# Miren Agiriano Ugartemendia

Miren Agiriano Ugartemendia (Lezo 1935eko ekainaren 7a). Etxekoandrea. Euskal gatazka bezala ezagutu den egoerak bete-betean eragin zion. Bi semeren espetxealdi luzeek erakusi zioten espainiar sakabanaketa eta urruntze-politikaren gordintasuna zer zen. Etxerat-eko partaide izan zen sorreratik.

## Bizitza

Miren, Donostiako ertetxe edo maternitatean jaio zen, erditzerakoan zutik zetorrelako, baina berez, lezoarra da. Aita Iñaxio Agiriano Lekuona, arrantzalea zen eta denboraldiaren arabera okina ere bai. Ama, Maria Ugartemendia Oiartzabal, eta aitak zuen lanbideagatik edo, familia bakarrik haztea tokatu zitzaiola esan daiteke.
Bost senide izan ziren, bera zaharrena: 3 mutil eta 2 neska. Ahizpa 11 hilabete zituela hil zen pneumoniak harrapatuta, amaren besoetan. Bide bera eraman zuen beste anaia batek ere, hura 2 hilabeterekin hil baitzen, bera ere amaren besoetan. Hiru atera ziren onik aurrera baina Juan Mari anaia, soldadu zela Jaizkibelen galdu zen, lanpernetan ari zela itsasoak eraman ondoren. Ez zuten inoiz aurkitu eta horrek galeraren mina areagotu zuen. Soldadutza egiten ari zenez, desertore zenaren susmo pean hartu eta hasieran ez zieten ezta hileta egiteko aukerarik ere eman. 1967ko irailaren 21ean desagertu zen.
Familia abertzalean jaioa da. Mari Coro izenez bataiatu bazuten ere, eskolan ez bezala, etxean beti Miren deitu izan diote. Sei urte zituela hasi zen eskolan. Errenteriako Zumardian zegoen “Las Canarias“ esaten zioten eskolan. Bi ahizpek eramaten zuten, biak maistrak. Mirenenak Zezilia zuen izena, apenas euskararik bazekien nahiz eta ama euskalduna izan. Eskola euren etxean zegoen, beheko solairuko bi geletan muntatua, mutilak gela batean eta neskak bestean. Bertan ibili zen 12 urterekin komunio handia egin zuen arte.
Hamalau urte bete gaberik oraindik, lanean hasi zen. Haur batzuk zaintzen hasieran baina laster ekin zion Pasai Donibanen zegoen eskabetxerian aritzeari. Gero Pysben sartu zen, bakailaotan. Pysben urte bete pasa eta Urezbea inprentara aldatu zen, Errenteriara, eta azkenik, soldata hobea zela eta, Errenteriako manta fabrikara. Gauza bat izan zuen ona, lan egindako urte guztiak kotizatuak zituenez horri esker jubilatu ondorengo paga ziurtatua izan zuen.
1958ko azaroaren 27an ezkondu zen Xabin Agiriano Lopezekin, Lezoko Gurutze Sainduaren elizan. Dantzalekuan ezagutu zuten elkar eta Ugaldetxoko festetan jaso zuen ezkontzeko eskaria. Hasiera batean, Lezon jarri ziren bizitzen baina senarrak herri-mina zuenez, urte pare batetara Oiartzungo Gariño etxera aldatu ziren. Bertan sortu zuten familia. Sei seme-alaba izan zituzten: Lurdes, Xabin, Iñaki, Estanis, Juana Mari (jaiotzerakoan hila) eta Juan Mari.
Mirenek ezkondu zenean utzi zuen fabrikako lana eta bizimodua zeharo aldatu zitzaion. Senarra Pasaiako portuan aritzen zen lanean eta bera, ezinbestez, etxekoandre bihurtu zen. Baserri koxkorra bazuten eta jana faltarik ez. Familia beti inguruan. Gariñon bizi ziren senarraren senideak eta Mirenek berak maiz ekartzen zituen etxera bereak ere. Anaia hil zitzaionean, gurasoak berarekin hartu zituen.
Emakume bitalista, ez zuen lanak kikildu. Aisialdirako tartea hartzen zuen. Seme-alabak hazi ondoren, koinatarekin hasi zen eguneroko ibilaldiak egiten. Hogei bat urte pasa zituen yogako saioetan parte hartzen Rexu Mazustak eskaintzen zituen klaseetan eta horren harira edota bestela ere sortzen ziren ibilaldi eta txango, lagun arteko bazkari/afarietan etab. parte hartzen zuen.

### Haurtzaro ikastolako sortzaileak

Ikastolako bultzatzaile izan ziren eta luzaroan laguntzaile. Seme-alabetan Xabin izan zen lehena ikastolara joaten, orduantxe eratu zen lehenengo taldean. Ines Olaziregi eta Arantxa Madariaga izan ziren andereñoak. Segidan-segidan, seme guztiak pasa dira ikastolatik, baita ondorengoak ere. Transmisio hori egina geratu da. Gertatu izan zitzaien, ikastolako diru premiari diruz aurre ezin egin eta, ordainetan zekorra haztea ikastolako diru-iturriak gehitzeko.

## Euskal gatazka

Euskal gatazkak familia gogor astindu zuen. Bi seme izan zituzten kartzelan: Estanis eta Iñaki. Bi urte lehenago, ordea, oso modu bortitzean atxilotu izan zituzten semeetan zaharrena, senarra eta Estanis bera, nonbait senarraren mendiko afizioari susmo txarra emanda. Polizien miaketa gogorrak jasan behar zan dituzte eta eramandako gauza asko galdu ere bai, inoiz ez baitiete bueltatu. Urteetan zehar, agente parapolizialen jazarpen eta mugimendu arraroak jasan behar izan zituzten, telefono entzuketak pairatuz, auto-arrastoen jarraipena eginez, etab.
Estanisek historia luzea du. 1984/05/05ean Irunen poliziaren karga baten ondorioz pelbisa hautsi zuen. Handik bi urte pasatxora (1986ko maiatzaren 17an) atxilotu egin zuten, hain zuzen, Juan Mari anaiak eskolarteko bertsolari txapelketa irabazi zuen egunean. 19 urte zituen eta tortura gogorrak jasan zituen. Hogeita bost urte eman ditu kartzelaz kartzela: Carabanchel, Alcala-Meco, Herrara de la Mancha, Valdemoro, eta azkenik, sakabanaketa ezarri zutenean, Castello Ien. Hemen eman zituen ia urte guztiak Estanisek.
Iñaki hogeita bederatzi urterekin atxilotu zuten, 1994/06/05ean hain zuzen. Estanisek ordurako zortzi urte zeramatzan Castellonen. Iñaki, Madrilera eraman zuten lehenik, eta segidan, Galiziako Monterrosora, etxetik 660 km.tara. 1995eko hauteskundeetan Oiartzungo udaleko zinegotzi hautatu zuten eta kargua hartzera herrira ekarri ondoren berriro kartzelara bueltatu zuten.

### Sakabanaketa politika

Punta batetik bestera ibili ziren sei urtez. Bi seme eta asteroko bisitak galdu gabe, izan Castellonen edo izan Lugon. Zituzten sos pizarrak kotxeetan inbertitzen, bidaiak ahalik eta seguruenak egin ahal izateko. Familia askotan baliabiderik ez zen tamaina honetako bidaiak egiteko. Antolaketa handia eskatzen zuen. Bisita bukatu eta ia etxera iritsi orduko, berriro espetxera telefonoz deika hasi beharra zegoen hurrengo asteburua antolatzeko. Tentsioan beti. Gero paketea osatu beharra: prentsa, liburuak, arropa…
Bolada batean bisitak egiteko aukera familiakoek bakarrik izaten zuten. Espetxeraino joan eta hamar minutuko bisitak. Egoera pixka bat arindu zen lagunen bisitak onartzen hasi zirenean.

### Etxerat elkartea

Familiarekin batera Euskal Preso eta Iheslari Politikoen Senide eta Lagunen Elkarteko kide izan da Miren hasieratik. Alaba joaten zen bileretara. Urte askotan astero. Horrek izugarrizko dedikazioa eskatzen zuen: agerraldiak, mobilizazioak, elkarteekin nahiz udalarekin bilerak… Hori ere ez zen xamurra izan. Leku askotan ez ziren ongi hartuak izaten tentsio politiko handia zegoelako. Lazo urdinaren garaia ere ez zen erraza izan. Horrez gain, senarrak eta biek presoen aldeko enkarteladetan parte hartzen zuten astero, hutsik egin gabe. Bakoitzak argazki bana hartuta, enkartelada nahiz presoen aldeko manifestaldietan beti parte hartuz.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.etxerat.eus/files/posts/2022/11bbb535fb901165c8f699127dd85b16castellanopdf.pdf
* ↑ «Errenteriako eskolak - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2024-09-05).
* 1 2 3 4 5 «Miren Agiriano Ugartemendia» Xanistebanak 2024 (Oiartzun: Oiartzungo udala) 54: 10-18. ISSN -531-1977 SS -531-1977..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q128984411