OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Azido zinamiko

Azido zinamikoa konposatu organiko aromatikoa da, C$_6$H$_5$-CH=CH-COOH formula duena, azido karboxilikoen klasekoa. Bi isomero ditu, cis eta trans, Solido kristalino zuria da. Uretan ia disolbaezina da, baina disolbagarria bentzenotan, azetonatan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.
Azidi zinamikoa produktu naturala da eta landare askotan aurki daiteke, kanelan esaterako, bi isomeroetatik azido trans-zinamikoa da usuena. Landareek biosintetizatzen dute L-fenilalanina aminoazidotik fenilalanina amoniako liasaren entzimaren eraginez.

## Sintesia

Azido zinamikoa sintetizatzeko hainbat metodo daude. Horietako bat Perkin-en erreakzioa da bentzaldehidotik abiatzen dena.

## Erabilera

Azido zinamikoa aromatizatzaile moduan eta zenbat sendagaien sintesian usatzen da. Dena den, azido zinamikoaren erabilera handiena bere esterrak sintetizatzeko da. Izan ere, metil zinamatoa edo bentzil zinamatoa oso erabiliak dira perfumegintzan.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Cinnamic Acid» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ Vogt, Thomas. (2010-01). «Phenylpropanoid biosynthesis» Molecular Plant 3 (1): 2–20. doi:10.1093/mp/ssp106. ISSN 1674-2052. PMID 20035037. (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ (Ingelesez) Garbe, Dorothea. (2000). «Cinnamic Acid» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/14356007.a07_099. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ The Merck index: an encyclopedia of chemicals, drugs, and biologicals. (12th ed. argitaraldia) Merck 1996 ISBN 978-0-911910-12-4. (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* Datuak: Q164785
* Multimedia: Cinnamic acid / Q164785
# Azido zinamiko

Azido zinamikoa konposatu organiko aromatikoa da, C$_6$H$_5$-CH=CH-COOH formula duena, azido karboxilikoen klasekoa. Bi isomero ditu, cis eta trans, Solido kristalino zuria da. Uretan ia disolbaezina da, baina disolbagarria bentzenotan, azetonatan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.
Azidi zinamikoa produktu naturala da eta landare askotan aurki daiteke, kanelan esaterako, bi isomeroetatik azido trans-zinamikoa da usuena. Landareek biosintetizatzen dute L-fenilalanina aminoazidotik ffenilalanina amoniako liasaren entzimaren eraginez.

## Sintesia

Azido zinamikoa sintetizatzeko hainbat metodo daude. Horietako bat Perkin-en erreakzioa da bentzaldehidotik abiatzen dena.

## Erabilera

Azido zinamikoa aromatizatzaile moduan eta zenbat sendagaien sintesian usatzen da. Dena den, azido zinamikoaren erabilera handiena bere esterrak sintetizatzeko da. Izan ere, metil zinamatoa edo bentzil zinamatoa oso erabiliak dira perfumegintzan.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Cinnamic Acid» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ Vogt, Thomas. (2010-01). «Phenylpropanoid biosynthesis» Molecular Plant 3 (1): 2–20. doi:10.1093/mp/ssp106. ISSN 1674-2052. PMID 20035037. (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ (Ingelesez) Garbe, Dorothea. (2000). «Cinnamic Acid» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/14356007.a07_099. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ The Merck index: an encyclopedia of chemicals, drugs, and biologicals. (12th ed. argitaraldia) Merck 1996 ISBN 978-0-911910-12-4. (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* Datuak: Q164785
* Multimedia: Cinnamic acid / Q164785
# Bolbitius titubans

Bolbitius titubans Bolbitiaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Amanita fragilis, Agaricus equinus, Agaricus vitellinus, Agaricus boltonii, Agaricus prominens, Micromphale fragile, Prunulus titubans, Prunulus boltonii, Coprinus vitellinus, Bolbitius vitellinus, Bolbitius boltonii, Bolbitius fragilis, Bolbitius flavidus, Pluteolus vitellinus, Pluteolus vitellinus var. boltonii, Pluteolus titubans, Pluteolus fragilis, Bolbitius vitellinus var. fragilis, Bolbitius dentatus, Cortinarius vitellinus, Mycena fragilis, Bolbitius vitellinus subsp. titubans, Bolbitius titubans ss., Bolbitius vitellinus subsp. fragilis, Bolbitius vitellinus var. titubans, Bolbitius titubans var. vitellinus.

## Deskribapena

Basidioma: 1 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik kanpai itxurakora, azkenik laua. Kapelaren azala likatsua, hori-sufre koloretik hori-arrautzara doan kolorekoa, ertzean zurbilagoa, batzuetan ia zuria. Mintzezko ertza eta oso ildaskatua.
Orriak: Ia libreak, estu, hasieran zurixkak, gero okre kolorekoak.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: Zilindrikoa, hauskorra, 5 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 0,2 eta 0,5 cm bitarteko diametrokoa, zurixka edo horixka, irintsua, oinarria mizelio zuriz hornitua.
Haragia: Oso urria, hauskorra, usain eta zapore nabarmenik gabea.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Erraz antzematen da bere kapelaren limoi hori distiratsu koloreagatik. Bolbitius variicolor-en nolabaiteko antza izan dezake, gaur egun Bolvitius titubans-en aldaera bat bezala hartzen dena, Bolbitius titubans var. olivaceus izenarekin. Bolbitius reticulans delakoak ere izan dezake, honen kapelak erretikulu nabarmena du eta kolore morexka.

## Sasoia eta lekua

Ohikoa udaberrian eta udazkenean, bide, lorategi eta gorotz degradatuetan.

### Banaketa eremua

Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Calvo Pérez Javi. (2006). El mundo de las setas. Asociacion Micológica Fungipedia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián. (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
* ↑ (Gaztelaniaz) Aranzadi, zientzia elkartea.
* ↑ eta 3323452 Bolbitius titubans: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10510581
* Multimedia: Bolbitius titubans / Q10510581
# Berrozpin I

Berrozpin I Errenterian dagoen trikuharri bat da, Txoritokietako Estazio Megalitikoan. Inguruko kareharri eta hareharriekin eraikita dago, eta ez dago argi Neolitokoa edo Brontze Arokoa ote den.

## Aurkikuntza eta indusketa

1990an aurkitu zuen Jaques Blotek. 1999an, Francisco Javier Zumalabek behatu zuen, kanpoko geruza kendu eta neurtu zuen. Suharrizko printza bat aurkitu zuen.

## Deskribapena

Trikuharriak 11 metroko tumulua du inguruan, eta 2 metroko altuera. Ganbarak harlauzak ekialde-mendebalde norabidean ditu.

## Erreferentziak

* ↑ «BERROZPIN I | Luberri.net» www.luberri.net (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ Aranzadi. «BERROZPIN I» Aranzadi (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ Altuna, J; Armendariz, A; Del Barrio, L; Etxeberria, F.; Mariezkurrena, K; Peñalver, J; Zumalabe, F. (2002). «Aitzetako Txabala» Munibe in: Gipuzkoako Karta Arkeologikoa. I. Megalitoak. (Gipuzkoako Foru Aldundia / Aranzadi Zientzia Elkartea) 15. eranskina ISSN 0027-3414..
# Auricularia nigricans

Auricularia nigricans Auriculariaceae familiako onddo espezie bat da. Basidiokarpoak (fruitu-gorputzak) gelatinakarak dira, belarri formakoak eta hostozabal zuhaitzen egur hilean hazten dira. Asiako hego eta ekialdean, Ipar Amerikan, Hego Amerikan eta Karibean aurkitzen da. Lehen, Asiako aleak espezie berezi gisa sailkatzen ziren, Auricularia polytricha gisa deskribatzen zen
Sinonimoak: Hirneola nigricans, Exidia hispidula, Exidia polytricha, Auricularia polytricha, Auricularia auricula-judae var. polytricha, Hirneola polytricha, Peziza nigrescens, Auricularia nigrescens, Peziza nigra, Hirneola nigra, Lachnea nigra.

## Deskribapena

Auricularia nigricans delakoak fruitu-gorputz meheak, goma itxurakoak eta gelatinakarak sortzen ditu, belarri formakoak eta 60 mm-ko zabalera eta 4 mm-ko lodiera artekoak. Fruitu-gorputzak bakarka edo multzotan agertzen dira. Goiko gainazalak tomentu trinkoa izaten du eta gris-errauts koloretik marroi-horixkara doan kolorekoa da. Himenioa, esporak dituen azpialdea, leuna da eta arrosa koloretik marroi kolorerakoa.
Etimologia: Nigricans epitetoa latinetik dator, belztu edo belztu egiten duena, esan nahi duen "antis" hitzetik.

## Jangarritasuna

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

Auricularia cornea antzekoa da, baina azaleko ileak askoz laburragoak dira.

## Sasoia eta lekua

Auricularia nigricans espezie xilofagoa da, normalean zuhaitzen atal hiletan edo eroritako hostozabalen zuhaitzetan hazten da.

### Banaketa eremua

Ameriketan oso hedatua dago, Lousianatik eta Karibeko hegoaldetik Argentinaraino. Ez dago beste leku batzuetan bere existentziaren ezagutzarik. Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ Looney, B. (2013). «Systematics of the genus Auricularia with an emphasis on species from the southeastern United States.». North American Fungi. ISSN 1937-786X. doi:10.2509/naf2013.008.006..
* ↑ Fang Wu; Ablat Tohtirjap; Long-Fei Fan; Li-Wei Zhou; Renato L. M. Alvarenga; Tatiana B. Gibertoni; Yu-Cheng Dai1 (2021). «Global diversity and updated phylogeny of Auricularia (Auriculariales, Basidiomycota)». Journal of Fungi (en inglés) 7 (11): 933. PMC 8625027. PMID 34829220. doi:10.3390/jof7110933..
* ↑ Auricularia nigricans: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q81165513
* Multimedia: Auricularia nigricans / Q81165513
# Berrozpin I

Berrozpin I Errenterian dagoen trikuharri bat da, Txoritokietako Estazio Megalitikoan. Inguruko kareharri eta hareharriekin eraikita dago, eta ez dago argi Neolitokoa edo Brontze Arokoa ote den.

## Aurkikuntza eta indusketa

1990an aurkitu zuen Jaques Blotek. 1999an, Francisco Javier Zumalabek behatu zuen, kanpoko geruza kendu eta neurtu zuen. Suharrizko printza bat aurkitu zuen.

## Deskribapena

Trikuharriak 11 metroko tumulua du inguruan, eta 2 metroko altuera. Ganbarak harlauzak ekialde-mendebalde norabidean ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Eusko Jaurlaritza. Berrozpin I trikuharria. .
* ↑ «BERROZPIN I | Luberri.net» www.luberri.net (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ Aranzadi. «BERROZPIN I» Aranzadi (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ Altuna, J; Armendariz, A; Del Barrio, L; Etxeberria, F.; Mariezkurrena, K; Peñalver, J; Zumalabe, F. (2002). «Aitzetako Txabala» Munibe in: Gipuzkoako Karta Arkeologikoa. I. Megalitoak. (Gipuzkoako Foru Aldundia / Aranzadi Zientzia Elkartea) 15. eranskina ISSN 0027-3414..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q133426546
# Ballygawleyko autobus atentatua

Ballygawleyko autobus atentatua, 1988ko abuztuaren 20ean, Ipar Irlandako gatazkan zehar, Behin-behineko IRAk Ballygawley herritik hurbil dagoen Curr eremuan Britainiar Armadako soldaduak zeramatzan autobus baten aurka burututako bonba bidezko atentatua izan zen.

## Atentatua

Abuztuaren 19 eta 20 arteko gauean autobus baten RAF Aldergrove koarteleko 36 britainiar soldadu Omagh herritik hurbileko base militar batera zeramatzan. Soldaduak Ipar Irlandan 2 urteko zerbitzutik jafa 18 hilabete beteak zituzten, eta orduantxe Ingalaterran oporraldia izatetik bueltan zetozen.
Abuztuaren 20eko 0:30ak aldera, autobusa Ballygawley eta Omag herrien arteko errepidean zihoan. Une hartantxe, IRAkideek errepidean ezarritako 91 kilo semtex lehergailua zuen bonba bat lehertuarazi zuten, bonba lehertuarazteko 300 metro luzeko kable bat erabiliz.
Eztandak autobusa errepidetik 30 metrora altxarazi zuen, soldaduak errepidearen aldameneko hesi eta larreetara jaurtiz. Errepidean 1,8 metro sakoneko kraterra sortu zuen, eta gorputz zatiak eta metal bihurritua eremu zabal batera sakabanatu.
Eztanda gertatu ondoren bertaratu eta atentatuaten bultimei laguntza eskeini zieten aurreneko pertsonen artean Omagh Protestant Boy's musika banda loialistako kideak izan ziren, heurak ere Portadown herrian desfile batean parte hartu ondoren autobusez baizetozten.
8 soldadu hil eta 28 zauritu ziren, hildakoak: Jayson Burfitt (19 urte), Richard Greener (21), Mark Norsworthy (18), Stephen Wilkinson (18), Jason Winter (19), Blair Bishop (19), Alexander Lewis (18) eta Peter Bullock (21).
# Ballygawleyko autobus atentatua

Ballygawleyko autobus atentatua, 1988ko abuztuaren 20ean, Ipar Irlandako gatazkan zehar, Behin-behineko IRAk Ballygawley herritik hurbil dagoen Curr eremuan Britainiar Armadako soldaduak zeramatzan autobus baten aurka burututako bonba bidezko atentatua izan zen.
8 britainiar soldadu hil eta 28 zauritu ziren. Atentatu honen lndorioz, Britainiar Armadak Tyrone konderrian soldaduak ekarri eta eramateko helikopteroak erabiltzen hasi zen.

## Atentatua

Abuztuaren 19 eta 20 arteko gauean autobus baten RAF Aldergrove koarteleko 36 britainiar soldadu Omagh herritik hurbileko base militar batera zeramatzan. Soldaduak Ipar Irlandan 2 urteko zerbitzutik jafa 18 hilabete beteak zituzten, eta orduantxe Ingalaterran oporraldia izatetik bueltan zetozen.
Abuztuaren 20eko 0:30ak aldera, autobusa Ballygawley eta Omag herrien arteko errepidean zihoan. Une hartantxe, IRAkideek errepidean ezarritako 91 kilo semtex lehergailua zuen bonba bat lehertuarazi zuten, bonba lehertuarazteko 300 metro luzeko kable bat erabiliz.
Eztandak autobusa errepidetik 30 metrora altxarazi zuen, soldaduak errepidearen aldameneko hesi eta larreetara jaurtiz. Errepidean 1,8 metro sakoneko kraterra sortu zuen, eta gorputz zatiak eta metal bihurritua eremu zabal batera sakabanatu.
Eztanda gertatu ondoren bertaratu eta atentatuaten bultimei laguntza eskeini zieten aurreneko pertsonen artean Omagh Protestant Boy's musika banda loialistako kideak izan ziren, heurak ere Portadown herrian desfile batean parte hartu ondoren autobusez baizetozten.
8 soldadu hil eta 28 zauritu ziren, hildakoak: Jayson Burfitt (19 urte), Richard Greener (21), Mark Norsworthy (18), Stephen Wilkinson (18), Jason Winter (19), Blair Bishop (19), Alexander Lewis (18) eta Peter Bullock (21).
* Datuak: Q4852130
# Ballygawleyko autobus atentatua

Ballygawleyko autobus atentatua, 1988ko abuztuaren 20ean, Ipar Irlandako gatazkan zehar, Behin-behineko IRAk Ballygawley herritik hurbil dagoen Curr eremuan Britainiar Armadako soldaduak zeramatzan autobus baten aurka burututako bonba bidezko atentatua izan zen.

## Atentatua

Abuztuaren 19 eta 20 arteko gauean autobus baten RAF Aldergrove koarteleko 36 britainiar soldadu Omagh herritik hurbileko base militar batera zeramatzan. Soldaduak Ipar Irlandan 2 urteko zerbitzutik jafa 18 hilabete beteak zituzten, eta orduantxe Ingalaterran oporraldia izatetik bueltan zetozen.
Abuztuaren 20eko 0:30ak aldera, autobusa Ballygawley eta Omag herrien arteko errepidean zihoan. Une hartantxe, IRAkideek errepidean ezarritako 91 kilo semtex lehergailua zuen bonba bat lehertuarazi zuten, bonba lehertuarazteko 300 metro luzeko kable bat erabiliz.
Eztandak autobusa errepidetik 30 metrora altxarazi zuen, soldaduak errepidearen aldameneko hesi eta larreetara jaurtiz. Errepidean 1,8 metro sakoneko kraterra sortu zuen, eta gorputz zatiak eta metal bihurritua eremu zabal batera sakabanatu.
Eztanda gertatu ondoren bertaratu eta atentatuaten bultimei laguntza eskeini zieten aurreneko pertsonen artean Omagh Protestant Boy's musika banda loialistako kideak izan ziren, heurak ere Portadown herrian desfile batean parte hartu ondoren autobusez baizetozten.
8 soldadu hil eta 28 zauritu ziren, hildakoak: Jayson Burfitt (19 urte), Richard Greener (21), Mark Norsworthy (18), Stephen Wilkinson (18), Jason Winter (19), Blair Bishop (19), Alexander Lewis (18) eta Peter Bullock (21).

## Ondorioak

Behin-behineko IRAren Ekialdeko Tyroneko Brigadak atentatu honen ardura aldarrikatu zuen.
8 britainiar soldadu hil eta 28 zauritu ziren. Atentatu honen ondorioz, Britainiar Armadak Tyrone konderrian soldaduak ekarri eta eramateko helikopteroak erabiltzen hasi zen.
* Datuak: Q4852130
# Aitaren Eguna

Aitaren Eguna munduko herri anitzetan urtero aiten ohorez ospatzen den eguna da. Europako herrialde katolikoetan, martxoaren 19an, San Joseren egunean. Erdi Arotik aurrera ospatzen dute, eta handik Latinoamerikara zabaldu zen. Ameriketako Estatu Batuetan eta Afrika, Asia nahiz Amerikako beste hainbat estatu burujabetan, berriz, ekaineko hirugarren igandean ospatzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Padres por horas» Faro de Vigo 2010-5-19.
* ↑ (Ingelesez) Schmidt, Leigh Eric. (1997). Consumer Rites: The Buying and Selling of American Holidays. Princeton University Press, 279 or. ISBN 0691017212. OCLC .256735309.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q134847
* Multimedia: Father's Day / Q134847
# Ballygawleyko autobus atentatua

Ballygawleyko autobus atentatua, 1988ko abuztuaren 20ean, Ipar Irlandako gatazkan zehar, Behin-behineko IRAk Ballygawley herritik hurbil dagoen Curr eremuan Britainiar Armadako soldaduak zeramatzan autobus baten aurka burututako bonba bidezko atentatua izan zen.

## Atentatua

Abuztuaren 19 eta 20 arteko gauean autobus baten RAF Aldergrove koarteleko 36 britainiar soldadu Omagh herritik hurbileko base militar batera zeramatzan. Soldaduak Ipar Irlandan 2 urteko zerbitzutik jafa 18 hilabete beteak zituzten, eta orduantxe Ingalaterran oporraldia izatetik bueltan zetozen.
Abuztuaren 20eko 0:30ak aldera, autobusa Ballygawley eta Omag herrien arteko errepidean zihoan. Une hartantxe, IRAkideek errepidean ezarritako 91 kilo semtex lehergailua zuen bonba bat lehertuarazi zuten, bonba lehertuarazteko 300 metro luzeko kable bat erabiliz.
Eztandak autobusa errepidetik 30 metrora altxarazi zuen, soldaduak errepidearen aldameneko hesi eta larreetara jaurtiz. Errepidean 1,8 metro sakoneko kraterra sortu zuen, eta gorputz zatiak eta metal bihurritua eremu zabal batera sakabanatu.
Eztanda gertatu ondoren bertaratu eta atentatuaten bultimei laguntza eskeini zieten aurreneko pertsonen artean Omagh Protestant Boy's musika banda loialistako kideak izan ziren, heurak ere Portadown herrian desfile batean parte hartu ondoren autobusez baizetozten.
8 soldadu hil eta 28 zauritu ziren, hildakoak: Jayson Burfitt (19 urte), Richard Greener (21), Mark Norsworthy (18), Stephen Wilkinson (18), Jason Winter (19), Blair Bishop (19), Alexander Lewis (18) eta Peter Bullock (21).

## Ondorioak

Behin-behineko IRAren Ekialdeko Tyroneko Brigadak atentatu honen ardura aldarrikatu zuen.
8 britainiar soldadu hil eta 28 zauritu ziren. Atentatu honen ondorioz, Britainiar Armadak Tyrone konderrian soldaduak ekarri eta eramateko helikopteroak erabiltzen hasi zen.
Atentatu hau jazo eta bi hilabetera, Britainiar Gobernuak hedabideetako ahots zentsura ezarri zuen, honen ondorioz britainiar telebista kate eta irratietan Sinn Féin alderdi politikoa eta Behin-behineko IRAkideen ahotsak emititzea debekatu zen.
* Datuak: Q4852130
# Ballygawleyko autobus atentatua

Ballygawleyko autobus atentatua, 1988ko abuztuaren 20ean, Ipar Irlandako gatazkan zehar, Behin-behineko IRAk Ballygawley herritik hurbil dagoen Curr eremuan Britainiar Armadako soldaduak zeramatzan autobus baten aurka burututako bonba bidezko atentatua izan zen.

## Atentatua

Abuztuaren 19 eta 20 arteko gauean autobus batek RAF Aldergrove koarteleko 36 britainiar soldadu Omagh herritik hurbileko base militar batera zeramatzan. Soldaduak Ipar Irlandan 2 urteko zerbitzutik jafa 18 hilabete beteak zituzten, eta orduantxe Ingalaterran oporraldia izatetik bueltan zetozen.
Abuztuaren 20eko 0:30ak aldera, autobusa Ballygawley eta Omag herrien arteko errepidean zihoan. Une hartantxe, IRAkideek errepidean ezarritako 91 kilo semtex lehergailua zuen bonba bat lehertuarazi zuten, bonba lehertuarazteko 300 metro luzeko kable bat erabiliz.
Eztandak autobusa errepidetik 30 metrora altxarazi zuen, soldaduak errepidearen aldameneko hesi eta larreetara jaurtiz. Errepidean 1,8 metro sakoneko kraterra sortu zuen, eta gorputz zatiak eta metal bihurritua eremu zabal batera sakabanatu.
Eztanda gertatu ondoren bertaratu eta atentatuaten bultimei laguntza eskeini zieten aurreneko pertsonen artean Omagh Protestant Boy's musika banda loialistako kideak izan ziren, heurak ere Portadown herrian desfile batean parte hartu ondoren autobusez baizetozten.
8 soldadu hil eta 28 zauritu ziren, hildakoak: Jayson Burfitt (19 urte), Richard Greener (21), Mark Norsworthy (18), Stephen Wilkinson (18), Jason Winter (19), Blair Bishop (19), Alexander Lewis (18) eta Peter Bullock (21).

## Ondorioak

Behin-behineko IRAren Ekialdeko Tyroneko Brigadak atentatu honen ardura aldarrikatu zuen.
8 britainiar soldadu hil eta 28 zauritu ziren. Atentatu honen ondorioz, Britainiar Armadak Tyrone konderrian soldaduak ekarri eta eramateko helikopteroak erabiltzen hasi zen.
Atentatu hau jazo eta bi hilabetera, Britainiar Gobernuak hedabideetako ahots zentsura ezarri zuen, honen ondorioz britainiar telebista kate eta irratietan Sinn Féin alderdi politikoa eta Behin-behineko IRAkideen ahotsak emititzea debekatu zen.
* Datuak: Q4852130
# Aitaren Eguna

Aitaren Eguna munduko herri anitzetan urtero aiten ohorez ospatzen den eguna da. Europako herrialde katolikoetan (hala nola Espainiako Erresuman), martxoaren 19an, San Joseren egunean, ospatzen dute Erdi Aroz geroztik. Ameriketako Estatu Batuetan eta Afrika, Asia, Amerika nahiz Europako beste hainbat estatu burujabetan (hala nola Frantziako Errepublikan), berriz, ekaineko hirugarren igandean ospatzen dute. Aitaren Eguna ospatzeko badira beste hainbat data ere, munduan zehar.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Padres por horas» Faro de Vigo 2010-5-19.
* ↑ (Ingelesez) Schmidt, Leigh Eric. (1997). Consumer Rites: The Buying and Selling of American Holidays. Princeton University Press, 279 or. ISBN 0691017212. OCLC .256735309.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q134847
* Multimedia: Father's Day / Q134847
# Aizkorriko Estazio Megalitikoa

Aizkorriko Estazio Megalitikoa. Aztarna megalitiko asko ikus daiteke Aizkorriko mendilerroan. Guztira hamar dira ezagutzen direnak. Dena dela, gehiago ere egon daiteke. Lurralde honetan Gipuzkoak gailur altuenak daude baina trikuharriak, salbuespen baten bat eginez, 1.100 metrotan daude.

## Historiaurreko monumentuak

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Inguru honetan sukarriz egindako tresna asko agertzen dira eta horrek inguru honek izan zuen aktibitatea adierazten du. Gaur egun ere artzaintza trasumantearen presentzia handia da.

## Kokapen geografikoa

Geografikoki Aizkorriko mendilerroan daude, funtsean Urbian. Udalerri hauetan daude monumentuak: Gipuzkoa eta Arabako Partzuergoak, Idiazabal, Segura eta Zegama.

## Sailkatutako monumentuak

Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak

Guztira zazpi:
* Aizkorritxo
* Artzanburu
* Gorostiaran Mendebalde
* Kalparmuñobarrena
* Pagarreta
* Pagobakoitza
* Pagomakor

### Tumuluak

Guztira hiru:
* Gorostiaran Ekialde
* Malla
* Lizarrateko tumulua

### Menhir

Guztira bat:
* Zorrotzarri

## Egoera legala

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan 10 monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ Aranzadi. «AIZKORRITXO» Aranzadi (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ Aranzadi. «ARTZANBURU» Aranzadi (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ Aranzadi. «GOROSTIARAN MENDEBALDEA» Aranzadi (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ Aranzadi. «KALPARMUÑOBARRENA» Aranzadi (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ Aranzadi. «PAGARRETA» Aranzadi (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ Aranzadi. «PAGOBAKOITZA» Aranzadi (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ Aranzadi. «PAGOMAKOR» Aranzadi (Noiz kontsultatua: 2025-03-19).
* ↑ https://www.euskadi.eus/y22-bopv/es/bopv2/datos/2003/07/0303997a.pdf

## Kanpo estekak

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Kultura Ondarearen Zentroa.
* Datuak: Q61070820