OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Mayotte

Mayotte Frantziako itsasoz haraindiko departamendua da (976), Afrikako hego-ekialdeko uhartedi baten kokatua, Indiako ozeanoan. Europar Batasunaren barnean dago (Eskualde Ultraperiferiko bat da). Frantziaren zati bihurtu zen 1843an gainerako Komoreak uharteekin batera; hala ere, beste uharteek gero independentzia lortu zuten. Hiriburua Mamoudzou da.

## Historia

Komore uharteek independentzia lortu zutenean Frantziako administrazioaren eskumenean geratu zen bakarra izan zen Mayotte. 1974an, Komore uharteetan politika estatusa erabakitzeko erreferenduma egin zenean, Mayotte uharteko biztanleen % 64k independentziaren aurka eman zuen botoa. Komore uharteetan ezkerreko gobernua jarri zenean, are gogorrago ahalegindu zen Frantzia Mayotte uhartea bere mende gordetzen.

## Ekonomia

Azukre kanabera eta arrantza dira Mayotteko langintzarik garrantzizkoenak.

## Pobrezia

Mayottek 300.000 biztanle inguru ditu, bi uharte nagusitan banatuta, Afrikako ekialdeko kostaldetik 800 bat kilometrora eta Paristik 8.000 kilometrora. Azken hamarkadetan, biztanleria ia bikoiztu egin da. Komoreetatik oso gertu dago eta Madagaskartik ez oso urrun, eta migrazio handia izan dute uharte horietatik. Erditzeko gutxi falta zaien familia asko hara joaten dira haurrak han jaio daitezen, eta frantziar nazionalitatea izan dezaten. Herritarren %80 inguru pobreziaren mugaren azpitik bizi dira, eta gutxienez herenak txaboletan bizi dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2006-5-26). Frantziako Errepublikako eskualde-, departamendu- eta hiriburu-izenak. .
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ https://www.berria.eus/mundua/frantzia-ehunka-hildakoren-beldur-da-mayotte-artxipelagoan-chido-zikloia-igaro-ostean_2135007_102.html

## Kanpo estekak

ieaFrantziaren itsasoz haraindiko lurraldeak :
* Datuak: Q17063
* Multimedia: Mayotte / Q17063
# Yamashita Rin

Yamashita Rin (japonieraz: 山下りん, Kasama, 1857ko ekainaren 16a – ibidem, 1939ko urtarrilaren 26a) , Irina (errusieraz: Ирина) bataio-izenez ere ezaguna, japoniar artista izan zen, ikono ortodoxoak margotu zituena. Japoniako lehen emakume artista independenteetako bat izan zen, eta lehen emakumezko yōga margolari aitortua ere bai. Errusian ikasi zuen, eta bere lanak Japoniako berrogei eliza baino gehiagotan aurki daitezke.

## Bizitza

Yamashita 1857an jaio zen samurai familia batean, Kasama hirian, gaur egungo Ibaraki prefekturan. 1863an aita hil zitzaionean, familiak zailtasunak izan zituen. 15 urte zituela, etxetik ihes egin zuen nekazari batekin ez ezkontzeko. Itzuli eta hurrengo urtean Tokiora joan zen margolaritza ikastera. Han Toyohara Chikanobu eta Toyohara Kunichika ukiyo-e artisten eskutik ikasi zuen, eta gero Maruyamaren eskolako Tsukioka Ransetsu eta Nakamaru Seijūrō yōga margolariengana jo zuen. 1877an Kōbu Bijutsu Gakkō eskolan ikasten hasi zen Antonio Fontanesiren zuzendaritzapean. 1878an kristautasun ortodoxora konbertitu zen, Irina izena hartuz. Fontanesiren ondorengoarekin gustura ez zegoenez, Kōbu Bijutsu Gakkō utzi zuen 1880an. Abendu hartan, Ivan Kasatkinek bultzatuta, Yokohamatik Errusiara joan zen itsasontziz, ikono-margolari gisa trebatzeko. Martxoan San Petersburgora iritsi zen eta Moskuko Novodevitxi komentuan sartu zen, bere anfitrioiek margolaritza greziarra baino italiarra nahiago zutelako tristura egunkarian adieraziz; hau obake-e gisa deskribatu zuen. 1883ko apirilean Yokohamara iritsi zen, bidean Berlinen eta Parisen geldituz. Gero, Geroago tailer bat sortu zuen Tokioko Surugadaiko apaizgaitegi batean, orduan eraikitzen ari zen Berpizkunde Santuaren katedraleko lurraldean. 1889an Kasamara itzuli zen aldi baterako. 1905ean neba nagusia hil zitzaion, eta hiru urte geroago ama ere bai. Errusiako Iraultzak ziurgabetasuna ekarri zion Eliza Ortodoxoari eta diru-laguntza bideak eten zituen. 1918an Yamashitak Tokio utzi eta Kasamara itzuli zen, non erretiroan bizi izan zen hurrengo hogeita hamar urtez. 1937an neba gazteagoa hil zitzaion. Yamashita 1939ko urtarrilaren 26an hil zen, 81 urte zituela.

## Erreferentziak

* 1 2 (Errusieraz) Верина, Анастасия. «Дочь самурая – японская иконописица» Православие.Ru 2001-11-12 (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* 1 2 3 (Ingelesez) Yamanashi, Emiko. (1995). «Chapter 11: Yamashita Rin and the Development of Icon Painting in Meiji Japan» in Rimer, J. Thomas. A Hidden Fire: Russian and Japanese Cultural Encounters, 1868-1926. Stanford University Press, 133-152 or. ISBN 978-0804725132. (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* 1 2 (Ingelesez) Uspensky, Michail V. (1995). «An Orthodox Icon by Yamashita Rin: the Japanese Painter of the Meiji Period» Japan Review (International Research Center for Japanese Studies) 6: 37-50. ISSN 0915-0986. (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* ↑ (Ingelesez) «Meiji Painter Yamashita Rin and Her Journey of Faith and Art» Nippon.com 2021-10-20 (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11465868
* Multimedia: Yamashita Rin / Q11465868
# Ekin argitaletxea

    Artikulu hau argitaletxeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ekin».
Ekin argitaletxea 1942an Buenos Airesen euskal iheslariek sortutako argitaletxea zen, euskal kultura bultzatzeko asmotan.

## Historia

Iheslari jeltzaleek sortua, sortzaileen artean Isaac López Mendizabal eta Andrés de Irujo zeuden, Manuel de Irujo (Andrésen anaia), Bernardo Estornes eta Sebastian Amorrorturen laguntza zutenak. Azkena 1910eko hamarkadan ihes eginikoa zen eta arte-lan enpresa zuen.
Politikoki bero sorreran Gerra Zibila eta diktadura frankistak eragina izan zuten euskal kulturaren egoera kontuan hartu behar da. Gainera, Bigarren Mundu Gerra zela eta, Europan ere ezin zen argitaletxerik sortu. Hori zela eta, gerra ondoren, Hego Amerikan ez ezik Europa osoan ere zeuden euskaldunen artean hedatu ziren argitaletxe berriaren lanak.
Lehendabiziko aleak "Biblioteca de Cultura Vasca" izeneko ("Ekin bilduma" izenaz ere ezaguna) bilduma hasi zuen: Arturo Campión El Genio de Navarra liburuaren berrargitalpena.
Ekinek euskaraz liburu asko eta, guztira, ehun liburu baino gehiago argitaratu ditu, historia, literatura, folklore eta politikaz ari zirenak. Bere Boletín del Instituto Americano de Estudios Vascos bilduma luzaroan argitaratua izan da.

## Egoitza

Lehendabiziko egoitza Isaac López Mendizabalen etxebizitzan bazen ere, laster Buenos Airesko Perú kalearen 175ean egon zen. 1970etik aurrera, egoitza "Laurak Bat" erakundean dago. Egungo zuzendaria Andrés de Irujoren alarguna den Maria Elena Etxeberri da.

## Lan nabarmenenak

* De Guernica a Nueva York pasando por Berlín, Jose Antonio Agirrerena;
* Los Vascos en el Madrid sitiado, Jesus Galindezena;
* Los Vascos y la República española, A. Lizarrarena;
* Pedro Garat, orfeo de Francia, Isidoro Fagoagarena;
* Joañixio (1946) Jon Andoni Irazustarena;
* Flor de canciones populares vascas, Jorge de Riezu, 1948;
* Bizitza garratza da (1950).

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko argitaletxeen zerrenda

## Kanpo loturak

* www.euskonews.com
* Auñamendi Entziklopedia
* Jakin aldizkarian
* Datuak: Q4891262
# M62ko autokarraren atentatua

M62ko autokarraren atentatua edo M62ko sarraskia, 1974ko otsailaren 4ean, Ingalaterrako M62 autobidean Behin-behineko IRAko burututako atentatu bat izan zen, Yorkshire konderrian.

## Atentatua

Behin-behineko IRAk Britainiar Armadaren zerbitzuz kanpoko pertsonala eta beren senideak zeramatzan autokar baten maleteroan 11 kilo lehergaidun bonba bat ezkutatu zuen.
00:20ak aldera eztanda egin zuen, 12 bidaiari hil (9 soldadu eta 3 zibil) eta 38 bidaiari zaurituz (soldaduak eta zibilak).

## Judith Warden errugabetasun kasua

Handik 25 egunera Liverpool hirian Judith Ward atxilotua izan zen, Irlandarako ferry hartzera zihoan unean. Gerora, M62ko atentatua eta beste biktimarik gabeko eraso egotzi zitzaizkion. 1992ko maiatzean, 17 urte espetxean egon ondoren eta errugabea zela frogatuta, aske gelditu zen, Britainiar bere kasua Justiziaren historiako bidegabekeria hadienetakoena bilakatuz.
* Datuak: Q6713893
# Monte-Carlo

Monte-Carlo (frantsesez: Monte-Carlo; monakoeraz Monte-Carlu; okzitanieraz: Montcarles) Monakoko printzerriko auzo edo quartier ezagunena da, bertako kasinoak, jokorako zaletasunak eta jende famatuaren ugaritasunak nabarmendua. Askotan pentsatzen da Monte-Carlo dela Monakoko hiriburua, baina bai hiriak eta bai herrialdeak muga berberak dituztenez, Monako bera da hiriburua.
Monte-Carlon bertan dago ezaguna den Monakoko zirkuitua, urteroko 1 Formulako Monakoko Sari Nagusia ospatzeko balio izaten duena.

## Klima

Datu klimatikoak (Monte-Carlo) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 12.5 | 13.1 | 14.5 | 16.7 | 19.8 | 23.3 | 26.4 | 26.6 | 24.2 | 20.8 | 16.2 | 13.5 | 19.0 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 8.7 | 9.4 | 10.9 | 13.2 | 16.4 | 19.9 | 22.9 | 23.0 | 20.5 | 17.0 | 12.4 | 9.6 | 15.3 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 4.9 | 5.6 | 7.2 | 9.7 | 13.0 | 16.4 | 19.3 | 19.3 | 16.9 | 13.2 | 8.6 | 5.7 | 11.7 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 82.7 | 76.4 | 70.5 | 62.2 | 48.6 | 36.9 | 15.6 | 31.3 | 54.4 | 108.2 | 104.2 | 77.5 | 768.5 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 6.8 | 6.4 | 6.1 | 6.3 | 5.2 | 4.1 | 1.9 | 3.1 | 4.0 | 5.8 | 7.0 | 6.0 | 62.7 |
| Eguzki orduak | 148.8 | 152.6 | 201.5 | 228.0 | 269.7 | 297.0 | 341.0 | 306.9 | 240.0 | 204.6 | 156.0 | 142.6 | 2668.7 |
| Iturria (1): Hong Kong Observatory ||||||||||||||
| Iturria (2): Weather Atlas (eguzki-orduak) ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 157. araua: Europako hiriak
* ↑ "Climatological Information for Monte Carlo, Monaco" - Hong Kong Observatory
* ↑ Weather Atlas. Monte Carlo, Monaco - Climate data. .

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)(Gaztelaniaz)(Frantsesez)(Italieraz)(Alemanez) Monte-carlo.mc
* Datuak: Q45240
* Multimedia: Monte Carlo / Q45240
# 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak
## Dominak

Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 65. postuan egongo litzateke beste 105 herrialdeekin batera.
Taldeka edo binaka lortutako dominak (urrezkoak futbolean edo emakumezko belar hockeyan) ez ditugu kontuan hartzen Espainiako selekzioak lortu zituztelako, ez Euskal Herrikoak. Gainera, pilotan lortutako 10 dominak ere ez ditugu kontuan hartzen, ekitaldi honetan kirol erakusgarria zelako.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera

Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 32 kirol olinpikoetatik 17an hartu zuten parte euskal kirolariek, Espainiako eta Frantziako selekzioekin.
| Zb. | Kirola | Gizonak | Emakumeak | Guztira |
| 1 | Arraunketa | 6 | 0 | 6 |
| 2 | Atletismoa | 3 | 3 | 6 |
| 3 | Beisbola | 10 | 0 | 10 |
| 4 | Bela | 1 | 0 | 1 |
| 5 | Belar hockeya | 0 | 4 | 4 |
| 6 | Boleibola | 0 | 1 | 1 |
| 7 | Borroka | 3 | 0 | 3 |
| 8 | Boxeoa | 2 | 0 | 2 |
| 9 | Eskubaloia | 3 | 3 | 6 |
| 10 | Futbola | 2 | 0 | 2 |
| 11 | Halterofilia | 1 | 0 | 1 |
| 12 | Hipika | 1 | 0 | 1 |
| 13 | Igeriketa | 1 | 0 | 1 |
| 14 | Pilota | 43 | 0 | 43 |
| 15 | Piraguismoa | 2 | 2 | 4 |
| 16 | Tiroa | 1 | 0 | 1 |
| 17 | Txirrindularitza | 1 | 1 | 2 |
| | Guztira | 80 | 15 | 95 |

## Kirolarien zerrenda

Hona hemen Bartzelonako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12252540
# Itsasoz haraindiko Frantzia

Itsasoz haraindiko Frantzia —maiz DROM-COM (frantsesez: départements et régions et collectivités d'outre-mer) edo DOM-TOM (départements et territoires d'outre-mer) deitua— Frantziak Europatik kanpo dituen lurraldeen multzoa da. Lurralde horiek hainbat estatus eta autonomia maila dituzte, eta horko biztanleek ordezkariak dituzte Frantziako Parlamentuan. Beraz, Europar Legebiltzarrerako hauteskundeetan ere bozka dezakete.
Herrialde hauek Europar Batasunarekiko harreman ezberdinak dituzte. Batez ere, eskualde ultraperiferikoak eta itsasoz haraindiko herrialde eta lurraldeak izanez.

## Itsasoz haraindiko Frantziaren lurraldeak

Laburpena :
| Estatusa | Biztanleria (2013) | Eremua (km$^2$) |
| Itsasoz haraindiko departamenduak / eskualdeak | 2.098.000 | 89.168 |
| Itsasoz haraindiko kolektibitateak eta Kaledonia Berria | 593.000 | 22.559 |
| Guztira | 2.691.000 | 111.727 |
| Ikurra | Lurraldearen izena | Hiriburua | Biztanleria (2008) | Eremua | Kokapena | Oharrak |
| Estatusa: Itsasoz haraindiko departamendua / eskualdea ||||||
| | Guadalupe | Basse-Terre | 405 500 | 1 628 km² | Ipar Amerika (Antilla Txikiak) | Saint Barthélemy eta Saint Martin uharteak |
| | Guyana Frantsesa | Cayenne | 221 500 | 91 000 km² | Hego Amerika (Amazonia) | |
| | Martinika | Fort-de-France | 402 000 | 1 128 km² | Hego Amerika (Antilla Txikiak) | |
| | Réunion | Saint-Denis | 802 000 | 2 512 km² | Afrika (Indiako ozeanoa) | |
| | Mayotte | Mamoudzou | 186 452 (2007) | 374 km² | Afrika (Mozambikeko kanala) | Komoreak |
| Estatusa: Itsasoz haraindiko kolektibitatea ||||||
| | Polinesia Frantsesa | Papeete | 259 596 (2007) | 4 167 km² | Ozeano Barea (Polinesia) | |
| | Saint Barthélemy | Gustavia | 8 450 (2007) | 21 km² | Ipar Amerika (Antilla Txikiak) | 2007/02/21) |
| | Saint Martin | Marigot | 35 263 (2006) | 54.4 km² | Ipar Amerika (Antilla Txikiak) | (2007/02/21) |
| | Saint-Pierre eta Mikelune | Saint-Pierre | 6 125 (2006) | 242 km² | Ipar Amerika (Ternua eta Labradoraren ekialdean Kanada) | |
| | Wallis eta Futuna | Mata-Utu | 13 484 | 274 km² | Ozeano Barea (Polinesia) | |
| Estatusa: Sui generis kolektibitatea ||||||
| | Kaledonia Berria | Nouméa | 245 580 (2009) | 18 575 km² | Ozeano Barea (Melanesia) | Independentzia erreferenduma 2015-2019 artean ospatzeke. |

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 .

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Synthèse du site Vie-publique.fr
* (Frantsesez) Changement Climatique et Biodiversité dans l’Outre-Mer Européen
* (Frantsesez) Synthèse : biodiversité et conservation outre-mer (UICN, 2008)
* (Frantsesez)L'outre-mer, revue Pouvoirs, n°113, avril 2005
* Datuak: Q203396
* Multimedia: Overseas France / Q203396
ieaFrantziaren itsasoz haraindiko lurraldeak :
# Birminghamgo tabernetako atentatua

Birminghamgo tabernetako atentatua, 1974ko azaroaren 21ean, Ingalaterrako Birmingham hiriko bi tabernetan jazotako bonba bidezko atentatu bat izan zen.
Behin-behineko IRAk ez zuen inoiz atentatu honen ardura aldarrikatu, nahiz eta 2014ean erakunde honetako zenbait kide ohiek beren partehartzea aitortu izan.

## Atentatua

1974ko azaroaren 21ean Birminghameko bi tokitan bonba banak eztanda egin zuten, lehenak 20:17an Mulberry Bush tabernan, eta bigarrenak, 20:27etan, Tavern in the Town tabernan. Bi atentatuetan 21 pertsona hil eta 182 pertsona zauritu ziren.
Aurrez, irlandar ahoskera zuen etanorbaitek telefonozko binba-abisua egin zuen, hiriko Rotunda eta New Street kaleetan bi binba zeudela ohartuz, eta X Bikoitzekoa zela esanez (X Bikoitza delakoa Behin-behineko IRAk bonba abisuaren egilea bere kide batek egina zela ziurtatzeko kodea zen).

## Birminghamgo Seiak

Atentatuak jazo eta ordu gutxira Birminghamen sei ilandar atxilotuak izan ziren, gerora Birminghamgo Seiak ezizenez ezagunak izango zirenak. Epaituak izan era bizialdi osorako espetxe zigorra jazo zuten.
1991n, 16 urte ondoren, Britainiar Justiziak errugabeak zirelakl epai hori ezeztatu eta aske utzi zituen.

## Ikus gainera

* Birminghamgo Seiak
* Datuak: Q891878
* Multimedia: Birmingham pub bombings (1974) / Q891878
# Maider Otamendi

Maider Otamendi Tolosa (Eskoriatza, 1976) gipuzkoar politikaria da. Ikasketaz ingeniaria, hiru agintaldiz zinegotzia izan zen Eskoriatzako Udalean. Ondoren, Gipuzkoako Foru Aldundiko Finantza eta Aurrekontuen Zuzendaria izan zen eta 2016an Eusko Legebiltzarrean sartu zen Marian Beitialarringoitia ordezkatuz.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) elcorreo. (2016-01-08). «Maider Otamendi, nueva parlamentaria vasca de EH Bildu» El Correo (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106544511
# Vladimir Voevodski

Vladimir Alexandrovitx Voevodski (errusieraz: Влади́мир Алекса́ндрович Воево́дский, translit.: Vladimir Alexandrovitx Voevodski; 1966ko ekainaren 4a - 2017ko irailaren 30a) errusiar matematikaria izan zen. Barietate aljebraikoentzako homotopiaren teoria bat garatzeko eta kohomologia motibagarria formulatzeko egin zuen lanak Fields Domina bat ematea ekarri zuen 2002an. Ezaguna da, baita ere, Milnor aieru eta motibazioengatik Bloch–Kato aieruak eta matematika eta homotopia motako teoriaren oinarri ez oso aldakorrengatik.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Rehmeyer, Julie. (2017). "Vladimir Voevodsky, Revolutionary Mathematician, Dies at 51". New York Times.
* ↑ (Ingelesez) Morel, F.. (1998). "Voevodsky's proof of Milnor's conjecture". Bulletin of the American Mathematical Society. 35 (2), 123–144. or. ISBN doi:10.1090/S0273-0979-98-00745-9. ISSN 0273-0979...

## Kanpo estekak

* Datuak: Q369662
* Multimedia: Vladimir Voevodsky / Q369662
# Laurent Lafforgue

Laurent Lafforgue (lafɔʁɡ ahoskatua; 1966ko azaroaren 6a - ) frantziar matematikaria da. Ekarpen bikainak egin ditu Langlandsen programari zenbakien teoria eta analisiaren alorretan, eta bereziki funtzio-eremu baten automorfismo-taldearen Langlandsen aieruak frogatu zituen. Galdera hau konpontzeko Lafforgue-k egindako ekarpen erabakigarria shtukasen modulu pila batzuen trinkotzeen eraikuntza da. Froga sei urte baino gehiagoko ahalegin kontzentratuaren emaitza izan zen.
2002an Pekinen, Txinako Matematikarien Nazioarteko 24. Kongresuan, Fields Domina jaso zuen Vladimir Voevodskyrekin batera.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) D Mackenzie. (2000). Fermat's Last Theorem's First Cousin. Science 287(5454), 792-793. or..
* ↑ (Ingelesez) Laumon, Gérard. (2002). "The work of Laurent Lafforgue". Proceedings of the International Congress of Mathematicians, Vol. I (Beijing, 2002), Beijing: Higher Education Press,, 91–97 or. ISBN arXiv:math.NT/0212417, 04-008690-5, MR 1989178..
* ↑ (Ingelesez) Friedlander, Eric M.; Rapoport, Michael; Suslin, Andrei. (2003). "The mathematical work of the 2002 Fields medalists" (PDF). Notices Amer. Math. Soc. 50 (2), 212–217. or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q315396
* Multimedia: Laurent Lafforgue / Q315396
# Sally Norton

Sally Norton (Brunswick, Victoria, Australia, 1973) australiar zientzialari botanikoa da, eta Australiako ale-zerealen bankuko lider nazionala (Victoria, Horsham). Nortonek 20 urte inguruko esperientzia du hazien bankuetan baliabide fitogenetikoak biltzen, karakterizatzen eta maneiatzen, eta laboreen ahaide basatietan espezializatu da. Lanean ari da Australiako zereal-bankua sortzeko, Australiako ikerketan eta pikor-laboreak hobetzeko programetan erabiliko den aleen germoplasmara iristeko puntu fokal nazionala izan dadin.

## Hezkuntza

Norton Brunswick-en (Victoria) jaio zen 1973an. Padua College-n (Mornington) ikasi zuen, eta Nekazaritza Zientzietako lizentziatura eskuratu zuen La Trobe Unibertsitatean 1997an. Southern Cross University-ko doktoretza lortu zuen 2007an, genepool tertziarioaren eta landutako sorghum-en erlazio genetikoen ebaluazioan egindako lanagatik.

## Ibilbidea

Nortonek Australiako Labore eta Bazka Tropikalen Bilduman hasi zuen bere ibilbidea, Biloikon, garai hartan Queenslandeko Industria Primarioen Saila zenarekin. Zientzialari gisa lan egin zuen, Australiako labore tropikaletako basasenideentzako hazi-bankuak kontserbatzeko praktikak hobetze bidean.
2013an, Nortonek Horsham-en (Victoria) dagoen Australiako Pikorren gene-bankurako lider nazionalaren papera hartu zuen. Australian Grains Genebank 2013an ezarri zen, Granoen Ikerketa eta Garapenerako Korporazioak eta Victoriako Ingurumen eta Lehen Mailako Industrien Sailak elkarrekin egindako 6 milioi dolarreko inbertsioaren bidez, eta baliabideak partekatzen ditu hazi-bankuen munduko sare batekin, Svalbard-eko Munduko Hazien Ganga barne.

## Erreferentziak

* ↑ Horsham's Australian Grains Genebank grows grain collection. The Wimmera Mail-Times.
* ↑ $6 million Australian Grains Genebank opened in Horsham last week. Weekly Times Now.
* ↑ Aussie Wild Relatives in the Mix at Svalbard, March 2014. Crawford Fund.
* ↑ Another seed deposit in the doomsday vault. ABC Rural.
* ↑ =New Australian Seed Deposit - Indigenous crop wild relatives, brassica, oats among seeds that find safe haven in Svalbard Global Seed Vault. Global Crop Diversity Trust 14 de agosto de 2014.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17517274
# Hiranuma Kiichiro

Kiichirō Hiranuma baroia (japonieraz: 平沼 騏一郎, 1867ko irailaren 28a - 1952ko abuztuaren 22a) 1939an Japoniako lehen ministro izan zen abokatu eta politikari japoniarra izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q379996
* Multimedia: Hiranuma Kiichirō / Q379996
# Chiune Sugihara

Chiune Sugihara (japonieraz: 杉原 千畝, Sugihara Chiune) japonia diplomazialari bat izan zen, Japoniar Inperioako kontsulorde gisa aritu zen Kaunasen, Lituanian. Bigarren Mundu Gerran, Sugiharak milaka judu Europatik ihes egiten lagundu zien haiei igarotzeko bisak emanez, Japoniako lurraldean zehar bidaiatu ahal izateko, bere karrera eta bere familiaren bizitza arriskuan jarriz. Ihes egiten zuten juduak Alemaniak okupatutako Mendebaldeko Poloniako eta Sobietarrek okupatutako Ekialdeko Poloniako errefuxiatuak ziren, baita Lituaniako bizilagunak ere.
Lituaniak 2020 urtea "Chiune Sugihararen Urtea" izendatu zuen bere omenez. Gaur egun, "Sugihara bisa" jaso zutenen ondorengo kopurua 40.000 eta 100.000 artekoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161381
* Multimedia: Chiune Sugihara / Q161381
# Alizaprida

Alizaprida konposatu organiko aromatikoa da. C$_{16}$H$_{21}$N$_5$O$_2$ formula duena, amiden klasekoa, bentzotriazolen taldekoa. Egituraren ikuspegitik ordezkatutako bentzamida kontsidera daiteke. Solido zuria da. Narritagarria da.
Dopaminaren antagonista da eta ezaugarri hori medio nausea eta okada tratatzeko sendagai gisa balia daiteke.

## Sintesia

Alizapridaren sintesia azido 2-hidroxi-4-aminobentzoikoaren eta dimetil sulfatoaren arteko erreakzioarekin abiatzen da beheko eskeman ikus daitekeen legez.

## Erreferentzia

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Alizapride» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).
* ↑ Kleemann, A.; Engel, J.; Kutscher, B.; Reichert, D.; Kleemann, Axel; Engel, Jürgen; Kutscher, Bernhard; Reichert, Dietmar. (2014). Pharmaceutical Substances, 5th Edition, 2009: Syntheses, Patents and Applications of the most relevant APIs. (5. 5th Edition, completely revised. argitaraldia) Thieme ISBN 978-3-13-179525-0. (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q631829
* Multimedia: Alizapride / Q631829
# Herbehereetako Erresuma Batua

Herbehereetako Erresuma Batua (nederlanderaz: Verenigd Koninkrijk der Nederlanden; frantsesez: Royaume-Uni des Pays-Bas) Herbehereetako estatu burujabea izan zen, 1815eko Vienako Batzarraren ondorioz sortutakoa, Probintzia Batuak, Austriar Herbehereak eta Liejako Printzerria biltzen zituena.
Monarkia konstituzionala izan zuen gobernu era, Gilen I.a Orange-Nassaukoa errege zela. 1830eko Belgikako Iraultzaren ondoren, hegoaldeko probintziek bereizi eta Belgika eratu zuten; iparraldeko probintziek, berriz, Belgikaren independentzia 1839an onarturik, Herbehereetako Erresuma sortu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Koch, Jeroen. The King as Father, Orangism and the Uses of a Hero: King William I of the Netherlands and the Prince of Orange, 1815–1840. Royal Heirs and the Uses of Soft Power in Nineteenth-Century Europe, www.uu.nl (Noiz kontsultatua: 2019-2-3).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15864
* Multimedia: Atlas of the Netherlands / Q15864