OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Onddi-Mandoegi Estazio Megalitikoa

Onddi-Mandoegi Estazio Megalitikoa Adarra-Mandoegiko mendilerroan zabaltzen den aztarna megalitikoen multzoa da. Guztira hogeita bi ezagutzen dira. Oso estazio garrantzitsua da eta bertan era horretako monumentu oso ezagunak ikus daitezke.

## Historiaurreko monumentuak

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Inguru honetan sukarriz egindako tresna asko agertzen dira eta horrek inguru honek izan zuen aktibitatea adierazten du. Gaur egun ere artzaintza trasumantearen presentzia handia da.

## Kokapen geografikoa

Geografikoki estazio hau Adarra-Mandoegiko mendilerroan kokatzen da. Leizaran eta Urumea aranak banantzen ditu. Urepelen 1.000 metro lortu arte igotzen da. Kate horren zati bat, eta baita Estazio Megalitikoaren zati bat, Nafarroan sartzen da. Udalerri hauetan daude monumentuak: Andoain, Berastegi, Elduain, Urnieta, Hernani.

## Sailkatutako monumentuak

Estazio honetan hogeita bi monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak

Guztira lau dira:
* Aballarri
* Altxista
* Otsolepo
* Pozontarriko Lepoa

### Harrespilak

Guztira hamasei dira:
* Altxista
* Arleorko Zabala
* Elurzulo
* Eteneta I
* Eteneta II
* Etzela
* Etzela mendebaldea
* Etzelako Arritxuriak
* Ezioko Soroa
* Ezioko Tontorra
* Mulisko Gaina
* Tximistako Egia
* Unamene
* Amunola
* Tximista
* Deskarga

### Menhirra edo zutarria

Guztira bat: Usobelartza

### Zista

Bakarra: Onddiko zista

## Egoera legala

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan hogeita bi monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.euskadi.eus/y22-bopv/es/bopv2/datos/2003/07/0303997a.pdf

## Kanpo estekak

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritzen Kultura Ondarea webgunea.
* Datuak: Q61070831
# Otsabio-Zarateko Estazio Megalitikoa

Otsabio-Zarateko estazio megalitikoa. Hiru aztarna megalitiko dira estazio honetan.

## Historiaurreko monumentuak

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa

Geografikoki Gipuzkoako hiru udalerrien lurretan dago: Altzo, Gaztelu, Lizartza eta Tolosa.

## Sailkatutako monumentuak

Estazio honetan hiru monumentu megalitiko aurkitu dira:

### Trikuharriak

Bi aurkitu dira:
* Ani
* Otsabio

### Tumulua

* Pagoaundi

## Egoera legala

Estazio megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan hiru monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.euskadi.eus/y22-bopv/es/bopv2/datos/2003/07/0303997a.pdf

## Kanpo estekak

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
* Datuak: Q61070875
# Orkatzategiko Estazio Megalitikoa

Orkaitzategiko Estazio Megalitikoa. Aztarna megalitiko batzuk ikus daitezke Elgeako mendilerroan. Guztira sei dira ezagutzen direnak. Dena dela, gehiago ere egon daiteke.

## Historiaurreko monumentuak

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa

Elgeako menditik iparralderuntz irtetzen den espoloi bat da. Geologikoki Kurutzeberriko Estazio Megalitikoa hartzen duen espoloi bera bada ere, paisaia mailak bereizten ditu.

## Sailkatutako monumentuak

Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak

Guztira bi dira:
* Aitzgain II eta
* Urtapotolueta I

### Tumuluak

Guztira lau dira:
* Aitzgain
* Linatza
* Urtao
* Urtapotolueta II

## Egoera legala

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan sei monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.euskadi.eus/y22-bopv/es/bopv2/datos/2003/07/0303997a.pdf

## Kanpo estekak

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
* Datuak: Q61070840
# Kalamuako Estazio Megalitikoa

Kalamuako Estazio Megalitikoa Kalamuako mendilerroan dago, Bizkaiko Markina-Xemein eta Etxebarria herrietan. Gipuzkoaren mugan dago eta estazio barruan dagoen tumulu bakarra, Kanpaizulo, beste lurralde historiko horretan dago, Elgoibarren alegia.

## Historiaurreko monumentuak

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa

Udalerriak: Markina-Xemein eta Etxebarria. Gipuzkoako mugan dagoen estazioa da. Konposizio litologikoari dagokionez, berriz, tuparriak eta hareharriak dira nagusi. Lurraren aprobetxamenduari dagokionez, zuhaitz-landaketa da aktibitate nagusia, nahiz eta larreak ere izan.

## Sailkatutako monumentuak

Inguru horretan hogeita monumentu aurkitu dira.

### Trikuharriak

Hiru katalogatu dira:
* Diruzulo.
* Estrakinburuko Barrutia.
* Olaburu.

## Tumulua

Bakarra da eta Gipuzkoako lurretan dago:
* Kanpaizulo.

## Egoera legala

Estazio megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2009ko martxoaren 6an.

## Erreferentziak

* ↑ Larreategi, Mikel. «Diruzuloko trikuharriaren suntsiketa — Eibar.ORG | Eibarko peoria» eibar.org (Noiz kontsultatua: 2019-04-10).
* ↑ https://www.euskadi.eus/y22-bopv/es/bopv2/datos/2009/03/0901276a.pdf

## Kanpo estekak

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2009ko martxoak 6, 46.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
* Datuak: Q65216697
# Udala-Intxortako Estazio Megalitikoa

Udala-Intxortako Estazio Megalitikoa. Tumulu megalitiko batzuk aurkitu dira Kanpazartik eta Angiozarrera, Bergaran (Gipuzkoan).

## Historiaurreko monumentuak

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa

Hareharrizko lurrean daude. Hasiera batean sei monumentu ezagutzen baziren ere, beraietako bi desagertutzat ematen dira gaur egun. Gelditzen direnak Bergaran daude.

## Sailkatutako monumentuak

Estazio honetan bost tumulu megalitiko aurkitu dira.

### Tumuluak

Gelditzen direnak bost dira. Beste bi desagertutzat jotzen dira. Ofizialki lau azaltzen dira:
* Goinzari Zelaia
* Irutontorreta III
* Lasartegain
* Tranpaluarri
Bosgarren bat ez dago ofizialki EHAAn jasota:
* Imitxarritxako

## Egoera legala

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan sei monumentu aipatzen dira, bi desagertuta.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.euskadi.eus/y22-bopv/es/bopv2/datos/2003/07/0303997a.pdf

## Kanpo estekak

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
# Satui-Arrolamendiko Estazio Megalitikoa

Satui-Arrolamendiko Estazio Megalitikoa. Tumulu megalitiko batzuk aurkitu dira Udana eta Deskarga mendatean.

## Historiaurreko monumentuak

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa

Legazpi inguruko Deskarga eta Udana. Litologikoki hareharrizkoa da eta bertan kokatzen dira estazio honetako 4 megalitoak. Udalerri hauetan daude monumentuak: Legazpi, Oñati eta Antzuola.

## Sailkatutako monumentuak

Estazio honetan tumulu megalitikoak aurkitu dira:

### Tumuluak

Guztira lau dira:
* Arrolamendi I
* Arrolamendi II
* Arrolamendi III
* Jentiletxe

## Egoera legala

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan lau monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.euskadi.eus/y22-bopv/es/bopv2/datos/2003/07/0303997a.pdf

## Kanpo estekak

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
* Datuak: Q61070862
# Aratz-Altsasuko Estazio Megalitikoa

Aratz-Altsasuko Estazio Megalitikoa. Bi aztarna megalitiko aurkitu dira estazio honetan.

## Historiaurreko monumentuak

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa

Geografikoki Gipuzkoako eta Arabako Partzuergoan dago.

## Sailkatutako monumentuak

Gipuzkoa ekialdeko estazioetan ez bezala, Aratz-Altsasukoan ez da harrespilik aurkitu. Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak

Guztira bi dira:
* Arrobigaña
* Atxuko Aldai

## Egoera legala

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan bi monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.euskadi.eus/y22-bopv/es/bopv2/datos/2003/07/0303997a.pdf

## Kanpo estekak

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritzaren Kultura Ondarearen webgunea.
* Datuak: Q61070830
# Urkitako Estazio Megalitikoa

Urkitako estazio megalitikoa izen bereko mendilerroan dago kokatuta, Tolosaldea eta Leitzaldea artean. Aztarna megalitiko bakarra aurkitu da estazio honetan, XX. mendeko 1970eko hamarkadan aurkitu zen.

## Historiaurreko monumentuak

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Inguru honetan sukarriz egindako tresna asko agertzen dira eta horrek inguru honek izan zuen aktibitatea adierazten du. Gaur egun ere artzaintza trasumantearen presentzia handia da.

## Kokapen geografikoa

Geografikoki Lizartzan (Gipuzkoa) dago. Araxes eta Orexako sakanetik sortzen diren erreken artean kokatzen da. Kareharrizko gune batean dago, 500 bat metrotako altueran; altuera hori horrelako monumentuentzat nahiho baxua da.

## Sailkatutako monumentuak

Estazio honetan monumentu megalitiko bakarra aurkitu da:

### Trikuharriak

Bakarra dago:
* Axurdario

## Egoera legala

Estazio megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan monumentu bakarra aipatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.euskadi.eus/y22-bopv/es/bopv2/datos/2003/07/0303997a.pdf

## Kanpo estekak

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
* Datuak: Q61070827
# Elurzuloko harrespila

Elurzuloko harrespila Adarra-Mandoegiko mendilerroaren Amunola inguruan dagoen monumentu megalitiko garrantzitsua da. Urnietako lurretan dago. Aztarnategia Burdin Arokoa da. 1951an Luis Peña Basurtok aurkitu zuen.

## Ezaugarriak

Gutxi gorabehera 8 metroko diametroa duen tumulu formako harrespil bat da. Ikus daitekeen lekukorik ez du iparraldeko arkuan, baina hegoaldeakoan, bloke formako 0,1 eta 0,65 m arteko 7 lekuko ditu.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20181117063222/http://www.aranzadi.eus/carta-megalitica-ficha?fichaid=121&lang=eu

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): Leitzaran.net webgunea.
* (Gaztelaniaz): Gipuzkoako historia.
* (Gaztelaniaz): Ibilbidea.
* (Gaztelaniaz): Munibe aldizkariaren informazioa.
* Datuak: Q20021377
# Mendizorrotz I harrespila

Mendizorrotz I Mendizorrotz mendiaren iparraldeko hegalean, Mikelaitzondo izeneko gunean (Donostia, Gipuzkoa), dagoen harrespila bat da.
3 metro inguruko diametroa du. 12 lekuko ditu agerian, 0,20 eta 0,30 metro arteko garaierakoak. J. Argomanizek aurkitu zuen 1985ean. Ez da indusketa lanik egin.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Altuna, J.; Armendariz, A.; Barrio, L. Del; Etxeberria, F.; Mariezkurrena, K.; Peñalver, J.; Zumalabe, F.J. «Mendizorrotz I», Gipuzkoa. Karta Arkeologikoa. I. Megalitoak, Munibe, 7. eranskina, 1990
* 1 2 3 Xabier Peñalver «Mairubaratzak - Pirineoetako harrespilak», Munibe, 19. eranskina, 2004

## Kanpo estekak

* Datuak: Q50233413
# Oianleku Ipar harrespila

Aiako Harriak parke naturalean dago, Biandizko mendilerroan. Inguruan hainbat harrespila edo cromlech aurkituko ditugu, baina Oieleku Iparra izenez ezagutzen dugun hau da guztien artean zabal eta ikusgarriena.
Harrespila honetako harriek erdian elkartzen diren bi elipse osatzen dituzte.
Harrespila honen alboan beste bi harrespila edo mairu-baratze ezagun ere aurkituko ditugu: Basateko harrespila eta Oieleku hegoa harrespila.
Toponimo honek hainbat forma ditu (Oieleku, Oienleku, Oihanleku...), baina Oiartzungo udalak egindako azterketa toponimikoaren arabera, Oieleku da bere forma estandarizatua.

## Erreferentziak

* ↑ «https://twitter.com/oiartzunudala/status/1477904971769294850» Twitter (Noiz kontsultatua: 2022-01-23).
# Ascot kapela

Ascot kapelak Royal Ascot izeneko Ingalaterrako zaldi-lasterketetan emakumezkoek janzten dituzten buruko sofistikatuak dira. Estatus sozialaren eta modaren adierazgarri bat da da kapela mota hau.
Etiketa kodeek eskatzen dute lasterketa horiek soineko eta jantzi formalak eramatea, kapelak barne, baina lasterketen hirugarren eguna berezia izaten da. Ascot Gold Cup edo urrezko kopa jokatzen den egunean emakumezkoek bereziki kapela landuak eta ikusgarriak eramatea tradizio bilakatu da. Ladies' Day esaten diote egun horri Ingalaterran, damen eguna.
Ohitura hau 20. mendearen hasieratik garatu zen, baina batik bat mende erdialdetik finkatu zen, 1960etan forma geometrikoak eta mod inspirazioak nabarmendu zirelarik.
# Juan Mateo Zabala

Juan Mateo Zabala Zabala (Bilbo, Bizkaia, 1777ko irailaren 21a - Zarautz, Gipuzkoa, 1840ko otsailaren 6a) euskal idazlea eta aditua izan zen.

## Bizitza

Bere aita Bakiokoa zen eta bere ama Areatzakoa. Uste da bere lehen ikasketak Bilboko frantziskotarrekin egin zituela eta ondoren, udalerritik kanpo, fraide izateko ikasten jarraitu zuen, ziurrenik Kantabrian edo Gaztelan. 1792an frantziskotarren ordenan sartu zen nobizio bezala 15 urte zituela eta 1803an apaiz egin zen. Zabalak esan zuen ikaslea izan zen garaian euskararen erabilera eta ezgautza gutxitzen joan zela. Horregatik, hizkuntza berriro ikastearen garrantzia ikusi zuen, Larramendi eta astarloaren lanak erabiliz. 1804 eta 1808 urteen artean, FIlosofia irakurle bezala jardun zuen Bilboko komentu frantziskotarran, 1808ko sekularizazio bonapartista gertatu zen arte. 1815ean Zarauzko frantziskotarren komentura joan zen eta bertako nagusi izan zen 1826 eta 1839. urteetan. Lan handia egin zuen misiolari gisa, beti Bizkaiko herrietan barrena eta batzuetan Alabakoetan.
Pedro Antonio Añibarro laguna izan zen, eta harekin batera bizi izan zen komentuan. Gutun trukaketa jakingarria izan zuen Lécluserekin eta Ulibarrirekin. Euskarari buruzko obrak idatzi zituen, guztiak hil ondoren argitaratu zirenak: El verbo regular vascongado (1848), bizkaierazko aditza aztergai duena; Noticias de las obras bascongadas que han salido a luz después de las que cuenta el P. Larramendi (1856); Fábulas en dialecto vizcaíno (1907), Julio Urkixok, RIEVen argitaratuak. Azken lan honetan Juan Antonio Mogelek idatzitako alegia batzuk ere aurkitzen dira bertan jasoak. Zarauzko frantziskotarren komentuan gordetzen dira oraindik Zabalaren eskuizkribu argitaragabeak.
Bere gramatika argitaratu ostean, hiperbizkaiera deituriko mugimendu berri bat sortu zen.
Bere bizitzaren azken urteak triste eta aztortzaileak izan ziren. Guda Naopeonikoak eta guda zibilak jasan zituen. 1839ko Bergarako hitzarmena gertatu ondoren, ez zuen lasai bizi. Hark adierazi zuen bezala, birritan eraman zuten Getarira baioneten artean eta zentinela batekin atxilotuta egon zen.

## Lanak
### Poesia

* Fábulas en dialecto vizcaino (1987, EEE - Labayru)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Juan Mateo Zabala literaturaren zubitegian
* Fábulas en dialecto vizcaino Klasikoen Gordailuan
* Datuak: Q11929319
| Euskal idazleak | Artikulu hau euskal idazle bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
* ↑ (Gaztelaniaz) «Zabala Zabala, Juan Mateo de - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-17).
# Edward Spencer Dodgson

Edward Spencer Dodgson (Woodford, Essex, Ingalaterra, 1857ko azaroaren 19a - 1922ko urriaren 9a) euskalaria izan zen.

## Bizitza

1886. urtean hasi zen euskal hizkuntzaz arduratzen, eta hogeita hamar urtez Euskal Herrian barrena ibili zen, euskaraz idatziriko liburu, orri eta testuak han-hemenka bildu eta argitara emanez (Kardaberaz, Mendiburu, Kapanaga, Mikoleta, Otxoa de Arin, Frai Bartolome, Urte eta Leizarraga).
Liburu aztertzaile nekaezina izan zen eta Vinsonen euskal bibliografiari eginiko gehigarria eman zuen argitara (1892, Supplément à la bibliographie basque).
Izaera biziko gizona zen, eta eztabaida gogorrak izan zituen bere garaiko euskalari batzuekin (Azkuerekin bereziki). Tesi bat egin zuen Leizarragaren Testamentu Berria obrako aditz-formen komunztadurari buruz eta poemak idatzi zituen euskaraz. Baina gaur egun idazlan erraldoi hau hogei baino artikulu, eskuorri eta liburu independiente artean banatuta dago, eta autoreak aurkibiderik publikatu ez zuenez oso zailak dira identifikatzeko eta aurkitzeko.
Hala ere, bere euskera Lacomberen arabera ez zen ezin hobea. Bestalde, Julio de Urquijok bere euskeraren inguruko jakinduria beste edozein euskalari ingelesarena baino zabalagoa dela esan zuen, eta honek XVI. mendeko euskera oso ondo imitatzea ahalarazi zion.

## Argitalpenak

- Supplément à la bibliographie de la langue basque [de Julien Vinson] : dédié à monsieur Antoine d'Abbadie (Rennes, 1892)
- The basque verb found and defined : verbi Leiçarragani dictionariolum topotheticum (Alençon, 1895)
- The leiçarragan verb : An analysis of the 703 Verbal Forms in the Gospel according to Matthew (London, 1907)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ (Gaztelaniaz) Usuario:Uxumuguu/Taller. 2025-03-17 (Noiz kontsultatua: 2025-03-17).
* ↑ Spencer, Dodgson, Edward. (1892). «Supplément à la bibliographie de la langue basque [de Julien Vinson : dédié à monsieur Antoine d'Abbadie»] gordailu.bilketa.eus (Noiz kontsultatua: 2018-04-04).
* ↑ Txantiloi:Anglais Spencer, Dodgson, Edward. (1895). «basque verb (The) found and defined : verbi Leiçarragani dictionariolum topotheticum. Leizarragaren eraso_itzako edo aditzako hitztegi_o bat. Second part» gordailu.bilketa.eus (Noiz kontsultatua: 2018-04-04).
* ↑ Spencer, Dodgson, Edward. ([1907]). «The leiçarragan verb : An analysis of the 703 Verbal Forms in the Gospel according to Matthew» gordailu.bilketa.eus (Noiz kontsultatua: 2018-04-04).

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz) Euskaltzaindiaren txostena, Edward Spencer Dodgsoni buruz
* Datuak: Q12256501
* Multimedia: Edward Dodgson / Q12256501
# Ascot kapela

Ascot kapelak Royal Ascot izeneko Ingalaterrako zaldi-lasterketetan emakumezkoek janzten dituzten buruko sofistikatuak dira. Estatus sozialaren eta modaren adierazgarri bat da da kapela mota hau.
Etiketa kodeek eskatzen dute lasterketa horiek soineko eta jantzi formalak eramatea, kapelak barne, baina lasterketen hirugarren eguna berezia izaten da. Ascot Gold Cup edo urrezko kopa jokatzen den egunean emakumezkoek bereziki kapela landuak eta ikusgarriak eramatea, faszinatzaile edo fascinator erakoak eta beste batzuk, tradizio bilakatu da. Ladies' Day esaten diote egun horri Ingalaterran, damen eguna.
Ohitura hau 20. mendearen hasieratik garatu zen, baina batik bat mende erdialdetik finkatu zen, 1960etan forma geometrikoak eta mod inspirazioak nabarmendu zirelarik.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «The posh tradition of Royal Ascot – DW – 06/19/2018» dw.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-17).
* ↑ (Ingelesez) «Royal Ascot Hat Guide» Merve Bayindir 2024-12-02 (Noiz kontsultatua: 2025-03-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q133226065
* Multimedia: Royal Ascot hats / Q133226065
# Ascot kapela

Ascot kapelak Royal Ascot izeneko Ingalaterrako zaldi-lasterketetan emakumezkoek janzten dituzten buruko sofistikatuak dira. Estatus sozialaren eta modaren adierazgarri bat da da kapela mota hau.
Etiketa kodeek eskatzen dute lasterketa horiek soineko eta jantzi formalak eramatea, kapelak barne, baina lasterketen hirugarren eguna berezia izaten da. Ascot Gold Cup edo urrezko kopa jokatzen den egunean emakumezkoek bereziki kapela landuak eta ikusgarriak eramatea, faszinatzaile edo fascinator erakoak eta beste batzuk, tradizio bilakatu da. Ladies' Day esaten diote egun horri Ingalaterran, damen eguna.
Ohitura hau 20. mendearen hasieratik garatu zen, baina batik bat mende erdialdetik finkatu zen, 1960etan forma geometrikoak eta mod inspirazioak nabarmendu zirelarik. Ohitura zabaldu egin da Ingalaterrako lasterketa hauetatik beste herrialde batzuetako zaldiekin zerikusia duten ebentoetara.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «The posh tradition of Royal Ascot – DW – 06/19/2018» dw.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-17).
* ↑ (Ingelesez) «Royal Ascot Hat Guide» Merve Bayindir 2024-12-02 (Noiz kontsultatua: 2025-03-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q133226065
* Multimedia: Royal Ascot hats / Q133226065
# Nafarroako jauregia

Nafarroako jauregia Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen XIX. mendeko jauregi neoklasiko bat da. Nafarroako Foru Diputazioaren egoitza izan zen, eta Nafarroako Gobernuaren egoitza nagusia da egun.
San Ignazio etorbidearen hasieran dagoen Antzinako Nafarroako Artxibo Orokorraren eraikinari atxikia dago.

## Kokalekua

Iruñeko Bigarren Zabalgunean kokatzen da, Gazteluko plazako zati bat itxiaz eta aldi berean Sarasate pasealekuaren mutur batean, aurrealdean Foruen monumentua duelarik, eta atzealdea berriz, Karlos III.a etorbidera begira. Elizaren aurkako desamortizazioaren ondoren, Karmelita oinutsien komentuko lursailak probestuz eraiki zen.

## Historia

Proiektuaren ardura Jose Nagusia arkitektoari eman zitzaion eta 1840an eraikitza lanak hasi ziren.

## Eraikina

Jauregi neoklasiko izakera du, bere arkitektura eta itxurak gainontzeko Euskal Herriko eraikin instituzionaletan eragina izan zuen. Harlandu sendoa, elementu eta banaketa kalkulatua, eta Sarasate pasealekura begira dagoen aurrealdeko doriar ordenako frontis klasiko eta zurruna du.
* Antzinako Nafarroako Artxibo Orokorraren eraikineko lorategiak.
* Hormetan Espainiako Guda Zibileko arrastoak arkupean ikus daitezke, 1937ko azaroaren 12an eroritako bonba talken ondorioa.
XX. mendearen lehen erdialdean, behin antzinako harresiak desagertu ostean, 1929an Jose eta Javier Yarnoz arkitektoek jauregiaren zabaltze lanak hasi zituzten, horretarako jauregia Karlos III.a etorbidea eta Iruñeko Bigarren Zabalgunerako norantzan handitu zuten, betiere aurreko arkitektur estiloan oinarrituz. Eraikuntzaren aurpegi honetako frontoiaren eskultura eta erliebeak 1932an Fructuoso Ordunak eginirikoak dira. Bertan Nafarroa, nahiz bere ezaugarriak diren giza eta arte jarduerak irudikatzen dira.
Barnekaldean Tronuaren Aretoa nabarmentzen da, bere isabeldar estiloko dotoreziaz handiaz, 1861 eta 1865. urteen arten Maximiano Hijón arkitektoak eraikitze-lanak zuzendu eta bertan parte hartu zuten artista guztiak kontratatu zituelarik. Sarrera gisa eskailera arranditsu bat du.
Argiztatutako iturri bat duen lorategi bat ere badu, honetan Iruñean dauden bi sekuoietako bat topatzen da, iruindarren artean "Diputazioko Pinua" edota "Aldundiko Pinua" bezala ezaguna dena.
1896an Florencio Ansoleagak jauregiaren albo batean Nafarroako Errege Artxibo Orokorra eraiki zuen, 2003an Nafarroako errege-erreginen jauregiak betekizun horretan ordezkatu zuen arte.

## Ikus gainera

* Iruñeko Kultura Ondasun zerrenda
* Antzinako Nafarroako Artxibo Orokorra

## Kanpo estekak

* Nafarroako jauregia Nafarroako Turismo webgunean ikusgai.
* Nafarroako jauregia Iruñeko Udalaren webgunean ikusgai.
* Datuak: Q3298793
* Multimedia: Palacio de Navarra / Q3298793