# 1876
## Gertaerak

* Otsailaren 18a – Fernando Primo de Riverak zuzenduriko ejerzito liberalak karlistak garaitu zituen Lizarran.
* Urtarrilaren 31 – Estatu Batuek jatorrizko biztanleak erreserbetara mugitzeko agindua.
* Uztailaren 21a – Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabak foruak galdu zituzten, Hirugarren Gerra Karlista amaitu ondoren. Hortik aurrera hiru probintziek kontzertu ekonomikoak hitzartu ditu Espainiako gobernu zentralarekin.

## Arte eta kultura

* Abuztuaren 13a-17a: Nibelungoen eraztuna, Richard Wagnerrek sortutako lau opera epikoz osatutako zikloa antzeztu zen Bayreutheko Festspielhausen, lehen aldiz lau zatien emankizun osoa izanik.
** Abuztuaren 16a – Sigfrido (alemanez: Siegfried), opera saileko hirugarren opera estreinatu zen.
** Abuztuaren 17a – Jainkoen Gainbehera (alemanez: Götterdämmerung), opera saileko laugarren eta azken opera estreinatu zen.

## Zientzia eta teknologia

* Martxoaren 7a – Alexander Graham Bellek telefonoa patentatu zuen.

## Jaiotzak
#### Urtarrila

* Urtarrilaren 3a – Wilhelm Pieck, alemaniar politikari komunista, Ekialdeko Alemaniako presidentea (h. 1960).
* Urtarrilaren 5a – Konrad Adenauer, Alemaniako kantzilerra (h. 1967).
* Urtarrilaren 5a – Flora de la Torre, 110 urte eta 276 egun bizi izandako euskal herritarra (h. 1986).
* Urtarrilaren 6a – Léon Bérard, frantziar abokatu eta politikaria, Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko presidentea (h. 1960).
* Urtarrilaren 7a – Rafael Barrett, espainiar idazlea eta pentsalaria (h. 1910).
* Urtarrilaren 9a – Robert Michels, alemaniar jatorriko italiar soziologoa (h. 1936).
* Urtarrilaren 11 – Higinio Basterra, bizkaitar eskultorea (h. 1957).
* Urtarrilaren 12a – Konstantinos Demertzis, Greziako lehen ministroa (h. 1936).
* Urtarrilaren 12a – Jack London, estatubatuar idazlea, kazetaria eta gizarte ekintzailea (h. 1916).
* Urtarrilaren 15a – Abdulaziz ibn Saud, Saudi Arabiako erresumako lehen erregea (h. 1953).
* Urtarrilaren 21a – James Larkin, irlandar sindikalista eta politikaria (h. 1947).
* Urtarrilaren 22a – Flora Sandes, I. Mundu Gerran soldadu gisa ofizialki aritu zen emakume britainiar bakarra (h. 1956).
* Urtarrilaren 23a – Otto Diels, alemaniar biokimikaria, 1950eko Kimikako Nobel Saria (h. 1954).
* Urtarrilaren 28a – Rudolf Trebitsh, austriar antrolopologoa (h. 1918).

#### Otsaila

* Otsailaren 2a – Maurice Tourneur, frantziar zinemagilea, zinemaren aitzindarietako bat (h. 1961).
* Otsailaren 8a – Paula Modersohn-Becker, alemaniar margolaria (h. 1907).
* Otsailaren 12a – Thubten Gyatso, hamairugarren Dalai Lama (h. 1933).
* Otsailaren 19a – Constantin Brâncuși, Frantzian lan egin zuen errumaniar eskultorea (h. 1957).
* Otsailaren 21a – Joseph Meister, amorruaren txertoa lehenengoz hartu zuen gizakia eta infekzio horri arrakastaz aurre egin zion lehena (h. 1940).
* Otsailaren 22a – Zitkala-Ša, siux herriko emakume idazle, argitaratzaile, biolinista eta ekintzailea (h. 1938).
* Otsailaren 26a – Senjūrō Hayashi, Japoniako lehen ministroa (h. 1943).

#### Martxoa

* Martxoaren 1a – Henri de Baillet-Latour, belgikar aristokrata, Nazioarteko Batzorde Olinpikoko hirugarren presidentea (h. 1942).
* Martxoaren 2a – Pio XII.a, Aita santua (h. 1958).
* Martxoaren 3a – Pierre Dop, euskal historialari eta saiakeragilea (h. 1948).
* Martxoaren 4a – Léon-Paul Fargue, frantziar olerkaria (h. 1947).
* Martxoaren 4a – Ásgrímur Jónsson, islandiar margolaria, profesional bezala aritu zen lehendabizikoa (h. 1958).
* Martxoaren 4a – Lita de Ranitz, herbeheretar arte bildumagilea (h. 1960).
* Martxoaren 6a – Bitor Garitaonandia, euskal idazlea eta jesuita (h. 1929).
* Martxoaren 7a – Edgar Evans, Robert Falcon Scotten laguntzailetako bat 1911-1912an Hegobururako zoritxarrez amaitu zen espedizioan (h. 1912).
* Martxoaren 11 – Kenneth Hayes Miller, estatubatuar margolaria, grabatzailea eta irakaslea (h. 1952).
* Martxoaren 26a – Gilen Wiedekoa, Albaniako Printzerriko monarka (h. 1945).

#### Apirila

* Apirilaren 4a – Maurice de Vlaminck, frantziar margolari eta idazlea (h. 1958).
* Apirilaren 10a – Jean-Marie Musy, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 1952).
* Apirilaren 12a – Viktor Bernedo Zubiaurre, gipuzkoar enpresari eta politikari sozialista (h. 1944).
* Apirilaren 13a – Pilar Montaner Maturana, espainiar margolaria (h. 1961).
* Apirilaren 22a – Robert Barany, austriar medikua, 1914ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1936).
* Apirilaren 22a – Ole Edvart Rølvaag, norvegiar eleberrigilea (h. 1931).
* Apirilaren 24a – Erich Raeder, alemaniar almirantea (h. 1960).
* Apirilaren 27a – Claude Farrère, frantziar idazlea (h. 1957).
* Apirilaren 29a – Zewditu, Etiopiako Inperioko enperatriza (h. 1930).

#### Maiatza

* Maiatzaren 7a – Paul Rivet, frantziar sendagile, antropologo eta etnologoa (h. 1958).
* Maiatzaren 10a – Ivan Cankar, esloveniar eleberrigile eta dramagilea (h. 1918).
* Maiatzaren 18a – Hermann Müller, Alemaniako kantzilerra (h. 1931).
* Maiatzaren 22a – Leonor Acevedo Suárez, argentinar itzultzailea (h. 1975).
* Maiatzaren 30a – Vladimir Nazor, kroaziar gerrillaria, olerkaria eta politikaria (h. 1949).

#### Ekaina

* Ekainaren 1a – Vidyagauri Nilkanth, indiar gizarte-erreformatzailea, hezitzailea eta idazlea, Gujarateko lehen bi emakume lizentziadunetako bat (h. 1958).
* Ekainaren 6a – Fiodor Majnov, errusiar erraldoia, akromegaliaren ondorioz 2,30 metro garai izatera heldu zen errusiar gizasemea (h. 1913).
* Ekainaren 8a – Ferdynand Antoni Ossendowski, poloniar idazle, esploratzaile, unibertsitateko irakasle eta politikari antikomunista (h. 1945).
* Ekainaren 11 – Alfred Louis Kroeber, estatubatuar antropologoa (h. 1960).
* Ekainaren 12a – María Gay, kataluniar mezzosopranoa (h. 1943).
* Ekainaren 13a – William Sealy Gosset, Student , ingeles estatistikaria (h. 1937).
* Ekainaren 16a - Juan Francisco Arancibia, bizkaitar arkitekto eta politikaria, Bilboko alkatea.
* Ekainaren 21a – Battista Ugo, akromegaliaren ondorioz 2,30 metro garai izatera heldu zen alpetar erraldoi anaietako bat (h. 1916).
* Ekainaren 22a – Gwen John, galestar margolaria (h. 1939).
* Ekainaren 22a – Madeleine Vionnet, frantziar moda diseinatzailea, modaren historian eraginkorrenetakoa (h. 1975).

#### Uztaila

* Uztailaren 2a – Wilhelm Cuno, Alemaniako kantzilerra (h. 1933).
* Uztailaren 6a – Henry Caro-Delvaille, lapurtar margolari eta dekoratzailea (h. 1928).
* Uztailaren 8a – Alexandros Papanastasiou, Greziako lehen ministroa (h. 1936).
* Uztailaren 12a – Max Jacob, frantziar margolari eta idazlea (h. 1944).
* Uztailaren 17a – Maksim Litvinov, sobietar iraultzaile, politikari eta diplomazialaria (h. 1951).
* Uztailaren 19a – Ignaz Seipel, austriar estatu-gizona eta apaiza (h. 1932).
* Uztailaren 25a – Elixabete Bavariakoa, Belgikako erregina ezkontidea (h. 1965).

#### Abuztua

* Abuztuaren 7a – Mata Hari, herbeheretar jatorriko striptease dantzari ospetsua, espioitzagatik hiltzera zigortua (h. 1917).
* Abuztuaren 12a – Mary Roberts Rinehart, estatubatuar idazlea (h. 1958).
* Abuztuaren 13a – Michael O'Flanagan, irlandar apaiz eta irakaslea, Sinn Féineko buruzagietako bat (h. 1942).
* Abuztuaren 14a – Alexandro I.a Serbiakoa, Serbiako erregea (h. 1903).
* Abuztuaren 16a – Ivan Bilibin, errusiar ilustratzaile eta antzeztokien diseinatzailea (h. 1942).
* Abuztuaren 19a – Manuel Irurita, nafar apaiz eta gotzaina (h. 1936).
* Abuztuaren 25a – Eglantyne Jebb, britainiar gizarte-ekintzailea, Save the Childrenen sortzailea (h. 1928).

#### Iraila

* Irailaren 1a – Harriet Shaw Weaver, ingeles feminista, sufragista, ekintzaile politiko eta The Egoist aldizkariko editorea (h. 1961).
* Irailaren 2a – Francesc Cambó, kataluniar politikari kontserbadorea, abokatua eta finantzaria (h. 1947).
* Irailaren 3a – Federiko Belaustegigoitia, euskal idazlea (h. 1947).
* Irailaren 3a - Federiko Eskauriaza, Begoñako Errepublikako azken alkatea (h. 1950).
* Irailaren 5a – Wilhelm Ritter von Leeb, Bigarren Mundu Gerran alemaniar mariskal eta gerra kriminala (h. 1956).
* Irailaren 6a – John James Richard Macleod, ingeles sendagilea, 1923ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1935).
* Irailaren 13a – Sherwood Anderson, estatubatuar idazlea (h. 1941).
* Irailaren 15a – Bruno Walter, alemaniar orkestra-zuzendaria (h. 1962).
* Irailaren 18a – James Scullin, Australiako 9. lehen ministroa (h. 1953).
* Irailaren 21a – Julio González, espainiar eskultore eta margolaria (h. 1942).
* Irailaren 22a – André Tardieu, Frantziako Lehen Ministroa (h. 1945).
* Irailaren 26a – Edith Abbott, estatubatuar ekonomista, gizarte-langilea, hezitzailea eta idazlea (h. 1957).
* Irailaren 28a – Guillermo Torrijos Goyarzu, bilbotar militante sozialista (h. 1942).
* Irailaren 28a – José Antonio Ubierna, espainiar legelari eta politikaria, Bizkaiko gobernadore zibila (h. 1964).

#### Urria

* Urriaren 11 – Gertrud von Le Fort, alemaniar idazlea (h. 1971).
* Urriaren 16a – Pedro Chastang, euskal sozialista aitzindaria (h. 1946).
* Urriaren 16a – César Figuerido, gipuzkoar musikagile eta biolin-jotzailea (h. 1956).
* Urriaren 31 – Natalie Clifford Barney, estatubatuar idazle, poeta eta eleberrigilea (h. 1972).

#### Azaroa

* Azaroaren 5a – Raymond Duchamp-Villon, frantziar eskultorea (h. 1918).
* Azaroaren 8a – Louis Bernacchi, belgikar-tasmaniar fisikaria eta astronomoa (h. 1942).
* Azaroaren 12a – Maurice Delay, euskal kirurgialari eta politikaria, Baionako alkatea (h. 1960).
* Azaroaren 13a – Vitorino Guimarães, Portugalgo lehen ministroa (h. 1957).
* Azaroaren 15a – Anna de Noailles, frantziar idazlea (h. 1933).
* Azaroaren 19a – Tatiana Afanasieva, ukrainar-herbeheretar matematikari eta fisikaria (h. 1964).
* Azaroaren 21a – Olav Duun, norvegiar eleberrigilea (h. 1939).
* Azaroaren 23a – Manuel de Falla, espainiar musikagilea (h. 1946).
* Azaroaren 26a – Javier Ibarra Murillo, nafar historialaria (h. 1955).
* Azaroaren 26a – Bart van der Leck, herbeheretar margolari, diseinatzaile eta zeramikaria, De Stijl taldeko sortzaileetako bat (h. 1958).

#### Abendua

* Abenduaren 3a – Francisco Carrascón, nafar musikagilea (h. 1936).
* Abenduaren 20a – Castor Jauregibeitia, Cocherito de Bilbao, euskal toreatzailea (h. 1928).
* Abenduaren 22a – Filippo Tommaso Marinetti, Egipton jaiotako italiar idazlea (h. 1944).
* Abenduaren 24a – Thomas Madsen-Mygdal, Danimarkako lehen ministroa (h. 1943).
* Abenduaren 25a – Muhammad Ali Jinnah, Pakistango buruzagi musulmana eta lehendabiziko lehen gobernaria (h. 1948).
* Abenduaren 25a – Adolf Windaus, alemaniar kimikaria, 1928ko Kimikako Nobel Saria (h. 1959).
* Abenduaren 26a – Virginia Bolten, argentinar aktibista anarkista, sindikalista eta feminista (h. 1960).
* Abenduaren 27a – Valentin Larrea, gipuzkoar piano-jotzaile eta musikagilea (h. 1970).
* Abenduaren 29a – Pau Casals, kataluniar txelojole, pedagogo, musika zuzendari eta konposatzailea (h. 1973).
* Abenduaren 31 – Sabino Izeta, gipuzkoar margolaria (h. 1918).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea

* Abdón González de Alaitza, euskal herritar kazetaria eta Txistu, gorde den euskarazko lehen komiki-aldizkariaren egile ezagun bakarra (h. 1926).
* Inozentzio Munita Arizmendi, gipuzkoar idazlea (h. 1958).
* Juan Astorkia, bizkaitar futbolaria eta Athleticeko presidentea (h. 1905).
* Julian Apraiz Arias, arabar arkitektoa (h. 1962).
* Luis Márquez Marmolejo, Athletic Clubeko futbolari eta presidentea (h. 1930).
* Manuel Arriandiaga, euskal idazlea, euskara garbiaren aldeko sutsuenetarikoa (h. 1947).
* Prudencio San Sebastian, Soinu, 8 hilabetez modu basatian bizi izan zen gipuzkoarra (h. 1959).
* Quintin Altolagirre, gipuzkoar mediku eta politikaria.
* Teófilo Guiard Larrauri, bizkaitar historialaria (h. 1946).
* Nicolás Esandi Nicolao, euskal jatorriko argentinar elizgizona, Buenos Airesko Eusko Ikaskuntzako lehenengo lehendakaria (h. 1948).
* Catalina Flaquer, espainiar aktibista politikoa (h. 1937).
* Emma Bataillard, Lady Aama, akromegalia ren ondorioz 2,04 metro garai izatera heldu zen frantziar gizasemea (h. 1893).
* Konkordia Samoilova, errusiar militante boltxebikea (h. 1921).

## Heriotzak
#### Urtarriletik ekainera

* Urtarrilaren 15a – Eliza McCardle Johnson, Ameriketako Estatu Batuetako Lehen Dama (j. 1810).
* Urtarrilaren 24a – Joaquín Elio, nafar militarra (j. 1806).
* Otsailaren 18a – Adolphe Brongniart, frantziar botanikoa, paleobotanikaren aitatzat hartua (j. 1801).
* Otsailaren 18a – Charlotte Saunders Cushman, estatubatuar antzerki-aktorea (j. 1816).
* Otsailaren 24a – Joseph Jenkins Roberts, Liberiako lehendabiziko presidentea (j. 1809).
* Otsailaren 25a – Domingo Egaña, gipuzkoar buruzagi karlista (j. 1815).
* Martxoaren 4a – Adèle Daminois, frantziar idazlea (j. 1785).
* Martxoaren 5a – Marie d'Agoult, frantziar idazlea (j. 1805).
* Martxoaren 5a – Francesco Maria Piave, italiar libreto egileak (j. 1810).
* Martxoaren 8a – Louise Colet, frantziar olerkaria eta femme de lettres (j. 1810).
* Martxoaren 11 – Lydia Mackenzie Falconer Miller, eskoziar idazlea (j. 1812).
* Apirilaren 21a – Otto Grashof, alemaniar margolari, marrazkilari eta erretratugilea, Txileko pinturaren atzerriko aitzindaritzat hartua (j. 1812).
* Maiatzaren 8a – Truganini, Tasmaniako aborigena, Tasmaniako hizkuntzen azken hiztuna (j. c. 1812).
* Maiatzaren 26a – František Palacký, txekiar historialaria eta politikaria (j. 1798).
* Ekainaren 1a – Khristo Botev, bulgariar idazlea (j. 1848).
* Ekainaren 4a – Abdulaziz I.a, Otomandar Inperioko sultana (j. 1830).
* Ekainaren 8a – George Sand, frantziarra, feminismoaren aitzindaria (j. 1804).
* Ekainaren 12a – Teodosio Vesteiro, galiziar kazetari, idazle eta musika irakaslea (j. 1847).
* Ekainaren 21a – Antonio López de Santa Anna, mexikar militarra eta politikaria (j. 1794).
* Ekainaren 25a – George Armstrong Custer, estatubatuar jenerala (j. 1839).
* Ekainaren 27a – Christian Gottfried Ehrenberg, alemaniar naturalista (j. 1795).
* Ekainaren 27a – Harriet Martineau, ingeles idazlea, ekonomilaria, soziologoa, filosofoa eta gizarte-ekintzailea (j. 1802).
* Ekainaren 29a – Xoan Manuel Pintos Villar, galiziar idazlea (j. 1811).

#### Uztailetik abendura

* Uztailaren 1a – Mikhail Bakunin, errusiar idazle anarkista (j. 1814).
* Uztailaren 15a – Alexander Fredro, polonierazko antzerkigilea (j. 1793).
* Uztailaren 15a – Juan Pablo Duarte, Dominikar Errepublikaren askatzailea (j. 1813).
* Uztailaren 21a – Bilintx, euskal bertsolari eta poeta erromantikoa (j. 1831)
* Abuztuaren 2a – Wild Bill Hickok, esploratzailea, abenturazalea, jokalaria, ehiztaria, pistolaria eta Ameriketako Estatu Batuetako marshalla (j. 1837).
* Abuztuaren 21a – Ildefons Cerda, kataluniar hirigilea (j. 1815).
* Abuztuaren 24a – Paulina Kellogg Wright Davis, estatubatuar abolizionista, sufragista, emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea eta hezitzailea (j. 1813).
* Abuztuaren 27a – Eugène Fromentin, frantziar margolari eta idazlea (j. 1820).
* Irailaren 5a – Manuel Blanco Encalada, Txileko presidentea (j. 1790).
* Urriaren 4a – Johannes Rebmann, alemaniar misiolaria (j. 1820).
* Azaroa – João Oliveira e Daun (Saldanhako dukea), portugaldar politikaria eta militarra (j. 1790).
* Azaroaren 8a – Maria Vittoria dal Pozzo, Espainiako erregina ezkontidea (j. 1847).
* Azaroaren 10a – Karl Eichwald, Errusiar Inperioko geologo, zoologo eta psikologoa (j. 1795).
* Azaroaren 18a – Narcisse Virgilio Díaz, frantziar Barbizongo eskolako margolaria (j. 1807).
* Azaroaren 28a – Karl von Baer, estoniar sendagilea eta biologoa (j. 1792).
* Abenduaren 1a – Jose Maria Murga, el moro vizcaíno, euskal militar, esploratzaile, politiko eta idazlea (j. 1827).
* Abenduaren 27a – Frederik Paludan-Müller, daniar poeta (j. 1809).
* Abenduaren 31 – Katalina Labouré, frantziar moja (j. 1806).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea

* Joan Bautista Esain, nafar gerrillari karlista.
* Joaquina Lopez de Madariaga, arabar poeta eta antzerkigilea (j. 1813).
* Miguel Antonio Otamendi Olaskoaga, gipuzkoar bertsolaria (j. 1829).
* Antoine Jérôme Balard, frantziar kimikaria (j. 1802).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7766
* Multimedia: 1876 / Q7766