OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bernagorri ilun

Bernagorri iluna (Tringa erythropus) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da.
Hegazti artiko hau udan Eskandinavian eta iparraldeko Asian bizi da. Neguak, berriz, Mediterraneo aldean edo Asia tropikalean ematen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Bernagorri ilun» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Pereira, Sérgio Luiz & Baker, Alan J. (2005): Multiple Gene Evidence for Parallel Evolution and Retention of Ancestral Morphological States in the Shanks (Charadriiformes: Scolopacidae). "Condor" 107(3): 514–526. DOI:10.1650/0010-5422(2005)107[0514:MGEFPE]2.0.CO;2 PDF
* Datuak: Q28103
* Multimedia: Tringa erythropus / Q28103
* Espezieak: Tringa erythropus
# Istingor handi

Istingor handia (Gallinago media) eskolopazidoen familiako hegazti zangaluzea da.
Iparraldeko Europa eta Errusiako padura, tundra eta eskualde hezetan bizi den hegazti hau neguan Afrikara migratzen da.
Istingor arrunta baino handiagoa da eta hegoen ertzak zuriak dituena. Paseko hegaztia da eta gutxitan ikusten da Euskal Herrian.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Istingor handi» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Peter Colston & Philip Burton. (1989). Limicolen – Alle europäischen Watvogel-Arten, Bestimmungsmerkmale, Flugbilder, Biologie, Verbreitung. Munich: BlV Verlagsgesellschaft, 164 or. ISBN 3-405-13647-4..
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* Datuak: Q27171
* Multimedia: Gallinago media / Q27171
* Espezieak: Gallinago media
# Istingor txiki

Istingor txikia edo mingor txikia (Lymnocryptes minimus) eskolopazidoen familiako hegazti zangaluzea da, Lymnocryptes bere generoan bakarra dena
Iparraldeko Europa eta Errusiako padura, tundra eta eskualde hezetan bizi den hegazti hau neguan mendebaldeko Europara, India eta Afrikara migratzen da.
Istingorretan txikiena da eta Espainiako Penintsulan pasekoa da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Istingor txiki» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Thomas, Gavin H.; Wills, Matthew A. & Székely, Tamás. (2004). «A supertree approach to shorebird phylogeny» (PDF) BMC Evol. Biol. 4 (28) doi:10.1186/1471-2148-4-28..
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q26711
* Multimedia: Lymnocryptes minimus / Q26711
* Espezieak: Lymnocryptes minimus
# Marikaka isatslabur

Marikaka isatslaburra (Stercorarius parasiticus) Stercorariidae familiako hegazti zangaluzea da
Iparraldeko Eurasia eta Ipar Amerikan bizi den hegazti hau neguan hegoalderantz migratzen da, Euskal Herria zeharkatuz.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Marikaka isatslabur» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Harrison, Peter. (1996). Seabirds of the World. Princeton: Princeton University Press ISBN 0-691-01551-1..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q203053
* Multimedia: Stercorarius parasiticus / Q203053
* Espezieak: Stercorarius parasiticus
# Kuliska buztanbeltz

Kuliska buztanbeltza (Limosa limosa) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Europan eta erdialdeko Asian bizi den hegazti hau neguan Australiara, mendebaldeko Europara eta mendebaldeko Afrikara migratzen da. Guztira, munduan 634.000 eta 805.000 espezimen artean geratzen dira.

## Taxonomia

Kuliska buztanbeltzak hiru azpiespezie ditu:
* Limosa limosa limosa, mendebaldeko eta erdialdeko Europan eta erdialdeko Asian bizi dena.
* Limosa limosa islandica, Islandian, Faroetan, Shetlandetan eta Lofoten uhartetan bizi dena.
* Limosa limosa melanuroides, Mongolian, iparraldeko Txinan eta Siberian bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Kuliska buztanbeltz» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Mullarney, K., Svensson, L., Zetterstrom, D., Grant, P. J. (1999). Collins Bird Guide. Londres: HarperCollins. ISBN 0-00-219728-6.
* ↑ Clements, James F. (2007) The Clements Checklist of Birds of the World
* Datuak: Q18841
* Multimedia: Limosa limosa / Q18841
* Espezieak: Limosa limosa
# Kuliska ilun

Kuliska iluna (Tringa ochropus) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Eurasiako hegazti hau tringa solitariaren seniderik gertuena da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Kuliska ilun» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Mullarney, K., Svensson, L., Zetterstrom, D., Grant, P. J.. (1999). Collins Bird Guide. Londres: HarperCollins ISBN 0-00-219728-6..
* ↑ Pereira, Sérgio Luiz & Baker, Alan J.. (2005). «Multiple Gene Evidence for Parallel Evolution and Retention of Ancestral Morphological States in the Shanks (Charadriiformes: Scolopacidae)» Condor 107 (3): 514–526. doi:10.1650/0010-5422(2005)107[0514:MGEFPE]2.0.CO;2..
* Datuak: Q28450
* Multimedia: Tringa ochropus / Q28450
* Espezieak: Tringa ochropus
# Kuliska gorri

Kuliska gorria (Limosa lapponica) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Eurasiako kostalde artiko eta tundran bizi den hegazti honek elikatzeko geldialdirik gabeko bidairik luzeena egin du, Alaska eta Zeelanda Berria arteko 11.680 kilometrokoa hain zuzen ere

## Taxonomia

Kuliska gorriak hiru azpiespezie ditu:
* Limosa lapponica lapponica (Linnaeus, 1758), iparraldeko Europan bizi dena.
* Limosa lapponica menzbieri (Portenko, 1936), iparraldeko Asian bizi dena.
* Limosa lapponica baueri, ekialdeko Asian eta Alaskan bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Kuliska gorri» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Mullarney, K., Svensson, L., Zetterstrom, D., Grant, P. J. (1999). Collins Bird Guide. Londres: HarperCollins. ISBN 0-00-219728-6.
* ↑ del Hoyo, J., Elliott, A., & Sargatal, J. (1996). Handbook of the Birds of the World 3. lib. Lynx Edicions, Bartzelona ISBN 84-87334-15-6.
* ↑ Gill RE, Tibbitts TL, Douglas DC, Handel CM, Mulcahy DM, Gottschalck JC, Warnock N, McCaffery BJ, Battley PF, Piersma T. (2009) Extreme endurance flights by landbirds crossing the Pacific Ocean: ecological corridor rather than barrier? Proc Biol Sci.276(1656):447-57. PDF
* Datuak: Q18864
* Multimedia: Limosa lapponica / Q18864
* Espezieak: Limosa lapponica
# Kuliska pikart

Kuliska pikarta (Tringa glareola) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Eurasiako hegazti hau neguan Afrikara eta hegoaldeko Asiara, batez ere Indiara, migratzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Kuliska pikart» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Hayman, Peter; Marchant, John & Prater, Tony (1986): Shorebirds: an identification guide to the waders of the world. Houghton Mifflin, Boston. ISBN 0-395-60237-8

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18837
* Multimedia: Tringa glareola / Q18837
* Espezieak: Tringa glareola
# Kuliska txiki

Kuliska txikia (Actitis hypoleucos) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da. Eurasiako hegazti honek neguan Afrikara, hegoaldeko Asiara eta Australiara migratzen du.

## Izenak

Kulinkak, kurlinkak, txurlintak, kuliskak... herri bakoitzean bere erara. Lekeition kulinka eta kuliska erabiltzen dira.

## Deskribapena

Hegazti limikola txiki bat da, 18-20,5 cm arteko luzera eta 32-35 cm-ko hego-zabalera dituena. Gorputzaren gainaldea arre kolorekoa du eta sabelaldea zurixka. Begialdean zerrenda beltz edo iluna agertzen du. Hankak nahiko motzak dira, hori kolorekoak. Neguan kolore uniformeagoa du. Hegan egiten duenean hegoetan marra zuri bat nabaritzen zaio.

## Habitata

Kumatze garaian ibai, erreka eta urtegietan agertzen da, beti ere ur gezatako eremuetan. Migrazio garaian ohikoa da estuario, padura eta hondartzatan.

## Elikadura

Ornogabeak jaten ditu, intsektuak bereziki. Ur azalean eta ertz lokaztuetan harrapatzen ditu. Zabortegietan ere agertu ohi da.

## Ugalketa

Emeak uretatik gertu egiten du habia. Zulo txiki bat izaten da, landare hondarrez eta harritxoz egiten duena. Apirila amaieran edo maiatza hasieran lau arrautza jartzen ditu, beige kolorekoak eta marra arre edo gorrixkak dituztenak. Emeak eta arrak txitatzen dituzte 21-22 egunetan zehar eta jaio bezain laister gai dira txitak beren kabuz elikatzeko. Gurasoek beste 26-28 egunetan zehar zaintzen dituzte erebat garatzen diren arte.

## Taxonomia

Carl von Linneok deskribatu zuen 1758 urtean. Lehen adituek tringa generoan sailkatu zuten, tringa hypoleucos izen binomiala izanik.

## Iruditegia

* Actitis hypoleucos
* Kulixka ehizan.
* Kuliska hegan.
* Lumak atontzen.
* Arrautza.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Kuliska txiki» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Hayman, Peter; Marchant, John & Prater, Tony (1986): Shorebirds: an identification guide to the waders of the world. Houghton Mifflin, Boston. ISBN 0-395-60237-8
* 1 2 3 4 «Andarríos chico» SEO/BirdLife.
* ↑ Kuliska txikia – Gorka Gorospe. (Noiz kontsultatua: 2019-12-03).
* ↑ (Ingelesez) Communications, c=AU; o=The State of Queensland; ou=Department of Environment and Science; ou=Corporate. (2014-10-20). «Species profile | Environment, land and water» apps.des.qld.gov.au (Noiz kontsultatua: 2019-12-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18850
* Multimedia: Actitis hypoleucos / Q18850
* Espezieak: Actitis hypoleucos
# Mendebal-txori mokomehe

Mendebal-txori mokomehea (Phalaropus lobatus) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Iparraldeko Eurasian eta Ipar Amerikan bizi den hegazti hau neguan ozeano tropikaletara migratzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Mendebal-txori mokomehe» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Bull, John; Farrand, Jr., John. (1984). The Audubon Society Field Guide to North American Birds, Eastern Region. New York: Alfred A. Knopf ISBN 0-394-41405-5..
* Datuak: Q206840
* Multimedia: Phalaropus lobatus / Q206840
* Espezieak: Phalaropus lobatus
# Mendebal-txori mokolodi

Mendebal-txori mokolodia (Phalaropus fulicarius) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Iparraldeko Eurasian eta Ipar Amerikan bizi den hegazti hau neguan ozeano tropikaletara migratzen da.
Hedapen mapak :
| Uda | Negua |

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Mendebal-txori mokolodi» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Bull, John; Farrand, Jr., John. (1984). The Audubon Society Field Guide to North American Birds, Eastern Region. New York: Alfred A. Knopf ISBN 0-394-41405-5..
* Datuak: Q208335
* Multimedia: Phalaropus fulicarius / Q208335
* Espezieak: Phalaropus fulicarius
# Temminck txirri

Temminck txirria (Calidris temminckii) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Iparraldeko Eurasian bizi den hegazti hau neguan Afrika tropikalera eta hegoaldeko Asiara migratzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Temminck txirri» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ BirdLife International (2004). Calidris temminckii. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006
* Datuak: Q58921
* Multimedia: Calidris temminckii / Q58921
* Espezieak: Calidris temminckii
# Txirri ilun

Txirri iluna (Calidris maritima) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Kanada, Groenlandia eta ipar-mendebaldeko Europan bizi den hegazti hau neguan hegoaldeko Ipar Amerikara eta hegoaldeko Europara migratzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Txirri ilun» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ BirdLife International (2004). Calidris maritima. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006
* Datuak: Q62359
* Multimedia: Calidris maritima / Q62359
* Espezieak: Calidris maritima
# Txirri lodi

Txirri lodia (Calidris canutus) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Iparraldeko Kanadan, Europan eta Errusian bizi den hegazti hau neguan Hego Amerikara, Afrikara, Papua Ginea Berrira, Australiara eta Zeelanda Berrira migratzen da.

## Taxonomia

Txirri lodiak sei azpiespezie ditu. Hona hemen tamainaren arabera:
* Calidris canutus roselaari (Tomkovich, 1990), handiena.
* Calidris canutus rufa (Wilson, 1813)
* Calidris canutus canutus (Linnaeus, 1758)
* Calidris canutus islandica (Linnaeus, 1767)
* Calidris canutus rogersi (Mathews, 1913)
* Calidris canutus piersmai (Tomkovich, 2001), txikiena.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Txirri lodi» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ BirdLife International (2004). Calidris canutus. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006
* Datuak: Q27124
* Multimedia: Calidris canutus / Q27124
* Espezieak: Calidris canutus
# Txirri txiki

Txirri txikia (Calidris minuta) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Iparraldeko Eurasian bizi den hegazti hau neguan Afrikara eta hegoaldeko Asiara migratzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Txirri txiki» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ BirdLife International (2004). Calidris minuta. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27232
* Multimedia: Calidris minuta / Q27232
* Espezieak: Calidris minuta
# Txirri zuri

Txirri zuria (Calidris alba) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Iparraldeko Kanadan, Europan eta Errusian bizi den hegazti hau neguan Hego Amerikara, Afrikara eta Australiara migratzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Txirri zuri» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ BirdLife International (2004). Calidris alba. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006

## Kanpo estekak

* Datuak: Q58958
* Multimedia: Calidris alba / Q58958
* Espezieak: Calidris alba
# Txirri kurlinta

Txirri kurlinta (Calidris ferruginea) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Siberiako tundran bizi den hegazti hau neguan Afrikara, hego-ekialdeko Asiara eta Australasiara migratzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Txirri kurlinta» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ BirdLife International (2004). Calidris ferruginea. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006
* Datuak: Q62345
* Multimedia: Calidris ferruginea / Q62345
* Espezieak: Calidris ferruginea
# Itsas enara beltz

Itsas enara beltza (Chlidonias niger) Laridae familiako hegazti zangaluzea da, Europa eta Ipar Amerikan bizi dena.
Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrendan sartu zuten.

#### Luzera / Hego luzera

23-28 cm / 57-65 cm

#### Identifikazioa

Tamaina erdiko hegaztia, moko ilunarekin. Udan, helduak gris koloreko plumajea, burua beltza eta hankak ilunak dituzte. Neguan berriz, beheko parteak, lepoa eta aurpegia zuriak, beste guztia, gris argia eta burua beltza.

#### Elikadura

Uretan edo airean harrapatzen dituen intsektu, ornogabe txiki, arrain txiki edo zapaburuz elikatzen dira.

#### Ugalketa

Kolonia-ugalketa dute, hau da, habi flotatzaile bat landarediari helduta eta ondo ikusten dena. Bai arrak bai emeak, inkubazio eta txitoen zaintzaz arduratzen dira.

## Habitata

Ur garbia eta landaretza ugaria dagoen zonaldetan bizi da. Gure latitudeetan padura eta kostaldean aurki dezakegu. Itsas-maila eta 2000 metroko altitudeen artean umatu ohi da.

## Banaketa geografikoa

Espainian populazioarik handiena Guadalquivir ibaiaren paduretan kokatzen da, baina badago ere penintsulako hego-ekialdeko aintzira eta urtegietan eta Ebro ibaiaren deltan.
Espezie migratzailea da. Europa eta Asiako hegaztientzat negu-toki nagusia Afrika tropikaleko mendebaldeko kostaldea da. Espainian dauden eguraldi-baldintzek orokorrean migrazioa eragiten dute. Ekainaren bukaeratik urrira bitartean udazkeneko migrazioa ematen da eta martxotik aurrera udaberrikoa.

## Arriskuak eta mehatxuak

Espainian espezie honek atzerakada handia izan du, baina ez dakizkigu horren kausak. Mehatxu potentzialen artean habitata suntsitzea eta degradatzea, ugalketa-aldian eragozpenak izatea eta nekazaritzan produktu kimikoak erabiltzea aipatu dira, nahiz eta faktore horiek, berez, ez dutenm atzerakada azaltzen. Guadalquivirreko paduretan abereek eta harrapariek (basurdeak eta azeriak) sortutako habiak suntsitu dituzte, ur-maila jaitsi delako.

## Taxonomia

Itsas enara beltzak azpiespezie bi ditu:
* Chlidonias niger niger (Eurasiakoa)
* Chlidonias niger surinamensis (Ipar Amerikakoa)

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Itsas enara beltz» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Field Guide to the Birds of North America. National Geographic ISBN 0-7922-6877-6..
* ↑ Eusko Jaurlaritza. (2013-7-5). Agindua, 2013ko ekainaren 18koa, Ingurumen eta Lurralde Politikako sailburuarena. Honen bidez, Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrenda aldatzen da. .
* ↑ «Fumarel común» www.birdwatchinginspain.com (Noiz kontsultatua: 2023-12-04).
* ↑ «Atlas de las aves reproductoras de España. Índice alfabético por nombre común. (Castellano). Letra F» www.miteco.gob.es (Noiz kontsultatua: 2023-12-04).
* Datuak: Q27215
* Multimedia: Chlidonias niger / Q27215
* Espezieak: Chlidonias niger
# Itsas enara hegalzuri

Itsas enara hegalzuria (Chlidonias leucopterus) Laridae familiako hegazti zangaluzea da, hego-ekialdeko Europa eta Australia artean bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Itsas enara hegalzuri» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Field Guide to the Birds of North America. National Geographic ISBN 0-7922-6877-6..
* Datuak: Q241753
* Multimedia: Chlidonias leucopterus / Q241753
* Espezieak: Chlidonias leucopterus
# Itsas enara musuzuri

Itsas enara musuzuria (Chlidonias hybrida) Laridae familiako hegazti zangaluzea da, Eurasian, Afrikan eta Australian bizi dena.

## Taxonomia

Itsas enara musuzuriak hiru azpiespezie ditu:
* Chlidonias hybrida hybridus (Eurasiakoa)
* Chlidonias hybrida delalandii (Afrikakoa)
* Chlidonias hybrida javanicus (Australasiakoa)

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Itsas enara musuzuri» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Harrison, Peter. (1983). Seabirds, an Identification Guide. ISBN 0-7470-1410-8..
* Datuak: Q233616
* Multimedia: Chlidonias hybrida / Q233616
* Espezieak: Chlidonias hybrida
# Ipar-txenada

Ipar-txenada (Sterna paradisaea) sternidae familiako hegazti zangaluzea da. Bizkaieraz Gabaia ere baderitzo.
Europa, Asia eta Ipar Amerikako eskualde artiko eta azpiartikoetan ugaltzen den hegazti honek urtero Antartikarako bidaia egiten du neguan, honela hotz garaiak ekidin eta urtean bi uda izateko. Guztira urtean 70.900 km-ko bidaia egiten du joan etorrian, baina bizitokiaren arabera 90.000 km-ko bidaiak ere egiten dituzte zenbait alek.
Ipar-txenadak tamaina ertaineko hegaztiak dira, 28-39 zentimetro arteko luzera eta 65-75 zentimetroko hego-hedadura dute. 15 eta 30 urte artean bizi dira eta itsas ornogabeez elikatzen dira, batez ere.

## Banaketa eta migrazioa

Ipar-txenada hegazti migratzaileak dira, Artikoan habia egin eta negua hego hemisferioan igarotzen dutenak. Hegazti horien migrazioa fenomeno ikusgarria da, mendeetan zehar hegaztien zientzialariak eta behatzaileak liluratu dituena.
Hegazti horien migrazioa udazken borealean hasten da, hegaztiek Artikoa utzi eta hegoalderantz jotzen dutenean, elikagai eta babesleku bila. Hegazti hauek milaka kilometro egiten dituzte beren negupasako lekuetara iristeko, Hego Amerikan, Afrikan, Australian edo Zeelanda Berrian.
Migrazioan, arrainez, krustazeoz eta bidean aurkitzen dituzten beste itsas animalia batzuez elikatzen dira. Uretan ere denbora luzez atseden har dezakete, bidaiatzen jarraitu aurretik indarrak berreskuratzeko.
Negua igarotzeko tokira iristen direnean, hilabete batzuk igarotzen dituzte elikatzen eta atsedenean, hurrengo umatze-denboraldirako Artikora itzultzeko bidaiari ekin aurretik. Itzulera-migrazioa udaberri borealean hasten da, eta zenbait aste iraun dezake.

## Filatelia

Ipar-txenadak 1930ean agertu ziren lehen aldiz filatelian, Norvegiako herrialdeak hegazti mota horren irudia erakusten zuen posta-zigilua eman zuenean. Harrezkero, mundu osoan agertu dira postalak, Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Australia eta Zeelanda Berria barne.
Kasu askotan, ipar-txenadak erakusten dituzten posta-zigiluek lumaje zuri eta gris ederra eta hego puntazorrotzak nabarmentzen dituzte. Zenbait zigiluk hegaldi betean irudikatzen dituzte hegazti horiek, bai itsasoaren gainean, bai mendi elurtuen paisaia batean.
Bere edertasunaz gain, garrantzi ekologikoagatik eta hegaztien urteroko migrazioan duten zereginagatik. Hegazti horiek erakusten dituzten posta-zigiluak jaulkitzeak balio dezake hegazti migratzaileak eta haien habitat naturala babesteko beharraz kontzientziatzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Ipar-txenada» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Peter Harrison (1983). Seabirds. ISBN 0-7136-4626-8
* ↑ Gabai «».
* ↑ Reuters. Arctic terns' flying feat. .
* Datuak: Q26800
* Multimedia: Sterna paradisaea / Q26800
* Espezieak: Sterna paradisaea
# Txenada mokobeltz

Txenada mokobeltza (Gelochelidon nilotica) sternidae familiako hegazti zangaluzea da.
Lehen sterna nilotica izen binomiala zuen. Hegoaldeko Europan (baita gutxi batzuk iparraldeko Alemanian eta Danimarkan ere), ekialdeko Asian, Ipar Amerikako kostalde bietan, ekialdeko Hego Amerikan eta Australian bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Txenada mokobeltz» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Harrison, Peter (1988): Seabirds (2nd edition). Christopher Helm, Londres ISBN 0-7470-1410-8
* Datuak: Q18834
* Multimedia: Gelochelidon nilotica / Q18834
* Espezieak: Gelochelidon nilotica
# Txenada mokogorri

Txenada mokogorria (Hydroprogne caspia) sternidae familiako hegazti zangaluzea da.
Lehen sterna caspia eta hydroprogne tschegrava izen binomialak zituen. Ipar Amerikan, Europan, Asian, Afrikan eta Australasian bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Txenada mokogorri» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ del Hoyo J., Elliott, A., & Sargatal, J., eds. (1996). Handbook of the Birds of the World 3: 645. Lynx Edicions ISBN 84-87334-20-2
* Datuak: Q27129
* Multimedia: Hydroprogne caspia / Q27129
* Espezieak: Hydroprogne caspia
# Lagopodo eskandinaviar

Lagopodo eskandinaviarra (Lagopus lagopus) phasianidae familiako hegaztia da.
Eskozia, Eskandinavia, Siberia, Alaska eta iparraldeko Kanadako tundran bizi da.

## Taxonomia

Guztira 10-20 azpiespezie ditu, nagusienak honakoak izanik:
* Lagopus lagopus lagopus (Linnaeus, 1758)
* Lagopus lagopus scoticus (Latham, 1787)
* Lagopus lagopus alascensis Swarth, 1926
* Lagopus lagopus variegatus Salomonsen, 1936

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Lagopodo eskandinaviar» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ BirdLife International (2004). Lagopus lagopus. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006

## Kanpo estekak

* Datuak: Q178702
* Multimedia: Lagopus lagopus / Q178702
* Espezieak: Lagopus lagopus