OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kutsadura fotokimiko

Kutsadura fotokimikoa airearen kutsadura mota bat da, NO$_2$ disoziazio fotolitikoak sortutako ozonoak eragindakoa. Fenomeno hau gertatzeko beharrezkoa da garraio eta erregaien isurketak eta erradiazio handiak egotea. Katean ematen diren erreakzio serie batekin hasten da, konposatu peroxidiko oso oxidantearen eraketan bukatzen dena.

## Zikloaren urratsak

* Ziklo osoa goizean goiz hasiko litzateke autoen ihes-hodietan eta tximinietan agertutzen den NOren emisioarekin.
* Gasen hoztura dela eta, NO-ren oxidazioa ematen da, NO$_2$ren kontzentrazioa handitzen joanez.
* Eguzki argiaren aurrean, NO$_2$ disoziatu egiten da O atomiko oso erreaktiboa osatuz.
    NO$_2$ ↔ NO + O$^-$
* O atomikoak O$_2$rekin erreakzionatuko du ozonoa emanez.
    O$^-$ + O$_2$ ↔ O$_3$
* Ozonoak hidrokarburoekin erreakzionatuko du aldehidoak emanez (konposatu oxigenatuak erradikal askeekin). Erreakzioan hidrokarburorik ez badago ozonoak NOarekin erreakzionatuko du NO$_2$ osatzeko, hau gertatu ezkero zizkloa ez da desorekatuko eta O$_3$ ez da akumulatuko.
* Erradikal askeak peroxiazetilnitratoak (PAN) eratzen bukatuko dute.
* Azken emaitza atmosferako kontzentrazioan substantzia oxidazidatzaileak dira, O3 garrantzitsuena.
Erradikal askeen eraketa:
    O$_3$ + RH ↔ RCOH + RCOO¯
    O$^-$ + RH ↔ RCOOH + R$^-$
    O$_3$ + R$^-$ ↔ RCOO$^-$
    NO + RCOO$^-$ ↔ RCO$^-$ + NO$_2$
Bukaerako erreakzioa:
    RCOO$^-$ + NO$_2$ ↔ RCOONO$_2$

## Ondorioak

Ondorioetako bat smog fotokimikoa da, bere sorrera atmosferan dauden oxidatzaile fotokimikoekin (O$_3$, PAN) ematen da. Prozesu hau hobetuta ikusten da goi presio guneetan, insolazio gogorretan eta haize ahulekin kutsatzaileen dispertsioa galarazten dutelako.
Smog fotokimikoaren presentziak ondorengo ezaugarriekin nabaritzen da, lainoaren presentziaz, O$_3$aren formazioaz, begietako irritazioaz eta landareriak kalteak jasaten dituelako.

## Kanpo estekak

* Airearen poluzioa
1979 Leioako Zientzia Fakultateko Kimika taldea (Miren Bego Aboitiz, Xabier Goenaga, Jazinto Iturbe, Itziar Urretxa)
* Datuak: Q2529901
* Multimedia: Smog / Q2529901
# Kutsidazu bidea, Ixabel (telesaila)

Kutsidazu bidea, Ixabel Euskal Telebistak sortutako telesaila da, Joxean Sagastizabalek idatzitako Kutsidazu bidea, Ixabel eleberrian oinarritua. Arrakasta izan zuen, izan ere lehenengo kapituluaren batez besteko ikus-entzuleria 75.000 pertsonakoa zen

## Ezaugarri teknikoak

* Zuzendariak: Fernando Bernués eta Mireia Gabilondo
* Ekoizlea: Eneko Olasagasti eta Orio Produkzioak, S.A.
* Musikagilea: Iñaki Salvador

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1978ko uztailean, Juan Martin (Mikel Losada), gazte donostiar bat, Tolosaldeko baserri batera doa euskaltegian ikasitako euskara hobetzera. Baserriko sendia amonak, gurasoek, seme bikiek eta bi alabek osatzen dute. Alaben artean, Ixabel ederra (Ainere Tolosa). Umore handiz, guztiz ezezaguna zaion mundu horretan Juan Martinek dituen arazoak kontatzen ditu: "benetako" euskarararekin (berarentzat ulergaitza denez, "swahili" deitzen dio), baserriko lanekin eta Ixabelenganako amodiozko kontuekin.

## Pertsonaiak

* Juan Martin: Mikel Losada
* Ixabel: Ainere Tolosa
* Aita: Jose Luis Ugartemendia
* Amona: Iñake Irastorza
* Bego: Mireia Gabilondo
* Bikiak: Iñaki Zapirain / Xabier Zapirain
* Koro: Maite Arrese
* Tomas: Egoitz Lasa
* Izaskun: Ana Elordi
* Joxe Mari: Carlos Zabala
* Pablo: Joseba Apaolaza
* Miren: Lierni Fresnedo
* Luis-Koldo: Asier Hormaza
* Anjel Mari: Pablo Urrizelki
* Ione-Juanita: Aintzane Crujeiras
* Ruth: Sara Cozar
* Peli apaiza: Jose Ramon Soroiz
* Desastreko Afro: Anjel Alkain
* Robus: Patxi Santamaria
* Juan Martinen ama: Teresa Calo
* Juan Martinen aita: Isidoro Fernández

## Erreferentziak

* ↑ eitb.eus

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) pizquita.com
* Datuak: Q12261705
# Kutsidazu bidea, Ixabel (argipena)

Kutsidazu bidea, Ixabel Joxean Sagastizabalek 1994an argitaratutako umore eleberri laburra da. Hartan oinarriturik, beste lan hauek ere egin dituzte:
* Kutsidazu bidea, Ixabel, Gorringo taldeak 2003an taularatutako antzezlana;
* Kutsidazu bidea, Ixabel, 2006an Fernando Bernuések eta Mireia Gabilondok zuzendutako filma;
* Kutsidazu bidea, Ixabel, Euskal Telebistak 2007an sortutako telesaila.
* Kutsidazu bidea Ixabel, musikala, Demode Produzkioak 2020an sortutako antzezlan musikala.
# Kutsatzaile

Kutsatzaile edo poluitzaile bat ingurumenean sartutako substantzia edo energia bat da, aurretik nahi ez diren ondorioak dituena edo baliabide baten erabilgarritasunari kalte egiten diona. Kutsatzaile batek kalteak eragin ditzake epe luzera edo laburrera landare- edo animalia-espezieen hazkunde-tasa aldatzean, edo giza zerbitzuak, erosotasuna, osasuna edo propietateen balioak oztopatzean. Poluitzaile batzuk biodegradagarriak dira eta, beraz, ez dute epe luzera ingurumenean iraungo. Hala ere, kutsatzaile batzuen degradazio-produktuak kutsatzaileak dira baita ere, hala nola DDE eta DDD produktuak, DDTaren degradaziotik sortutakoak.

## Kutsatzaile mota desberdinak izadian
### Stock kutsatzaileak

Inguruneak xurgatzeko ahalmen txikia duen kutsatzaileei stock-kutsatzaile deitzen zaie (adibidez, kutsatzaile organiko iraunkorrak, hala nola PCBak, biodegradagarriak ez diren plastikoak eta metal astunak). Stock kutsatzaileak ingurunean pilatzen dira denborarekin. Sortzen dituzten kalteak poluitzaile gehiago isurtzen diren heinean handitzen dira eta kutsatzailea pilatu ahala gehiago irauten dute. Kutsatzaile horiek zama handia sor dezakete etorkizuneko belaunaldientzat, sortzearen ondorioz jasotako "sasi onurak" pasa ondoren, kalte horiek indarrez mantentzen baitira.

### Kutsatzaile garrantzitsu batzuk

Kutsatzaile garrantzitsuen taldeak hauek dira:
* Zilarbizi edo merkurioa Hg
* Poluitzaile organiko iraunkorrak POPak
* Ozono
* Partikulak PM
* Ingurumeneko kutsatzaile farmazeutiko iraunkorrak EPPPak
* hidrokarburo aromatiko poliziklikoak PAHak
* Konposatu organiko lurrunkorrak VOCak

### Funtsaren kutsatzaileak

Funtsaren kutsatzaileak ingurumenak xurgatzeko ahalmen ertaina dutenak dira. Funtsaren poluitzaileek ez dute ingurumenean kalterik eragiten emisio-tasak ingurune hartzailearen xurgapen-ahalmena gainditzen ez badu (adibidez, landareek eta ozeanoek xurgatzen duten karbono dioxidoa). Funtsaren kutsatzaileak ez dira suntsitzen, baizik eta substantzia ez hain kaltegarri bihurtzen dira, edo diluitu eta barreiatu egiten dira, kaltegarriak ez diren kontzentrazioetan.

### Argi kutsadura

Argi kutsadura argi antropogenoak gaueko zeruaren ikusgarritasunean duen eragina da. Argiaren kutsadura ekologikoa ere barne hartzen du, hau da, argi artifizialak organismo indibidualetan eta ekosistemen egituran duen eragina deskribatzen duena.

## Erreferentziak

* ↑ Tietenberg, Tom (2006). Economics of Pollution Control, Chapter 15 in Environmental and Natural Resource Economics, 7th Edition, Pearson, Boston.
* ↑ Ibidem.

## Ikus, gainera

* Kutsadura

## Kanpo estekak

* Urtetako kutsatzaileak ibaietan.
* Kutsatzailean janarian, Consumer aldizkaria, 2006/05/04.
* Sortzen ari diren kutsatzaileak, Consumer aldizkaria, 2017/12/05.
* Datuak: Q19829510
# Lancieux

Lancieux (bretainieraz Lanseegl eta galoz Lansioec) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193618
* Multimedia: Lancieux / Q193618
# Lanceoptera

Lanceoptera Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Lanceoptera panochra da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Lanceoptera panochra | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6483668
# Lanchester (Durham konderria)

Lanchester, Ingalaterrako ipar-ekialdean dagoen udalerri bat da, Durham konderrian.
2011n 4.054 biztanle zituen.
* Datuak: Q861627
* Multimedia: Lanchester, County Durham / Q861627
# Lanchy

Lanchy Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 48 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 55 ziren. Familiak 19 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 11 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 19 etxebizitza zeuden, 18 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 1 bigarren erresidentzia bat zen. Etxebizitza guzti hauek 19etxeak ziren. 18 etxebizitza nagusietatik 12 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek hiru gela zituen, 6 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 15 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 7 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lanchy udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 4 |
| 4 | 70-74 | 0 |
| 0 | 65-69 | 4 |
| 0 | 60-64 | 0 |
| 4 | 55-59 | 0 |
| 4 | 50-54 | 4 |
| 0 | 45-49 | 4 |
| 4 | 40-44 | 4 |
| 4 | 35-39 | 0 |
| 4 | 30-34 | 4 |
| 0 | 25-29 | 4 |
| 4 | 20-24 | 0 |
| 8 | 15-19 | 0 |
| 8 | 10-14 | 4 |
| 0 | 5-9 | 4 |
| 4 | 0tik 4ra | 4 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 32 ziren, horien artean 23 aktiboak ziren eta 9 inaktiboak ziren. 23 pertsona aktiboetatik 19 lanean zeuden (10 gizon eta 9 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 9 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an herrian zegoen saltoki bakarra «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa batena zen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q850285
* Multimedia: Lanchy / Q850285
# Lancia

Lancia Italiako automobil-fabrikatzailea da. Lantegia Vincenzo Lanciak sortu zuen 1906. urtean, Turinen, Claudio Fogolinekin batera.
Hasiera batean sortzaile biak Fiat enpresako langileak ziren (baita pilotuak ere), eta euren lantegia sortu ostean ere Fiaten jarraitu zuten lanean aldi batez. Lehenengo Lancia automobila 1908. urtean aurkeztu zuten: Lancia Alfa 12 HP. Hurrengo hamarkadan serie-fabrikazioari ekin zioten.
1969. urtetik hona Fiat S.p.A. taldean sartuta dago: luxuzko automobilak egiten tradizioa zutenez, Lancia modeloak dira Fiateko maila gorenekoak.

## Lehiaketak

1 Formulako automobilak egiten hasi ziren 1954. urtean, baina urte gutxitan izan zuten euren taldea, garaipenak lortu arren; izan ere, Ferrari eskuderiara joan zen Lanciako taldea: 1956. urtean Juan Manuel Fangiok 1 Formulako garaipena lortu zuen Lancia-Ferrari autoarekin.
Rallyetan ere emaitza onak izan dituzte Lanciakoek, garaipen handiak lortuta 1970 eta 1980 hamarkadetan; hala ere, 1993. urtean lehiaketak utzi zituzten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q35896
* Multimedia: Lancia / Q35896
# Lanciano

Lanciano Italiako udalerri bat da. Chietiko probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. 33.944 biztanle ditu, 66,94 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Lancianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Atessa Castel Frentano Fossacesia Frisa Mozzagrogna Orsogna Paglieta Poggiofiorito Rocca San Giovanni San Vito Chietino Sant'Eusanio del Sangro Treglio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8645
* Multimedia: Lanciano / Q8645
# Lanceopenna

Lanceopenna Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Lanceopenna pseudogaleotis da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Lanceopenna pentastigma | daturik gabe |
| Lanceopenna prominula | daturik gabe |
| Lanceopenna pseudogaleotis | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6483667
# Lanches-Saint-Hilaire

Lanches-Saint-Hilaire Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 120 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Lanches-Saint-Hilaire udalerrian erroldatutako biztanleak 120 ziren. Familiak 45 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 21 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak

### Etxebizitza

2007an 54 etxebizitza zeuden, 45 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 53etxeak ziren. 45 etxebizitza nagusietatik 38 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 7 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 33 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lanches-Saint-Hilaire udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 4 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 4 | 70-74 | 4 |
| 4 | 65-69 | 8 |
| 4 | 60-64 | 0 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 4 | 50-54 | 0 |
| 0 | 45-49 | 8 |
| 0 | 40-44 | 4 |
| 8 | 35-39 | 8 |
| 0 | 30-34 | 0 |
| 4 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 4 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 8 |
| 4 | 5-9 | 4 |
| 12 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 78 ziren, horien artean 55 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 55 pertsona aktiboetatik 51 lanean zeuden (29 gizon eta 22 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 1 eraikuntza enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Lanches-Saint-Hilaire udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q1156963
* Multimedia: Lanches-Saint-Hilaire / Q1156963
# La Hazako leizea

La Hazako leizea edo El Hazako leizea Kantabriako Ramales de la Victoria udalerrian dagoen leizezulo bat da. Hermilio Alcalde del Riok eta Lorenzo Sierrak aurkitu zuten, aurkikuntzen argitalpena Henri Breuilekin batera egin zen arren. Kobazulo txiki bat da, baina bere kokapenak eta bere hondarrek oso interesgarri bihurtzen dute eta horregatik ikertua izaten jarraitzen du.
Kobazulo honek garrantzi bikoitza du, batetik espeleologo eta arkeologoek ikertzen baitute. Bestetik, baina, interes are nabarmenagoa du, kobazuloan Solutrear garaiko hondarrak aurkitu baitira, margo mordoaz gain. Margo hauen artean zaldiak, ahuntzaren familiako animaliak, orein bat, elur-orein bat, identifikatu gabeko lau hankako animalia bat eta zeinuren batzuk daude. Badaude identifikatu gabeko animalia zatiak ere, hau, zein lehen deskribaturiko margo guztiak, Leroi-Gourhanen III Estiloko margo gorrizkoak diren arren.
Gaur egun publikoarentzako bisita mugatua dago kontserbazio arrazoiengatik. Soilik arkeologo, espeleologo eta geografoek bisita dezakete, baina aurretik Kantabriako gobernuari baimena eskatu badiote.
2000ko hamarkadara arte itxitura metalezko atetzar batekin egina zegoen, margoentzako kaltegarria izan zena, kobazuloaren orientazioagatik honek Eguzkitara jarria ordu asko igarotzen baititu eta baldintza negatiboak sortzen ziren, tenperatura altuarekin. Ordutik, ateak kontserbazioa egokia ahalbidetzen duten zulo ugari ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8352464
* Multimedia: Cave of El Haza, Ramales de la Victoria / Q8352464
# La Hija de Dios

La Hija de Dios Ávilako udalerria da.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 81 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Ávilako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1610974
* Multimedia: La Hija de Dios / Q1610974
# La Hermidako haizpitartea

La Hermidako haizpitartea (gaztelaniaz: desfiladero de La Hermida) Deva ibaiaren ibilguak eratutako 21 kilometroko luzerako arroila estu bat da, kareharrizko horma handiak dituena, horietakoren batzuk 600 metro baino gehiagoko altuera dutenak.
Kantabriako mendebaldeko zatian dago, Lamasón, Cillorigo de Liébana, Peñarrubia, Tresviso eta Asturiaseko muga artean. Kantauri Itsasotik Kantabriako Liébana eskualderako sarrera korridore bakarra da, bertatik N-621 errepide estua igarotzen baita. Bere izena Peñarrubia udalerriko auzo edo herrietako bat den La Hermidagatik jasotzen du, zeharkatzen duen kantabriar tokia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1906567
* Multimedia: Desfiladero de La Hermida / Q1906567
# La Higuera (Txile)

La Higuera Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da, Coquimbo eskualdeko Elqui probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 3.721 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) La Higuerako udalaren webgunea.
* Datuak: Q14462
* Multimedia: La Higuera (Chile) / Q14462
# La Herrera

La Herrera Albaceteko udalerria da, Sierra de Alcaraz y Campo de Montiel eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 350 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Albaceteko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) [ Udalari buruzko webgunea.]
* Datuak: Q582784
* Multimedia: La Herrera / Q582784
# La Herrera auzoko eskolak

Taramona y Diaz de Entresotos familiak La Herrerako eskolak eman zizkion Zallako udalari. Eskolak 1923 ireki ziren Ricardo Bastida arkitektuaren proiektua jarraituz eta Herrerako auzoan dago.
2016tik aurrera, D eredua duen eta Hezkuntza Berriaren inguruan lan egiten duen Landabaso Eskola Librea bertan dago kokatuta

## Eraikina

Eskolak neoeuskaldun estilokoak dira eta pentsatu ziren bi eskolak egiteko, neskak eta mutilak bananduz eskola museo baten bidez. Beheko solairua arkuduna eta bi solairu gehiago osatzen dute eraikina.
Azpimarragarriak dira dituen lehio handiak zeren eta argi eta aire asko ematen dute.
Fatxada nagusiak, eskertzeko, familiako armarri eta Higinio Basterra eskultorearen metalezko plaka ditu.

## Erreferentziak

* ↑ https://es.wikipedia.org/wiki/La_Herrera_(Vizcaya)
* ↑ https://www.eitb.eus/eu/irratia/euskadi-irratia/programak/faktoria/osoa/6672214/jolasa-eta-natura-erdigunean-dituen-eskola/
* ↑ «ESCUELAS - sustraiak» sustraiak.zalla.eus (Noiz kontsultatua: 2019-09-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65581129
* Multimedia: La Herrera auzoko eskolak / Q65581129
# Kilvaxter

Kilvaxter, Eskoziako gaeleraz: Cille Bhacastair, Eskoziako Highland eskualdeko etxalde bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Skye uhartean dago, Kanpoko Hebridetan. Uig udalerritik 5 kilometro iparraldera dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1651062
* Multimedia: Kilvaxter / Q1651062
ieaHebridak :
ieaBarruko HebridakieaColl
Acha
Arinagour
ieaColonsay
Scalasaig
ieaEigg
Cleadale
Galmisdale
ieaIslay
Ardtalla
Ballygrant
Bowmore
Bridgend
Lagavulin
Nerabus
Port Askaig
Port Charlotte
Port Ellen
Portnahaven
ieaMull
Ardtun
Bunessan
Calgary
Craignure
Croggan
Dervaig
Fionnphort
Kintra
Knockan
Lochbuei
Pennyghael
Salen
Tiroran
Tobermory
Uisken
Ulva Ferry
ieaJura
Ardmenish
Craighouse
Feolin
ieaSeil
Balvicar
Clachan-Seil
Ellenabeich
ieaSkye
Achachork
Aird of Sleat
Ardvasar
Armadale
Ashaig
Bernisdale
Bornesketaig
Borreraig
Borrodale
Borve
Bracadale
Broadford
Brogaig
Bualintur
Camastianavaig
Camuscross
Carbost (Loch Harport)
Carbost (Portree)
Claigan
Colbost
Drumfearn
Drynoch
Dunan
Dunvegan
Duntulm
Edinbane
Elgol
Ellishadder
Eynort
Eyre
Fasach
Feorlig
Ferindonald
Fiskavaig
Flashader
Flodigarry
Galltrigill
Garafad
Geary
Gedintailor
Gillen
Glendale
Halistra
Harlosh
Heaste
Isleornsay
Kensaleyre
Kilbride
Kilmaluag
Kilmarie
Kilmore
Kilmuir
Kilvaxter
Kingsburgh
Kyleakin
Kylerhea
Lealt
Lower Breakish
Luib
Milovaig
Mugeary
Ollach
Ose
Peinachorran
Peinlich
Portnalong
Portree
Ramasaig
Roag
Sconser
Skeabost
Sligachan
Staffin
Stein
Struan
Suladale
Talisker
Tarskavaig
Teangue
Torrin
Totaig
Tote
Treaslane
Trumpan
Uig
Uigshader
Ullinish
Upper Breakish
ieaTiree
Mannal
Scarinish :
ieaKanpoko HebridakieaBarra
Allasdale
Ardmore
Ardveenish
Bogach
Borve
Brevig
Castlebay
Caolas
Northbay
ieaBenbecula
Bail' Iochdrach
Balivanich
Nunton
Uachdar
ieaHarris
Amhuinnsuidhe
Ardhasaig
Borsham
Borve
Bun Abhainn Eadarra
Hushinish
Leverburgh
Luskentyre
Rèinigeadal
Rodel
Tarbert
ieaHegoaldeko Uist
Askernish
Auratote
Balgarva
Bornish
Daliburgh
Howmore
Iochdar
Kilaulay
Lochboisdale
Stoneybridge
ieaIparraldeko Uist
Ardheisker
Baile Glas
Carinish
Lochmaddy
Newtonferry
Sollas
Tigharry
ieaLewis
Achmore
Adabroc
Aignish
Aird Uig
Aird
Airidh a' Bhruaich
Ardroil
Arnol
Back
Baile an Truiseil
Balallan
Barvas
Bayble
Borrowston
Borve
Bragar
Branahuie
Breaclete
Breivig
Brenish
Broker
Brue
Cabharstadh
Calbost
Callanish
Carloway
Cliff
Coll
Cromore
Cross
Crossbost
Eorodale
Eoropie
Fivepenny
Flesherin
Garenin
Garrabost
Garynahine
Gravir
Gress
Habost
Holm
Kneep
Knock
Knockaird
Laxdale
Leurbost
Lionel
Marybank
Mealista
Melbost
New Tolsta
Newmarket
Newvalley
North Dell
North Tolsta
Parkend
Plasterfield
Port of Ness
Portnaguran
Portvoller
Sandwick
Shawbost
Shulishader
Skigersta
South Dell
Steinish
Stornoway
Swainbost
Timsgarry
Tolsta Chaolais
Tong
Uig :
# Kilwinning

Kilwinning, Eskoziako gaeleraz: Cill Fhinnein eta eskozieraz: Kilwinnin, Eskozia hego-mendebaldeko udalerria da, Iparraldeko Ayrshire eskualdeko hiriburua. 2014ko erroldaren arabera 21.693 biztanle ditu. Eskualdeko hiriburua den Irvineren ipar-mendebaldean dago eta berarekin batera 50.000 biztanletik gora osatzen du.

## Historia

VII mendean St Winin-en omenezko eliza bat izan zela badirudi, izan ere garai zaharretan Sagtoun ("Santuen herria") izena izan baitzuen. Hortik etor daiteke gaelerazko Cill Fhinnein izena.
XII mendean Kilwinningeko abadia sortu zuen lurraldeko jauna zen Richard de Morvillek. Abadian Tironensiar beneditarrak ezarri ziren eta berehala hartu zuten noble eta erregeen laguntza. Lau mendetan zehar Eskoziako abadiarik aberatsenetakoa izan zen, 1560an Erlijio Erreforma etorri zen arte.
XVI mendean Eglintoneko kondeen dinastia sortu zen Kilwinningen eta XIX mendean Eglinton gaztelua eraiki zuten. Gaur egun abadia zein gaztelua hondarretan aurkitzen dira.
1966an Irvineko New Town planifikatu zenean Kilwinning barnean gelditu zen eta honen eraginez nabarmen handitu eta zabaldu zen.

## Ondasun nabarmenak

* Kilwinningeko abadia
* Eglinton gaztelua

## Iruditegia

* Kilwinningeko abadia.
* Eglinton gazteluaren hondarrak.
* Stanecastle gazteluaren sarrera.
* Blacklands Community Centre.
* Biaduktoa.
* Eglinton aintzira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1013827
* Multimedia: Kilwinning / Q1013827