OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# María de Lourdes López Camacho

Maria de Lourdes Lopez Camacho (Mexiko, XX. mendea) zientzialaria, arkeologoa da.

## Lan ibilbidea

María de Lourdes López Camacho arkeologoa da Antropologia eta Historia Eskola Nazionalean eta antropologiako irakaslea Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan. Mexikoko Historia Museo Nazionaleko ikertzailea da, eta “Chapultepec-eko basoa, muinoa eta gaztelua” proiektu arkeologikoa zuzendu du. Proiektu horrek Chapultepec-en historian zehar izan diren aztarnak eta gune arkeologikoak aztertu ditu. Horien artean, Mesoamerikako sasoiko aztarnak -hiletak, giza aztarnak, irudi erlijiosoak eta 4 mila pieza inguruko tresnak, gutxi gorabehera-, baita ondorengo mendeak ere.

## Lanak

Besteak beste, lan hauexek egin ditu:
* Un acercamiento a las placas conmemorativas y a los escudos de los siglos XVI a XIX en la Ciudad de México (euskaraz: Mexiko Hiriko XVI. mendetik XIX. mendera bitarteko oroitzapenezko plakak eta armarriak) (INAH, 2019)

### Koordinazioa

* Desenterrando fragmentos de historia. Siglos XVI al XIX (euskaraz: Historia zatiak lurpetik ateratzen. XVI. mendetik XIX. mendera) (INAH, 2009)
* Las contribuciones arqueológicas en la formación de la historia colonial (euskaraz: Ekarpen arkeologikoak historia kolonialaren eraketan) (INAH, 2014)

### Artikuluak eta saiakerak

* El pueblo de San Miguel Chapultepec, un pueblo olvidado (euskaraz: San Miguel Chapultepec herria, ahaztutako herria), Revista de la Coordinadora Nacional de Arqueología-n, 58, 2019.
* Proyecto de salvamento arqueológico parque Winston Churchill (euskaraz: Winston Churchill parkearen salbamendu arkeologikoaren proiektua)

## Erreferentziak

* 1 2 admincnar. Reseña del libro: Un acercamiento a las placas conmemorativas y a los escudos de los siglos XVI a XIX en la Ciudad de México. – Coordinación Nacional de Arqueología. .
* ↑ lctl. (29 de julio de 2019). «De altar al complejo cultural» El Heraldo de México.
* 1 2 «Chapultepec sigue revelando secretos: han encontrado cuerpos y otros vestigios prehispánicos» infobae.
* ↑ «María de Lourdes López Camacho | Instituto Nacional de Antropología e Historia - Academia.edu» inah.academia.edu (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Proyecto Chapultepec revela más de 4 mil piezas prehispánicas» pulsoslp.com.mx.
* ↑ «María de Lourdes López Camacho» scholar.google.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q98534621
# Lau Kantonamenduetako Itzulia

Lau Kantonamenduetako Itzulia (alemanieraz: Vier-Kantone-Rundfahrt) Suitzako egun bakarreko txirrindularitza lasterketa izan zen.
1944an sortua, proba honen izenak zioenez, lau kantoi zeharkatzen zituen: Zürich, Schwyz, Argovia eta Zug. Irteera eta helmuga Zürichen izaten ohi zen. 1972an jokatu zen azkeneko aldiz.

## Palmaresa

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Hirugarrena |
| 1944 | Ernst Näf | Josef Wagner | Hans Maag |
| 1945 | Ez zen jokatu | Ez zen jokatu | Ez zen jokatu |
| 1946 | Rik Van Steenbergen | Willy Kern | Hans Bollinger |
| 1947 | Pietro Tarchini | Ernest Stettler | Leo Weilenmann |
| 1948 | Pietro Tarchini | Hans Sommer | Paul Neri |
| 1949 | Ferdinand Kübler | Leo Weilenmann | Emilio Croci-Torti |
| 1950 | Ernest Stettler | Fritz Zbinden | Willy Hutmacher |
| 1951 | Hans Fluckiger | Hans Sommer | Hans Notzli |
| 1952 | Fritz Schär | Jean Brun | Cesare Zuretti |
| 1953 | Jan Lambrichs | Joseph Wyss | Martin Metzger |
| 1954 | Eugen Kamber | Jan Lambrichs | Josef Winterberg |
| 1955 | Walter Bucher | Fritz Pfenninger | Lido Sartini |
| 1956 | Walter Becker | Ferdinand Kübler | Hans Junkermann |
| 1957 | Emile Freivogel | Attilio Moresi | Ernest Traxel |
| 1958 | Cleto Maule | Attilio Moresi | Franz Reitz |
| 1959 | Giuseppe Barale | Friedhelm Fischerkeller | Jupp Borghard |
| 1960 | Wout Wagtmans | Hans Jaroszewicz | Heinz Graf |
| 1961 | Willy Trepp | Louis Rostollan | Horst Oldenburg |
| 1962 | Jan Hugens | Siegfried Renz | Giancarlo Gentina |
| 1963 | Vittorio Adorni | Wolfgang Schulze | Dieter Kemper |
| 1964 | Jan Hugens | Franco Bitossi | Horst Oldenburg |
| 1965 | Werner Becker | Robert Lelangue | Rolf Maurer |
| 1966 | Auguste Girard | Jean-Baptiste Claes | René Binggeli |
| 1967 | Franco Bitossi | Robert Hagmann | Giuseppe Grassi |
| 1968 | Rolf Maurer | Franco Bitossi | Louis Pfenninger |
| 1969 | Pol Mahieu | Dieter Puschel | Wim Dubois |
| 1970 | Alberto Della Torre | Rudi Altig | Fabrizio Fabbri |
| 1971 | Ez zen jokatu | Ez zen jokatu | Ez zen jokatu |
| 1972 | Jean-Pierre Berckmans | Erwin Thalmann | Jurgen Tschan |

## Kanpo estekak

* Lau Kantoietako tourra - Memoireducyclisme.com
* Datuak: Q107167692
# Schaffner Holding

Schaffner Holding bateragarritasun elektromagnetikorako eta energia elektrikoaren kalitaterako soluzioak diseinatzen, ekoizten eta saltzen dituen Suitzako enpresa-talde bat da.
2023an TE Connectivity konpainiak Schaffner Holding erosi zuen.

## Ekoizkinak

Esan bezala, Schaffnerren bi negozio-lerro nagusiak bateragarritasun elektromagnetikoa eta energia elektrikoaren kalitatea dira.
Bateragarritasun elektromagnetikorako produktuek interferentzia elektromagnetikoen kalte ondorioak arintzen laguntzen dute. Horretarako, Schaffnerrek iragazkiak, txokeak eta transformadoreak ditu bere katalogoan.
Energia elektrikoaren kalitaterako produktuei dagokienez, Schaffnerrek energia elektrikoaren kalitatea berreskuratzeko edo mantentzeko iragazkiak eta errektantziak eskaintzen ditu, tokiko zein nazioarteko estandarrak betetzen dituztenak, baita bezeroaren beharretara egokituak ere.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «TE Connectivity completes acquisition of Schaffner Holding» Business Insider 2023-12-14 (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Schaffnerren webgunea
# Sonchus oleraceus

Sonchus oleraceus Asteraceae familiako landare belarkara da, kardaberen taldekoa, horregatik askotan kardabera esaten zaio.
# Astaurraza

Sonchus oleraceus Asteraceae familiako landare belarkara da, kardaberen taldekoa, horregatik askotan kardabera esaten zaio.
# Astaurraz

Sonchus oleraceus Asteraceae familiako landare belarkara da, kardaberen taldekoa, horregatik askotan kardabera esaten zaio.
# Astaurraz

Astaurraz (Sonchus oleraceus) Asteraceae familiako landare belarkara da, kardaberen taldekoa, horregatik askotan kardabera ere esaten zaio.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q331676
* Multimedia: Sonchus oleraceus / Q331676
* Espezieak: Sonchus oleraceus
# Astaurraz

Astaurraz (Sonchus oleraceus) Asteraceae familiako landare belarkara da, kardaberen taldekoa, horregatik askotan kardabera ere esaten zaio.

## Iruditegia

* Landarea.
* Loreak.
* Loreak eta fruituak landare berean.
* Hostoak.
* Sustraiak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q331676
* Multimedia: Sonchus oleraceus / Q331676
* Espezieak: Sonchus oleraceus
# Astaurraz

Astaurraz (Sonchus oleraceus) Asteraceae familiako landare belarkara da, kardaberen taldekoa, horregatik askotan kardabera ere esaten zaio.

## Iruditegia

* Landarea.
* Loreak.
* Loreak eta fruituak landare berean.
* Hostoak.
* Sustraiak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Astaurraza» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Kardaberaren hosto lehorren 100 gramok 28 gramo proteina dituzte – Independentea.eus» independentea.eus 2023-10-27 (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q331676
* Multimedia: Sonchus oleraceus / Q331676
* Espezieak: Sonchus oleraceus
# Oghul Qaimish

Oghul Qaimish (mongolieraz: ᠤᠤᠭᠠᠯ ᠬᠠᠶᠢᠮᠢᠰᠢ; c. 1200 - 1251) Mongolen Inperioko hirugarren agintaria izan zen Güyük Khan emaztea izan zen, eta bera ere eta Inperioko agintari nagusi izan zen, erregina-orde karguan, 1248an Güyük hil eta 1251an Möngke khan izendatu zuten arte.

## Biografia

Oghul Qaimish Merkit tribuan jaio zen eta 1220ko hamarkadan Güyükekin ezkondu zen. Senarraren jarduera politikoetan paper gutxi izan zuen, ez khan izan aurretik ezta bere agintaldian ere.
Alargundu zenean, ordea, Inperioko buruzagitza lortu zuen Oghul Qaimishek, baina ez zen aginte eraginkorra izan. Aro nahasia izan zen, Khoja eta Naqu semeak askotan bere aurka aritu zirelarik. Bien bitartean, Batu Khan eta Sorghaghtani Beki aurkari politikoek aliantza eginez boteretik kendu zuten 1250ean, jarraian Sorghaghtaniren seme Möngke izendatzeko khan.
Agintetik apartatu ondoren, Oghul Qaimish bere seme Naquren estatu-kolpe saiakera hutsal batean inplikatua zen. Gaizki irten zitzaien ama-semeei, eta hala ere Möngke khanari men egiteari uko egin zion ama. Ondorioz, Möngkek espetxeratu egin zuen, ustez torturatu egin zuten eta aurrez erabakitako epaiketa baten ondoren, exekutatu egin zuten.

## Erreferentziak

* ↑ De Nicola, Bruno. (2017). Women in Mongol Iran: the Khātūns, 1206-1335. Edinburgh University Press ISBN 9781474415477. (Noiz kontsultatua: 2025-03-14).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, Ingelesezko Wikipediako «Oghul Qaimish» artikulutik itzuli da; zehazki, 2025-03-04ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q2450507
# Sivatherium

Sivatherium (euskaraz: «Shivaren piztia», Shiva eta therium-etik, antzinako grezierazko θηρίον - thēríon latinizatua) Afrika eta Eurasiako zehar hedatu zen jirafa genero desagertua da. Sivatherium giganteum espeziea, pisuaren arabera, ezagutzen den jirafa handienetakoa da, eta garai guztietako hausnarkari handienetakoa ere bai.
Sivatherium Miozeno amaieran (duela 7 milioi urte inguru) sortu zen Afrikan eta Pleistozeno goiztiarra arte (Kalabriar) iraun zuen duela milioi bat urte inguru arte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q899506
* Multimedia: Sivatherium / Q899506
* Espezieak: Sivatherium
# J. T. Walsh

James Thomas Patrick Walsh (1943ko irailaren 18a, San Frantzisko, Kalifornia - 1998ko otsailaren 27a) estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat izan zen.
Antzeztutako film nabarmenen artean honakoak daude, Tin Men (1987), Good Morning, Vietnam (1987), A Few Good Men (1992), Needful Things (1994), Hoffa (1992), Nixon (1995), Sling Blade (1996), Breakdown (1997) eta Pleasantville (1998).

## Kanpo loturak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q502128
# Maunderren minimo

Astronomian, Maunderren minimoa gutxi gorabehera 1645 eta 1715 urteen artean kokatutako garai bati dagokio, zeinetan eguzki-orbanen kopurua (eta Eguzkiaren azaleko aktibitatea) gaur egun baino askoz txikiagoa zen.
Izena John A. Eddyk eman zion estatubatuar astronomoa, datu astronomikoa zaharrak bildu zituena.

### Ikus, gainera

* eguzki-orban
* Eguzki-zikloa
* Paleoklimatologia
* Klimaren historia 1850 baino lehen
* Izotz Aro Txikia
* 1683-1684ko gel handia Europan
* 1709ko negu handia

### Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Bruce Weber, « John A. Eddy, solar detective, dies at 78 », dans The New York Times, 17 juin 2009.
* ↑ (Ingelesez) Changing sun, changing climate ?
* (Ingelesez) F. Richard Stephenson eta David H. Clark, Applications of early astronomical records, Bristol, Adam Hilger Ltd., 1978 ISBN 0-85274-342-4, p. 88 à 101

## Kanpo estekak

* Datuak: Q827568
# Maunderren minimo

Astronomian, Maunderren minimoa gutxi gorabehera 1645 eta 1715 urteen artean kokatutako garai bati dagokio, zeinetan eguzki-orbanen kopurua (eta Eguzkiaren azaleko aktibitatea) gaur egun baino askoz txikiagoa zen.
Izena John A. Eddyk eman zion estatubatuar astronomoa, datu astronomikoa zaharrak bildu zituena.

## Ikus, gainera

* eguzki-orban
* Eguzki-zikloa
* Paleoklimatologia
* Klimaren historia 1850 baino lehen
* Izotz Aro Txikia
* 1683-1684ko gel handia Europan
* 1709ko negu handia

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Bruce Weber, « John A. Eddy, solar detective, dies at 78 », dans The New York Times, 17 juin 2009.
* ↑ (Ingelesez) Changing sun, changing climate ?
* (Ingelesez) F. Richard Stephenson eta David H. Clark, Applications of early astronomical records, Bristol, Adam Hilger Ltd., 1978 ISBN 0-85274-342-4, p. 88 à 101

## Kanpo estekak

* Datuak: Q827568
# J. T. Walsh

James Thomas Patrick Walsh (1943ko irailaren 18a, San Frantzisko, Kalifornia - 1998ko otsailaren 27a) estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat izan zen.
Antzeztutako film nabarmenen artean honakoak daude, Tin Men (1987), Good Morning, Vietnam (1987), A Few Good Men (1992), Needful Things (1994), Hoffa (1992), Nixon (1995), Sling Blade (1996), Breakdown (1997) eta Pleasantville (1998).

## Kanpo loturak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q502128
* Datuak: Q502128
# J. T. Walsh

James Thomas Patrick Walsh (1943ko irailaren 18a, San Frantzisko, Kalifornia - 1998ko otsailaren 27a) estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat izan zen.
Antzeztutako film nabarmenen artean honakoak daude, Tin Men (1987), Good Morning, Vietnam (1987), A Few Good Men (1992), Needful Things (1994), Hoffa (1992), Nixon (1995), Sling Blade (1996), Breakdown (1997) eta Pleasantville (1998).

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q502128
# Astaurraz

Astaurraz (Sonchus oleraceus) Asteraceae familiako landare belarkara da, kardaberen taldekoa, horregatik askotan kardabera ere esaten zaio.

## Taxonomia

Lineok deskribatu zuen Zientziarako 1753. urtean Species Plantarum liburuan.
Generoaren Sonchus izenaren oinarrian grezierazko sónkhos izena eta handik eratorritako latinezko sonchos izena daure. Teofrastok, Dioskoridesek eta Plinio Zaharrak aipatzen dute izen hori zuen landare bta, hosto arantzatsuak zituena eta jangarria zena. Espeziearen oleraceus izena latinezko ǒlǔs hitzetik dator, "belarra" esan nahi du.

## Deskribapena

125 cm arteko altuera har dezakeen landare belarkara da sustrai sendoak dituena. Zurtoinak tenteak dira, 4-17,2 mm-ko diametroa hartzen duena. Zurtoinak sinpleak izan daitezke eta adarkatuak ere bai. Hostoak pinatipartituak edota pinatisekatuak izaten dira 8 cm arteko luzera hartzen dutenak.
Zurtoinen muturretan lore kapituluak ateratzen ditu, 120-250 lore artean izan ditzaketenak. Loreak horiak izaten dira, batzuetan hori biziak, bestetan hori argiak.

## Habitata

Bide ertzetan, larreen mugean, barbetxo lurretan, hormetan eta orokorrean gizakiak aldaturiko belardietan agertzen da. Itasa mailatik 2.100 metrotako altuerara arte ikusten da, edozein motatako lurzoruetan.

## Ugalketa eta bizi-zikloa

Urteroko landarea da. Martxoa eta azaroa artean loratzen da eta fruitua udaberrian heltzen da. Fruitua akenio bat izaten da, haizearen bidez barreiatzen dena.

## Iruditegia

* Landarea.
* Lore kapituluak.
* Loreak eta fruituak landare berean.
* Hostoak.
* Sustraiak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Astaurraza» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Kardaberaren hosto lehorren 100 gramok 28 gramo proteina dituzte – Independentea.eus» independentea.eus 2023-10-27 (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Sonchus oleraceus L.» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Titre • Dictionnaire Gaffiot latin-français» www.lexilogos.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Sonchus oleraceus L.» www.unavarra.es (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q331676
* Multimedia: Sonchus oleraceus / Q331676
* Espezieak: Sonchus oleraceus
# Baix Ebre

Baix Ebre Kataluniako hegoaldean dagoen kostaldeko eskualdea da, Tarragonako probintzian. 1.002 km2-ko azalera dauka eta 2005ean 74.962 biztanle zituen (75.6 biz./km2). 2024an, aldiz, 82.004 pertsonen populazioa zeukan (81.7 biz./km2).
Nekazaritza eta arrantza izan dira jarduera ekonomiko nagusiak arrozaren landaketak izanda garrantzitsuenak. Industriak pisu erlatibo txikiagoa du.
Ebro ibaiaren azken zatia, itsasoratu baino lehen, eskualde honetan igarotzen da.
Tortosa da hiriburu eta udalerrirrik populatuena.

## Geografia
### Kokapena

Mugakide eskualde hauexek ditu: Iparraldean Baix Camp eta Ribera d'Ebre, ipar- eta mendebaldean Terra Alta, ekialdean Mediterraneo itsasoa eta hegoaldean Montsià.

### Inguru naturala

Ebroren Deltako Natur Parkea Kataluniako hezegunerik handiena da, bai eta Europako zabalenetarikoa ere.
Orografiari dagokionez, Cardó-Boix, Cavalls i Pàndols eta Serra dels Ports mendilerroak daude lurraldean, azken horretan mendirik altuena dagoelarik (Mont Caro, 1.442 m).

## Historia

1787ko urriaren 9an uholderik handiena pairatu zuten, "la riuada grossa" deitzen dutena, ibaiko urak 10 metroko altuerara iritsi zirenean.

## Udalerri nagusiak

Hamalau udalerrik osatzen dute, eta horietatik lau populatuenak Tortosa, Deltebre, Roquets eta L'Ametlla de Mar dira (2021):
* Tortosa 33.372 biztanle (hiriburua).
* Deltebre 11.482.
* Roquetes 7.973.
* L'Ametlla de Mar 6.787.
* L'Aldea 4.160
* Camarles 3.224
* L'Ampolla 3.205
* El Perelló 2.770
* Xerta 1.170
* Tivenys 899
* Aldover 882
* Benifallet 739
* Paüls 556
* Alfara de Carles 377

## Ondarea

* L'Aldea: L'Aldea, Benixarop, Burjasénnia eta La Candela dorreak.
* Aldover: La Nativitat eliza.
* Alfara: Elizaren kanpandorrea, St Agustí eliza eta Castell de Carles.
* L'Ametlla: Torre fortalesa de St Jordi d'Alfama eta Antiga Llotja de Peix.
* Benifallet: Gaztelua, Balneari de Cardó eta La Nativitat baseliza erromanikoa.
* Camarles: Granadella eta Camarles dorreak.
* Paüls: Gaztelua.
* Perelló: Molí de vent.
* Roquetes: Casa de Sant Josep
* Tortosa: Hirigune historikoa, Sta Maria katedrala, Palau episcopal, Reials Co.legis de St Lluís i St Domènec, St Joan gaztelua (La Suda), Pont del Ferrocarril, Casa Grego, Hospital de la Sta Creu, Hiltegi zaharra (Tortosako Museoa), Fàbrica de Farines la Providència, Sta Clara komentua.
* Xerta: Assut de Xerta (ibaiko presa), Molí de Dalt eta Casa de la Vila.

## Pertsona ezagunak

* Ramon Cabrera (1806–1877), militarra eta politikaria.
* Marcel·lí Domingo Sanjuan (1884-1939), politikaria.
* Carme Forcadell (1955-), politikaria.
* Pere Ponce (1964-), aktorea.

## Ikus, gainera

* Kataluniako eskualdeak

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Baix Ebre eskualdeko webgune ofiziala
* (Katalanez)(Gaztelaniaz) Ebroren Deltako webgunea
* Datuak: Q15364
* Multimedia: Baix Ebre / Q15364
# Astaurraz

Astaurraz (Sonchus oleraceus) Asteraceae familiako landare belarkara da, kardaberen taldekoa, horregatik askotan kardabera ere esaten zaio.

## Taxonomia

Lineok deskribatu zuen Zientziarako 1753. urtean Species Plantarum liburuan.
Generoaren Sonchus izenaren oinarrian grezierazko sónkhos izena eta handik eratorritako latinezko sonchos izena daure. Teofrastok, Dioskoridesek eta Plinio Zaharrak aipatzen dute izen hori zuen landare bta, hosto arantzatsuak zituena eta jangarria zena. Espeziearen oleraceus izena latinezko ǒlǔs hitzetik dator, "belarra" esan nahi du.

## Deskribapena

125 cm arteko altuera har dezakeen landare belarkara da sustrai sendoak dituena. Zurtoinak tenteak dira, 4-17,2 mm-ko diametroa hartzen duena. Zurtoinak sinpleak izan daitezke eta adarkatuak ere bai. Hostoak pinatipartituak edota pinatisekatuak izaten dira 8 cm arteko luzera hartzen dutenak.
Zurtoinen muturretan lore kapituluak ateratzen ditu, 120-250 lore artean izan ditzaketenak. Loreak horiak izaten dira, batzuetan hori biziak, bestetan hori argiak.

## Habitata

Bide ertzetan, larreen mugean, barbetxo lurretan, hormetan eta orokorrean gizakiak aldaturiko belardietan agertzen da. Itasa mailatik 2.100 metrotako altuerara arte ikusten da, edozein motatako lurzoruetan.

## Ugalketa eta bizi-zikloa

Urteroko landarea da. Martxoa eta azaroa artean loratzen da eta fruitua udaberrian heltzen da. Fruitua akenio bat izaten da, haizearen bidez barreiatzen dena.

## Iruditegia

* Infloreszentziak.
* Lore kapituluak.
* Loreak eta fruituak landare berean.
* Hostoak.
* Sustraiak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Astaurraza» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Kardaberaren hosto lehorren 100 gramok 28 gramo proteina dituzte – Independentea.eus» independentea.eus 2023-10-27 (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Sonchus oleraceus L.» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Titre • Dictionnaire Gaffiot latin-français» www.lexilogos.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Sonchus oleraceus L.» www.unavarra.es (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q331676
* Multimedia: Sonchus oleraceus / Q331676
* Espezieak: Sonchus oleraceus
# Nemonaprida

Nemonaprida konposatu organiko aromatikoa da C$_{21}$H$_{26}$ClN$_3$O$_2$ formula duena, amiden klasekoa, bentzamiden taldekoa. Solidoa da.
Nemonaprida dopamina-antagonista da eta ezaugarri hori medio botika antipsikotiko gisa eskizofrenia tratatzeko usatu da. Europan ez da merkaturatzen. Japonian eta Txinan merkaturatzen da soilik. Pilula gisa hartzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Nemonapride» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).
* ↑ (Ingelesez) Bishara, Delia; Taylor, David. (2008-11-01). «Upcoming Agents for the Treatment of Schizophrenia» Drugs 68 (16): 2269–2292. doi:10.2165/0003495-200868160-00002. ISSN 1179-1950. (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113254653
* Multimedia: Nemonapride / Q113254653
# Olantzapina

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Olantzapina eragin farmakologiko neuroleptiko motako farmako antipsikotiko atipikoa da.
FDAk eskizofrenia tratatzeko onetsi zuen, baita desoreka bipolarrarekin lotutako gertakari depresiboak eta maniako gertakari akutuak ere. Eli Lilly and Company farmazia-konpainiak fabrikatu eta banatu zituen olantzapinaren formulazioak. Haren patentea 2011n amaitu zen, eta harrezkero farmako generiko gisa merkaturatzen dute mundu osoan.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Farmakoak Hiztegia] [2022]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q201872
* Multimedia: Olanzapine / Q201872
# Matilde Orbegozo

Matilde Orbegozo Jugo (Bilbo, Bizkaia, 1837ko martxoaren 15a - Santurtzi, 1891ko abuztuaren 9a) Bilboko poeta izan zen.

## Biografia

Gerra Zibilaren garaian jaio zen Bilboko Viuda de Epalza kalean. Oso gaztetatik hasi zen poesia idazten. Bere poemak garaiko hainbat egunkaritan argitaratu zituen. Ospe handia lortu zuen bere garaian. Haren poemek izaera nabarmen erlijiosoa zuten.
1912an, Juan Carlos Plaza Zumelzuk “Memoria” idatzi zuen Matilderi buruz eta Benito Pérez Galdosek bera eta haren ahizpa ere aipatu zituen “Luchana” saioan.
Bilboko burgesiakoa, Miguel Unamunoren ahaidea zen. Matilde Rafael Sán-Ferlosio (El Jarama) idazle ospetsuaren birramona izan zen, eta Rafael Sánchez Mazasen (La nueva vida de Pedrito de Andía) amona.Joaquín de Mazas literatura eta idazle bilbotarraren ama izan zen.
Haren ezkontzak bere buru-argitasunaren hegaldiak moztu zituen. Breton, Hartzenbuch edota Trueba bezalako poetek Matilderen ekoizpenak miresteari utzi zioten.

## Erreferentziak

* ↑ «Matilde Orbegozo Jugo poeta bilbotarra» www.euskonews.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Luchana (episodio nacional). 2023-06-26 (Noiz kontsultatua: 2024-03-18).
* ↑ Bilbaopedia-Matilde Orbegozo Jugo
* ↑ 6 mujeres ilustres de la historia de Bilbao
* ↑ Aunamendi entzikopedia-Matilde Orbegozo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28502325