# Lau enperadoreen urtea

Neronen suizidio bortxatuari gerra zibil labur batek jarraitu zion. Marko Antonio hil zenetik lehen barneko gerra, hau da, ia ehun urteko bakealdiren ostean.
Neron Julio-Klaudiotar dinastiaren azkena izan zen eta hur hiltzen, ordura ararte Inperioa gobernatutako konstituzioa eta ondoretza zalantzan jarri ziren. Aramak behinolako garrantzia hartu zuen. Neron arte, enperadorea Senatuak hautatzen zuenaren fikzioa mantendu zen, baina krisi honen ondoen, armadaren babesa ez zuenak ezin zuen enperadore izan. 68ko ekainetik 69ko abendua arte, Galba, Oton, Vitelio eta, azkenean, Vespasianoren agintaldiak ezagutu zituzten erromatarrek. Horren ondoren, Flaviotar dinastiak hartu zuen bere gain inperioaren gidaritza.
Urte hura Erromatar Inperioa gobernatu zuten bi dinastia handiren arteko trantsizio puntua izan zen: hots, Julio-Klaudiotar eta Flabiotarren artekoa. Hainbat gora-behera izan zituen agintaldi baten ostean, Neron enperadoreak bere buruaz beste egin zuen, tronu inperiala hutsik utziz. Hurrengo urtean lau jeneral boteretsu haien artean borrokatu ziren . Tito Flavio Vespasianok, ordea, bere boterea behin-betiko bilakatzea lortu zuen.

## Neronen azken urteak

Neronen gobernuaren azken urteetan, monarkia helenistikoen pareko erregimen bat antolatzeko nahiaren sintoma argiagoak agertu ziren. Erromako herriaren eta pretoriarren laguntza nahikoa izango zuelakoan zegoen, eta bere prefektu Tigelinok senatarien kontrol zorrotza mantentzen zuen. Annio Vicinianok antolatutako konjuruaren ondorioz, Tigelinoko agenteek aurkitu zutena, senatari-multzo garrantzitsu bat hiltzera kondenatu zuten, horien artean buruzagi militar garrantzitsuak, hala nola Gneo Domizio Korbulon eta bi Germanietako legatuak. Erabaki horrek ez zuen bakarrak Neronen desagerpena eta 68-69ko krisia ekarri, baita aldaketa askoz sakonago bat enperadore berriaren hautaketan, tropen gaineko agintea zuten probintzia inperialetako gobernadoreek parte hartu baitzuten.

## Gerren eta matxinaden hasiera
### Galbaren aldeko matxinada eta Neronen suizidioa

68ko udaberrian. C. Julio Vindex, Galiako legatu inperialetako bat, Neronen aurka oldartu zen, eta C. Sulpizio Galba, Hispania Tarraconensis probintziako gobernadorea, oinordeko enperadore proposatu zuen. Germania Garaian Verginio Rufo legatua zen, Neronek berriki izendatua eta oraindik hari leiala. Bere legatuaren agindupeko armadak matxinada baretu zuen baina ez zen horregatik gelditu.
Galba adinekoa zen, K.o. 3. urtean jaio baitzen, "M. Valerio Messalaren eta Cn. Lentuloren kontsulaldian", Suetoniok zehazten duenez. Gobernuaren esperientzia luzea zuen. Akitania probintzian eta Africa probintzian gobernadore izana zen, kontsula, Germaniako legioen buruzagia, eta, Afrikan eta Germanian izan zuen jokaeragatik, apaizgo hirukoitza jaso zuen (Quindicinviroen, Titioen eta Augustaleen apaiz kolegioko kide izan zen), eta Hispania Tarraconenseko gobernari zen K.o. 61. urteaz geroztik.
Galbak Lusitaniako gobernadore zen Salvio Otonen laguntza zuen, Hispaniako tropekin, baita orain errekrutatutako legio berri bat (ondorengo VII. Gemina) eta senatari talde zabal baten aliantza sendo bat ere. Verginio Rufok berak, azkenean, Galbaren kausa babestea erabaki zuen. Horrela, Senatuak. etsai publiko deklaratutako Galbaren aurkako kondena formalak gorabehera, pretorioko bi prefektuetako baten, laguntza lortu zuen, Ninfidio Sabinorena, pretoriarrei sari bat (bakoitzari 30.000 sestertzio) emateko ohiko prozedurari esker.
Beste prefektuak, Tigelinok, enperadorea babesik gabe eta isolatuta utziz ihes egin zuen: ekainaren hasieran, Neronek bere buruaz beste egin zuen.

### Galbaren agintaldia

Galba botere inperialez jabetu zenean, ez zien pretoreei agindutako donativum-a eman. Bere esku-hartze politikoetako batzuk ez ziren oso arrakastatsuak izan: Ninfidio Sabino baztertu zuen, aholkulariz inguratu zen eta erantzukizun handiko karguak izendatu zituen, adiskidetasun pertsonalaren irizpideei soilik erantzunez. Tigelino gorrotatua askatzeko konpromisoa hartu zuen, bere defentsa pertsonalki bere gain hartuz. (Suet., Galb., XV)

## Erreferentziak

* ↑ «69 d.C. El año de los cuatro emperadores - Antigua y medieval n.º 72» Desperta Ferro Ediciones (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ El año de los cuatro Emperadores. (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ Oiasso Museoa. «VI. K.o. 69: lau enperadoreen urtea - Indusketa Guztien Gainetik - Podcast on iVoox» iVoox (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ Aramdako armadako goi mailako militar bat, gaur egungo jeneral baten baliokidea. Hasieran, boterea delegatzeko erabili zen, eta Augustoren garaian ofizialki erromatar legio baten buru bihurtu zen.
* ↑ «Año de los cuatro emperadores | artehistoria.com» artehistoria.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-17).

## Kanpo estekak

* Wasson, Donald L. (2021-04-15) «The Year of the Four Emperors & the Demise of Four Roman Legions». World History Ecyclopedia.
* Datuak: Q470596
* Multimedia: Maps of the Roman Empire in 69 AD / Q470596