OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Barbette

Barbette bat (frantsesez bizar txikia esan nahi du) emakumezko buruko mota bat da, kapelaz eta kokotsaren azpitik pasatzen den uhal batez osatua. Erdi Aroan beloaren edo kaputxaren bi aldeetan lotzen zen, belarriak, lepoa eta, batzuetan, kokotsa ere estaliz. Gehienetan lihoz egina zegoen .
Barbettearen lehen formak alargunek jantzi zituzten dolua adierazteko, Bizantzion V. mendeaz geroztik. Barbettea Europa Mendebaldean zabaldu zen XII.mendetik aurrera.
Leonor Akitaniakoa barbettez jantzita ageri da bere hilobian. Euskal Herriko erromanikoan ere badirua irudiak damak barbettea daramatenak. Erdi Aroko iruditerian batzuetan kapela biribil gainalde lauko batekin ageri da osatua barbettea, baina koroa ere izan daiteke goiko osagarria.
Bizitza zibilean, emakumezkoek uhal zuriz janzten zuten barbettea eta alargunek ugak beltzez.
21. mendean moja batzuen ohituren eta jantzi tradizional batzuen parte izan bada oraindik.
# Sruth in Aghaidh an Aird

Sruth in Aghaidh an Aird (euskaraz: «Altueraren aurkako ur-jauzia») edo The Devil's Chimney (euskaraz: «Deabruaren tximinia») Irlandako ur-jauzi altuena da.
Hego haizea dagoenean uraren ibilbidea desbideratu egiten da eta amildegi ertzera igotzen da berriz, hortik datorkio izena.

## Geografia

Irlandaren ipar-mendebaldean aurkitzen da Dartry mendietan. Kilometro askotara ikusten da. Sligo konderriaren eta Leitrim konderriaren arteko mugan kokaturik dago.

## Deskribapena

150 metrotako amildegi batetik Glencar aintzirara erortzen da.
Urtean 200 egunetan egoten da ikusgai batazbeste, lehorte aldietan desagertu egiten da.

## Erreferentziak

* 1 2 «Sruth in Aghaidh An Aird – The Devil’s Chimney – Sligo Walks» sligowalks.ie (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* 1 2 (Ingelesez) «Visit Ireland's highest waterfall» Irish Independent 2021-01-16 (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48799765
* Multimedia: Sruth in Aghaidh an Aird / Q48799765
# Sligo konderria

Sligo konderria, County Sligo edo Contae Shligigh Irlandako ipar-mendebaldean dago, Connachteko probintziaren barruan. 1.837 km2-ko azalera dauka eta 2011an 65.393 biztanle zituen. Hiriburu eta hiri nagusia Sligo/Sligeach da.

## Geografia
### Natura

Irlandaren ipar-mendebaldean kokaturik dago, Connacht probintzian. Ox mendilerroa dauka mendebaldean, mendirik altuena Knockalongy (544m) da. Aintzira handienak Lough Arrow, Lough Gara eta Lough Gill dira.

### Hiriak eta herriak

* Sligo/Sligeach (19.452 biztanle), hiriburua
* Tubbercurry/Tobar an Choire (15.344)
* Ballymote/Baile an Mhóta (2.946)

## Mitologia

Zeltiar mitologian garrantzi handiko tokia da Sligo, Connachteko Maeve erregina bertan hilobiratua izan baitzen.

## Historia

Sligoko konderria 1585ean eratu zen. Bere lurrek gutxi gorabehera Ó Conchobhair Sligigh familiaren lurraldea osatzen zuten aurretik. Hala ere eremu hau antzinatik populatua izan da Harri Aroko aztarna ugariek erakusten duten bezala.

## Ondasun nabarmenak

* Lissadell etxea
* Carrowkeel eta Carrowmore hilobi megalitikoak
* Talt, Gill eta Arrow aintzirak
* Strandhill eta Enniscrone herrixkak
* Sruth in Aghaidh an Aird, Irlandako ur-jauzi altuena.
* Sligo bidea

## Sligotar ezagunak

* Lola Montez (1818-1861), dantzaria eta aktorea
* George Gabriel Stokes (1819-1903), matematikaria
* Constance Markievicz (1868-1927), iraultzailea, Lissadell etxean hazi zen.
* Neil Jordan (1950- ), zinema zuzendaria
* Chris O'Dowd (1979- ), aktorea
* Westlife (1998- ), pop musika taldea

## Kirolak

Sligo konderriko kirol taldeen artean aipagarriena Sligo Rovers futbol taldea da, izan ere hiru aldiz irabazi baitu Irlandako Liga eta lau aldiz Kopa. Azken urteak bikainak izan dira, 2010 eta 2011eko kopak eta 2012ko ligak eskuratu ditu eta.
Konderriak Joko gaelikotako taldea ere badu baina ez du txapelketarik eta ligarik irabazi ez futbol gaelikoan ez eta hurlingean ere.

## Iruditegia

* Sligo.
* Lissadell etxea.
* Sligo konderriko paisaia.
* Sligoko badia.
* Strandhilleko hondartza.
* Carrowkeel hilobiak.
* Ox mendiak.
* Talt aintzira.
* Gill aintzira.
* Sruth in Aghaidh an Aird ur-jauzia.

## Kanpo estekak

* Konderriaren webgunea
* Datuak: Q179325
* Multimedia: County Sligo / Q179325
# Sligo konderria

Sligo konderria, County Sligo edo Contae Shligigh Irlandako ipar-mendebaldean dago, Connachteko probintziaren barruan. 1.837 km2-ko azalera dauka eta 2011an 65.393 biztanle zituen. Hiriburu eta hiri nagusia Sligo/Sligeach da.

## Geografia
### Natura

Irlandaren ipar-mendebaldean kokaturik dago, Connacht probintzian. Ox mendilerroa dauka mendebaldean, mendirik altuena Knockalongy (544m) da. Aintzira handienak Lough Arrow, Lough Gara eta Lough Gill dira. Irlandako ur-jauzi altuena ere badu, Sruth in Aghaidh an Aird.

### Hiriak eta herriak

* Sligo/Sligeach (19.452 biztanle), hiriburua
* Tubbercurry/Tobar an Choire (15.344)
* Ballymote/Baile an Mhóta (2.946)

## Mitologia

Zeltiar mitologian garrantzi handiko tokia da Sligo, Connachteko Maeve erregina bertan hilobiratua izan baitzen.

## Historia

Sligoko konderria 1585ean eratu zen. Bere lurrek gutxi gorabehera Ó Conchobhair Sligigh familiaren lurraldea osatzen zuten aurretik. Hala ere eremu hau antzinatik populatua izan da Harri Aroko aztarna ugariek erakusten duten bezala.

## Ondasun nabarmenak

* Lissadell etxea
* Carrowkeel eta Carrowmore hilobi megalitikoak
* Talt, Gill eta Arrow aintzirak
* Strandhill eta Enniscrone herrixkak
* Sruth in Aghaidh an Aird, Irlandako ur-jauzi altuena.
* Sligo bidea

## Sligotar ezagunak

* Lola Montez (1818-1861), dantzaria eta aktorea
* George Gabriel Stokes (1819-1903), matematikaria
* Constance Markievicz (1868-1927), iraultzailea, Lissadell etxean hazi zen.
* Neil Jordan (1950- ), zinema zuzendaria
* Chris O'Dowd (1979- ), aktorea
* Westlife (1998- ), pop musika taldea

## Kirolak

Sligo konderriko kirol taldeen artean aipagarriena Sligo Rovers futbol taldea da, izan ere hiru aldiz irabazi baitu Irlandako Liga eta lau aldiz Kopa. Azken urteak bikainak izan dira, 2010 eta 2011eko kopak eta 2012ko ligak eskuratu ditu eta.
Konderriak Joko gaelikotako taldea ere badu baina ez du txapelketarik eta ligarik irabazi ez futbol gaelikoan ez eta hurlingean ere.

## Iruditegia

* Sligo.
* Lissadell etxea.
* Sligo konderriko paisaia.
* Sligoko badia.
* Strandhilleko hondartza.
* Carrowkeel hilobiak.
* Ox mendiak.
* Talt aintzira.
* Gill aintzira.
* Sruth in Aghaidh an Aird ur-jauzia.

## Kanpo estekak

* Konderriaren webgunea
* Datuak: Q179325
* Multimedia: County Sligo / Q179325
# Leitrim konderria

Leitrim konderria, County Leitrim edo Contae Liatroma Irlandako iparraldean dago, Connachteko probintziaren barruan. 1.588 km2-ko azalera dauka eta 2011an 31.798 biztanle zituen. Hiriburu eta hiri nagusia Carrick-on-Shannon/Cora Droma Rúisc da.
Populaziorik txikiena duen konderria da eta ondorioz Dáil Éireannerako (Irlandako parlamentua) hauteskundeetan iparraldeak Sligorekin batera osatzen du barrutia eta hegoaldeak Roscommonekin batera.

## Geografia
### Natura

Ipar-mendebaldean menditsua bada ere hego-ekialdea nahiko laua da. Bi eremu hauek Allen aintzirak banatzen ditu. Aintzira gehiago ere baditu, ezagunenak Melvin eta Gill Kostaldea baduen arren oso motza da, 2'5 kilometroko luzera baino ez. Irlandako ur-jauzi altuena ere badu, Sruth in Aghaidh an Aird.

### Herriak

* Carrick-on-Shannon/Cora Droma Rúisc (3.163), hiriburua
* Manorhamilton/Cluainín (1.158)
* Drumshanbo/Droim Sean Bhoth (1.061)
* Ballinamore/Béal an Átha Móir (805)
* Dromahair/Droim Dhá Thiar (748)

## Historia

Erdi Aroan Breifne Erresuma osatu zuen Cavaneko konderriarekin batera. O'Rourke familia zen bertan nagusi. XIII mendean normandiarrak jabetu ziren erresumaz eta 1620an lurrak Villiers eta Hamilton familien esku gelditu ziren. Hauen asmoa eremua ingeles kolonoez betetzea bazen ere ez zuten horretarako gaitasunik izan. Ordurako Leitrimeko konderria eraturik zegoen, 1565ean hain zuzen ere.
XIX mendearen hasieran lihoaren ehungintza mekanizatu zenean langabezia eta miseria ekarri zituen eta berehala Gosete Handia etorri zen. Populazioa 155.000tik 112.000ra jeitsi zen 1840eko hamarkadan. Hurrengo mende eta erdian populazioak beherantz jo zuen, 1901ean 69.000, 1951ean 41.000 eta lurra jo zuen 1996an 25.057 biztanle izatera iritsi baitzen. Gaur egun nekazaritza bultzatzen ari dira eta orain populazio hazkuntza nabarmenetakoa duen konderria da.

## Ondasun nabarmenak

* Parke's gaztelua
* Lough Rynn gazteluaren aztarnak
* Allen aintzira
* Sruth in Aghaidh an Aird, Irlandako ur-jauzi altuena.

## Pertsona ezagunak

* Thomas Heazle Parke (1857-1893), Afrikaren esploratzailea
* Seán Mac Diarmada (1883-1916), iraultzailea, Pazko matxinadako buruetako bat
* Patrick McGoohan (1922-2009), aktorea

## Iruditegia

* Parke's gaztelua
* Andre Mariaren eliza (Carrick-on-Shannonen)
* Lough Rynn gazteluaren aztarnak
* Allen aintzira
* Leitrimeko konderriko paisaia
* Sruth in Aghaidh an Aird ur-jauzia

## Kanpo estekak

* Konderriaren webgunea
* Datuak: Q107397
* Multimedia: County Leitrim / Q107397
# Aldeaquemada

Aldeaquemada Espainiako Jaengo probintziako udalerria da. Sierra Morena eskualdean dago, 121 km²-ko azalera du eta 2006an 542 biztanle zituen.

## Ondasun nabarmenak

* Cimbarrako ur-jauzia

## Hiri senidetuak

* Prizzi (Italia)
* Laudio (Euskal Herria)

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Aldeaquemadako udalaren webgunea
* Datuak: Q1632644
* Multimedia: Aldeaquemada / Q1632644
# Cimbarrako ur-jauzia

Cimbarrako ur-jauzia (gaztelaniaz: Cascada de Cimbarra) Jaéngo probintzia dagoen ur-jauzia da.

## Geografia

Despeñaperros natura parkean kokaturik dago, Aldeaquemada herritik 2 kilometro hegoaldera. Sierra Morena mendikatearen ekialdeko muturrean dago eta hango erreka eta ibaiak Guadalquivir ibaira isurtzen dira.

## Deskribapena

Guarrizas ibaiak sortzen du Cimbarrako ur-jauzia. Ibaiaren ibilbidean dagoen falla batek 20 metrotako jauzia eragiten dio. Kuartzita armorikarrezko horma batean behera erortzen da, material oso gogorra da.
Ez du urte guztian urik izaten, sasoi euritsuetan soilik.

## Ingurunea

Baso mediterraneoaren barnean kokaturik dago. Inguruan haitzulo ugari daude eta Neolito garaiko margolanak aurkitu direnez garrantzi handko ingurunea da.
# Cimbarrako ur-jauzia

Cimbarrako ur-jauzia (gaztelaniaz: Cascada de Cimbarra) Jaéngo probintzia dagoen ur-jauzia da.

## Geografia

Despeñaperros natura parkean kokaturik dago, Aldeaquemada herritik 2 kilometro hegoaldera. Sierra Morena mendikatearen ekialdeko muturrean dago eta hango erreka eta ibaiak Guadalquivir ibaira isurtzen dira.

## Deskribapena

Guarrizas ibaiak sortzen du Cimbarrako ur-jauzia. Ibaiaren ibilbidean dagoen falla batek 20 metrotako jauzia eragiten dio. Kuartzita armorikarrezko horma batean behera erortzen da, material oso gogorra da.
Ez du urte guztian urik izaten, sasoi euritsuetan soilik.

## Ingurunea

Baso mediterraneoaren barnean kokaturik dago. Inguruan haitzulo ugari daude eta Neolito garaiko margolanak aurkitu direnez garrantzi handko ingurunea da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5755906
* Multimedia: La Cimbarra / Q5755906
# Cimbarrako ur-jauzia

La Cimbarrako ur-jauzia (gaztelaniaz: Cascada de Cimbarra) Jaéngo probintzia dagoen ur-jauzia da.

## Geografia

Despeñaperros natura parkean kokaturik dago, Aldeaquemada herritik 2 kilometro hegoaldera. Sierra Morena mendikatearen ekialdeko muturrean dago eta hango erreka eta ibaiak Guadalquivir ibaira isurtzen dira.

## Deskribapena

Guarrizas ibaiak sortzen du Cimbarrako ur-jauzia. Ibaiaren ibilbidean dagoen falla batek 40 metrotako jauzia eragiten dio. Kuartzita armorikarrezko horma batean behera erortzen da, material oso gogorra da.
Ez du urte guztian urik izaten, sasoi euritsuetan soilik.

## Ingurunea

Baso mediterraneoaren barnean kokaturik dago, arte eta artelatz artean. Inguruan haitzulo ugari daude eta Neolito garaiko margolanak aurkitu direnez garrantzi handko ingurunea da.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) «Contemplamos la fuerza y belleza de la Cascada de la Cimbarra» www.canalsur.es (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5755906
* Multimedia: La Cimbarra / Q5755906
# La Cimbarrako ur-jauzia

La Cimbarrako ur-jauzia (gaztelaniaz: Cascada de Cimbarra) Jaéngo probintzia dagoen ur-jauzia da.

## Geografia

Despeñaperros natura parkean kokaturik dago, Aldeaquemada herritik 2 kilometro hegoaldera. Sierra Morena mendikatearen ekialdeko muturrean dago eta hango erreka eta ibaiak Guadalquivir ibaira isurtzen dira.

## Deskribapena

Guarrizas ibaiak sortzen du Cimbarrako ur-jauzia. Ibaiaren ibilbidean dagoen falla batek 40 metrotako jauzia eragiten dio. Kuartzita armorikarrezko horma batean behera erortzen da, material oso gogorra da.
Ez du urte guztian urik izaten, sasoi euritsuetan soilik.

## Ingurunea

Baso mediterraneoaren barnean kokaturik dago, arte eta artelatz artean. Inguruan haitzulo ugari daude eta Neolito garaiko margolanak aurkitu direnez garrantzi handko ingurunea da.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) «Contemplamos la fuerza y belleza de la Cascada de la Cimbarra» www.canalsur.es (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
# Aldeaquemada

Aldeaquemada Espainiako Jaengo probintziako udalerria da. Sierra Morena eskualdean dago, 121 km²-ko azalera du eta 2006an 542 biztanle zituen.

## Ondasun nabarmenak

* La Cimbarrako ur-jauzia

## Hiri senidetuak

* Prizzi (Italia)
* Laudio (Euskal Herria)

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Aldeaquemadako udalaren webgunea
* Datuak: Q1632644
* Multimedia: Aldeaquemada / Q1632644
# Tinguiririca ibaia

Tinguiririca ibaia, Txileko Libertador General Bernardo O'Higgins eskualdeko ibaia da. Andeetan hazten da, Las Damas eta Del Azufre ibaien elkargunean. Bere iturburutik 56 kilometro inguru ipar-mendebalderantz egiten du San Fernando hiriaren inguruan. Ibilbidearen zati honetan, ibaiak Clarillo eta Claro ibaien urak jasotzen ditu. Ondoren, ibaia hego-mendebalderantz ibiltzen da eta, gero, ipar-mendebaldera biratzen du Rapel lakura urak isuriz.

## Ikus, gainera

* Tinguiririca sumendia

## Erreferentziak

* Rapel ibaiaren arroa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2711611
* Multimedia: Tinguiririca river / Q2711611
# Khatun

Khatun (persieraz: خاتون‎) edo hatun (turkieraz: hatun: hatun) emakumezko turkiar eta mongol subirauek, khan agintarien emazteek edo erregina ezkontideek, erregina-ordeek, eta baita subirauren ahaideek ere izan ohi zuten titulu bat da. Titulu eta izen sogdiarra da jatorriz. Seljukidek eta khorazmidek erreskatatu zuten titulua iraganetik, eta, ondoren, gengiskhanidek.
Garai timuridarrean, Asiaren erdialdean, begum tituluak ordezkatu zuen, eta honek gero Indian izan zuen jarraipena, eta are berrikiago Pakistanen goi-mailako emakumeei begum deitzen zaie.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «The Mongolian Khatuns» Team Queens 2021-05-27 (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, Katalanezko Wikipediako «Khatun» artikulutik itzuli da; zehazki, 2024-10-14ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q2272188
# Materuni ur-jauziak

Materuni ur-jauziak (ingelesez: Materuni Waterfalls) Tanzania ipar-ekialdean dagoen ur-jauzi multzo bat da, Kilimanjaro mendiaren oinarrian. Materuni herriak ematen dio izena.

## Deskribapena

2.500 metrotatik gora doan ibilbide batean iristen da Materuni ur-jauzietara. 70 metrotako erorketa egiten du urak.
Oihan tropikalaren erdian kokaturik dago eta inguruan kafe, banana eta ahuakate landaketak dituzten kiswahili (granja) ugari daude.
# Materuni ur-jauziak

Materuni ur-jauziak (ingelesez: Materuni Waterfalls) Tanzania ipar-ekialdean dagoen ur-jauzi multzo bat da, Kilimanjaro mendiaren oinarrian. Materuni herriak ematen dio izena.

## Deskribapena

2.500 metrotatik gora doan ibilbide batean iristen da Materuni ur-jauzietara. 70 metrotako erorketa egiten du urak.
Oihan tropikalaren erdian kokaturik dago eta inguruan kafe, banana eta ahuakate landaketak dituzten kiswahili (granja) ugari daude.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q84076511
# Materuni ur-jauziak

Materuni ur-jauziak (ingelesez: Materuni Waterfalls) Tanzania ipar-ekialdean dagoen ur-jauzi multzo bat da, Kilimanjaro mendiaren oinarrian. Materuni herrixkak ematen dio izena.

## Deskribapena

2.500 metrotatik gora doan ibilbide batean iristen da Materuni ur-jauzietara. 70 metrotako erorketa egiten du urak.
Oihan tropikalaren erdian kokaturik dago eta inguruan kafe, banana eta ahuakate landaketak dituzten kiswahili (granja) ugari daude.

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Cataratas de agua de Materuni» Kiwoito Africa Safaris (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q84076511
# Callimus angulatus

Callimus angulatus Cerambycidae familiako kakalardoa da. Europako eskualde epeletan, Kaukaso aldean, Turkian, Iranen, Ekialde Hurbilean eta Afrikako Magreb eskualdean aurkitzen da, bai eta Euskal Herrian ere.

## Taxonomia

Franz de Paula von Schrank austriarrak deskribatu zuen Zientziarako 1789. urtean. 1989an Holzschuhek azpiespezie bat aurkitu zuen eta ordutik bi azpiespezie sistematizatu dira:
* Callimus angulatus angulatus (Schrank, 1789)
* Callimus angulatus glabrescens (Holzschuh, 1989)

## Deskribapena

Kakalardo txikia da, 7-10 mm luzera hartzen du gehienez. Gorputza luzatua du eta kolorez urdin-berde metalikoa da. Burua eta pronotoa iletsuak dira. Antena eta hanka luze eta finak ditu, arrarenak zerbait luzexeagoak.

## Habitata

Baso hoztozabaletan agertzen da, Quercus, Fagus, Carpinus, Fraxinus, Crataegus, Ficus, Zelkova, eta Ostrya generotako zuhaitzetan.

## Bizi zikloa

Urtebeteko edo bi urtetako zikloak osatzen ditu. Helduak apirila eta ekaina artean ikusten dira zuhaitz hostalarien hostoetan edo loretan. Emeak arrautzak jartzen ditu hil berriak diren zuhaitz ataletan, diametro txikiko adarretan. Handik jaioko diren beldarrak azalaren azpian hasten dira elikatzen eta ondoren zur barnera sartzen dira. Lehenengo edo bigarren udazkenean pupa eratzen dute berariaz zulaturiko gela batean eta han hiberntzen dute, udaberrian helduak atera arte.

## Erreferentziak

* ↑ «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» www.heteropterus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
* ↑ www.cerambycidae-slama.cz (Noiz kontsultatua: 2025-02-22).
* 1 2 3 «Callimus angulatus angulatus» www.cerambyx.uochb.cz (Noiz kontsultatua: 2025-02-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12107828
* Multimedia: Callimus angulatus / Q12107828
* Espezieak: Callimus angulatus
# Mona McSharry

Mona McSharry (Grange, 2000ko abuztuaren 21a) igeriketan aritzen den kirolari irlandarra da. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen 100 metro bularreko proban.

## Ibilbidea

2017an Europako gazte mailako txapelduna izan zen 50 eta 100 m bularrean eta zilarrezko domina eskuratu zuen 200 metrotan. Urte berean munduko gazte mailako txapelketan urrezko domina eskuratu zuen 100 m bularrean eta brontzezkoa 50 metrokoan.
2019an Europako txapelketan brontzezko domina lortu zuen eta 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan eta finalean sartu bazen ere zortzigarren amaitu zuen.
2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen, zilarrezko dominatik 5 ehunenekotara.

## Nazioarteko palmaresa

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris ( Frantzia) | 01 ! | 100 m bularra |
| Munduko Txapelketa (igerileku laburra) ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2021 | Abu Dhabi ( Arabiar Emirerri Batuak) | 03 ! | 100 m bularra |
| Europako Txapelketa (igerileku laburra) ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2019 | Glasgow ( Eskozia) | 03 ! | 50 m bularra |

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Olympics swimming: McSharry wins Ireland's first medal at Paris Olympics» BBC Sport 2024-07-29 (Noiz kontsultatua: 2024-08-25).
* ↑ (Ingelesez) «Mona McSharry runs out of steam and misses out on Olympic 200m breaststroke final» The Irish Times (Noiz kontsultatua: 2024-08-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33319799
* Multimedia: Mona McSharry / Q33319799
# Mona McSharry

Mona McSharry (Grange, 2000ko abuztuaren 21a) igeriketan aritzen den kirolari irlandarra da. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen 100 metro bularreko proban.

## Ibilbidea

2017an Europako gazte mailako txapelduna izan zen 50 eta 100 m bularrean eta zilarrezko domina eskuratu zuen 200 metrotan. Urte berean munduko gazte mailako txapelketan urrezko domina eskuratu zuen 100 m bularrean eta brontzezkoa 50 metrokoan.
2019an Europako txapelketan brontzezko domina lortu zuen eta 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan eta finalean sartu bazen ere zortzigarren amaitu zuen.
2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen, zilarrezko dominatik 5 ehunenekotara.

## Nazioarteko palmaresa

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris ( Frantzia) | 03 ! | 100 m bularra |
| Munduko Txapelketa (igerileku laburra) ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2021 | Abu Dhabi ( Arabiar Emirerri Batuak) | 03 ! | 100 m bularra |
| Europako Txapelketa (igerileku laburra) ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2019 | Glasgow ( Eskozia) | 03 ! | 50 m bularra |

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Olympics swimming: McSharry wins Ireland's first medal at Paris Olympics» BBC Sport 2024-07-29 (Noiz kontsultatua: 2024-08-25).
* ↑ (Ingelesez) «Mona McSharry runs out of steam and misses out on Olympic 200m breaststroke final» The Irish Times (Noiz kontsultatua: 2024-08-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33319799
* Multimedia: Mona McSharry / Q33319799
# Barbette

Barbette bat (frantsesez bizar txikia esan nahi du) emakumezko buruko mota bat da, kapelaz eta kokotsaren azpitik pasatzen den uhal batez osatua. Erdi Aroan beloaren edo kaputxaren bi aldeetan lotzen zen, belarriak, lepoa eta, batzuetan, kokotsa ere estaliz. Gehienetan lihoz egina zegoen.

## Historia

Barbettearen lehen formak alargunek jantzi zituzten dolua adierazteko, Bizantzion V. mendeaz geroztik. Barbettea Europa Mendebaldean zabaldu zen 12. mendetik aurrera. Bizitza zibilean, emakumezko ezkonduek uhal zuriz janzten zuten barbettea eta alargunek uhal beltzez.
Leonor Akitaniakoa barbettez jantzita ageri da bere hilobian. Baita Berengela Bartzelonakoa berean.
21. mendean moja batzuen ohituren eta jantzi tradizional batzuen parte izan bada oraindik.

## Euskal Herrian

Euskal Herriko erromanikoan ere badira irudiak damak barbettea daramatenak, 13. mendean datatu direnak gehienak. Araban badira 20 eliza behintzat halako pertsonaiak erakusten, dama bat barbettearekin jaun baten ondoan ohikoan. Burukoaren osagarriei toca eta barbuquejo esaten zaie gaztelaniazko testuetan.
Nafarroan ama birjinaren irudietan ere ohikoa da, batzuetan geroagoko eraldaketetan uhala oker berrinterpretatu den arren.
Erdi Aroko iruditerian batzuetan kapela biribil gainalde lauko batekin ageri da osatua barbettea, baina koroa ere izan daiteke goiko osagarria.
* ↑ Martínez de Salinas Ocio, Felicitas; López de Ocáriz y Alzola, José Javier. (1988). «Arte prerrománico y románico en Álava» Ondare: cuadernos de artes plásticas y monumentales (5): 15–80. ISSN 1137-4403. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Talla de la Virgen la Blanca con el Niño | Románico Digital» www.romanicodigital.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).