OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Qeleshe

Qeleshe Europako zenbait herrialdetan erabiltzen den txano tradizionala da. Gizonek bakarrik daramate. Besteak beste, herrialde hauetan ikus daiteke: Albania, Serbia, Montenegro, Ipar Mazedonia eta Italiako arbëresh herrietan. Izena albanieratik dator, "lesh", euskaraz "artila".

## Ezaugarriak

Txanoa feltro zati bakar batekin egiten da, buruan berean moldatuta. Normalean zuria da. Albaniako hegoekialdean txanotik konkor bat ateratzen da. Batzutan ere buruaren inguruan zerrenda bat lotzen da.

## Qeleshe desberdinak

Lurraldeen arabera txanoaren itxura desberdina izan daiteke:
* Albaniako iparekialdean eta Myzeqe lurraldean kono laburragoa da.
* Albaniako hegoekialdean luzeagoa, batez ere Gjirokastër eta Vlorë lurraldetan.

## Erreferentziak

* ↑ Stipčević, Aleksandar (1977). The Illyrians: History and Culture. History and Culture Series. Noyes Press. p. 89. ISBN 0815550529.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q399148
* Multimedia: Qeleshe / Q399148
# Kalota (elizgizonen burugainekoa)

Kalota (italieraz zucchetto eta latinez pileolus) burugaineko biribil eta txiki bat da bat da, aita santuek bereziki, baina baita gotzain eta betse elizgizon batzuke janzten dutena. Kipparen oso antzekoa da, juduek beren zeremonietan erabiltzen duten txano ohikoan beltzaren antzekoa.

## Erabilpena

Liturgiaren arabera, Jainkoaren aurrean baino ez du kentzen kalota buruan Aita Santuak; hau da, Sakramentu Santuaren aurrean, adibidez, meza garaian. Gotzainek eta kardinalek aita santuaren aurrean kentzen diote, errespetuaren sinbolo gisa, beste pertsona bat agurtzean kapela kentzen zaion bezala.

### Koloreak

Pio V.a aita santuak hautatu zuen kolore zuria kalotarentzat, berak erabiltzen zuen ordna dominikoaren ohiturari jarraituz. Kardinalek erabiltzen duten kalota gorriak adierazten du zin egiten dutela martiri gisa Jainkoari odola emateko prest daudela. Gotzainek kalota morea erabiltzen dute. Kalota beltzak erabiltzen dituzte kalonjeek, gotzainak ematen duen ohorezko titulu gisa, bai tradizio katolikoan zein anglikanoan eukaristian janzten dutelarik.

## Erreferentziak

* ↑ «Ez belorik, ez 'kippa'rik, ez kurutzerik - bizkaie.biz» bizkaie.biz (Noiz kontsultatua: 2023-09-10).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, espainolezko Wikipediako «Solideo» artikulutik itzuli da; zehazki, 2023-08-11ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q668648
* Multimedia: Zucchetto / Q668648
# Kippa

Kippa (hebreeratik transkripzioa), euskaraz gehiago zehaztu gabe kalota ere deitua, judu sinestunek janzten duten burugainekoa da. Gizonezkoek janzten dute gehien bat, korronte ez ortodoxoetako emakumeek ere eraman ohi duten arren. Bereziki sinagoga eta beste kultu tokitan erabiltzen da; sinesmen handiko juduek, ordea, egun osoan janzten dute.

## Ezaugarriak

Kipa — edo burua osorik edo zati batean estaltzen duen beste edozein txano, kapela edo jantzi — nahitaez erabili behar da (baita juduak edo jentilak ez direnentzat ere) kultu juduko leku jakin batzuetan sartzean eta egotean, hala nola sinagogetan, hilerrietan edo leku sakratuetan, edo zezenaren plegaria, ospakizun edo estudioetan. Gizonezko judu behatzaileek, ordea, kipa janzten dute egun osoan eta kasu guztietan.
Kipa oihalezkoa edo artilezkoa da — azken hori ohikoagoa da ikusleen artean —, eta gaur egun kolore, tamaina eta diseinu desberdinez egiten da, gustu, egoera eta moda guztietarako. Judu praktikatzaile bat judaismoaren adar edo korronte jakin baten barruan koka daiteke, daukan kipa egiteko erabilitako kolorea, tamaina edo materiala dela eta. Horrela, adibidez, kolore ocres, berdexka eta marroiak tradizionalak dira kipas sefardietan, zuriak eta kremak nagusitzen dira askenazietan eta kolore anitzeko kipan — kipá bujari — mizrajoien (Europako kip-a baino askoz ere handiagoa da, eta, askotan, «kipá sefardita» esaten diete oker) eta judu asiarren artean. Ultraortodoxoek kipa oso beltza daramate beti. Zuria eta aurrekoak baino handiagoa da, halaber, Breslev, Najman edo Breslov kiparen kipa, Umango Najman rabino zaharraren jarraitzaile askenaziek erabiltzen dutena. Kipá yemenitak zigilu propioa du, iluna izan ohi da (beltza, normalean) eta ertz argiak ditu.
Kipa eramateko ohitura ez dator berez manu edo manamendu batetik, talit edo chal erritualetik edo tefilin edo filakterietatik ez bezala, nahiz eta mendeetan korrika egin ahala, judaismoaren ezaugarri enblematikoenetako bat bihurtu den. Hala eta guztiz ere, milaka urteko jatorria dute, eta Talmudera igotzen dira (Maséjet Kidushín, Ezkontzen Tratatua, 31:1), une oro Jainkoa gizonen, emakumeen eta gauzen gainetik dagoela kontuan hartzeko beharra sinbolizatuz.
Jerusalemgo tenpluaren zerbitzuan, cohanimek (apaizek) debekatuta zuten burua agerian edukitzea. Horixe da ohitura horren jatorrietako bat.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q215459
* Multimedia: Kippah / Q215459
# Montera

Montera toreatzaileen ohiko kapela da — ezpatariena zein banderilleroena —. XIX. mendetik erabiltzen dute, aguazilen eta heriotzak egiteko baimena duten beste ofizial batzuen bikornioaren ordez. Francisco Montes «Paquiro» toreatzaileak sartu zuen zezen-jantzietan 1835ean, eta hainbat aldaketa egin zizkion traje distiratsuari. Montera astrakanaz eginda egon ohi da, eta barruko estalkia tafetazkoa da.
Toreatzaile batzuek, debozio berezia duen irudiren bat daramate barruan.

## Erreferentziak

* ↑ Elhuyar Hiztegia
* ↑ (Gaztelaniaz) «El vestido de torero» Portal Taurino.
* ↑ (Gaztelaniaz) Plaza de Toros de Vista Alegre. Montera. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Vázquez Legarreta, Enrique. (2004-4-6). ¿Sabía usted qué? - Francisco Montes "Paquiro". El Siglo de Torreón.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3042878
* Multimedia: Montera / Q3042878
# Fez (txanoa)

Feza moztutako konoaren forma duen feltrozko txanoa da, gehienetan gorria, gizonezkoek janzten dutena. Grezian du jatorri, non egun bertako guardia presidentzialaren jantzia den, baina garai bateko Otomandar Inperioko hainbat talde erlijioso eta etnikok ere erabili zuten. Marokon ere erabiltzen da, jantzi tradizional, folkloriko eta formal moduan. Fez hirian sortu zen eta hortik izena hartzen du

## Kanpo estekak

* Datuak: Q189862
* Multimedia: Fezzes / Q189862
# Mitra (burukoa)

    Artikulu hau burukoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Mitra».
Mitra apezpikuek-eta eramaten duten zeremoniako buruko handia da, hiruki itxurakoa. Atzekaldeko muturrean bi zinta ditu eskegita. Aita santuak, apezpikuek, abade mitradunek eta beste zenbait klerikok elizkizunetan erabiltzen dute,

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Mitra1. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193888
* Multimedia: Mitres / Q193888
# Barretina

Barretina edo txano kataluniarra, poltsa forma duen artilezko txano edo kapela bat da, ohi, gorri edo more kolorekoa, eta, batzuetan, ahoaren muturrean zerrenda beltz batekin, hasiera batean, marinel eta juduen ikurra zena.

## Aldaerak

Bere aldaera ezberdinetan, Mediterraneoko herri marinel kristau ugaritik hedatzen zen, Katalunia, Valentziar Erkidegoa, Eivissa, Proventza Garaia, Sizilia, Korsika, Sardinia, Napoli eta Balkanen zati bat, Portugalgo toki batzuetatik. Katalunian eta Ibizan, gizonek, barretina, XIX. mendearen amaierarte eraman zuten, bereziki landa tokietan.

## Erabilerak

Barretina, jada, ez da eguneroko bizitzan erabiltzen, baina, hala ere, katalantasun ikurtzat hartzen da eta sarri erabiltzen da ekintza folklorikoetan, sardana dantzetan eta jaiotzetan. Kapela edo txano honi, XX. mendean, osperik gehien eman dietenak, ziuraski, Jacinto Verdaguer eta Salvador Dalí izan dira. Bere aldaerak, Napolin girotutako operaren baten antzezpenean ere erabiltzen dira.

## Kanpo estekak

* (Katalanez)Barretinaren historia
* Datuak: Q808889
* Multimedia: Barretina / Q808889
# Makondera

Makondera (Chi(ni)makonde) ekialdeko Afrikako bantu hizkuntza da, hego-ekialdeko Tanzaniako eta iparraldeko Mozambikeko makondeek hitz egiten dutena. Makonde bantu hizkuntza bat da, yaoerarekin harreman estua duena. Matambwe (Matembwe) eta Mabiha (Maviha) dialektoak dibergenteak dira, eta agian ez dira makonderakoak.
moskitoek kutsatzen duten sukar biriko bat, Makonde ordokian lehen aldiz identifikatua eta chikungunya deitua, makonderazko kungunyala aditzetik dator ("makurtzen dena", "konortea galtzeko" edo "makurtuta ibiltzea" esan nahi duena). Terminoaren deribazioa, oro har, swahiliarrekin gaizki lotu dute.

## Erreferentziak

* ↑ Hammarström (2015) Ethnologue 16/17/18th editions: a comprehensive review: online appendices
* ↑ (Ingelesez) Morens DM & Fauci AS. (2014). «Chikungunya at the Door — Déjà Vu All Over Again?» New England Journal of Medicine 371 (10): 885–887. doi:10.1056/NEJMp1408509. PMID 25029435..
* ↑ Singh, SS; Manimunda, SP; Sugunan, AP; Sahina, Vijayachari P. (2008). «Four cases of acute flaccid paralysis associated with chikungunya virus infection» Epidemiol Infect 136 (9): 1277–80. doi:10.1017/S0950268807009739. PMID 18634716..
# Zorongo (zapia)

Zorongoa edo katxirulo (gaztelaniaz: Cachirulo) Aragoin eta Nafarroako Erriberan erabiltzen den gizonezko zapi tradizionala da. Koloretako zapi bat da, tolestuta eta lotuta dagoena gizonaren buruan (ez emakumearenean), baina erabat estali gabe, kopeta gerriko moduan inguratuz. Cachirulo izena, jatorrian, Aragoiko zati batean bakarrik erabiltzen zen, eta beste leku batzuetan, berriz, zapi edo zorongo.
Jatorri musulman argia du, eta moriskoek XVII. mendera arte gorde zuten.

## Gaur egun

Gaur egun, koadro gorriek eta beltzek osatzen dute modelorik ezagunena. Hala ere, tradizioz, tipologia askotarikoa izan da: urdinak eta beltzak, moreak eta beltzak, auak, marradunak edo loredunak. Cachirulo more eta beltzak Teruel probintziarekin lotu ohi dira.
Lotzeko bi modu daude: zabalduena, burua alde batera biltzean datzana, eta ohikoa, Sobrarbekoa, buru osoa atzekoz aurrera biltzea, kopetaren gainean biltze horizontal bat osatuz.
Zapi hauek jotero jantzi klasikoaren bereizgarriak dira, nekazari-jantziaren sinplifikazioa baino ez dena. Hala ere, Aragoiko jantzi tradizionala askotarikoa da, bai jatorri geografikoaren arabera, bai erabileraren eta klase sozialaren arabera. Horrela bereizten dira jaunartze-jantziak, jai-jantziak, nekazari-jantziak, etab. Horrenbestez, hainbat eta hainbat zapi desberdin daude, eta jantzi horiek beste edozein koloretakoak izan daitezke, baita beltzak ere (adinekoenak), edo estanpatuak.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Javier Hermoso de Mendoza - Tierra Estella y Ciudad de Estella, Navarra» www.sasua.net (Noiz kontsultatua: 2022-06-24).
* ↑ (Gaztelaniaz) SL, DiCom Medios. «Gran Enciclopedia Aragonesa Online» www.enciclopedia-aragonesa.com (Noiz kontsultatua: 2022-06-24).
* ↑ «Asociación Cultural Zarzana» web.archive.org 2009-05-24 (Noiz kontsultatua: 2022-06-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5678991
# Louis Caput

Louis Caput, (Saint-Maur-des-Fossés, 1921eko urtarrilaren 23a - Paris, 1985eko otsailaren 8a) txirrindulari frantziarra izan zen, profesionala 1942tik 1957ra.
Kirol lorpenik aipagarrienak, 1946ko Frantziako errepideko txapelketa, 1948ko Paris-Tours, Frantziako Tourreko bi etapa eta 1952ko Eibarko Bizikleta izan ziren.
Erretiratu ostean kirol zuzendari izan zen 1966 eta 1978 artean. Mercier taldean, Raymond Poulidor eta Joop Zoetemelk izan zituen gidaritzapean.

## Palmaresa

1939
* 2. Paris-Gienen
1941
* Paris-Alençon
* 3. Pariseko txapelketan (amateur)
1942
* 2. Pariseko Zirkuituan
* 3. Frantziako Zirkuituan eta etapa 1
1945
* Paris-Alençon
1946
* Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa
* Armagnac-Paris (Éloi Tassinekin)
* Boucles de la Seine
* Paris-Reims
1947
* 3. l'Écho d'Oran Sari Nagusian
1948
* Paris-Tours
* Paris-Limoges
* 3. Critérium des Asen
* 3. Lieja-Bastogne-Liejan
1949
* l'Écho d'Oran Sari Nagusia
* Frantziako Tourreko etapa 1
* 7. Flandriako Tourrean
* 7. Flèche Wallonnen
1950
* 3. Flandriako Tourrean
* 3. Aliatuen Sari Nagusian
* 5. Milan-San Remon
1951
* 3. Courrier picard Sari Nagusian
1952
* Eibarko Bizikleta eta etapa 1
* 3. Espéraza Sari Nagusian
* 3. Paris-Toursen
1953
* Pikardiako Tourra
* Marokoko Itzuliko 2 etapa
* 4. Eibarko Bizikletan
1954
* La Marseillaise Sari Nagusia
* 3. Espéraza Sari Nagusian
* 3. Marokoko Itzulian eta 2 etapa
1955
* Paris-Limoges
* Frantziako Tourreko etapa 1
* 3. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan
1956
* Tour de l'Oise et de la Somme eta etapa 1
* Dauphiné Libéréko 2 etapa
* Deux Ponts-eko Zirkuituan
* Ronde de l'Est-eko etapa 1
* 2. l'Écho d'Oran Sari Nagusian
* 2. Critérium nationalean
1957
* 2. La Soierie Sari Nagusian
* 3. Saint-Raphaël Sari Nagusian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzulia | 1942 | 1943 | 1944 | 1945 | 1946 | 1947 | 1948 | 1949 | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 68. | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - | - | - | UT | UT | UT | - | 45. | UT | UT | UT | 54. | 56. | - |
| Espainiako Vuelta | - | X | X | - | - | - | - | X | - | X | X | X | X | 55. | - | - |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak

* Louis Caput - ProCyclingStats
* Datuak: Q645096
# Makua (hizkuntza)

Makua (Emakuana) ekialdeko Afrikako bantu hizkuntza da, iparraldeko Mozambiken hitz egiten dutena. Gutxi gorabehera 5,8 milioi makuek hitz egiten dute, Zambezi ibaiaren iparraldean, batez ere ia erabat etnikoki makua den Nampula probintzian, bizi direnak. Mozambikeko hizkuntza indigenarik mintzatuena da.
Talde bereko hizkuntzak alde batera utzita, makua beste bantu hizkuntzetatik bereizten da e alde kontsonante + bokal aurrizkiak galtzeagatik; konparatu epula, "euria", tswanerazko pularekin.

## Erreferentziak

* ↑ Berria. Estilo Liburua. .
* ↑ (Ingelesez) Verdonschot, Rinus G.; van der Wal, Jenneke; Lewis, Ashley; Knudsen, Birgit; von Grebmer zu Wolfsthurn, Sarah; Schiller, Niels O.; Hagoort, Peter. (2024-07-23). «Information structure in Makhuwa: Electrophysiological evidence for a universal processing account» Proceedings of the National Academy of Sciences 121 (30): e2315438121. doi:10.1073/pnas.2315438121. ISSN 0027-8424. PMID 39028693..
* ↑ Relatório do I Seminário sobre a Padronização da Ortografia de Línguas Moçambicanas. NELIMO, Universidade Eduardo Mondlane.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33882
# Jesús-Jacques Moujica

Jesús-Jacques Moujica (Urretxu, 1926ko irailaren 18a - Montélimar, 1950eko azaroaren 13a) euskal txirrindularia izan zen. 1945 eta 1950 artean txirrindulari profesionala izan zen eta 37 garaipen lortu zituen, tartean 1949ko Bordele-Paris. 1948ko ekainaren 4an frantziar nazionalizatu zen.
1950eko azaroaren 24an, Jean Reyrekin entrenatzen ari zela, trafiko-istripu batean hil zen.

## Palmaresa

1946
* Auguste Mallet Sari Nagusia
* Circuit d'Armagnaceko etapa 1
* 2. Circuit des cols pyrénéensetan eta etapa 1
1948
* Grand Prix de la Tomate
* Zuberoako Zirkuitua
* Libre Poitou Sari Nagusia
* 2. Circuit du Gersean eta etapa 1
1949
* Challenge Sedis
* Bordele-Paris
* Germain Reynier Sari Nagusia
* Circuit des cols pyrénéenseko etapa 1
* Algeriako Itzuliko 2 etapa
* 3. Paris-Roubaixen
* 3. Paris-Bruselan
* 3. Canneseko Sari Nagusian
* 5. Paris-Roubaixen
1950
* Avignon-Cavaillon-Avignon
* Tour de l'Ouesteko etapa 1
* 3. Catox Sari Nagusian

## Erreferentziak

* ↑ Abizena Moujica idaztea, euskal herritar horren aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, Muxika onartu du deitura horren grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ www.memoire-du-cyclisme.net

## Kanpo estekak

* Jesús-Jacques Moujica - ProCyclingStats
* Datuak: Q3159614
* Multimedia: Jacques Moujica / Q3159614
# Buruko oihal

Buruko oihala emakume askok erabili izan duten jantzi-osagarria da, burua, lepoa eta kokotsa estaltzen dituena.

## Ezaugarriak

Oro har oihal zuri eta finez egina da, eta apaingarri bezala, hotzaren kontra, edo ilea ez zikintzeko erabil daiteke.
Buruko oihalak aurpegia libre uzten du, beloaren aldean.

## Historia

Buruko oihalak Europan Erdi Aroan erabiltzen hasi ziren, emakume ezkonduek ilea erakustea lotsagarritzat hartzen zelako. Buruko oihalak almidoiztatu zitezkeen, edo tolestura bereziak emanez itxura oso elaboratuak hartu; urteekin, alanbrez edo zumez eginiko egiturak ere garatu ziren bolumen handia emateko, Euskal Herriko mengaletan bezala.
Buruko oihalaren erabilerak Europan XV. mendetik aurrera behera egin zuen: garai horietan, emakume italiarrek turbanteak gaza gardenekin ordezkatu zituzten, txirikorda landuak erakutsiz. Handik aurrera moda hedatu zen, eta XX. mendera arte Europako emakumeen artean buruko oihalak ohikoak izan badira ere, gaur egunean erabilpen hau moja batzuen artean baino ez du iraun.

## Erlijioa

Kristauei buruz, Europatik kanpoko herrialde batzuetako emakumeek oraindik buruko oihala erabiltzen dute hala nola Errusian, Ukrainan, Etiopia, India, Pakistan eta Hego Korea.
Musulmanen artean, emakume askok buruko oihala erabiltzen dute (hijab), aurpegia bistan uzten duena; beste oihal motak ere badaude (burqua, chador, niquab...).
Juduen artean emakume ortodoxo ezkondu askok oihala (tichel) erabiltzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ Hazard, Blanche Evans; Earle, Alice Morse. (1904-10). «Two Centuries of Costume in America» The American Historical Review 10 (1): 170. doi:10.2307/1833839. ISSN 0002-8762. (Noiz kontsultatua: 2019-12-27).
* ↑ «Woman, Prayer & Head Covering» web.archive.org 2010-03-18 (Noiz kontsultatua: 2019-12-27).
* ↑ «Easter conversions confirm South Korean Church's striking growth :: EWTN News» web.archive.org 2012-06-16 (Noiz kontsultatua: 2019-12-27).
* ↑ (Ingelesez) «Why Hijab?» Al-Islam.org 2012-12-29 (Noiz kontsultatua: 2019-12-27).
* ↑ «Orthodox Jewish women» www.orthodox-jews.com (Noiz kontsultatua: 2019-12-27).

## Ikusi ere

* Cornette

## Kanpo estekak

* Datuak: Q373531
* Multimedia: Wimples / Q373531
# Zufreko hamasei arrosak

Zufreko hamasei arrosak Zufre (Huelva probintzia) udalerriko emakume errepublikar talde bat izan zen, Higuera de Sierra parean, Armada Frankistaren tropek torturatu, bortxatu eta erailak, 1937ko iraila eta azaroaren 4a bitartean.
1936ko uztailaren 18ko estatu kolpearen ondorioz eta ondorengo egunetan, Franco jeneralaren tropek Sevilla hiria hartu zuten, eta Huelva, Madril (Extremaduratik) eta Malagaren aurkako erasoak aurrera eramateko base bihurtu zuten. Armadak, legionarioek eta milizia faxistek, Queipo de Llano jeneralak Radio Sevillatik ematen zituen aldarrikapen beldurgarriek adoretuta, beldurrezko erregimena ezarri zuten, bide bazterrean milaka hildako anonimo utziz, areka eta hobi komunetan lurperatuta.
Huelvako probintzian, meatze-arroko lehen erresistentzia saiakerak gorabehera, ez zen gerrarik izan, eta faxistek Bigarren Errepublikarekin bat egin edo ezkerreko alderdi edo sindikaturen batean militatu zuen edozein susmagarriren aurkako jazarpen odoltsua piztu zuten. Gizon askok mendietara ihes egin zuten eta haien ama, ahizpa edo emazteak umiliazio publikoak jasan zituzten, bahituak, bortxatuak, errizino-olioa edatera behartuak eta ondoren erailak izan ziren.
1937ko irailean eta azaroaren 4ra arte, Remedios Gil, Mariana Sánchez, Amadora Sánchez, Encarnación Méndez, Elena Ramos, Bernabela Rodríguez, Alejandra Garzón, Teodora Garzón, Amadora Rodríguez, Modesta Huerta, Dominica Rodríguez, Felipa Ventura Rufo eta Carlota Garzón herriaren erdian, kamioietan kargatu zituzten beren seme-alaben aurrean Aracenara epaitzera eramango zituztelakoan, baina, inolako epaiketarik gabe, banan-banan erail zituzten Higuera de la Sierra herrirantz zihoazen, beste bost gizonekin batera.
Higuera de Sierrako hilerrian egindako arkeologia-lanetan, indarkeriaz hildako sei gorpu baino ez dituzte aurkitu orain arte.

## Erreferentziak

* ↑ Las rosas. 2021-04-26.
* 1 2 Baquero, Juan Miguel. (2019-09-04). La búsqueda de las 16 "rosas" de Zufre asesinadas por el franquismo: localizan seis cuerpos con evidencias de muerte violenta. .
* ↑ Las rosas. 2021-04-26.
* ↑ @NatGeoES. (2018-06-04). Queipo de Llano: terrorismo radiofónico al servicio de Franco. .
* ↑ Mapa de fosas - Junta de Andalucía. .
* ↑ Serrano, María. (2016-08-09). Las cinco fosas de las “rosas” de Andalucía. .
* ↑ historia, Conversación sobre. (2020-02-17). Ajustar las cuentas en Andalucía: la triple represión de las mujeres (el caso de Zufre).. .
* ↑ Baquero, Juan Miguel. (2019-06-20). Mujeres y "fieras humanas": así mató el franquismo a las 16 rosas de Zufre. .
* ↑ administradorTLN. (2017-12-31). RUTAS DE LA MEMORIA: Zufre (Huelva). 12 kilómetros, 12 minutos, 16 mujeres en un camión.. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q132556964
# Élida Murguía

Élida Murguía de Roso (Salto, Uruguai, 1914ko azaroaren 28a – 2012ko urriaren 12a) zientzialaria, medikua eta zirujaua izan zen, Uruguaiko lehen emakume mediku-zirujaua.

## Bizitza

Murguía Salto hirian jaio zen 1914an. Bigarren mailako ikasketetan ikastetxe katoliko batean graduatu ostean, Medikuntza Fakultatean eman zuen izena, eta hantxe lortu zuen medikuntzan doktore titulua 1947. urtean. Gizonezkoek osoki menderatutako espezializazio batean Uruguaiko lehen emakume mediku zirujaua bihurtu zen.

### Lan ibilbidea

Montevideoko erakundeetan aritu zen lanean, hala nola Pedro Visca Ospitalean, Gizarte Segurantzako Zuzendaritza Nagusian, Pereira Rossell Ospitalean eta Uruguaiko Sindikatu Medikoaren Laguntza Zentroan. Azken erakunde horretan Haurren Kirurgia Zerbitzuko buru gisa jardun zuen 1985ean.
Irakasle gisa Medikuntza Fakultatearen eskutik lan egin zuen, kirurgia pediatrikoko irakasle kargua bosgarren graduan betez. Bere ibilbidean zehar idatzi asko argitaratu zituen, horien artean 1960ko hamarkadaren hasieran argitaratutako haurren erredurei buruzko txosten zehatzak nabarmentzen direlarik.

### Heriotza

Murguía 2012ko urrian hil zen.

## Sariak eta aintzatespenak

* 1999an, Uruguaiko Sindikatu Medikoak emandako Sindikatu Sariarekin ohoratu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ «Élida Murguía de Roso. Vista completa del registro.» Catálogo de Autoridades de la Biblioteca Nacional de Uruguay.
* ↑ Ilecara. (domingo, 4 de septiembre de 2011). «MUJERES QUE HACEN LA HISTORIA - BREVES BIOGRAFIAS: Siglo XX - Elida Murguía» MUJERES QUE HACEN LA HISTORIA - BREVES BIOGRAFIAS (Noiz kontsultatua: 2025-03-11).
* ↑ «About: Élida Murguía» es.dbpedia.org (Noiz kontsultatua: 2025-03-11).
* ↑ «Élida Murguía | Autores.uy» autores.uy (Noiz kontsultatua: 2025-03-11).
* ↑ Primera medica cirujana de Uruguay. .
* 1 2 Doctora Élida Murguía: primera médica cirujana del Uruguay Sociedad Médica Uruguaya. Septiembre de 2008. Consultado el 11 de marzo de 2019.

## Ikus, gainera

* Paulina Luisi
* Dinorah Castiglioni
* María Hortal
* María Teresa Sande

## Kanpo estekak

* Élida Murgia fitxa
* Datuak: Q42384541
# Édouard Fachleitner

Édouard Fachleitner (Santa Domenica d'Álbona, 1921eko otsailaren 24a- Manosque, 2008ko uztailaren 18a) txirrindulari frantziarra izan zen, profesionala 1943tik 1952ra.
Italiako Erresuman jaioa, aita austriarra eta ama jugoslaviarra zituen eta 1939an frantses bilakatu zen. Lorpenik nabarmenenak, 1948ko Dauphiné Libéré eta 1950eko Romandiako Tourra izan ziren.

## Palmaresa

1947
* 2. Frantziako Tourrean eta etapa bat
* 5. Munduko errepideko txapelketan
* 6. Paris-Toursen
* 7. Paris-Roubaixen
1948
* Dauphine Libere
1949
* 2. Cannesko Sari Nagusian
* 6. Milan-San Remon
1950
* Cannesko Sari Nagusia.
* Romandiako Tourra
* 4. Midi Libren

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan

| Lasterketa | 1943 | 1944 | 1945 | 1946 | 1947 | 1948 | 1949 | 1950 | 1951 | 1952 |
| Italiako Giroa | X | X | X | - | - | - | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | X | X | X | X | 2. | UT | UT | - | - | UT |
| Espainiako Vuelta | X | X | - | - | - | - | X | - | X | X |
| Munduko errepideko txapelketa | X | X | X | - | 5. | - | - | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak

* Édouard Fachleitner - ProCyclingStats
* Datuak: Q1287556