OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Frankismo soziologiko

Frankismo soziologiko Francisco Francoren ondorengo espainiar gizarteak gaurdaino mantendutako ezaugarri sozial frankistak adierazten dituen esapidea da.
Ezaugarri anakroniko hauek ez dira ekonomikoki, sozialki eta politikoki garatutako gizarte moderno batenak, baizik eta industriaurreko gizarte batenak. Diktaduran jasandako errepresio-politikak, Espainiako Gerra Zibilaren errepikapenaren beldurrak edo garapen-plan ekonomikoen eraginak frankismo soziologikoa sortu eta bultzatu zuten. Diktaduran, gehiengo sozialak- tartean hasieran frankismoaren alde egin zutenek- kontserbazio eta biziraupen aldeko jarrera izan zuen, autoritateari era konformista batean makurtzen. José Luis López Arangurenen esanetan, "frankismoa, hasieran sistema politiko bat izanda, espainiarrentzat bizimodu bilakatu zen"
Espainiako trantsizioaren ondoren, espainiar gizartearen talde batzuk jarrera honi eutsi zioten, adibidez eskuin-muturrak azaroaren 20aren inguruan manifestazioak antolatutuz.

## Erreferentziak

* ↑ Justel, Manuel. (1992). «Edad y Cultura Política» Reis (58): 69..
* ↑ Molares do Val, Manuel. Crónicas Bárbaras. .
* ↑ Aranguren, Eduardo L.; López Pina, Antonio. (1976). La cultura política en la España de Franco. Madril: Taurus, 214 or. ISBN 9788430630318..
* ↑ Ahaztuak 1936-1977. Azaroak 20: ez isildu, ez begiratu beste aldera. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8962710
# Frankizia-jokalari

Frankizia-jokalaria terminoa erabiltzen da, batez ere AEBetako kirol profesionalean, izendatzeko jokalari bat bihurtu dena bere taldeko (edo frankiziako) enblema. Europan ere hedatu egin da terminoa beste kirol batzuetan, futbolean esate baterako. Messi, adibidez, frankizia-jokalaritzat jotzen dute askok.
Jeneralean, frankizia-jokalariek horrelako ezaugarriak izaten dituzte:
* Hainbat urtetarako kontratuak dauzkate, ligako edo euren postuko soldatarik onenak dituztela. Haien kontratuek mugak izan ditzakete jokalaria transferitzeko orduan
* Taldea haien inguruan eraikitzen dira, halako eran non fitxajeak liderraren osagarri izango diren (Bill Russell)
* Hedabideentzat haiek dira erreferentzia, jokalari kontsultatuenak eta gehien agertzen direnak (adibidez, Michael Jordan; salbuespena Tim Duncan)
* Talde edo frankiziaren irudi bihurtzen dira, eta gutxitan transferitzen dira, haien gainbeheran ez bada (Kevin Garnett)
* Alderantziz, frankizia-jokalariak gutxitan utziko du bere taldea
NBA ligan, Magic Johnson, Larry Bird eta David Robinson jokalariek karrera osoa egin zuten frankizia berean, eta erabat identifikatzen dira Los Angeles Lakers, Boston Celtics eta San Antonio Spurs taldeekin, hurrenez hurren.
Goi mailako jokalarien artean, talde desberdinetan jokatu dutenen artean, hauek aipa daitezke: Shaquille O'Neal eta Kareem Abdul-Jabbar. 2010ean, LeBron James ligako jokalaririk onenetakoak utzi zuenean Cleveland Cavaliers frankizia, Cleveland hirian askok traiziotzat hartu zuten erabakia, eta NBAko zenbait izar ohik duintasungabetzat jo zuten.
NFL ligan (AEBetako Futbol Liga Nazionala) frankizia-jokalariaren estatusa definitzen da batez ere bere soldatagatik, eta horrek aukera ematen dio talde edo frankizia bati mugatzeko izarrak taldez aldatzeko duen eskubidea. NBAn, aldiz, estatus hori informala da, prentsak emana, eta ez du baliorik kontratuan.

## Erreferentziak

* ↑ «Wikiwix's cache» archive.wikiwix.com (Noiz kontsultatua: 2019-06-06).
* ↑ (Ingelesez) Pettigrove, Jason. «Is Barcelona's Lionel Messi Worth $84M Per Year?» Forbes (Noiz kontsultatua: 2019-06-06).
* ↑ (Ingelesez) «Jordan: LeBron's joining Heat reflects new era» ESPN.com 2010-07-19 (Noiz kontsultatua: 2019-06-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q509625
# Franklin (Alabama)

Franklin Alabamako herri bat da. Macon konderrian kokatua dago. 2010ean 149 biztanle zituen, 12,9 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Macon konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q66739
* Multimedia: Franklin, Alabama / Q66739
# Frankizia (merkataritza)

Merkataritzan, frankizia frankiziatzaile eta frankiziatu baten arteko akordio bat da, zeinaren arabera frankiziatzaileak merkataritza-jarduera bat burutzeko marka, egiten jakite eta beste aholkularitza eta laguntza zerbitzuak ematen dituen, frankiziatuak eman beharreko ordainsari baten bitartez.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q171947
* Multimedia: Franchises / Q171947
# Franklin udalerria, Pulaski konderria (Indiana)

Franklin udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Pulaski konderrian. Azken zentsuaren arabera 715 biztanle zituen, 36.38 milia karratu (94.2 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Franklin udalerriak 170 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 30.215 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7995392
# Franklin udalerria, Polk konderria (Iowa)

Franklin udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Polk konderrian. Azken zentsuaren arabera 5.443 biztanle zituen.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Franklin udalerriak 1735 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 37.486 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8596520
# Franklin udalerria, Portage konderria (Ohio)

Franklin udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Portage konderrian. Azken zentsuaren arabera 6.283 biztanle zituen, 14.4 milia karratu (37 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Franklin udalerriak 2399 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 39.331 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5492022
* Multimedia: Franklin Township, Portage County, Ohio / Q5492022
# Franklin udalerria, Randolph konderria (Indiana)

Franklin udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Randolph konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.124 biztanle zituen, 24 milia karratu (62 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Franklin udalerriak 389 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 26.156 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5492031
# Franklin udalerria, Ripley konderria (Indiana)

Franklin udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Ripley konderrian. Azken zentsuaren arabera 3.628 biztanle zituen, 36.6 milia karratu (95 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Franklin udalerriak 1417 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 39.878 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5492038
# Franklin udalerria, O'Brien konderria (Iowa)

Franklin udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, O'Brien konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.592 biztanle zituen.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Franklin udalerriak 651 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 25.340 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17019130
# Franklin udalerria, Putnam konderria (Indiana)

Franklin udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Putnam konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.609 biztanle zituen, 34.4 milia karratu (89 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Franklin udalerriak 594 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 30.966 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5492027
# Franklin udalerria, Richland konderria (Ohio)

Franklin udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Richland konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.679 biztanle zituen, 21.2 milia karratu (55 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Franklin udalerriak 700 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 29.238 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5492037
* Multimedia: Franklin Township, Richland County, Ohio / Q5492037
# Franklin udalerria, Ross konderria (Ohio)

Franklin udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Ross konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.439 biztanle zituen, 35.4 milia karratu (92 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Franklin udalerriak 636 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 21.800 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5492039
* Multimedia: Franklin Township, Ross County, Ohio / Q5492039
# Franklin udalerria, Owen konderria

Franklin udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Owen konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.294 biztanle zituen, 35.09 milia karratu (90.9 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Franklin udalerriak 514 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 33.329 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5492024
# Fisher konderria (Texas)

Fisher konderria (ingelesez: Fisher County) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Roby da. 2010eko zentsuaren arabera 3.974 biztanle zituen, Fisher kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Fisher konderriak 2.335,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,28 ura dira. Beste 2.328,25 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,7 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 3.974 pertsonetatik 3.796 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 999 dira. 124 beltzak edo afroamerikarrak. 12 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 28 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q109975
* Multimedia: Fisher County, Texas / Q109975
# Fisher udalerria, Fremont konderria (Iowa)

Fisher udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Fremont konderrian. Azken zentsuaren arabera 711 biztanle zituen, 40.45 milia karratu (104.8 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Fisher udalerriak 325 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 33.384 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9039028
# Fisherman's Friends (filma)

Fisherman's Friends (euskaraz Arrantzalearen Lagunak), 2019ko Chris Foggin britainiarrak zuzendutako drama eta komedia film bat da. Daniel Mays, James Purefoy, David Hayman, Dave Johns, Sam Swainsbury, Tuppence Middleton, Noel Clarke, Christian Brassington, Maggie Steed eta Jade Anouka aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.

## Aktoreak

* Daniel Mays: Danny
* James Purefoy: Jim
* David Hayman: Jago
* Dave Johns: Leadville
* Sam Swainsbury: Rowan
* Tuppence Middleton: Alwyn
* Noel Clarke: Troy
* Christian Brassington: Henry
* Maggie Steed: Maggie
* Vahid Gold: Driss
* Jo Hart: Kazetaria
* Julian Seager: Trieve
* Christopher Villiers: Charles Montague
* Meadow Nobrega: Tamsyn
* Jade Anouka: Leah
* Ashley Bannerman: Erizaina

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q60738270
# Fisher (Louisiana)

Fisher Louisianaeko herri bat da. Sabine parrokian kokatua dago. 2010ean 230 biztanle zituen, 1,59 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Sabine parrokia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2603073
* Multimedia: Fisher, Louisiana / Q2603073
# Fisher Island (Florida)

Fisher Island Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Miami-Dade konderrian kokatuta dago, Florida estatuan. 561 biztanle ditu, 0,692184 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Miami-Dade konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q136474
* Multimedia: Fisher Island, Florida / Q136474
# Fisherman's Blues

Fisherman's Blues (euskaraz Arrantzalearen Blusa) 1988an The Waterboys eskoziar-irlandar musika taldeak izen bereko Fisherman's Blues diskoaren barnean kaleratu zuen abesti bat da.

## Kanpo estekak

* Fisherman's Blues abestia entzungai. Youtube.com (Ingelesez)
* Datuak: Q384780
# Fisher (Illinois)

Fisher Illinoiseko herri bat da. Champaign konderrian kokatua dago. 2010ean 1.881 biztanle zituen, 3,34 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Champaign konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2494526
* Multimedia: Fisher, Illinois / Q2494526
# Fisher (Minnesota)

Fisher Minnesotako hiri bat da. Polk konderrian kokatua dago. 2010ean 435 biztanle zituen, 1,10 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Polk konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2230706
* Multimedia: Fisher, Minnesota / Q2230706
# Fisherman's Wharf (San Frantzisko)

Fisherman's Wharf, euskaraz "Arrantzalearen Kaia", AEBetako San Frantzisko hirian dagoen auzo da. Hiriko turismogune nagusienetakoa ere bada, bertan jartetxeak eta arrantzale portu bat daude.
* Datuak: Q1324280
* Multimedia: Fisherman's Wharf, San Francisco / Q1324280
# Fisher (Arkansas)

Fisher Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Poinsett konderrian dago, Arkansas estatuan. 180 biztanle ditu, 0,8037 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Poinsett konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2118245
* Multimedia: Fisher, Arkansas / Q2118245
# Fârțănești

Fârțănești Errumaniako udalerri bat da, Galați konderrian. 4.911 biztanle ditu, 81,59 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Fârțănești $^{(en)}$ Viile $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3726186
# Fârliug

Fârliug Errumaniako udalerri bat da, Caraș-Severin konderrian. 1.736 biztanle ditu, 130,47 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Fârliug $^{(en)}$ Dezești $^{(en)}$ Duleu $^{(en)}$ Remetea-Pogănici $^{(en)}$ Scăiuș $^{(en)}$ Valea Mare $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16426015
# Fârtățești

Fârtățești Errumaniako udalerri bat da, Vâlcea konderrian. 3.262 biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Fârtățești $^{(en)}$ Afânata $^{(en)}$ Becșani $^{(en)}$ Cățetu $^{(en)}$ Cuci $^{(en)}$ Dăncăi $^{(en)}$ Dejoi $^{(en)}$ Dozești $^{(en)}$ Giulești $^{(en)}$ Giuleștii de Sus $^{(en)}$ Gârnicet $^{(en)}$ Măricești $^{(en)}$ Nisipi $^{(en)}$ Popești Rusănești $^{(en)}$ Seciu $^{(en)}$ Stănculești $^{(en)}$ Șotani $^{(en)}$ Tanislavi $^{(en)}$ Valea Ursului $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3915604
# Fântânele (Arad)

Fântânele Errumaniako udalerri bat da, Arad konderrian. 3.273 biztanle ditu, 41,84 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Fântânele $^{(en)}$ Tisa Nouă $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5056303
# Fântânele (Iași)

Fântânele Errumaniako udalerri bat da, Iași konderrian. 1.986 biztanle ditu, 32,85 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Fântânele $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5074463
# Fântânele (Suceava)

Fântânele Errumaniako udalerri bat da, Suceava konderrian. 4.327 biztanle ditu, 39,81 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Fântânele $^{(en)}$ Bănești $^{(en)}$ Cotu Dobei $^{(en)}$ Slobozia $^{(en)}$ Stamate $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10760347
* Multimedia: Fântânele commune, Suceava / Q10760347
# Fântânele (Teleorman)

Fântânele Errumaniako udalerri bat da, Teleorman konderrian. 1.305 biztanle ditu, 27,48 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Fântânele $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12724786
# Fântânele (Constanța)

Fântânele Errumaniako udalerri bat da, Constanța konderrian. 1.368 biztanle ditu, 42 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Fântânele $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5066106
# Fântânele (Mureș)

Fântânele Errumaniako udalerri bat da, Mureș konderrian. 4.854 biztanle ditu, 64,14 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Fântânele $^{(en)}$ Bordoșiu $^{(en)}$ Călimănești $^{(en)}$ Cibu $^{(en)}$ Roua $^{(en)}$ Viforoasa $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5059007
# Fârdea

Fârdea Errumaniako udalerri bat da, Timiș konderrian. 1.562 biztanle ditu, 22,14 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Fârdea $^{(en)}$ Drăgșinești $^{(en)}$ Gladna Montană $^{(en)}$ Gladna Română $^{(en)}$ Hăuzești $^{(en)}$ Mâtnicu Mic $^{(en)}$ Zolt $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5053793
* Multimedia: Fârdea, Timiș / Q5053793
# Fritz Reiner

Frederick Martin "Fritz" Reiner (Budapest, 1888ko abenduaren 19a - New York, 1963ko azaroaren 15a), hungariar jatorriko orkestra zuzendari estatubatuar bat izan zen.
Bela Bartokekin pianoa ikasi ondoren, operak zuzendu zituen Budapesten 1911 eta 1914 bitartean, eta Dresden 1914 eta 1922 bitartean. 1922an, AEBetara joan zen, non Cincinattiko Cincinattik Orkestra Sinfonikoko zuzendaria izan zen 1922 eta 1931 bitartean eta Pittsburgheko Pittsburgheko Orkestra Sinfonikokoa 1938 eta 1948 bitartean.
1953tik 1962 arte, Chicagoko Orkestra Sinfonikoaren presidentea izan zen, orkestra honekin, Reinerrek, nazioarteko errekonozimendua lortu zuelarik. Orkestra zuzendaritza ere ikasi zuen Curtis Musika Institutuan, bere ikasle ospetsuenetako bat Leonard Bernstein izan zelarik.
* Datuak: Q364179
* Multimedia: Fritz Reiner / Q364179
# Fritz Sauckel

Ernst Friedrich Christoph "Fritz" Sauckel (Haßfurt, 1894ko urriaren 27a - Nurenberg, 1946ko urriaren 16a) alemaniar politikari nazia izan zen.
Hamabost urte zituenetik, Norvegia, Suedia eta Alemaniako merkataritza-ontzietan egon zen. Lehen Mundu Gerraren hasieran, bidaiatzen zuen itsasontzia harrapatu zuten, eta Sauckelek gerraren gainerakoa Frantzian igaro zuen.
Alemaniara itzultzean ingeniaritza ikasi zuen eta 1924an Alderdi Nazira afiliatu zen. 1933an Turingiako gobernadore izendatu zuten eta Reichstageko kide hautatu zuten.
Göringen agindu zuzenen pean, Alemaniako lan-merkatua zuzentzeaz eta kontrolatzeaz arduratu zen. Heriotza-zigorra ezarri zioten Nurenbergeko epaitegietan, Reicheko esklabo-lanaren arduraduna izateagatik. 1946ko urriaren 16an urkatu zuten beste bederatzi hierarka naziekin batera.
* Datuak: Q77093
* Multimedia: Fritz Sauckel / Q77093
# Fritz Strassmann

Friedrich Wilhelm "Fritz" Strassmann (alemanez: Straßmann; 1902ko otsailaren 22a - 1980ko apirilaren 22a) alemaniar kimikaria izan zen, Otto Hahnekin batera 1939an bario aurkitu zuena.
* Datuak: Q60859
* Multimedia: Fritz Straßmann / Q60859
# Fritz Thyssen

Friedrich "Fritz" Thyssen (Mülheim an der Ruhr, 1873ko azaroaren 9a - Buenos Aires, 1951ko otsailaren 8a) alemaniar enpresaburua izan zen.

## Biografia

August Thyssenen semea eta ondorengoa izan zen. Aitaren ildotik jarraitu zuen lanean eta alderdi nazional-sozialistaren finantzari nagusietako bat izan zen. 1933an Renania-Westfaliako estatu kontseilari egin zuten, baina harremanak 1939an hautsi zituen Hitlerrekin, naziek Bigarren Mundu Gerra hasi eta berehala. Suitzara jo zuen lehenik eta Frantziara ondoren. Vichyko gobernuko zaindariek atxilotu eta nazien esku utzi zuten. Preso egon zen gerra bukatu arte eta Argentinan kokatu zen ondoren. Bigarren Mundu Gerraren ondoren berriro antolatu zen Thyssenen enpresa eta, hurrengo urteetan, Europako mendebaleko lehen burdingintza enpresa bihurtu zen Thyssen-Oberhausen konpainia.

## Nazien berregituratze ekonomikoari buruzko Thyssenen iritzia

Thyssen Alemanian gartzelan zegoen bitartean, 1941ean, AEBn "I Paid Hitler" edo "Ni Hitlerri ordaindu nion" izenburuarekin, Emery Reves kazetariak bere biografia idatzi zuen. Thyssenek esan zizkion gauzak eta memorietan oinarrituta egin zuen bere biografia. Berak idatzitako gauza asko idatzi ziren gerra denboran, behean idatzita dagoena, zati bat besterik ez da.
≪Hitlerrek eta buruzagi naziek harro adierazten dute alemaniar herria miseriatik atera dutela, bertako ekonomia berreraiki dutelako eta guztientzako enplegua sortu dutelako. Hitlerrek boterea hartu zuenean, Alemanian sei edo zazpi milioi langabe zeuden. Krisi ekonomikoa ikaragarria zen (...).
Baina erregimen naziaren berregituratze ekonomikoa itxura besterik ez da. Berez, Hitlerrek ez du aberastasunik sortu; Alemaniako baliabide guztiak agortu ditu. Zergak xahutu dira, eta herriak bere aurrezkiak galdu ditu. Gaur egun, erregimenaren egitura ekonomiko osoa gain behara dator, gerra dela-eta. Izan ere, Hitlerrek gerrara jo zuen, ohartu zelako denbora asko igaro baino lehen bere metodo ekonomikoek inflazioa sortuko zutela eta herrialdearen erabateko gainbehera gertatuko zela.≫

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/12/29 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q62696
* Multimedia: Fritz Thyssen / Q62696
# Fritz Reuter

Fritz Reuter (Stavenhagen, Mecklenburg-Schwerin, 1810eko azaroaren 7a - Eisenach, Alemania, 1874ko uztailaren 12a) alemaniar idazlea izan zen.

## Biografia

1836. urteko manifestaldi iraultzaileetan parte hartu izanagatik salaturik, hasieran hiltzera kondenatu bazuten ere, 30 urteko espetxe-zigorra eman zioten. Zazpi urteren buruan kalean zen, eta administratzaile, institutuko eta unibertsitateko irakasle izan zen hurrenez-hurren.
Alemaniako giroa islatzen zuten eleberriak eta autobiografiak idatzi zituen batez ere. Obra garrantzitsuak: Ut de Franzosentid (1859, "Frantses okupazio-garaiko oroitzapenak"), Ut mine Festungstid (1862, "Nire espetxealdia") eta Ut mine Stromtid (1862-1864, "Administratzaile nintzenean").

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Fritz Rudolf Fries

Fritz Rudolf Fries (Bilbo, 1935eko maiatzaren 19a - Berlin, 2014ko abenduaren 17a) alemaniar eleberrigile eta itzultzailea izan zen. Ama Bilbokoa zuen eta PEN erakundeko kidea izan zen.

## Lanak

* Der Weg nach Oobliadooh (1966)
* Der Fernsehkrieg. Mitteldeutscher Verlag, Halle (Saale) 1969
* Seestücke (1973)
* Das Luftschiff (1974)
* Lope de Vega (1977)
* Alexanders neue Welten (1982)
* Verlegung eines mittleren Reiches (1984)
* Die Väter im Kino (1989)
* Die Nonnen von Bratislava. (1994)
* Don Quixote flieht die Frauen oder die apokryphen Abenteuer des Ritters von der traurigen Gestalt (1995)
* Im Jahr des Hahns (1996)
* Septembersong (1997)
* Der Roncalli-Effekt (1999)
* Diogenes auf der Parkbank (2002)
* Hesekiels Maschine oder Gesang der Engel am Magnetberg (2004)
* Blaubarts Besitz (2005)
* Dienstmädchen und Direktricen (2006)
* Alles eines Irrsinns Spiel (2010)
* Last Exit to El Paso (2013)
* Datuak: Q105026
# Fritz Moravec

Fritz Moravec (1922ko apirilaren 27a - 1997ko martxoaren 17a) austriar alpinista eta idazlea izan zen. Karakorum mendikatean egindako espedizio ugariengatik da ezaguna, non Gasherbrum IIaren lehen igoeran parte hartu zuen (8.034 m). Moravec Glockner-Kaprun mendizale eskolaren sortzailea izan zen.

## Libruak

* Weiße Berge: schwarze Menschen, 1958
* Dhaulagiri: Berg ohne Gnade, 1960
* Gefahren und Gefährten, 1961

## Sariak

* Karl Renner saria, 1956ko abenduaren 13an emana

## Kanpo estekak

* Hochgebirgsschule (Alemanez)
* Datuak: Q114172
* Multimedia: Fritz Moravec / Q114172