# Elizabeth Wilbraham

Lady Elizabeth Wilbraham (1632–1705), Myttonen jaiotakonaristokrazia ingeleseko kidea izan zen, tradizionalki arkitektura sustatzaile garrantzitsu bezala identifikatu zena. Hardwickeko Katherine Bricçonnet, Lady Anne Clifford eta Bess de Hardwick batera, ezagutzen den lehen arkitektoetako bat da. Dozena bat familia egoitzez eta eliza ugariz gain, 400 bat eraikuntza ere egozten dizkiote.

## Lehen urteak

Elizabeth Mytton familia aberats batean jaio zen. 19 urte zituela ezkondu zen Sir Thomas Wilbrahamekin, Wilbrahamen baroneteko noblezia-tituluaren oinordekoarekin, eta, harekin, ezkonberrien bidaia luze bati ekin zion Europan zehar. Bidaia horrek arkitekturari buruzko ezagutza berriak eskuratzeko aukera eman zion.
Holandan, Elizabeth Wilbrahamek Pieter Post arkitektoa ezagutu zuen, Holandako estilo barrokoaren sortzailetzat jotzen dena. Palladioren lana Veneton (Italia) eta Landshut-eko egoitza (Bavaria Beherea) aztertu zituen.

## Bizitza pertsonala

Gutxi ezagutzen da Wilbrahamen bizitza pribatuaz, 2008. urtean aurkitutako gutun pribatu batzuk izan ezik, Staffordshireko Erregistro Bulegora pasatu direnak. Gutun horietan, Grace eta Margaret alabentzako senar egokiak bilatu zituen Elizabethek. Weston Park Fundazioko marketin exekutiboaren hitzetan, "Gutunek erakusten dute ezkontza egoki baten garrantzia garaiko aristokrazian. Benetan emakume indartsua zen, eta bazekien zer nahi zuen eta nola lortu".

## Ibilbidea

John Millar historialariaren 2012ko liburu baten agertzen da Wilbraham lehen emakumezko arkitektoa izan zela, 50 urte ikertzen eman ondoren, baina badira aurretik eraiki zituzten beste emakume batzuen datuak, hala nola Katherine Bricçonnet, Lady Anne Clifford eta Hardwicken Bess.
2007an Wotton House jauretxearen jabeek kongresu bat deitu zuten, etxebizitzaren jatorrizko arkitektoa nor zen jakiteko asmoz. Kongresuak gutxienez bi lan argitaratzea ekarri zuen: 2010ean Sir Howard Colvinek proposatu zuen John Fitch izan zitekeela jatorrizko arkitektoa, eta hilabete batzuk geroago, Millarrek, Colvinen teoria ezagutzen zuenak, Wilbrahamen alternatiba iradoki zuen arkitekto gisa.
XVII. mendean, emakume batentzat ezinezkoa zenez lanbide batean aritzea, Wilbrahamek gizon arkitektoak erabiliko zituen exekutatzaile gisa eraikuntzak ikuskatzeko. Uste denez, dozena bat etxebizitza baino gehiago diseinatu zituen bere familiarentzat, eta, diseinu-xehetasun bereizgarriak eta ezohikoak kontuan hartuta, Millarrek ezarri zuen Londresko 18 elizatako arkitektoa dela (ofizialki Christopher Wren-i esleitutakoa). Wren arkitekto lanetan beranduago hasi zenez, Millarrek iradoki zuen Wilbraham izango zela bere tutorea.
400 eraikin ere iradoki ditu Millarrek Elizabeth Wilbrahamen lan posible gisa. Ia guztiek antzekotasunak dituzte Holandako edo Italiako arkitekturarekin. Wilbrahamek Palladioren I Quattro Libri dell'Architettura liburuaren 1663ko argitalpen bat zeukan, eta ohar ugari gehitu zizkion.
Sir Howard Colvinen Biographical Dictionary of British Architects, 1600-1840 (4. edizioa; 2008) akreditatu eta entziklopedikoan, ordea, behin baino ez da aipatzen. hala ere, behin bakarrik aipatzen da. Arkitektura-sustatzaile gisa aipatzen da. Nikolaus Pevsnerrek ere ez zuen bere The Buildings of England (1974) liburuan aipatu, bere lanak aipatzen dituen arren.

## Proiektu azpimarragarriak

* Weston Park, Staffordshire (1671) - English Heritage bezalako iturriek Elizabeth Wilbrahami egozten diote proiektua, William Taylor izanik obraren exekuzioko arkitektoa.
* Wotton House, Buckinghamshire (berreraikitzea, 1704-1714) - arkitekto ezezaguna, Wilbraham edo John Fitch izan zitekeela uste da.

## Ikus, gainera

* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak

* ↑ Alvarez, Eva. (10 de marzo de 2015). «Elizabeth Wilbraham 1632–1705» un día | una arquitecta.