# Soalarko iruinarria

Soalarko iruinarria, Soalarko armadun estela, Solarko estela-menhirra, Soalarreko estela-zutarria, edo Soalarko menhirra edo zutarria, Baztango Soalar mendian aurkitu eta dekoratua dagoen zutarri antropomorfoa da.

## Ezaugarriak

3.000 kg-ko eta 4,35 m-ko altuerako hareharri gorriko molea da. Lehen erreferentzia ezaguna Aita Ondarrarena da (1976). Izen bereko lepoan zegoen, Beartzundik gertu (Baztan). 2000. urtean, Hillarriak taldeak grabatua zegoela jakinarazi zuen (une hartan saskibaloiko saski gisa erabilitako finka pribatu batean zegoen, iruzkinik gabe).
2004an egindako azterlan batek berretsi zuen menhir horrek tunika batekin eta gerriko batekin lotutako gerlari bat irudikatzen duela, eta hortik alabarda bat zintzilik dagoela. Bi daga eta eguzki-disko antzeko bat ere baditu, armarritzat hartu zena, eta aurpegian suge antzeko bat agertzen zen.
Menhirra mutur batetik puskatuta dago, eta, beraz, hasieran egun dena bainoa altuagoa izango dela uste da.
Grabatuak aurkitzean, hilarritzat hartzen da. Marrazkien izaera antropomorfikoak aberastasun berria erakusten du eta orain arte egin diren arte sailkapenak birpentsatzera eraman ditu adituak.
Grafiek adierazpen ideologikoa adierazten dute (erlijiosoa, ekonomikoa edo soziala), eta Europako hegoaldeko biztanleek oro har ezagutu dezaketen kode sinbolikoa osatzen dute. Harri honen kasua ez da Euskal Herriko bakarra, Etenetan, Atan, Iruñarrin, Aitzpikoarrin, Zorrotzarrin eta abarretan grabatuta baitaude.
Buruaren eta gorputzaren arteko erlazioak zenbait proportzioren bilaketa adierazten du. Grabatuek irudi hau osatzen dute: aurpegia sugearekin, -armadura, bakarra, gerrikoa, alabarda, armarria eta daga. Gerlari bat dira.

## Datazioa

Haren antzinatasuna 3.500-5.500 urtekoa da, edo beste modu batean esanda, 1.500- 3.500 K.a., eta zaila da haren adina gehiago zehaztea, menhir bat ezin baita datatu karbono 14 bidez. Ez dago argi, halaber, bere gerritik zintzilik dagoen alabarda silexezkoa edo kobrezkoa den, mota horretako armak bi materialekin eraiki baitziren.
Dena den, horrelako beste gerlari-estelak Brontze Aroan datatu ohi dira. Gainera, harria Baztango monumentu megalitikoekin erlazionatu daiteke, bai eta Historiaurreko beste aurkikuntzetan agertutako dekorazioekin. Horiek kontuan hartuta, Soalarko estela Kalkolito-Brontze Aroan kokatu daiteke.

## Aurkikuntza eta kokagune aldaketak

Frantzisko Ondarra Erdociak topatu zuen 1974. urtean Soalarren. Etzana zegoen eta inguruan beste megalito batzuk zeuden. Soalar 827 metroko altuera duen Baztango mendia da eta ibarraren zatirik handiena kontrolatzen du.
Urte batzuk geroago, Hilharriak taldeko kideek jakin zuten menhir hori inguruko bizilagun batek baserrira eraman zuela eta saski bat jarri ziola saskibaloian aritzeko. Argazkiak ateratzean, menhirrak grabatu bitxiak zituela ikusi zuten, ordura arte ezkutuan egon zirenak, bere jatorrizko kokapenean grabatuak lurra ukitzen zuen aldean zeudelako.
Menhir berezi hori hamar urtez egon zen ikusgai Elizondoko Jorge Oteiza Etnografia Museoan, baina 2018an Nafarroako Museoko teknikariek egin zuten bisita batean ikusi zuten nabarmen hondatzen ari zela, jariatze-urak baitzituen eta kolorez eta orbanez bete baitzen. Orduan menhirra Cordovillan dagoen Nafarroako Gobernuaren arkeologia biltegira eraman zuten non han bisitatu zitekeen eskaera eginez gero.
2024ko apirilaren 12tik aurrera Nafarroako Museoan dago ikusgai. Bertan erakusketa-eremu iraunkor berria inauturatu zuten "Harrizko erraldoiak" izeneko Galeria Urdinean. Bertan hiru estela ikus daitezke; Soalarko Iruñarria bera eta Turbil eta Traibuenaseko hilarriak, Baztan, Zidakos eta Aragoi ibaien haranetan altxatutakoak.

## Erreferentziak

* ↑ Baztan. Turismo gida 2013. Baztango Udala.
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Bueno Ramírez, Primitiva; De Balbin-Behrmann, Rodrigo; Bermejo, Rosa. (2005). «La estela armada de Soalar. Valle del Baztán (Navarra)» Trabajos de arqueología Navarra 18: 5-40. ISSN 0211-5174..
* ↑ San Millán, Pello. (2011-06-28). Soalarreko estela-zutarria. Baztango haizegoa. .
* 1 2 3 4 El ‘Guerrero de Soalar’ espera en Cordovilla una ubicación acorde a su rango. .
* ↑ Estela armada de Soalar. .
* ↑ SOALAR 1 mendebal** zutarria. Euskal Herria. .
* ↑ (Gaztelaniaz) «El Museo de Navarra inaugura la sala ‘Gigantes de piedra’ dedicada a un singular conjunto de estelas protohistóricas» Navarra.es (Noiz kontsultatua: 2025-03-10).

## Kanpo estekak

* Bueno Ramírez, Primitiva eta Armendariz Martija, Javier (2024-04-13). "Gigantes de piedra. Conferencia" . Cultura navarra [Bideohitzaldia Youtube kanalean]. Nafarroako Gobernua.
* Datuak: Q113462313
* Multimedia: Soalar menhir / Q113462313