# Marion Mahony Griffin

Marion Lucy Mahony Griffin (Chicago, 1871ko otsailaren 14a - 1961eko abuztuaren 10a) estatubatuar arkitektoa izan zen, Massachusettseko Institutu Teknologiko ospetsuan arkitekturan graduatu zen lehen emakumeetako bat. Australiako Canberra hiria kodiseinatu zuen bere bazkide eta senarrarekin, Walter Burley Griffin arkitektoarekin.

## Lehen urratsak

1909ko irailean, Frank Lloyd Wright arkitektoak emaztea eta seme-alabak utzi eta Europara joan zen bere bezeroetako baten emaztearekin. Eskandaluak hondamendia eragin zuen Wrightek Oak Parken zuen estudioan, eta ateak itxi egin zituen. Abiatu aurretik, Wright norbaiten bila hasi zen enkarguak burutzeko, baina bere langile ohietako inor ez zegoen prest. Azkenean, Wrightek Steinway Hall-eko bere kidea, Herman Von Holst, konbentzitu zuen lanak egin zitzan. Von Holstek ikusi zuen diseinu kontzeptu handiagoa zuen norbait behar zuela bere bezeroak asebetetzeko. Beraz, Marion Mahony kontratatu zuen diseinuak amaitzeko. Mahonyk 14 urtez lan egin zuen Wrightentzat noizean behin. Irekia zen, eta Wrighten estudioan emakume marrazkilari proiektugile bakarra. Massachusettseko Institutu Teknologiko ospetsuan arkitekturako titulu batekin graduatu zen bigarren emakumea izan zen Mahony.
Mahony proiektugile bikaina zen, enkarguak aurkezteko bere marrazkiak Japoniako inpresio artistikoen estiloan inspiratuta zeuden. Eraikinak, natura ugariz inguraturik ageri ziren, Mahonyk mundu naturalarekiko zuen interes pertsonala gogoratuz. Wrighten enkarguetan leihate ederrak, tximiniak eta altzariak diseinatzen ere lagundu zuen.
1909an, Wrighten enkargu handienetako bat Mahonyren eskuetara pasatu zen, Henry Fordentzat proiektatutako etxea izan zen. Fordek diseinua onartu zuen eta obrak hasteko data bat ezarri zen. Baina Forden eta Mahonyren arteko tirabira baten ondorioz, Fordek beste profesional bat kontratatu zuen lana egiteko. Mahonyren diseinu bikainetik geratzen den bakarra Fordentzat Mary and Leigh Block Museum of Art-en (Northwestern University, Estatu Batuak) egindako planoak dira.

## Decaturreko proiektua

Decaturreko (Illinois) kale pribatu bateko etxeak osatzeaz arduratu zen. Wrightek zirriborroak utzi zituen Edward Irvingen etxea eraikitzeko, baina beste etxe batzuk diseinatu behar ziren. Marionek proiektatu zuen lehena Robert Muellerrena izan zen. Wrighten kontzeptu tradizionalei jarraitu zien, baina bere elementuak gehitu zituen
. Marionen zuzendaritzapean Decaturren eraikitako azken etxea Adolph Mueller-ena izan zen, Roberten anaia. Bertan, Fordentzat egindako diseinuko elementu batzuk erabili zituen. Nahiz eta Wrighten estiloan oinarrituta egon, Adolph Mueller-entzako enkarguak aukera eman zion Marioni bere talentu artistikoa erakusteko. Ezkaratzeko sabaia altzairu herdoilgaitzez erabat estali eta leihoen patroi jarraitua egin zuen. Illinoiseko Decaturreko Muellertarren etxeak Ipar Amerikan geratzen diren Mahonyren hiru etxe bakarretako bi dira.
Von Holst-ek, Mahony-ren gomendioz, Walter Burley Griffin kontratatu zuen inguru osoko paisajismorako planoa garatzeko.

## Ezkontza eta proiektu berriak

Laster, Marion eta Walter elkarrekin lanean aritu ziren Steinway Halleko bulegoetan. Mahonyk perimetro- eta argi-itxitura bat diseinatu zuen, egoitza-diseinuak Walterren paisaia-diseinuekin integratzeko. Decaturren proiektuak aurrera egiten zuen bitartean, Marion Walter baino bost urte zaharragoa zen, adiskidetasuna ezkontzan amaitu zen 1911ko udan. Bi arkitektoen arteko ezkontzaren berriak harriduraz jaso zen. Lankideen eta senideen erreakzioa Marion oldarkorra eta Walter lasaia senar eta emazte izateko egokiak ziremik sinestezina suertatu zitzaien.
Ezkondu ondoren, Marion Walterren bulegora joan zen lanera, eta lankide bihurtu zen, bai maila personalean, bai profesionalean. Baina bere rol berria ez zen ondoriorik gabe hartu. Harry Robinsonek, Griffinen proiektugileen buruak, Illinoiseko Unibertsitatean laguna eta lankidea zenak, uko egin zion eta bere nagusi izandako Frank Lloyd Wrightekin lan egitera itzuli zen. Marion proiektugileen buru bihurtu zen Griffinen bulegoan.

## Azken urteak

1937an senarra hil ostean, Australiara itzuli zen Mahony, eta, azkenik, 1939an, Chicagora. Azken 24 urteak ahizparen etxean eman zituen, ikastetxe bateko zuzendariaren etxean. Ez zuen inoiz bere buruaz edo arkitekto lanaz hitz egin nahi izan, senarraz baizik. Bere ahizparen eskolan, hiriko George Armstrong Elementary Schoolen, horma-irudi eder bat marraztu zuen, eta Rudolf Steinerren (Waldorf hezkuntzakoa) antroposofiaz interesatu zen, azken hamarkadetako zati handi bat hari eskaini baitzion. Erotuta hil zen, aurretik bere biografia Art Institute of Chicagon online kontsulta daitekeen liburu batean idatzita utzita: The magic of America.

## Zati batean edo osorik esleitu daitezkeen proiektuak

* All Souls Church (eraitsia), Evanston, Illinois – 1901
* The Gerald Mahony Residence (eraitsia), Elkhart, Indiana - 1907
* David Amberg Residence, 573 College Avenue, Grand Rapids, Michigan - 1909
* Edward P. Irving Residence, 2 Millikin Place, Decatur, Illinois - 1909
* Robert Mueller Residence, 1 Millikin Place, Decatur, Illinois - 1909
* Adolph Mueller Residence, 4 Millikin Place, Decatur, Illinois - 1910
* Wasmuth Portfolio (1910) delakoaren litografiak, Frank Lloyd Wrighti hainbesteko ospea eman ziona, berak diseinatu zituen.
* Niles Club Company, Club House, Niles, Michigan - 1911
* Henry Ford Residence “FairLane” (hasierako marrazkia, ez zen eraikia izan; 1913)
* Koehne House (incinerished 1974), Palm Beach, Florida - 1914
* Cooley Residence, Grand St. at Texas Avenue, Monroe, Louisiana
* Fern Room, Cafe Australia, Melbourne, Australia - 1917
* Capitol Theatre, Swanston Street, Melbourne, Australia – 1921-23
* "Stokesay", residence of Mr. & Mrs. Onians, 289 Nepalgo Highway, Seaford, Victoria, Australia - 1925
* Ellen Mower Residence, 12 The Rampart, Castlecrag, Sídney, New South Wales - 1926
* Creswick Residence, Castlecrag, Sydney, New South Wales, Australia - 1926
* S.R. Salter Residence (Knitlock construction), Toorak, Victoria, Australia - 1927
* Vaughan Griffin Residence, 52 Darebin St., Heidelberg, Victoria, Australia - 1927

## Ikus, gainera

* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak

* 1 2 3 Virgili, Universitat Rovira i. «Marion L. Mahony Griffin | Mujeres arquitectas | Mujeres y ciencias | Año de las Mujeres y las Ciencias | Unidad de Igualdad | Soporte y servicios | Vida en el campus» Universitat Rovira i Virgili.
* ↑ Henry Ford Dwelling, Dearborn, Michigan, (not built); sheet:15-3/4 x 54-3/4 inches, image: 11- 1/2 x 54-1/2 inches | Walter Burley Griffin Society Incorporated. 2019-10-25.
* ↑ Artstor. «Artstor» library.artstor.org.
* ↑ «Architecture - Adolph Mueller House» www.pbs.org.
* ↑ «The Magic of America: Electronic Edition – Marion Mahony Griffin» archive.artic.edu 2007-08-28.
* 1 2 Nast, Condé. (2020-07-12). «MARION MAHONY, la arquitecta que diseñó Canberra» Architectural Digest España.

## Bibliografia

* Brooks, H. Allen, Frank Lloyd Wright and the Prairie School, Braziller (in association with the Cooper-Hewitt Museum), New York 1984; ISBN 0-8076-1084-4 (ingelesez)
* Brooks, H. Allen, The Prairie School, W.W Norton, New York 2006; ISBN 0-393-73191-X (ingelesez)
* Brooks, H. Allen (editorea), Prairie School Architecture: Studies from "The Western Architect", University of Toronto & Buffalo 1975; ISBN 0-8020-2138-7 (ingelesez)
* Brooks, H. Allen, The Prairie School: Frank Lloyd Wright and his Midwest Contemporaries, University of Toronto Press, 1972; ISBN 0-8020-5251-7 (ingelesez)
* Waldheim, Charles, Katerina Rüedi, Katerina Ruedi Ray; Chicago Architecture: Histories, Revisions, Alternatives, University of Chicago Press, 2005; ISBN 02-226-87038-3, ISBN (ingelesez)
* Wood, Debora (editorea), Marion Mahony Griffin: Drawing the Form of Nature, Mary and Leigh Block Museum of Art and Northwestern University Press, Evanston, Illinois 2005; ISBN 0-8101-2357-6 (ingelesez)

## Kanpo estekak

* Ohar biografikoa MITen webgunean
* Biografia Walter Burley Griffin Elkartearen webgunean
* Biografia National Foundation for Australian Women webgunean