OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Shinichi Suzuki

Shinichi Suzuki (japonieraz: 鈴木 鎮) (Nagoia, 1898ko urriaren 17a - Matsumoto, 1998ko urtarrilaren 26a) Japoniar pedagogoa izan zen, izen bereko biolin-ikaskuntzarako metodoaren sortzailea.

## Biografia

Aitak harizko musika-tresna japoniarrak egiten zituen, eta Japoniako biolin-fabrikatzaile handiena izatera iritsi zen. Tokion lehenbizi, eta Berlinen gero, Joseph Joachim hungariar biolin-jotzaile eta irakaslearen ikasle handienetako birekin egin zituen musika-ikasketak. Laukote bat osatu zuen bere anaietako hirurekin, baina batez ere musika-irakaskuntzak eman zion ospea eta arrakasta. Biolina jotzeko irakaskuntza-metodo bat osatu zuen, haur orok, adimena gorabehera, hitz egiten ikasten duen bezala musika-tresna bat jotzen ere ikas dezakeelako printzipioan oinarrituta. Suzuki metodoa izena hartu zuen. Metodo horrek talde-diziplina bultzatzen du, banakoarena bultzatu ordez eta biolinaren kasuan ez ezik, beste tresna batzuen irakaskuntzan ere erabili izan da. Gaur egun, mundu osoan dago zabalduta.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q512093
* Multimedia: Shin'ichi Suzuki / Q512093
# Tasuko Honjo

Tasuku Honjo (本庶 佑 (japonieraz: Honjo Tasuku) , Kyoto, Japonia, 1942ko urtarrilaren 27a - ) japoniar immunologo bat da, batez ere Zelulen Heriotza Proteina 1 (PD-1) identifikatzeagatik ezaguna. IL-4 eta IL-5 zitokinen identifikazio molekularra ere egin zuen, eta Aktibazio-induzitutako zitidina deaminasa (ACD) aurkitu zuen, immunoglobinaren klase aldaketa eta hipermutazio somatikorako beharrezkoa. 2018an Medikuntzako Nobel saria eskuratu zuen James P. Allisonekin batera.

## Erreferentziak

* ↑ Tasuku Honjo. Robert Koch Foundation, robert-koch-stiftung.de (Noiz kontsultatua: 2018-10-1).
* ↑ James P. Allison eta Tasuku Honjori eman diete Medikuntzako Nobel saria. Berria egunkaria, 2018-10-1, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2018-10-1).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2395341
* Multimedia: Tasuku Honjo / Q2395341
# Arata Isozaki

Arata Isozaki (japonieraz: 磯崎新, Isozaki Arata, Oita, Japonia, 1931ko uztailaren 23a - Naha, 2022ko abenduaren 28a) arkitekto japoniarra izan zen. Oso aintzat hartua da mundu osoan, japoniar tradiziozko elementuak eta teknologia aurreratua maisutasunez elkartzen baititu.

## Biografia

Oita hirian jaio zen, Kyushu uhartean. Tokioko Unibertsitatean ikasi zuen eta Kenzo Tange arkitekto ezagunaren ikaslea izan zen. Ikasketak amaitzean, harekin lan egin zuen, 1963an agentzia propioa ireki zuen arte.
Lehen proiektuetan tradizio japoniarra eta teknologia oso aurreratua batu zituen. 1970 urtetik aurrera, estiloz aldatzen joan zen, elementu tradizionalak elementu post-modernoengatik aldatuz, hala nola ganga, esfera eta beste hainbat irudi geometrikoengatik.
2019an Pritzker Saria irabazi du.

## Pentsamoldea

Isozakik ongi mugatutako espazioak erabiltzen ditu bere eraikinetan, esanahi zehatza dutenak. Eraikinetako egiturak konexio bihurtzen dira, errealitatea eta bolumenek sorten duten ilusioaren arteko konexioak. Ikusmen-efektu originalak erabiltzen ditu, ikuspuntuaren arabera eraikinaren ikusmoldea aldatzen delarik (ad: Isozaki Atea).

## Lan nagusiak
### Euskal Herrian

* Isozaki Atea, Bilbo

### Munduan

* Sendagileen Elkargo Etxea (Oita, Japonia)
* Arte Garikide Museoa (Los Angeles)
* Palau Sant Jordi (Bartzelona)
* Gizarte Etxea (Tsukuba, Japonia)
* Brooklyn Arte Museoaren handitzea (New York)
* Udal Liburutegia (Kitakyushu, Japonia)
* Arte Eder Museoa (Takasaki, Japonia)
* Arch Eraikina, Bond Unibertsitatea (Gold Coast, Australia)
* Shuhosha eraikina (Fukuoka, Japonia)
* Team Disney bulego eraikina (Orlando, Florida, AEB)
* Yano Etxea (Kawasaki, Japonia)
* Volksbank Potsdamer Platz bankua (Berlin)
* Domus Gizakiaren Etxea (A Coruña, Espainia)
* CaixaForum-era sarrera (Bartzelona)
* 10. solairua Puerta América hotelean (Madril)
* Palasport Olimpico (Torino, Italia)
* Isozaki Atea (Bilbo)
* Arte eta Teknolgia Japoniarreko Zentroa (Krakobia, Polonia)
* Kyoto Kontzertu Aretoa (Kioto, Japonia)

## Kanpo estekak

* Arata Isozaki & associates
* (Gaztelaniaz) Biografia eta proiektuak
* Webgune ofiziala
* Datuak: Q317135
* Multimedia: Arata Isozaki / Q317135
# Marja-Sisko Aalto

Marja-Sisko Aalto (Finlandia, 1954ko uztailaren 29a) finlandiar apaiza da, Eliza Luterano Ebanjelikoko ministroa.
Olli-Veikko Aalto jaiotza izenaz, gizon jaio zen. 2008ko azaroan Aaltok jakinarazi zuen emakume transgeneroa zela eta sexua berresleitzeko ebakuntza egitera zihoala. Adierazpenok eztabaida piztuarazi zuten Elizaren baitan. Mikkeliko gotzainaren esanetan, Voitto Huottari, ez zegoen lege oztoporik Aalto bikario lanetan jarraitzeko nahiz eta arazoak ekarriko zituen.
2009an ia 600 eliztarrek Imatrako parrokia utzi zuten. 2009ko azaroan, urtebeteki lan-utzialdia ondoren, Aalto bikario lanetara itzuli zen. 2010eko martxoan Aaltok dimititzeko baimena eskatu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2448438
* Multimedia: Marja-Sisko Aalto / Q2448438
# Marja-Sisko Aalto

Marja-Sisko Aalto (Lappeenranta, 1954ko uztailaren 29a) finlandiar apaiza da, Eliza Luterano Ebanjelikoko ministroa.
Olli-Veikko Aalto jaiotza izenaz, gizon jaio zen. 2008ko azaroan Aaltok jakinarazi zuen emakume transgeneroa zela eta sexua berresleitzeko ebakuntza egitera zihoala. Adierazpenok eztabaida piztuarazi zuten Elizaren baitan. Mikkeliko gotzainaren esanetan, Voitto Huottari, ez zegoen lege oztoporik Aalto bikario lanetan jarraitzeko nahiz eta arazoak ekarriko zituen.
2009an ia 600 eliztarrek Imatrako parrokia utzi zuten. 2009ko azaroan, urtebeteki lan-utzialdia ondoren, Aalto bikario lanetara itzuli zen. 2010eko martxoan Aaltok dimititzeko baimena eskatu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2448438
* Multimedia: Marja-Sisko Aalto / Q2448438
# Hilaire-Marin Rouelle

Hilaire-Marie Rouelle (Mathieu, 1718 – Paris, 1779ko apirilaren 7a) frantziar kimikaria izan zen, urea aurkitu zuen eta beste kimikari garrantzitsu batzuen irakaslea izan zen.

## Biografia

Hilaire Rouelle, Rouelle Gaztea bezala ezaguna bere anaiarengandik bereizteko, Guillaume François Rouelle kimikaria, bere anaiaren urratsak jarraitu zituen farmazialari eta kimikari gisa, eta bere laguntzaile izatera iritsi zen. 1742an, Guillaume esperimentatzaile izendatu zuten Parisko Jardin du Roi-n. Han, kimikari ospetsuen irakasle bihurtu zen, Lavoisier bera kasu. Guillaumek erretiroa hartu zuenean, 1768an, Hilairek hartu zuen haren lekua, eta, aldi berean, irakasle ospetsu bihurtu zen. Haren laborategitik Europa osoko kimikariak igaro ziren, hala nola Louis Proust, François Chavaneau eta Fausto Elhuyar.
Rouelle anaiek ideia berri asko sartu zituzten, eta kimika modernoa garatzeko bidea prestatu zuten. Hilairek konposatuak isolatu eta aztertzen ditu ornodunen fluidoetan, eta kaltzio kloruroa eta sodio kloruroa aurkitzen ditu odolean. 1773an, urea isolatzea lortu zuen, bai giza gernuan, bai behi eta zaldiarenean, eta, horrekin, kristal-forman isolatu zen lehen animalia-metabolitoa izan zen. Bitalismoaren teoriaren aurkako lehen erasoa izan zen, teoria horrek izaki bizidunekin lotutako substantziak konposatu kimiko arruntetatik ez zetozela postulatzen baitzuen. Friedrich Wöhler kimikari alemanak 1828an zianato potasikotik eta amonio sulfatotik urea sintetizatzeak bitalismoaren arbuioa berretsi zuen eta kimika organikoaren garapena bultzatu zuen.

## Argitalpenak

* ROUELLE, HILAIRE MARIE, "Observations sur l'urine humaine, & sur celles de vache & de cheval, comparés ensemble ; par M. Rouelle, démonstrateur en chimie au Jardin Royal des Plantes", Extrait du journal de médecine, chirurgie, pharmacie, &c. Par M. A. Roux. 1773ko azaroa.

## Kanpo loturak

* Rouelle eta urea
* Rouelle eta urea
* Rouelle anaiak
* Datuak: Q908586
* Multimedia: Hilaire-Marin Rouelle / Q908586
# Tetralina

Tetralina edo 1,2,3,4-tetrahidronaftalenoa konposatu organiko aromatikoa da, C$_{10}$H$_{12}$ formula duena, hidrokarburoen klasekoa eta naftalenoaren deribatu hidrogenatua. Likido kolorgea da. Uretan disolbaezina da, baina disolbagarria etanoletan, butanoletan, azetonatan, bentzenotan eta beste ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.
Tetralinak metahemoglobinemia eragin dezake.

## Sintesia

Tetralina sintetizatzen da naftalenoa hidrogenatuz nikela katalizatzaile gisa usatuz

## Erabilera

Tetralina hidrogenazio-erreakzioetan, hidrogeno-emaile gisa baliatzen da, adibidez ikatza likidotzeko.
Halaber industrian pinturetan, bernizetan eta lurzorua garbitzeko argizarietan eta zapatak garbitzeko krematan erabiltzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Tetralin» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-03-18).
* 1 2 3 (Ingelesez) Collin, Gerd; Höke, Hartmut; Greim, Helmut. (2003). «Naphthalene and Hydronaphthalenes» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/14356007.a17_001.pub2. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2025-03-18).
* ↑ «1,2,3,4-Tetrahydronaphthalene - Hazardous Agents | Haz-Map» haz-map.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-18).
# Tetralina

Tetralina edo 1,2,3,4-tetrahidronaftalenoa konposatu organiko aromatikoa da, C$_{10}$H$_{12}$ formula duena, hidrokarburoen klasekoa eta naftalenoaren deribatu hidrogenatua. Likido kolorgea da. Uretan disolbaezina da, baina disolbagarria etanoletan, butanoletan, azetonatan, bentzenotan eta beste ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.
Tetralinak metahemoglobinemia eragin dezake.

## Sintesia

Tetralina sintetizatzen da naftalenoa hidrogenatuz nikela katalizatzaile gisa usatuz

## Erabilera

Tetralina hidrogenazio-erreakzioetan, hidrogeno-emaile gisa baliatzen da, adibidez ikatza likidotzeko.
Halaber industrian pinturetan, bernizetan eta lurzorua garbitzeko argizarietan eta zapatak garbitzeko krematan erabiltzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Tetralin» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-03-18).
* 1 2 3 (Ingelesez) Collin, Gerd; Höke, Hartmut; Greim, Helmut. (2003). «Naphthalene and Hydronaphthalenes» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/14356007.a17_001.pub2. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2025-03-18).
* ↑ «1,2,3,4-Tetrahydronaphthalene - Hazardous Agents | Haz-Map» haz-map.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-18).
* Datuak: Q420416
* Multimedia: Tetralin / Q420416
# Nafarroako Jauregia

Nafarroako Jauregia XIX. mendeko eraikin neoklasikoa da, Iruñean dagoena, Nafarroa Garaian. 1851tik 1984ra Nafarroako Foru Diputazioaren egoitza izan zen, eta Nafarroako Gobernuarena ordutik hona. San Ignazio etorbidearen hasieran dagoen Antzinako Nafarroako Artxibo Orokorraren eraikinari atxikia dago.

## Kokalekua

Nafarroako Jauregia Iruñeko Bigarren Zabalgunean kokatzen da. Egun, sarrera nagusia ekialdean du, Karlos III.a etorbidean. Iparraldean, Gazteluko plaza ixten du eraikinak. Eta mendebaldean, San Ignazio etorbidean, bigarren mailako sarrera du, auto ofizialek barneko patioraino sartzeko erabiltzen dutena. San Ignazio etorbidean bukatzen da Sarasate pasealekua, eta hortxe dago Foruen Monumentua, Nafarroako Jauregiari bizkarra ematen.

## Historia

Elizaren aurkako desamortizazioaren ondoren, karmeldar oinutsen komentuko lursailak probestuz eraiki zen. Proiektuaren ardura Jose Nagusia arkitektoari eman zioten eta 1840an hasi zituzten eraikitze lanak.

## Eraikina

Jauregi neoklasiko izakera du, bere arkitektura eta itxurak gainontzeko Euskal Herriko eraikin instituzionaletan eragina izan zuen. Harlandu sendoa, elementu eta banaketa kalkulatua, eta Sarasate pasealekura begira dagoen aurrealdeko doriar ordenako frontis klasiko eta zurruna du.
* Antzinako Nafarroako Artxibo Orokorraren eraikineko lorategiak.
* Hormetan Espainiako Guda Zibileko arrastoak arkupean ikus daitezke, 1937ko azaroaren 12an eroritako bonba talken ondorioa.
XX. mendearen lehen erdialdean, behin antzinako harresiak desagertu ostean, 1929an Jose eta Javier Yarnoz arkitektoek jauregiaren zabaltze lanak hasi zituzten, horretarako jauregia Karlos III.a etorbidea eta Iruñeko Bigarren Zabalgunerako norantzan handitu zuten, betiere aurreko arkitektur estiloan oinarrituz. Eraikuntzaren aurpegi honetako frontoiaren eskultura eta erliebeak 1932an Fructuoso Ordunak eginirikoak dira. Bertan Nafarroa, nahiz bere ezaugarriak diren giza eta arte jarduerak irudikatzen dira.
Barnekaldean Tronuaren Aretoa nabarmentzen da, bere isabeldar estiloko dotoreziaz handiaz, 1861 eta 1865. urteen arten Maximiano Hijón arkitektoak eraikitze-lanak zuzendu eta bertan parte hartu zuten artista guztiak kontratatu zituelarik. Sarrera gisa eskailera arranditsu bat du.
Argiztatutako iturri bat duen lorategi bat ere badu, honetan Iruñean dauden bi sekuoietako bat topatzen da, iruindarren artean "Diputazioko Pinua" edota "Aldundiko Pinua" bezala ezaguna dena.
1896an Florencio Ansoleagak jauregiaren albo batean Nafarroako Errege Artxibo Orokorra eraiki zuen, 2003an Nafarroako errege-erreginen jauregiak betekizun horretan ordezkatu zuen arte.

## Ikus gainera

* Iruñeko Kultura Ondasun zerrenda
* Antzinako Nafarroako Artxibo Orokorra

## Erreferentziak

* ↑ Nafarroako Gobernua: egoitza. navarra.es (Noiz kontsultatua: 2025-3-17).

## Kanpo estekak

* Nafarroako jauregia Nafarroako Turismo webgunean ikusgai.
* Nafarroako jauregia Iruñeko Udalaren webgunean ikusgai.
* Datuak: Q3298793
* Multimedia: Palacio de Navarra / Q3298793
# Gudari (argipena)

Gudari terminoak adiera eta esanahi desberdinak izan ditzake.
Izen arrunt gisa:
Izen berezi gisa:
* Gudari, 1937an Eusko Gudarosteak argitaratu zuen aldizkaria.
* Eli Gallastegi, 'Gudari' goitizenez, 20. mendeko politikari abertzalea.
# Sareta

    Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Sareta (argipena)»
Sareta burdinazko edo zurezko sare modukoa da, gehienetan leihoetan jartzen dena, eta kanpotik ikusia izan gabe barnetik kanpoa ikusteko balio duena. Mugikorra bada, pertsiana ere deitu ohi zaio; finkoa eta zurezkoa bada, berriz, zursarea.
Sareta funtzionala izan daiteke, adibidez, aire korrontea pasarazteko; egiturazkoa, habe handiagoak eta arinagoak egiteko; pribatutasuna hobetzeko erabilia; apaingarria; edo horien konbinazioren bat.

## Arkitektura

Harrizko saretak ohikoak ziren arkitektura bisigotikoan eta asturiarrean. Motibo zelta eta germaniarrekin zizelkatuak zeuden, soka formako apaingarriekin eta arrosa leiho txikiekin.
Iztukuzko, zurezko eta harrizko saretak asko erabili ziren hispano-arabiar artean, fantasia geometrikoak edo kaligrafiak zituzten patroiei jarraituz. Islamiar arkitekturan, muxarrabia, "mašrabiya" (مشربية) edo "šanāšīl" (شناشيل) izenak hartzen ditu sareta artistiko mota horrek.
Indiako baliokidea "jali" edo "jaali" (gujaratiz: જાળી) da, hargintzaren eta artisautzaren arteko artea, non harlauzak aldean beste zulatuz lantzen diren.
Lorezaintzan maiz erabiltzen da landare igokarien euskarri gisa. Hormen gainean, itxituretan (hesietan), kioskoetan eta abarretan instalatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Sareta. Euskaltzaindiaren Hiztegia, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2025-2-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1368562
* Multimedia: Latticework / Q1368562
# 1988ko IRAren atentatuak Herbeheretan

1988ko maiatzaren 1ean, Ipar Irlandako gatazkan zehar, Behin-behineko IRAk Herbeheretako Roermond eta Nieuw-Bergen udalerrietan Britainiar Armadaren soldaduen aurkako atentatuak izan ziren.
Behin-behineko IRAk Europar Kontinentean eta Britainiar Uharteetatik kanpo Britainiar Armadaren aurka burututako atentatuen artean hilkorrena izan zen.

## Atentatuak

Lehen erasoa Roermond udalerrian jazo zen, Mendebaldeko Alemaniaren mugan, erdiguneko merkatua britainiar militarren ohiko aisialdirako tokia zen. Gaueko 01:00ak aldera, IRAkide batzuk bertako britainiar bade militarretik hurbil auto batean aparkaturi zeuden Britainiar Errege Aire Armadako (RAF) bi kide erriflez tirokatu zituzten, bata hil (Ian Shinner, 20 urte) eta bestea larriki zaurituz. Poliziak tiroketaren eszena aztertzean autoari hutxienez 23 tiro egin zizkiotela aipatu zuen. Mendebaldeko Alemaniako RAF Wildenrath base-militarrean destakatuak zeuden.
Handik ordu t'erdira, Nieuw-Bergen udalerrian, eta Roermond ufalerritik 30 milia iparraldera, Behin-behineko IRAko kideek diskoteka baten kanpoan zegoen RAFeko lau soldaduen auto azpian ezarritako bonba-lapa batek eztanda egin zuen, RAFeko bi soldadu hil (John Miller Reid and John Baxter) eta beste biak zaurituak. Mendebaldeko Alemaniako RAF Laarbruch base-militarrean destakatuak zeuden.
# Ameriketako Estatu Batuetako errugbi selekzioa

    Artikulu hau Ameriketako Estatu Batuetako gizonezkoen selekzioari buruzkoa da; emakumeen selekzioa gaitzat duena beste hau da: «Ameriketako Estatu Batuetako emakumezkoen errugbi selekzioa»
Ameriketako Estatu Batuetako errugbi selekzioa Ameriketako Estatu Batuen ordezkaria da errugbi partida ofizialetan, USA Rugby-ren kontrolpean. Urrezko domina irabazi zuen 1920ko eta 1924ko Olinpiar Jokoetan.

## Historia

XIX. mendearen amaieran, Ameriketako Estatu Batuetan bizi ziren Britainiar uharteetako etorkinak errugbian aritzen ziren. 1920ko hamarkadan eratu zen bertako selekzio nazionala. Olinpiar Jokoetan bi garaipen lortu zituen: 1920an eta 1924an. Ameriketako Estatu Batuetako Errugbi Federazioa 1975ean sortu zen. 2013tik aurerra, Ozeano Bareko Nazioen Errugbi Kopan jokatzen du.

## Palmaresa
### Americas Rugby Championship

2013tik aurrera hartu du parte Americas Rugby Championship txapelketan. 2013 eta 2014an B taldea aritu zen (USA Selects) eta 2016tik aurrera talde nagusia.
* Txapelduna (2): 2017, 2018
* Txapeldunordea (3): 2013 (B), 2014 (B), 2016

### Ozeano Bareko Nazioen Errugbi Kopa

* Txapelduna (0)
* Txapeldunordea (1): 2014

### Olinpiar Jokoetako txapelketa

* Urrezko domina (2): 1920, 1924

## Uniformea

* 1987-1991 ||
* 1997-1999 ||
* 1999-2001 ||
* 2003 (Munduko Tx.) ||
* 2013-2015 ||
* 2015-2016 ||
* 2017 ||
* 2018 ||
* 2019 ||

## Euskal Herrian

| Urtea | Irabazlea | Emaitza | Galtzailea |
| 2016 | Tonga | 20-17 | Estatu Batuak |
| 2018 | Estatu Batuak | 30-29 | Samoa |

## Kanpo estekak

* Ameriketako Estatu Batuetako Errugbi Federazioaren webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q1143805
* Multimedia: United States national rugby union team / Q1143805
# Odaliska Handia

Odaliska handia (La Grande Odalisque) Jean Auguste Dominique Ingres margolari frantsesak 1814an egin zuen margolan ezaguna da. Lan hau orientalismo joeran kokatu behar dugu, neoklasizismo barruan. Olio-pinturaz egina, luzera 91ko zentimetrokoa eta zabalera 162ko zentimetrokoa da. Egun, Frantziako Louvre museoan erakusten da.

## Historia

Margolana Napoleónen arreba zen Carolinek, Napoliko Erresumaren erreginak, enkargatu zuen. Enkargua pendant bat zen, hau da, beste margolan batekin parean jartzeko; beste lana beste biluzi artistikoa zen. 1819n Parisko Saloian erakutsi zen.

## Gaia

Odaliskak Otomandar Inperioan hareneko emakume esklabuak ziren. XIX. mendean horrelako irudi erotikoak oso modan jarri ziren eta horrelakoetan Ingres benetako espezialista izan zen. Emakumea jarrera erotikoaz agertzen da, bizkarrez baina burua buelta emanda, ikusleari begira. Margolanak Jacques-Louis Davidek egindako Madame Récamier margolana gogorarazten digu. Margolanean orientalismoan ohikoak ziren objektu exotikoak ikus daitezke: abanikoa, turbana eta pipa. Garrantzi handia oihalen ehundurek dute. 1814rako Ingres Florentzian egona zen eta Rafaelen obra ezagutzen zuen; eragin hori lan honetan ikus daiteke.

## Ezaugarriak

Garaiko kritikoek lanean akats batzuk ikusi zituzten. Horrela, emakumea oso luzea da; hori lortzeko margolariak hiru orno gehiago jarri zizkion. Margolariak jakitun zen horretaz baina errealismoa baztertu zuen efektua lortzeko. Gorputzen luzera artifizial hori manierismoaren ezaugarria izan zen. Lan hau egiteko bost modelo desberdinak erabili zituen.
Kromatismoa oso arina eta monotonoa da eta hori ere garaian oso kritikatua izan zen. Horren bidez artistak preziosismoa bilatzen zuen. Kolore nagusiak hauek dira: urdina gortinetan, gorria, zuria eta urre kolorea dira.

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Informazioa Louvre museoaren webgunean.
* (Ingelesez):Margolanari buruzko bideoa.
* Datuak: Q1978815
* Multimedia: La Grande Odalisque by Jean-Auguste-Dominique Ingres, Louvre / Q1978815
# Maite Lafourcade

Maite Lafourcade (Baiona, 1934 – 2025eko martxoaren 16a) euskal zuzenbidean espezializatu unibertsitate irakasle izan zen. Pauen eta, gero, Baionan eman zituen klaseak unibertsitatean. Unibertsitateko tesia Luis XVI.aren erregealdiko Lapurdiko ezkontza kontratuari buruz egin zuen. Erretiratu ondoren, Baionako diziplinarteko fakultateko Centre de recherche d'Etudes Basquesen segitu zuen lanean, berberak sortua.

## Euskal zuzenbidearen ikertzailea

Bere tesian lan egiten hasi zelarik, Euskal Herriko zuzenbidearekiko interesa piztu zitzaion: harritu zen, berak fakultatean ikasitakoarekin antza gutxi zuelako. Bere ustez, emaztearen ikuspegitik ere interesgarria zen euskal zuzenbidea; ikuspegi juridikotik begiratuta ez baitzegoen ezberdintasunik bi sexuen artean. Etxeko zaharrenak zuen etxea eskuratzen, gizon ala emazte; ez-adostasun bat baldin azaltzen bazen bere senarrarekin, emaztearen hautua zen balio zuena.
| « | Gizarte eredu bat zen. Etxeetan oinarritua zen boterea, Euskal Herri osoan. Euskal gizartea mendeetan zehar nola antolatu zuten erakustera ematen du zuzenbide horrek. Inguruan ikusten ez zen espiritu bat azaltzen du. Zuzenbidea ez zen indibidualista. | » |
| —Maite Lafourcade |||

## Sariak eta aintzatespenak

* 2006an, Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxaren Humanitate, Kultura, Arteak eta Gizarte Zientzien Saria irabazi zuen. Garaiko epaimahaiak «aitzindari» gisa definitu zuten Lafourcade, euskal zuzenbide pribatuaren ikerketan.
* 2011an, Sabino Arana fundazioko saria jaso zuen.
* 2016an Eusko Ikaskuntza - Baiona Hiria Ohorezko Saria.
* Frantziako Palma Akademikoen ofiziala ere izan zen.
* Frantziako merituaren eta dedikazioaren urrezko gurutzea eman zioten.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Arbelbide, Nora. «Maite Lafourcade» Euskonews & Media 215 2003-06-20 (Noiz kontsultatua: 2021-07-02).
* 1 2 3 4 5 Casamajou Elkegarai, Leire. (2025-03-18). «Maite Lafourcade euskal zuzenbidearen ikerlaria hil da» iparraldekohitza.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108331649
# Yo soy Bea

Yo soy Bea Grundy Produccionesek ekoitzitako telesaila izan zen, 2006 eta 2009 artean Telecincok igorri zuena. Oso arrakastatsua izan zen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Beatriz Pérez Pinzón, 26 urteko neska itsusi baina oso azkarra "Bulevar 21" moda-aldizkarian lan egiten hasiko da. Bertan Álvaro Aguilar bere nagusiaz maiteminduko da.

## Pertsonaiak

* Ruth Núñez: Beatriz «Bea» Pérez Pinzón
* Alejandro Tous: Álvaro Aguilar
* Mónica Estarreado: Cayetana «Caye» de la Vega
* Miguel Hermoso: Diego de la Vega
* Norma Ruiz: Bárbara Ortíz Martín
* José Manuel Seda: Gonzalo de Soto
* David Arnaiz: Ricardo «Richard» López de Castro
* Ana María Vidal: Maria del Carmen «Titina» Velasco
* Fedra Lorente: Margarita «Marga» Vivales
* Vicente Cuesta: Carmelo Pérez
* Ana Milán: Sandra de la Vega/Sonsoles Prieto
* Roberto Correcher: Santiago «Santi» Rodríguez
* Juan Lombardero: Francisco Aguilar
* Israel Rodríguez: José Ramón «Jota» López
* Aure Sánchez: Benito Lozano
* Berta de la Dehesa: Jimena Fernández
* Inma Isla: Elena Puente
* Carmen Ruiz: María Jesús «Chusa» Suárez

## Erreferentziak

* ↑ Gómez, José. (2015-3-5). «Telecinco cumple 25 años: recordamos 25 series que han marcado su historia (Parte 1)» Fórmula TV (Madril: Noxvo Editorial).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1703401