OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ida Annah Ryan

Ida Annah Ryan (Waltham, Maine, Ameriketako Estatu Batuak, 1873ko azaroaren 4a - Orlando, Florida, 1950) estatubatuar atkitektoa izan zen. Berak, Isabel Robertsekin batera, emakumez osatutako arkitekturako lehen estudioetako bat sortu zuen.

## Lehen urteak

Albert Morse Ryan eta Carrie S. Jamesonen alaba izan zen. 4 anai-arreba izan zituen. Waltham High School-en (Waltham Bigarren Hezkuntza) graduatu zen. Waltham Bigarren Hezkuntzan eman zituen urteetan, Ryanek lehenengo aldiz diseinu arkitektonikoa ikastea erakarri zuen.
1892an, Ida A. Ryan Massachusettseko Arte Eskola Normalean (orain Massachusettseko Arte eta Diseinu Eskola) hasi zen ikasten. Eskola hori 1873an sortua zen, Massachusettseko 1870eko Marrazketa Legea babesteko asmoz,
1873an sortu zen, 1870eko Massachusettseko Marrazketa Legea babesteko asmoz, eskola publikoetarako marrazketa-maisuak emanez eta artista profesionalak, diseinatzaileak eta arkitektoak prestatuz.. 1894an Oinarrizko Marrazketa eta Eraikuntza Arte eta Diseinuko diploma jaso zuen (Geometria Deskriptiboa, Makinen Marrazketa-Eraikuntza eta Diseinu Arkitektonikoa barne hartzen dituena).
Ida Annah Ryan Massachusetts Institute of Technology (MIT) institutuko ikasle bikaina izan zen. 1906an, MITen Arkitekturako master titulua jaso zuen lehen emakumea izan zen, eta Estatu Batuetan Arkitekturako Maisutza titulua jaso zuen lehen emakumea.

## Ibilbidea

Gainera, Cleofan-eko kide izan zen, 1890ean sortutako MIT-eko, Waltham Equal Suffrage League-ko eta Political Equality Association of Massachusetts-eko ikasle emakumeentzako lehen klubekoa. AEBak Lehen Mundu Gerran sartu zirenean, Ryanek bere zerbitzuak eskaini zizkion gobernuari eta Gerra Departamentuan lan egin zuen lehen emakumea izan zen. Geroago, gerrak eragindako eraikuntzaren gainbeheraren ondorioz, Florida Centralera joan zen bizitzera, eta bere estudio propioa sortu zuen Orlandon. Hala, hiri horretako lehen arkitekto bihurtu zen. Handik gutxira, Frank Lloyd Wrightekin lan egin zuen Isabel Robertsekin elkartu zen.

## Lanak

Ryan & Robertsek etxebizitza eta eraikin enblematikoak diseinatu zituzten Orlandon eta Floridako beste hiri batzuetan. Bere lanik garrantzitsuenen artean honako hauek daude: Eliza Unitarioa (Orlando, 1920), Beteranoen Oroimenezko Liburutegia (St. Cloud, 1922), Amherst apartamentuak (St. Cloud, 1921-1922), St. Cloud (1923), Ryan & Roberts etxea (Orlando, 1920-1924), Fisk Ehorztetxearen kapera (St. Cloud, 1925), Pennsylvania Hotela (St. Cloud, 1925), Banco Popularren eraikina (St. Cloud, 1925), Ross E Lehen Hezkuntzako Eskola. Jeffries (St. Cloud, c. 1926), Lester M. Austin (Winter Garden, 1927) eta Matilda A. Fraser egoitza (Orlando, 1929). Gaur egun, bizitegi- eta merkataritza-lan asko kontserbatzen dira, jabeak jabetu baitira zein garrantzitsuak izan ziren emakume horiek arkitekturaren alorrean egin zituzten ekarpenak.
Ryan eta Robertsek aurrera egin zuten eta elkarrekin lanean jarraitu zuten 1940ko hamarkadara arte.
Aintzatespena
* 1907an, MITen bidaia-beka jaso zuen, Arkitektura Sailak egresatuei ematen zien saririk handiena.

## Ikus, gainera

* Emakumeak arkitekturan

## Kanpo estekak

* Txantiloi:Udua
# Palomaresko istripu nuklearra

Palomaresko istripu nuklearra edo Palomaresko gertakaria 1966ko urtarrilaren 17an gertatu zen, noiz Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadaren B-52G hegazkin bonbaketari batek eta KC-135 hegazkin zisterna batek Mediterraneo gainean elkarrekin talka egin zutenean. Bere erregaiak eztanda egin zuelarik, KC-135 hegazkina guztiz suntsitu zen, eta eskifaiako lau kideak hil ziren. B-52G hegazkina, berriz, bitan zatitu zen, eta eskifaiako zazpi lagunetatik lau hil ziren.
B-52Gak zeramatzan Mk28 motako lau hidrogenozko bonbetatik hiru lurrean agertu ziren Palomaresen, Cuevas del Almanzora udalerriko arrantzale-herrixka batean. Bonba horietako biren lehergai ez-nuklearrak inpaktuaren ondorioz eztanda egin zuten, eta bi kilometro karratuko eremua plutonioz kutsatu zen. Laugarrena Mediterraneoan erori eta, bi hilabete erdiko bilaketaren ostean, estatubatuar armadak osorik berreskuratu zuen.
Garai horretan Manuel Fraga Espainiako Informazio eta Turismo ministroa zen. Ministroak, urak kutsatuta ez zeudela erakusteko asmotan, Angier Biddle Duke AEBetako enbaxadorearekin batera Palomaresen bainatu zelako itxura egin zuen. Egiaz, Almeriako beste hondartza batean bainatu zen, Palomaresek erradiazio maila arriskutsua baitzuen; eta halaxe jarraitzen du gaur egun ere, istripuaz geroztik Palomaresko hondartza hondakin erradioaktiboen legez kanpoko biltegia baita, kutsatutako 50.000 metro kubo lurrekin.

## Erreferentziak

* ↑ Hayes, Ron. (2007-1-17). «H-bomb incident crippled pilot's career» Palm Beach Post.
* ↑ Maydew, Randall C.. (1997). America's Lost H-Bomb: Palomares, Spain, 1966. Sunflower University Press ISBN 978-0-89745-214-4..
* ↑ Long, Tony. (2008-1-17). «Jan. 17, 1966: H-Bombs Rain Down on a Spanish Fishing Village» WIRED.
* ↑ EiTB. (2012-1-16). Manuel Fraga zendu da. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Sánchez-Ocaña, María José Pintor. (2018-10-28). «Fraga no se bañó en Palomares y la playa de Almería sigue radiactiva - Diario16» Diario16 (Noiz kontsultatua: 2018-10-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113382
* Multimedia: 1966 Palomares B-52 crash / Q113382
# René Strehler

René Strehler, (Affoltern am Albis, Zürich kantonamendua, 1934ko apirilaren 13a) pistako eta errepideko txirrindulari suitzar ohia da, profesionala 1955etik 1962ra.

## Taldeak

60ko eta 70eko hamarkadetan, txirrindulari suitzarrek baimen berezia zeukaten denboraldi berean talde bat baino gehiagotan aritzeko, bata Suitzan bertan eta besteak Suitzatik kanpo, nazioarteko probetan parte hartzeko.
* 1955 : Condor
* 1955 : Allegro
* 1955 : Van Hauwaert - Maes
* 1956 : Allegro
* 1956 : Faema - Guerra
* 1957 : Tebag
* 1957 : Faema - Guerra
* 1958 : Mondia - Ignis
* 1958 : Molteni
* 1958 : Faema - Guerra
* 1959 : Mondia
* 1960 : Flandria - Wiel's
* 1961 : Allegro - Fynsec
* 1961 : Helyett - Fynsec - Hutchinson
* 1961 : Blanchard Pochat Alpal
* 1962 : Independentea

## Palmaresa

1953
* Suitzako errepideko txapelketa amateur
1955
* Romandiako Tourra eta 2 etapa
* Suitzako Itzuliko etapa 1
* 7. Züricheko txapelketan
1956
* 3. Romandiako Tourrean eta etapa 1
* 7. Suitzako Itzulian eta 3 etapa
1957
* 5. Züricheko txapelketan
* 10. Romandiako Tourrean
1958
* 10. Milan-San Remon
1960
* Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Berna-Geneva
* Suitzako Ipar-mendebaldeko Tourra
* 3. Suitzako Itzulian
1961
* 9. Züricheko txapelketan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzulia | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | 37. | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | UT | - | - | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | - | - | - | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

### Pistako palmaresa
#### Munduko txapelketak

1955
* 2. Munduko Jazarpen txapelketan

#### Suitzako txapelketak

1952
* Suitzako taldekako Jazarpen txapelketa amateur (Peter Tiefenthaler eta Edy Vontobelekin)
1953
* Suitzako Jazarpen txapelketa amateur
1954
* Suitzako Jazarpen txapelketa amateur
1955
* Suitzako Jazarpen txapelketa
1956
* Suitzako Jazarpen txapelketa
1957
* Suitzako Jazarpen txapelketa

## Kanpo estekak

* René Strehler - ProCyclingStats
* Datuak: Q175994
# René Strehler

René Strehler, (Affoltern am Albis, Zürich kantonamendua, 1934ko apirilaren 13a) pistako eta errepideko txirrindulari suitzar ohia da, profesionala 1955etik 1962ra.

## Taldeak

60ko eta 70eko hamarkadetan, txirrindulari suitzarrek baimen berezia zeukaten denboraldi berean talde bat baino gehiagotan aritzeko, bata Suitzan bertan eta besteak Suitzatik kanpo, nazioarteko probetan parte hartzeko.
* 1955 : Condor
* 1955 : Allegro
* 1955 : Van Hauwaert - Maes
* 1956 : Allegro
* 1956 : Faema - Guerra
* 1957 : Tebag
* 1957 : Faema - Guerra
* 1958 : Mondia - Ignis
* 1958 : Molteni
* 1958 : Faema - Guerra
* 1959 : Mondia
* 1960 : Flandria - Wiel's
* 1961 : Allegro - Fynsec
* 1961 : Helyett - Fynsec - Hutchinson
* 1961 : Blanchard Pochat Alpal
* 1962 : Independentea

## Palmaresa

1953
* Suitzako errepideko txapelketa amateur
1955
* Romandiako Tourra eta 2 etapa
* Suitzako Itzuliko etapa 1
* 7. Züricheko txapelketan
1956
* 3. Romandiako Tourrean eta etapa 1
* 7. Suitzako Itzulian eta 3 etapa
1957
* 5. Züricheko txapelketan
* 10. Romandiako Tourrean
1958
* 4. Lau Kantonamenduetako Itzulian
* 10. Milan-San Remon
1960
* Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Berna-Geneva
* Suitzako Ipar-mendebaldeko Tourra
* 3. Suitzako Itzulian
1961
* 9. Züricheko txapelketan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzulia | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | 37. | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | UT | - | - | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | - | - | - | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

### Pistako palmaresa
#### Munduko txapelketak

1955
* 2. Munduko Jazarpen txapelketan

#### Suitzako txapelketak

1952
* Suitzako taldekako Jazarpen txapelketa amateur (Peter Tiefenthaler eta Edy Vontobelekin)
1953
* Suitzako Jazarpen txapelketa amateur
1954
* Suitzako Jazarpen txapelketa amateur
1955
* Suitzako Jazarpen txapelketa
1956
* Suitzako Jazarpen txapelketa
1957
* Suitzako Jazarpen txapelketa

## Kanpo estekak

* René Strehler - ProCyclingStats
* Datuak: Q175994
# René Strehler

René Strehler, (Affoltern am Albis, Zürich kantonamendua, 1934ko apirilaren 13a) pistako eta errepideko txirrindulari suitzar ohia da, profesionala 1955etik 1962ra.

## Taldeak

60ko eta 70eko hamarkadetan, txirrindulari suitzarrek baimen berezia zeukaten denboraldi berean talde bat baino gehiagotan aritzeko, bata Suitzan bertan eta besteak Suitzatik kanpo, nazioarteko probetan parte hartzeko.
* 1955 : Condor
* 1955 : Allegro
* 1955 : Van Hauwaert - Maes
* 1956 : Allegro
* 1956 : Faema - Guerra
* 1957 : Tebag
* 1957 : Faema - Guerra
* 1958 : Mondia - Ignis
* 1958 : Molteni
* 1958 : Faema - Guerra
* 1959 : Mondia
* 1960 : Flandria - Wiel's
* 1961 : Allegro - Fynsec
* 1961 : Helyett - Fynsec - Hutchinson
* 1961 : Blanchard Pochat Alpal
* 1962 : Independentea

## Palmaresa

1953
* Suitzako errepideko txapelketa amateur
1955
* Romandiako Tourra eta 2 etapa
* Suitzako Itzuliko etapa 1
* 7. Züricheko txapelketan
1956
* 3. Romandiako Tourrean eta etapa 1
* 7. Suitzako Itzulian eta 3 etapa
1957
* 5. Züricheko txapelketan
* 10. Romandiako Tourrean
1958
* 4. Lau Kantonamenduetako Itzulian
* 10. Milan-San Remon
1960
* Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Berna-Geneva
* Suitzako Ipar-mendebaldeko Tourra
* 3. Suitzako Itzulian
1961
* 7. Lau Kantonamenduetako Itzulian
* 9. Züricheko txapelketan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzulia | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | 37. | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | UT | - | - | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | - | - | - | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

### Pistako palmaresa
#### Munduko txapelketak

1955
* 2. Munduko Jazarpen txapelketan

#### Suitzako txapelketak

1952
* Suitzako taldekako Jazarpen txapelketa amateur (Peter Tiefenthaler eta Edy Vontobelekin)
1953
* Suitzako Jazarpen txapelketa amateur
1954
* Suitzako Jazarpen txapelketa amateur
1955
* Suitzako Jazarpen txapelketa
1956
* Suitzako Jazarpen txapelketa
1957
* Suitzako Jazarpen txapelketa

## Kanpo estekak

* René Strehler - ProCyclingStats
* Datuak: Q175994
# René Strehler

René Strehler, (Affoltern am Albis, Zürich kantonamendua, 1934ko apirilaren 13a) pistako eta errepideko txirrindulari suitzar ohia da, profesionala 1955etik 1962ra.

## Taldeak

60ko eta 70eko hamarkadetan, txirrindulari suitzarrek baimen berezia zeukaten denboraldi berean talde bat baino gehiagotan aritzeko, bata Suitzan bertan eta besteak Suitzatik kanpo, nazioarteko probetan parte hartzeko.
* 1955 : Condor
* 1955 : Allegro
* 1955 : Van Hauwaert - Maes
* 1956 : Allegro
* 1956 : Faema - Guerra
* 1957 : Tebag
* 1957 : Faema - Guerra
* 1958 : Mondia - Ignis
* 1958 : Molteni
* 1958 : Faema - Guerra
* 1959 : Mondia
* 1960 : Flandria - Wiel's
* 1961 : Allegro - Fynsec
* 1961 : Helyett - Fynsec - Hutchinson
* 1961 : Blanchard Pochat Alpal
* 1962 : Independentea

## Palmaresa

1953
* Suitzako errepideko txapelketa amateur
1955
* Romandiako Tourra eta 2 etapa
* Suitzako Itzuliko etapa 1
* 7. Züricheko txapelketan
1956
* 3. Romandiako Tourrean eta etapa 1
* 7. Suitzako Itzulian eta 3 etapa
1957
* 5. Züricheko txapelketan
* 10. Romandiako Tourrean
1958
* 4. Lau Kantonamenduetako Itzulian
* 10. Milan-San Remon
1960
* Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Berna-Geneva
* Suitzako Ipar-mendebaldeko Tourra
* 3. Suitzako Itzulian
1961
* 7. Lau Kantonamenduetako Itzulian
* 9. Züricheko txapelketan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzulia | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 |
| Italiako Giroa | - | - | UT | - | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - | - | - | 37. | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | - | - | - | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

### Pistako palmaresa
#### Munduko txapelketak

1955
* 2. Munduko Jazarpen txapelketan

#### Suitzako txapelketak

1952
* Suitzako taldekako Jazarpen txapelketa amateur (Peter Tiefenthaler eta Edy Vontobelekin)
1953
* Suitzako Jazarpen txapelketa amateur
1954
* Suitzako Jazarpen txapelketa amateur
1955
* Suitzako Jazarpen txapelketa
1956
* Suitzako Jazarpen txapelketa
1957
* Suitzako Jazarpen txapelketa

## Kanpo estekak

* René Strehler - ProCyclingStats
* Datuak: Q175994
# Iruten ari nuzu

Iruten ari nuzu Baigorri aldeko euskal kanta tradizionala da, 1921ean argitaratu zen Gure Herria kantutegian.

## Bertsioak

Abeslari eta musikari ospetsuk jo eta kantatu dute, 10 baino gehiago dira plazaratu diren grabazioak. Akelarre taldeak 1972an plazaratu zuen bertsio bat. Mocedades taldeak Kantaldia diskoan abestu zuen 1978 urtean. Geroago Maite Idirinek (1988), Beñat Axiarik (2000), Oskorrik (2004), Kepa Junkerak (2008, Miguel Boséren ahotsez), Behi Bideko Andere Xuriek (2014), Kalakan taldeak (Lamin 2017an, Elementuak II 2019an, eta Euskadiko orkestrarekin 2021ean) eta Hibai Etxebarriak (2018) ere horren bertsioak plazaratu dituzte.

## Hitzak

Badaude "Iruten ari nuzu" doinuarekin zenbait bertsio. Horra pare bat:
    Iruten ari nuzu
    kilua gerrian
    ardura dudalarik
    nigarra begian
    Alde nere leihotik
    zalduna bazara
    piztuko dut argizaria
    oinezkoarentzat
    Morroia babesten dut
    nere maitasunez
    maizterraren zilarrak
    ez naute itsutzen
__________
    Iruten ari nuzu,
    kilua gerrian
    ardura dudalarik
    nigarra begian.
    Nigar egiten duzu
    oi suspirarekin
    kontsolaturen zira
    oi denborarekin.
    Ezkon mina dudala
    zuk omen diozu
    ez dut amore minik,
    gezurra diozu.
    Jendek erraiten dute
    hala ez dena franko
    ene maite pollita,
    zure ta enetako.
    Ezkon mina dutenak
    seinale dirade:
    matel-hezurrak idor,
    koloriak berde.

## Erreferentziak

* ↑ «Euskal kantutegia - Eusko Ikaskuntza» www.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).
* ↑ «Iruten ari nuzu» EKE (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
* ↑ «Akelarre Sorta Bat» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).
* ↑ Mocedades. Mocedades Iruten. Francisco Javier Luna -Youtube (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
* ↑ Idirin, Maite. (1988). «Euskal Kamerata» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
* ↑ «Leitza larrea» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
* ↑ «Oskorri & The Pub Ibiltaria 8» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
* ↑ Junkera, Kepa. (2008). «Etxea» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
* ↑ «Gure etxen badira...» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).
* ↑ «Lamin» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).
* ↑ «Elementuak II» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).
* ↑ «Kalakan eta Euskadiko Orkestra» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).
* ↑ Etxebarria, Hibai. (2018). «Agian bihar» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
* ↑ «Bilaketa Badok.eus atarian: Iruten ari nuzu» Badok (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
* ↑ «irun: 1 du aditza. Ehuntzeko gaia hari bihurtu. Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-12).
* ↑ «khilu, Orotariko Euskal Hiztegia - Bilaketa orokorra» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-11).
* ↑ «kilo - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-11).

## Kanpo estekak

* BAIONAN KANTUZ - IRUTEN ARI NUZU Bideoa - 27 sept 2014. Baiona Kantuz - Youtube (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).
* Datuak: Q16517715
# Domenjón Gonzalez Andia

Domenjón Gonzalez Andia (Tolosa, Gipuzkoa, ? - Zumaia, Gipuzkoa, 1489ko azaroaren 18a) XV. mendeko politika-gizon gipuzkoarra izan zen.

## Biografia

Hainbat unibertsitatetan legeak ikasi ondoren, Gipuzkoako Batzar Nagusietako kide izendatu zuten. Gero, Joan II.aren eta Errege-erregina Katolikoen zerbitzuan egon zen, baina gorte haietako giro eta azpikeriak gogokoak ez izanez, kargu horiek utzi egin zituen.
Gipuzkoako enbaxadorea Ingalaterran, ospe handia lortu zuen bere garaiko nazioarteko diplomazian. Postu hartan Ingalaterra eta Gipuzkoaren arteko itunak negoziatu zituen, horien artean 1474ko Elkarrekiko indemnizazio ituna (Convenio de recíprocas indemnizaciones) izenekoa. Eduardo IV.ak Order of the Garter delakoaren kide izendatu zuen, Frantziako Luis XI.aren kontrako gerran Andiak ekarritako laguntzagatik.
Ermandadeentzat garrantzirik handieneko gizonetako bat izan zen, Oñaz eta Ganboa leinuen arteko guduetan murgildua zegoen Gipuzkoa hartan. Izan ere, Batzarretako Eskribau Nagusi eta Esportazioko alkatea izendaturik, lotura eman zion Ermandadeari, eta alderdiei buru egiteko zeregin hartan gipuzkoar herritarrak bere inguruan bildu zituen. Alderdikerien gaineko Gipuzkoa moldatu zuen gizon hau herriaren oroimenean txertaturik geratu zen, onbera eta, aldi berean, ausart erakusten duten garaiko bertso hauetan ikus daitekeenez: Sagarra eder gezatea / gerriyan ere ezpatea /Domenjon de Andia / Gipuzkoako erregia.

## Kaleak

Donostia hiriak kale bat du Erdialdean haren omenez: Andia kalea.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Getaria (argipena)

Getaria Euskal Herriko bi herriren izena da:
* Getaria: Gipuzkoako kostaldeko udalerria.
* Getaria: Lapurdiko kostaldeko udalerria.
# Oscillatoria

Oscillatoria zianobakterioen genero bat da, hots, landareen fotosintesia burutzen duten prokarioto autotrofoen genero bat.
Genero honetako bakterioak mugikorrak dira eta ur gezatan bizi dira.
Harizpiak edo filamentuak dituzte zianobakterio hauek. Forma haritsu hauetan zelulak plano berean erdibiditzen dira. Harizpietan zelulak septuez banatuta daude.
Harizpi horiek puska daitezke eta harizpi bakar batetik bi harizpi agertu. Hormogonio izeneko egitura batzuk agertzen dira orduan, filamentu berriak sortuko dituztenak.
Oscillatoria generoko mikrobioek mugimendu berezia dute. Ez dituzte zilioak edo flageloak. Beren ardatzaren inguruko errotazio-mugimendua dute, bere harizpiek dardara egiten dutela irudikatuz. Mugimendu berezi honek izena ematen die prokarioto hauen generoari.
Fikotoxinak sortzen dituztenez, beren hazkuntza kaltegarria izan daiteke hainbat organismorentzat.

## Erreferentziak

* ↑ Madigan M.T., Martinko J.M., Parker J. Brock Mikroorganismoen biologia (2007) E.H.U-ak euskaratua: 525 orr. ISBN: 978-84-9860-026-1.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q141259
* Multimedia: Oscillatoria / Q141259
* Espezieak: Oscillatoria
# Joxan Oiz

Joxan Oiz Arruti (Donostia, Gipuzkoa, 1968ko apirilaren 2a) euskal kazetaritzan (Argia, Euskaldunon Egunkaria) aritutako irakaslea da. Bi eleberri idatzi ditu: Beñat Dardo, Etxepare euskarazko lehen idazlearen bizimoduari buruzko fikziozko berregite historikoa; eta Amazurtza, XIX. mendeko Donostian kokatutako nobela beltza.
2023an (H)ilbetza Beka irabazi zuen "Zorigaiztoko" eleberri proiektuarekin. Burututako proiektuak 2025eko urtarrilean inauguratu zuen (H)ilbeltza Nobela Beltza Astea.

## Egindako lanak

* Bidasoa. Argazki bilduma. Irudi argitaletxea. 2006.
* Beñat Dardo. Eleberria. Susa argitaletxea. 2006.
* Amazurtza. Eleberria. Txalaparta argitaletxea. 2025.

## Erreferentziak

* ↑ Berria. «Joxan Oiz Arrutik irabazi du aurtengo (H)ilbeltza beka» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-05-15).
* ↑ «Bekak lan sistematika batean aritzen laguntzen dit» Noticias de Navarra.
* ↑ «Joxan Oiz Arrutiren 'Amazurtza' nobela ardatz hartuta hasiko da (H)ilbeltza» Berria 2024-12-20 (Noiz kontsultatua: 2025-01-17).
* ↑ «Bilintxek xaxatua eta beltzean kontatua» Berria 2025-03-15 (Noiz kontsultatua: 2025-03-17).

## Kanpo estekak

* «Joxan Oiz», Literatur Zubitegia.
* Elkar hizketa "Beñat Dardo" nobelaz Radio Euskadin
* "Amazurtza" liburuari buruzko elkarrizketa ETB1eko Artefaktua saioan. 257. atala.
* Datuak: Q12260888
# Roger Sessions

Roger Huntington Sessions (New York, 1896ko abenduaren 28a – Princeton, New Jersey, 1985eko martxoaren 6a) estatubatuar musikagilea izan zen.
Hamalau urte zituenetik Harvardeko Unibertsitatean ikasi zuen eta hemezortzi urterekin graduatu zen. Harvard Musical Reviewn idatzi zuen eta editorea ere izan zen. Ondoren, Horatio Parker eta Ernest Bloch izan zituen ikasle Yaleko Unibertsitatean, eta irakasle izan zen Smith Collegen.
1930eko hamarkadan hasi zen konposatzen, Europan zehar emaztearekin bidaiatzen zuen bitartean. 1933an itzuli zen Estatu Batuetara, eta irakasle izan zen Princetongo Unibertsitatean, Kaliforniako Unibertsitatean eta Juilliard Schoolen. Arnold Schoenberg eta Thomas Mannen laguna izan zen.
1974an Pulitzer sari berezia jaso zuen eta 1982an Pulitzer Saria Musikan.
Estilo neoklasikoan konposatzen hasi zen eta doinu konplexuagoetarantz eta posterromantizismorantz eboluzionatu zuen. Azkenik, Vienako Bigarren Eskolako dodekafonismora iritsi zen.
# Horatio William Parker

Horatio William Parker (Auburndale, Massachusetts, AEB, 1863ko irailaren 15a - Cedarhurst, New York, AEB, 1919ko abenduaren 18a) musikagilea, zuzendaria eta irakaslea izan zen. Bostonen egin zituen musika-ikasketak, eta geroago Munichen jarraitu zituen, J.G. Rheinberger-ekin. New Yorkera itzuli zenean, kontserbatorioko irakaslea izan zen, Dvorák zuzendaria izan zen garaian. 1894. urtean Yale Unibertsitateko irakasle izendatu zuten, eta hango koruko zuzendaria izan zen. New Havengo Orkestra Sinfonikoaren sortzailea izan zen. Parkerren lan nagusiak korurako idatziak dira: Hora novissima (1893) oratorioa; Hymnos Andron oda; eta The Dream of Mary (Mariaren ametsa) erlijiozko alegia. Bi opera ere idatzi zituen, Mona (1912) eta The Fairyland (1915), eta organorako musika, pianorako lanak, ganbera-musika, orkestrarako musika, eta baita liburu bat ere, Music and Public Entertainment (1911).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q957738
* Multimedia: Horatio Parker / Q957738