OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# María Teresa Sande

María Teresa Sande López (Uruguai, 1926ko urriaren 29a) zientzialaria, medikua da, batez ere neurokirurgiaren arloan egindako kolaborazioengatik ezaguna.

## Bizitza

1954an, Sande medikuntzan graduatu zen Montevideoko Medikuntza Fakultatean, kirurgian espezializatuta.

### Lan ibilbidea

Montevideoko Maciel Ospitalean kirurgiako laguntzaile gisa lan egin zuen hasiera batean. Neurokirurgiako praktika 1940ko hamarkadan hasi zuen, Atilio García Güelfi doktorearen eskutik. Maciel Ospitalerako lanean, Sandek neurokirurgiari buruzko ikerketekin jarraitu zuen, ordukoan Roman Arana Iñiguez irakaslearen laguntzarekin.
Handik aurrera, neurokirurgiako ikerketa- eta praktika-taldeak sortu zituen hainbat erakundetan, hala nola Britaniar Ospitalean, Pedro Viscan, Pereira Rossellen, Espainiako Erietxean eta Familia Esleipenen Kontseilu Nagusian. Roman Arana irakaslearekin izan zuen harremanak aurrera egin zuen urteen poderioz, Ameriketako Estatu Batuetan, Perun, Argentinan, Brasilen eta Txilen nazioarteko hainbat ospitaletara bisitak egin zituen lantaldea sendotuz. 2002. urtean, Uruguaiko Mediku-Sindikatuak Lan Jardunean Merituaren Sari Sindikala eman zion Sanderi.

## Sariak eta aintzatespena

* 2002an, Uruguaiko Mediku-Sindikatuak Lan Jardunean Merituaren Saria

## Erreferentziak

* ↑ María Teresa Sande. .
* ↑ (Gaztelaniaz) «SMU» SMU (Noiz kontsultatua: 2025-03-11).
* ↑ «De albergue para indigentes al primer hospital uruguayo» Intendencia de Montevideo 2006.
* 1 2 (Gaztelaniaz) «SMU» SMU (Noiz kontsultatua: 2025-03-11).
* 1 2 «Sindicato Médico del Uruguay - ppt descargar» slideplayer.es (Noiz kontsultatua: 2025-03-11).

## Ikus, gainera

* Paulina Luisi
* María Hortal
* Élida Murguía
* Dinorah Castiglioni

## Kanpo estekak

* María Teresa Sanderen fitxa Uruguaiko Medikuen Sindikatuan
* Datuak: Q62022465
# Chuwabo

Chuwabo (Echuwabo) ekialdeko Afrikako bantu hizkuntza da, Mozambikeko erdialdeko kostaldean hitz egiten dutena. Maindo, berez hizkuntza bereizitzat hartzen dutena, dialektoa izateko gertua da.

## Erreferentziak

* ↑ Berria. Estilo Liburua. .
* ↑ Guérois, Rozenn. (2015). A grammar of Cuwabo (Mozambique, Bantu P34). Université Lumière Lyon 2.
# Izturitzeko txirula

Izturitzeko txirula Izturitze eta Otsozelaiako leizeetan aurkitutako musika tresna paleolitiko bat da, duela 33.000 urte ingurukoa, sai hezurrekin egindakoa.

## Ezaugarriak

Aztarnategian 15.000 eta 35.000 urte arteko 22 txirula zati aurkitu ziren, eta atal batek bereziki, 3 zulo agertzen dituelarik, balio berezia dauka.
Jatorrizko atal horren antzinatasuna 35.000 urtean datatu du Frantziako Arkeologia Museo Nazionalak: hantxe gordeta dago. Ez da Paleolitoko musika tresna zaharrena, antzeko atal bat aurkitu baitzen Divje Babe leizean, Eslovenian, eta 43.100 urteko antzinatasuna eman zaio hari.

## Erreplika

Izturitzeko atalaren formak berregiteko bide eman du, eta emanaldi bat ere egin zen soinuaren Izturitzen bertan 2012. urtean. Soinueneako Juan Mari Beltranek ere jo izan du erreplika horren soinua, bideo honetan ikusten den bezala:

## Erreferentziak

* 1 2 Soubelet Fagoaga, Iduzki. (2012-05-11). «Iraganeko flauten doinua» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-02-22).
* ↑ (Frantsesez) «La grande flûte gravettienne d'Isturitz» musee-archeologienationale.fr (Noiz kontsultatua: 2022-02-22).
* ↑ (Ingelesez) Turk, Matija; Turk, Ivan; Dimkaroski, Ljuben; Blackwell, Bonnie A.B.; Horusitzky, François Zoltán; Otte, Marcel; Bastiani, Giuliano; Korat, Lidija. (2018-09). «The Mousterian Musical Instrument from the Divje babe I cave (Slovenia): Arguments on the Material Evidence for Neanderthal Musical Behaviour» L'Anthropologie 122 (4): 679–706. doi:10.1016/j.anthro.2018.10.001. (Noiz kontsultatua: 2022-02-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110978667
* Multimedia: Izturitze Flute / Q110978667
# Matrioxka

Matrioxka (errusieraz: матрёшка, mɐˈtrʲɵʂkə ahoskatua), errusiar panpina edota babuxka panpina bata bestearen barnean sarturik doazen panpina multzoaren izena da. Izena errusierazko emakumezko Matryona (errusieraz: Матрёна) izenetik eratorria da. Aldiz, Babuxka izenak errusieraz amona edo amatxia esan nahi du. Bere ezaugarriak neurri ezberdinak, margoak eta kolore aniztasuna dira. Errusiako usadiozko irudiak dira, halere, beste hainbat herrialdeetan ere salgai ikus daitezke: Txekiar Errepublika, Polonia, Eslovakia, Alemania...

## Erreferentziak

* ↑ «matrioxka». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2025-03-11.)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17297
* Multimedia: Matryoshka dolls / Q17297
# Xabier Erro

Xabier Erro Jauregi (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1946ko otsailaren 5a - Hondarribia, Gipuzkoa, 2018ko martxoaren 26a) euskal herritar mendigoizalea izan zen. Ingeniaritza teknikoko ikasketak egin zituen Iruñean. Irakaslea zen ogibidez. Mendiko gidari lan egin zuen urte askoan.
1980ko Everest Euskal Espedizioan 14 kideetako bat izan zen. Urte batzuk geroago, Gasherbrum IIko tontorrera (Himalaia) iritsi zen. Lehen nafarra izan zen, halaber, Aconcagua (Andeak) igotzen.
Buruko minbiziak jota hil zen 72 urterekin bere etxean, ebakuntza egin eta egun batzuetara.

## Erreferentziak

* ↑ Txirrindularitzaren Nazioarteko Batasuna. (2001). UCI Golden BIKE: Quebrantahuesos. (Noiz kontsultatua: 2018ko martxoaren 27a).
* ↑ Anzanarri. (1976ko uztaila). «Lesakar batek garaitu du 7,023 metroko «Akonkagua» mendia» Príncipe de Viana (Iruñea): 14. (Noiz kontsultatua: 2018ko martxoaren 27a).
* ↑ «Xabier Erro alpinista zendu da», Berria.

## Kanpo estekak

* «Makalu puntan ikurrina jarri izana aldarrikatu zuen Xabier Errok gure orrietan», Argia, 2019-01-07.
* «Mendian lortzen nuen bizitzeko poza», Berria, 2017-04-25.
* «Ertzetako gogoetak», Berria, 2016-09-08.
* Datuak: Q51026327
# Ikonoskopio

Ikonoskopioa hasierako telebista-kamerek irudiak hartzeko zuten hodi katodikoa da. Ikonoskopioak dituen elektroi-izpiek irudi optikoa seinale elektriko bihurtzeko eginkizuna dute. Hodiak barruan zelula fotoelektriko txiki ugari duen mikazko xafla bat du (cm$^2$ -ko 12.000 baino gehiago). Zelula horiek alde batean xaflarekin lotzeko zilarrezko tantoak dituzte, eta bestean zesiozko film sentikor bat, alegia, anodoaren eginkizuna duena. Hodi osoak zilarrez estalia du barrua. V.K. Zvorykinek asmatu zuen 1931n. 1930eko eta 1940ko hamarraldietako telebista-kamaretan erabili zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskalterm: [Irudia, Ikus-entzunezkoak eta Soinua Hiztegia] [2009]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1570706
# Santimamiñeko bultzagailua

Santimamiñeko bultzagailua hezurrarekin egindako bultzagailu bat da, Madeleine aldian egina. Bizkaiko Santimamiñe kobazuloan aurkitu zen. Dekoratutako pieza bat da, orein baten buruarekin alde batean, eta gurutze formako irudiekin beste aldean.

## Kobazuloa

Kortezubiko Santimamiñeko koba Bizkaiko historiaurreko benetako ikurra da, hala bertan bisonte eta zaldien Madeleine aldiko santutegia dagoelako, nola aspaldi aurkitu zutelako. 1916an ume talde bat zulotzarrean sartu eta pinturak aurkitu zituen; handik gutxira oso argi geratu zen kobazuloan bertan hainbat okupazio-maila adierazten zirela. 1918 eta 1926 urteen artean euskal arkeologiaren aitzindari Telesforo Aranzadi, Jose Migel Barandiaran eta Enrique Egurenek hondeaketak egin zituzten.

## Bultzagailua

Bultzagailua 1923 urtean egin ziren indusketa lanetan aurkitu zuten. Hari eusten zion topea kokatuta zegoen muturra baino ez da artatu. Orein adarrez eginda dago eta bertan grabatu batzuk identifika daitezke: izar itxurako bi zeinu eta beste figura bat, identifikatzeko zailagoa, animalia baten burua izan litekeena, beharbada zaldi bat. Pieza txikia da, 8 zentimetro luze eta zentimetro bateko diametrokoa.
Haren funtzionamenduaren oinarria oso erraza zen: berariazko funtsa palanka eragina zen, eusteko euskarri baten bidez xabalina bat jaurtitzeko erabiltzen zena. Jaurtigaiarekin lortzen zen distantziaren faktorerik behinena indar fisikoa zen eta, horrekin batera, bultzagailuaren gainean xabalina orekan edukitzeko trebezia.
Mekanismoa oso sinplea izan arren, abantaila asko ekarri zituen bere aurreko ehiza sistemekin erkatuta, ordu arte erabiltzen zituzten lantzak jaurtitzeko aukera bakarra besoaren indarra zelako. Alde batetik, saihestu egiten zen ehiztariaren eta animaliaren arteko aurrez aurreko borroka, hil nahi ziren animalia batzuen kasuan oso arriskutsua zelako. Beste alde batetik, distantzia batetik ehizan egiteko aukera ematen zuen eta, horren ondorioz, aurretiaz jokatzekoa. Hau da, ez zen beharrezkoa animaliarengana hainbeste hurbiltzea eta, beraz, animaliak ez zuen hain erraz gizakiaren presentzia igartzen eta ehiztariek errazago izaten zuten animalia horiek ehizatzea.
Europako Izotz Aroan zehar hasierako bultzagailu horiek Solutre Aldia (gutxi gorabehera duela 17.000 urte) izenarekin ezagutzen den kulturaren azken faseetakoak izan ziren, baina asko ugaritu ziren Madeleine Ertainean (duela 14.000 urte); orduan dekoratu ere egiten zituzten, benetako arte lanak sortuz. Ezin da esan ez zituztela horren aurreko uneetan erabiltzen, edota aztarnarik utzi ez duten gai galkorrak erabiliz egiten ez zituztenik (zurezkoak); beraz, ezin dugu erreminta horren jatorri zehatzik eman.
Paleolitikoko bultzagailu gehienak Frantziako Pirinioetako kobetan aurkitu dituzte eta, toki horretan baino gutxiago, Dordoina eta Erdialdeko Europan. Kantauri Itsasoko ertzean aurkikuntzak oso gutxi izan dira. Santimamiñekoaz gain, El Castillo, La Garma edo El Mirón kobetan aurkitu direnak azpimarratu behar dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131152271
* Multimedia: Santimamiñe throwing stick / Q131152271
# Chopi

Chopi (Chichopi) ekialdeko Afrikako bantu hizkuntza da, Mozambikeko hegoaldeko kostaldean (Limpopo ibaiaren iparraldean dagoen Inhambane probintzian) hitz egiten dutena. Jouni Filip Mahok 2009an iraungitako lenge dialektoa hizkuntza bereizia zela esan zuen. The Joshua Projecten arabera, 1.160.000 hiztun inguru zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Berria. Estilo Liburua. .
* ↑ Jouni Filip Maho, 2009. New Updated Guthrie List Online (Ingelesez)
* ↑ Chopi a The Joshua Project

## Bibliografia

* (Ingelesez) Ryohei Kagaya, A Classified vocabulary of the Lenje language, Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA), Tokyo, 1987, 141 p.
* (Ingelesez) Bishop Smyth and John Matthews (dir.), A vocabulary with a short grammar of xiLenge, the language of the people commonly called Chopi, spoken on the east coast of Africa between the Limpopo River and Inhambane, Society for Promoting Christian Knowledge, London, 1902, 47, 44 p.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3437616
# Markel Irizar

Markel Irizar Aranburu (Oñati, Gipuzkoa, 1980ko otsailaren 5a - ) gipuzkoar txirrindulari ohia da, profesionala 2004tik 2019ra.
2004an txirrindularitza profesionalean debutatu zuen Euskaltel-Euskadi taldearekin. Elite mailara jauzi egin arte Ulma Cegasan jardun zuen, eta Olarra Erkoreka taldera pasa zen 2001ean. Profesionaletara saltoa, berriz, 2004ean egin zuen, minbiziari aurre egin ostean. 2012-2019 tartean Trek-Segafredo taldeko txirrindularia izan zen. 2019ko Donostiako Klasikoan erretiratu zen.

## Taldeak

* 2004-2009: Euskaltel-Euskadi
* 2010-2011: Team RadioShack
* 2012-2019 : Trek-Segafredo

## Palmaresa
### Amateurretan

1998
* Gipuzkoako Itzulia (junior)
2000
* Gervais Memoriala
2001
* Abarzuza Saria
* Leintz Bailarari Itzulia
* 2. Gervais Memorialan
2002
* Euskal Herriko erlojupeko txapelketa
* Javier Luquin Garaikurra
* Bidasoko Itzuliko etapa bat

### Profesionaletan

2010
* Poitou-Charentes Tourreko etapa bat
2011
* Andaluziako Itzulia
2012
* 9. La Panneko Hiru Egunetan

## Emaitzak lasterketa nagusietan

| Itzuli Handia | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 |
| Italiako Giroa | — | — | 90. | 68. | 74. | — | — | — | — | — | — | — | — | — | 134. | 136. |
| Frantziako Tourra | — | — | — | — | — | — | — | 84. | — | 103. | 63. | 93. | 120. | 135. | — | — |
| Espainiako Vuelta | — | UT | 94. | — | — | 114. | — | 96. | 93. | 86. | — | 89. | UT | — | 130. | — |
Legenda :
| — | Ez zuen parte hartu |
| DSK | Deskalifikatua |
| UT | Utzi |
* Datuak: Q529136
* Multimedia: Markel Irizar / Q529136
# Takahashi Korekiyo

Takahashi Korekiyo bizkondea (japonieraz: 高橋 是清, 1854ko uztailaren 27a - 1936ko otsailaren 26a) Japoniako politikari japoniarra izan zen, 1921etik 1922ra bitartean Japoniako lehen ministroa eta Ogasun ministroa hil zutenean. Parekideen Etxeko kide eta Japoniako Bankuko buru ere izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q315842
* Multimedia: Takahashi Korekiyo / Q315842
# Antiklea

Antiklea (antzinako grezieraz: Ἀντίκλεια) greziar mitologiako pertsonaia da, Itakako errege Laertesen emaztea eta Ulisesen ama.
Ulisesek, etxerako bidean, Hades-en erreinutik edo lurpeko mundutik pasa behar du Tiresiasen iragarpenak entzuteko. Han, ustegabean, Antiklea ama aurkituko du, penaz hil dena Troiako Gerrara joan zitzaion semea aspaldi ikusi ez duelako. Antikleak etxekoen berri emango dio Ulisesi.
| « | Ondoren ama Antiklea zenduaren itzala etorri zen, Autoliko handiaren alaba, zeina nik, Troia santura alde egin nuenean bizirik utzia neukan. Eta hura ikusirik, bihotzez urrikituta negarrez hasi nintzen. | » |
| — Odisea |||

## Erreferentziak

* ↑ Matías Múgicaren itzulpena Balea Zuria argitaletxearentzat (2025), 236. or.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q576170
# Olimpio Bizzi

Olimpio Bizzi (Livorno, Toskana, 1916ko abuztuak 1-Abetone, 1976ko abuztuak 3) txirrindulari italiar bat izan zen.

## Biografia

Profesionala 1935 eta 1952 bitartean, Olimpio Bizzik Italiako Giroan 13 etapa irabazi zituen, eta 1938an Italiako errepide txirrindularitza txapelketako garailea izan zen.

## Palmaresa

1936
* Italiako Giroko etapa 1
* 2. Genova-Nizan
* 3. Italiako errepide txirrindularitza txapelketan.
1937
* Italiako Giroko 2 etapa
* Tre Valli Varesine
* Toskanako Giroa
* 3. Italiako errepide txirrindularitzako txapelketan
1938
* Italiako errepide txirrindularitzako txapelketa
* 2 etapa 1938ko Italiako Giroan
1939
* Italiako jazarpen txapelduna
* Tre Valli Varesine
* 2 etapa Italiako Giroan.
1940
* 4 etapa Italiako Giroan.
1941
* Campaniako Giroa
* Gorizia-Ljubljana-Trieste-Gorizia
1942
* 2. Venetoko Giroan
1943
* Toskanako Giroa
* Milan-Mantua
1946
* Etapa 1 Italiako Giroan
1947
* 6. Paris-Roubaixen
1949
* Etapa 1 Hiru Itsasoen Tourrean
* 2 etapa Siziliako Giroan
1950
* Marokoko Itzulia eta 3 etapa
* Etapa 1 Italiako Giroan.
1951
* Etapa 1 Marokoko Itzulian

## Kanpo estekak

* Olimpio Bizzi - ProCyclingStats
* Datuak: Q176838
* Multimedia: Olimpio Bizzi / Q176838
# Nicolasa Pradera

Nicolasa Pradera Mendibe (Markina-Xemein, 1870eko abenduaren 7a - Madril, 1959), euskal sukaldaria izan zen.

## Biografia

Gaztea zela, Gaitan de Ayala familiaren etxean sartu zen lan egitera. Familia honen alaba bat Donostiara ezkondu eta hara joan zen Nicolasa sukaldeaz arduratzeko.
Narciso Dolagarai Pikabea harakina ezkondu eta 1912an Aldamar kalean Casa Nicolasa jatetxe ospetsua ireki zuten. Laster ospetsu bilakatu zen.
1932an Maria Urrestarazuri jatetxea saldu eta seme-alabekin batera Kontxa parean "Andia" jatetxea ireki zuen. Gerra Zibilaren ondoren, 1940an, Madrilera joan eta bertan "Nicolasa" jatetxea ireki zuen.
Nicolasa Pradera batez ere ezaguna da idatzi zuen sukaldaritza liburuagatik: La cocina de Nicolasa. Ez da edonolako liburua. 1933. urtean egin zen lehen argitarapena eta geroztik 19 alditan berrargitaratu da, azken argitarapena, hogeigarrena, 2001. urtekoa da.

## Erreferentziak

* ↑ «La casa que creó Nicolasa Pradera y encierra tantos secretos» Diario Vasco 2010-10-7.
* ↑ Gastronomía vasca. La cocina de Nicolasa
* ↑ Markina-Xemeingo Udala. Nicolasa Pradera (1870-1959). .
* Datuak: Q3328338
# Enniscrone

Enniscrone, Inniscrone edota Inishcrone (irlanderaz Inis Eiscir Abhainn edo Inis Crabhann; bai ingelesezko bai irlanderazko izenak lehian daude) Irlandako udalerri bat da, Sligo konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 1.223 biztanle zituen, eta 2022ko erroldaren arabera, 1.291.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Enniscrone or Inishcrone? Campaign intensifies to end confusion over name» The Irish Times (Noiz kontsultatua: 2025-03-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q588364
* Multimedia: Enniscrone / Q588364
# Laurasiatheria

Laurasiatheria goi-ordena mailako klado bat da Placentaliaren barruan (desagertutako senideak sartzen baditugu Eutheriaren barruan. Goi-ordena hau eraikitzeko ADNaren anilisi-sekuentziazioa erabili da eta retrotransposoia egotea edo ez. Izenaren jatorria Pangea hausterakoan Gondwana eta Laurasian animalia mota ezberdinak sortu zirela esaten duen teoriatik datorkio. Bere senideak Euarchontoglires (bere barnean Primates ordena), Afrotheria eta Xenarthra dira, nahiz eta lehenengo bi hauena baino ez da ahizpa-kladoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27379
* Multimedia: Laurasiatheria / Q27379
* Espezieak: Laurasiatheria
# La cocina de Nicolasa

La cocina de Nicolasa (Nikolasaren sukaldaritza) euskal sukaldaritzako liburu klasikoa Nicolasa Pradera sukaldari markinarrak 1933an plazaratu zuen. Hitzaurrea Gregorio Marañón idazleak idatzi zion. Lanak edizio ugari ezagutu ditu, hogei inguru, azkena 2010eko, Txertoa argitaletxearen eskutik. Euskal gastronomiaren erreferentziazko lana bihurtu zen.

## Edukia

Funtsean sukaldeko errezetak dira, arlo desberdinetan: saldak, zopak, pureak, makarroiak, arrautzak, tortillak, frijituak, arrainak, saltsak, haragi-platerak, hegaztiak eta ehiza, egosiak edo potajeak, barazkiak, haragi-erreak, hegaztiak eta ehiza, fianbreak, konpotak, izozkiak, gozokiak, gozogintza.

## Liburuaren fitxa

* Izenburua: La cocina de Nicolasa
* Egilea: Nicolasa Pradera. Hitzaurrea: Gregorio Marañón.
* Argitaletxea: Rivadeneyra (Madril). Lehenengo edizioa.
* Hizkuntza: Gaztelania
* Urtea: 1933
* Orrialdeak: 338

## Erreferentziak

* ↑ https://www.markina-xemein.eus/eu-ES/Turismoa/Historia/Orriak/NicolasaPradera.aspx
* ↑ https://www.diariovasco.com/v/20101007/al-dia-local/casa-creo-nicolasa-pradera-20101007.html
* ↑ https://realacademiadegastronomia.com/libro-biblioteca-dda/la-cocina-de-nicolasa/
* ↑ https://realacademiadegastronomia.com/libro-biblioteca-dda/la-cocina-de-nicolasa/

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Liburuaren lehen edizioaren PDFa.
* Datuak: Q133260206
# Gora Euzkadi, bizi bedi

Gora Euzkadi, bizi bedi XX. mende hasierako abesti abertzale bat da.
| « | Gora Euzkadi, bizi bedi. Gora Sabino Arana Goiri, Jaungoikua, Lege Zarrak, Gora Euzkadi Azkatuta! España españarrentzat. Euzkadi euzkaldunentzat. España españarrenzat Euzkadi guretzat. Gora, gora, gora Sabino Arana Gora, gora Euzkadi Azkatuta ! | » |
| Karlisten guda abestiaren letra, Bigarren Karlistaldia ||

## Erreferentziak

* ↑ https://ianasagasti.blogs.com/mi_blog/2007/09/canciones-patri.html

## Ikus, gainera

Youtuben entzungaiː https://www.youtube.com/watch?v=j1UC98r-Lkw
* Eusko Abendaren Ereserkia
* Jeiki jeiki
* Mendiko negarra
* Eta tiro baltzari
* Belarrimotza, zertara hator hona?
* Lenago il!
# Usansoloko gertaerak

Usansoloko gertaerak 1933ko maiatzaren 14an, domekan, izan ziren. Bizkaiko Usansolo herrian jeltzaleak San Andresko erromerian zeuden eta, gertuko Amorebietan erradikal sozialistek mitin bat egin zuten. Arratsaldean, errepublikanoek ¡Viva la Republica! oihukatu zuten jaietatik pasatzean. Abertzaleek Gora Euskadi azkatuta! erantzun eta bi forali esker dena lasaitu zen.
Hala ere, erromeria bukatu eta gero, batzokiaren aurrean biak elkartu eta tiroketa hasi zen. Ondorioz, bi hildako (autobusean zegoen 54 urteko Esperanza Zapata eta batzokiko balkoian zegoen 13 urteko Iñaki San Miguel Oiartzabal) eta bi zauritu (Adolfo Díaz eta Juan Manuel Ruiz) suertatu ziren.
Gertaeren ondoren, hiru foral eta kabo bat postutik urrutiratu zituzten. Hogeita hamahiru lagun, denak jeltzaleak, atxilotu zituzten baina epaileak, frogarik ez zegoenez, aske utzi zituen. Espainiako Kongresuan, Vicente Fatrás errepublikanoak EAJri erantzukizuna leporatu zion.

## Erreferentziak

* ↑ galdako.blogspot.com.es. Los sucesos de Usansolo. .
* ↑ «En Usansolo se produce un choque entre republicanos y nacionalistas» ABC: 24. 1933-5-16.
* ↑ «Iñaki San Miguel, primer 'gaztetxu' víctima de la violencia política» Deia 2013/05/11.
* ↑ De la Granja Sainz, José Luis. (2008). Nacionalismo y II República en el País Vasco: estatutos de autonomía, partidos y elecciones : historia de Acción Nacionalista Vasca, 1930-1936. Siglo XXI de España Editores, 345 or. ISBN 9788432313097..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25474692
# 1933ko Aberri Eguna

1933ko Aberri Eguna 1933ko apirilaren 16an Donostian egin zen Aberri Eguna da, Eusko Alderdi Jeltzaleak antolatutako bigarren Aberri Eguna. Hauteskundeak egin baino astebete lehenago egin zen, "Euskadi-Europa" goiburuarekin. Hitzaldi nagusia Atotxako futbol zelaian izan zen. Hizlari izan ziren Hernandorena, Telesforo Monzon eta gerora Eusko Jaurlaritza lehen lehendakaria izango zen Jose Antonio Agirre euskal herritar politikariak; Kataluniako Batasun Demokratikoa alderdiko lehendakari eta diputatu Manuel Carrasco Formiguera; Alderdi Galegistako Ramón Otero; eta Europako Nazionalitateen Kongresuko presidenteorde eta idazkari nagusi Ewald Ammende.

## Iruditegia

* Atotxa futbol zelaiko ekitaldia eta hitzaldiak.
* 1933ko Aberri Eguna.
* Jose Antonio Agirre, 1933ko Aberri Egunean.
* Telesforo Monzon, 1933ko Aberri Egunean..

## Erreferentzia

* ↑ (Gaztelaniaz) Carlos Caballero Basáñez: «Aberri-Eguna: Durante la II República», Auñamendi Eusko Entziklopedia.

## Ikus, gainera

* Matxin Irabola

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12252466
* Multimedia: 1933 Aberri Eguna / Q12252466
# Argye M. Briggs

Argye Mary Briggs, jaiotzez McCanlies, (Cisco, Texas, 1908ko irailaren 20a – Waco, Texas, 1995eko apirilaren 17a) estatubatuar idazlea izan zen, batez ere Mendebalde Ertaineko jende arruntari buruzko liburuak idatzi zituena. Bere bizitza gehiena Bartlesvillen (Oklahoma) eman ondoren, Wacon (Texas) hil zen 1995eko apirilaren 17an, 86 urte zituela.

## Lanak

* Root Out of Dry Ground (1948), Eerdmans Fikzio Sariaren irabazlea.
* This, My Brother (1950).
* Hem of His Garment (1951).
* Harp in the Cave (1954), haurrentzako ipuin bilduma.
* Both Banks of the River (1954), Charles Journeycake buruzagi lenapearen biografia fikzionatua.
* All Other Ground (1956).
* A Question Once Asked (1956), Oklahomako Konbentzio Baptista Orokorreko Emakume Misiolarien Batasunaren historia.
* Christ and the Modern Woman (1958).

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «News: Deaths» The Tulsa World 1995-04-19.
* ↑ (Ingelesez) Harmsel, Larry ten; Til, Reinder Van. An Eerdmans Century. Wm. B. Eerdmans Publishing (argitaratze data: 2011-09-14), 131- or. ISBN 978-0-8028-6658-5. (Noiz kontsultatua: 2025-03-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4789800