute.

## Algonkin mitologia

Wendigoa Estatu Batuetako eta Kanadako ipar-ekialdeko tribu algonkin batzuen sinesmen sistema tradizionalaren parte da, batez ere ojibwa eta saulteaux direlakoena, cree, naskapi eta innu direlakoena. Izakiaren deskribapenak aldatu egiten diren arren, ohikoa da kultura horiek guztiek wendigoak naturaz gaindiko izaki gaiztoak, antropofagoak eta botere espiritual (manitou) handia dutenak direla deskribatzea. Neguarekin, iparraldearekin, hotzarekin, gosetearekin eta ahuleriarekin lotura handia dute.
Aldi berean, wendigoak sabelkeriaren, zikoizkeriaren eta gehiegikerien pertsonifikazioak dira: ez dira asetzen pertsona bakar bat hil eta kontsumitzearekin bakarrik, baizik eta etengabe ari dira biktima berrien bila. Kondaira batzuetan, gutiziak gainditzen dituen gizakiak wendigo bihur daitezke. Horrela, wendigoaren mitoaren helburua lankidetza eta moderazioa sustatzea ere bada.
Ojibwa, cree, naskapi eta innuen artean, wendigoak erraldoi bezala deskribatzen dituzte, askotan gizon bat baino handiagoak, beste algonki herri batzuetako mitoetan falta den ezaugarria. Wendigo batek pertsona bat erabat irensten duenean, haren garaiera jan duen haragiaren proportzioan haziko da, eta, beraz, ez da inoiz pozik egongo. Horrela, wendigoa, aldi berean, glotoi izaki bat bezala deskribatzen da, eta, aldi berean, inanizioak harrotzen du.
Wendigoaren mitoa dagoen kultura guztietan, gizakiak munstro bihur daitezkeela uste da, noizbait kanibalismoa praktikatzen badute edo wendigo baten deabruzko izpirituak hartzen baditu, askotan amets batean. Eraldaketa gertatzen denean, pertsona bortitz bihurtuko da eta giza haragiaren kontsumoarekin obsesionatuko da. Wendigo bihurtzeko arrazoi ohikoena pertsonak kanibalismora jo izana da, beste pertsona baten gorputza irentsiz, behar handiko aldi batean gosez hiltzea saihesteko, adibidez, negu gogor eta hotzetan.
Algonkinoen artean, kanibalismoa tabu larritzat hartzen dute, baita norberaren bizitza salbatzeko praktikatzen bada ere; bere sinesmenetan,, muturreko gosearen konponbide gisa suizidioa edo heriotzarekiko etsipena gehiago onartzen da. Nolabait, wendigoaren mitoak disuasio-metodo eta kanibalismoaren aurkako ohartarazpen gisa funtzionatzen du: hori praktikatzen dutenek munstro hori bihurtzeko arriskua dute.
Assiniboin, cree eta ojibwatarren artean dantza satiriko bat izan zen, wendigoaren gaineko tabua indartzeko gosete handiko garaietan egiten zena. Dantza zeremonial hau, ojibwaz wiindigookaanzhimowin deitua, gaur egun Eguzki-dantzaren azken eguneko jardueren parte bezala egiten dute, eta maskara baten erabilera eta danbor baten erritmoan atzeraka dantzatzea barne hartzen ditu.

## Kondairak

Wendigoari buruzko kondairak ugariak dira. Hainbat istoriotan, basoan galdu zen ehiztari handi bat izan zela kontatzen da, eta, giza haragiarekin elikatzeagatik, zigortu egin zutela eta munstro bihurtu zela, atzaparrekin esku handiak eta oso bizkorra, giza haragiaz elikatzen dena. Batzuetan zuhaitzen adaburuen gaineko haizea edo izpiritu bat bezala pertsonifikatzen da; beste batzuetan, basoaren sakonean bizi den izaki goroldiotsu bat bezala; beste batzuetan, erdi piztia den izaki izugarri bat bezala, erdi gizon. Wendigoak harrapakinei bere izenez "deitu" egiten die, eta hauek bere deia entzuten dutenean, ezin dute saihestu basoaren sakonera joatea eta betiko galtzea. Beste batzuetan, basoko izpiritu handi eta ile zuri bat bezala deskribatzen da, goroldioz elikatzen dena. Beste bertsio batzuetan, Kanadako eta Ameriketako Estatu Batuetako iparraldeko baso hustu eta izoztu handietan gehiegi ausartzen ziren gerlariak jaten zituela kontatzen da. Elezahar batek kontatzen duenez, lehen wendigoa bere maiteak traizionatutako hilkor bat izan zen, mendekatzeko hil egiten duena eta bere bihotza jaten duena; hala ere, mendekuaren beroa dastatu beharrean, bihotza izoztu egin zitzaion eta bihotzak jaten zituen piztia bihurtu zuen.
Izaki horren beste interpretazio batzuetan, bidaiarien laguntzaile huts gisa deskribatzen da. Pertsona bat basoan bakarrik bidaiatzen ari denean, wendigoak jarraitu egiten dio, eta desagertu egiten da hura jiratzen denean, bizkarrean norbait ote duen ziurtatzeko. Istorio hauetan wendigoa ez da berez kaltegarria, baina beldurrak bidaiaria basoan galtzea edo amildegi batean behera erortzea eragiten du.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Ayala, Rodrigo. (2022-04-23). «Wendigo: la leyenda de la extraña criatura que vaga por los bosques devorando a las personas» Muy Interesante.
* ↑ (Ingelesez) Gilmore, David. (2003). Monsters. Evil Beings, Mythical Beasts, and All Manner of Imaginary Terrors. Filadelfia: Pennsylvania University ISBN 9780812220889..
* ↑ (Ingelesez) Horn, Kahntineta. (2013-03-14). «Boogie Men» Mohawk Nation News (Kahnawake).
* ↑ Wendigo. in: Glosbe - Diccionario Inglés-Español..
* ↑ (Gaztelaniaz) «Wendigo, la leyenda del ser sobrenatural» ecoosfera.com 2022-08-04.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q370801