# Uztailaren 31

Uztailaren 31a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hamabigarren eguna da, 213.a bisurteetan. 153 egun falta dira urtea amaitzeko.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Ignacio Zoco Jaiotza: Garde, 1939 Heriotza: Madril, 2015eko irailaren 28a Jaime Ignacio del Burgo Jaiotza: Iruñea, 1942 Garikoitz Bravo Jaiotza: Lazkao, 1989 Juan Mari Arzak Jaiotza: Donostia, 1942 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan J. K. Rowling Jaiotza: Yate (Gloucestershire), 1965 Milton Friedman Jaiotza: Brooklyn, 1912 Heriotza: San Frantzisko, 2006ko azaroaren 16a Jean Dubuffet Jaiotza: Le Havre, 1901 Heriotza: Parisko 6. barrutia eta Paris, 1985eko maiatzaren 12a Primo Levi Jaiotza: Turin, 1919, 1918 eta 1919 Heriotza: Turin, 1987ko apirilaren 11 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian André Navarra Jaiotza: Biarritz, 1911ko urriaren 13a Heriotza: Siena, 1988 Joan Mari Torrealdai Jaiotza: Forua, 1942ko azaroaren 24a Heriotza: Usurbil, 2020 Severiano Goiburu Jaiotza: Iruñea, 1906ko azaroaren 8a Heriotza: Iruñea, 1982 Prudentzio Gerekiz Jaiotza: Errigoiti, 1883ko apirilaren 28a Heriotza: Andújar, 1936 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Antoine de Saint-Exupéry Jaiotza: 2nd arrondissement of Lyon $^{(en)}$ , 1900eko ekainaren 29a Heriotza: île de Riou $^{(en)}$ , 1944 Denis Diderot Jaiotza: Langres, 1713ko urriaren 5a, 1713 eta 1713ko urria Heriotza: Paris, 1784 Franz Liszt Jaiotza: Raiding, 1811ko urriaren 22a Heriotza: Bayreuth, 1886 Andrew Johnson Jaiotza: Raleigh, 1808ko abenduaren 29a Heriotza: Elizabethton, 1875 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
* Gertaerak
* Inazio Loiolakoa (irudian) (Bizkaia, Gipuzkoa, Azpeitia)
* Inazio Loiolakoa
* 432 - Sisto III.a Aita Santu aukeratu zuten.
* 1941 - Reinhard Heydrichek, SS-ko bigarren agintariak, T/179, Nº 461 dokumentua idatzi zuen, juduei buruzko Azken Konponbidea zehaztuz.
* 1959 - Euskadi Ta Askatasuna sortu zen.
* + Gertaera gehiago...
* Egutegia
* Txantiloi:Uztail2025
* Aurreko eta hurrengo urteetan
* 2022: Igandea
* 2023: Astelehena
* 2024: Asteazkena
* 2026: Ostirala
* 2027: Larunbata
* 2028: Astelehena
* Izendegia
* Santutegia:
* Ignazio Loiolakoa, Helena Skövdekoa, Justino de Jacobis
* Seaska egutegia:
* Iñaki, Iñake, Inazio, Iñaxio eta Loiola.

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1895 – Sabin Aranak Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) sortzen du.
* 1959 – Euskadi Ta Askatasuna sortu zen.
* 1975 – ETAk, Francisco Exposito Camio taxi gidaria erail zuen Usurbilen.

### Mundua

* 432 – Sixto III.a Aita Santu aukeratu zen.
* 1724 – Hyderabat estatua sortu zen Indian, Muhammad Shah Mogolen enperadoreak Mir Qamar-ud-din Khan bazkidea saritzeko. Qamar-ud-din Hyderabadeko lehen Nizam izan zen. 220 urtez existitu zen estatua, baina Indiaren independentziarekin batera desagertu zen.
* 1932 – Alemaniako hauteskundeetan Langile Alderdi Nazionalsozialistak (Alderdi nazia) hauteskunde irabazten ditu, baina gobernatzeko gehiengorik gabe.
* 1941 – Reinhard Heydrichek, SS-ko bigarren agintariak, T/179, Nº 461 dokumentua idatzi zuen, juduei buruzko Azken Soluzioa xehaztuz.
* 1972 – Motorman operazioa: Ipar Irlandan Britainiar Armadak Behin-behineko IRAren aurkako ekintza militar erraldoia gauzatu zuen.
* 2010 – Pakistan iparraldean egondako uholdetan 1.000 pertsona baino gehiago hil ziren.

## Arte eta kultura
### Mundua

* 1952 – Ivanhoe filma estreinatu zen, Richard Thorpek zuzendu eta Robert Taylor, Elizabeth Taylor, Joan Fontaine, George Sanders, Emlyn Williams, Felix Aylmer eta Finlay Currie aktoreek antzeztu zuten.
* 1987 – The Lost Boys ("Mutil Galduak") filma estreinatu zen, Joel Schumacherek zuzendu eta Jason Patric, Corey Haim, Kiefer Sutherland, Jami Gertz eta Corey Feldman aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia
### Mundua

* 2008 – NASA agentzia estatubatuarrak Marten ura aurkitu zuela iragarri zuen.

## Kirolak
### Euskal Herria

* 2017ko Getxoko Zirkuitua: Carlos Barbero espainiarra garaile.
* 2018ko Getxoko Zirkuitua: Alex Aranburu gipuzkoarra garaile.

### Mundua
## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1620 – Juan Ignazio Karrera Iturgoien, espainiar militar eta politikaria eta Carrera sendiaren sortzailea Txilen, Alegian (h. 1682).
* 1761 – Bertrand Pelletier, lapurtar kimikari eta farmazialaria (h. 1797).
* 1883 – Concepcion Gangoiti, gerraurreko maistra eta irakaskuntza-ekintzailea.
* 1900 – Ignacio Artamendi, Artamendi II.a, bizkaitar pilotaria (h. 1953).
* 1903 – Juan Bautista Kortajarena, Batista Ondartza, gipuzkoar bertsolaria (h. 1992).
* 1918 – Jaime Kerexeta, euskal idazle eta itzultzailea (h. 1998).
* 1931 – Johañe Epherre, zuberoar euskaltzale eta elizgizona (h. 2004).
* 1933 – Iñaki Alkiza, euskal herritar futbolari, Errealako presidente eta politikari abertzalea (h. 2023).
* 1939 –
** Rafael Mendiluce, euskal herritar futbolari eta entrenatzailea (h. 2014).
** Ignacio Zoco, nafar futbolaria (h. 2015).
* 1942 –
** Juan Mari Arzak, gipuzkoar sukaldaria, mundu osoan garrantzitsu eta arrakastatsua.
** Iñaki Barrenetxea Espiga, Bizkaiko Txirrindularitza Federakundearen lehendakaria (h. 2020).
** Jaime Ignacio del Burgo, Nafarroako Gobernuko lehendakari ohia.
* 1946 – María Teresa Lozano, nafar matematikaria, topologian eta geometrian aditua.
* 1948 – Iñaki Pérez Beotegi, Wilson, arabar ETAkidea eta politikaria, Luis Carrero Blanco hil zuen Ogro operazioan parte hartu zuena (h. 2008).
* 1949 – José Ignacio Madariaga, bizkaitar futbolaria ohia.
* 1950 –
** Inaxio Kortabarria, Errealeko gipuzkoar futbolari ohia.
** Blanca Roncal, PSE-EEko nafar politikaria.
* 1953 – Iñaki Nuñez, arabar zinema zuzendaria, gidoigilea eta ekoizlea.
* 1961 – Bittor Elizagoien, nafar bertsolaria.
* 1962 – Juan Antonio Ibáñez, nafar txirrindulari ohia.
* 1970 – Alejo Mancisidor, gipuzkoar tenislari ohia eta entrenatzailea.
* 1971 – Olatz Altuna Zumeta, gipuzkoar soziologo eta soziolinguista.
* 1973 – César Gálvez, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1977 – Alex Tello, gipuzkoar aktorea.
* 1983 – Ibon Díez, bizkaitar futbolaria.
* 1985 – Iñaki Larralde, nafar pilotari ohia.
* 1989 –
** Garikoitz Bravo, gipuzkoar txirrindularia.
** Laura Pardo, arabar saskibaloi jokalaria.
* 1990 – Alice Waddington, bizkaitar zinema zuzendari eta gidoilaria.
* 1991 – Jon Gondán, nafar politikaria, Zizur Nagusiko alkatea.
* 1997 – Eriz Cerezo, bizkaitar aktorea, ekoizlea, komunikatzailea eta kazetaria.

### Mundua

* 1396 – Filipe III.a Borgoinakoa, Borgoinako dukea (h. 1467).
* 1527 – Maximiliano II.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (h. 1576).
* 1754 – Bon Adrien Jeannot de Moncey, frantziar militar eta politikaria (h. 1842).
* 1766 – Rafael García Goyena, Guayaquilgo idazle, poeta eta jurista (h. 1823).
* 1773 – Teresa Cabarrús, Madame Tallien, Frantziako Iraultzako heroia (h. 1835).
* 1774 – Diodata Saluzzo Roero, italiar idazlea (h. 1840).
* 1800 – Friedrich Wöhler, alemaniar kimikaria (h. 1882).
* 1803 – John Ericsson, suediar ingeniari eta asmatzailea (h. 1889).
* 1818 – Joaquim Rubió i Ors, kataluniar olerkaria (h. 1899).
* 1831 – Helen Taylor, ingeles feminista, idazlea eta aktorea (h. 1907).
* 1835 – Henri Brisson, Frantziako lehen ministroa (h. 1912).
* 1839 – Ignacio Andrade, Venezuelako presidentea (h. 1925).
* 1843 – Peter Rosegger, alemanezko austriar idazlea (h. 1918).
* 1844 – Léon Augustin Lhermitte, frantziar margolaria (h. 1925).
* 1854 –
** Arthur Barclay, Liberiako presidentea (h. 1938).
** José Canalejas, espainiar politikaria (h. 1912).
* 1857 – Ernest Chuard, Suitzako presidentea (h. 1942).
* 1873 – Domingos Oliveira, Portugalgo lehen ministroa (h. 1957).
* 1875 – Jacques Villon, frantziar margolaria (h. 1963).
* 1883 – Erich Heckel, alemaniar margolari eta grabatzailea (h. 1970).
* 1886 – Constant Permeke, belgikar margolari eta eskultorea (h. 1952).
* 1889 – Frans Masereel, flandriar margolari, artista grafiko eta eleberrigilea (h. 1972).
* 1890 – Víctor Casas, galiziar politikari, antzezle eta kazetaria (h. 1936).
* 1901 – Jean Dubuffet, frantziar margolaria, marrazkigilea eta idazlea (h. 1985).
* 1912 – Milton Friedman, estatubatuar ekonomialari eta intelektuala, 1976ko Ekonomiako Nobel Saria (h. 2006).
* 1914 – Louis de Funès, frantziar aktorea (h. 1983).
* 1918 –
** Paul D. Boyer, estatubatuar biokimikari eta kimika irakaslea, 1997ko Kimikako Nobel Saria (h. 2018).
** Hank Jones, estatubatuar jazz pianista eta musikagilea (h. 2010).
* 1919 – Primo Levi, italiar idazlea (h. 1987).
* 1921 –
** Julieta Pinto, Costa Ricako idazlea (h. 2022).
** Antunes da Silva, portugaldar kontakizun-idazle eta olerkigilea (h. 1997).
* 1923 –
** Stephanie Kwolek, poloniar-estatubatuar kimikaria, Kevlarraren asmatzailea (h. 2014).
** Ana Mariscal, espainiar aktore, zuzendari eta ekoizlea (h. 1995).
* 1924 –
** Geraldine Doyle, Bigarren Mundu Gerrako pertsonaia ikonikoa (h. 2010).
** Daniel Verstraete, belgikar-hegoafrikar elizgizona.
* 1926 – Hilary Putnam, estatubatuar filosofoa (h. 2016).
* 1927 – Cecilia Mangini, italiar zinemagile dokumentalista, gidoilaria eta argazkilaria (h. 2021).
* 1929 – Don Murray, estatubatuar aktorea (h. 2024).
* 1931 – Ivan Rebroff, alemaniar abeslaria, aparteko ahots tartean abesteko gai zena (h. 2008).
* 1932 – John Rogers Searle, estatubatuar filosofoa.
* 1933 – Cees Nooteboom, herbehereetar idazle eta itzultzailea.
* 1935 – Geoffrey Lewis, estatubatuar aktorea (h. 2015).
* 1936 –
** Boniface Alexandre, Haitiko presidentea (h. 2023).
** Jorge Sanjinés, boliviar zinema-zuzendaria.
* 1940 – Fleur Jaeggy, italierazko suitzar idazlea.
* 1942 – Modibo Keita, Maliko lehen ministroa (h. 2021).
* 1943 – Paquita Sauquillo Pérez del Arco, espainiar abokatua eta politikaria.
* 1944 –
** Eugenio Aguirre, euskal jatorriko mexikar idazlea.
** Geraldine Chaplin, britainiar aktorea.
** Robert C. Merton, estatubatuar ekonomilaria, 1997ko Ekonomiako Nobel Saria.
* 1945 – Germano Almeida, caboverdetar idazlea.
* 1947 – Richard Griffiths, ingeles aktorea (h. 2013).
* 1949 – Valeriu Muravschi, Moldaviako lehen ministroa (h. 2020).
* 1951 – Evonne Goolagong, australiar tenislari ohia.
* 1956 – Michael Biehn, estatubatuar aktorea.
* 1958 – José Luis Centella, espainiar politikaria, Espainiako Alderdi Komunistako presidente ohia.
* 1960 - Belén Garijo, espainiar medikua eta zuzendari exekutiboa.
* 1962 – Wesley Snipes, estatubatuar aktorea.
* 1964 – Jean-Paul Vonderburg, suediar futbolari ohia.
* 1965 –
** Pat Finn, estatubatuar aktore eta telebista aurkezlea.
** J. K. Rowling, britainiar idazlea, Harry Potter seriearen egilea.
* 1966 – Yoshiyuki Matsuyama, japoniar futbolari ohia.
* 1967 –
** Nina Bouraoui, frantziar nobelagile eta konpositorea.
** Elizabeth Wurtzel, estatubatuar idazlea eta kazetaria (h. 2020).
* 1969 – Antonio Conte, italiar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1971 – Elivélton, brasildar futbolari ohia.
* 1973 –
** Richart Báez, paraguaiar futbolari ohia.
** Henk Vogels, australiar txirrindulari ohia.
* 1974 –
** Emilia Fox, britainiar aktorea.
** Yuta Abe, japoniar futbolari ohia.
* 1976 –
** Shigenori Hagimura, japoniar futbolari ohia.
** Paulo Wanchope, costarricar futbolari ohia.
* 1982 – Anabel Medina Garrigues, espainiar tenislari ohia eta entrenatzailea.
* 1984 – Marie Cherrier, frantziar kantautore, abeslari eta musikaria.
* 1985 – Brimin Kipruto, kenyar atleta, 3.000 metroko hesi-lasterketan espezialista.
* 1986 –
** Alba Carrillo, espainiar modelo eta telebista aurkezlea.
** Nikola Vujadinović, serbiar futbolaria.
* 1989 –
** Viktoria Azarenka, bielorrusiar tenislaria.
** Loujain al-Hathloul, emakumeen eskubideen aldeko saudiarabiar aktibista.
** Zelda Williams, estatubatuar aktorea.
* 1990 –
** Besart Abdurahimi, mazedoniar futbolaria.
** Mirela, espainiar abeslaria eta aktorea.
* 1997 - Juan Pedro López, espainiar txirrindularia.
* 2003 – Txell Alarcón, kataluniar saskibaloi jokalaria.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1556 – Ignazio Loiolakoa, Jesusen Lagundiaren sortzailea (j.1491).
* 1624 – Antonio Nabarro Larreategi, Filipe III.a Espainiakoaren gipuzkoar idazkaria (j. 1554).
* 1916 – Mariano Mendigatxa, Bidankozeko nekazaria, Bonaparteren eta Azkueren berriemailea (j. 1832).
* 1936 – Prudentzio Gerekiz, Prudencio de la Cruz, bizkaitar apaiz trinitarioa, Andújarren fusilatua (j. 1883).
* 1967 – Ubaldo Uhalde, Izaba udalerriko Erronkariera euskalkiaren gizonezko azken hiztuna.
* 1975 – Francisco Expósito, gipuzkoar txirrindularia, ETAk eraila (j. 1921).
* 1982 – Severiano Goiburu, euskal herritar futbolari eta pilotaria (j. 1906).
* 1984 – Andoni Arrizabalaga, bizkaitar ETAkide historikoa, Mont Blancen (j. 1941).
* 1988 – André Navarra, lapurtar txelo jole eta irakaslea, mundu mailako ospea lortu zuena, Sienan (j. 1911).
* 2003 – Javier Garro, nafar dentista eta Osasunako presidentea (j. 1933).
* 2017 – Kepa del Hoyo, bizkaitar ETAkidea, bihotzekoak jota Badajozeko espetxean (j. 1970).
* 2018 – Philippe Dreyfus, frantziar informatika aitzindaria, Biarritzen (j. 1925).
* 2020 –
** André Darrieussecq, lapurtar errugbilaria (j. 1947).
** Joan Mari Torrealdai, euskal idazle, euskaltzain, kazetari eta soziologoa (j. 1942).
* 2023 – Jon Etxabe, gipuzkoar ETAkide, apaiz, politikari eta idazlea (j. 1933).

### Mundua

* 1527 – Anna Swenonis, suediar eskuizkribu argitzailea.
* 1564 – Luis de Velasco, espainiar noble eta politikaria, Nafarroako erregeordea (j. 1511).
* 1693 – Willem Kalf, herbeheretar margolaria (j. 1619).
* 1750 – Joanes V.a Portugalgoa, eskuzabala, Portugalgo erregea (j. 1689).
* 1762 – Luis Vicente de Velasco, Espainiako Itsas Armadako komandantea, errege ontzien kapitain bezala nabarmendua (j. 1711).
* 1784 – Denis Diderot, frantziar idazle eta filosofoa (j. 1713).
* 1849 – Sándor Petőfi, hungariar poeta (j. 1823).
* 1875 – Andrew Johnson, Ameriketako Estatu Batuetako 17. Presidentea (j. 1808).
* 1886 – Franz Liszt, hungariar musikagilea (j.1811).
* 1914 – Jean Jaurès, frantziar buruzagi sozialista (j. 1859).
* 1934 – Alina de Brito, brasildar irakaslea (j. 1863).
* 1942 – Francis Younghusband, britainiar militar, esploratzaile eta idazlea (j. 1863).
* 1944 – Antoine de Saint-Exupery, frantziar idazle eta hegazkinlaria (j. 1900).
* 1958 – Eino Kaila, finlandiar filosofo, kritiko eta irakaslea (j. 1890).
* 1959 – Germaine Richier, frantziar eskultorea (j. 1902).
* 1963 – Leopoldo Eijo, galiziar apezpiku eta idazlea, Gasteizko apezpiku izandakoa (j. 1878).
* 1967 – Margaret Kennedy, ingeles idazlea (j. 1896).
* 1972 –
** Alfons Gorbach, Austriako kantzilerra (j. 1898).
** Paul-Henri Spaak, Belgikako lehen ministroa (j. 1899).
* 1977 – Giuseppe Castellano, italiar jenerala (j. 1893).
* 1978 – Werner Finck, alemaniar aktore, kabareteko artista, eta idazlea (j. 1902).
* 1979 – Karl Bouda, alemaniar euskalaria (j. 1901).
* 1981 – Omar Torrijos, panamar militarra eta politikaria (j. 1929).
* 1984 – Paul Le Flem, frantziar musikagilea (j. 1881).
* 1986 – Chiune Sugihara, japoniar diplomazialaria (j. 1900).
* 1993 – Balduin I.a Belgikakoa, Belgikako erregea (j. 1930).
* 1998 – Serge Golovine, monakoar ballet-dantzaria (j. 1924).
* 2001 – Francisco da Costa Gomes, Portugalgo presidentea (j. 1914).
* 2003 – Guido Crepax, italiar komikigilea (j. 1933).
* 2004 –
** Laura Betti, italiar aktorea (j. 1927).
** Líber Seregni, uruguaitar militarra eta politikaria (j. 1916).
* 2005 – Wim Duisenberg, herbeheretar ekonomista eta politikaria, Europako Banku Zentralaren lehen lehendakaria (j. 1935).
* 2009 –
** Mary Carrillo, espainiar aktorea eta Hurtado ahizpen ama (j. 1919).
** Bobby Robson, ingeles futbolari eta entrenatzailea (j. 1933).
* 2012 – Gore Vidal, estatubatuar idazlea (j. 1925).
* 2016 –
** Gwynn ap Gwilym, galestar poeta, idazle eta argitaratzailea (j. 1955).
** Chiyonofuji Mitsugu, japoniar sumolari handia (j. 1955).
* 2017 – Jeanne Moreau, frantziar aktore, zuzendari eta abeslaria (j. 1928).
* 2020 –
** Alan Parker, ingeles zinema zuzendaria, ekoizlea, gidoigilea eta aktorea (j. 1944).
** Joaquim Veríssimo Serrão, portugaldar historialaria (j. 1925).
* 2022 –
** Mónica Domínguez Blanco, espainiar kazetaria, bidaietako-kazetari gisa nabarmendua (j. 1984).
** Fidel Ramos, Filipinetako presidentea (j. 1928).
** Bill Russell, NBAko estatubatuar saskibaloi-jokalaria, inoizko hoberenetarikoa (j. 1934).
** Aiman al-Zawahiri, egiptoar medikua eta Al Kaida erakunde terrorista islamistaren burua (j. 1951).
* 2023 – Surat Huseynov, Azerbaijango lehen ministroa (j. 1959).
* 2024 –
** Ismail Haniyeh, Hamas alderdiko buru nagusietakoa eta batzuentzat Palestinar Aginte Nazionaleko lehen ministroa (j. 1963).
** André Juillard, frantziar komikigilea (j. 1948).

## Jaiak eta urteurrenak

* El Salvador: Kazetariaren Eguna.
* San Inazio eguna: Gipuzkoa eta Bizkaiko santu zaindaria.
* Sehaska egutegiko izendegia: Iñaki, Iñake, Inazio, Iñaxio eta Loiola.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2715
* Multimedia: 31 July / Q2715