OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Postumo Agripa

Marko Vipasanio Agripa Postumo (latinez: Marcus Vipsanius Agrippa Postumus; K.a. 12ko ekainaren 26a - K. o. 14ko abuztuaren 20a), Augustoren biloba izan zen, zeren Julia Zesaris, Augustoren alaba, ama zeukan. Postumoren aita Agripa izan zen, baina Postumo aita hil ondoren jaio zen; horregatik jaso zuen jasotako izena.
Aita hil ostean, K.a. 12an, Augustok Gaio Zesar eta Luzio Zesar, Postumoren anaia zaharrenak, semetzat eta oinordekotzat hartu zituen. Postumo Agriparen familia jarraitzekoa zen.
Historialari garaikideek bat egiten dute Postumo gazte latza eta zakarra deskribatzerakoan. Tazitok, hala ere, hitz onak eskaini zizkion: "Gaztea, fisikoki azkarra eta zakarra bazen ere, Postumo Agripa kalitate onekoa zen, eskandaluetan ibili gabekoa."
Nolanahi ere, ez dago garbi zergatik K. o. 6 edo 7an Augustok irla batera erbesteratu zuen. Tazitok iradoki zuen Livia Drusila zela horren erantzule, Tiberio semea Augustoren ondorengoa bilakatu ahal izateko oztopoa zelakoan. Dena den, Tazito ezaguna da Julio-Klaudiar leinuko guztiei kritika mingotsak egiteagatik.
Honela izanda ala ez, Postumoren erbesteratzeak Tiberio Augustoren ondorengo garbiena bihurtu zuen. Augusto hil orduko, Postumok erbesteraturik jarraitzen zuen. Berehala, zaindariek Postumo hil zuten. Ez dago batere garbi nork agindu zuen hilketa hori. Baliteke Tiberio edo Livia (Tiberio jakinaren gainean egonda ala ez) izana, Augustoren hiletaren ondoko egoera politiko nahasiaz baliatuta.
* Datuak: Q325906
* Multimedia: Agrippa Postumus / Q325906
# Aurelio Teodoto

Aurelio Teodoto, III. mendearen erdialdean garrantzia lortu zuen erromatar ekite eta jeneral erromatarra izan zen. Galieno enperadorearen aginpean (253-268 artean erreinatu zuen) Luzio Musio Emilianoren matxinada erreprimitu zuen Aegyptuseko probintzian. Musio Emiliano Quieto eta Makrianoren matxinadaren gainbeheraren ostean bere burua enperadore aldarrikatu zuen, 262-263 inguruan. Teodotok Emiliano Tebasetik gertu garaitu zuen eta, preso harturik, Galienori bidali zion, nork exekutatu zuen. Trukean Teodoto Egiptoko gobernadore izendatu zuten urte batez.
Aldi berean, Teodotok Memorren matxinada ere erreprimitu zuen, Emilianoren jarraitzaileetako bat izan zena. Probintziako zenbait magistratuk Teodotoren jazarpen tekniken aurka aurkeztu ziren. Hala ere, Galienok Teodotoren alde egin zuen eta auzia itxi zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Koenen, Ludwig; Merkelbach, Reinhold. (1970-12). «Zeitschrift fur Papyrologie und Epigraphik, Band 1, Heft 1» Vigiliae Christianae 24 (4): 318. doi:10.2307/1583379. ISSN 0042-6032. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ «De Imperatoribus Romanis: An Online Encyclopedia of Roman Emperors» Reference Reviews 19 (3): 48–49. 2005-04-01 doi:10.1108/09504120510587904. ISSN 0950-4125. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3629836
# Zerdo

Zerdo (antzinako grezieraz: Κέρδων) Siriako gnostiko bat izan zen. Eliza Ortodoxoak heretikotzat jo zituen bere irakaspenak, 138. urtearen inguruan. Zerdo Simon Magoaren jarraitzaile gisa hasi zen. Balendin Gnostikoaren garaian izan zen irakasle eta Marzionen aurretik. Ireneo Lyongoaren arabera Higinoren garaikidea zen eta Erroman egon zen bizitzen Elizaren kide garrantzitsu gisa, kanporatu zuten arte.
Bi Jaungoiko zeudela irakasten zuen, batak obedientzia eskatzen zuen eta bestea, aldi berean, ona eta gupidatsua zen. Zerdoren arabera lehenengoa Itun Zaharran agertzen den Jaungoikoa da, mundua sortu zuena. Bigarren Jaungoikoa, baina, bere gainetik zegoen eta boteretsuagoa zen, baina Jesus bere semearengandik bakarrik zela ezaguna. Beranduago etorri ziren gnostiko asko bezala berpizkundearen aurka zegoen dozetista bat zen.
# Sisto II.a

Sisto II.a (Grezia, ? - † Erroma, 258ko abuztuaren 6a) Eliza Katolikoaren 24. Aita Santua izan zen 257 eta 258 urteen bitartean. Valeriano enperadoreak jazarri eta martiritza jasan zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. . 129. arauan (Aita santuen izenak, 2003an argitaratua) aldaketa bat egin da. Arau hartan Sixto izena ageri zen, baina, orain, Sisto izena hobetsi du Euskaltzaindiak, koherentea izan dadin 66. arauan bertan ageri den Kalisto izenarekin (eta, oro har, izenak mailegatzean kontsonante aurreko ixa letra ese bihurtzearekin, hala nola gertatzen baita testu, esplikatu, espresuki eta antzeko hitzetan).
* Datuak: Q127385
* Multimedia: Sixtus II / Q127385
# Kaio (aita santua)

Kaio (Salona, ?-Erroma, 296ko apirilak 22) Eliza Katolikoko 28. aita santua izan zen 283 eta 296 bitartean.
Diokleziano erromatar enperadorearen iloba, senidetasun harreman honek Erromara enperadorearen babespean joatea ahalbidetu zion, non, tradizioak dioenez, bere anaia San Gabino eta hone emaztea zen Santa Susana erromatar birjinarenaren ondoan zegoen etxe batean bizi izan zen.
Bere aitasantualdia jazarpenik gabeko garai batean izan zela probetxuz, Kaiok bere ahaleginak Elizaren instituzioak zehazten eman zituen, eta honela, Alexandria eta Antiokiako eskolak bultzatu zituen. Era berean, ostiario, irakurle, akolito, exorzista, azpidiakono, diakono eta apaiz mailak gainditu gabe inor ezin zela gotzain izendatua izan ezarri zuen.
Izugarriena ere izango zen kristauek jasango zuten azken jazarpenaren aurretik hil zen. San Kaio martiri bezala hil ez zen arren, badirudi etsaitasun larriak jasan zituela erromatar ofizialen partetik, ziuraski enperadorearekin zuen senidetasun harremanaren ondorioz.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q160882
* Multimedia: Caius (pope) / Q160882
# Jurgi Kapadoziakoa

Jurgi Kapadoziakoa edo San Jurgi gaur egun Turkia den Kapadoziako erromatar gudari, martir eta gerora santua zen. 275-281 urteen artean jaio omen zen eta 303ko Apirilaren 23an hil. San Jurgi eguna apirilaren 23an ospatzen da, adibidez Katalunian. Euskaraz ere, San Gorka izena erabili izan da, baina neologismoa da.
San Jurgi honako herrialdeen santu zaindari edo patroia da: Aragoi, Katalunia, Ingalaterra, Etiopia, Georgia, Grezia, Lituania, Palestina, Portugal eta Errusia. Ondorengo hiri haun santu zaindaria ere bada: Alcoi, Amersfoort, Beirut, Bteghrine, Cáceres, Ferrara, Freiburg, Genoa, Ljubljana, Gozo, Pomorie, Qormi, Lod, eta Mosku. Hainbat eta hainbat lanbide eta erakundeen patroia ere bada.

## Erreferentziak

* ↑ Elhuyar hiztegiaren arabera, "Gorka" neologismoa dugu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48438
* Multimedia: Saint George / Q48438
# Prisko

Prisko, latinez Gaius Julius Priscus, Erromako jenerala izan zen, Filipo Arabiarra enperadorearen anaia. Denbora batez ekialdeko probintzien agintari gorena izan zen.
Siriako probintzian jaioa, aitaren izenak ezezaguna darraio, nahiz eta eskualdeko garrantzi samarreko hiritarra omen zen. Filipo Arabiarra enperadorea Priskoren anaia izan zen. Prisko zaharragoa omen zen, anaiari politikan sartzeko ateak zabaldu baitzizkion.
242 inguruan, Prisko Pretoriar Goardian sartu zen, Gordiano III.aren agintaldian. Timesiteo, pretoriarren prefektua hil zenean, Priskok anaia prefektu berria izenda zezaten lortu zuen. Urtebete batean, Prisko eta Filipo Arabiarra Inperioko de factoko gobernatzaileak izan ziren, Gordiano III.aren atzetik.
244an, Gordiano III matxinatutako soldaduek hil zuten, eta Filipo Arabiarra enperadore berria bihurtu zen. Priskok ekialdean jarraitu zuen, egundoko boterea eskuetan (inskripzioetan rector Orientis bezala agertzen da) partiarrei aurre egin ahal izateko. Priskoren politikak Iotapianoren matxinada eragin zuen, baina Priskok bertan behera utzi ahal izan zuen. Iotapianoren usurpazioa Dezioren erregealdian amaitu zen, Filiporen ondorengoa. Priskori buruz ez dakigu ezer gehiago.
# Laurendi Erromakoa

Laurendi Erromakoa Erromako zazpi diakonoetako bat izan zen; hiri horretan martirizatua izan zen, parrilla batean, 258an.
Tradizioaren arabera, Huescan, Hispania Tarraconensis delakoan, jaioa zen, baina haren gurasoak Valentzian ere denbora labur batez bizi izan zirenez, hiri horretan jaioa ere izan zitekeela pentsatzen da. 225 urtea hartzen da haren jaiotza-urte gisa.
257an, Sixto aita santu izendatu zutenean, Laurendi diakono ordenatu zuten, eta elizaren ondasunak administratzeko eta txiroak zaintzeko ardura eman zitzaion. Hori horrela izanik, Elizaren lehenengoetako artxibozain eta diruzain kontsideratu izan da, eta bibliotekarien zaindaria da.
Valeriano enperadorearen jazarpenen biktima izan zen, beste askorekin batera.

## Laurendi eta Graal santuaren kondaira

Kondairak dioenez, Elizak Laurendiren esku utzitako ondasunen artean Graal santua zegoen. Huescara bidaltzea lortu zuen, gutun batekin eta inbentario batekin, baina, antza denez, hiri horretan ezkutatu zuten eta ahantzirik egon da mende askotan. Tradizioko beste ahots batzuen arabera, kaliza santua hiri horretako San Pedro elizan gordea izan zen, eta Acilso apezpikuak salbu jarri zuen, 711n musulmanen erasoak zirela eta, ihes egin eta Pirinioetan ezkutatu behar izan zuenean.

## Martirioa

Laurendi sutan erre zuten, parrilla batean hain zuzen ere, Erroman. Abuztuaren 10ean ospatzen da haren eguna, tradizioak dioenez, egun horretan martirizatu baitzuten.
Hasiera batean Via Tiburtinako katakonbetan hobiratu bazuten ere, mende bat geroago, Damaso I.ak (366-384) gaur egun San Lorenzo basilika gisa ezagutzen den eliza eraiki zuen haren gorpua jasotzeko.

## Ikus, gainera

* Perseidak
* Datuak: Q17590
* Multimedia: Saint Lawrence / Q17590
# Luzio I.a

Luzio I.a (Erroma, ? - † ibidem., 254ko martxoaren 5a) Eliza Katolikoaren 22. Aita Santua izan zen 253 eta 254 urteen bitartean.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q132793
* Multimedia: Lucius I / Q132793
# Anton abadea

Anton abadea edo San Anton, baita ere Eremutar, Anton Handia edo Anton Egiptokoa (Herakleopolis Magna, Egipto, 251 - Colzim mendia, Egipto, 356) monako kristaua eta eremita-mugimenduaren fundatzailea izan zen. Bere bizitzari buruzko datu historikoak badira, baina baita kondairazkoak ere. Beni Suefeko nekazari aberatsa, hogei urterekin pobreen artean banatu zituen bere ondasunak, eta Tebaidako basamortura joan zen. Ondasunak alde batera utzi eta ermitau-bizitza eraman zuela gauza jakina da; Egiptoko hainbat monako-komunitatez arduratu zen. 105 urte bizi izan zela esaten da. Tradizioan oso ezagunak diren ikuskariak eta tentaldiak pairatu zituen basamortuan iragan zituen lehen 15 urteetan. Eragin handia izan zuen, eta Egiptoko basamortuak haren jarraitzailez bete ziren.
Gizon santu eta zorrotzaren fama zuen, eta horrek dizipulu asko erakarri zituen; ermitau-taldeak osatu zituen Pispir-en eta Arsinoe-n. Hori dela eta, monako-tradizio kristauaren fundatzailetzat hartzen da. Hala eta guztiz ere, inoiz ez zuen komunitate-bizitza aukeratu, eta Itsaso Gorritik gertu zegoen Colzim mendira erretiratu zen ermitau izateko. 311n utzi zuen bere bakartokia, Alexandria bisitatu eta arrianismoaren aurka predikatzeko.

## Erlikiak eta monako-ordena

Anton 105 urte bizi izan zela, eta gorpuzkia hilobi anonimo batean hobiratzeko agindua eman zuela esaten da. 561 inguruan, ordea, haren erlikiak Alexandriara eraman ziren, eta han gurtu izan ziren XII. mendean Konstantinoplara eraman ziren arte. Mende horretan, gutxi gorabehera, fundatu zen San Antonen izenpean Anaia Ospitalekoen ordena.
Konstantinoplaren erorialdia eta gero, Antonen erlikiak Dofinerria probintzia frantseseko abadia batera eraman zituzten.
Ordenaren jantzia marregazko txanodun tunika batez, eta tau formako gurutze batez osatua dago.

## Ikonografia

Ordenako jantzia daramala, eta ondoan txerria duela, irudikatzen da San Anton Abadea. Artista askok hartu dute gai hau beren lanetarako. Ezagunen artean dago San Antonen tentaldien triptikoa Jeronimo Bosch-ek margotua. Autore honek berak San Antonen tentaldiak lana ere margotu zuen.
Diego Riverak, Paul Cézannek eta Jan Wellens de Cock-ek ere erabili zuten San Antonen gaia beren artelanetan.

## Erreferentziak

* ↑ Santutegiko izen ohikoenak Euskaltzaindiaren 66. araua

## Ikus, gainera

* San Anton mendia (Getaria)
* San Anton urtegia
* San Anton (Aulesti)
* San Anton eliza eta San Anton zubia, Bilbo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q170547
* Multimedia: Saint Anthony the Great / Q170547
# Tertuliano

    Ez nahasi tertuliakidearekin.
Kinto Septimio Florentzio Tertuliano —latinezko izen osoaz Quintus Septimius Florens Tertullianus— (Kartago, c. 155 – ib., c. 240) latinezko kristau apologista bat izan zen. Aldi berean, joera estoikoaren jarraitzaile izan zen eta pentsamendua estoikoa nabarmen baliatu zuen bere apologetika lanean

## Bizitza

Zenturioi pagano baten semea zen. Goi mailako heziketa jaso ondoren Erroman aritu zen abokatu moduan eta bertan arinkeriazko bizitza egin omen zuen. 193 urte aldera kristau bihurtu eta Afrikara itzuli zen. Bere bizitzaren azken urteetan eliza utzi, montanismo mugimendu kristaura bildu eta beranduago, sekta zorrotz bat sortu zuen.

## Lanak

* Apologeticum
* Ad nationes
* De praescriptione haereticorum
* Adversus Marcionem
* Adversus Hermogenem
* De anima

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Marcia L. Colish. The Stoic Tradition from Antiquity to the Early Middle Ages, 9. orrialdea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Franco Volpi: Enciclopedia de obras de filosofía: Tertuliano, 2091. orrialdea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q174929
* Multimedia: Quintus Septimius Florens Tertullianus / Q174929
# Luzio Anneo Floro

Luzio Anneo Floro (latinez: Lucius Annaeus Florus; I. mendea-II. mendea), jatorri afrikarreko historialari latindar bat izan zen. Hadriano erromatar enperadorearen lagun pertsonala, denbora luzez Erroman eta Tarracon (Hispania) bizi izan zen.
Epitome rerum Romanarum, euskaraz Erromatar historiaren bilketa, izeneko lanaren egilea da, Erromaren loriaren panegirikoa. Guda kantabriarrei buruzko bi informazio iturri nagusienetako bat da.
* Datuak: Q316483
* Multimedia: Lucius Annaeus Florus / Q316483
# Novaziano

Novaziano (c. 200 - 258) erromatar apaiz eta antipapa bat izan zen Kornelio aita santuaren garaian. Novazianismo kristau joeraren sortzaile izan zen, VII. mendera arte iraungo zuena. Latina bere testuetan erabili zuen lehenengo teologia izan zen.

## Lanak

* De trinitate, idatzi zuen lan zabalena;
* De civis iudaicis,
* De spectaculis,
* De bono pudicitiae.
* Datuak: Q222890
# Urbano I.a

Urbano I.a (Erroma, ? - † ibidem., 230eko maiatzaren 23a) Eliza Katolikoaren 17. Aita Santua izan zen 222 eta 230 urteen bitartean. Nahiz eta lehen adituek martiritza jasan zuela uste, egun kausa naturalez hil zela uste dute.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q125631
* Multimedia: Urbanus I / Q125631
# Pontziano

Pontziano (?, ? - † Tavolara, 235) Eliza Katolikoaren 18. Aita Santua izan zen 230 eta 235 urteen bitartean. Maximino Trax enperadoreak bera eta Hipolito Erromakoa antipapa Sardiniara erbesteratu zituen. Bertoko meategietan biek ados jarri eta 235eko irailean Anteroren alde dimititu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q132113
* Multimedia: Pontianus / Q132113
# Mami Zesareakoa

    Artikulu hau santuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Santi Mami».
Mami Zesareakoa (grezieraz: Μάμας; Zesarea Kapadoziakoa, 259 – ib., 275) martiri kristaua izan zen. Santuaren eguna abuztuaren 17an da.

## Biografia

Jatorri iluneko izena da, batzuen ustez grezierazko mammé (euskaraz: «ama») hitzetik datorkeena. Herri-etimologia dela medio latinezko mamma (euskaraz: «titia») hitzarekin lotu zen, eta gero inudeen zaindari bihurtu zen.
Elezaharraren arabera, Mami familia xume batean jaio zen. Historialari batzuen arabera, 259an jaio zen eta 275ean martirioa izan zuen. Teodoto eta Rufinaren semea, Mami kartzelan jaio zen gurasoak kristauak izateagatik kartzelan zeudelako. Jaio eta gutxira, aita eta ama martirizatuta hil ziren, biak aldareetara igota. Ordutik aurrera, Ammia izeneko alargun aberats batek Mami hezi zuen, hau ere santua. Ammia Mamik hamabost urte zituenean hil zen, eta bere ondasun guztien oinordeko egin zuen.
Zesarea Kapadoziakoako gobernadoreak Mami torturatu zuen, bere fedea arbuiatzerik lortu gabe. Ondoren, Aureliano enperadoreari bidali zion, eta honek berriz torturarazi zuen. Elezaharrak dioenez, aingeru batek askatu zuen eta Zesareatik gertu zegoen mendi batean babesteko agindu zion. Erromatarrek Mami berriro harrapatu eta zirkura bidali zuten. Bertan lehoiak lasaitzea lortu zuen, eta, mirari horren aurrean, erromatarrek sabelaldean hiruhortz bat sartuz haren bizitza amaiaraztea erabaki zuten. Odoletan, Mami gaztea zirkuaren ondoko kobazulo batera iritsi eta han hil zen. Lehoiek Mami jan zutela dioten bertsioak ere badaude.
Bizkaian Santimamiñe izeneko haitzulo ezaguna dago, Kortezubin. 1872an eraikitako Bilboko Erruki etxea bere estatua bat eta bere kaperan erlikia bat dagoenez, gertuko zelaiari San Mames eta futbol taldeari 'lehoiak' deitu zitzaien.

## Erreferentziak

* ↑ euskalizenak.eus
* ↑ (Ingelesez) Kirsch, Johann Peter. (1912). Sts. Rufina. in: The Catholic Encyclopedia. 13 New York: Robert Appleton Company.
* ↑ (Ingelesez) Orthodox Church in America. Martyr Rufina of Caesarea, in Cappadocia. .
* ↑ Euskaltzaindia. EODA. .
* ↑ (Gaztelaniaz) «Que Ellos se dediquen a jugar, que San Mamés les protegerá» El Correo 2009-03-01.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q532019
* Multimedia: Saint Mammes / Q532019
# Fabian

Fabian (?, c. 200 - † Erroma, 250eko urtarrilaren 20a) Eliza Katolikoaren 20. Aita Santua izan zen 236 eta 250 urteen bitartean. Galia ebanjelizatzeko ahaleginak egin zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q131159
* Multimedia: Fabianus / Q131159
# Fermin Amienskoa

    Artikulu hau Iruindar santuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «San Fermin (argipena)».
Fermin Amienskoa —batez ere San Fermin santu izenaz ezaguna— (Iruñea, 272 – Amiens, 303ko irailaren 25a) misiolari kristaua izan zen. Amiensko lehen gotzaina. Erromatar Eliza Katolikoak bi egun ditu ezarrita San Fermin ospatzeko: irailaren 25a eta uztailaren 7a. Lehenbiziko datan santuaren omenez San Fermin Txikito jaiak ospatzen dira, aldiz bigarren datan, Iruñeko Sanferminak.
31 urte zituela burua moztu zioten. Amiensko eta Lesakako santu zaindaria da. Eta, San Frantzisko Xabierkoarekin batera, Nafarroako zaindaria ere.
Elezaharren arabera, Iruñean jaio zen, eta Firmo izeneko senatari pagano baten semea zen. Hori dela eta, haren omenezko San Ferminen kapera Iruñeko San Lorentzo elizan dago.

## Kaleak

* San Fermin kalea, Iruñeko Bigarren Zabalgunea

## Ikus, gainera

* San Fermin Txikito
* Iruñeko Sanferminak
* San Ferminen irudia (Santo Domingoko aldapa, Iruñea)
# Zipriano (Kartagoko apezpikua)

San Zipriano, jatorrian latinez eta osorik Thascius Caecilius Cyprianus, (? - 258ko irailaren 14), Kartagoko apezpiku eta latinezko kristau idazle apologista bat izan zen, Tertulianoren jarraitzaile. Eliza Katolikoaren santu ere bada. Martir hil zen. Bere jaia irailaren 16an ospatzen da.
* Datuak: Q190240
* Multimedia: Saint Cyprian / Q190240
# Plotino

Plotino (antzinako grezieraz: Πλωτῖνος, Plotinos; Likopolis, Egipto, K. o. 205 – Campania, K. o. 270) greziar filosofoa izan zen. Alexandrian bizi izan zen, eta Amonio Sakas filosofoaren ikaslea izan zen. Gordiano III.a enperadorea Mesopotamiara persiarren aurka borrokatzera abiatu zenean, Plotino harekin joan zen persiar eta indiar filosofia ikastera. 244an Erroman hartu zuen bizilekua, eta filosofia-eskola bat zabaldu zuen. Filosofiako saiakerak idatzi zituen, hil ondoren Porfirio haren jarraitzaileak Eneadak izeneko sei liburukitan bildu eta argitara eman zituenak. Neoplatonismoaren sortzailea izan zen.
Plotinoren ustez, unibertsoa errealitateen edo hipostasien hierarkia bat da, izatearen kate handi bat, non gorengo mailan dagoen errealitatea beheragoko mailan dagoen guztiaren kausa den. Mailaketa horretan murrizketa bat gertatzen da; hala, existitzen den guztia bere kausa baino maila beheragoxean dago. Hierarkiaren gorengo mailan jainkozko hiru errealitate dira: Bata (Hen) edo erabateko ontasuna, Adimena (Nous), Bataren azpian dagoena, eta Arima (Psykhe), Adimenetik datorrena eta denbora eta espazioa sortzen dituena. Gero Izadia (Physis) dator, biziaren hastapena. Izadiaren azpian Materia dago. Gizakiak mikrokosmosak dira, beren baitan Materia, Izadia, Arima eta Adimena dutenak. Plotinoren ideiek eragin handia izan zuten Berpizkundean eta Alemaniako idealismoan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q134189
* Multimedia: Plotinus / Q134189
# Kristina Bolsenakoa

Santa Kristina (Persia edo Tiro, III. mendea - Bolsena, tradizio katoliko eta ortodoxoaren arabera, IV. mendea) santu eta martiria izan zen, tradizio katoliko, anglikano eta ortodoxoaren arabera. Oso datu gutxi daude haren bizitzari buruz. Jaia uztailaren 24an ospatzen da. Haren erlikiak Palermon daude, eta hiriko lau santu nagusietako bat da.

## Bizitza

Kristinari buruzko informazio historikoa oso urria da, baina herri kondairak ugariak dira. Hauek beraien artean ezberdinak diren arren, bat datozen datuak dituzte: Kristina Urbano izeneko agintari jentil baten alaba zen. Kristinaren fedea zela-eta, aitak ugaritan torturatu zuen. Tortura metodoak ezberdinak izan ziren, sua, burdinak, gurpila, sugeak erabiliz, itsasora ere bota zuen... Jainkoak tortura guzi hauetatik bizirik atera zuen.
* Datuak: Q237882
* Multimedia: Christina of Bolsena / Q237882
# Valentin Ternikoa

Valentin Ternikoa, San Valentin edo Done Valentin (italieraz: San Valentino, latinez: Valentinius) Valens hitzetik eratorria, «ausart») santu martiri baten izena da. Ternin 175ean jaio zen eta 273an hil zuten Erroman, otsailaren 14an.
Erdi Arotik gaur egun arte maiteminduen eta epileptikoen zaindaritzat jotzen da zenbait kristauren artean. Jaieguna otsailaren 14an ospatu ohi da.

## Ikus, gainera

* San Valentin eguna.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192151
* Multimedia: Saint Valentine / Q192151
# Eutikiano

Eutikiano (?, ? - † Erroma, 283ko abenduaren 7a) Eliza Katolikoaren 26. Aita Santua izan zen 275 eta 283 urteen bitartean.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q162972
* Multimedia: Eutychius / Q162972
# Martzelino

Martzelino (?, ? - Erroma, 304ko apirilaren 26a) Eliza Katolikoko 29. aita santua izan zen 296 eta 304 bitartean. Proyectoren semea, aita santu bezala Dioklezianoren agintaldian aukeratua izan zen, nork, zesar zuen Galeriok konbentzituta, kristautasunaren aurkako ediktu bat onartu zuen, honen bidez, kristauak armadatik kanporatuak zirelarik, Elizaren ondasunak konfiskatuak izan ziren bere tenpluak suntsituz edo itxiz, liburu eta edalontzi sakratuak profanatu eta erre ziren, azkenean, euren egiletza kristauei egotzi zitzaien bi suteren ondoren jauregi inperialean, euren fedea arbuiatzen ez zutenak hiltzera zigortzeko.
Jazarpen honetan zehar, donatistek Martzelinori jainko jentilei sakrifizioak eta intsentsua eskaini izana eta liburu sakratuak erromatar agintariei eman izana egotzi zioten. Egozpen hauek, ondoren, Agustin Hiponakoak baliogabetu zituen.
Kristau tradizioak martiritzat jotzen duen arren Dioklezianok Martzelinori burua moztu ziezaiotela agindu zuenean, Martzelino ez da hala agertzen ez Martyrologium hieronymiamumen, ez Depositio Episcoporumen, ezta Depositio martyrumen ere.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q160373
* Multimedia: Marcellinus / Q160373
# Eztebe I.a

Eztebe I.a (Erroma, ? - † ibidem., 257ko abuztuaren 2a) Eliza Katolikoaren 23. Aita Santua izan zen 254 eta 257 urteen bitartean.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q134666
* Multimedia: Stephanus I / Q134666