OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Timo Boll

Timo Boll (Erbach), Renania-Palatinatua (Alemania), 1981eko martxoaren 8a) mahai-tenisean lehiatzen den kirolari alemaniarra da.

## Olinpiar Jokoak

2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, Pekin 2008an (Pekin), zilarrezko domina eskuratu zuen Alemaniako taldearekin, taldekako modalitatean, Txinako (urrezkoa) hirukotearen atzetik eta Hego Koreakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatzen zuten Alemaniako hirukotea: Timo Boll, Dimitrio Ovtxarov eta Christian Süß-ek.
2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012an (Londres), brontzezkoa eskuratu zuen Alemaniako taldearekin, taldekako modalitatean, Txinako (urrezkoa) hirukotearen eta Hego Koreakoaren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatzen zuten Alemaniako hirukotea: Timo Boll, Dimitrio Ovtxarov eta Bastian Steger-ek.
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzezkoa eskuratu zuen, berriro Alemaniako taldearekin taldekako modalitatean, Txinako (urrezkoa) hirukotearen eta Japoniakoaren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatzen zuten Alemaniako hirukotea: Timo Boll, Dimitrio Ovtxarov eta Bastian Steger-ek.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezkoa eskuratu zuen Alemaniako taldearekin taldekako modalitatean, Txinako (urrezkoa) hirukotearen atzetik eta Japoniakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatzen zuten Alemaniako hirukotea: Timo Boll, Dimitrio Ovtxarov eta Patrick Franziska-k.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2008 | Pekin Txina | 02 ! | Taldeka, gizonezkoa |
| 2012 | Londres Erresuma Batua | 03 ! | Taldeka, gizonezkoa |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil | 03 ! | Taldeka, gizonezkoa |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | Taldeka, gizonezkoa |

## Erreferentziak

* ↑ ITTF-ren sailkapena ITTF webgunea 2021-11-12an begiratua
* ↑ «Timo Boll» olympedia.org 2021-11-12an begiratua(Ingelesez)
* ↑ «Timo Boll» Olympics.com 2021-11-12an begiratua (Gaztelaniaz)
* ↑ "Mahai-tenisa, taldeka, emaitzak 2008" olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Mahai-tenisa, taldeka, emaitzak 2012" olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Mahai-tenisa, taldeka, emaitzak 2016" olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Mahai-tenisa, taldeka, emaitzak 2020" olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57747
* Multimedia: Timo Boll / Q57747
# Timnath (Colorado)

Timnath Coloradoko herri bat da. Larimer konderrian kokatua dago. 2010ean 625 biztanle zituen, 12,4890 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Larimer konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2129864
* Multimedia: Timnath, Colorado / Q2129864
# Timo Glock

Timo Glock (Lindenfels, Alemania, 1982ko martxoaren 18a - ) 1 Formulako gidari alemaniarra da. 2004an bere 1 Formulako estreinako sari nagusian, Kanadakoa, puntuatzeko postuetan sailkatu zen Jordan taldearekin.
2008an Toyotako gidaria da.

## Lasterketak

| Urtea | Taldea | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | Taldea | WDC | Puntuak |
| 2004 | Jordan-Ford | AUS DNP | MYS DNP | BAH DNP | SMR DNP | ESP DNP | MON DNP | EUR DNP | CAN 7 | USA DNP | FRA DNP | GBR DNP | DEU DNP | HUN DNP | BEL DNP | ITA DNP | CHN 15 | JPN 15 | BRA 15 | Jordan | 19. | 2 |
| 2008 | Toyota | AUS Ret | MYS Ret | BAH 9 | ESP 11 | TUR 13 | MON 12 | CAN 4 | FRA 11 | GBR 12 | GER Ret | HUN 2 | EUR | BEL | ITA | SIN | JPN | CHN | BRA | Toyota | | 13 |
* Datuak: Q76719
* Multimedia: Timo Glock / Q76719
# Timo Werner

Timo Werner (Stuttgart, Alemania, 1996ko martxoaren 6a) futbol jokalari alemaniarra da, bertako Bundesligako Leipzig taldean aurrelari gisa jokatzen duena.
Alemaniako selekzio nazionalean ere jokatzen du.

## Ibilbidea
### Hasiera Alemanian: TSV Steinhaldenfeld eta Stuttgart

Oso txikitan TSV Steinhaldenfeld taldean ibili zen. 2002an jada VfB Stuttgart-en harrobian hasi zen, eta 2013. urtean lehen taldera iritsi zen. 2016. urtera arte egon zen, hemen 2016. urtean 10 milioi eurorengatik kluba utzi baino lehenago. Hiru urte hauetan Bundesligan debuta egin zuen, lehen gola egin zuen eta Stuttgarten debuta egiten zuen jokalari gazteena bilakatu zen, 17 urte eta 4 hilabeterekin. 100 partidutik gora jokatu zituen.

### Leipzig

Benetako eztanda ordea, Leipzigen izan zen. 2016ko irailean ligako 100 partida jokatzen zituen jokalari gazteena izan zen 20 urte eta 203 egunekin. Denboraldi horretan bertan jendea harrituta geratu zen berekin. Hurrengo bi denboraldiak (2017-2019) berdintsuak izan ziren, jokalariak gero eta gehiago ematen zuen areatik kanpo, eta aurkarientzat arriskutsu bihurtu zen.
2019-2020 denboraldian, Urrezko Bota irabazteko kandidatuetariko bat bezala aurkeztu zen, inoiz baino gol gehiago sartu baitzituen. Txapeldunen Ligan ere Leipzig urrun iritsi zen.

### Chelsea
#### 2020-2021

2019-2020 denboraldian 30 gol baino gehiago sartu ondoren, 2020ko ekainaren 18an Chelseak eta Leipzigek komunikatu ofizial bat kaleratu zuten, non argitzen zen Alemaniako liga bukatutakoan, uztailean, jokalaria Londreseko taldera batuko zela. Akordioa 53 milioi eurorengatik itxi zen, asteroko 170.000 euroko soldatarekin.

## Estatistikak

2022ko abuztuaren 18an eguneratua. :
| Kluba | Urtea | Partida(k) | Gola (k) | Asistentzia (k) |
| Stuttgart | 2013 – 2016 | 103 | 14 | 11 |
| Leipzig | 2016 – 2020 | 149 | 88 | 38 |
| Chelsea | 2020 – 2022 | 89 | 23 | 21 |
| Leipzig | 2022 - | 1 | 1 | 0 |

## Selekzio nazionala

Debuta 2017ko martxoaren 22an egin zuen. 2018ko munduko futbol txapelketa jokatu zuen, baina bertan Alemania zortzirenak baina lehenago kanporatu zuten. Joaquin Low-ekin jokalari garrantzitsuenetariko bat bihurtu zen, 2020ko Europako Txapelketa ere jokatuz, non final zortzirenetan kanporatuak izan ziren.
Denera 47 partidu jokatu ditu, eta haietan 21 gol sartu ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3529022
* Multimedia: Timo Werner / Q3529022
# Timna (Israel)

Timna Bailara Israel hegoaldean kokatzen da, Arabah haranaren hego-mendebaldean, Aqaba Golfotik eta Eilathiritik 30 kilometro iparraldera.
Zonaldean kobre asko topa daiteke eta haren ustiapena K.a.ko V.mendetik dator. Eztabaida dago meategiak indarrean ote zeuden Israelgo Erresumaren eta Salomon Erregearen garai biblikloetan.
2011ko uztailean, Israelgo gobernuak bailaran nazioarteko aireportu bat eraikitzeko erabakia hartu zuen, Timna Aireportua.

## Erreferentziak

* ↑ New findings show Timna mines to have been active mainly during the period of the early Israelite kingdom (Tel Aviv Unibertsitateko webgunea)
* ↑ http://www.haaretz.com/news/features/construction-on-israel-s-new-international-airport-takes-off.premium-1.526442
# Timna Nelson Levy

Timna Nelson Levy (Jerusalem (Israel), 1994ko uztailaren 7a) judo borrokalari israeldarra da.

## Olinpiar Jokoak

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), Israel ordezkatuz, brontzezko domina lortu zuen talde mistoko kategorian (Alemaniako taldearekin elkarbanatuz), Frantziako taldearen (urrezkoa) eta Japoniakoaren (zilarrezkoa) atzetik. Honako hauek osatzen zuten Israelgo taldea: Peter Paltchik, Timna Nelson Levy, Tohar Butbul, Gili Sharir, Li Kochman, Raz Hershko, Or Sasson, Sagi Muki, Shira Rishony, Inbar Lanir, eta Baruch Shmailov-ek.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | Mistoa taldeka, |

## Erreferentziak

* ↑ «Timna Nelson Levy» JudoInside.com-en 2021-11-02an begiratua (Ingelesez)
* ↑ «Timna Nelson Levy» olympedia.org 2021-11-02an begiratua(Ingelesez)
* ↑ «Timna Nelson Levy» Olympics.com 2021-11-02an begiratua (Gaztelaniaz)
* ↑ «Judoa, mistoa taldeka, emaitzak 2020» olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23907391
* Multimedia: Timna Nelson-Levy / Q23907391
# Tottington (Manchester Handia)

Tottington, Ingalaterrako iparraldean dagoen udalerri bat da, Manchester Handian.
2011n 9.783 biztanle zituen.
* Datuak: Q6976593
* Multimedia: Tottington, Greater Manchester / Q6976593
# Tottori (prefektura)

Tottori prefetura (japonieraz: 鳥取県, Tottori-ken) Japoniako Honshu uharteko prefetura bat da, mendebaldeko Chūgoku eskualdean dagoena. Hiriburua Tottori hiria da. Japonia osoan biztanle gutxien daukan prefetura da.

## Geografia

Lurraldearen % 14 natura-parke gisa babestuta dago. Tartean daude Daisen-Oki eta Sanin Kaigan parke nazionalak, besteak beste.

## Ekonomia

Tottori prefektura, nagusiki, nekazaritza-eremua da, eta Japonia osorako nekazaritza-produktuak ekoizten ditu. Arroz-produkzioa ere garrantzitsua da.

## Historia

Gaur egungo prefeturaren eremua, 645. urteaz geroztik, bi probintziatan banatuta egon zen: Hōki eta Inaba. Hala jarraitu zuten 1888 arte, Meiji garaian gaur egungo prefeturaren mugak ezarri ziren arte. XX. mendean, Japoniak Korea eta Taiwan okupatu zituenean eta 1932an Mantxukuo Japoniaren mendeko estatua sortu zenean Txinan, Tottoriko portuak erabili ziren Japoniaren eta kolonien arteko merkataritzarako.
1943an 7,2 magnitudeko lurrikara batek astindu zuen eskualdea, eta Tottori hiriaren % 80 suntsitu zuen.

## Banaketa administratiboa
### Hiriak

* Tottori (hiriburua, 200.315 biztanle)
* Yonago (149.140 bizt.)
* Kurayoshi (51.453 bizt.)
* Sakaiminato (35.908 bizt.)

### Herriak barrutika sailkatuta

| Hino barrutia Hino Kōfu Nichinan Iwami barrutia Iwami Saihaku barrutia Daisen Hiezu Hōki Nanbu | Tohaku barrutia Hokuei Kotoura Misasa Yurihama Yazu barrutia Chizu Wakasa Yazu |

## Ondasun nabarmenak

* Tottoriko dunak.
* Jinpūkaku jauregia.
* Sanbutsu-ji tenplua.
* Kannon-in tenplua.
* Daisen mendia (Daisen-Oki Parke Nazionala)
* Uradome kostaldea (Sanin Kaigan Parke Nazionala).
* Nakaumi aintzira

## Iruditegia

* Tottoriko dunak.
* Jinpūkaku jauregia.
* Sanbutsu-ji.
* Daisen mendia.
* Uradome kostaldea.
* Nakaumi aintzira.
* Kannon-in.

## Kanpo estekak

* Official Tottori prefecture homepage
* Datuak: Q133935
* Multimedia: Tottori prefecture / Q133935
# Totò

Totò —jaiotza-izena: Antonio de Curtis Gagliardi Ducas Comnene di Bisanzio— (Napoli, Italia, 1898ko otsailaren 15a - Erroma, Italia, 1967ko apirilaren 15a) antzezlea eta gidoigilea izan zen.

## Bizitza

Oso gazterik hasi zen antzerkian lanean, eta berehala arrakasta handia izan zuen antzezle barregarri eta parodiagile gisa. "Gomazko gizona" deitzen zioten. 1937an hasi zen zineman lanean, antzerkian erabili zituen molde bereko pertsonaiak antzezten, maiz filmen gidoiak ere berak idatzirik. Commedia dell'arte-ren eragina eta umore basa, parodia, satira eta iseka dira haren antzezteko eraren ezaugarriak. B saileko film eta komediez gainera, 1960tik aurrera antzezle izan zen zinemagile ezagunen filmetan, besteak beste, eta Pasoliniren Uccellacci e uccellini (1966) filmeko protagonista —horrek ospe handia eman zion— izan zen. Beste film aipagarri batzuk: L'allegro fantasma (1941), Il ratto delle Sabine (1945), Totò al Giro d'Italia (1948), Totò cerca moglie (1950), Dov'é la libertà? (1952), Totò all'inferno (1955), I soliti ignoti (1958), Arrangiatevi! (1959), La Mandragola (1965).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q2291
* Multimedia: Totò / Q2291
# Totton eta Eling

Totton eta Eling, Ingalaterrako hegoaldeko Hampshire konderrian dagoen kostaldeko udalerri bat da.
2011n 28.970 biztanle zituen.
* Datuak: Q1233089
* Multimedia: Totton and Eling / Q1233089
# Tottori

Tottori (japonieraz: 鳥取市, Tottori-shi) Tottori prefekturako hiriburua da. Japoniako Chūgoku eskualdean dago, Honshu uharteko hego-mendebaldean, Japoniako itsasoaren ertzean. 2014ko erroldaren arabera 194.052 biztanle ditu.

## Geografia

Hiriko etorbide nagusia Wakasa da eta tren geltokitik Kyushouzan mendiaren oinarriraino doa. Mendi honetan dauden Tottoriko gazteluaren hondarren inguruan dago herriaren alde zaharra. Hondartzan dauden dunengatik da ezaguna Japonia osoan.

## Historia

Genpei Gerra bukatu ondoren XII mendean Minamoto no Yoritomo shogunak Nasu no Yoichi heroiari eman zion jadanik bertan zegoen gaztelua, baina ehiza lehiaketa batean galdu egin zuen.
Gaztelua ezagun egin zen 1581ean Toyotomi Hideyoshik setiatu egin baitzuen. 200 egunetako setioaren ondoren barrukoak gosez hiltzear zeudela amore eman zuten arte. Diotenez kanibalismora ere iritsi ziren. Errenditu ondoren Hideyoshik nahi haina janari eman zien eta batzuk azkarregi jateagatik hil ziren.
Hiria 1889ko urriaren 1ean sortu zen. Hiriaren alde berriaren zati handiena 1943an Tottoriko lurrikarak suntstu zuen. 2004 urtean inguruko herriak hartu eta lurrak zabalzdu egin zituen.

## Klima

Datu klimatikoak (Tottori (1961–1990)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 7.4 | 7.6 | 11.8 | 18.3 | 23.1 | 26.7 | 30.1 | 31.8 | 26.8 | 21.4 | 16.1 | 10.9 | 19.3 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 3.7 | 3.7 | 6.9 | 12.7 | 17.3 | 21.7 | 25.5 | 26.7 | 22.0 | 16.1 | 11.2 | 6.5 | 14.5 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 0.5 | 0.2 | 2.4 | 6.9 | 11.9 | 17.5 | 21.7 | 22.5 | 18.1 | 11.6 | 7.0 | 2.7 | 10.3 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 185.3 | 165.0 | 124.6 | 120.5 | 121.4 | 168.0 | 202.5 | 134.8 | 246.6 | 147.7 | 162.0 | 171.1 | 1949.5 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 19.0 | 16.8 | 14.8 | 11.5 | 10.4 | 11.9 | 10.7 | 9.2 | 12.8 | 11.4 | 13.9 | 17.1 | 159.5 |
| Eguzki orduak | 68.2 | 73.4 | 132.2 | 176.7 | 207.7 | 159.0 | 179.8 | 207.7 | 144.4 | 142.6 | 102.0 | 83.7 | 1677.4 |
| Hezetasuna (%) | 74 | 75 | 71 | 70 | 71 | 77 | 79 | 77 | 80 | 77 | 75 | 73 | 74.9 |
| Iturria (1): NOAA (1961-1990) ||||||||||||||
| Iturria (2): HKO (sun only) ||||||||||||||

## Ondasun nabarmenak

* Tottoriko dunak.
* Jinpūkaku jauregia.
* Gazteluaren aztarnak.
* Kannon-in tenplua.
* Kōzen-ji tenplua.
* Shikano, alde zaharra.

## Hiri senidetuak

* Kushiro (Hokkaido) (Japonia) (1963)
* Himeji (Japonia) (1972)
* Iwakuni (Yamaguchi) (Japonia) (1995)
* Hanau (Alemania)
* Cheongju (Hego Korea)

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Tottoriko webgune ofiziala
* Datuak: Q200731
* Multimedia: Tottori, Tottori / Q200731
# Totutla (udalerria)

Totutla Mexikoko udalerri bat da. Veracruz de Ignacio de la Llave estatuan kokatua dago. 2010ean 16.403 biztanle zituen 97,76 km²ko azaleran. Herriburua [[Totutla (Totutla)|Totutla]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3845905
* Multimedia: Totutla Municipality / Q3845905
# Tottleben

Tottleben Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, Unstrut-Hainich-Kreis barrutian. 2014an 149 biztanle zituen 5,04 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q689083
* Multimedia: Tottleben / Q689083
# Tottoriko dunak

Tottoriko dunak (japonieraz: 鳥取砂丘, Tottori sakyū) , Japoniako Tottori hiriaren ondoan dauden hareazko duna ezagunak dira.

## Geografia

Sanin Kaigan Parke Nazionalaren barnean daude eta Japoniako duna eremu zabal bakarra da, Japoniako itsasoaren kostaldeko 16 kilometro hartzen baititu eta batazbeste 2'4 km-ko zabalera baitu.

## Historia

Dunak duela 100.000 urte jadanik baziren bertan. Chūgoku mendietako sedimentuak Sendai ibaiak itsasora eraman eta korronte eta haizearen eraginez pilatuz joan dira bertan.

## Kontserbazioa

Dunak kontserbatu nahian landaketak egin ziren Bigarren Mundu Gerra bukatu ondoren. Honetaz gain hainbat hesi eraiki ziren kostaldean dunak tsunamiek harea eramatea ekiditeko.
Turismoaren eragina ere pairatzen hasi dira eta agintariek honen aurrean ere neurriak hartu dituzte. Urtero bi milioi bisitari izaten ditu, gehienak japoniarrak edo Asia ekialdeko herrialdetatik etorritakoak.

## Iruditegia

* Dunarik handiena.
* Duna sistema.
* Gameluak.
* Duna eremuaren hegoaldea.

## Ikus gainera

* Sanin Kaigan Parke Nazionala

## Kanpo estekak

* Datuak: Q780905
* Multimedia: Tottori Sand Dunes / Q780905
# Toturita

Toturita silikato motako minerala da eta schorlomita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Toturita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca3Sn2(SiO4)(Fe^{3+}O4)2}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Toturite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Totxo

Totxoa burdinazko edo altzairuzko lingotea da. Burdinoletan zuzeneko metodoarekin lortzen zen: lehenik burdin minerala erreduzitzen zen labe apalean, eta gabiaren bidez kolpatzen gero, burdin masa (agoa) trinkotzeko eta zepa-zatiak kentzeko. Zeharkako metodoarekin, berriz, lehenik arrabioa lortzen zen, minerala labe garaian urtuz; ondoren, metalak zeukan karbonoaren parte bat kentzen zitzaion fintze labean.

## Erreferentziak

* ↑ Totxo. Euskaltzaindiaren Hiztegia, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2020-11-21).
* ↑ Aizpurua Sarasola, Joxerra. Mirandaola: historiatik festara. Elhuyar aldizkaria, 71. zenbakia, 1993ko maiatzak 1, CC-BY-SA-3.0, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2020-11-21).
* ↑ Arbide Elorza, Ignacio, Aznar Enériz, Javier, Rosado Galdos, Genaro, Urcelay Urcelay, José Mª. Altzairua. Legazpiko Burdin Museoaren Lagunen Elkartea, legazpi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-11-21).
# Toyota Corolla

Toyota Corolla 1966an Toyotak sortutako automobila da. Hasiera hasieratik ospea izan eta 1997an munduan inoiz gehien saldutako kotxe bilakatu zen, Volkswagen Beetle gaindituz.
Izena latinezko corolla (koroa txikia) hitzetik dator, Toyotak bere modeloak izendatzeko koroa hitza gogoko duelako.
Corollak Japonian, Brasilen (Indaiatuba, São Paulo), Kanadan (Cambridge), Txinan (Tianjin), Indian (Bangalore), Indonesian, Malaysian, Pakistanen, Filipinetan, Hegoafrikan (Durban), Taiwanen, Thailandian, Turkian eta Venezuelaz egiten dituzte. Lehen Australian (Victoria), Erresuma Batuetan (Derbyshire) eta Estatu Batuetan (Fremont) ere egiten zituzten.

## Erreferentziak

* ↑ History of the Corolla. .
* ↑ (Ingelesez) Mondale, Walter; Weston, Mark. (2002). Giants of Japan: The Lives of Japan's Most Influential Men and Women. New York: Kodansha America, 63 or. ISBN 1-56836-324-9..
* ↑ Alan Ohnsman eta Kae Inoue. (2009-08-28). Toyota Will Shut California Plant in First Closure. in: Bloomberg.com..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q243543
* Multimedia: Toyota Corolla / Q243543
# Toyoten Gerra

Toyoten Gerra Txad-Libia gatazkaren azken faseari ematen zaion izen arrunta da. 1987an gertatu zen Txadeko iparraldean eta Libia-Txad mugan. Izena Txadeko indarrek erabiltzen zituzten Toyota markako kamioiei egiten die erreferentzia. 1987ko gerrak galera handia suposatu zuen Libiarentzat, AEBetako iturrien arabera bere indarraren hamarren bat galduz. 7.500 hildako izan zituzten eta 1.500 milioi dolarreko galerak ekipamendu militarrean. Txadek 1.000 tropa galdu zituen.
Gerra 1983an hasi zen, Libiak Txadeko iparraldea okupatu zuenean. Muammar al Kadafik ez zuen onartzen Txadeko lehendakaria zen Hissène Habré, eta militarki lagundu zuen Batasun Nazionaleko Trantsizio Gobernua (GUNT) Habré botatzeko. Planak, hala ere, ez zuen aurrera egin Frantziak Manta Operazioa eta Epervier Operazioa egin baitzituen Libiaren aurrerapena 16. paralelotik iparraldera uzteko.
1986an GUNTa Kadafiren aurrean errebelatu zen, Libiak Txaden egiten zuen operazioaren zentzua galduz. Txad berriro batzeko aukera ikusi zuen orduan Habrék eta 16. paraleloa zeharkatzea eskatu zion bere indarrei, horrela GUNTarekin elkartu zitezkeen eta elkarrekin Libia bota. Momentu hartan GUNTa Tibestin zegoen kokatua, Libiaren aurka borrokan. Aste batzuk beranduago indar handiz ekin zion Txadek Fada herrian, libiar indarrak hilez. Hiru hilabetetan gerrillako metodoak eta gerra klasikoa erabiltzen, Habré gai izan zen Txad ia osoa hartzeko. Hilabete batzuk beranduago Libiari berriro min handia egin zion, irailean gatazka etetzeko su-etena sinatu zen arte. Su-eten horretan oraindik ere Auzu Zerrendaren gaineko subirautzaren auzia ez zen itxi. Nazioarteko Justizia Gorteak 1994an Txadi esleitu zion uranioa duen zati hau.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q644589
# Toyota Land Cruiser

Toyota Land Cruiser, Toyota japoniar enpresaren lur orotako ibilgailu modelo bat da. 1951 urtez geroztik ekoizten da.

## Iruditegia

* 1955-1960 arteko modeloa.
* 1960-1984 arteko modeloa.
* 1990-1997 arteko modeloa.
* 2011ko modeloa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q914069
* Multimedia: Toyota Land Cruiser / Q914069
# Toyota Supra

Toyota Supra, Japoniako Toyota enpresaren kirol auto modelo bat da. 1979-2002 artean ekoitzi zen.
Lehenbizi Toyota Celica modeloaren bertsioa bezala saldu zen, baina 1986tik aurrera berezko modeloa bilakatu zen.
Bere aurrekontuak Toyota 2000GT modeloa da, eta ondorengoa berriz Toyota FT1,
Laugarren belaunaldiko modeloak (1993-2005) JZ2-GTE motorra erabiltzen du bi turboekin; 326CV du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q647404
* Multimedia: Toyota Supra / Q647404
# Toyota Celica

Toyota Celica autoa 1970an izan zen plazaratua aurreneko aldiz Toyota automobil konpainia japoniarraren eskutik. Ordutik gaur arte hainbat alditan berritu izan dute autoaren egitura, baina aldaketarik esanguratsuena 1986an eman zen atzeko trakzioa izatetik aurrekoa izatera pasa zenean. Urteetan zehar lau zilindroko motor desberdinak erabili izan ohi ditu eta gaur egun jada zortzigarren auto belaunaldia bete du. Mundu mailan ospe handiena laurogeita hamargarren hamarkadan auto lasterketetan izandako emaitza onei esker lortu zuen, besteak beste Carlos Sainz espainiar pilotua, Didier Auriol frantsesa eta Juha Kankkunen finlandiarrari esker.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Toyota Celicaren historia 1971-2005 urte bitartean
* Datuak: Q334040
* Multimedia: Toyota Celica / Q334040
# Toyota (Aichi)

Toyota (japonieraz: 豊田市, Toyota-shi) , Japoniako Aichi prefeturako bigarren hiria da. 2014ko erroldaren arabera, 419.538 biztanle ditu. Ia 9 milioi biztanle dituen Chūkyōko metropoli eremuaren barnean dago.

## Geografia

Aichi pefeturako azalera handiena duen hiria da. Ez du ordea kostalderik eta iparraldean 1000 metrotako garaiera hartzen duen mendilerroa dauka. Hiria bera lurraldearen hegoaldeko lautadan zabaltzen da, betidanik nekazaritzarako erabili den eremuan.

## Historia

Historikoki Koromo (挙母市 Koromo-shi) izena izan du baina Toyota konpainiarekin izan dituen loturak direla eta izena bera ere aldatu du.
Eremua paleolito garaian dagoeneko populatua izan zen. Mononobe leinua izan zen bertan nagusi. Edo Aroan Tokugawa shogunerriaren menpeko Koromo probintzia osatu zuen. Tokugawa herrixka (Tokugawa Ieyasuk bere izena bertatik hartu zuen) Toyotaren lurraldean kokaturik dago.
Meiji berrezarkuntzan zeta ekoizpenarengatik egin zen ezagun. Baina merkatuaren gainbeheraren ondorioz 1930tik aurrera hiriak berak ere gainbehera izan zuen. Honen aurrean Kiichiro Toyoda enpresariak Toyota automobil konpainia fundatu zuen.
1951 urtean Koromo hiri bihurtu zen eta Toyotak hartu zuen garrantziaz baliatuz 1959an izena aldatu zuen. 1960an bertan Estatu Batuetako Detroit hiriarekin senidetu zen gainera.
2005eko Aichiko Erakusketa Unibertsalaren egoitzetako bat bertan egon zen.

## Ondasun nabarmenak

* Asuke Hachimangu tenplua.
* Heishou-ji tenplua.
* Kōjaku-ji tenplua.
* Himori santutegia.
* Toyotako arte museoa.
* Toyotako "Gezien zubia".

## Iruditegia

* Asuke Hachimangu tenplua.
* Heishou-ji tenplua.
* Kōjaku-ji tenplua.
* Himori santutegia.
* Toyotako arte museoa.
* Toyotako "Gezien zubia".

## Hiri senidetuak

* Detroit (AEB)
* Derby (Erresuma Batua)

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Toyotako webgune ofiziala
* Datuak: Q201117
* Multimedia: Toyota, Aichi / Q201117