# Petri Artaxoakoa

Petri Artaxoakoa (Artaxoa, ? - Iruñea, 1193ko ekainaren 13a), Petri Pariskoa ere deitua, nafar elizgizona izan zen. 1167-1193 urteetan Iruñeko apezpikua izan zen.

## Bizitza

Izenak aditzera ematen duen bezala, Artaxoan jaio zen. Osaba Lope Iruñeko apezpiku izendatu zuten 1142an eta, haren bitartez, Iruñeko katedraleko artxidiakono bilakatu zen 1144an. Geroago, Teologia ikasi zuen Parisko katedraleko ikastetxean; hortik datorkio Petri Pariskoa izena.
1167an, Iruñeko apezpiku izendatu zuten. Antso VI.aren aholkularia eta enbaxadorea izan zen. 1177an, haren aginduz, Londresa joan zen Henrike II.a Ingalaterrakoaren eta Alfontso VIII.a Gaztelakoaren arteko gatazkan bitartekaritza egitera. 1179an Erromara joan zen, Alexandro III.a aita santuak deitua, Laterango III. Kontzilioan parte hartzera.
Auzi ugari izan zituen inguruko elizbarrutiekin, mugako zenbait herriren gaineko aginpidea atxikitzeko : Zaragozakoarekin, Uncastilloko elizengatik; Huescakoarekin, Agüeroko eta Murillo de Gállegoko elizen kariaz; eta Calahorrakoarekin bederatzi parrokia zirela eta. Kasu guztietan aldeko epaiak lortu zituen.
Dena den, Leireko monasterioarekin izan zuen gatazkarik luzeena. Leirek salbuespen kanonikoa nahi zuen, hots, apezpikuaren agintetik at gelditzea. Besteak beste, Clunyk eta San Juan de la Peñak zuten abantaila hori. 1191n, 18 urteko auzi baten buruan, Zelestino III.a aita santuak salbuespenaren pribilegioa ezeztatu zuen. Harrezkero, Leireko abadeek men egin behar izan zioten Iruñeko apezpikuari.
Harreman onak izan zituen Olibako eta Iratxeko monasterioekin. San Juan de la Peñakoarekin, berriz, desadostasunak izan zituen Lizarrako elizak zirela-eta, baina 1174an akordio batera iritsi ziren. 1176an, Irantzuko Andre Maria monasterioa sortu zuen. Horretarako zistertar lekaideen esku utzi zituen San Adrian monasterioa izandakoaren lurrak eta eraikinak. Petriren anaia Nikolasek, Ingrannesko Cour-Dieu abadian zegoenak, izan zuen monasterio berria abiarazteko ardura.
1129an Alfontso I.ak Iruñeko forua eman zien San Zernin burguari eta San Nikolas hiriari. Harrezkero, Nabarreria apezpiku-hiria egoera okerragoan geratu zen. Foruaren onurek eta pribilegioek biztanleak erakartzen zituzten bi burgu horietara, Nabarreria jendegabetzen eta pobretzen zen bitartean. 1189an, Antso VI.ak onartu zuen forua Nabarreriara zabaltzea. Bizilagunek, apezpikuaren oniritziarekin, urrezko 1000 txanpon, Azellalandako belardia eta Nabarreriako orube bat eman zioten ordainetan. Orube horretan eraiki zen Nafarroako errege-erreginen jauregia.
Frantziako iparraldea ongi ezagutzen zuenez, ez da harritzekoa San Ferminen berri izatea, tradizioaren arabera Iruñean jaioa eta 615etik Amiensen gurtzen zena. 1186an, Amienseko apezpiku Thibault d'Heillyk santuaren erlikia bat eman zion, kaskezurraren zati bat, Iruñera ekarri zuena. Horretaz gain, San Ferminen ospakizun liturgikoa ezarri zuen Iruñeko katedralean, gaur egun arte iritsi dena.
Iruñean hil zen, 1193ko ekainaren 13an, eta Irantzuko monasterioan lurperatu zuten.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 Madoz, José. Dos hijos ilustres de Artajona en la silla de San Fermín. Príncipe de Viana, ISSN 0032-8472, 13. urtea, 48-49. zenbakia, 1952, dialnet.unirioja.es (Noiz kontsultatua: 2025-3-2).
* 1 2 Pedro Artaxoakoa. Lur Hiztegi Entziklopedikoa, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2025-3-2).
* 1 2 3 4 Pedro de París. Gran Enciclopedia Navarra, enciclopedianavarra.com (Noiz kontsultatua: 2025-3-2).
* ↑ París, Pedro de. Auñamendi Entziklopedia, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2025-3-2).
* ↑ Molino Piñedo, Ramón. Leyre. Panorama, 3. zenbakia, Nafarroako Gobernua, culturanavarra.es (Noiz kontsultatua: 2025-3-2).
* ↑ Martinena Ruiz, Juan José. La Pamplona de los burgos y su evolución urbana (siglos XII-XVI). culturanavarra.es (Noiz kontsultatua: 2025-3-2).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2883047