# Lau enperadoreen urtea

Neronen suizidio bortxatuari gerra zibil labur batek jarraitu zion. Marko Antonio hil zenetik lehen barneko gerra, hau da, ia ehun urteko bakealdiren ostean.
Neron Julio-Klaudiotar dinastiaren azkena izan zen eta hur hiltzen, ordura ararte Inperioa gobernatutako konstituzioa eta ondoretza zalantzan jarri ziren. Aramak behinolako garrantzia hartu zuen. Neron arte, enperadorea Senatuak hautatzen zuenaren fikzioa mantendu zen, baina krisi honen ondoen, armadaren babesa ez zuenak ezin zuen enperadore izan. 68ko ekainetik 69ko abendua arte, Galba, Oton, Vitelio eta, azkenean, Vespasianoren agintaldiak ezagutu zituzten erromatarrek. Horren ondoren, Flaviotar dinastiak hartu zuen bere gain inperioaren gidaritza.
Urte hura Erromatar Inperioa gobernatu zuten bi dinastia handiren arteko trantsizio puntua izan zen: hots, Julio-Klaudiotar eta Flabiotarren artekoa. Hainbat gora-behera izan zituen agintaldi baten ostean, Neron enperadoreak bere buruaz beste egin zuen, tronu inperiala hutsik utziz. Hurrengo urtean lau jeneral boteretsu haien artean borrokatu ziren . Tito Flavio Vespasianok, ordea, bere boterea behin-betiko bilakatzea lortu zuen.

## Neronen azken urteak

Neronen gobernuaren azken urteetan, monarkia helenistikoen pareko erregimen bat antolatzeko nahiaren sintoma argiagoak agertu ziren. Erromako herriaren eta pretoriarren laguntza nahikoa izango zuelakoan zegoen, eta bere prefektu Tigelinok senatarien kontrol zorrotza mantentzen zuen. Annio Vicinianok antolatutako konjuruaren ondorioz, Tigelinoko agenteek aurkitu zutena, senatari-multzo garrantzitsu bat hiltzera kondenatu zuten, horien artean buruzagi militar garrantzitsuak, hala nola Gneo Domizio Korbulon eta bi Germanietako legatuak. Erabaki horrek ez zuen bakarrak Neronen desagerpena eta 68-69ko krisia ekarri, baita aldaketa askoz sakonago bat enperadore berriaren hautaketan, tropen gaineko agintea zuten probintzia inperialetako gobernadoreek parte hartu baitzuten.

## Gerren eta matxinaden hasiera
### Galbaren aldeko matxinada eta Neronen suizidioa

68ko udaberrian. C. Julio Vindex, Galiako legatu inperialetako bat, Neronen aurka oldartu zen, eta C. Sulpizio Galba, Hispania Tarraconensis probintziako gobernadorea, oinordeko enperadore proposatu zuen. Germania Garaian Verginio Rufo legatua zen, Neronek berriki izendatua eta oraindik hari leiala. Bere legatuaren agindupeko armadak matxinada baretu zuen baina ez zen horregatik gelditu.
Galba adinekoa zen, K.o. 3. urtean jaio baitzen, "M. Valerio Messalaren eta Cn. Lentuloren kontsulaldian", Suetoniok zehazten duenez. Gobernuaren esperientzia luzea zuen. Akitania probintzian eta Africa probintzian gobernadore izana zen, kontsula, Germaniako legioen buruzagia, eta, Afrikan eta Germanian izan zuen jokaeragatik, apaizgo hirukoitza jaso zuen (Quindicinviroen, Titioen eta Augustaleen apaiz kolegioko kide izan zen), eta Hispania Tarraconenseko gobernari zen K.o. 61. urteaz geroztik.
Galbak Lusitaniako gobernadore zen Salvio Otonen eta Betikako gobernadore Cecinaren laguntza zuen, Hispaniako tropekin, baita orain errekrutatutako legio berri bat (ondorengo VII. Gemina) eta senatari talde zabal baten aliantza sendo bat ere. Verginio Rufok berak, azkenean, Galbaren kausa babestea erabaki zuen. Horrela, Senatuak. etsai publiko deklaratutako Galbaren aurkako kondena formalak gorabehera, pretorioko bi prefektuetako baten, laguntza lortu zuen, Ninfidio Sabinorena, pretoriarrei sari bat (bakoitzari 30.000 sestertzio) emateko ohiko prozedurari esker.
Beste prefektuak, Tigelinok, enperadorea babesik gabe eta isolatuta utziz ihes egin zuen: ekainaren hasieran, Neronek bere buruaz beste egin zuen.

## Galbaren agintaldia

Galba botere inperialez jabetu zenean, ez zien pretoreei agindutako donativum-a eman. Aristokrazia tradizionalaren alde jarri zen. Bere esku-hartze politikoetako batzuk ez ziren oso arrakastatsuak izan: Ninfidio Sabino baztertu zuen, aholkulariz inguratu zen eta erantzukizun handiko karguak izendatu zituen, adiskidetasun pertsonalaren irizpideei soilik erantzunez. Tigelino gorrotatua askatzeko konpromisoa hartu zuen, bere defentsa pertsonalki bere gain hartuz. (Suet., Galb., XV)
Hilabete gutxiren buruan, pretoriarrek, Erromako herriak eta senatari askok Galba gorrotatzen zuten. Suetoniok gero idatzi zuen, "ankerkeria eta, aldi berean, zekenkeria ospea zuen aurretik". 69. urteare hasieran, Germaniako legioek uko egin zioten Galbarekiko leialtasun-zina berritzeari, Vitelio gobernadorea enperadoretzat proposatuz. Galbak, egoera ulertu ezinik, Pison Frugi Liziniano, Nobilitaseko familia zahar bateko ordezkoa, hautatu zuen bere ondasun eta izenaren oinordeko".

## Oton

Pretoriarrek Galba hil zuten eta inperioa eskaini zioten Otoni, Lusitaniako gobernadore ohia eta Nerbaren konplizea botereari erasotzean. Galba Neronen gertuko bat izana zen eta Popearen senarra Neronena izan aurretik. Berehala Galbaren aurkako konplotean parte hartu zuten pretoriarrak zigortu zituen, Tigelino kondenatu zuen, neronen estatu berriz zutik jarri eta neronen Domus Aureako obrei berregin zien. Neronimsoaren oinordekotzat aurkeztu zen modu horretan.
69ko lehenengo hilabeteetan. Erromak bi enperadore izan zituen: Oton, senatuak onartua, eta Vitelio, Rhineko tropek izendatua. Otonek, Vitelioren soldaduen gorespenaren berri izan zuenean, "Viteliori eskaini zion inperioarekin elkartzea eta bere suhia egitea" (Suet., Oth., VIII). Egoera urte bereko apirilean konpondu zen, Vitelioren tropak Bedriacumen (Calvatonetik gertu) Otonen aurka borrokatu eta garaile suertatu zirenean apirilaren 14an.

## Vitelio

Senatuak Vitelio enperadoretzat onartu zuen. Baina akats larriak egin zituen. Batetik, hiria arpilatu zuen Erroman sartzean, eta horrekin, herriaren gorrotoa irabazi zuen. bestatik, Otonen alde borrokatutako zenturioien aurka errepresaliak hartu zituen eta hori gaziki hartu zuten armadako goi agintari batzuek, Danubioko Limesekoek batez ere. Viteliok ere Julio-Klaudiotarren dinastiaren inperiorako tradizioak berreskuratu zituen eta Neronen ondorengo aurkezten zuen bere burua.

## Vespasiano

Egoerak okerrera egin zuen eta Danubioko armadak Italia eta erromarantz abiatu zen. gainera, Mauritanian matxinada bat altxatu zen. Orduan, ekialdeko legioek mugitu eta enperadore izendatu baitzuen Tito Flavio Vespasiano, juduen mendekotasuna gauzatzen ari zena. Vespasianoren ospeak, ekialdeko probintzietako gobernarien artean, ez zuen pitzadurarik eskaintzen: Egiptoko, Mesiako, Panoniako eta Siriako legioak bere aginduetara jarri ziren. Erroman bertan, Vespasianoren aldekoak kalera atera eta Vitelioren aldekoen aurka oldartu ziren; hirian biolentzia zabaldu zen.
69. urtearen amaieran. Vespasianoren gudarosteen ordezkari nagusia zen Antonio Primoren Danubioko tropa ugariek, trinkoek eta gerratean ohituek, Vitelioren tropak garitu zituzten Cremonatik gertu. Senatuak enperadore izendatu zuen urte hartako abenduan, hura oraindik Erroman ez zegoela. Vespasianok ez zuen inolako familia-loturarik Julio-Klaudiotar dinastiarekin. Vespasiano ez zen Erroman sartu 70. urteko urrira arte.
* Lau enperadoreak
* GalbaGalba
* OtonOton
* VitelliusVitellius
* VespasianoVespasiano

## Ondorioak

Krisi honek ez zuen zalantzan jarri inperioa, ez zegoen Errepublikara itzultzeko ahaleginik, eta hasieran, ez zen Augustok ezarritako Inperioaren eredua aldatu nahi, Neroenen oinordekotzat aurkeztu baitzuten bere burua Otonek eta Viteliok, eta Neronek oraindik aldeko asko zituen. Aldaketa handiena izan zen Erromako agintariek galdu zutela inperioaren "timoia" eta probintzietako gobernadore militarrek, eta babesa ematen zieten probintzietako boteretsuek, Inperioaren agintean zeresan handia zutela erakutsi zuten. matxinadaren ondoren, erroman, sakoneko aldaketa ideologiko eta kultural egon ziren.

## Garairako lehen eskuko iturriak

Gertakari horiek deskribatzen dituzten hainbat iturri klasikok, batzuetan bere substantibitateekin:
* Tazitoren Analak eta Hsitoriae;
* Suetonioren Hamabi zesarren bizitzak
* Dio Kasioren Erromako historia;
* Plutarkoren Bizitza paraleoak, VII. liburukia: Galba eta Oton
* Joseforen Juduen gerra eta Antigoaltasun juduak

## Erreferentziak

* ↑ «69 d.C. El año de los cuatro emperadores - Antigua y medieval n.º 72» Desperta Ferro Ediciones (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ El año de los cuatro Emperadores. (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ Oiasso Museoa. «VI. K.o. 69: lau enperadoreen urtea - Indusketa Guztien Gainetik - Podcast on iVoox» iVoox (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ Aramdako armadako goi mailako militar bat, gaur egungo jeneral baten baliokidea. Hasieran, boterea delegatzeko erabili zen, eta Augustoren garaian ofizialki erromatar legio baten buru bihurtu zen.
* 1 2 3 Fernández Uriel, Pilar. (2001). Historia de Roma. II. lib.. UNED, 147 or. ISBN 8436240901..
* 1 2 «Año de los cuatro emperadores | artehistoria.com» artehistoria.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-17).
* ↑ Galb., XII
* ↑ Suet., Galb., XVII

## Kanpo estekak

* Wasson, Donald L. (2021-04-15) «The Year of the Four Emperors & the Demise of Four Roman Legions». World History Ecyclopedia.
* (1879) Las vidas paralelas de Plutarco. Traducidas del griego al castellano por D. Antonio Ranz Romanillos. Madril
* Plutarque, Vie de Galba. Hodoi Elektronikai. Du texte à l'hypertexte. UCL | FIAL | Itinera Electronica | Bibliotheca Classica Selecta (BCS) Université Cathloique de Lovain.
* Datuak: Q470596
* Multimedia: Maps of the Roman Empire in 69 AD / Q470596