# Elgeta

    Ez nahasi Jazinto Rivas 'Elgeta' txikitilariarekin.
Elgeta Gipuzkoako mendebaldean dagoen udalerri txikia eta euskalduna da, Debagoiena eskualdean eta Bizkaiko mugan dagoena. Bidegurutze garrantzitsua da, Eibar 8 kilometrotara, Bergara 6 km-ra eta Elorrio 6 km-ra baitaude. Inguruko hiriburuei dagokienez, Gasteiztik 42 km-ra, Bilbotik 45 km-ra eta Donostiatik 78 km-ra dago. 1.099 biztanle zituen 2016. urtean.
2009tik UEMAko mankomunitate euskalduneko partaidea da.

## Izena

Herriaren izenaren oinarri etimologikoan elge/elke osagaia dago (lur landua edo alorra esan nahi du), beste zenbait toponimo euskaldunetan ere agertzen dena: Elgea (Araba), Elketa (Urnietako baserri bat), Elkano (Nafarroako herria), Elkarte (Nafarroako Erresuma zaharreko terminoa).
Bertakoen eta inguruko herrietako euskaldunen ahoskeran Élgeta esan ohi da, entonazioa lehen silaban indarturik. Kontraste egiten du gaztelerazko Elgueta formarekin, zeinak indarra bigarren silaban duen.

## Geografia
### Mugakideak

Mugakide hauek ditu: Iparraldean Eibar eta Zaldibar (Bizkaia), hegoaldean eta ekialdean Bergara eta mendebaldean Zaldibar eta Elorrio (Bizkaia).

### Inguru naturala

Gipuzkoako herri altuenetariko bat da Elgeta, itsas mailatik 462 metrotara kokatuta, lehen esan bezala bi herrialdeen artean administratiboki, eta hidrologikoki bi isurialdeen banalerroan ere bai, alde batetik Deba ibaia eta bestetik Ibaizabal. Halaber, Ibur, Ubegi, Ubera eta Angiozar errekek udalerria zeharkatzen dute.
Bestela, udalerri honen lurraldean Intxorta, Intxortatxiki (Mendratxo), Gazteluatx, Eguarbitza, Goikomendi, Azkonabieta eta Galdaramuño mendiak daude, larreekin tartekatuta eta pago eta haritz bakan batzuk oraindik ere badaudela. zuhaitz mota nagusiena, berriz, Intsinis pinua da.

### Auzuneak

Herriguneaz gain, Ariola (Aixola), Goimendi, Egotxeaga zeharra, Larragibel zeharra, Arantzeta zeharra, Uriburualdea, Uriarte, Antsoategi, Izuziaga zeharra, Arroeta eta Asentzio landa-auzuneek udalerria osatzen dute.

## Zerbitzuak
### Gizarte zerbitzuak

* Eguneko zentroa
* Egoitza

### Kultura

* Liburutegia
* Espaloia Kafe Antzokia

### Kirola

* Kiroldegia

## Historia

* Erdi Arokoak dira lurralde honetako lehenengo biztanleak, gaurko Olaegi eta Jaolatza baserrien inguruan, Uberan. Zonalde horretan ere Uriarteko Andra Mariren santutegia dago, eskualdeko lehendabiziko aztarna kristaua dena, XIV. mendekoa. Garai hartan ere, zehazki 1335eko irailaren 13an, Gaztelako Alfontso XI.a erregeak Elgetako hiribildua fundatu zuen eta Gasteizko forua eman zion.
* 1924ko maiatzaren 18an bertan sortu zuten http://www.emf-fvm.com/index.aspx ("Federación Vasco Navarra de Alpinismo") elkartea.
* 1928 arte Angiozar eta Ubera auzoak elgetarrak izan ziren. Urte hartatik aurrera Bergararen barruan gelditu ziren.
* Gerra Zibileko gudalekua Intxortan1936ko irailetik 1937ko apirilera arte Espainiako Gerra Zibilaren frontea herrian egon zen, 7 hilabeteko erresistentzia egin zuten han. Intxorta mendiak izan ziren gudarien gotorlekua Intxortetako guduan.

## Ekonomia

Lehen sektore ekonomikoa nagusia izan da tradizionalki Elgetan, beste euskal herrietan bezala, abeltzaintza eta basogintza nagusiki. Industria inguruko herrietan baino beranduago sartu zen, burdinolak eta errotak jarduera zaharrak ordezko moduan bazeudela.
1965 inguruan industrializazioa hasi zen, eta gaur egun hartzen du herriko jarduera osoaren erdia.
2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: lehen sektorea BEGaren %1,5. Bigarren sektorea %74,2. Hirugarren sektorea %23,8. Eraikuntza %0,5.

## Demografia

2019an 1.139 biztanle zituen. Horietatik %17,3k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak %8,17 ziren.
* Elgetako biztanleria

## Politika
### 2019ko udal hauteskundeak

Iraitz Lazkano (EH Bildu) izendatu zuten berriro alkate.

### 2015eko udal hauteskundeak

Iraitz Lazkano (EH Bildu) izendatu zuten alkate.

### Alkateak

Hauek izan dira Elgetako azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia |
| Patxi Basauri Elkoro | 1979 | 1983 | Independenteak |
| Patxi Basauri Elkoro | 1983 | 1987 | Independenteak |
| Patxi Basauri Elkoro | 1987 | 1991 | Independenteak |
| Patxi Basauri Elkoro | 1991 | 1995 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Patxi Basauri Elkoro | 1995 | 1999 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Patxi Basauri Elkoro | 1999 | 2003 | Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna |
| Patxi Basauri Elkoro | 2003 | 2007 | Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna |
| Oxel Erostarbe Tubilla | 2007 | 2011 | Aralar |
| Oxel Erostarbe Tubilla | 2011 | 2015 | Aralar |
| Iraitz Lazkano Garitaonaindia | 2015 | 2019 | Euskal Herria Bildu |
| Iraitz Lazkano Garitaonaindia | 2019 | 2023 | Euskal Herria Bildu |
| Ibon Unzetabarrenetxea Gallego | 2023 | Jardunean | Euskal Herria Bildu |

## Kultura
### Euskara

Mendebaleko euskararen aldaera bat da herriko jatorrizko euskalkia, sortaldeko azpieuskalkiari dagokion debaerdiko euskara hain zuzen. Gaur egun ere herritarren %85 inguru euskal hiztunak dira.
Elgetarrek ÉL-ge-ta ahoskatzen dute beren herriaren izena, entonazio argi batean lehen silaban jarriz indarra. Kontraste bizia egiten du horrek gaztelaniazko Elgueta entonatzen den moduarekin.

### Kafe Antzokia

Espaloia Kafe Antzokia kulturgunea 2004ko ekainean zabaldu zuten, eskualdeko erreferentea dena. Gaur egun, itxita dago egunerokotasunean eta ekitaldi eta kultur jardueretarako zabaltzen dute (2016).

## Ondasun nabarmenak

* Andra Mari Jasokundearen parrokia. 1377koa. XVI. mendean handitu egin zuten.
* Urrupain dorretxea edo Abidrio Etxea (1564).
* Diputazio Etxea (1868).
* Uriarteko baseliza.
* Antsoategi Erdikoa baserria (XVII. mendekoa).
* San Salbatore baseliza.
* San Roke Deuna kaleko 6. eta 36. zenbakiko etxeak (XVI. mendekoak).
* Ostatu Txikia.
* Torrezar ostatua.

## Elgetar ospetsuak

* Joaquin Iturbe "Santua" (1758-1799), XVIII. mendearen amaieran ezaguna izan zen bidelapurra.
* Pedro Antonio Olañeta (1770-1825), militarra. Espainiar Inperioaren alde borrokatutakoa Ameriketan.
* Maria Angela Telleria (1799-1864), gerrillaria. Espainiaren Independentziaren Gerra nabarmendu zen.
* Zoila Askasibar (1877 - ??), inprimatzailea, editorea. Errepublikaren aldekoa.
* Lorenzo Ascasibar, eskultorea.Elgetako Andre Maria eliza
* Martin Fulgencio Elortza Legaristi (1899-1966), Moyobambako (Peru) artzapezpikua.
* Nikolas Aranzabal, industrialaria. "Aguirre y Aranzábal" (AYA) enpresaren ko-sortzailea.
* Felix Aranzabal (1919-2006), soinujolea.
* Jose Luis Elkoro (1935-), politikaria. Bergarako alkatea izandakoa. Trantsizio garaian nabarmendu zen.
* José Ignacio Askasibar (1943-), txirrindularia.
* Jon Markaide (1950-), astrofisikaria.
* Beatriz Zabalondo (1961-), irakaslea.
* Aitor Elkoro (1967-), pilotaria.
* Rebeka Ubera (1972-), politikaria.
* Iban Arantzabal (1975-), filologo, blogari eta kazetaria.
* Ainhoa Agirreazaldegi (1978-), bertsolaria.Salbatore baseliza
* Oxel Erostarbe (1979-), politikaria. Herriko alkatea izandakoa.
* Oihana Kortazar (1984-), mendi-lasterkaria.
* Josu Etxaniz (1985-), futbolaria.
* Iñaki Olartua (1993-), futbolaria.
* Haritz Gallastegi (-), irrati-esataria eta kirol-kazetaria.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
* ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ marregi. «Elgeta Ueman sartuko da zapatuan» Elgetako Udala (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).
* ↑ Salaberri, Patxi; Zaldua, Luis Mari. (2020). Gipuzkoako Herrien Izenak. Lekukotasunak eta Etimologia. Euskaltzaindia, 159-160 or. ISBN 978-84-120766-2-2..
* ↑ Laspiur Zabala, Imanol.. (1999). Eibarko euskeriaren deklinabidia eta entonaziñua. Euskara Batzordia, 138 or. ISBN 84-89696-15-2. PMC 47811392. (Noiz kontsultatua: 2020-03-09).
* 1 2 Ibargutxi, Lur. «Gizarte zerbitzuak» Elgetako Udala (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).
* ↑ «Zugandik hurbil!» www.liburutegiak.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).
* ↑ ilazkano. «Espaloia Kafe Antzokiaren kudeaketa esleitu du Udalak» Elgetako Udala (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).
* ↑ «UDAL KIROLDEGIA - Kirol instalazioen errolda - Censo de instalaciones deportivas · Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco» instalazioak.euskalkirola.com (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).
* ↑ «ELGETA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).
* 1 2 r01e00000ff26d4661aa470b88b07821bd8d58380, r01epd0122e4ed314423e0db04c97a47b5baa317f. (2006-10-03). «Elgeta» turismoa.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).
* 1 2 «Web Eustat. Elgetako datu estatistikoak» eu.eustat.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).
* ↑ «Iraitz Lazkano: "Gobernu egonkorra osatzeko asmoa dugu" - Elgeta» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).
* ↑ «"Gura dugu alkatetza aldaketa ondo egitea, modu naturalean" - Elgeta» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2022-02-18).
* ↑ «EH Bilduko Ibon Unzetabarrenetxea izango da Elgetako hurrengo alkatea» Goiena 2023-05-28 (Noiz kontsultatua: 2024-12-19).
* ↑ «Basauri Larrañaga, Felisa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-26).
* ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-26).
* ↑ «Mutilekin dantza egiteagatik zigortu - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-26).
* ↑ «Mendebalekoa - Bizkaiera - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-04).
* ↑ «Elgeta - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-04).
* ↑ «Sortaldekoa (M) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-04).
* ↑ «Debaerdikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-07-12).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Elgetako udala
* Goiena.net atarian Elgetako albisteak
* (Gaztelaniaz) Intxorta 1937 Kultur Elkartea
* Elgetako historiari buruzko orria
* Datuak: Q1639427
* Multimedia: Elgeta / Q1639427
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Elgeta