# Maria José Estanco

Maria José Brito Estanco Machado da Luz (Loulé, 1905eko martxoaren 26a – Lisboa, 1999ko abuztuaren 30a) portugaldar arkitektoa, irakaslea, emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea eta bakezalea izan zen, eta Portugalen arkitekturan graduatu zen lehen emakumea.

## Ibilbidea

Estanco São Clemente parrokian jaio zen, Louleko kontzejuan, Algarven. Maria da Conceição de Brito Estanco izan zuen ama eta Joaquim Francisco do Estanco aita. Bigarren hezkuntzako irakasle hasi zen, eta ondoren Lisboako Arte Ederren Akademiako Pintura ikastaroan sartu zen.
21 urte zituenean amarekin Brasilera egin zuen bidaia batean, Mariliaren jaiotzaren lekuko izan zen Estanco, São Paulo estatuaren barneko hiri berri bat. Hori dela eta, Lisboara itzuli zenean, pintura ikastaroa utzi eta arkitekturan matrikulatzea erabaki zuen, ikasturteko emakume bakarra izanik.
Arkitektura ikasketak 1935ean amaitu zituen eta 1942an bere karrera amaierako proiektua defendatu zuen, "Lorategi eskola bat Algarven", arkitekto titulua lortu zuen lehen emakume portugaldarra bihurtuz. Lorpen hori Portugalgo egunkari nazionaletan argitaratu zen, O Séculon, eta Arquitectura Portuguesa e Cerâmica e Constructação aldizkariaren azalean, zeinak bere proiektua argitaratu baitzuen. Urtebete geroago, Maria Jose Marques da Silvak Portoko Unibertsitatean lortu zuen arkitekto titulua, unibertsitate hartan titulu hori eskuraru zuen lehen emakumea izanik.
Ikasketetan arrakasta izan zuen arren, eta 1942an Arkitektura Ikasle Onenaren saria irabazi arren, Estanco ez zen inoiz arkitekto jardutera iritsi, ordura arte gizonezkoek betetzen zuten lanbide batean emakume batek aritzeko zituen errezeloen ondorioz. Egunkarietan karikaturizatua izatera ere iritsi zen. Hori dela eta, bere bizitza irakaskuntzan eman zuen zenbait eskola eta ikastetxetan, hala nola D ikastetxean. Filipa de Lencastre, Maria Amélia Vaz de Carvalho, Passos Manuel eta Odivelas Institutuan. Marrazketa eta pintura eskolak ere eman zizkien, doan, Linhó-ko presondegiko presoei.
1930eko apirilaren 12an, Raimundo Machado da Luz (1903-1985) margolari neorrealistarekin ezkondu zen, eta seme bat izan zuten 1942ko apirilaren 26an. Manuel José Estanco Machado da Luz arkitektoa eta zinema-kritikaria izan zen. 1997ko irailaren 12an hil zen, eta emozionalki markatu zuen horrek. Estanco bi urte geroago hil zen Lisboan, 1999ko abuztuaren 30ean.

## Aintzatespenak

* 1942an, Estanco arkitektura-ikasle onena izendatu zuten Lisboako Arte Ederren Akademian.
* Bost hamarkada geroago, Emakumeen Mugimendu Demokratikoaren Ohorezko Saria jaso zuen.
* 2009an, Lisboako hiriak kale bat jarri zuen bere izenarekin, Rua Maria Jose Estanco, Azinhaga da Torre do Fato eta Rua Prista Monteiroren artean kokatua, Carnide parrokian (Lisboa).

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 Mariz, Paulo. (2 de marzo de 2018). Maria José Estanco – a primeira mulher arquiteta portuguesa, algarvia e louletana. .
* 1 2 3 4 5 6 7 «Maria José Estanco - Mulheres de Abril» MDM - Movimento Democrático de Mulheres.
* 1 2 3 «Arq'a - Arq|a - “A SENHORA ARQUITECTO”: MARIA JOSÉ ESTANCO» www.revarqa.com.
* ↑ «Um jardim-escola no Algarve» Arquitectura Portuguesa e Cerâmica e Edificação.
* ↑ «U. Porto - University of Porto Famous Alumni: Maria José Marques da Silva» sigarra.up.pt.
* ↑ Pinto, Mariana Correia. «Mulheres na Arquitectura: um colectivo para combater a invisibilidade delas na profissão» PÚBLICO.
* ↑ «ABC CINECLUBE: Colóquio de Homenagem a Manuel Machado da Luz» ABC CINECLUBE sábado, outubro 06, 2007.
* ↑ «A Rua da 1ª licenciada em arquitetura em Portugal» Toponímia de Lisboa 27 de marzo de 2015.