OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Goru

Gorua edo kiloa ehunak iruteko prozesuan bi tresna izan daitezke. Batetik, ardatzarekin irutean kirrua edukitzeko makila da. Bestetik, gurpil batek osatutako iruteko tresna da. Gurpildun tresna XI. mendean Txinan eta islamiar lurraldeetan zabaldurik zegoelako frogak badaude. XIII. menderako Europara zabaldua zen. Eskuz iruteko erabiltzen zen ardatzaren aldean aurrerapen teknologiko handia izan zen: lana azkarrago egiteaz gainera, haria finago ere egiten du, baina iruleari aldi berean hari-neurri bakarra iruteko aukera ematen dio soilik.
Gorua eskuz edo pedal bat behin eta berriz zapalduz eragiten da. Hori egitean, ardatza birarazten du, eta artilea ardatzean biribilkatu ahala bihurritzen du. Uhal bat gurpil batetik eta polea txiki batetik pasatzen da ardatza birarazteko.
Lihozko arropak eta izarak edukitzeak bizitza bigunagoa eta atseginagoa izateko balio izan du mendeetan zehar. Neolitikotik hasita kultura guztiek landu dute lihoa. Esaterako, Dimako emakumeek orokorrean eta Braulia Pujana dimoztarrak konkretuan behar handia egin dute liho-kultura horren barruan.

## 'Goru' gurpildun mekanikoa eta aspaldiko 'goru' makila

Goru hitzak historian zehar bi adiera eduki dituenez (goru mekanikoa eta goru makila) batzuetan nahastu egiten dira bi kontzeptu horiek. Goru mekanikoen erabilera zabaldu ziren arte goru hitza eskuz iruteko erabiltzen zen makilarako erabiltzen zen, goian iruteko gaia jartzeko atal bat duena.
Beste hizkuntza batzuetan ere antzera gertatzen da.
| Kontzeptua Wikipedian | goru, goru mekanikoa (Q58966) ‎ | goru, biraketa gurpila (Q962104) | txaratil (Q213761) |
| eu | Goru, kilo Goru mekanikoa | Goru, biraketa gurpila (iruteko tresna) | Ardatz, txaratil, kilo |
| ca | Filadora | Filosa | Fus |
| es | Rueca Rueca mecánica Máquina de hilar | Rueca | Huso |
| fr | Rouet | Quenouille | fuseau |
| en | Spinning wheel | Distaff Rock | Spindle |

## Erreferentziak

* ↑ «OEH - Bilaketa - OEH» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-18).
* ↑ «EH - Bilaketa - Bilaketa» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-18).
* ↑ Ariznabarreta, Abel; Ibabe, Enrike; Velasco, Kepa; Ziarrusta, Zefe.. Lino-beharrak eta Dimako emakumeak. / Los trabajos del lino y las mujeres de Dima. BBK ISBN 8480562064. PMC 432926614. (Noiz kontsultatua: 2018-12-15).

## Ikus, gainera

* Artile
* Liho
* Iruten ari nuzu kantua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q58966
* Multimedia: Spinning wheels / Q58966
# Goru

Gorua edo kiloa ehunak iruteko prozesuan bi tresna izan daitezke. Batetik, ardatzarekin irutean kirrua edukitzeko makila da. Bestetik, gurpil batek osatutako iruteko tresna da. Gurpildun tresna XI. mendean Txinan eta islamiar lurraldeetan zabaldurik zegoelako frogak badaude. XIII. menderako Europara zabaldua zen. Eskuz iruteko erabiltzen zen ardatzaren aldean aurrerapen teknologiko handia izan zen: lana azkarrago egiteaz gainera, haria finago ere egiten du, baina iruleari aldi berean hari-neurri bakarra iruteko aukera ematen dio soilik.
Gorua eskuz edo pedal bat behin eta berriz zapalduz eragiten da. Hori egitean, ardatza birarazten du, eta artilea ardatzean biribilkatu ahala bihurritzen du. Uhal bat gurpil batetik eta polea txiki batetik pasatzen da ardatza birarazteko.
Lihozko arropak eta izarak edukitzeak bizitza bigunagoa eta atseginagoa izateko balio izan du mendeetan zehar. Neolitikotik hasita kultura guztiek landu dute lihoa. Esaterako, Dimako emakumeek orokorrean eta Braulia Pujana dimoztarrak konkretuan behar handia egin dute liho-kultura horren barruan.

## 'Goru' gurpildun mekanikoa eta aspaldiko 'goru' makila

Goru hitzak historian zehar bi adiera eduki dituenez (goru mekanikoa eta goru makila) batzuetan nahastu egiten dira bi kontzeptu horiek. Goru mekanikoen erabilera zabaldu ziren arte goru hitza eskuz iruteko erabiltzen zen makilarako erabiltzen zen, goian iruteko gaia jartzeko atal bat duena.
Orotariko Euskal Hiztegian bi erabilera horiek argi daude 'goru' hitzaren adibideetan:
* Irun bear dan kirrua artzeko ta eukitzeko makilla
* Gure ganbaran bazan goru zar bat (gurpildun tresna)
Beste hizkuntza batzuetan ere antzera gertatzen dela ikus daiteke taula honetan:
| Kontzeptua Wikipedian | goru, goru mekanikoa (Q58966) ‎ | goru, biraketa gurpila (Q962104) | txaratil (Q213761) |
| eu | Goru, kilo Goru mekanikoa | Goru, biraketa gurpila (iruteko tresna) | Ardatz, txaratil, kilo |
| ca | Filadora Filosa | Filosa | Fus |
| es | Rueca Rueca mecánica Máquina de hilar | Rueca | Huso |
| fr | Rouet | Quenouille | fuseau |
| en | Spinning wheel | Distaff Rock | Spindle |

## Erreferentziak

* ↑ «OEH - Bilaketa - OEH» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-18).
* ↑ «EH - Bilaketa - Bilaketa» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-18).
* ↑ Ariznabarreta, Abel; Ibabe, Enrike; Velasco, Kepa; Ziarrusta, Zefe.. Lino-beharrak eta Dimako emakumeak. / Los trabajos del lino y las mujeres de Dima. BBK ISBN 8480562064. PMC 432926614. (Noiz kontsultatua: 2018-12-15).

## Ikus, gainera

* Artile
* Liho
* Iruten ari nuzu kantua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q58966
* Multimedia: Spinning wheels / Q58966
# Marc Gomez

Marc Gómez (Rennes, 1954ko irailaren 10a) txirrindulari frantziar ohia da, profesionala 1982tik 1989ra.
Bretainian jaioa, gurasoak etorkin kantabriarrak ziren, Torrelavegakoak
Kirol ibilbideko lorpenik aipagarrienak 1982ko Milan-San Remo klasikoa, 1983ko Frantziako errepideko txapelketa eta Espainiako Vueltako hiru etapa izan ziren.

## Palmaresa

1982
* Milan-San Remo
* Espainiako Vueltako etapa 1
* Tour d'Armoriqueko etapa 1
* Promotion Pernod
* 3. Paris-Camemberten
* 4. Bordele-Parisen
* 8. Midi Libren
1983
* Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa
* Tour de l'Audeko etapa 1
* 6. Rund um den Henninger Turmen
1984
* Etorkizuneko Tourreko etapa 1
1985
* Suediako Itzulia eta etapa 1
* Limousingo Tourreko etapa 1
* Frantziako Tourreko etapa 1 (taldekako erlojupekoa)
1986
* Espainiako Vueltako 2 etapa
* Tour d'Armoriqueko etapa 1
1987
* Gaztela eta Leongo Itzuliko etapa 1
* 3. Rennesko Sari Nagusian
* 3. Limousingo Tourrean
1988
* Portugalgo Itzuliko etapa 1
* Valentziako Erkidegoko Itzuliko etapa 1

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan

| Lasterketa | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 |
| Italiako Giroa | - | - | - | 76. | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | 71. | UT | - | 99. | 123. | 79. | - | - |
| Espainiako Vuelta | 35. | - | - | - | 74. | UT | 66. | - |
| Munduko errepideko txapelketa | UT | - | - | - | - | UT | 31. | - |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «El prólogo, en Santiago, para un galo-español apellidado Gómez» ABC..

## Kanpo estekak

* Marc Gomez - ProCyclingStats
* Marc Gomez - Sitiodecilismo.net
* Datuak: Q592991
# CIAM

CIAM (frantsesezko Congrès International d'Architecture Moderne, "Arkitektura Modernoaren Nazioarteko Biltzarra") 1928an sortua eta 1959an desegina, arkitekto modernoen nazioarteko biltzar batzuen seriea izan zen.

## Sorrera eta kideak

Arkitektura Modernoaren Nazioarteko Biltzarra (CIAM) 1928ko ekainean sortu zen, Suitzako Château de la Sarraz gazteluan. 28 arkitekto europarrek osatzen zuten talde sortzailea, eta Le Corbusier, Hélène de Mandrot (gazteluaren jabea) eta Sigfried Giedionek antolatu zuten. CIAM izan zen XX. mendeko hainbat manifestuetatik bat, 'arkitektura arte sozial' bezala indartzeko asmoa zuena.
Sortzaileen artean hauek ere zeuden:
* Karl Moser (lehen presidentea)
* Hendrik Berlage
* Victor Bourgeois
* Pierre Chareau
* Josef Frank
* Gabriel Guevrekian
* Max Ernst Haefeli
* Hugo Häring
* Arnold Höchel
* Huib Hoste
* Pierre Jeanneret (Le Corbusieren lehengusua)
* André Lurçat
* Ernst May
* Fernando García Mercadal
* Hannes Meyer
* Werner Moser
* Carlo Enrico Rava
* Gerrit Rietveld
* Alberto Sartoris
* Hans Schmidt
* Mart Stam
* Rudolf Steiger
* Szymon Syrkus
* Henri-Robert Von der Mühll
* Juan de Zavala
Ordezkari sobietarrak El Lisitzki, Nikolai Kolli eta Moisei Ginzburg izatekoak ziren, nahiz eta ezin izan ziren lehen bilerara agertu atzerrira joateko baimenik lortu ez zutelako.
Ondorenean, 1929an, beste hainbat kide batu ziren Alvar Aalto, Uno Åhrén, Louis Herman De Koninck, Fred Forbat besteak beste.
1941an, Harwell Hamilton Harris amerikar atalaren idazkaritzat hautatua izan zen.

## Eragina

Erakundeak oso eragin handia izan zuen. Ez zen arduratu bakarrik Mugimendu Modernoaren arkitektura printzipioak definitzeaz. Arkitektura mundua hobetzeko gai den tresna ekonomiko eta politikotzat ikusi zuten, bai eraikinen diseinuaz bai hiri planeamenduaz.

## CIRPAC

CIAM taldeak aukeratutako batzorde eragilea zen CIRPAC Comité International pour la Résolution des Problèmes de l’Architecture Contemporaine (Arkitektura Garaikideko Arazoak Konpontzeko Nazioarteko Komitea).

## Biltzarrak

CIAM eratu zuten konferentziak hauek dira:
* 1928, CIAM I, La Sarraz, Suitza, CIAMen sorrera
* 1929, CIAM II, Frankfurt, Alemania, Etxebizitza minimoaz.
* 1930, CIAM III, Brusela, Belgika, Lurzoruaren eraldapen arrazionalaz (Rationelle Bebauungsweisen)
* 1933, CIAM IV, Atenas, Grezia, Hiri funtzionalaz (Die Funktionelle Stadt); Atenasko Agiriaren argitalpena.
* 1937, CIAM V, Paris, Frantzia, Etxebizitza eta aisiaz
* 1947, CIAM VI, Bridgwater, Ingalaterra, Hirien berreraiketaz
* 1949, CIAM VII, Bergamo, Italia, Artea eta arkitekturaz
* 1951, CIAM VIII, Hoddesdon, Ingalaterrea, Hiriaren bihotzaz
* 1953, CIAM IX, Aix-en-Provence, Frantzia, Abitatzeaz
* 1956, CIAM X, Dubrovnik, Jugoslavia, Abitatzeaz
* 1959, CIAM XI, Otterlo, Herbehereak, CIAMaren desegite antolatua eta Team Xaren sorrera.

## Ikus, gainera

* GATEPAC
* Team 10

## Kanpo estekak

* Datuak: Q727738
* Multimedia: Congrès International d'Architecture Moderne / Q727738
# Constantino Salinas

Constantino Salinas Jaka (Altsasu, Nafarroa, 1886ko abenduaren 12a - Buenos Aires, 1966ko urriaren 14a) nafar sendagile eta politikari sozialista izan zen.

## Bizitza

Nafarroako aldundiburua izan zen 1931tik 1934ra arte. Bere aita arabarra zen, eta bere ama gipuzkoarra. Bizkaitar batekin ezkondu zen. Berak esaten zuenez, lau herrialdeak berarengan biltzen ziren.
1931ko apirilean Altsasuko alkateorde izendatu zuten, baita Aldundiko Batzorde Gestorearen buru ere. 1932ko ekainaren 19an, Hegoaldeko lau herrialdeentzako Estatutua onartzeko Iruñeko Gaiarre antzokian egin zen Udalen Batzarreko buru izan zen. 1936an, Francoren estatu-kolpea dela eta, Gipuzkoan aterpetu zen. Geroago, Euskadiko Ospitaleen Zuzendari Nagusi izendatu zuten Bilbon. Frantzian erbesteratu zen eta 1941ean Argentinara joan zen, non hil egin baitzen 1966an.
Sendagile gisa, ume utzitakoak ume abandonatuen etxetik Barañaingo ospitalera eramatea lortu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4406239
# 1978ko Britainiar Armadako Gazelle helikopteroaren lurreratzea

Britainiar Armadako Gazelle helikopteroaren lurreratzea, 1978ko otsailaren 17an, Ipar Irlandako gatazkan zehar, Behin-behineko IRAren Hego Armagheko Brigadak Jonesborough udalerrian Britainiar Armadaren XX404 serieko Gazelle helikoptero baten aurka burututako atentatu bat izan zen.

## Atentatua

Egun hartan, Armagh konderriko Jonesborough udalerrian zegoen Royal Green Jackets britainiar erregimenduko behatoki batek bere ekialdean eta Irlandako Errepublikako mugan zegoen Dromad basotik tiroketa jaso zuen. Britainiar soldaduek ere tiroz erantzun zuten, baina mugara zuten distantzia laburra eta eremu irekia zenez, tiratzaileengana hurbiltzea ezinezkoa egin zitzaien.
Ian Corden-Lloyd ofizial buruak, Philip Schofield kapitaina eta Ives flew sarjentuarekin batera, Bessbrook udalerriko Britainiar Armadaren koarteletik Gazelle helikopteroz tiroketa eremura hegan egin zuten, egoera behatoki eta aztertzeko asmoz, eta Scout helikoptero batek eskoltatzen zituztela. Zeregin horretan zeudela, Gazelle helikopteroak ustekabean 7,62 mm kalibreko munizio deskarga bat jaso zuen. Helikopteroaren pilotuak tiro gehiago ekiditeko abiadura handiko biraketa egitean kontrola galdu eta horma baten aurka jo ondoren Jonesborough herritik 2 kilometrora zegoen landa eremu baten aurka talka egin zuen. Scout helikopteroaren eskifaiaren arabera, Gazelle helikopteroak potentzia galtzean lurzoruaren aurka birritan talka egin omen zuen, bigarren talkan errotorearen palek lurra joz, eta ondoren larrean itzulipurdikatuz. Soldaduak helikopteroak istripua gertatutako tokira bertaratu ziren.
Corden-Lloyd hil egin zen eta gainontzeko bi kideak zauritu. Pilotua helikoptroaren hondakinen artean harrapatua gelditu zen baina bere kaskoari esker bizirik ateratzea lortu zuen. Gerora, IRAk helikopteroari M60 ametragailu batez tiro egin ziola baieztatu zuen. Ekintza hau burutu ondoren, IRAren unitateak Dromad basoan barna desagertu eta Irlandako Errepublikara itzuli zen. Irlandako Errepublikaren aldetik Garda Síochánako zenbait irlandar polizia Ipar Irlandako aldean britainiar helikopteroaren aurka jazotako erasoaren lekuko izan ziren.

## Ondoren

Bere garaian, hedabideetan tiroketa hau eta Gazelle helikopteroaren aurkako erasoak nahiko ohiartzun gutxi izan zuen, egun horretan bertan La Mon jatetxeko atentatuan 12 pertsona hil baitziren.
# 1978ko Britainiar Armadako Gazelle helikopteroaren lurreratzea

Britainiar Armadako Gazelle helikopteroaren lurreratzea, 1978ko otsailaren 17an, Ipar Irlandako gatazkan zehar, Behin-behineko IRAren Hego Armagheko Brigadak Jonesborough udalerrian Britainiar Armadaren XX404 serieko Gazelle helikoptero baten aurka burututako atentatu bat izan zen.

## Atentatua

Egun hartan, Armagh konderriko Jonesborough udalerrian zegoen Royal Green Jackets britainiar erregimenduko behatoki batek bere ekialdean eta Irlandako Errepublikako mugan zegoen Dromad basotik tiroketa jaso zuen. Britainiar soldaduek ere tiroz erantzun zuten, baina mugara zuten distantzia laburra eta eremu irekia zenez, tiratzaileengana hurbiltzea ezinezkoa egin zitzaien.
Ian Corden-Lloyd ofizial buruak, Philip Schofield kapitaina eta Ives flew sarjentuarekin batera, Bessbrook udalerriko Britainiar Armadaren koarteletik Gazelle helikopteroz tiroketa eremura hegan egin zuten, egoera behatoki eta aztertzeko asmoz, eta Scout helikoptero batek eskoltatzen zituztela. Zeregin horretan zeudela, Gazelle helikopteroak ustekabean 7,62 mm kalibreko munizio deskarga bat jaso zuen. Helikopteroaren pilotuak tiro gehiago ekiditeko abiadura handiko biraketa egitean kontrola galdu eta horma baten aurka jo ondoren Jonesborough herritik 2 kilometrora zegoen landa eremu baten aurka talka egin zuen. Scout helikopteroaren eskifaiaren arabera, Gazelle helikopteroak potentzia galtzean lurzoruaren aurka birritan talka egin omen zuen, bigarren talkan errotorearen palek lurra joz, eta ondoren larrean itzulipurdikatuz. Soldaduak helikopteroak istripua gertatutako tokira bertaratu ziren.
Corden-Lloyd hil egin zen eta gainontzeko bi kideak zauritu. Pilotua helikoptroaren hondakinen artean harrapatua gelditu zen baina bere kaskoari esker bizirik ateratzea lortu zuen. Gerora, IRAk helikopteroari M60 ametragailu batez tiro egin ziola baieztatu zuen. Ekintza hau burutu ondoren, IRAren unitateak Dromad basoan barna desagertu eta Irlandako Errepublikara itzuli zen. Irlandako Errepublikaren aldetik Garda Síochánako zenbait irlandar polizia Ipar Irlandako aldean britainiar helikopteroaren aurka jazotako erasoaren lekuko izan ziren.

## Ondoren

Bere garaian, hedabideetan tiroketa hau eta Gazelle helikopteroaren aurkako erasoak nahiko ohiartzun gutxi izan zuen, egun horretan bertan La Mon jatetxeko atentatuan 12 pertsona hil baitziren.

## Ikus gainera

* 1988ko Britainiar Armadako Lynx helikopteroaren lurreratzea
* 1990eko Britainiar Armadako Gazelle helikopteroaren lurreratzea
* 1994ko Britainiar Armadako Lynx helikopteroaren lurreratzea
* Datuak: Q4578076
# Angel Cruz Jaka

Angel Cruz Jaka Legorburu (Zumarraga, 1914ko irailaren 13a - ibid., 2005eko ekainaren 19a) gipuzkoar historialaria izan zen.

## Biografia

Gazte garaian "Academia Errante" (Akademia Erraria) delakoaren kidea izan zen, Jose Maria Busca Isusi, Koldo Mitxelena, Julio Caro Baroja, Luiz Artzelus eta beste hainbatekin batera.
Euskal Herriko historiari buruz makina bat artikulu idatzi bazituen ere, bere lanik handiena Zumarragako historiari buruz idatzitako izan zen. Hala ere, horietako idazki asko ez dira argitaratu oraindik. Gaur egun Zumarragan bere izena duen sariketa bat dago, non Zumarragako historiari buruzko lanak saritzen diren.
Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen kidea, 2005ean, Zumarragako Udalak bere omenez "Angel Cruz Jaka Auzunea" sortu zuen.

## Lanak

* Sinfonía en Zumárraga. Banco de Vizcaya. 1967.
* Historia de los Ipenarrieta y sus casas-palacio. Urretxuko Udala. 1978.
* Iparraguirre en el centenario de muerte. Kutxa. 1981.
* Ensayo para una historia de Urretxu. Confederación Española de Cjas de Ahorros. 1983.
* Don Nicolás de Soraluce y su tiempo. Itxaropena. 1984.
* El solar de los Legazpi. Gipuzkoako Foru Aldundia. 1992.
* La antigua Santa María de Zumárraga, catedral de las ermitas. Kutxa. 1994.

## Ikus, gainera

* Akademia Erraria

## Kanpo estekak

* Otamotz herri aldizkariko komentarioa.
* Otamotz aldizkariko elkarrizketa, 2005/01/23.
* Datuak: Q9098285
# José María Busca Isusi

José María Busca Isusi (Zumarraga, Gipuzkoa, 1916ko irailaren 6a - ib., 1986ko uztailaren 16a) gaztelaniaz idatzi zuen gipuzkoar idazlea izan zen.

## Biografia

Gastronomiaz arduratu zen batez ere, artikuluetan, liburuetan eta hitzaldietan. Ospe handia bereganatu zuen sukaldaritzan. Bestalde, janari-industrian ere aritu zen, bere anaiarekin batera.
1962an Municheko elkar hartze makurrean parte Hego Euskal Herritik parte hartu zutenen zerrenda guztietan agertzen da José María Busca Isusi, baita Espainiako Zerbitzu Sekretuek zigortzeko asmoz egin zuten zerrendan ere.

## Lanak

* Alimentos y guisos en la Cocina Vasca
* Guía gastronómica de Gipuzkoa
* Setas
* Guía para el ama de casa
* Estire sus billetes en la cocina
Ikerlari nekaezina zelarik, bere funtsa dokumentalak sei mila dokumentu baino gehiago osatzen dute. Koldo Mitxelena Kulturuneko Liburutegian gordetzen da eta bertan kontsultagarri dago..

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ugalde Zubiri, Alexander. (2019). EuroBasque (1947-2018) : la contribución vasca al federalismo europeo. (Junio de 2019. argitaraldia) ISBN 978-84-09-12682-8. PMC 1235953152. (Noiz kontsultatua: 2022-05-05).
* ↑ Busca Isusi funtsa osatzen duten dokumentuak Koldo Mitxelena Kulturuneko liburutegian: http://www.kmliburutegia.net/Search/Results?lookfor=&type=AllFields&filter%5B%5D=branch%3A%22suc2loc4%22&view=list&lng=eu [kontsulta data 2019-01-13]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12260854
# Domingo Irigoien Larrañaga

Domingo Irigoien Larrañaga (Oiartzun, Gipuzkoa, 1910 – Zumarraga, Gipuzkoa, 1983) gipuzkoar idazlea izan zen.

## Biografia

Eliza-ikasketak Gasteizen egin ondoren Zumarragako erretore izan zen. 1939. urtean Elerti euskaldunaren zuzenbidea plazaratu zuen Euskal Esnalea agerkarian. 1951. urtean M. M. Aramiren obra bat euskaratu zuen Bizi! izenburupean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12256317
# Joaquin Ormazabal

José Joaquín Ormazabal Fernández (Zumarraga, Gipuzkoa, 1967) abokatua, politikaria eta LGBT eskubideen bultzatzailea da.

## Bizitza

Zientzia politikoa eta zuzenbidea ikasi ondoren, Madrila jo zuen, eta 2011n Yebes eta Ciudad Valdeluzko alkate izendatu zuten. LGBT eskubideen aldeko militantea, 2014an Gaztela-Mantxako lehen homosexual elkartearen sortzailea izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ «El alcalde de Yebes dejará la vida política tras apoyar el PSOE en el Ayuntamiento» ABC 2015-06-03.
* ↑ «UPyD presenta los candidatos de siete importantes localidades» Guadalajara Diario 2015-3-29.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q14083382
# Manuel Juanbeltz

Juan Manuel Marcelo Juanbeltz Iriondo (1839ko urriaren 30a, Garagartza, Mendaro, Gipuzkoa – 1892ko otsailaren 20a, Zumarraga, Gipuzkoa) euskal apaiz, foruzale eta karlista bat izan zen.
Aita, Miguel Ascensio Juambeltz Santxot, nafarra zen, Lizarraga herrikoa, eta lanbidez arotza, ama berriz, Maria Cruz Iriondo, Mendaroko Azpilgoeta auzokoa.
1867an Asteasuko parrokiako apaiza zen. Hirugarren Karlistaldia hastean karlismoarekin lerrokatu zen. 1872ko irailaren 18an Asteasuko parrokiatik kargugabetu zuten, Iparraldera ihes egin beharra izan zuen eta handik Uruguaiera emigratu zuen. Durazno udalerrian bizitu zen.
1891. urterako Euskal Herrira itzulia zen eta Hondarribian bizi eta hil zen.

## Kanpo estekak

* Manuel Juambeltz, (1839-1892), presbítero, carlista, integrista (I/II). Euskonews.com (Gaztelaniaz)
* Manuel Juambeltz, (1839 - 1892), presbítero, carlista, integrista (II/II). Euskonews.com (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q58035844
# Joxe Urteaga Oria

Joxe Urteaga Oria, (Zumarraga, Gipuzkoa, 1926ko apirilaren 19a - ib., 2017ko irailaren 8a), trikitixa musika eskusoinujotzaile bat izan zen.
Haurra zela Joxe Migel Ormazabal Mutiloarekin soinu txikia jotzen ikasi eta 13 urterekin Joxe Oria Irizar osaba panderojolearekin batera aurrez 1920an sortutako Zumarragako Trikitixa taldean estreinekoz jo zuen. Gerora bikoteari Inixio, Seberen eta Migel anaiak panderoa joz batu zitzaizkien

## Erreferentziak

* ↑ Fallece a los noventa años el trikitilari Joxe Urteaga Oria. 2017ko apirilaren 9a, Diario Vasco.com (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q109131794
# NGC 281

NGC 281 nebulosa bat da, Cassiopeia konstelazioan. Edward Emerson Barnardek aurkitu zuen 1881eko azaroaren 16an.

## Erreferentziak

* ↑ «NGC 281» spider.seds.org (Noiz kontsultatua: 2019-12-28).
* ↑ «New General Catalog (NGC) 281» cseligman.com (Noiz kontsultatua: 2019-12-27).

## Kanpo estekak

* NGC 281 ikusi WikiSky webgunean: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hydrogen α, X-Ray, Astrophoto, Sky Map, Artikuluak eta irudiak
* Behaketa datuak
* Datuak: Q641074
* Multimedia: NGC 281 / Q641074
# Goizuetako labaderoa

Goizuetako labaderoa Goizuetako Zubimusu eraikinean kokatutako latsagia da. Eraikina Udalak Zibolako nagusiari, Vizconde del Cerro jaunari, erosi zion 1904an, bertan egiteko, behean garbilekua, lehen solairuan nesken eskola, eta goian maisu-maistrentzako etxebizitzak.
Ura 1908an ekarri zuten latsagiara, Goikoiturriko errekan presatxoa eginda, burdinazko tuberia baten bidez. Ondoren, zerbitzua eman zuen latsagiak 1980 ingurura arte. 21. mendean eraberrituta dago, urez hornitua eta bisitatzeko moduan.
# Goizuetako labaderoa

Goizuetako labaderoa Goizuetako Zubimusu eraikinean kokatutako latsagia da. Eraikina Udalak Zibolako nagusiari, Vizconde del Cerro jaunari, erosi zion 1904an, bertan egiteko, behean garbilekua, lehen solairuan nesken eskola, eta goian maisu-maistrentzako etxebizitzak.
Ura 1908an ekarri zuten latsagiara, Goikoiturriko errekan presatxoa eginda, burdinazko tuberia baten bidez. Ondoren, zerbitzua eman zuen latsagiak 1980 ingurura arte. 21. mendean eraberrituta dago, urez hornitua eta bisitatzeko moduan.

## Erreferentziak

* ↑ Ttipi Ttapa. (2008-10-10). «Goizuetako labaderoa - Leitzaldea» Erran.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-18).
# NGC 281

NGC 281 nebulosa bat da, Cassiopeia konstelazioan. Edward Emerson Barnardek aurkitu zuen 1881eko azaroaren 16an. H II eskualde bateko emisio nebulosa bat da, Esne Bidearen Pertseo Beso Espiralean. IC 1590 kumulu irekiarekin lotuta dago. Orain gutxi egindako irrati paralaxia bidezko neurketa batek dio 9.200 argi urtera dagoela. Lagun artean Pacman Nebulosa ere deitzen da, Pac-Man bideojokoko pertsonaiarekin duen antza dela eta.

## Erreferentziak

* ↑ «NGC 281» spider.seds.org (Noiz kontsultatua: 2019-12-28).
* ↑ «New General Catalog (NGC) 281» cseligman.com (Noiz kontsultatua: 2019-12-27).

## Kanpo estekak

* NGC 281 ikusi WikiSky webgunean: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hydrogen α, X-Ray, Astrophoto, Sky Map, Artikuluak eta irudiak
* Behaketa datuak
* Datuak: Q641074
* Multimedia: NGC 281 / Q641074