OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kinto Fabio Maximo Emiliano

Kinto Fabio Maximo Emiliano (latinez Quintus Fabius Q. f. Q. n. Maximus Emilianus) Erromatar Errepublikako politikari eta kontsul bat izan zen.
Fabio, adopzioz, Fabia gens patrizioko kidea zen, baina jaiotzaz Luzio Emilio Paulo Mazedonikoren eta honen emazte Papiriaren seme nagusia eta Publio Kornelio Eszipion Emilianoren anaia nagusia zen. Kinto Fabio Maximo Alobrogikoren.
Fabio, K.a. 168an, bere aita biologikoaren agindupean aritu zen Hirugarren Mazedoniar Gerran, eta bere aitak Erromara Pidnan lortutako garaipena iragartzera bidali zuen.
Fabio pretore izan zen Sizilian K.a. 149 eta K.a. 148 artean, eta kontsul bihurtu zen K.a. 145ean Luzio Hostilio Manzinorekin batera, bere probintzia Hispania izan zelarik.
Bere kontsulaldiaren ondoren Hispaniako prokontsultza lortu zuen, non Viriatoren aurka borrokatu eta hau garaitu zuen Lusitaniar Gerretako gudu batean, baina Viriato liderra harrapatzerako orduan huts egin zuen eta gerrak jarraitu egin zuen bere anaiak Numantzia erraietaraino suntsitu zuen arte hamar urte beranduago.
Fabio eta bere anaia Polibio historialariaren patroi eta ikasleak ziren, anai batasun eredu bat bezala deskribatu zituena, bere adopzioaren ondorioz etxe ezberdinetan hazi ziren arren.
# Vespasiano

Tito Flavio Vespasiano (latinez: Imperator Caesar Vespasianus Augustus eta jatorriz Titus Flavius Vespasianus) (K. o. 9ko azaroaren 17a - K. o. 79ko ekainaren 23a) erromatar enperadorea izan zen, Flaviar leinuko lehena. Hurrengo bi enperadoreen (Tito eta Domiziano) aita izan zen. Boterea Lau enperadoretako urte iskanbilatsuan eskuratu zuen. Erreformengatik eta Judearen kontrako kanpainarengatik ezagutzen zaio Vespasianori.
Gazterik sartu zen gudarostean eta, Britainiako konkistan ospea irabazita, Afrikako prokontsul izendatu zuen Neronek. 67. urtean Judeara abiatu zen hebrearren matxinada bat zapaltzera eta Jerusalemgo hiriari setioa jarri zion Neron hil zela jakin zuenean. 69an ekialdeko gudarosteak enperadore izendatu zuen Poetovion (gaur egungo Ptuj, Eslovenia). 70. urtean gudarostea bere seme Titoren ardurapean utzi eta Erromara itzuli zen. Agintari zuhurra izan zen eta egonkortasun politikoa lortzen saiatu zen. Senatuak neurri bereziez baliatzeko aukera eman zion (Lex de imperio Vespasiani), eta, bere semea, Tito, kontsul eta ondorengo, izendatu zuen. Zerga berriak ordainarazi zituen eta, horrela, inperioko ekonomiaren hazkundea lortu zuen. Herri-lan asko eginarazi zuen (Erromako kapitolioa eta koliseoa) eta, probintzietako jendeari erromatar herritartasuna eman zionez, herritarrak alde izan zituen. Bestalde, muga inguruetako babesa sendotu eta lurraldeak kolonizatu zituen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Latin eta greziar pertsona-izen klasikoak... Euskaltzaindiaren 76. araua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1419
* Multimedia: Vespasianus / Q1419
# Hadriano

Hadriano (latinez: Publius Aelius Hadrianus Augustus; Italica, Hispania, 76ko urtarrilaren 24a - Baiae, Italia, 138ko uztailaren 10a) erromatar enperadorea izan zen, 117tik hil zen arte.

## Estreinako urteak

Italica hirian, gaur egungo Sevillan, jaio zen. Probintziako familia noble batekoa, aristokrata gazteen heziketa jaso zuen. Batik bat grekoa zuen begikoa. Hori zela eta, Graeculus (Greziartxo) goitizena eman zioten.
Domizianoren agintaldian armadan sartu zen. Nerva hil zenean, 98an, Traianori enperadore-izendapenaren berri Hadrianok eman zion. Germanian aritu ondoren, Panonia aldera bidali zuten. Halaber, Atenasko arkonte izendatu zuten, eta Atenaseko hiritartasuna eskuratu zuen.
Daziako gerretan, paper nabaria jokatu zuen. Partiako gerran, ordea, ez zuen parte-hartze handirik izan. Nolanahi ere, Siriako gobernaria izendatu zuten.
Orduko Traiano larri gaixorik zegoen. Hadriano, oinordeko logikoena bazen ere, oraino ez zuen Traianoren izendapena jaso. Plotina, Traianoren emaztea eta Hadrianoren babeslea, senarra azken egunetan zaintzen ari zela baino ez zuen izendatu Traianok Hadriano oinordekoa.

## Boterea ziurtatzen

Hadrianok berehala ziurtatu zuen legioen babesa. Balizko aurkari bat, Lusio Quieto, kanporatu zuen. Siriako armaden buruan, Senatuak izendapen egiaztatu zuen.
Hadriano ez zen segituan Erromara joan. Ekialdeko arazoei konpontzeari ekin zion, batez ere juduen matxinadari. Atiano laguntzailea bidali zuen Erromara. Hor, Lusio Quietok eta beste lau senatariek antolatutako konspirazioa aurkitu zuen Atianok. Senatuari heriotza zigorra eskatu zion. Oposiziorik zein epaiketarik gabe, konspiratzaileak atzemanduta, hil egin zuten.

## Hadriano eta armada

Sen militarra bazuen ere, haren agintaldian ez zen ia gerrarik izan. Traianoren konkistak gorabehera, Mesopotamia utzi zuen, defendezina zelakoan. 121ean, Partiaren kontrako gerra pizteko zorian egon zen, baina bake negoziazioek arrakasta izan zuten. Bar Kokhbaren juduen matxinada 132-135 garaitu ahal izateko, halere, armada erabili behar izan zuen.
Behin betiko gotorlekuak eraiki zituen Inperioko mugetan, bake politika hori indartuz. Ospetsuenak Britaniakoa (Hadrianoren harresia), Danubiokoak eta Rhinekoak izan ziren.
Armadaren morala goian eta sasoian eusteko, Hadrianok errutina gogorrak ezarri zituen, eta maiz bisitatzen zituen gotorlekuak. Haren txanponetan gerra irudiak bake irudiak bezain sarri agertzen ziren. Bakea indarraren bidez (mehatxuaren bidez ere) zen haren leloa.

## Erreferentziak

* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak.
* Datuak: Q1427
* Multimedia: Hadrianus / Q1427
# Maddison Keeney

Maddison Keeney (1996ko maiatzaren 23a) tranpolin jauzilari australiarra da. 2 olinpiar domin ditu: 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen Rio de Janeiron, eta zilarrezko domina 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen. Urrezko dominak ere irabazi ditu 2017ko eta 2019ko eta 2022ko Commonwealtheko Munduko Txapelketetan, eta zilarrezko dominak 2014ko, 2018ko eta 2022ko Commonwealtheko Jokoetan.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2016 | Rio de Janeiro | 03 ! | 3 m sinkronizatua |
| 2024 | Paris | 02 ! | 3 m tranpolina |
| Munduko txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2017 | Budapest | 01 ! | 1 m tranpolina |
| 2019 | Gwangju | 01 ! | 3 m sinkronizatu mistoa |
| 2019 | Gwangju | 03 ! | 3 m tranpolina |
| 2022 | Budapest | 03 ! | 3 m sinkronizatua |
| 2023 | Fukuoka | 02 ! | 3 m sinkronizatu mistoa |
| 2024 | Doha | 01 ! | 3 m sinkronizatu mistoa |
| 2024 | Doha | 02 ! | 3 m sinkronizatua |
| 2024 | Doha | 03 ! | Taldekako proba |
| Commonwealth Jokoak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2014 | Glasgow | 02 ! | 1 m tranpolina |
| 2014 | Glasgow | 03 ! | 3 m sinkronizatua |
| 2022 | Gold Coast | 02 ! | 3 m tranpolina |
| 2022 | Birmingham | 01 ! | 3 m sinkronizatua |
| 2022 | Birmingham | 01 ! | 3 m tranpolina |
| 2022 | Birmingham | 02 ! | 3 m sinkronizatu mistoa |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21064621
# Dardanoseko Hitzarmena

Dardanoseko Hitzarmena (K.a. 85), Erromako Errepublika eta Pontoko Erresumaren arteko hitzarmen bat izan zen, Luzio Kornelio Silak eta Mitridates VI.ak sinatutakoa. Hitzarmen honen sinadurarekin, Lehen Gerra Mitridatikoa amaitu zen.
Mitridatesek, Silaren esku Keronea eta Orkomenoko guduetan eta Tenedoseko itsas guduan jasotako porroten ondoren, eta Silak uharte greziarrei ezarritako mendekotasunaren ondoren, Gizarte Gerrak Erroman eragin zuen tentsio politikoak Silak, Mitridatesi, bakea lortzeko adostasun batzuk eskaintzea eragin zuen. Hitzarmena, suntsitutako Dardanos herrian adostu zen, Pontoren errendizioaren baldintzak ere bertan adostu zirelarik.
Hitzarmenaren baldintzek, Mitridates, Grezian eta bere uharteetan lortu berri zituen lurraldeak errenditzera behartu zuten, Bitinia, Frigia, Paflagonia eta Kapadozia utzi behar zituen era berean. Gainera, Mitridatesek, bere altxor pertsonaletik bi mila talentu ordaindu behar zituen. Silak, gainera, Mitridatesen mende jarri ziren probintziak, hogei mila talentuko zerga gehigarri bat ordaintzera behartu zituen (bi hamarkadetako esportazioengatik lortutakoaren baliokidea).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1266649
# Trebonio

Gaio Trebonio (latinez: Gaius Trebonius; † K.a. 43) Berant Errepublikako politikaria izan zen, Julio Zesarren laguntzaile eta hiltzailea.
Haren aita eques gizarte-mailakoa izanda, novus homo-tzat jotzen zuten Trebonio, Zesarren inguruko beste bat. K.a. 60an kuestore eta K.a. 55ean plebearen tribuno izendatu zuten. Urte horretan, Lex Trebonia legeari izena eman zion. Horri esker, Zesarrek ohiz kanpoko botereak eskuratu zituen Galietan gerra egin ahal izateko.
Galian Zesarrekin ibili ondoren, K.a. 48an pretore izendatu zuten, eta, K.a. 47an, Hispaniara bidalita Ponpeioren aurka borrokatu behar izan zuen, baina arrakastarik gabe.
Zesarren babesa jaso arren, haren kontra konspiratu zuen. Hilketaren egunean, Treboniok Marko Antonio Senatutik kanpo utzi zuen Zesar hiltzen ari zirela.
K.a. 43an, Asia probintziako prokontsul izendaturik, Dolabelak hil egin zuen Trebonio.
# Marko Emilio Eskauro (Maior)

Artikulu hau politikariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».
Marko Emilio Eskauro (latinez: Marcus Aemilius Scaurus; K.a. 163 – K.a. 88) erromatar politikaria izan zen, haren garaiko itzal handienekoa eta trebeenetakoa. Bizitza osoan Optimates talde atzerakoian aritu zen.
Leinu zaharreko familia batean jaio arren, ez zen bereziki aberatsa. Familiaren bizitza-mailari eutsi ahal izateko, aita ikatz-negozioetan sartu zen. Eskaurok berak familiako negozioei muzin egin zien, senatariek merkataritza debekaturik zutelako. Politikari ekin zion hasiera-hasieratik.
Haren lehen postua Hispaniako tribuno militar bat izan zen. Gero edil eta pretore izendatu zuten. K.a. 115ean kontsul bihurtu zen, Marko Zezilio Metelorekin batera. Urte horretan princeps senatus (Senatuko lehenengoa) titulua jaso zuen zentsoreen eskuetatik. Erromako Senatuko burua bezala, kanpoko estatuen ika-mikak konpontzera joan behar izaten zuen.
K.a. 109an zentsore hautatu zuten. Via Aemilia Scaura izeneko bidea eraiki zuen, hainbat zubi konpondu ondoren. K.a. 104an gari-horniduraz arduratu zen. Kargu hau garrantzi handienetakoa zen eta konfiantzazko pertsonengan baino ez zen geratzen. Bestela, populazio matxina liteke.
Haren bigarren emaztea Zezilia Metela Dalmatika izan zen, zein beranduago Silaren hirugarren emaztea bihurtuko zen. Zeziliarekin bi seme alaba izan zituen Eskaurok:
* Emilia Eskaura, Ponpeioren bigarren emaztea
* Marko Emilio Eskauro (Minor)
# Marko Emilio Lepido (kontsula K.a. 187an)

Artikulu hau politikariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».
Marko Emilio Lepido (latinez Marcus Aemilius Lepidus), K.a. II. mendeko erromatar politikari bat izan zen. Regium Lepidi (Reggio Emilia) hiriak, bere izena hartu zuen.

## Aktibitate politikoa

K.a. 200ean, Bigarren Mazedoniar Gerraren aurrtik Filipo V.a Mazedoniakoari ultimatuma jaurti zion kontsul ordezkaritzaren zati izan zen. K.a. 191n, Siziliako gobernari izan zen, pretore bezala. K.a. 187an erromatar kontsul aukeratua izan zen. Bere kide zen Gaio Flaminiorekin batera, Etruria eta Galia Zisalpina mehatxatzen ari ziren liguriarren aurkako garaipena lortu zuen. Zentsorea izan zen K.a. 187tik K.a. 153 arte, Pontifex Maximus K.a. 180tik K.a. 152 arte, eta, K.a. 179an, Princeps senatus izendatua izan zen. K.a. 175ean bigarren aldiz aukeratu zuten kontsul bezala

## Aktibitatea zentsore bezala

K.a. 187tik K.a. 185 arte, Via Emilia izeneko bidea eraiki zuen Placentia (Piacenza eta Ariminium (Rimini) artean, bide honetan zehar, Parma eta Modena koloniak sortu zirelarik. Lehen erromatar antzokia eraiki zuen, Marteren Zelaian, eta, bere kide Marko Fulvio Nobiliorrekin, Erromatar foroan Emilia Basilika eraiki zuen. Erromako hirugarren akueduktuaren lanak ere hasi zituen, amaitzerik izan ez zituenak Marko Lizinio Krasoren oposizioagatik, honek ez baitzion bere jabegoak zeharkatzen utzi.
# Marko Emilio Lepido

Artikulu hau politikariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».
Marko Emilio Lepido edo Lepido (latinez M·AEMILIVS·M·F·Q·N·LEPIDVS) (Kristo aurreko 89. edo 88. urtea - Kristo aurreko 13. urtea) Antzinako Erromako politikaria izan zen. Betiere Zesarren alde egin zuen. Oktaviorekin eta Marko Antoniorekin batera, Bigarren Triunbiratua osatu zuen. Lepido Hispaniako armada bereganatzen saiatu zenean, Oktaviok boteretik bota zuen, eta pontifex kargua baina ez zion utzi. Hori zela eta, ez zuen paper garrantzitsurik jokatu Oktavio eta Marko Antonioren arteko gerra zibilean.

## Erreferentziak

* ↑ Marcus Aemilius Lepidus, M(arci) F(ilius) Q(uinti) N(epos), hau da, «Marko Emilio Lepido, Markoren semea, Kintoren biloba».
* Datuak: Q105452
* Multimedia: Lepidus (triumvir) / Q105452
# Dezimo Bruto

Dezimo Juno Bruto Albino (latinez: Decimus Junius Brutus Albinus) Erromako politikari eta militarra izan zen.
K.a. 45ean, Munda batailatik itzulitakoan, Dezimo Brutok Zesar hil nahi zuten konspiratzaileekin bat egin zuen. Halere, Zesarren konfidantza izaten segitu zuen. Izan ere, testamentuan aipatu zuen Zesarrek. Are gehiago, Zesarrek pretor izendatu zuen eta, hurrengo urterako, Galia Zisalpinako gobernari.
Martxoaren 15ean (Martxoaren idusean), Dezimo Brutok Senatura joateko konbentzitu zuen Zesar. Hara zihoazela, Ponpeioren antzokian, Brutok eta gainerako konspiratzaileek eraso egin eta hil zuten.
Hiltzaileek hurrengo egunean amnistia jaso zuten, Marko Antoniok aginduta. Baina erromatar xumeek eta, batez ere, legioek, hiltzaileak zigortu nahi zituzten. Dezimo Bruto Galiara joan zen orduan, Erromako egoera ezengonkorretik urrun. Hor, K.a. 43an, bere kasa beste armada bat osatzen hasi zen. Horren aurrean, Senatuak erreklutatze hori bertan behera uzteko agindu zion. Ezezkoa jaso ondoren, Marko Antoniok eraso egin zion. Mazedonia aldera jo zuen orduan Dezimo Bruto, Marko Junio Bruto eta Gaio Kasio Longinorekin biltzeko. Nolanahi ere, haiengana iritsi baino lehen, Dezimo Bruto hil zuten.
* Datuak: Q294846
* Multimedia: Decimus Junius Brutus Albinus / Q294846
# Marko Emilio Eskauro (Minor)

Artikulu hau politikariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».
Marko Emilio Eskauro (latinez: Marcus Aemilius Scaurus) Berant Errepublikako politikari erromatarra izan zen.
Izen bereko aita gazte galdu zuen Eskaurok. Gaztearen heziketaz lagunak arduratzen ziren. Ponpeio Handiak, arreba dibortziatutakoan ere, Eskauro gaztearengan interesatzen jarraitu zuen.
Hirugarren Gerra Mitridatikoan, Ponpeiok Eskauro tribuno militarra izendatu zuen. Nolanahi ere, Eskauro Judeako kuestorea zen. Garai horretan, Judea probintzia Hirkano eta Aristobulo anaien arteko gerra zibila jasatzen ari zen. Eskaurok Ponpeiori Aristobuloren alde egitea eskatu zion. Aristobulok, ordea, Eskaurori 100 talenturen lapurreta leporatu zion. Ponpeiok Eskaurorengan fidatuz, Hirkanori eman zion Judea.
K.a. 62an, Ponpeio Erromara itzulitakoan, Eskaurok Nabatearen kontra egin zuen gerra. Baina 300 talentoko ordaina jaso ondoren borroka bertan behera geratu zen.
K.a. 58an edil hautatu zuten. K.a. 56an pretore eta hurrengo urtean propretore izendatu zuten. Lehen Triunbiratoren alde egin bazuen ere, extorsioa leporatu ziotenean, Zizeronek defenditu zuen. K.a. 53an erbesteratu zuten. Erbestean hil zen.
# Kasio

Kasio (latinez: Gaius Cassius Longinus; K.a. 85 – K.a. 42) Antzinako Erromako senataria izan zen, Zesarren kontrako konspirazioa hasi zuena hain zuzen ere.
Kasioren estreinako urteei buruz gutxi dakigu. Marko Brutoren arrebaorde batekin ezkondu zen. Filosofia ikasi zuen Arkelao maisuarekin Rodasen.
Bere lehen postua administrazioan Krasoren agintaldipean lortu zuen. Krasorekin Siria probintziara joanda, Krasoren estrategia militarra aldatzen saiatu zen. Base bat eraikitzea eraso zuzena baino hobesten zuen Kasiok. Krasok, halere, armada Carrhaeko gudura eraman zuen eta ondorioa erabateko suntsipena izan zen. Borrokan Kraso bera hil zen. Kasiok armadaren apurrak biltzea lortu zuen. Hurrengo bi urteetan, Kasio Siriako gobernaria izan zen eta mugak partiarren erasoetatik defenditu zituen. Zizeronek, Ziliziako gobernariak, Kasiori bere ahaleginak eskertu zizkion.
Erromara itzulitakoan, Zesar eta Ponpeioren arteko gerra piztu izanak Kasioren auziperatzea, estortsioa leporatuta, saihestu zuen. K.a. 49an plebeko tribuno izendatu zuten, eta Optimates-ekin bat egin zuen Zesarrek Rubicon ibaia zeharkatu zuenean. Ponpeioren itsas armadaren buruan, Sizilian garaipena eskuratu zuen. Ponpeioren porrota eta gero, Zesarrek atzeman eta amore ematera behartu zuen.
Egipton Zesarren aldean borrokatu zuen ondoren, Erromara bueltatu zen, kargurik gabe. K.a. 44an, berriz, pretore peregrino izendatu zen. Marko Bruto pretor urbano izendatu izanak biziki samindu zuen, eta diktadorearekiko gorrotoa hazi zitzaion. Zesarren barkapena gorabehera, Kasio urrun nahiago zuen, eta Siriako probintzia hurrengo urterako agindu zion. Izan ere, Kasio Zesarren kontrako konspiratzaile sutsuena izan zen. K.a. 44ko martxoaren 15ean Zesar hiltzerakoan, Kasiok aurpegian sastatu zuen.
Zesarren hilketaren ondotik, Marko Antoniok eskuratu zuen boterea, eta iritzi publikoa hiltzaileen aurka bultzatu zuen. Senatuak Zireneko agintea eman zion Kasiori, Erromatik urruntzeko asmotan. Kasiok errefusatu zuen halako probintzia txiki baten gobernua. Erbestea Marko Antonioren diktadura baino nahiago zuela esanda, Siriara joan zen. Hala ere, Senatuak, Marko Antonioren atsekaberako, Siriako gobernari izendatu zuen Kasio.
Bigarren Triunbiratua osatzerakoan, Marko Brutok deitu zion Kasiori. Triunbiroak ekialdean erasotzea erabaki zuten. Marko Antonio eta Oktavio Mazedoniara joan ziren matxinoei aurre egiteko. Marko Brutok arrakasta lortu zuen Oktavioren kontra. Kasiok, ordea, Marko Antoniok garaituta eta Brutoren garaipena ezagutu gabe, bere burua hil zuen. "Azken erromatarra" deitu zion Marko Brutok, arranguratsu.
* Datuak: Q207370
* Multimedia: Gaius Cassius Longinus / Q207370
# Gneo Kornelio Lentulo Klodiano

Gneo Kornelio Lentulo Klodiano, senatari eta erromatar kontsul bat izan zen Hirugarren Gerra Serbilean. Klodianok, Espartakoren aurkako gerraren agintaritza lortu zuen bere kide Luzio Gelio Publikolarekin batera K.a. 72an, euren kontsulaldiaren urtean.
Lentuloren legioek, Espartakoren legioen aurka borrokatu zuten azken hauek iparraldera ihesean zihoazenean, Gelio Publikolak, Espartakoren armadari, hegoaldera ihes egiteko aukera itxiko zionaren esperantzan. Honek, xede bezala, matxinatuak, bi kontsulen armaden artean harrapatzea zuen. Espartakoren esklabu armadak, erabat suntsitu zuen Klodianoren armada Apeninoetan, eta, ondoren, Gelioren legioen aurka borrokatu zuen.
Erroma erabat desohoretu zuen porrot honen ondoren, bi kontsulei, gerraren agintaritza kendu zieten, hau, Marko Lizinio Krasok berriz hartu zuelarik.

## Ikus, gainera

* Gneo Kornelio Lentulo
* Datuak: Q462249
# Luzio Lizinio Murena

Luzio Lizinio Murena (latinez Lucius Licinius Murena) erromatar kontsul bat izan zen, Luzio Lizinio Murenaren semea.
Lehen Gerra Mitridatikoaren amaieran, Asiako probintzian geratu zen, aurretik, Gaio Flavio Fimbriak kontrolatutako bi legioren buruzagi bezala, Luzio Kornelio Silak Mitridates VI.ari utzi zion bere Pontoko erresumaren kontrola, baina Murenak, badaezpadako eraso bat egin zuen bere aurka, berriz armatzen ari zela argudiatuz, Ponto inbaditu, eta, honela, Bigarren Gerra Mitridatikoa abiaraziz. Mitridatesek K.a. 81ean garaitu zuenean, zuhurrena, Silaren aginduak bete eta Mitridates bakarrik uztea zela erabaki zuen. Hirugarren Gerra Mitridatikoan, Murena bera izan zen Luzio Lizinio Lukuloren legatua.
K.a. 65ean, pretore izan zen, eta oso ospetsu egin zen herriari eskaintzen zizkion jokoen handitasunagatik. Bere pretoretzaren ondoren, Galia Transalpinako gobernari bezala, erromatar eta probintziarren borondate onetik onura jaso zuen bere inpartzialtasunagatik.
K.a. 62an, kontsul aukeratua izan zen, Dezimo Junio Silanorekin batera, baina, kargua hartu aurretik, eroskeriagatik salatu zuen Servio Sulpizio Rufok, porrot egindako lehiakide bat. Marko Lizinio Kraso triunbiroa, Kinto Hortensio eta Marko Tulio Zizeron izan ziren Murena defenditu zutenak. Absolbitua izan zen, baina litekeena da Servio Sulpizio Ruforen salaketak funtsa izan eta Murena erruduna izatea.
Bere kontsulaldian, lege bat onartu zuen (Junia Lizinia legea), are zorroztasun gehiagoz betearazten zuena Zezilia Didia legea, lege hau, comitia delakoetan proposatua izan baino hiru nundinae lehenago aldarrikatua izan zen, eta, ordezkatu ordez, balizko faltsifikazio bat eragozteko, estatutu bakoitza kopiarazi egin zen, aerariumean utzia izan zena.
# Luzio Emilio Lepido Paulo

Luzio Emilio Lepido Paulo (latinez: Lucius Aemilius Lepidus Paullus) Erromatar Errepublikaren azken garaian bizi izan zen senatari eta kontsul erromatar bat izan zen.
Augusto eta Marko Antoniorekin triunbiratua osatu zuen Marko Emilio Lepidoren anaia eta Marko Emilio Lepido eta Apuleiaren semea zen, baita Luzio Apuleio Saturnino tribuno ospetsuaren biloba ere.
Zizeronen alde egin zuen Katilinaren konspirazioan, mundu guztiak, hizlari ospetsua, traizio hau, are ospe gehiago lortzeko asmatzen ari zela pentsatzen zuenean. Kuestore bezala aritu zen K.a. 59an, edil bezala K.a. 55ean, pretore bezala K.a. 53an eta kontsul bezala K.a. 50ean.
Bere kontsulaldian, Julio Zesarrek erosi egin zuen, bere leialtasuna lortze aldera. Paulok, Zesarrek emandako diru honen zati bat, Emilia Basilika berreraikitzeko erabili zuen.
Gainera, bigarren triunbiratuaren aurka agertu zen, bere anaia Marko Emilio Lepidok bere erailketa agintzea eraginez, hala ere, soldaduek, exekuzio egunean ihes egiten utzi zioten. Ihes egin ondoren, Bruto eta Kasio senatari errebeldeekin bat egin zuen. Hauek behin Filiposeko guduan garaitu ondoren, Paulok barkamena lortu zuen, eta bere bizitzaren gainontzeko zatia, Mileton erretiratua eman zuen.
Bere emaztea nor zen ezagutzen ez den arren, ezkontza honetatik, bi seme jaio zirela ezagutzen da: Luzio Emilio Lepido Paulo, K.a. 34an kontsula izan zena eta Augusto enperadorearen biloba zen Klaudia Martzela Minorren senarra. Bere beste semea, hau ere Luzio Emilio Lepido Paulo izenekoa, zentsore izan zen, eta Ponpeioren oinordeko bat zen Kornelia Eszipionekin ezkondu zen.
# Gaio Flaminio Nepote

Gaio Flaminio Nepote (latinez: Gaius Flaminius Nepos; Trasimenon K.a. 217an hila) politikari eta jeneral erromatarra izan zen. 232tik aurrera alderdi demokratikoko buruetako bat izan zen. Senatuko alderdiaren kontrako borroka gidatu zuen plebeko tribuno zela. 223an kontsul, 220an zentsore, eta 217an berriro kontsul izendatu zuten, Kartagoren kontrako bigarren gerran, eta Trasimenon garaitu eta hil zuten. Zentsore zela, Flaminio zirkua eraiki zuen, eta via Flaminia hasi zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Gaio Terentzio Mario Varron

Gaio Terentzio Mario Varron, Bigarren Gerra Punikoan erromatar kontsul bat izan zen, K.a. 216an izan zuen kargua.
K.a. 218an pretore aukeratua eta kontsul K.a. 216an, prokontsul izendatua izan zen hurrengo urtean, K.a. 213 arte mantendu zuen kargua. Propretore K.a. 208 eta K.a. 207an, Etruria, Hasdrubal Barkaren erasoetatik defendatu zuen. Afrikara bidaiatu zuen enbaxadore bezala K.a. 200ean.
Erromatar armadaren buru izan zen Anibalen aurka Cannaeko guduan K.a. 216an, Luzio Emilio Paulorekin batera, azken hau, borrokan hila izan zelarik.
* Datuak: Q315274
* Multimedia: Caius Terentius Varro / Q315274