OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Enric Marco

Enric Marco Batlle (Bartzelona, 1921-2022ko apirilaren 12a) Kataluniako iruzurti bat izan zen, Bigarren Mundu Gerran naziek Flossenbürg kontzentrazio-esparruan preso hartu zutela adierazi zuena.
Espainiako Amicale de Mauthausen-eko Presidente gisa aritu zen eta 2001ean Kataluniako gobernuak Creu de Sant Jordi saria eman zion. Liburu bat idatzi zuen bere ustezko esperientziekin. Benito Bermejo historialariak gezurra argitara atera ondoren, bere baieztapenak faltsuak zirela onartu eta domina itzuli zuen 2005ean.
Sindikalista gisa ere lan egin zuen, Lanaren Konfederazio Nazionaleko Idazkari Nagusi gisa jardun baitzuen.
2024an Marco filma estreinatu zen, Enric Marcoren bizitzan oinarritua. Aitor Arregik eta Jon Garañok zuzendu zuten eta Eduard Fernandezek jokatu zuen Marcoren papera.

## Bibliografia

* Lanao, Pau; Vinyoles, Carme. (2007ko urtarrilaren 5etik 11ra). «Història d'una mentida» Presència (1819, XLII urtea): 11..

## Erreferentziak

* ↑ Doria, Sergi. (2024-02-23). Enric Marco, muerte clandestina de un impostor. Madrid, 46 or..
* ↑ «'Marco', la película dirigida por Aitor Arregi y Jon Garaño, candidata a representar a España en los Oscar» Cadena SER 2024-09-04.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q180620
# Rolf Hoppe (atleta)

Rolf Hoppe (Santiago, 1945eko martxoaren 18a - 1969ko abenduaren 23a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Rolf Hoppe
* ↑ Rolf HOPPE

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47546467
# Sakari Tuomioja

Sakari Severi Tuomioja (Tampere, 1911ko abuztuaren 29a – Helsinki, 1964ko irailaren 9a) finlandiar politikari eta diplomazialaria izan zen, Finlandiako lehen ministroa 1953tik 1954ra.
Zuzenbidean doktoratu ondoren, abokatu lanetan aritu zen eta, ondoren, Finantza Batzordeko idazkaria izan zen 1930eko hamarkadan.
Alderdi Aurrerakoiko kide izan zen eta 1944tik 1945era Finantza ministro izan zen Juho Kusti Paasikiviren gobernuan eta 1950etik 1951ra Merkataritza eta Industria ministro eta 1950etik 1952ra Kanpo Arazoetako ministro Urho Kekkonenen gobernuetan. 1950ean, bost urteko merkataritza akordioa sinatu zuen Sobietar Batasunarekin. 1956an Kekkonenek dimisioa eman ondoren, Tuomioja hurrengo urteko hauteskundeak arte iraun zuen gobernu bat osatzeaz arduratu zen. 1956ko hauteskunde presidentzialetan hirugarren geratu zen.
Finlandiako Bankuko gobernadorea izan zen 1954tik 1955era, eta ondoren diplomaziari ekin zion. 1955etik 1957ra Finlandiako enbaxadorea izan zen Londresen eta 1961etik 1964ra Finlandiako enbaxadorea Stockholmen.
Nazio Batuentzat ere lan egin zuen. 1957tik 1960ra Nazio Batuen Europarako Ekonomia Batzordeko idazkari nagusia izan zen, eta 1959tik 1961era Laosko Ekonomia Batzordea zuzendu zuen. U Thant-ek bitartekari izendatu zuen 1964ko apirilean Zipreko krisian. Tuomiojak garuneko odoljarioa izan zuen Zipren 1964ko abuztuan, eta Helsinkira eraman zuten. Irailean hil zen.
* Datuak: Q728501
* Multimedia: Sakari Tuomioja / Q728501
# Foruak Berresteko Legea (1839)

1839ko legea lehenengo gerra karlista amaitu ostean ezarritako legea da, 1839ko urriko 25ean. Hau da, Maria Kristina Borboikoa erreginaordea gobernatzen zuen garaian. Hortaz, lehenengo iturriko pasartea da, gertaeren garaian idatzita dagoelako.
Dokumentu hau, publikoa da zeren eta denei zuzenduta dago. Baina konkretuki, Euskal Herriko populazioari zuzenduta dago. Lege honekin abolitu nahi zituzten foruak haienak zirelako, hain zuzen ere.
Testu hau, juridikoa da lege bat ezartzen ari baita. Pasarte hau, fidagarria da, ez duelako edonork idatzi, baizik eta parlamentuak (non gehiengoa liberalak ziren) ateratako legea delako. Eta lege hori Maria Kristinak sinatu zuen, onarpen moduan.
Dokumentu honen helburu nagusia, Euskal Herriko foruak kentzea da. Liberalek ez zituzten foruak onartzen, gizartean berdintasuna lortu nahi zutelako. Eta foruek, lurralde bati besteei baino indartsuagoak egiten zion. Hortaz, desberdintasun hori saihesteko helburuarekin, foruak desagerrarazi zituzten parlamentuan lege hau ezarriz. Nahiz eta, 1839ko abuztuaren 31n Bergarako itunan, Espartero general liberalak Maroto jeneral karlistarekin “foruak abolituko ez zituela” sinatuz. Itun hori, Lehen gerra karlistekin amaituko zuen.
Gerra karlistak, Fernando VII.a hil ostean hasi ziren. Fernandok alaba bat (Isabel II.a) izan zuelako bere ordez tronuan jartzeko. Karlistek, Lege Salikoaren (lege bat zeinek emakumeak ezin zutela gobernatu esaten zuen) alde jarri ziren eta Fernando VII.ak jarritako Berrezarpen pragmatikoaren (Lege Salikoa indargabetzen zuena) aurka egin zuten. Berriz, liberalek, Berrezarpen pragmatikoa defendatu zuten. Beraz bi ideologia desberdinen arteko gatazkeek, lehen gerra karlista sortu zuten, Gerra Zibila (7 urteko iraupena izan zuena, 1833tik 1840ra), hain zuzen ere.
Karlistek, Fernando VII.ren anaiaren aldekoek, hau da, Karlos Maria Isidroren aldekoek, foruak defendatzea aldarrikatzen zuten. Ostera, Liberalek, Maria Kristinaren aldekoek, hau da, haren alaba Isabel II.a tronuan egotearen alde zeudenek, foruak kendu nahi zituzten gizarteko berdintasuna lortzearen aurka zihoazelako. Gehienek, liberalak zirenez, parlamentuan lege hau atera zen Euskal lurraldeetako foruak kentzeko. Baina noski, lege hau ateratzeko, lehenengo, Maria Kristina erregeordetzak sinatu behar izan zuen.
Lege honek hainbat ondorio ekarri zituen, hala nola:
1. Foruak indargabetzea. 2. Karlisten pronuntziamendu gehiago egotea. 3. Bigarren gerra karlista hastea. 4. Euskal Lurraldeen atzerapen ekonomikoa egotea. 5. Euskal Lurraldeen autonomia edo boterea murriztea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q117037428
# Gómezen espedizioa

Gómezen espedizioa, 1836an eta Lehen Gerra Karlistaren barnean, Miguel Gómez Damas jeneral karlistak zuzendutako kanpainia izan zen.

## Bilakaera

Lehenengo Karlistadaren borroka gune nagusiak Katalunia, Aragoi eta, batez ere, Euskal Herria ziren. Euskal lurraldeetan egon zen Don Karlos eta bere gortea, euskal herritarrak jasan zutelarik gerraren zama astunena. Karlistek, zama hau arintzearren, gerra penintsulan zehar zabaltzeko ahalegin desberdinak egin zituzten. Hauen artean luze eta garrantzitsuena Gomezen espedizioa izan zen.
Gomez 1836ko ekainaren 26an irten zen Amurriotik, 2.700 oinezko, 180 zaldun eta bi kanoiekin. Asmoa Asturias eta Galizia aldean gerra sustatzea zen, baina 6 hilabete beranduago espedizioa Euskal Herriratu zenean penintsula osoa korritua zuen, hasierako helburua bete gabe ordea. Oviedo, Santiago Compostelakoa, León, Palentzia, Albacete, Kordoba, Almadén, Cáceres eta Algeciras menperatu zituen, batzuetan borroka gogorren ostean, bestetan tirorik bota gabe.
Baina hiri guztietan, Gomezen soldaduak alde egin bezain laster, liberalak nagusitu ziren berriro, espedizioaren helburutzat zuten gerraren hedatzea lortu gabe.
Sei hilabete hauetan borroka ugari egin zuen Gomezek, atzetik zebilzkion liberalekin. Tello eta Lopez menperatu zituen Baranda eta Matillan, Alaix eta Esparterok erretiratzera behartu zuten Escaro eta Villarrobledon. Rodil eta Narváez jeneralak ere atzetik ibili zituen Gomezek. Zenbait momentutan 25.000 liberal mugi arazi zituen bere 6.000 soldaduen atzetik -bidean batu zitzaizkion karlistak kontuan hartuz, Cabrerarekin ere bildu baizen-, baina alperrik, ez baitzuten maiz iragarri zuten espedizioaren suntsiketa lortu.
Dena den, Stendhalek bere eleberri batean idatzi zuen lez, Gomezen espedizioak gauza bat utzi zuen agerian: Espainiarrak ez zirela ez karlista, ez liberal. Karlistak izan balira, ia penintsula osoa menperatu ostean gerra irabazia zutelako eta ez zen hori gertatu. Liberalak izan balira, ez zioten 3.000 karlistek osatutako talde bati honelako ibilbidea egiten utziko.
Gomezen porrotaren adierazgarri Euskal Herrira iritsitakoan karlistek egin zioten epaiketa. Agindutakoa ez betetzea leporatzen zioten, alegia, Asturias eta Galizian gerra hedatu beharrean penintsula osoa bere kabuz zeharkatzea, jasotako instrukzioei jaramonik egin gabe. Prozesua karlistada bukatu arte luzatu zenez, ez zuen zigorrik jaso.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

## Kanpo estekak

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. GOMEZEN ESPEDIZIOA. Gipuzkoakultura. CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.
* Datuak: Q12258822
# Altsasuko gudua

Altsasuko gudua 1834ko apirilaren 22an Altsasu inguruan gertatu zen gudua izan zen.

## Gudua

Tomas Zumalakarregi jeneral karlistak Vicente Quesadak zuzendutako Gasteiztik Iruñera zihoan konboia eraso zuen Altsasu parean. Liberalek erori asko izateaz gain, Zumalakarregik preso asko hartu zituen.
Karlistek bertan atxilotutako La Mancha, Valentzia eta Andaluziako preso liberalez osatu zuten konpainiari Nafarroako gidariak izena eman zioten. Gudua galdu ondoren, soldaduek matxinadarekin bat egiteko edo exekutatuak izateko aukera zuten.

## Erreferentziak

* 1 2 Altsasuko udalaren webgunea: Bitxikeriak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4870279
# Andoaingo gudua

Andoaingo gudua 1837ko irailaren 14an Andoain herrian gertatu zen gudua izan zen.

## Gudua

1837ko irailean, tropa karlisten zati handiena Madril inguruan zebilenean Errege espedizioaren barruan, O'Donnell jeneral Liberalak Donostiatik abiatu eta Hernani eta Urnieta eraso zituen, arrakasta handiz. Karlistak Oria ibaiaren beste aldean babestu ziren, Andoaindik gertu. Tropa liberalek posizio haiek menderatzeko egindako saioak oso gogorrak izan ziren, 120 baserritik gora erre zituzten. Sute gehienak Britainiar Legio Laguntzaileak egin omen zituen.
Hilaren 9 eta 13 bitartean, bi armadak elkarri begira egon ziren, Liberalak Andoaingo erdigunean eta Karlistak ibaiaren beste aldean, tarteka elkarri tiro batzuk botaz. Jose Uranga, Iparraldeko tropa karlisten burua, Nafarroatik etorri zen bere soldaduei laguntzera eta, aurkariek baino soldadu gutxiago zituzten arren, O’Donnellen posizioak erasotzea erabaki zuen, hilaren 14an. Borrokaldi izugarri baten ondoren, Liberalek aurretik eraman zituzten Karlistak, eta Donostiarako bidean sakabanatu ziren O’Donnellen gizonak.
Karlistek orduan izugarrizko sarraskia egin zuten, britainiarren artean bereziki, baserria galdu zuten baserritar askok haiekin bat egin eta presoak hiltzen ibili zirelako, mendeku hartzeko. Karlistek borroka‑zelaitik alde egitean, 620 liberal baino gehiago aurkitu zituzten hilda. O’Donnellek berak nekez lortu zuen handik ihes egitea eta Donostia babestea.
Etxerik gabe geratu ziren baserritar askok karlistekin bat egin zuten, eta mendeku gosez, presoak hil zituzten.

## Oroimena

Urtero Andoainen batailaren birsorkuntza bat egiten da, Euskal Herrian Karlistaldiekin lotutako horrelako ekitaldi bakarra.

## Ikus, gainera

* Lehen Karlistaldia

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).
* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/andoaingo-gudua-borrokatu-zuten-armada-liberalak-eta-karlistak
* ↑ https://www.andoain.eus/eu/andoain-gudua

## Kanpo estekak

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. ANDOAIN. Gipuzkoakultura. Zumalakarregi Museoa CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.
* Herriko koplak.
* Gertaerak irudien bidez.
* Datuak: Q12253485
# Arkijasko bigarren gudua

Arkijasko bigarren gudua 1835eko otsailaren 5ean Arkijas inguruan gertatu zen gudua izan zen.

## Gudua

Arkijasko lehenengo guduan garaileak izan ez zirenez, liberalek berriro Zumalakarregik Arquijasko zubian zuen kokagunea eraso zuten.
Espoz Minak 5.000 oinezko eta zaldun bidali zituen gudu-zelaira. Manuel Lorenzo, Marcelino Oraa eta beste jeneralek 9.000 soldadu isabelino inguru zituzten Lizarran. Espoz y Minak Arkijasen Ega zeharkatzeko agindua eman zien.
Zumalakarregik, berriz, 8.500 soldadu besterik ez zituen. Berarekin batera Iturralde, Gibelalde, Villareal eta Miguel Gómez Damas jeneralak zeuden.
Otsailaren 5ean liberalek karlistak zeuden Ega ibaiaren beste aldean kokatu ziren. Nahiz eta zenbait aldiz eraso egin beti karlistek menderatuak izan ziren, erori asko izanik. Azkenean inguruetako herrietara atzera egitea erabaki zuten.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 Bollaert, William. (1870). The Wars of Succession of Portugal and Spain, from 1826 to 1840. E. Stanford, 128 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254001
# Arlabango bigarren gudua

    Artikulu hau 1836ko maiatzean eginiko gudua buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Arlabango gudua».
Arlabango bigarren gudua 1836ko maiatzaren 22 eta 26 artean Leintz Gatzagan dagoen Arlaban mendate inguruan gertatu zen gudua izan zen.

## Gudua

Arlabango lehen gudua irabazle barik bukatu ondoren, maiatzean Córdovak berriro Arlabango gainak bereganatzeko ahaleginari ekin zion. Lau egunez luzatu ziren borrokak oraingoan. Liberalek karlisten arma fabrika erre zuten Araian. Aurrera eta atzera ibili ziren Leintz Gatzaga batzuen eta besteen eskutatik igaroz. Espartero izan zen , oraingoan ere, liberalen artean nabarmendu zena, Villarreal karlisten artean. Maiatzaren 26an liberalak Gasteiza erretiratu ziren, bide batez menpean izan zuten Legutio eta inguruko zenbait baserri errez.
Galerak orekatuak izan ziren, 600 soldadu alde bakoitzeko. Era berean bi aldeek garaipentzat izan zuten borroka hau, baina, baten batek irabaztekotan karlistak izan zirela esan behar, Arlabango posizioak galdu ondoren beraien menpe geratu baitziren azkenean. Narváez koronela, urte batzuk beranduago Esparteroren etsai politikoa izango zena, borroka honetan zauritua izan zen.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

## Kanpo estekak

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Arlaban. Gipuzkoakultura. CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.
* Datuak: Q12254015
# Arlabango lehen gudua

    Artikulu hau 1836ko urtarrilean eginiko gudua buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Arlabango gudua».
Arlabango lehen gudua 1836ko urtarrilaren 16tik 18ra Leintz Gatzagan dagoen Arlaban mendate inguruan gertatu zen gudua izan zen.

## Gudua

Arlabango lehen gudua 1836ko urtarrilean eman zen. Córdova general liberala, urtarrilaren 16 eta 17an Gasteiztik atera eta karlisten eskutan zeuden Arlabango gainak menperatzen saiatu zen. Eskubian Lacy Evansen Lejio Britainiarra zihoan, Gebarako gaztelurantz, erdian Bernellen Lejio Frantsesa Arlabango gaineruntz eta ezkerrean Espartero, Legutio hartzeko asmoz. Parean Egia zegoen karlisten buru, Bruno Villarreal brigadierraren laguntzaz. Bi egunez gogor borrokatu ondoren, urtarrilaren 16 eta 17a, gauzak bere hortan geratu ziren, liberalek Legutio eta Arlabango gainak hartu baizituzten, baina urtarrilaren 18an Gasteiza itzuli. Karlistek 300 baja sufritu zituzten, liberalek 600.
Urte bereko maiatzean berriro alde biek borrokatu zuten Arlaban mendatean.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

## Kanpo estekak

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Arlaban. Gipuzkoakultura. CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.
* Datuak: Q2894154
# Artatzako gudua

Artatzako gudua 1835eko apirilaren 20 eta 22 artean, Ameskoetan, Artatza inguruan hain zuzen ere, gertatu zen gudua izan zen.

## Gudua

Espoz y Mina ospetsuak 1835eko apirilean dimisioa aurkeztu zuen, liberalen buruzagitza militarra Valdes generalari utzita. Hark Gerraren Ministerioa ere bere gain zuen. Aurrez Zumalakarregik menperatu bazuen ere, oraingoan tropa handiagoa zuen bere esku.
Euskal Herrira iritsi bezain laster Zumalakarregik gehien maite zuen babeslekua, Ameskoa ibarra, menperatzera jo zuen 20.000 soldadurekin.
Ormaiztegiarrak 5.000 gudari besterik ez zuen Valdesi aurre egiteko, baina aranaren estuak ez zuen tropa handien mugikortasunik laguntzen. Apirilak 21ean sartu ziren liberalak Ameskoan, Eulate herria bereganatuz, Zumalakarregi San Martinera erretiratzen zen bitartean.
Eulaten karlistek zuten bolbora fabrika erre ondoren, ibarrean barrena erasoa jarraitu beharrean, liberalek Urbasarantz jo zuten Eulate eta Aranaratxeko portuetatik. Gaua Urbasako benta inguruan pasa zuten 20.000 liberalek, deseroso, karlisten gerrillen tiroak jasoz, karlistak Ameskoako herrietan banatuak lasai atseden hartzen zuten bitartean.
Biharamunean liberalak Artatzako mendatetik jaisten hasi ziren, Lizarran babesa hartzeko asmoz. Bertan zain zeuden karlistak eta borroka gogorren ondoren, soldadu kopuruen desorekaz baliatuz, bidea ireki zuten. Arrapaladan zuzendu ziren Lizarrara, karlistak atzetik zituztela. Urbasatik Lizarrarainoko bidea latza izan zen liberalentzat, soldadu kopuru handiegia baizen bide estu haietarako. Batzuk gauez iritsi ziren Lizarrara, beste batzuk Abartzuzan hartu zuten babesa. Ilunpetan sortutako nahasketak liberalen arteko tiroketak eragin zituen. Valdesen lerroetan 50 gizon hil ziren, 200 bat zauritu eta 250 galdu edo karlisten eskutan erori.
Karlistek guztira 100 baja izan zituzten. Baina garaipena batez ere morala izan zen, bere indarrak laukoizten zituzten tropak babes bila ihesean jarri baitzituzten, Ameskoak babesleku izaten jarraitzen zuen bitartean. Gainera liberalen porrota handiagoa izan zitekeen, karlisten munizio eskasiagatik izan ez balitz.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

## Kanpo estekak

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Ameskoak. Gipuzkoakultura. CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.
* Datuak: Q3755370
* Multimedia: Battle of Artaza / Q3755370
# Bizkaiko Abesbatzen Astea

Bizkaiko Abesbatzen Astea Bizkaiko Abesbatzen Elkarteak urtero Begoñako basilikan antolatzen duen kontzertu sorta da. 1974an sortu zen eta astebete irauten du.
1973an hasi ziren antolatzen, Bizkaiko zenbait abesbatzak komenigarritzat jo zuten ekitaldi bat antolatzea, orduko taldeek egiten zuten lana erakusteko asmoz. Handik jaio zen Bizkaiko Abesbatzen Astearen lehen edizioa, 1974ko martxoaren 4tik 8ra. Bizkaitarrentzako leku enblematiko batean egiten dira kontzertuak: Begoñako Andra Mari Basilika.
Lehen edizio haren arrakasta ikusita, abesbatzak eta antolatzaileak animatu egin ziren ekitaldia urtez urte antolatzen jarraitzeko. Ordutik urtero antolatu dute, COVIDek bakarrik eten zuen Bizkaiko Abesbatzen Asteen katea, 2021eko edizioa bertan behera geratu behar izan baitzen pandemiaren ondorioz.
* Garaizarko Mahatsorriak abesbatza Basilikan
* Begoñako basilika

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) 50 aniversario de la Semana Coral Vizcaína - Ondare Lagunak. 2024-01-18 (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).

## Ikus, gainera

* Aita Donostia Aste Musikala

## Kanpo estekak

* 2013ko astearen egutegia Bizkaie.biz
* 2014ko astearen egutegia Bilbao.eus
* 2015eko astearen egutegia
* Datuak: Q120107896
# Deskargako gudua

Deskargako gudua 1835ko ekainaren 2an Deskargako mendate inguruan gertatu zen gudua izan zen.

## Gudua

Zumalakarregik 1835eko maiatzaren hondarrean Ordizia setiatu zuen, zenbait arrakastaren ostean hiriak menperatzeko gauza zela erakutsi nahiean. Ordizian bildutako liberalek erasoari eutsi zioten, artilleria karlistaren aulezia nabarmena zelako eta laguntza jasoko zutenaren itxaropenez. Honela, Jauregi Donostiatik Tolosara gerturatu zen, Espartero Bizkaitik Bergarara, Valdes Arrasaten zegoen bitartean.
Zumalakarregi Ordiziako setioa gogortzen saiatu zen, laguntzak jaso aurretik menperatzearren. Gómez Tolosa aldera bidali zuen "Artzaiaren" indarrei eusteko eta Eraso Urretxura Esparterorenak kontrolatzera. Ekainaren 2an Espartero Deskargan kokatu zen beste buruzagi liberalen berrien zain. Gauean sekulako ekaitza jasan zuten eta Esparterok, Valdesen berririk ez zuenez, Bergarara erretiratzea erabaki zuen.
Bitartean Erasok Bizkaiko lantzarien talde bat eta Arabako Gidariak bidali zituen errekonozimendu bat egitera Deskargaruntz eta, ustekabean, liberalen kanpamenduaren erdian aurkitu ziren. Gauaren eta ekaitzaren ondorioz liberalak eraso gogor baten aurrean zirela uste izan zuten, sakabanaketa izugarria sufrituz. Bergara aldera eginiko erretirada desastre huts bat gertatu zen, karlista gutxi batzuk 2.000 liberal preso hartu zituztelarik. Liberalengan sortutako beldurrak Bergaratik Bilborantz mugi arazi zituen Esparterorenak. Valdes Iruñera eta Jauregi Donostiara erretiratu ziren.
Ekainaren 3an Ordizia errenditu zen, segidan Bergara, Tolosa, Eibar, Irun eta Durango karlisten eskutan geratuz. Deskargako sorpresaren eragina sekulakoa izan zen, Gipuzkoa eta Bizkaia osoak, hiriburuak ezik, Zumalakarregiren menpe geratu baitziren.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

## Kanpo estekak

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Deskarga. Gipuzkoakultura. CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.
* Datuak: Q12256190
# Erreniegako gudua

Erreniegako gudua Lehen Karlistaldiko borrokaldia izan zen, 1838ko irailaren 19an Erreniegan gertatu zena. Francisco García buru zuten tropa karlistek erabat garaitu zuten isabeldar armada.

## Gudua

1838ko irailaren 12an, Baldomero Espartero Logroñora lekutu zelarik, bost batailoi liberal besterik ez ziren gelditu Lizarrarren inguruan, Isidro Alaix eta Fermin Ezpeleta jeneralen erranetara. Horretaz baliatu nahi izan zuen Francisco García jeneral karlistak Izarbeibar mendean hartzeko eta, Ziraukitik abiaturik, Artazun kokatu zituen bere indarrak. Aldi berean, Tomas Tarragual buru zuten Nafarroako 3. eta 9. batailoiak Utergan hedatu ziren, eta Martin Luis Etxeberria brigadierraren tropak Legardan.
Gudaldia irailaren 19an gertatu zen, Erreniegako mazeletan; erabat gaindituak, liberalek Obanosen eta Garesen hartu behar izan zuten babes. Isidro Alaix kristinatar buruzagia larriki zauritu zen, eta Martin Luis Etxeberria karlistak bizia galdu zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Mitchell, M. George. Le camp et la cour de D. Carlos: narration historique des événemens survenus dans les provinces du Nord depuis le moment où Maroto prit le commandement de l'armée carliste, en 1838, jusqu'à l'entrée de D. Carlos en France en 1839. 206-207. orrialdeak, Impr. de E. Maurin (Bayonne), 1839, gallica.bnf.fr (Noiz kontsultatua: 2020-10-20).
* 1 2 Galería Militar Contemporánea, colección de biogr. Y retr. de los generales que más celebridad han conseguido en los ejércitos liberal y carlista durante la guerra civil. Tomo II. Sociedad Tipográfica de Hortelano y Compañía, 293-295. orrialdeak, books.google.es (Noiz kontsultatua: 2020-10-24).
* ↑ Kristinatar. Euskaltzaindiaren Hiztegia, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2020-10-23).
* 1 2 Perdón, batalla del. Gran Enciclopedia de Navarra (Noiz kontsultatua: 2020-10-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q100740698