OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Angel ur-jauzia

Angel ur-jauzia Venezuelako ur-jauzi bat da. Etenik gabeko munduko ur jauzirik altuena da, 979 metrorekin, eta 807 metroko jauziarekin. Canaimako parke nazionalean dago, Bolívar estatuan.
Naturagune hori 1962ko ekainaren 12an parke nazional bihurtu zen, eta 1994an UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zuen. Gaur egun ezaguna den izena Venezuelako lagun batek jarri zion, Jimmy Angel estatubatuarren omenez. Izan ere, Jimmy Angelek bere hegazkinetik ikusi eta ondoren gailurrean lur hartu zuen.

## Aurkikuntza

Ur-jauzi hau aspalditik zuten ezaguna bertako indigenek, baina Mendebaldeko kulturarako aurkikuntza nork eta noiz egin zuen eztabaidagai da gaur egun ere. Historialari batzuek diote Fernando de Berrio espainol esploratzaile eta agintaria izan zela, egotzi egiten diote XVI. edo XVII. mendean. Beste batzuek, ordea, Ernesto Sanchez esploratzaileari egozten diote aurkikuntza, 1912an.
Dena dela, Jimmy Angel estatubatuar hegazkinlariak ezagutarazi zuen ur-jauzia munduan. Zenbait bidaiaren ondoren, 1937eko maiatzaren 21ean, aurrez ur-jauziak bisitatu eta hartaz artikuluak eta mapak eginak zituen Cardonak lagundu zuen Jimmy Angel, ur-jauziaren gainetik hegan egitera. Urte bereko irailean Jimmy Angelek istripu bat izan zuen Auyantepuyren goialdean, baina zorionez ez zen hilik izan. Istripu haren ondorioz da ezaguna ur-jauzia Angel izenarekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q80299
* Multimedia: Angel Falls / Q80299
* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak.
# Angel Wagenstein

Angel Raymond Wagenstein (Plovdiv, 1922ko urriaren 17a - Sofia, 2023ko ekainaren 29a) judu jatorriko bulgariar gidoigile eta eleberrigilea izan zen.
Haurtzaroa Frantzian igaro zuen, familiak arrazoi politikoengatik hara emigratu baitzuen. Amnistia batek Bulgariara itzultzeko aukera eman zion, eta lizeoan zegoela, talde antifaxista batekin elkartu zen. Juduentzako lan-eremu batean sartu zuten Mazedonian, eta handik ihes egitea lortu zuen. Borroka-misio baten ondoren, heriotzara kondenatu zuten 1944an, baina sobietarren inbasioak eta komunistek boterea hartzeak bizia salbatu zioten. Filmen, dokumentalen eta marrazki bizidunen gidoilari gisa lan egin zuen. Fikziozko hiru lan idatzi zituen.

## Eleberriak

* Петокнижие Исааково (Isaaken Pentateukoa) (2001)
* Далеч от Толедо (Toledotik urrun) (2003)
* Сбогом, Шанхай (Agur, Shanghai) (2004)
* Datuak: Q531900
* Multimedia: Angel Wagenstein / Q531900
# Angel Zabala

Angel Zabala Ozamiz Tremoia edo Aingeru Zabala Ozamiz Tremoia, ezizenez Kondaño, bestelako ezizenak Yokonda, Atxarrekua, Artaditarra eta Azkonarra (1866ko maiatzaren 27a, Gautegiz-Arteaga – 1940ko urtarrila, Madril) euskal herritar politikari abertzale eta jeltzale bat izan zen, horretaz gain EAJ alderdiarekin Bizkaiko Ahaldun Nagusia ere izan zen. Lanbidez abokatua izan zen.

## Biografia

Angel Zabala 1866ko maiatzaren 27an Bizkaiko Gautegiz Arteaga udalerrian jaio zen, bertan bere aitak lan egiten zuen ontzi konpainiak bere bulegoak zituen. Orduñako Jesusen Lagundiaren Ikastetxean ikasketak burutu zituen, ziurrenik han Sabino eta Luis Arana anaiekin topatuko zelarik. Gero Zuzenbidea ikasi eta Salamancan lizentziatu zen. Euzko Alderdi Jeltzaleko lehenbiziko kideetako bat izan zen, 1895. urteko alderdi honen sorketan esku hartu zuelarik. Handik urte batera Bizkai Buru Batzarreko burukide ere hautatua suertatu zen.
1897. urtetik aurrera euskal kazeta abertzalean ere idazten hasi zen, gehienbat historia eta zuzenbideko gaiei buruz. 1898ko amaiera aldera espetxeratua izan zen, Larrinagako espetxean hilabete bat egon zelarik, arrazoia: Arteagan igeltsero batzuei ikurrin bat eman izateagatik, hauek bertako eraikin baten goialdean jartzeko asmoz. 1902an Sabino Arana kartzelan preso zegoelarik, Bizkai Buru Batzarreko bere ardurak Zabalari iragan zizkion
Hurrengo urtean, Zabala eta Pedro Chalbaud politikariak EAJ ordezkatuz Bizkaiko aldun izendatuak izan ziren.

## EAJko presidentea

Irailean, jada Sabino Arana oso gaixorik zegoela, bere behin betiko ardura Zabalari iragan zion, hortaz, 1903ko azaroaren 25ean Sabino Arana zendu ondoren Angel Zabala Ozamiz alderdi horretako buruzagi nagusia bilakatu zen. Egoera latz honetan Zabalak EAJko egitura berrantolatu zuen, betiere ordurarte mantendu zen alderdiak alderdi moderno baten itxurara aldatu zedin. Behin betebehar hau burutu ostean, Zabalak dimititu eta politikatik aldendu zen.

## Ibilbide politikoaren amaiera eta heriotza

Ordudanik Bizkaiko historiaren ikerketari buru belarri ekin zion, halere bere heriotzararte euskal abertzaleen erreferente garrantzitsu izaten jarraitu zuen, azkenik 1940ko urtarrilean Madrilen hil zelarik.

## Idazlanak

* Historia de Bizcaya. 1793 - 1807, Bilbo, 1909
* Historia de Bermeo. I. bilduma, Bermeo, 1928. II. bilduma, Bermeo, 1931.

## Ikus, gainera

* Sabin Arana
* Jose Arrandiaga Larrinaga Joala
* Luis Arana

## Kanpo estekak

* Angel Zabala Ozamizen biografia Euskomedia.org webgunean irakurgai (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q11705532
# Angel Ziordia

Angel Ziordia Fernández (Iguzkitza, ? - ), euskal txirrindulari profesional ohia da, 1960 eta 1962 artean profesionala izan zena. Bere ibilbidean ez zuen garaipenik lortu.

## Palmaresa

1960
* 3. Altsasuko Sarian
1961
* 3. Altsasuko Sarian
* 3. Santikutz Klasikan

## Emaitzak lasterketa nagusietan

| Lasterketa | 1960 | 1961 | 1962 |
| Italiako Giroa | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | - |
| Txirrindularitzako Munduko Txapelketak | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu Err.: Erretiratu zen

## Taldeak

* Eya (1960)
* Catigene (1961)
* Pinturas Ega (1962)

## Erreferentziak

* ↑ www.urtekaria.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9098275
# Amorebieta Txirrindulari Elkartea

Amorebieta Txirrindulari Elkartea Zornotzako kirol-elkartea da, txirrindularitza amateurrean aritzen dena.
1948an sortua, harrobi lana egiten du, hainbat mailako taldeak izanik. Bertatik Beñat Intxausti bezalako txirrindulariak pasa ziren.
Bere historian zehar lasterketa asko antolatu ditu: urtero Udaberriko Klasikoa antolatzeaz gain, amateurrentzat Udaberri Saria eta, 1981tik 2005era, Bizkaiko Bira antolatu ditu.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q9078438
# Antonio Candido

Antonio Candido de Mello e Souza (Rio de Janeiro, 1918ko uztailaren 24a – Sao Paulo, 2017ko maiatzaren 12a) brasildar idazle, irakasle, soziologo eta literatura kritikaria izan zen.
Ia haurtzaro osoa landan eman zuen, eta amak etxean hezi zuen. 1937an familia Sao Paulon kokatu zen eta heziketa formala jasotzen hasi zen. 1939an zuzenbidea ikasten hasi zen Sao Pauloko Unibertsitatean, baina utzi egin zuen filosofia ikasteko.
1941ean argitaratu zituen lehen kritikak Clima aldizkarian, eta hurrengo urtean soziologia irakasten hasi zen Unibertsitatean. Brasilgo literatura ere irakatsi zuen 1964tik 1966ra Parisko unibertsitatean, eta irakasle gonbidatuaa izan zen Yaleko Unibertsitatean.
Jarduera politiko luzea izan zuen, Getulio Vargasen Estado Novoaren aurka agertu zen eta 1980an Langileen Alderdiaren sortzaileetako bat izan zen.
Camões saria jaso zuen 1998an.

## Lan nagusiak

* Introdução ao Método Crítico de Sílvio Romero – 1945
* Brigada Ligeira – 1945
* Ficção e Confissão – 1956
* O Observador Literário – 1959
* Formação da Literatura Brasileira – Momentos Decisivos – 1959
* Presença da Literatura Brasileira – 1964 – com J. Aderaldo Castello
* Tese e Antítese – 1964
* Os Parceiros do Rio Bonito – 1964
* Literatura e Sociedade – 1965
* Literatura e Cultura de 1900 a 1945–1970
* Vários Escritos – 1970
* Teresina Etc. – 1980
* Na Sala de Aula – 1985
* A Educação pela Noite e Outros Ensaios – 1987
* O Discurso e a Cidade – 1993
* Recortes – 1993
* O Romantismo no Brasil – 2002
* Um Funcionário da Monarquia – 2002
* O Albatroz e o Chinês – 2004
* Iniciação à Literatura Brasileira – 2004

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1139047
* Multimedia: Antonio Candido / Q1139047
# Antonio Carbajal

Antonio Félix "Tota" Carbajal Gutiérrez (Mexiko Hiria, 1929ko ekainaren 7a - León, Guanajuato, 2023ko maiatzaren 9a) mexikar futbol atezaina izan zen.
Club Españan hasi zuen bere ibilbidea, eta taldea desagertu ondoren Club Leónen jokatu zuen 1966an erretiroa hartu zuen arte.
Mexikoko futbol selekzio nazionalarekin 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan jokatu ondoren, 1950eko Munduko Futbol Txapelketan debuta egin zuen selekzio absolutuarekin. 48 partida jokatu zituen Mexikoko selekzioarekin eta beste sei jokalarirekin batera munduko futbol txapelketetako bost partizipazioen (1950, 1954, 1958, 1962 eta 1966) errekorra lortu du.
* Datuak: Q265428
* Multimedia: Antonio Carbajal / Q265428
# Antonio Catalán

Antonio Catalán Díaz (Corella, 1948ko ekainaren 25a) nafar enpresaburua da.
Nafarroako Unibertsitate Publikoan merkataritza ikasi zuen. Harrezkero, bere ibilbide osoa ostalaritzan egin du. 29 urte zituela, bere lehen hotela, "Ciudad de Pamplona" izenekoa, eraiki zuen. Hori esker, NH Hoteles katea sortu zuen.
1997an katea utzi eta AC Hotels sortu zuen.
# Antonio Cavero

Antonio Cavero Lataillade (Donostia, 1932ko otsailaren 7a - Madril, 2013ko azaroaren 17a) euskal belar hockey jokalaria izan zen. Aita Antonio Cavero Goikoerrotea, Carondeleteko baroia, eta anai nagusia Iñigo Cavero politikaria izan zituen.
Erromako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, non brontzezko domina lortu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ www.elmundo.es
* Datuak: Q12253649
# Antonio Carmona

    Artikulu hau flamenko abeslariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Antonio Karmona».
Antonio Carmona Amaya (Granada, Andaluzia, 1965eko maiatzaren 21a) flamenko abeslari ijito bat da.
Ketama fusiozko flamenko taldearen kide izan zen, Juan José Carmona Amaya "El Camborio" (1960) anaia eta José Miguel Carmona Niño "Josemi" (1971) lehengusuarekin batera.

## Ikus gainera

* Ketama
* Datuak: Q5698007
* Multimedia: Antonio Carmona / Q5698007
# Antonio Casado da Rocha

Antonio Casado da Rocha (Errenteria, 1970eko abenduaren 1a) filosofoa eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da, Henry David Thoreauren bizitza eta filosofian eta bioetikan aditua. Poesia ere landu du.

## Idazlan batzuk
### Saiakera

* La desobediencia civil a partir de Thoreau (2002)
* El arte de caminar. Tras los pasos de Henry D. Thoreau (2002)
* Thoreau (biografía esencial) (2005)
* Bioética para legos: una introducción a la ética asistencial (2008)
* Thoreau (biografía esencial) (2014; zuzendua eta osatua)
* Una casa en Walden: sobre Thoreau y cultura contemporánea (2017)

### Poesia

* Esku ezkerraz (2011)
* Islandiera ikasten (2014)

### Itzulpenak

* Sobre el deber de la desobediencia civil, Henry D. Thoreau (2002; Casado da Rocharen hitzaurrearekin)

## Kanpo loturak

* Elkarrizketa Berria egunkarian
* Antonio Casado da Rocharen blog pertsonala
* (bideoa) Sautrela (ETB1): Antonio Casado, 'Islandiera ikasten' poesia liburuaz (2015-04-18)
* Datuak: Q5698020
* Multimedia: Antonio Casado da Rocha / Q5698020
# Antonio Cifrondi

Antonio Cifrondi (1655eko ekainaren 11 - 1730eko urriaren 30a) barroko berantiarreko margolari italiarra izan zen, batez ere genero gaietakoa. Brescian eta Bergamo inguruan jardun zuen.
Clusoneko hargin txiro baten semea zen. Bertako entrenamendu batzuen ostean. Cifrondi Boloniara joan zen, Marcantonio Franceschinirekin, Cignani taldeko kidearekin. Turinera bidaiatu zuen Ventura anaia txikiarekin, baina ez zuen arrakastarik izan lanik aurkitzeko. Erroman egon zen 1675–1680 bitartean. Versallesko jauregian lan egin zuen labur Le Brunen agindupean, baina 30 urte izan baino lehen kaleratu zuten. San Faustino beneditarren komentuan bizi izan zen bere bizitzako azken hamarkadan. Baliteke Giuseppe Maria Crespi italiar iparraldeko genero margolaria ezagutu izana. Giuseppe Roncelliri eragin zion.
Mihiseengatik ezagutzen da batez ere 1722-1730 bitartean. Askotan adineko gizonak edo lanean dauden pertsonak margotzen zituen.
1897an, Bergamoko historialari batek aro berri baten etorrera lausoki aurreikusten zuen abenturazaleetako bat bezala deskribatu zuen... urduri asaldura eta ezinegonaren seinalea eman zuen, eta herriko bizitzaren zirkulu estutik atera beharra sentitu zuen. , denetarik apur bat bidaiatuz eta behatuz, aire fresko eta argi distiratsuagorako irrikaz samar. Beti pobre baina alaitasunez betea dela deskribatzen du.

## Iruditegia

* Autorretratua
* Santua eta Gotzaina
* Euklides
* Elias eta suzko gurdia

## Erreferentziak

* ↑ (Scotti, G. page, 167)
* ↑ (Scotti, G. page, 168)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1145771
* Multimedia: Antonio Cifrondi / Q1145771
# Arkeologo

Arkeologoa arkeologia zientzian aritzen den eta aditua den pertsona da. Alegia, metodologia arkeologikoak erabiliz, dokumentu arkeologikoen bidez (objektuak eta haien dauden testuinguruak), antzinako gizarteak aztertzen dituen historialaria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3621491
* Multimedia: Archaeologists / Q3621491
# Arkeozoologia

Arkeozoologia inguru arkeologikoetan agertzen diren animalien aztarnak ikertzen dituen zientzia da. Arkeozoologiak gizakiak animaliekin harremanetan egon diren historiako garai guztiak ikertzen ditu. Zientzia hau arkeologiaren laguntzailea da eta paleoetnozoologia, osteoarkeologia, edo zooarkeologia deitzen da ere. Arkeozoologiaren kontzeptua duela hogei-hogeitamar urte hasi zen erabiltzen eta bereziki arkeologia aztarnategietan topatutako animalien aztarneen ikerketari zuzenduta dago.
Harremanek zer ikusirik izan dezakete animaliak elikagagai bezala erabiltzearekin edo animalien gorputz hainbat atalen erabilerarekin tresnak egiteko. Hezurrak, adarrak, maskorrak... Animalien etxekotzea lan aberere zein maskota gisa. Baita animali espezie ezberdinen esanahi erligioso edota sinbolikoa.

## Arkeozoologiarekin lotuta dauden beste zientziak

Arkeozoologia jakintza-alorrarteko zientzia da beste hainbat alorrekin lotuta:
* Antropologia
* Arkeologia
* Biologia
* Ekologia
* Etnografia
* Geologia
* Etnobiologia
* Paleontologia
* Paleozoologia
* Zoologia
* Mitologia

## Bibliografia

* (Gaztelaniaz) Chaix, L., Méniel, P. (2005). Manual de arqueozoología. Editorial Ariel.
* (Gaztelaniaz) Davis, S. (1989). La arqueología de los animales. Ediciones Bellaterra.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q318668
* Multimedia: Archaeozoology / Q318668
* ↑ https://web.archive.org/web/20160304114552/http://www.cyd.conacyt.gob.mx/197/Articulos/Antroplogia_Arqueozoologia.html
# Arketipo (argipena)

Arketipo hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:
* filosofian, literaturan, zineman... arketipoa, zerbaiten eredu edo moldea da;
* Carl Gustav Jungengan, arketipoa, era kolektiboan transmititzen den ideia.
# Arkeologia esperimental

Arkeologia esperimentala (arkeologia esperimentala eta esperientzia-arkeologia ere esaten zaio) azterketa-eremu bat da, eta hipotesi arkeologikoak sortzen eta probatzen saiatzen da, gehienetan antzinako kulturen bideragarritasuna erreplikatuz edo hurbilduz, hainbat lan edo lorpen eginez. Hainbat metodo, teknika, analisi eta ikuspegi erabiltzen ditu, iturri arkeologikoetako materialetan oinarrituak, hala nola egitura zaharrak edo artefaktuak.
Teknologia primitiboaren erabileretatik bereizten da, horrek, azterketa arkeologiko edo historikoarekiko inolako kezkarik gabe egiten baita. "Historia bizia" eta "birsorkuntza historikoa", oro har zaletasun gisa egiten direnak, diziplina akademiko honetatik hurbil dagoen jarduera ez-arkeologikoak dira.

## Erreferentziak

* ↑ Experimental archaeology is "Within the context of a controllable imitative experiment to replicate past phenomena in order to generate and test hypotheses to provide or enhance analogies for archaeological interpretation" (Arkeologia esperimentala hau da: "Prozesu bat imitatzen duen esperimentu kontrolagarri baten testuinguruan, iraganeko fenomeno bat errepikatzea, eta horren ondorioz, interpretazio arkeologikorako analogiak ematea edo hobetzea hipotesi berriak sortu eta lehendik dauzkagunak probatu ahal izateko.)
* ↑ Eredu bat da, Donostian abuztuaren 31an, egiten den hiriaren erasoa, edo, Yorken, Ingalaterran, bikingoen gudak, hiletak eta ohiturak birsortuz, otsailean egiten duten Jorvik Viking Festival.

## Kanpo estekak

* Burdina lortzeko labea. Arkeologia esperimentala. EITB. 2014-06--23 [online bertsioa: https://www.youtube.com/watch?v=JagJbHsMsNw] [ikusia: 2020-05-28]
* Datuak: Q636066
* Multimedia: Experimental archaeology / Q636066
# Arkham

Arkham, Howard Phillips Lovecraft estatubatuar idazleak sortu eta bere eleberri eta idazlan askoren kokalekua den fikziozko hiri bat da, AEBetako Massachusetts estatuan. August Derleth idazleak ere, Lovercraften jarraitzailea izanik, bere idazlan batzuen kokaleku bezala erabili zuen. Miskatonic Unibertsitatearen kokalekua ere bada, hau ere, hiria bezala, fikziozko unibertsitatea.
Hiria lehenbiziko aldiz, 1920ko abenduaren 12an Lovercraftek idatzitako, ""The Picture in the House" (Margolana Etxean), kontakizunean aipatu zen. 1921eko udan argitaratu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q673519
* Multimedia: Arkham / Q673519
# Arkhangelgorodeko gobernatura orokorra

Arkhangelgorodeko gobernatura orokorra (errusieraz Архангелогородская губерния) 1708an sortua izan zen Petri I.a Errusiakoaren ediktua betez. Iparraldean sortu zen, behinola Novgorodeko Errepublikak bere garai oparoan menderatu zituen lurretan, eta ondoren, Novgoroden konkistarekin Moskoviara pasa zirenak. Bere lurraldea Kolako penintsulatik Ural mendietara hedatzen zen. Bertako biztanleria eta dentsitatea Inperioko baxuenak izan ziren Errusiar Amerikako edo Alaskako guberniya sortua izan zen arte. Bere hiriburua Arkhangelsk zen, Itsaso Zuriaren kostaldean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q348831
# Arkeologiarako Arabar Institutua

Arkeologiarako Arabar Institutua, (gaztelaniaz Instituto Alavés de Arqueología dena, eta bere siglak IAA-AAI dituenak), Arabako historiaurrea eta lehen mendetako historia aztertzen duen ikerketa eta hedapen arkeologikorako zentroa da. 1957an hasi zen Arabako Foru Aldundiko Kultura Kontseiluan, eta 1978an hartu zuen izen berria. Irabazi asmorik gabeko kultur elkarteen araubidearen barruan antolatu zen. Ondoren, Eusko Jaurlaritzak onura publikokotzat jo zuen.
Estudios de Arqueología Alavesa aldizkari zientifikoa argitaratzen du eta Arabako aztarnategi arkeologikoen informazioa biltzen duen Arabako Karta Arkeologikoa ere idazten du.
2014tik aurrera, Arkeologiarako Arabar Institutuak sari bat ematen du Enrique Egurenen lana gogora ekartzeko eta Arabako arkeologian ikerketak egin dituzten profesionalak saritzeko bi urtean behin. 2023 arte saritutakoak, Javier Fernández Eraso, Andoni Sáenz de Buruaga, Armando Llanos Landaluze, Paquita Sáenz de Urturi eta Nieves Urrutia Agorreta izan dira.

## Oharrak

* ↑ Lurralde jakin bateko karta arkeologikoak, lurralde horretan aurkitu diren aztarnategien katalogo zehatza da, ikertuak izan diren ala ez. Oso garrantzitsuak dira etorkizuneko ikerketak planifikatzeko eta guneak babesteko.

## Erreferentziak

* ↑ IAA-AAI. (Noiz kontsultatua: 2021-11-07).
* ↑ «IAA-AAI» iaa-aai.org (Noiz kontsultatua: 2021-11-07).
* ↑ «IAA-AAI» iaa-aai.org (Noiz kontsultatua: 2023-10-31).

## Kanpo estekak

* Inskripzioa eta estatutuak Eusko Jaurlaritzako elkarte-erregistroan
* Datuak: Q110112858
# Arketipo (filosofia)

    Artikulu hau filosofia-terminoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Arketipo (argipena)».
Arketipoa (grezierazko αρχή, ‘iturri’, eta τυπος, ‘modelo’ hitzen lotunea) ereduzko modeloa da, zeinetatik beste objektu, ideia edo kontzeptu batzuk eratortzen diren. Eredu perfektua da. Platonen filosofian jainkotiar pentsamenduan betierean existitzen diren gauzen forma substantzialak (betiereko ale perfektuak) dira. Arketipoa ideien edo ezagutzaren eredu edo adibide bat da, zeinetatik beste hainbeste eratortzen diren gizabanako bakoitzaren, multzo bakoitzaren, gizarte bakoitzaren, baita sistema bakoitzaren pentsamendu eta jarrera propioak modelatzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131714
* Multimedia: Archetypes / Q131714
# Arketurki

Arketurki iberiarren moneta zeka batek jasotzen duen izena da. Segre ibaiaren edo Ebro ibaiaren bidean lekuren batean egongo zela uste da. K.a. II. mendean brontzezko monetak ekoizten zituzten, iberiar alfabetoa erabilita. Mendean zehar bi monetan mota ekoiztu zituen, bata hasieran, bestea amaieran.

## Erreferentziak

* ↑ Diccionari d'història de Catalunya. (1. ed. argitaraldia) Edicions 62 1992 ISBN 84-297-3521-6. PMC 27528441. (Noiz kontsultatua: 2022-11-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20102798
# Arnaldo Tapia Caballero

Arnaldo Tapia Caballero (Santiago, 1907ko otsailaren 20a – Santiago, 2002ko uztailaren 8a) Txileko pianista, irakaslea eta diplomazialaria izan zen.

## Biografia

Ruperto Tapia Mirandaren (jabetza-artekaria) eta Rosa Caballero Iturriagaren semea, Juan Guzmán Cruchaga poetaren koinatua, eta Juan Guzmán Tapia epailearen osaba izan zen. Pianoko oinarrizko ikasketak egin zituen Sibila Arayarekin, eta unibertsitate ikasketak Txileko Unibertsitateko Kontserbatorioan Raúl Hügel maisuarekin. 1921. urtean piano-irakasle titulua lortu zuen, eta 1924an kontzertista maila lortu zuen musika-tresna berean. Gero, hainbat hiritan hobetu zen, besteak beste, Londresen, Vienan eta New Yorken. Txilen, Australian, Zeelanda Berrian, Estatu Batuetan eta Europako eta Latinoamerikako hainbat herrialdetan aurkeztu zen. Ganbera-musika ere ikasi zuen, 1976an munduari bira bat egin zion Unescoren ganbera-musika taldearen zuzendari zela.
1926ko Txileko pianista onenaren Orrego Carvallo saria irabazi zuen, 1932ko Londresko pianista onenaren Saxton Noble saria, eta 1975ean Arte Ederretako Txileko Akademiako kide izendatu zuten.
1947an hasi zen diplomazialari gisa, eta ad honorem kultura-agregatu gisa aritu zen Txileko enbaxadan, Mexikon, Egoitza Santuan, Austrian eta Perun.
1957tik, ganbera-musikako irakasle aritu zen Txileko Unibertsitateko Kontserbatorioan; horrez gain, pianoko interpretazio-ikastaroak eman zituen Mexikon, 1958an, eta Perun, 1960 eta 1961 artean; eta ganbera-musikakoak, 1975ean.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Arnaldo Tapia Caballero (1907-2002). Memoria Chilena.
* 1 2 3 4 Merino Montero, Luis. (2002). «Arnaldo Tapia Caballero (1907-2002)» Revista musical chilena (Santiago) 56 (198): 116-120. ISSN 0716-2790..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5704881
* Multimedia: Arnaldo Tapia / Q5704881
# Arnaldo Forlani

Arnaldo Forlani (Pesaro, 1925eko abenduaren 8a - Erroma, 2023ko uztailaren 6a) italiar politikaria izan zen. Italiako lehen ministroa izan zen 1980tik 1981era.
Urbinoko Unibertsitatean zuzenbidean ikasi ondoren, Kristau-demokrazian sartu zen. 1959an diputatu hautatu zuten eta 1962an alderdiko idazkariorde izendatu zuten. 1968an ministro izan zen Mariano Rumorren gobernuan eta 1969an Demokrazia Kristauaren idazkari hautatu zuten, 1973ra arte, Amintore Fanfanik ordezkatu zuen arte. 1989tik 1993ra alderdiko idazkaria izan zen berriro.
Defentsa eta Kanpo Arazoetako ministro ere izan zen eta lehen ministro 1980ko urritik 1981eko ekainera. Bere agintaldian Irpinako lurrikara eta P2 logia masonikoaren eskandalua gertatu ziren, azkenean dimititzera behartu zuena.
* Datuak: Q434786
* Multimedia: Arnaldo Forlani / Q434786
# Arnaldo Pambianco

Arnaldo Pambianco (Bertinoro, 1935eko abuztuaren 16a - ibidem, 2022ko uztailaren 6a) italiar txirrindularia izan zen. 1958tik 1966ra profesionala izan zen. Arnaldo, emaitza oso onak izan zituen profesionaletara pasa baino lehen (Italiako txapelketa, bigarren postua munduko txapelketan eta zazpigarren Melbourneko Joko Olinpikoetan, adibidez).
Lehenengo urteetan, Ercole Baldini eta Gastone Nenciniren mesedetan aritu zen arren, 1960ko Italiako Giroan eta Frantziako Tourren zazpigarren amaitu zuen. Hurrengo urteko Italiako Giroko 14. etapan ihesaldi batean sartu zen eta maglia rosa lortu zuen. Ondorengo egunetan, Jacques Anquetil handiaren erasoak eutsi zituen eta Giroa irabazi zuen.

## Taldeak

* Legnano (1958-1960).
* Fides (1961).
* Ignis (1962).
* Salvarini (1963-1966).

## Palmaresa
### 1960

* Milan-Turin.
* 2. Sardiniako Giroan.
* 7. Italiako Giroan.
* 7. Frantziako Tourrean.

### 1961

* Italiako Giroa.
* 2. Sardiniako Giroan.

### 1963

* Italiako Giroko etapa 1.
* Sardiniako Giroa.

### 1964

* Flèche Brabançonne.

## Kanpo estekak

Arnaldo Pambianco - ProCyclingStats
* Datuak: Q690564
* Multimedia: Arnaldo Pambianco / Q690564