OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Pirata amazig

Pirata amazigak, pirata "berbereak" edo otomandar kortsarioak, iparraldeko Afrikatik («Berberiako kostaldetik») jardun zuten pirata eta kortsario musulmanak izan ziren. Bere kanpamendu nagusiak Tunisian, batez ere Jerban, Tripolin, Aljerren, Sale eta Marokoko beste portuetan zituzten eta handik mendebaldeko Mediterraneo eraso zuten Gurutzadetatik aurrera baina batez ere Konstantinoplaren erorialditik aurrera. Itsasontziez gain, Europako arrantza-herrixkak (Italia, Frantzia, Espainia eta Portugalekok ez ezik, Bretainia Handia, Irlanda, Herbehereak eta baita Islandiakoak ere) eraso zituzten. Esklabo kristauak hartzea bere helburu nagusia izan zen, azoka musulmanetan saltzen zituztenak.
XVI. eta XIX. mendeen artean, kortsario hauek 800.000 eta 1,25 miloi inguru harrapatu zituzten, milioika hildako aintzat hartu barik. Izan ere, normalean emakumeak saldu eta gizonak burugabetzen zituzten.
Kortsario batzuk europar pariak edo konbertituak izan ziren, tartean John Ward edo Zymen Danseker. Hauek eramandako europar itsas-teknikei esker XVII. mendean bere urrezko aroa bizi ziren.
XVII. mendearen amaieratik aurrera, europarrek Berberiako estatuak estutu zituzten pirateriarekin amaitzeko. Napoleondar Gerrak eta Vienako Batzarra eta gero, presioa areagotu zuten baina 1830eko Aljeriako frantziar konkistara arte ez zen amaitu.
Bizargorri anaiak (Hızır (Hayreddin) eta Oruç), Turgut Reis, Kurtoğlu, Kemal Reis, Salih Reis, Koca Murat Reis edo Tybalt Rosembraise ospetsuenak izan ziren.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) BBC. British Slaves on the Barbary Coast. .
* ↑ (Ingelesez) Toll, Ian W.. (2010/12/12). «Pirates of Barbary» The New York Times.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q899359
* Multimedia: Barbary Corsairs / Q899359
# Leire Ortuoste

Leire Ortuoste Gartzia (Gasteiz, 1978) ostalaritzako langilea da, eta Malerreka bailarako Zubieta eta Doneztebe udalerrietako alkate izan zen.

## Biografia

Gasteizen jaio eta Arrasateko Musakola auzoan hezi zen. Aita Valentin eta ama Inmaculada, aitaren aldetik amatxi zubietarra zuen, Ixiar Ibarra Indakoetxea, Kokotxea etxekoa. Honegatik gaztetatik Zubietara joateko joera izan zuen, eta Doneztebera bizitzera joan zen. Bertan ezkondu eta bi seme-alaben ama da.
Ostalaritzako langilea da, eta herrigintzarako izan duen joeragatik Zubieta eta Donezteben hautetsi izan zen, lehenik zinegotzi eta ondoren alkate, bi kasuetan momentuko alkatea ordezkatuz. Bi aldiz alkate izan bada ere ez da inoiz hauteskundeetarako zerrendaburu izan.

## Zubietako alkate

Zubietako alkate izan zen 2005 eta 2008 urteen artean.

## Doneztebeko alkate

Doneztebeko alkate izan zen 2021 eta 2023 urteen artean.

## Erreferentziak

* ↑ ««Alkatetza kargu konpartitua da niretako, taldeko zerbait da» - Malerreka» Erran.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
# John Jay

John Jay (New York, 1745eko abenduaren 12a - Bedford, New York, 1829ko maiatzaren 17a) estatubatuar politikari, epaile eta diplomazialaria izan zen.
Abokatu lanbidez, Estatu Batuetako erresistentzia antolatu zuen bidegabetzat jotzen zituzten britainiar legeen aurka. Lehen Kontinental Biltzarreko kide hautatu zuten, eta Kontinental Elkartea sinatu zuen. Bigarren Kontinental Biltzarreko kide ere izan zen, eta bertako lehendakari izan zen. 1779tik 1782ra enbaxadore izan zen Espainian eta Espainiako finantza-laguntza lortu zuen. Estatu Batuen independentzia onartu zuen Parisko Itunaren negoziatzaileetako bat ere izan zen. Gerra amaitu ondoren, Kanpo Arazoetako idazkaria izan zen.
Gobernu indartsu eta zentralizatu baten aldekoa izan zen, eta Estatu Batuetako Konstituzioa New Yorken onartzearen alde lan egin zuen. 1789tik 1795era Estatu Batuetako Chief Justice izan zen eta 1795etik 1801era New York estatuko gobernadorea. Gobernadore gisa esklaboak emantzipatzeko legedia onartu zuen, nahiz eta esklaboen jabe izan zen gutxienez 1800 arte.
* Datuak: Q310847
* Multimedia: John Jay / Q310847
# Juan Zaldibar

Juan Diaz de Zaldibar Perez de Oñati, Juan Zaldibar (Araba, 1514 – 1570) goi-funtzionario eta esploratzaile euskalduna izan zen Espainia Berrian. Guadalajarako zinegotzia izan zen 1539tik 1570era. Espainia Berriko iparraldea esploratu zuen (egungo Mexikoko Sinaloa eta Sonora estatuak, baita Arizonako hego-ekialdea ere) Cíbola eta Quivira herri mitikoen bila. 1560ko hamarkadan, meategi, baserri eta esklaboen jabea zen, eta Espainia Berriko gizonik aberatsenetakoa.

## Hasierako urteak

Juan de Zaldibar 1514an jaio zen, Gasteiztik gertu, Euskal Herrian. Aita Ruy Diaz de Zaldibar izan zuen, eta ama, María Perez de Oñati. Amaren aldeko osabak Kristobal Oñate, 1530 eta 1540ko hamarkadetan Galizia Berriko gobernadoreorde eta bitarteko gobernadore izan zena, eta Juan de Oñate, Espainiako Koroaren administratzailea izan ziren.

## Bizitza

Zaldibar Espainia Berrira 1533an emigratu zen. Sei urte geroago, 1539an, Francisco Vázquez de Coronadok Guadalajarako zinegotzi izendatu zuen. Bertan zerbitzatu zuen 1570ean hil zen arte.
Bitartean, Coronadok Zaldibarri eskatu zion Espainia Berriko iparraldea esploratzeko (egungo Mexikoko Sinaloa eta Sonora estatuak, baita Arizonako hego-ekialdea ere), urrearen bila Cíbola hiri mitikoan 1539an. 1541ean, beste herri bat aurkitzeko eskatu zioten, Quivira.
1566an, Zaldibar meategi, esklabo eta etxaldeen jabea zen. Espainia Berriko gizonik aberatsenetako bat bihurtu zen.

## Bizitza pertsonala

Zaldibar Marina de Mendozarekin ezkondu zen, Luis Marínen alaba. Luis Marin 1521ean Hernán Cortésekin batera Tenochtitlaneko konkistan ibilitakoa zen. Zortzi seme-alaba izan zituzten.

## Heriotza

Zaldibar 1570ean hil zen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 (Ingelesez) Flint, Richard; Flint, Shirley Cushing. Juan de Zaldívar. in: Office of the State Historian is a division of the Commission of Public Records, State Records Center and Archives..
* Datuak: Q21010512
# Juan Eulate

Juan Alvarez de Eulate Ladron de Zegama (Eulate, 1583 – Kanariak, 1655eko apirilaren 9a) nafar militarra izan zen. Laurogei Urteko Gerran izan zen eta handik bere ibilbide profesionala egin zuen administrazioan, Santa Fe de Nuevo Méxicoko, Margarita uharteko eta Kanarietako gobernadore eta kapitain-jeneral izanik.
# Grazia Pierantoni Mancini

Grazia Sofia Costanza Pierantoni Mancini (Napoli, 1841eko maiatzaren 16a – Erroma, 1915eko maiatzaren 12a) italiar idazlea izan zen, Augusto Pierantoni legelari, irakasle eta politikariaren emaztea.

## Bizitza

Pasquale Stanislao Mancini legelari, kazetari eta politikariaren eta Laura Beatrice Mancini poetaren alaba, Grazia Mancini 1841eko maiatzaren 16an jaio zen Napolin. Familiako hamaika seme-alabetatik zaharrena zen. 1850ean, Bi Sizilietako Erresuman 1848-1849 urteetan gertatutako iraultza zela eta, Mancini familia Turinera joan zen bizitzera.
1868ko urtarrilaren 16an, Augusto Pierantonirekin ezkondu zen Florentzian, eta harekin hiru seme-alaba izan zituen: Beatrice, Riccardo eta Dora.
Grazia Pierantoni Manciniren idazlanen artean, Dora (1880), Lidia (1880) eta Commedie d’infanzia (1881) ipuinak eta Poesie (1879) eta Nuove poésie (1888) poesia bildumak nabarmentzen dira, batez ere.

## Lanak

* Teatro per le fanciulle (1874)
* Poesie (1879)
* Valentina. Fiori appassiti (1879)
* Dora e altre novelle (1880)
* Commedie d'infanzia (1880)
* Lidia (1880)
* Dalla finestra (1881)
* L'ultima recita (1884)
* Sul Tevere (1884)
* Un giornalista (1885)
* Costanza (1887)
* Nuove poesie (1888)
* Marito ed avvocato (1892)
* Donnina (1892)
* Una pagina di storia (1898)
* La signora Tilberti (1900)
* Novelle umili (1904)
* Matilde di Canossa (1904)
* Impressioni e Ricordi 1856-1864 (1908)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Grazia Sofia Costanza Mancini» Geneall (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
* ↑ (Ingelesez) Yanes Cabrera, Cristina; Meda, Juri; Viñao, Antonio. School Memories: New Trends in the History of Education. Springer (argitaratze data: 2016-10-12), 106-108 or. ISBN 978-3-319-44063-7. (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
* ↑ (Ingelesez) King, Martha. (2005). Grazia Deledda: A Legendary Life. Troubador Publishing Ltd, 85 or. ISBN 978-1-904744-67-2. (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
* ↑ (Italieraz) Guarna, Valeria. (2013). «Oliva, Laura Beatrice Fortunata» Dizionario Biografico degli Italiani. 79 Treccani (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
* ↑ (Alemanez) «Mancini» Meyers Konversationslexikon (Verlag des Bibliographischen Instituts, Leipzig und Wien): 177-178. 1885-1892 (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
* 1 2 3 (Italieraz) Guidi, Laura. (2007). «Mancini, Grazia» Dizionario Biografico degli Italiani. 68 Treccani (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
* ↑ (Italieraz) Mura, Eloisa. (2015). «Pierantoni, Augusto Francescopaolo» Dizionario Biografico degli Italiani. 83 Treccani (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
* ↑ (Errusieraz) «Пиерантони-Манчини, Грация» Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. XXIIIa Санкт-Петербург (argitaratze data: 1898), 777 or. (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
# Juanjo Respaldiza

Juanjo Respaldiza Ozaeta (Orozko, 1964) bertsolari bizkaitarra da.

## Ibilbidea

1982an Mungian egin zuen aurreneko plaza eta 1986an Bertsolari Txapelketa Nagusian hartu zuen parte. Bost aldiz aritu zen txapelketa gorenean. Araba-Bizkaiko Bertsolari Txapelketan lau aldiz sailkatu zen finalerako eta emaitza onena 1994ko seigarren postua izan zuen.

## Bertsolaritza

* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Partehartzeak (4): 1986, 1993, 1997, 2001
* Araba-Bizkaiko Bertsolari Txapelketa:
** Finalista (4): 1992, 1994, 1996, 2000

## Bestelakoak

Respaldizak urtero hartzen du parte Arteako Kokomarro taldekoekin aratusteetan zenbait bertso kantatuz.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Juanjo Respaldiza - Biografías - BDB. Base de datos sobre bertsolarismo» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2022-12-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115589671
# Héctor Mujica

Héctor Mujica (1927ko apirilaren 10a - 2002ko otsailaren 14a ) Venezuelako pertsonaia publiko eta politikoa, kazetaria eta idazlea eta komunista izan zen. Venezuelako Alderdi Komunistako zuzendaritzako kidea; Venezuelako Kongresu Nazionaleko kidea eta 1978ko hauteskundeetan Alderdi Komunistako presidente izateko hautagaia izan zen, 1990eko hamarkadaren hasieran, PCVko presidente izan zen.

## Biografia

Juan Vicente Gomezek gobernatzen zuen garaian jaio zen. Pastor Oropeza Riera (pediatra) eta Agueda del Carmen Mujicaren semea. 1944an Venezuelako Alderdi Komunistan sartu zen eta, aldi berean, kazetaritzan eman zituen lehen urratsak. 1946an Venezuelako Unibertsitate Zentralean sartu zen eta 1950ean doktoretza lortu zuen. Era berean, Venezuela-Frantziar Kultur Zentroaren beka bat eman zioten eta Parisen jarraitu zituen ikasketak, non psikologia eta psikopatologian diplomatura ere jaso zuen.
Marcos Pérez Jiménezen erregimenean, Mujica Caracasko espetxe publiko batean espetxeratu zuten 1955ean. Kartzelan zegoela, Mujica torturatu zuten. Bere aita medikuaren esku-hartzeari esker, kaleratu eta kazetari bihurtu zen Santiagon, non kazetaritza titulua jaso eta bertako El Siglo egunkari komunistarekin kolaboratu zuen, non hiru urtez "Pertsonak eta gauzak" zutabea zuzendu zuen. 1958an, Jimenez eraitsi ondoren, Venezuelara itzuli zen. 1964ra arte, Venezuelako Unibertsitate Zentralean lan egin zuen kazetaritza saileko irakasle gisa eta kazetaritza eskola zuzendu zuen . 1965etik 1966ra Erroman lan egin zuen Informazio Teknologien Eskolan, 1967tik 1968ra Venezuelako Kazetarien Elkarteko presidente kargua izan zuen, eta 1969-1970 bitartean unibertsitateko kazetaritza eskolaren buru izan zen berriro.
Kontrapunto aldizkariko zuzendaria izan zen (lehen zenbakia 1948an argitaratu zen). Aldizkariaren izenak bat dator idazle garaikideak aztertzen zituen Venezuelako intelektualen literatur talde baten izenarekin, bereziki, gai existentzialak interesatzen zitzaizkien.
Mujica Lotan dagoen arraina (El pez dormido, 1947), Hiru leiho (Las tres ventanas, 1953), Balea gorria (La ballena roja, 1961), Hiru testigantza eta beste istorio (Los tres testimonios y otros cuentos, 1967) ipuin-bildumenen egilea da; Saiakera bildumak ere idatzi zituen, “Caracas eta Venezuelako lehen irudia” (Primera imagen de Caracas y primera imagen de Venezuela, 1967), “Informazioaren inperioa” (El imperio de la noticia, 1967), eta beste lan batzuk.
Hiru aldiz ezkondu zen, eta 1980ko hamarkadan bere azken emaztearekin, Marina Barretorekin, ezkondu zen, eta harekin bi seme-alaba izan zituen. Meridan (Venezuela) bizi ziren gehienetan, eta han hil zen Mujica bihotz-geldialdi baten ondorioz, 74 urte zituela.

## Oharrak

* ↑ Unknown. (2012-07-18). TEORIAS DE COMUNICACION LATINOAMERICANAS: BIOGRAFÍA DE HÉCTOR MUJICA. TEORIAS DE COMUNICACION LATINOAMERICANAS.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4308920
* Multimedia: Héctor Mujica / Q4308920
# Juan Ignacio Lasa

Juan Ignacio Lasa Araiztegi (Legazpi, Gipuzkoa, 1938ko abenduaren 30a - Donostia, 2025eko otsailaren 27a) atzelari gisa lan egin zuen Real Sociedadeko eta Osasunako futbolaria izan zen.

## Ibilbidea

Sansetik Errealaren lehen taldera 1960an igo zen. 1962an, Erreala bigarren mailara jaitsi zen. Bigarren mailan jokatu zuen 1967an igoera lortu arte. "Puertollanoko heroiak" deitutako hamaikaren parte izan zen. Bere azken bi denboraldietan Osasunako jokalaria izan zen. Irungo Real Unionen ere aritu zen.

## Klubak

| Kluba | Herrialdea | Urtea |
| Real Sociedad de Fútbol | Euskal Herria | 1960 – 1968 |
| CA Osasuna | Euskal Herria | 1969 – 1970 |

## Erreferentziak

* ↑ Lasa

## Ikus, gainera

* Puertollanoko heroiak

## Kanpo estekak

* Doluminak Iñaki Lasaren heriotzarengatik
* Datuak: Q16880164
# Hernando Ugarte

Hernando Ugarte la Concha (Hondarribia, ?- ?) gipuzkoar funtzionarioa izan zen, 1649 eta 1653 artean Mexiko Berriko gobernadorea izandakoa.

## Biografia

Hernando Hondarribian jaio zen, Juan Ugarte eta Juana de Angiziaren semea zelarik. Martin Zabalak 1626an Nuevo León eskualdea bereganatu ondoren, Ugarte Monterrey sortu berriaren kapitain bihurtu zen.
Ugarte Mexiko Berriko gobernadore izendatu zuen Matias Peraltakoak, 1649tik 1653ra Espainia Berriko Auzitegiko dekanoa zena. 1650ean, Santa Fetik espedizio bat bidali zuen, Diego del Castillo kapitainak zuzendua, gaur egun Texasko erdialdea dena esploratzeko. Espedizioa hasinai amerindiarren lurraldera iritsi zen, eta Concho ibaian perlak aurkitu zituztela jakinarazi zuten. Diego de Guadalajara espedizioa 1654an abiatu zen Castilloren aurkikuntzen jarraipena egiteko.
1650ean, Ugartek matxinada bat antolatu zuen jemez amerindiarren artean, navajoen eta tigua tribuaren herri batzuen aliatzan. Horrek esan nahi zuen matxinada pueblo guztiak barne hartzen zituela, denak batu ez baziren ere. Jemez tribuko bederatzi amerindiar traidore gisa urkatu zituzten, eta beste batzuk esklabo gisa saldu. Ugarteren agintaldiari jarraiki, Mexiko Berriko pueblo herria gero eta urduriago zegoen, espainiarrek haiek menderatzeko eta kristautasunera bihurtzeko egiten zituzten ahaleginak gaitzetsiz, eta azkenean, 1680an, Espainiatik askatu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Ugarte & Hendricks 1650.
* ↑ Bass 2009.
* ↑ García 2008, 35 orr. .
* ↑ Castillo, Diego Del.
* ↑ Bandelier 1890, 210 orr. .
* ↑ Preucel 2007, 202 orr. .
* ↑ Naranjo 1681.

## Bibliografia

* Bandelier, Adolph Francis Alphonse. (1890). Final report of investigations among the Indians of the southwestern United States: carried on mainly in the years from 1880 to 1885. Printed by J. Wilson and son..
* Bass, Steve. (2009). «Basques in the Americas 1592-1692» Euskal Kazeta - Basque News.
* Castillo, Diego Del. in: Handbook of Texas Online. Texas State Historical Association.
* García, José. (2008ko negua). «Colonial Governors 1641-1656» La Herencia.
* Naranjo, Pedro. (1681-12-19). "As They Had Been in Ancient Times": Pedro Naranjo Relates the Pueblo Revolt, 1680. in: History Matters. Rio del Norte.
* Preucel, Robert W.. (2007-01-25). Archaeologies of the Pueblo Revolt: Identity, Meaning, and Renewal in the Pueblo World. UNM Press ISBN 978-0-8263-4246-1..
* Ugarte, Hernando; Hendricks, Rick. (1650). Concha, Hernando de Ugarte y la. New Mexico State Record Center and Archives.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5742269
# Andrés Dorantes de Carranza

Andrés Dorantes de Carranza (Béjar, Salamanca, ca. 1500 - ca. 1550), Pánfilo de Narváez-en arrakastarik gabeko espedizioko kideetako bat izan zen eta bizirik atera ziren eta Álvar Núñez Cabeza de Vacarekin batera ibili zen lau naufragoetako bat izan zen gaur egungo Estatu Batuetako hego-mendebaldetik eta Mexikoko iparraldetik (beste biak Alonso del Castillo Maldonado eta Estebanico esklaboa ziren).

## Biografia

Andrés Dorantes de Carranza Béjar-en (Salamanca) jaio zen, Pablo Dorantesen semea. Bere garaiko gazte asko bezala, Mundu Berrian bere fortuna bilatzen saiatu zen eta, horretarako, 1527an kapitain mailarekin izena eman zuen Pánfilo de Narváezek Florida aldera porrot egindako espedizioan.
Flota Sanlúcar de Barramedan (Espainia) itsasoratu zen 1527ko ekainaren 17an, Narváezek agindutako bost ontziz eta seiehun gizonez osatutako flota. Aste batzuk nabigatzen ibili ondoren, Mexikoko Golkoko uretan sartzean, ontzi bat jarri zuten Dorantes eta Alonso del Castillo Maldonado kapitainen agindu bateratuan. Ez zen asko behar izan Dorantesek agindutako ontzi arin eta hauskorra ekaitzak harrapatu eta hondoratu egin zuen Galveston (Texas) uhartetik gertu.
Naufragiotik bizirik atera zirenen artean Dorantes bera, bere esklabo Estebanico, Alonso del Castillo Maldonado eta Álvar Núñez Cabeza de Vaca zeuden. Cabeza de Vacak Naufragios liburuan kontatu zuen ibilaldi luze baten ondoren, 1536ko martxoan iritsi ziren gaur egun Mexikoko Culiacán hiria dagoen tokian zegoen espainiar herri batera. Orduko Galizia Berriko gobernadoreak, Nuño de Guzmanek, bere gobernuaren menpe zeuden lurraldeetara espainiar naufrago batzuk iritsi zirela jakin zuenean, zaldiak eta arropa eman zizkien, eta Mexiko Hirira bidali zituen Antonio de Mendoza y Pacheco erregeordeari kontuak ematera.
Antonio de Mendozak naufragoen istorioa entzun ondoren, bisitatu zituzten lurraldeetara espedizio batean laguntzeko eskatu zion Dorantesi. Dorantesek uko egin zion eskaintzari, baina esplorazio bidaian parte hartzeko gomendatu zion bere esklabo Estebanico.
Gero Dorantes Espainiara itzultzen saiatu zen baina ontziaren egoera txarrak eta eguraldiak ontzia Veracruzeko Portura itzultzera behartu zuten. Dorantesek bizi izan zituen esperientzien ondoren, Espainia Berrian geratzea erabaki zuen, eta han ezkondu zen María de la Torre, Alonso de Benavideren alargunarekin. Alargunak hainbat enkomienda edo laborantza-lurren jabea zen bertako indigenen eskulana barne, beraz, haien ustiapenera dedikatu zen. Emaztea hil zenean, bere lehengusu batekin berriro ezkondu zen, Paula Dorantesekin, Antonio Gómez de Coronaren alargunarekin.
1550 inguruan hil zen.

## Erreferentziak

* ↑ Andrés Dorantes de Carranza en la Real Academia de la Historia

## Kanpo estekak

* Naufragios Álvar Núñez Cabeza de Vacaren "Naufragios" doako liburua, artxiboan (pdf)
* Andres Dorantesi buruzko artikulua
* Datuak: Q354615
# Alonso Ojeda

Alonso de Ojeda (Torrejoncillo del Rey, Cuenca, Gaztelako Erresuma; c. 1468-Santo Domingo, Espainiar Inperioa, 1515) espainiar itsasgizona eta konkistatzailea izan zen. Kolonen laguntzailea izan zen haren Ameriketarako bigarren bidaian (1493). La Españolan izan zen, Trinidad eta Margarita uharteak ikertu zituen eta Curaçaoko uhartea aurkitu zuen. 1508an Espainia Berriko gobernari izendatu zuten, eta hurrengo urtean Cartagenara abiatu eta San Sebastián hiria sortu zuen (1510). Oso gogor jokatu zuen Ameriketako indiarrekin.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q313369
* Multimedia: Alonso De Ojeda / Q313369
# Antso Ximeno Orozko

Antso Ximeno Orozko Urnieta (Hondarribia, 1640 – Cartagena de Indias, 1707) gipuzkoar funtzionarioa izan zen. 1693 eta 1695 artean Cartagenako gobernadorea izan zen. 1697an San Luis de Bocachicako gaztelua defendatu zuen eta, 1698 eta 1699 artean, berriro gobernadore izendatu zuten.
# Hernando de Soto

Hernando de Soto (Barcarrota, Badajozko probintzia, c. 1500 - Mississippi ibaia, 1542ko maiatzaren 21a) espainiar esploratzaile eta konkistatzailea izan zen.

## Bizitza

Kapare familia bateko bigarren semea zenez, 1514an Extremadura utzi eta Mundu Berrira joan zen aberastasun eta ospe bila. Vasco Núñez de Balboak sortutako Santa Maria la Antigua koloniara (Darien, gaur egun Panama) iritsi, eta bai Balboarekin, bai Pedrarias Dávilarekin zaldizko ibili zen. Gaspar de Espinosa buru zuela, Nicaraguako kostaldea aurkitu zuen espedizioan parte hartu zuen, eta baita 1523an Francisco Hernández de Córdobak zuzenduriko eskualdeko konkistan ere. Ondoren, Granadan kokaturik, zaldien hazkuntza eta esklaboen salerosketaren bidez aberastu zen.
1532an Francisco Pizarroren ondokoa izan zen Inka Inperioaren konkistan, eta Atahualparen bahisariaren zati bat jaso zuen. Cuscoko gobernariordea izan zen, eta 1535ean Limaren sortzean parte hartu zuen. Urte horren amaieran Espainiara itzuli zen; 35 urte besterik ez zituen, eta berealdiko aberastasunaren jabea zen. 1537an Isabel de Bobadilla, Pedrarias Dávilaren alabarekin, ezkondu zen.
1537an Karlos V.ak Kubako gobernari izendatu zuen eta Florida konkistatzeko baimena eman zion. Beraz, Amerikara itzulirik, 1538 eta 1539 artean Kuba gobernatu eta Floridako espedizioa prestatzen jardun zuen. 1539ko maiatzaren 18an, 8 ontzi, 515 gizon eta 237 zaldirekin, abiatu zen Habanatik. Maiatzaren 25ean Tampako badian lehorreraturik, hiru urtez egungo Estatu Batuetako hego-ekialdeko kostaldea esploratu zuen, urrea eta Txinarako pasabidea bilatuz; Mississippi ibaia igarotzea lortu zuen, baina indiarren erresistentzia eta espedizioaren osasun arazoak zirela eta erretiratu zen. 1542an, Mississippiren ertzean hil zen, egungo Arkansasko Lake Villagetik gertu.

## Erreferentziak

* ↑ Badajozko probintziako Barcarrotan edo Jerez de los Caballerosen jaio zen eztabaidan dago
* ↑ Esteban MIRA CABALLOS: Nuevas pruebas sobre el origen barcarroteño de Hernando de Soto Chdetrujillo.com
* 1 2 3 Hernando de Sotoren biografia De Soto National Memorial (U.S. National Park Service). Nps.gov
* 1 2 Hernando de Soto History.com
* ↑ Hernando de Soto Mcnbiografias.com
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Atlas de los exploradores españoles. GeoPlaneta 2009 ISBN 9788408086833. PMC 556943554. (Noiz kontsultatua: 2018-12-01).
* Datuak: Q60040
* Multimedia: Hernando de Soto / Q60040
# Alakrana traineru jaitsiera

Alakrana traineru jaitsiera Mundakan martxoan jokaturiko aurredenboraldiko estropada da.

## Historia

Lehenengo edizioa Urdaibai barruko uretan izan zen eta gizonezkoen 9 traineruk eta emakumezkoen bakarrak (Ondarroak) jokatu zuten. Beteranoen 8 traineru ere izan ziren. Bigarren edizioa itsasoan izan zen, Izaro uhartearen inguruko ibilbide triangeluar batean, itsasoaren baldintza nahiko txarretan. Gizonezkoen 6 traineru eta traineru beteranoak izan ziren soilik.

## Gizonezkoak

| Urtea | Irabazlea | Bigarrena | Hirugarrena |
| 2024 | Bermeo Urdaibai | San Juan | Lapurdi |
| 2025 | Bermeo Urdaibai | Kaiku | Zumaia |

## Beteranoak

| Urtea | Irabazlea | Bigarrena | Hirugarrena |
| 2024 | Badok 13 | Zumaia | Mundaka |
| 2025 | Badok 13 | Mundaka | Bilbo |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q125124644