# Txerokiera

Txerokiera (ᏣᎳᎩ ᎦᏬᏂᎯᏍᏗ Tsalagi Gawonihisdi, ahoskatua) txerokiek hitz egiten duten irokes hizkuntza da. Hizkuntza polisintetikoa eta tonala da, idazteko bere silabario berezia duena.
Gaur egun Estatu Batuetako amerindiar hizkuntzarik osasuntsuenetako bat da, batez ere bere literatura eta egunkaria –Cherokee Phoenix (ᏣᎳᎩ ᏧᎴᎯᏌᏅᎯ, Tsalagi Tsulehisanvhi)– dituelako.. Haren hiztunak Qualla Boundary eremuan (Cherokee, Ipar Carolina) eta Oklahomako zenbait konderritan bizi dira. Hala ere, galtzeko zorian dagoela adieratzen dute zenbait ikertzailek.

## Fonologia

Txerokierak hamaika kontsonante ditu:
| | Ezpainkariak | Hobikariak | Sabaikariak | Belarrak | Glotalak |
| Herskariak | | t | | k | ʔ |
| Afrikariak | | ʦ | | | |
| Igurzkariak | | s | | | h |
| Sudurkariak | m | n | | | |
| Hurbilkariak | | l | j | ɰ | |
Gainera sei bokal ditu:
| | Aurrekoak | Ertainak | Atzekoak |
| Itxiak | i | | u |
| Erdi-itxiak | e | ə̃ | o |
| Irekiak | | a |
Diptongo bakarra du: /ai/

## Silabarioa

Sequoyah txerokiak silabario hau asmatu zuen, beste hizkuntza idatzirik jakin barik. Hona silabarioa, transilterazio ohikoarekin batera:
| Bokalak → Kontsonanteak ↓ | a [a]~[ə] | a [a]~[ə] | a [a]~[ə] | e [e]~[ɛ] | e [e]~[ɛ] | i [i]~[ɪ] | i [i]~[ɪ] | o [o]~[ɔ] | u [u]~[ʊ] | v [ə̃] |
| — | Ꭰꭰ a | Ꭰꭰ a | Ꭰꭰ a | Ꭱꭱ e | Ꭱꭱ e | Ꭲꭲ i | Ꭲꭲ i | Ꭳꭳ o | Ꭴꭴ u | Ꭵꭵ v |
| g [ɡ] | Ꭶꭶ ga | Ꭷꭷ ka | Ꭷꭷ ka | Ꭸꭸ ge | Ꭸꭸ ge | Ꭹꭹ gi | Ꭹꭹ gi | Ꭺꭺ go | Ꭻꭻ gu | Ꭼꭼ gv |
| h [h] | Ꭽꭽ ha | Ꭽꭽ ha | Ꭽꭽ ha | Ꭾꭾ he | Ꭾꭾ he | Ꭿꭿ hi | Ꭿꭿ hi | Ꮀꮀ ho | Ꮁꮁ hu | Ꮂꮂ hv |
| l [l] | Ꮃꮃ la | Ꮃꮃ la | Ꮃꮃ la | Ꮄꮄ le | Ꮄꮄ le | Ꮅꮅ li | Ꮅꮅ li | Ꮆꮆ lo | Ꮇꮇ lu | Ꮈꮈ lv |
| m [m] | Ꮉꮉ ma | Ꮉꮉ ma | Ꮉꮉ ma | Ꮊꮊ me | Ꮊꮊ me | Ꮋꮋ mi | Ꮋꮋ mi | Ꮌꮌ mo | Ꮍꮍ mu | |
| n [n] | Ꮎꮎ na | Ꮐꮐ nah | Ꮏꮏ hna | Ꮑꮑ ne | Ꮑꮑ ne | Ꮒꮒ ni | Ꮒꮒ ni | Ꮓꮓ no | Ꮔꮔ nu | Ꮕꮕ nv |
| qu [kʰw] | Ꮖꮖ qua | Ꮖꮖ qua | Ꮖꮖ qua | Ꮗꮗ que | Ꮗꮗ que | Ꮘꮘ qui | Ꮘꮘ qui | Ꮙꮙ quo | Ꮚꮚ quu | Ꮛꮛ quv |
| s [s] | Ꮝꮝ s | Ꮜꮜ sa | Ꮜꮜ sa | Ꮞꮞ se | Ꮞꮞ se | Ꮟꮟ si | Ꮟꮟ si | Ꮠꮠ so | Ꮡꮡ su | Ꮢꮢ sv |
| d/t [d]/[t] | Ꮣꮣ da | Ꮤꮤ ta | Ꮤꮤ ta | Ꮥꮥ de | Ꮦꮦ te | Ꮧꮧ di | Ꮨꮨ ti | Ꮩꮩ do | Ꮪꮪ du | Ꮫꮫ dv |
| tl [t͡ɬ] | Ꮬꮬ dla | Ꮭꮭ tla | Ꮭꮭ tla | Ꮮꮮ tle | Ꮮꮮ tle | Ꮯꮯ tli | Ꮯꮯ tli | Ꮰꮰ tlo | Ꮱꮱ tlu | Ꮲꮲ tlv |
| ts [t͡s]~[d͡ʒ] | Ꮳꮳ tsa | Ꮳꮳ tsa | Ꮳꮳ tsa | Ꮴꮴ tse | Ꮴꮴ tse | Ꮵꮵ tsi | Ꮵꮵ tsi | Ꮶꮶ tso | Ꮷꮷ tsu | Ꮸꮸ tsv |
| w [ɰ] | Ꮹꮹ wa | Ꮹꮹ wa | Ꮹꮹ wa | Ꮺꮺ we | Ꮺꮺ we | Ꮻꮻ wi | Ꮻꮻ wi | Ꮼꮼ wo | Ꮽꮽ wu | Ꮾꮾ wv |
| y [j] | Ꮿꮿ ya | Ꮿꮿ ya | Ꮿꮿ ya | Ᏸᏸ ye | Ᏸᏸ ye | Ᏹᏹ yi | Ᏹᏹ yi | Ᏺᏺ yo | Ᏻᏻ yu | Ᏼᏼ yv |

## Adibidea

| « | ᏂᎦᏓ ᎠᏂᏴᏫ ᏂᎨᎫᏓᎸᎾ ᎠᎴ ᎤᏂᏠᏱ ᎤᎾᏕᎿ ᏚᏳᎧᏛ ᎨᏒᎢ. ᎨᏥᏁᎳ ᎤᎾᏓᏅᏖᏗ ᎠᎴ ᎤᏃᏟᏍᏗ ᎠᎴ ᏌᏊ ᎨᏒ ᏧᏂᎸᏫᏍᏓᏁᏗ ᎠᎾᏟᏅᏢ ᎠᏓᏅᏙ ᎬᏗ. Nigada aniyvwi nigeguda'lvna ale unihloyi unadehna duyukdv gesv'i. Gejinela unadanvtehdi ale unohlisdi ale sagwu gesv junilvwisdanedi anahldinvdlv adanvdo gvhdi. Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu beharra dute. | » |
| —Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalaren 1. artikulua |||

## Erreferentziak

* 1 2 Ethnologue: Languages of the World. (2013). Cherokee: A Language of the United States. SIL International.
* ↑ Montgomery-Anderson, Brad. (2008). «Citing Verbs in Polysynthetic Languages: The Case of the Cherokee-English Dictionary» Southwest Journal of Linguistics 27.
* ↑ LeBeau, Patrik. (2009). Term Paper Resource Guide to American Indian History. Westport, CT: Greenwoord, 132 or..
* ↑ Garralda Zubimendi, Kerman. (2018). «Misha BECKER: «Elebitasuna kaltegarria dela uste dute AEBetan»» aldizkaria.berria.eus (Noiz kontsultatua: 2018-04-24).

## Ikus, gainera

* Datuak: Q33388
* Multimedia: Cherokee language / Q33388