OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Astaurraz

Astaurraz (Sonchus oleraceus) Asteraceae familiako landare belarkara da, kardaberen taldekoa, horregatik askotan kardabera ere esaten zaio.

## Taxonomia

Lineok deskribatu zuen Zientziarako 1753. urtean Species Plantarum liburuan.
Generoaren Sonchus izenaren oinarrian grezierazko sónkhos izena eta handik eratorritako latinezko sonchos izena daure. Teofrastok, Dioskoridesek eta Plinio Zaharrak aipatzen dute izen hori zuen landare bta, hosto arantzatsuak zituena eta jangarria zena. Espeziearen oleraceus izena latinezko ǒlǔs hitzetik dator, "belarra" esan nahi du.

## Deskribapena

125 cm arteko altuera har dezakeen landare belarkara da sustrai sendoak dituena. Zurtoinak tenteak dira, 4-17,2 mm-ko diametroa hartzen duena. Zurtoinak sinpleak izan daitezke eta adarkatuak ere bai. Hostoak pinatipartituak edota pinatisekatuak izaten dira 8 cm arteko luzera hartzen dutenak.
Zurtoinen muturretan lore kapituluak ateratzen ditu, 120-250 lore artean izan ditzaketenak. Loreak horiak izaten dira, batzuetan hori biziak, bestetan hori argiak.

## Habitata

Bide ertzetan, larreen mugean, barbetxo lurretan, hormetan eta orokorrean gizakiak aldaturiko belardietan agertzen da. Itasa mailatik 2.100 metrotako altuerara arte ikusten da, edozein motatako lurzoruetan.

## Ugalketa eta bizi-zikloa

Urteroko landarea da. Martxoa eta azaroa artean loratzen da eta fruitua udaberrian heltzen da. Fruitua akenio bat izaten da, haizearen bidez barreiatzen dena.

## Iruditegia

* Infloreszentziak.
* Loreak itxita.
* Lore kapituluak.
* Fruituak.
* Hostoak.
* Sustraiak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Astaurraza» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Kardaberaren hosto lehorren 100 gramok 28 gramo proteina dituzte – Independentea.eus» independentea.eus 2023-10-27 (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Sonchus oleraceus L.» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Titre • Dictionnaire Gaffiot latin-français» www.lexilogos.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Sonchus oleraceus L.» www.unavarra.es (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q331676
* Multimedia: Sonchus oleraceus / Q331676
* Espezieak: Sonchus oleraceus
# Matilde Orbegozo

Matilde Orbegozo Jugo (Bilbo, Bizkaia, 1837ko martxoaren 15a - Santurtzi, 1891ko abuztuaren 9a) Bilboko poeta izan zen.

## Biografia

Gerra Zibilaren garaian jaio zen Bilboko Viuda de Epalza kalean. Oso gaztetatik hasi zen poesia idazten. Bere poemak garaiko hainbat egunkaritan argitaratu zituen. Ospe handia lortu zuen bere garaian. Haren poemek izaera nabarmen erlijiosoa zuten.
1912an, Juan Carlos Plaza Zumelzuk “Memoria” idatzi zuen Matilderi buruz eta Benito Pérez Galdosek bera eta haren ahizpa ere aipatu zituen “Luchana” saioan.
Bilboko burgesiakoa, Miguel Unamunoren ahaidea zen. Matilde Rafael Sán-Ferlosio (El Jarama) idazle ospetsuaren birramona izan zen, eta Rafael Sánchez Mazasen (La nueva vida de Pedrito de Andía) amona. Joaquín de Mazas literatura eta idazle bilbotarraren ama izan zen.
Haren ezkontzak bere buru-argitasunaren hegaldiak moztu zituen. Breton, Hartzenbuch edota Trueba bezalako poetek Matilderen ekoizpenak miresteari utzi zioten.

## Erreferentziak

* ↑ «Matilde Orbegozo Jugo poeta bilbotarra» www.euskonews.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Luchana (episodio nacional). 2023-06-26 (Noiz kontsultatua: 2024-03-18).
* ↑ Bilbaopedia-Matilde Orbegozo Jugo
* ↑ Aunamendi entzikopedia-Matilde Orbegozo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28502325
# Amisulprida

Amisulprida konposatu organiko aromatikoa da C$_{17}$H$_{27}$N$_3$O$_4$S formula duena, amiden klasekoa, bentzamiden taldekoa. Solido narritagarria da. Disolbaezina da ohiko disolbatzaileetan.
Amisulprida dopamina-antagonista da eta ezaugarri hori medio botika antipskotiko gisa usatzen da eskizofrenia, depresioa eta antsietatea tratatzeko. Espainian botika generiko moduan merkaturatzen eta Frantzian Solian markarekin. Pilula gisa hartzen da.
Albo-ondorioen artean okadak, insomnioa eta botagura aipa daitezke.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Amisulpride» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-03-10).
* 1 2 «★ Amisulprida 🥇» www.vademecum.es (Noiz kontsultatua: 2025-03-10).
* ↑ «Amisulpride ( Solian )» www.biopsychiatry.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q418785
* Multimedia: Amisulpride / Q418785
# Lebosulpirida

Lebosulpirida konposatu organiko aromatikoa da C$_{15}$H$_{23}$N$_3$O$_4$S formula duena, amiden klasekoa, sulfamiden azpiklasekoa eta bentzamiden taldekoa. Lebosulpirida sulpiridaren levo isomeroa da eta antzeko ezaugarriak ditu. Solido narritagarria da. Disolbaezina da ohiko disolbatzaileetan.
Lebosulpirida dopamina-antagonista da eta ezaugarri hori medio botika antipsikotiko, antidepresibo eta antiemetiko gisa usatzen da eskizofrenia, depresioa, antsietatea, dispepsia eta botagura tratatzeko, besteak beste. Espainian Levogastrol eta Pausedal markekin eta botika generiko moduan merkaturatzen. Pilula gisa hartzen da.
Albo-ondorioen artean loa nahastea, emakumezkoengan hilekoa nahastea, gizonengan bularrak handitzea, eta idorreria aipa daitezke.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Levosulpiride» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).
* 1 2 «★ Levosulpirida 🥇» www.vademecum.es (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1452256
* Multimedia: Levosulpiride / Q1452256
# Emilio Alarcos Llorach

Emilio Alarcos Llorach (Salamanca, Espainia, 1922ko apirilaren 22a - Oviedo, Espainia, 1998ko urtarrilaren 26a) espainiar hizkuntzalaria izan zen.

## Biografia

R. M. Pidalen eskolan ikasi zuen, eta Dámaso Alonsoren ikaslea izan zen, Filosofia eta Letretako lizentziatura egin zuenean. Madrilen egin zuen doktoregoa, eta Suitzara joan zen gero irakasle. Han, Europako hizkuntzalaritzak urte haietan izan zituen aurrerakuntza estrukturalisten berri jakin zuen (Saussure, Trubetzkoy, Jakobson, Hjelmslev eta Martineten teoriak), eta gero, espainierako hizkuntzalaritza eta literatura-kritikaren ikerketetan erabili zituen.
Espainiara itzuli eta hainbat lekutan irakasle izan ostean, 1951n, Oviedoko Unibertsitateko Filosofia eta letretako fakultatean hasi zen lanean, gramatika historikoko irakasle. Katedra hori bete zuen erretiroa hartu arte, eta handik eragin handia izan zuen hurrengo ikertzaileen belaunaldian.
Alarcosen adore eta zorroztasun zientifikoei esker onartu ahal izan zen Espainian Hjelmslev daniarraren estrukturalismo formala, eta hari buruz idatzi zuen bere Gramatika estrukturala (1951). Fonologiari buruzko bere ikerketak, berriz, Espainiako unibertsitate askotako eskuliburua izan den Fonologia espainiarra (1950) liburuan agertzen dira. Horiez gainera, 1970ean Espainiarraren gramatika funtzionalari buruzko ikerketak obra argitaratu zuen, eta 1994an Hizkuntza Espainiarraren Gramatika. Bere garaiko beste ikertzaile batzuek ez bezala, Alarcosek sintaxian eta fonologian ipini zuen bere arreta guztia.
Besteren artean, Asturiasko Printzearen Saria jaso zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q1337419
* Multimedia: Emilio Alarcos Llorach / Q1337419
# Ana Cano

Ana María Cano González (Villarín, Somiedo, 1950eko maiatzaren 12a ) filologoa eta Espainiako unibertsitateko katedraduna da, Oviedoko Unibertsitateko Filologia Fakultateko dekano ohia eta erakunde horretako irakasle emeritua 2020az geroztik.

## Ibilbidea

Cano Asturiasko Villarin herrian jaio zen, Asturiasko Printzerrian. 1967-68 ikasturtean, Irakaskuntzarako oposizioan lehen postua lortu zuen.
1972an Filosofia eta Letretan lizentziatu zen Oviedoko Unibertsitatean, Gradu Amaierako Aparteko Sariarekin, eta urte horretan bertan unibertsitate horretako filologia erromanikoko sailean hasi zen lanean.1975ean doktoretza lortu zuen, Oviedoko Unibertsitatean, cum laude nabarmenarekin, bere tesia "El habla de Somiedo" izan zen.
Hamar urtez Oviedoko Unibertsitateko Filologia Fakultateko dekanoa izan zen, eta 2008an utzi zuen kargua, fakultate-batzordeak asturiera ikasketa arautuetatik kentzeko erabakiaren ondorioz. 2001ean Asturiasko Hizkuntzaren Akademiako presidente izan zen, Xosé Lluis García Arias idazleak utzi osteaneta karguan jarraitu zuen 2017ra arte 2020an Oviedoko Unibertsitateko irakasle emeritu izendatu zuten.

## Aitortzak

* 2018an, Canok Yumper sarietako bat jaso zuen. Asturianos de braveza saria Yumper Elkarteak, giza balioak babesten dituen entitateak, asturiar hizkuntzaren defentsagatik emana. Edizio berean, Carmen Bascarán Açailandiako Giza Eskubideen Zentroaren sortzaileak, Bueñoko kultur elkarteak eta Margen Teatrok ere sariak jaso zituzten.
* 2019an, Salienciako aintziretako Transhumantzia Jaialdiko pregoilaria izan zen.

## Zenbait argitalpen

* El habla de Somiedo, doktore tesia (1975)
* Vocabulario del bable de Somiedo Institutu d'Estudios Asturianos, 1982)
* Averamientu a la hestoria de la llingua asturiana (Caja de Asturias, «Conocer Asturias», 1987 urtarrila)
* Notas de Folklor Somedán (Collecha Asoleyada, 1989)
* Estudios de diacronía asturiana (1) (Llibrería Llingüística, 2008)
* El habla de Somiedo (occidente de Asturias) (Llibrería Llingüística, 2009)

## Erreferentziak

* 1 2 «La última papeleta de Ana Cano» www.lne.es.
* 1 2 «Ana Cano: la cara amable de la llingua se despide tras 16 años» El Comercio 24 de junio de 2017.
* ↑ «Filología suprime el Asturiano y provoca la dimisión de su decana, Ana Cano» www.lne.es.
* ↑ Cascudo, T.. (5 de mayo de 2016). Ana Cano: "La oficialidad es la única oportunidad de que el gallego-asturiano sobreviva". La Nueva España.
* ↑ «José Muñiz, Ana Cano y Jorge Cannata, nuevos eméritos» www.lne.es.
* ↑ «Ana Cano: «No se puede concebir la filología románica sin la llingua»» El Comercio 20 de enero de 2018.
* ↑ España, La Nueva. «Ana Cano, Carmen Bascarán, Teatro Margen y la asociación de Bueño, premios "Yumper"» www.lne.es.
* ↑ La Nueva España. La catedrática Ana Cano, pregonera de la Trashumancia en Somiedo. .

## Kanpo estekak

* Su biografía en la web Vivir Asturias.
* Datuak: Q8198010
* Multimedia: Ana Cano / Q8198010
# Xosé Lluis García Arias

Xosé Lluis García Arias (Teberga, Asturiasko Printzerria, 1945eko maiatzaren 6a) asturiar filologo eta idazlea da. Asturiasko Hizkuntzaren Akademiako lehendakaria izan zen 1981ean sortu zenetik 2001 arte.

## Ibilbide akademikoa

Palentzian eta Pontevedran batxilergoa egin ondoren, Filosofia eta Letretan lizentziatu zen Oviedoko Unibertsitatean. Urte batzuk beranduago, Filologia Erromanikoko doktore-titulua lortu zuen. Oviedo, Valladolid eta Leongo unibertsitateetan irakasle izan zen. Gaur egun, García Arias Filologia Hispanikoko katedradun erretiratua da Oviedoko Unibertsitatean.
Conceyu Bablearen sortzaileetako bat izan zen eta honen lehen presidentea bihurtu zen. Asturieraren ofizialtasunaren aldeko mugimenduari estuki lotuta egon da urte luzez eta artikulu, hitzaldi, biltzarretako ponentzia eta liburu ugari idatzi ditu. Batez ere saiakera-lanak idatzi ditu, baina baita hainbat itzulpen egin ditu, hala nola, asturierazko Printze Txikia. Horrez gain, azpimarratu behar dugu asturiar filologiaren esparruan emandako aurrerpauso nabarmenak. Besteak beste, García Ariasek prestatu zuen asturieraren hiztegirik zehatzena, Asturiar Hizkuntzaren Hiztegi Orokorra (DGLA).
2020an, Asturiasko Aurrerapenaren Aldeko Elkarteak Banakako Aurrerabidearen Saria eman zion.

## Bibliografia

* Llingua y sociedá asturiana: hestoria, entamos, enfotosias (1976)
* Pueblos asturianos: El porqué de sus nombres (1977)
* Rellumos de folklor (1981)
* Antoloxía de prosa bable (1981)
* Política cultural n'Asturias: testu del pregón de les fiestes de San Xuan de Mieres lleíu... el 14 de xunu de 1983 (1983)
* Llingua y sociedá asturiana (1984)
* Pueblos asturianos, el porqué de sus nombres (1984)
* Contribución a la gramática histórica de la lengua asturiana y a la caracterización etimológica de su léxico (1988)
* Patriótiques proses en versu (1992)
* Toponimia. Conceyu de Teberga (1994)
* Toponimia: Teoría y actuación (1995)
* Toponimia. Conceyu d'Amieva (1997)
* Propuestes etimolóxiques (1975-2000)
* Diccionariu xeneral de la llingua asturiana (2002)
* Gramática histórica de la lengua asturiana (2003)
* Por qué los nombres se llaman así (2004)
* Arabismos nel dominiu llingüísticu astur (2006)
* Namái una manu -Traducción de una obra de Gerardo Lombardero- (2006)
* Estudiu sociollingüísticu de Lleón. Identidá conciencia d'usu y actitúes llingüístiques nes fasteres que llenden con Asturies - Xosé Antón González Riañorekin batera (2006)
* II Estudiu sociollingüísticu de Lleón. Identidá conciencia d'usu y actitúes llingüístiques de la población lleonesa - Xosé Antón González Riañorekin batera (2008)
* Estudiu sociollingüísticu de Zamora (Fastera Occidental) - Xosé Antón González Riañorekin batera (2011).

## Erreferentziak

* ↑ Xosé Lluis García Arias. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3571042
# Enrico Celio

Enrico Celio (Ambri, 1889ko ekainaren 19a – Lugano, 1980ko otsailaren 23a) suitzar abokatu, kazetari eta politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1943 eta 1948an.
Eskola garaian salestarrekin eta jesulagunekin ikasi zuen eta 1915ean literatura eta filosofian graduatu zen Friburgoko Unibertsitatean. 1916tik 1921era kazetaria eta egunkari-zuzendaria izan zen, eta 1921ean zuzenbide ikasketak amaitu zituen.
Alderdi Demokrata Kristauko kide izan zen eta 1913tik 1932ra Ticino kantonamenduko Kontseilu Handiko kide izan zen. Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide izan zen 1924tik 1925era, 1927tik 1928ra eta 1930etik 1932ra. 1940tik 1950era Suitzako Kontseilu Federaleko kide gisa Posta eta Trenbideak saila zuzendu zuen.
1943an eta 1948an Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen eta 1948ko Neguko Olinpiar Jokoak inauguratu zituen.
# Enrico Celio

Enrico Celio (Ambri, 1889ko ekainaren 19a – Lugano, 1980ko otsailaren 23a) suitzar abokatu, kazetari eta politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1943 eta 1948an.
Eskola garaian salestarrekin eta jesulagunekin ikasi zuen eta 1915ean literatura eta filosofian graduatu zen Friburgoko Unibertsitatean. 1916tik 1921era kazetaria eta egunkari-zuzendaria izan zen, eta 1921ean zuzenbide ikasketak amaitu zituen.
Alderdi Demokrata Kristauko kide izan zen eta 1913tik 1932ra Ticino kantonamenduko Kontseilu Handiko kide izan zen. Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide izan zen 1924tik 1925era, 1927tik 1928ra eta 1930etik 1932ra. 1940tik 1950era Suitzako Kontseilu Federaleko kide gisa Posta eta Trenbideak saila zuzendu zuen.
1943an eta 1948an Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen eta 1948ko Neguko Olinpiar Jokoak inauguratu zituen.
* Datuak: Q167080
* Multimedia: Enrico Celio / Q167080
# Hevia

José Ángel Hevia Velasco edo Hevia (Villaviciosa, Gijongo eskualdea, 1967ko urriaren 11-) musikari asturiarra da.
Kepa Junkerak edo Carlos Nuñezek egin duten moduan, Heviak ere tresna tradizionalak teknika modernoekin nahasteari eta bide berriei ekin die, gaita asturiarra hartuta.

## Diskografia

* Hevia (1991)
* Tierra de nadie (1998)
* Al otro lado (2000)
* Étnico ma non troppo (2003)
* Tierra de Hevia (2005)
* Obsession (2007)

## Ikus, gainera

* Folk musika

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz)(Ingelesez) Heviaren webgune ofiziala
* Datuak: Q559658
* Multimedia: José Angel Hevia / Q559658
# Xuan Xosé Sánchez Vicente

Xuan Xosé Sánchez Vicente (Xixon, Asturias, Espainia, 1949ko otsailaren 1) politikari, idazle eta saiakera-idazlea da. Partiu Asturianista alderdi politikoaren sortzaile eta presidentea da eta Academia de la Llingua Asturianaren kide ere.

## Biografia

Filologia erromanikoan lizentziatua da Oviedoko unibertsitatean eta surdimientu edo asturierazko literaturaren berpizkundean parte hartu zuen. Xose Lluis Garcia Arias eta Lluis Xabel Alvarezekin Conceyu Bable sortu zuen eta Academia de la Llingua Asturiana sortu zenetik, haren kide da.
1974an sartu zen politikan Partido Socialista Popular (PSP) alderdian, zeinetan haren idazkari nagusia izan zen. PSOErekin bat egin zuen PSP alderdiarekin batera. Alderdi honekin, Piloñako zinegotzia, Cangues d'Oniseko barruti judizialaren ahaldun nagusia, Kontseilu Erregionaleko eta Batzar Nagusiaren kide izan zen. 1983an, bere eginkizunak amaitu zirenean, PSOE utzi zuen.
1985an, Xesus Cañedo eta Carlos Rubierarekin, Partiu Asturianista (PAS) sortu zuen eta harrezkero alderdi honen presidentea da. Batzarreko diputatua izan zen 1991tik 1999ra arte. 2004ean Union Asturianista koalizioaren sorrera bultzatu zuen.
Hogei liburu baino gehiago argitaratu ditu poesia, antzerki, entsegu eta ikerlanen artean. Gainera, azpimarratzekoa da Diccionariu de la Llingua Asturianan eginiko lana.

## Bibliografia
### Entsegua

* La cultura popular asturiana : unidá y pluralidá (1985)
* Diccionariu de la llingua asturiana (1988)
* El hilo de Ariadna: argumentos y propuestas para una política asturianista (1991)
* Crónica del surdimientu (1975-1990) (1991)
* Diccionariu asturianu–castellanu, castellanu–asturianu (1996)
* La cultura asturiana: dialéctica, narrática y proyectabilidá (1999)
* Teoría y práctica d'Asturies: (discursos y artículos) (1999)

### Literatura

* Camín de señardaes: antoloxía poética, 1974–1979 (1980)
* Poemes de Xixon (1981)
* Cuentos de llingua afilada (1984)
* El Pelayu (teatru asturianu) (1985)
* De reidores costes (1988)
* Lluna llena (1990)
* ...Y de llastientes picos (1999)
* Datuak: Q3142789
# Infernua (Donostia)

Infernua Errotaburutik Añorga auzorako bidean dagoen toki bat da, A-8 autopista eta N-I errepidea lotzen dituen errepide-lotunean. Egun, gasolindegia eta lantegi eta etxebizitza bakan batzuk biltzen dira inguruan.

## Izena

Toponimoaren jatorriari buruzko hainbat teoria daude.
Josu Tellabide etnologoaren ustez eremu hartan zeuden izenen kontrapuntu bezala sortu zen. Añorga eta Errotaburu artean Belen izeneko paradore bat eraiki zuten 1860ko hamarkadan, eta gaur egungo Zapatari plazaren inguruan Jaungoikoenea ezizena zuen ostatu bat zegoen. Josu Tellabideren esanetan herritarrek tarteko eremuari Infernua ezizena jarri zioten.
Azken urteetan zabaldu denez Infernua izena XIX. mendean sortu zen, A-1 errepidea zabaltzeko moztu zituzten zuhaitzak pilatu eta asteak iraun zituen su handia egin zutenean. Josu Tellabide ez dator bat teoria horrekin, balio handia zuen egurra horrela erretzea zentzugabekeria iruditzen zaiolako.
Beste batzuen arabera, izena 1936ko gerra garaian jarri zioten, Gipuzkoako Foru Aldundiak han duen eraikin batean frankistek kartzela sortu zutelako. Ondarretako kartzelan sartzen ez zirenak bertara eramaten zituzten eta horko hainbat preso Hernanira eraman zituzten fusilatzera. Badira izenaren jatorria ondoko errepideko bihurgune batean ematen ziren istripu ugariekin lotzen dutenak ere. Josu Tellabideren ustez bi teoria horiek ere okerrak dira, izena askoz zaharragoa delako.

## Oroimen historikoa

Zapatariko espetxea izen ofizialeko kartzela egon zen auzoan. Hor, eta Ondarretako espetxea jendez gainezka zegoela, 1936tik aurrera ehunka preso pilatu zituzten, diktaduraren hasierako hamarkadan.

## Hildako bat

2019ko martxoaren 1ean, goizeko 5:30etan, sute batek pabeloi abandonatu bat txikitu egin zuen. Bertan etorkin batzuk bizi ziren, hiru, eta haietako bat bertan hil zen. Besteek, nahiz eta zaurituak izan, ihes egitea lortu zuten. Sutea eragindakoa izan zen eta, dirudienez, bikote barruko biolentzia afera baten ondoriozko mendekua izan zen. Ustezko egilea Bergaran atxilotu zuten, 49 urte zituen eta bikote ohiarengandik urruntzeko agindua zuen.

## Zubiberri

2025eko otsailan hasi ziren etxe zaharrak botatzen urbanizazio berria egiteko, Zubiberri alegia. 540 etxebizitza eraikiko dira.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Agirre, Iñaki. (2019). «Infernua, ahaztua baina bizia» Irutxuloko Hitza (Noiz kontsultatua: 2021-01-30).
* ↑ https://www.berria.eus/iritzia/zuzendariari/inpernuko-kartzela_2138702_102.html
* ↑ https://www.eitb.eus/es/pueblos-ciudades/videos/detalle/6235678/video-incendio-infierno-san-sebastian-1-marzo-2019/
* ↑ https://www.donostitik.com/ingresa-en-prision-el-presunto-autor-del-incendio-mortal-en-el-infierno/
* ↑ https://www.donostia.eus/home.nsf/0/7F2559BB8A9CBE35C1258C45004B0E57?OpenDocument&idioma=eus

## Kanpo estekak

* "Infernua, ahaztua baina bizia", Iñaki Agirre Perezen erreportaia Hirutxuloko Hitzan.
* Xalba Ramirezen "Zapatari kartzela, Infernuan izan zen frankisten espetxe ezezaguna" erreportaia Hirutxuloko Hitzan.
* (Gaztelaniaz):Izenaren jatorriaren gaineko ideiak.
* Datuak: Q12259612
* Multimedia: Infernua (Donostia) / Q12259612
# Josep Mateo Gil

Josep Mateo Gil (Fígols, 1928ko maiatzaren 16a - Olesa de Montserrat, 2019ko abuztuaren 27a) txirrindulari kataluniarra izan zen, profesionala 1950 eta 1957 artean.
Lorpenik aiapagarrienak, Kataluniako Voltako bi etapa izan ziren

## Palmaresa

1950
* Portugalgo Itzuliko etapa 1
* 4. Jaumendreu garaikurra]n
1951
* Kataluniako Voltako etapa 1
1952
* Bartzelonako txapelketa
* Eibarko Bizikletako Mendiko sailkapena
* 2. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
1953
* Bartzelonako txapelketa
1955
* Kataluniako Voltako etapa 1
* 3. Circuito Montañésean
* 6. Euskal-Nafar mendiko txapelketan
* 6. Asturiasko Itzulian
* 9. Eibarko Bizikletan
1956
* Pirinioetako Itzuliko etapa 1
* Kataluniako Sari Nagusiko etapa 1

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Lasterketa | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - | - | - | 65. | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | X | X | X | X | UT | UT | - |
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17044868
# Melillako Eguna

Melillan irailaren 17an ospatutako Melillako Egunean, Pedro de Estopiñán y Virués 1497ko irailaren 17an, Melilla hartu ondoren, Errege Katolikoek Melillako lehen gobernadore bihurtu zuten.
Melillako plaza izan zen Afrikako iparraldean Gaztelaren hedapena ekarri zuen Afrikako gotorlekuetako lehena. Melillako konkistaren ondorioz, dukearen tropek Cazazako plaza mantendu zuten 1505etik 1532ra, Fezko Erresumaren goarnizioa ezarri zen lekua, eta konkista horren ondorioz, Medina Sidoniako dukeari Cazazako markesgoa eman zioten. Medina Sidoniako dukeak 1497tik 1556ra izan zuen Melillako jabetza, ez jurisdikzioa, urte horretan uko egin baitzion Felipe II.aren alde edukitzeari, nahiz eta denbora horretan gastuak Koroak ordaindu.
Melillako aguazila ez zen Melillara itzuli Errege-erregina Katolikoen aurrean plaza eskaini ondoren. Andres eta Lorenzo de Melilla moriskoei hainbat mercedes eta lur eman zitzaizkien Axarkian, Torrox bezala.
Irailaren 17an Melillako eguna ospatzen da, Melilla Gaztelako Koroan sartu zela oroituz.

## Oroitzapenezko ekitaldiak

Normalean, gobernu autonomikoak Melillako Autonomia Domina ematearekin batera izaten da. Kondekorazio bat da, hiri autonomo honek emandakoa. Melilla hiriaren eta herritarren mesedetan ekintza, zerbitzu edo merituren bat egin duen Ceutako edozein herritarri aitorpena egitea du helburu.

## Erreferentziak

* 1 2 [https://medievalistas.es/wp-content/uploads/attachments/00315.pdf LA CONQUISTA CRISTIANA DE MELILLA: UN EPISODIO DE FRONTERA ENRIQUE GOZALBES CRAVIOTO Universidad de Castilla-La Mancha VI ESTUDIOS DE FRONTERA. ].
* ↑ comentó, F. M. Ariza Guijarro. (2021-09-17). «Honores a Pedro de Estopiñán en el Día de Melilla» El Faro de Melilla.
* ↑ Ruiz, Tamara Terán. (2022-08-17). «Día de Melilla: cuándo es y qué se celebra. Historia y bandera.» Banderas Puerta de Hierro.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q133262788