OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# François Perroux

François Perroux (Lyon, Frantzia, 1903ko abenduaren 19a - Stains, Frantzia, 1987ko ekainaren 2a) ekonomialaria eta frantsesezko idazlea izan zen. Ekonomiako ikasketak egin ondoren, Lyongo (1929) eta Parisko (1939) unibertsitateetako fakultateetan irakaslea izan zen, eta Zientzia Ekonomiko Aplikatuetarako Institutua sortu zuen 1944. urtean. Collège de Francen ere irakasle izan zen.
Ekonomiari buruzko lan garrantzitsuak idatzi zituen: Capitalisme et Communauté de travail (1938), Cours d´économie politique (1939), La valeur (1943), La coexistence pacifique (1958).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q2415107
* Multimedia: François Perroux / Q2415107
# Garrigues

Garrigues Kataluniako erdialdean dagoen eskualdea da, Lleidako probintzian kokatutakoa.
20.032 biztanle zituen 2006an, 24 udalerritan banaturik.

## Udalerri nagusiak

* Les Borges Blanques (hiriburua): 5.313 biztanle (2002).
* Juneda: 2.944.
* Arbeca: 2.436.

## Ikus, gainera

* Kataluniako eskualdeak

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Garrigues eskualdeko kontseiluaren webgunea
* Datuak: Q12732
* Multimedia: Garrigues / Q12732
# Garrigoles

Garrigoles Kataluniako udalerria da, Baix Empordà eskualdean eta Gironako probintzian kokatua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 160 biztanle zituen. 9,4 km²-ko azalera du.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 317 | 323 | 301 | 278 | 292 | 312 | 248 | 207 | 154 | 151 | 157 | 160 |

## Ikus, gainera

* Gironako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Garrigolesko udalaren webgunea.
* Datuak: Q13474
* Multimedia: Garrigoles / Q13474
# Garrigàs

Garrigàs Kataluniako udalerria da, Alt Empordà eskualdean eta Gironako probintzian dagoena. 19,89 km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 395 biztanle zituen.

## Banaketa administratiboa

Bost herritan banaturik dago:
| Herriaren izena | Biztanleak |
| Arenys d'Empordà | 70 |
| Ermedàs | 15 |
| Garrigas | 193 |
| Tonyà | 38 |
| Vilajoan | 16 |

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 765 | 763 | 752 | 665 | 654 | 623 | 556 | 521 | 345 | 305 | 310 | 395 |

## Ikus, gainera

* Gironako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Udalaren webgunea
* (Katalanez) Garrigàsi buruzko informazioa
* Datuak: Q11329
* Multimedia: Garrigàs / Q11329
# Garriguella

Garriguella Kataluniako udalerria da, Alt Empordà eskualdean eta Gironako probintzian dagoena. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 825 biztanle zituen. 21,02 km²-ko azalera du.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 982 | 948 | 957 | 885 | 792 | 799 | 655 | 630 | 600 | 643 | 722 | 825 |

## Ikus, gainera

* Gironako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q11324
* Multimedia: Garriguella / Q11324
# Garrintza

Garrintza mendia Urrakiko mendilerroan dagoen mendi gipuzkoarra da.

## Abiapuntuak

* Beizamatik: 40 minutu

## Ikus, gainera

* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12258225
# Garrion Bridge

Garrion Bridge, Eskoziako herri txiki bat da, Iparraldeko Lanarkshire eta Hegoaldeko Lanarkshire konderrietan. Glasgow hiritik 29 kilometro hego-ekialdera dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15221429
* Multimedia: Garrion Bridge / Q15221429
# Fushan barrutia

Fushan barrutia (txinera tradizionalez: 福山区) Txinako barruti bat da, Yantai barruan. Azken zentsuaren arabera 436.413 biztanle zituen 710.68 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1197949
* Multimedia: Fushan District / Q1197949
# Fushimi Inari-taisha

Fushimi Inari-taisha (japonieraz: 伏見稲荷大社) Kyoton dagoen tenplo xintoista da, Inari azeri-jainkoaren santutegi nagusia. Bereziki ezagunak dira Torii-ekin egindago korridore luzeak.

## Santutegia

Kyoto hiriaren hegoaldean kokatzen da, Fushimi-ku auzoan. Inari mendiaren (233m) oinean dago eta toriien korridoreek mendi tontorreraino eramaten dute. Tartean hainbat aldare aurkitzen dira. Inari jainkoa negoziogizon eta merkatarien babeslea da, bai eta arrozarena ere. Negoziogizonek jainkoaren babesa eskatzeko torii bat eraikitzen zuten santutegian eta horrela egin ziren pasabideak. Japonia osoan 32.000 Inari santutegi daudela estimatzen da eta Fushimikoa da denen nagusia.

## Historia

711an eraiuki zen eta 965 urtean enperadoreak bere babeseanhartu zuen. 1499an eraiki zen pabiloi nagusia. 1871 eta 1946 artean Kanpei-taisha (官幣大社) izendatua izan zen, hau da, gobernuak babesturiko lehen mailako tenpluak.

## Filmak

Santutegiko torii korridoreak hainbat filmetan azaldu dira, ezagunena Geisha baten memoriak (2005). Honetaz gain ohikoa izan da anime filmetan ere.

## Iruditegia

* Sarrerako torii-a.
* Santutegia.
* Santutegia.
* Santutegia.
* Inari azeri-jainkoaren irudia, santutegiko giltza ahoan duela.
* Torii korridorea.
* Torii korridorea.
* Mendiko aldareetako bat.
* Mendiko aldareetako bat.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q714828
* Multimedia: Fushimi Inari-taisha / Q714828
# Fushun

Fushun (txinera sinplifikatuz: 抚顺; pinyineraz: Fǔshùn), Txinako ipar-ekialdeko Liaoning probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 2.237.000 biztanle inguru dauzka 2007ko erroldaren arabera eta 11.271,5 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena

Prefektura mailako Fushun hiriaren mugakideak honakoak dira: Tieling iparraldean, Benxi hegoaldean, Shenyang mendebaldean, eta Ipar Korea ekialdean.
Liaoning probintziako hiriburitik 45 kilometrora dago.

## Banaketa administratiboa

* Shuncheng Barrutia (顺城区)
* Xinfu Barrutia (新抚区)
* Dongzhou Barrutia (东洲区)
* Wanghua Barrutia (望花区)
* Fushun Konderria (抚顺县)
* Xinbin Mantxuriar Konderri autonomoa (新宾满族自治县)
* Qingyuan Mantxuriar Konderri autonomoa (清原满族自治县)

## Klima

Datu klimatikoak (Fushun, 1971－2000) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | −5.4 | −1.3 | 6.3 | 16.4 | 22.8 | 26.9 | 28.8 | 28.0 | 23.4 | 15.8 | 5.5 | −2.5 | 13.7 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | −13.4 | −9.0 | −0.2 | 9.0 | 15.7 | 20.7 | 23.6 | 22.3 | 15.7 | 8.0 | −1.3 | −9.7 | 6.8 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | −20.1 | −15.6 | −6.5 | 1.8 | 8.5 | 14.7 | 19.0 | 17.5 | 9.5 | 1.5 | −6.9 | −15.7 | 0.6 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 7.0 | 7.6 | 19.8 | 41.9 | 57.5 | 118.7 | 212.2 | 176.0 | 68.9 | 46.1 | 22.2 | 11.6 | 789.5 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 4.4 | 4.7 | 6.1 | 8.6 | 9.8 | 14.1 | 15.4 | 12.5 | 8.5 | 7.6 | 6.5 | 4.8 | 103 |
| Iturria: 中国气象局公共气象服务中心 ||||||||||||||

## Ikus, gainera

* Liaoning probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak

* ↑ 中国气象局公共气象服务中心 (Noiz kontsultatua: 2012年12月12日).

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Fushun hiriko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q75026
* Multimedia: Fushun, Liaoning / Q75026
# Fuschia Anne Ravena

Fuschia Anne Ravena (Cebu Hiria, Filipinak, 1995eko ekainaren 13a) filipinar emakumezko edertasun modelo transgeneroa da. 2022ko martxoaren 6an Filipinetako emakume transgeneroentzako Miss International Queen Filipinak 2022 edertasun-lehiaketa irabazi zuen. Garaipen horri esker, nazioarteko Miss International Queen 2022 lehiaketan parte hartzeko sailkatu zen. 2022ko ekainaren 25ean Miss International Queen 2022 hautatu zuten, erreginaren koroa Valentina Fluchairerengandik jasoz.

## Erreferentziak

* ↑ (Italieraz) «Fuschia Anne Ravena, chi è la 27enne filippina eletta "donna trans più bella del mondo": «L'amore è universale»» Il Messaggero 2022-06-28 (Noiz kontsultatua: 2022-06-29).
* ↑ (Ingelesez) «Miss International Queen Philippines 2022 is Fuschia Anne Ravena» Pageant Circle 2022-03-09 (Noiz kontsultatua: 2022-06-26).
* ↑ (Ingelesez) Kittisilpa, Juarawee. (2022-06-25). «Filipina wins transgender pageant in Thailand» Reuters (Noiz kontsultatua: 2022-06-26).
* ↑ (Ingelesez) «Cebu transwoman crowned Miss International Queen 2022» Cebu Daily News 2022-06-26 (Noiz kontsultatua: 2022-06-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q112717711
Miss International Queen :
Edizioa2004 • 2005 • 2006 • 2007 • 2009 • 2010 • 2011 • 2012 • 2013 • 2014 • 2015 • 2017 • 2018 • 2019 • 2020 • 2022 • 2023 • 2024Irabazleak Treechada Petcharat Marnyaporn (2004) • Mimi Marks (2005) • Erica Andrews (2006) • Thunyarat Chitpraphachin (2007) • Ai Haruna (2009) • Mini Han (2010) • Sirapassorn Atthayakorn (2011) Kevin Balot (2012) • Marcela Ohio (2013) • Isabella Santiago (2014) • Trixie Maristela (2015) • Jiratchaya Sirimongkolnawin (2017) • Huong Giang (2018) • Jazell Barbie Royale (2019) • Valentina Fluchaire (2020) • Fuschia Anne Ravena (2022) • Solange Dekker (2023) :
# Fuselaje

Fuselajea hegazkinaren gorputzaren egitura da, hegoak itsasten zaizkiona. Barruan, pilotutza-kabina, bidaiari-kabina eta karga-sotoak daude, baita hegazkina zuzentzeko hainbat sistema eta ekipo ere. Hegazkinaren gainerako zatiak (hegalak, motopropultsio-taldea edo lurreratze-trena, esaterako) akoplatzeko egitura zentral gisa ere balio du.
Bere forma erresistentzia aerodinamiko gutxiko geometria leun baten eta bere helburuak bete ahal izateko bolumen- edo gaitasun-behar jakin batzuen arteko konpromiso-soluzio baten ondorio da. Merkataritza-hegazkin batean, bolumenaren zati handi bat bidaiari-kabinari eskainia dago, eta kabina horren kokapena hainbat faktoreren araberakoa da: hegaldiaren iraupena, hegazkineko zerbitzuak, hegazkinerako sarbideak, larrialdi-irteerak, tripulazio laguntzailea, etab.
Merkantzia edo zama pertsonak garraiatzeko hegazkinen sotoetan garraiatzen da, bidaiarien kabinaren azpian eta hegazkinaren ilaran; soilik karga-hegazkinetan, berariaz horretarako eraikiak izan daitezkeenean edo baja emandako eta kargak garraiatzeko egokitutako bidaiari-hegazkinak izan daitezkeenean. Badira bertsio konbinatuak ere, non bidaiari-kabinaren zati bat trenkada baten bidez bereizten den eta karga garraiatzeko erabiltzen duten. Gainera, kabina diafanoa duten hegazkinak daude, karga ondo garraiatu eta maneiatzeko, eta, gainera, beste edozein misiotara erraz egokitzeko aukera ematen dute.
Hegazkin batzuek sartzeko arrapalak dituzte, edo muturretik edo atzeko aldetik irekitzen dituzte tamaina handiko salgaiak kargatzeko eta deskargatzeko, Airbus Beluga adibidez.
Fuselajeak irteera kopuru jakin bat izan behar du, larrialdi baten aurrean ebakuatzeko nazioarteko araudiak bete daitezen. Horren barruan sartzen da hegazkin batzuetan arrapalak, txirrista puzgarriak eta abar jartzea. Gainera, fuselajeak erregistro eta sarbide batzuk izan behar ditu, hegazkina ikuskatu eta berrikusi ahal izateko, lurreko hornidura-zerbitzuez gain.

## Erreferentziak

* ↑ «Fuselaje». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2024-05-20.)
* ↑ (Ingelesez) Federal Aviation Administration. (2016-8-24). Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge. .
* ↑ Derber, Alex. (2016-11-28). What Passenger Cabin Windows Will Future Airliners Have?. in: Inside MRO. Aviation Week.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1110579
* Multimedia: Aircraft fuselages / Q1110579
# Fusible (musika taldea)

Fusible 2016 urtean Ziburun sorturiko punk-rock musika taldea da.

## Diskografia

* EP#1 (2017, autoekoizpena) EP-a
* EP#2 (2017, autoekoizpena) EP-a
* Fusible (2019, autoekoizpena)

## Erreferentziak

* ↑ «Fusible» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2019-10-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q97206620
# Fuscaldo

Fuscaldo Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. 7.788 biztanle ditu, 60,8 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Fuscaldok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cerzeto Lattarico Mongrassano Montalto Uffugo Rota Greca San Benedetto Ullano Guardia Piemontese Paola

## Kanpo estekak

* Datuak: Q53884
* Multimedia: Fuscaldo / Q53884
# Fusel-olio

Fusel-olioak hartzidura alkoholikoaren emaitzetako bat dira eta, adibidez, garagardoari zaporea ematen diotenak. Oro har, edari alkoholikoei aroma bereziak ematen dizkiete. Destiatutako edari alkoholikoetan dira bereziki inportanteak kontzentrazio handiagoa izaten dutelako.

## Osagaiak

Fusel-olioen osagai nagusiak alkoholak dira. Alkoholen artean hauek dira aipagarrienak:
* Propanola
* Butanola (hainbat isomero)
* 1-Hexanola
* Amil alkoholak, isoamil alkohola bereziki
* 2-Feniletanola
Fusel-olioak agetzen dira hartziduraren tenperatura eta pHa handiak direnean. Alkoholak destilatzean isatsean kontzentratzen dira nagusiki.

## Erreferentziak

* ↑ Hazelwood, Lucie A.; Daran, Jean-Marc; van Maris, Antonius J. A.; Pronk, Jack T.; Dickinson, J. Richard. (2008-4). «The Ehrlich Pathway for Fusel Alcohol Production: a Century of Research on Saccharomyces cerevisiae Metabolism» Applied and Environmental Microbiology 74 (8): 2259–2266. doi:10.1128/AEM.02625-07. ISSN 0099-2240. PMID 18281432. PMC 2293160. (Noiz kontsultatua: 2023-11-26).
* ↑ (Ingelesez) White, Noah Andrew. (2019-03-01). «Higher Alcohols | Waterhouse Lab» waterhouse.ucdavis.edu (Noiz kontsultatua: 2023-11-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q751627
# Fushimi-ku (Kyoto)

Fushimi (japonieraz: 伏見区, Fushimi-ku) Kyoto hiriko auzoa da, hegoaldeko muga markatzen duena. 2014ko erroldaren arabera 281.796 biztanle zituen. Bereziki ezaguna da Fushimi Inari-taisha santutegi xintoistarengatik.

## Ekonomia

Fushimi izena fusu + mizu hitzen elkarjketatik dator, "ur ezkutua" edo "lurpeko ura" esan nahi du. Aintzinatik ur bikaina izatearen fama izan zuen. Sake upategiak sortu ziren eta gaur egun Japoniako bigarren sake ekoizle handiena da.

## Ondasun nabarmenak

* Fushimi Inari-taisha santutegia
* Daigo-ji (Gizateriaren Ondarea)
* Fushimi gaztelua
* Gekkeikan: Sake upategia.

## Iruditegia

* Fushimi Inari-taisha santutegia.
* Fushimi Inari-taishako torii korridorea.
* Daigo-ji tenpluaren pagoda.
* Fushimi gaztelua.
* Gekkeikan.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz)(Ingelesez) Fushimi auzoaren webgune ofiziala
* Datuak: Q1197771
* Multimedia: Fushimi-ku, Kyoto / Q1197771
# Fusible

Fusiblea argindar instalazioetan erabiltzen den gailu bat da. Euskarri egoki biren artean kokaturiko metalezko hari edo xafla bat da, fusio puntu baxua duena. Instalazioko puntu jakin batean tartekatzen da. Bera zeharkatzen duen korronte intentsitateak zirkuituko beste atalak hondatzeko edo erretzeko moduko balioa hartzen duenean, Joule efektuaz, urtzeko prest egoten da; horrela, zirkuitua eteten da, beste atalak honda ez daitezen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q182221
* Multimedia: Electrical fuses / Q182221
# Gasteizko sekuoia erraldoia

Gasteizko sekuoia erraldoia Arabako hiriburuko Magdalena kaleko 12. zenbakiko etxearen lorategian, Ursulinen ikastetxearen ondoan, bizi zen sekuoia erraldoia (Sequoiadendron giganteum) da. 1858ko Erakusketa Unibertsalean erosi zuen Juan Ibarrondok, eta gaur egun dagoen tokian landatu zuen 1860an. Egun 40 metroko altuera du, eta udalerriko izaki makroskopiko zaharrentzat jotzen zen XXI. mendearen hasieran. 2014ko udaren hasieran, hostoak marroitu zitzaizkion; urte haren hondarrean, txosten batek azaldu zuen Armillaria mellea onddoak sekuoia hil zuela.
Zuhaitza oraindik bizi zela, Eusko Jaurlaritzak 265/1995 dekretuaren bidez babestu zuen, Euskal Autonomia Erkidegoko zuhaitz apartekotzat.

## Erreferentziak

* ↑ Góngora, Francisco. (2010-08-25). «La gran secuoya cumple 150 años» El Correo.
* ↑ (Gaztelaniaz) Carracedo, Sergio. (2014-10-06). «Un informe revela que la gran secuoya de Vitoria, junto a Urkide, "está muerta"» El Correo (Noiz kontsultatua: 2018-11-06).
* ↑ «265/1994 Dekretua, maiatzaren 16koa, Euskal Autonomi Elkarteko zuhaitz batzuk zuhaitz apartekotzat jotzen dituena» EHAA 1995-06-08.
* Datuak: Q17090501
* Multimedia: Secuoya gigante de Vitoria-Gasteiz / Q17090501
# Gasteizko muturmotz txerria

Gasteizko muturmotz txerria egun desagerturik dagoen Euskal Herriko bertako txerri edo urde arraza bat izan zen.
Arraza Txerri Enbor Zeltatik zetorren. Enbor honen eremuak Kantauriar isurialdea eta Nafarroa, Errioxa zeina Gaztela eta Leongo zenbait eskualde hartu zituen. Iparraldean enbor hau mantendu da euskal txerria izeneko arrazarekin. Baztango txerria izeneko arraza berriz joan den mendean desagertu omen zen.
Gasteizko muturmotz txerriak inguruko herrialdetara ere zabaltzen ziren beraienganatutako ospearen ondorioz.
1955eko eme ugaltzaileen zentsuan Arabako zerri guztien %5 baino gehiago zirelarik, ordurako arraza oso ukituta zegoen, eta gainbehera zihoan.
Zerri honek nekazaritza ustiatzetik ateratako produktuak haragi eta gantza bilakatzen zituen etxeko kontsumorako, bai eta indize onak lortu ere gizentze eta haragi etekinei buruz egindako probetan. 60-70. hamarkadetarako erabat desagertu zen, elikadura ohituren aldaketaren ondorioz. Izan ere, haragi gihartsuei lehentasuna ematen hasi zen eta, joera horren ondorioz, Gasteizko muturmotza irentsi zuten kanpotik ekarritako beste urde arrazek.

## Etimologia

"Arabar murturmotz txerria", "Gasteizko muturmotz txerria", "Gasteizko muturmotz", "Gasteizko txatoa", izen guztiek arrazaren ezaugarri hori dakarte gogora.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20190116095927/http://hedatuz.euskomedia.org/7312/1/14171174.pdf

## Ikus, gainera

* Euskal txerria
* Baztango txerria

## Kanpo estekak

* Nekaneteko artikuloa arrazari buruz
* Datuak: Q12258258
* Multimedia: Gasteizko muturmotz txerria / Q12258258
# Gasteizko mendatea

Gasteizko mendatea Gasteiz eta Trebiñu batzen duen errepidean (A-2124 errepidean alegia) dagoen mendatea da. 778 metroko garaiera du eta Gasteiz mendietako pasabide bat da. Mendaterako errepidea Gasteizko Olarizu ondoan hasten da, eta egunero 3.500 auto inguru igarotzen dira bertatik.
Gasteiz hegoaldean dauden hiru mendateetako bat da, Okina eta Zaldiaranekin batera.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendateak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12258259
# Gasteizko setioa

    Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Gasteizko setioa (argipena)»
Gasteizko setioa Gasteiz hiriaren aurkako erasoaldia izan zen, Alfontso VIII.a buru zuen Gaztelako Erresumako armadak 1199-1200 bitartean egin zuena, Nafarroako Erresumaren mendebaldeko lurraldea konkistatzeko kanpainan, Antso VII.a Nafarroakoaren garaian.

## Historia

Nova Victoria hiriburua 1181ean Antso VI.a Jakitunak eratu zuen Gasteiz herrixka zegoen muinoan.
Setioak zortzi edo bederatzi hilabetez iraun zuen, 1199ko ekainaren 5a baino lehen hasi eta 1200ko urtarrilaren 25a baino lehen bukatu zelako. Erasoa bitartean, hiribilduaren tenentea (erregeordea) edo gazteluzaina Martin Txipia izan zen. Gaztelarrek hirira heldu bezain pronto bateriak eta erasoak erabili zituzten. Euskaldunek tinko eutsi eta sarraski handia izan zen, Donemiliaga Kukulako artxiboaren aburuz. Orduan erasotzaileek hiria setiatzeari ekin eta elikagaiak eta ura sartzea galarazi zuten.
Setioa bukatzeko asmotan, Antso VII.ak almohadeen laguntza bilatu zuen, hauek Gaztelako Erresuma eraso dezaten eta fronte berri bat sortzeko. Negoziazioak luzeak baziren ere, musulmanen artean zegoen banaketa zela eta ez zuen lortu. Iruñeko gotzaina zen Gartzia Fernanditzek gaztelarren tregoa lortu eta, garnizioko zaldun batekin, Ipar Afrikako almohadeen lurraldetarantz jo zuen erregeari egoera azaltzeko. Antsok hiribildua menderatzea onartu zuen. Ordurako, 1200ko urtarrilean, Gaztelako Erresumako armadak Araba eta Gipuzkoa osorik zituen kontrolpean.

## Erreferentziak

* ↑ Gasteizko Udala. Historia apur bat. .
* ↑ (Gaztelaniaz) «Estatua para Martín Txipia, heroico defensor de Vitoria» Noticias de Álava 2008/01/21.
* ↑ Sagredo, Iñaki. (2007). Navarra. Castillos que defendieron el Reino. Iruñea: Pamiela ISBN 978-84-7681-536-6..
* ↑ Martin Txipia, heroico defensor de Vitoria frente a la anexión por Castilla
* ↑ (Gaztelaniaz) Fortún Pérez de Ciriza, Luis Javier. La quiebra de la soberanía navarra en Álava, Guipúzcoa y el Duranguesado (1199-1200). .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3486055
# Gasteizko setioa (1521)

    Artikulu hau 1521ekoa buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gasteizko setioa (argipena)».
Gasteizko setioa Arabako hiriburuaren setioa izan zen. 1521eko martxoaren lehen egunetan gertatu zen, Aguraingo kondea zen Petri Lopitz Aiarakoaren tropa komuneroen eskutik eta Gaztelako Komunitateen Gerraren esparruan.
Martxoaren 8an, kondeak Arratian errege-artilleria geldiarazi zuen. Berehala, Karlos I.ari leial Gasteizera joan zen eta bere 10.000 gizonek (edo 13.000ek, berak dokumentu batean baieztatu zuenez eta ondoren, Real Academia de la Historiaren hiztegi biografikoetan erabili zutena) hiria setiatu zuten. Armez eustea alferrikakoa zirudienez, hiriak nahiago izan zuen, kondearen laguna Antonio Gomitz de Aiarakoak bultzatuta, tropen erretiratzea honela negoziatu:
* Hiria kondearen seme Atanasio Aiarakoaren eskuetan utziko zuten.
* Diego Martinez de Alaba oinaztar ahaldun nagusiaren lagun eta ahaideak hiritik kanporatuko zituzten, besteak beste: Pedro Martinez de Alaba 'zaharra', Pedro Martinez de Alaba 'gaztea', Andres Diaz de Eskide, Diego Martinez de Maeztu, Juan de Alaba eta Arana lizentziatua. Guztiak bere emazte eta morroiekin batera Bernedoko gaztelura joan ziren.
* Gasteizeko komunitateen alde zin egingo zuen.
Behin hitzarmena beteta, kondea Gasteizen sartu gabe erretiratu egin zen. Hala ere, Manuel Danvila historialariak oker esan zuen «segurtasun-neurri guztiek (...) ez zuten eragotzi Aguraingo kondea bere partzialekin Gasteizen sartzea eta komunitatea aldarrikatzea (...) hori ez da islatzen bere udal-aktetan».
Martxoaren 10ean hiriak Komunitatean egotea ukatu zuen eta erregearekiko leialtasuna berretsi zuen. Bi egun geroago, «Aguraingo kondeak hiria eraso nahi izan zuenean, eta armada bat jarri zuen haren gainean» erbesteratuak itzultzeko baimena eman zuen, eta, gainera, berarekin joan zirenak ezin izango zirela zigor larrien pean itzuli agindu zuen.

## Oharrak

* ↑ Ahaldun nagusia bera orduko gazteluko tenentea zen.
* ↑ « Presentó el magnate al ejército en el campo de Aqua a su futuro heredero y recíprocamente hicieron los capitanes, el Gómez Ayala en nombre de la ciudad y D. Pedro y D. Atanasio levantando el dedo dos veces, juramento de fidelidad á la junta de Comunidades.  » —Echávarri y Olano, La guerra de los comuneros en el País Vasco.

## Erreferentziak

* ↑ Echávarri & Olano 1904, 118-120 orr. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Alcaides de Bernedo. in: Gran Enciclopedia de Navarra..
* ↑ Echávarri & Olano 1904, 116 orr. .
* ↑ Echegaray & López 192?, 228 orr. .
* ↑ Danvila 1898, 491 orr. .
* ↑ Echávarri & Olano 1904, 120 orr. .

## Bibliografia

* (Gaztelaniaz) González de Echávarri, Vicente; Ramírez Olano, Eliodoro. (1904). La Guerra de los Comuneros en el País Vasco. Gasteiz: Imprenta provincial de Álava.
* (Gaztelaniaz) Danvila y Collado, Manuel. (1898). Historia crítica y documentada de las Comunidades de Castilla. III Madril: Memorial Histórico Español OCLC .4782003.
* (Gaztelaniaz) de Echegaray, Carmelo; López, Vicente Vera. (192?). Geografía general del país Vasco-Navarro. 3 A. Martín.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47510070
# Gasteizko kuadrilla

Gasteizko kuadrilla Araba osatzen duten zazpi kuadrilla edo eskualde administratiboetako bat da. Gasteiz udalerriaren eremu bera hartzen du. Hedaduraz kuadrilletan txikiena izan arren (277 kilometro koadro), Arabako biztanleriaren hiru laurdenak biltzen ditu.
1840 arte, udalerri gehiago ere baziren Gasteizko kuadrillan; urte hartan, ordea, Gasteizko kuadrillatik hainbat udalerri atera ziren, Añanako kuadrilla sortzeko.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Gasteizko kuadrilla, Arabako Biltzar Nagusien webgunean.
* Datuak: Q281994