OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lidia

Lidia (asiriera klasikoz: Luddu‎; antzinako grezieraz: Λυδία) Asia Txikiko mendebaldeko Burdin Aroko erresuma bat izan zen. Antzinako Joniatik ekialdera zegoen, gaur egungo Turkiaren barneko Uşak, Manisa eta Izmir probintziak dauden tokian. Populazioa lidieraz mintzo zen (Anatoliako hizkuntza bat). Homerok Meonia deitzen zion eskualdeari.
Hititen inperioa erori zenetik persiar akemenestarrek bereganatu zuten arte iraun zuen erresumak. Txanponak egin ziren lehen lurraldea izan zen, Txinan eta Indian baino lehen, K.a. VII. mendearen erdialdean, Giges-en erregealdian.

## Geografia

Asia Txikiko mendebaldeko eskualde bat zen. Haren mugakideak hauek ziren: iparraldean, Misia; hegoaldean, Karia eta Frigia. Merkataritza-bide handiek zeharkatzen zuten eskualdea, eta meatzaritza-baliabide garrantzitsuak zituen (urrea eta zilarra, besteak beste).
Lidiako hiri nagusiak, Lidiaren mende garai batean egon ziren Joniako Esmirna, Efeso eta Mileto hiriak kenduta, hauek izan ziren, Ptolomeoren arabera:
* Sardes, erresumaren hiriburua.
* Filadelfia, Sardestik 45 bat km hego-ekialdera.
* Tiatira (grekoentzat, Pelopia: Πελοπία), Sardestik 40 km ipar-ekialdera. Indigo koloregaiaren merkataritzaren gune nagusietako bat izan zen.
* Magnesia, Sardestik 56 km mendebaldera.

## Historia

Hasieran, Frigiaren mende egon zen eskualdea. Homeroren arabera, Atis jainkoaren seme Lidos izenetik dator Lidia izena. Asiriarrentzat eta egiptoarrentzat, Lud zuen izena eskualdeak. Frigiaren inperioa erori ondoren, K.a. VI. mendean, sortu zen Lidiar Inperioa. Gorenaldian, Lidiak ia Asia Txiki osoa bereganatu zuen, Lizia izan ezik. Karia eta Bitinia ere haren mende zeuden.
Kreso errege lidiarrak porrot egin zuen erresuma zabaltzeko gerretan, eta K.a. 546an Ziro Handiak bereganatu zuen Lidia, eta Persiaren mende gelditu zen. Alexandro Handiaren konkisten ondoren, seleukotarren erresumaren parte izan zen, eta Pergamoren mende gelditu zen ondoren (K.a. 260). Geroago, Erromatar Inperioaren mendera pasatu zen, K.a. 129an, eta Asia Txikiko erromatar probintziaren parte izan zen.
Erromatarren mende egon zen garaian, helenizatu egin zen, eta, IV. mendean, kristautu. Lidia Ekialdeko Erromatar Inperioaren probintzia jendetsu eta aberatsa izan zen. Hala jarraitu zuen, 1206an laugarren gurutzadak Bizantziar Inperioa zatitu zuen arte. Nizeako Inperioaren mende gelditu zen orduan.
1336an emir turkoek bereganatu zuten eskualdea, eta 1390etik aurrera Otomandar Inperioaren mende egon zen, Turkia estatua sortu zen arte. Turkoen mende, pixkanaka-pixkanaka, Lidiako populazioa, lehen milurtekoan greko eta ortodoxo bilakatua zena, turko eta musulman bilakatuz joan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q620765
* Multimedia: Lydia / Q620765
# Itsasoko herriak

Itsasoko herriak K.a. 1200 inguruan Ekialde Hurbilerantz migratu zuten Brontze Aroko herriak izan ziren. Mediterraneoko ekialdeko kostaldetik nabigatzen ari zela, Egiptoko XIX. dinastiaren garaian eta batez ere XX. dinastiaren Ramses III.aren erreinaldiaren zortzigarren urtean, Egipto eraso zuten.
Aditu batzuen ustez, K.a. XIII. mendearen amaieran Greziako Aro Iluna sortu zuten mizenastar zibilizazioa eta hititen gainbeherenen eragileak izan ziren, baina hipotesi hau eztabaidatsua da
Nortzuk ziren eta noiz eta non izan ziren azaltzen dituzten agiri urri batzuk baino ez daude eta daudenak alde bateko ikuspegia adierazten dute.
Izena Emmanuel de Rougé paristar egiptologoak jarri zuen, Medinet Habun topaturiko Inperio Berriko zenbait inskripziotan oinarritua.

## Erreferentziak

* ↑ Kitchen, Kenneth. (1982). Pharaoh triumphant: the life and times of Ramesses II, king of Egypt. Aris & Phillips, 40-41 or..
* ↑ Oren, Eliezer D.. (2000). The sea peoples and their world: a reassessment. The University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193850
* Multimedia: Sea Peoples / Q193850
# Jonia

Jonia (grezieraz: Ἰωνία edo Ἰωνίη) mendebaldeko Anatoliako lurraldea da, Egeo itsasoaren ertzean dagoena, Mileto eta Fozea hirien artean; Kios eta Samos uharteak ere Joniaren parte dira.

## Historia

Elezaharraren arabera, joniarrek sortutako hamabi hiri zeuden: Samos, Kios, Mileto, Efeso, Kolofon, Miunte, Priene, Lebedos, Teos, Klazomene, Eritrea eta Fozea. Eoliar jatorriko Esmirna hiria ere talde horretan sartu zen. Libreak ziren hiriak, baina erlijio loturarik zeukaten, eta Liga Jonikoa delakoa osatzen duten. Panionion izeneko santutegian biltzen zen urteoro liga hori.
Aberatsak ziren joniarrak, eta arte ederrak lantzen aitzindari izan ziren. Filosofiaren, zientziaren eta historiaren sorlekua eta olerkari askoren jaioterria izan zen. K.a. 560. urtean, Kresoren mende geratu zen Jonia. K.a. 500-499an lortu zuen persiarrengandiko askatasuna, baina berriro galdu zuen K.a. 494an. Atenasen mende geratu zen ondoren. Peloponesoko Gerraz geroztik, aske izan ziren Joniako herriak, erromatarrek menderatu artean. Bizantziar Inperioa desegin zenean, Turkiaren mende gelditu ziren.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2021/12/15 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Ikus, gainera

* Grezia asiarra
* Joniar ordena

## Kanpo estekak

* Datuak: Q620874
* Multimedia: Ionia / Q620874
# Mikala

Mikala (antzinako grezieraz: Μυκάλη, Mykálē), Samsun Dağı (euskaraz: «Sansonen mendia») edo Dilek Dağı Turkiako mendebaldeko Aydin probintzian kokatutako mendia da, 1265 metroko garaiera duena. Menderes ibaiaren bokalearen iparraldean dago, Samos uhartearen parean. Lidiako Mesogis mendikatearen parte da eta, bere aurrean, Mikalako itsasartea dago.

## Panjonio

Mendiaren iparraldean, antzinako Joniako Priene hiritik gertu, K.a. 800. urte ingurutik, Panjonio izeneko Poseidon Helikonioren santutegia zegoen, Joniar Ligaren biltokia eta non Panjonia izeneko jai erlijioso bat ospatzen zuten.

## Gudua

Mikalako gudua persiarren Greziako inbasioarekin amaitu zuen bi gudu garrantzitsuenetako bat izan zen Mediar Gerretan zehar. Gudua K. a. 479ko abuztuaren 27an gertatu zen, Mikala mendiaren magalean, Samos uhartearen kontrako aldean zeuden Joniako lurretan. Gudua, Joniako persiar armadaren gehiengoaren suntsipenarekin amaitu zen, baita bere mediterraniar ontziteriarena ere.

## Erreferentziak

* ↑ Pausanias , Greziaren deskripzioa (Ἑλλάδος περιήγησις) v.7.5.
* ↑ Pausanias vii.4.10.
* ↑ Herodoto, Historiak (Ἱστορίαι) i.148.
* ↑ Pausanias i.25.1; iii.7.9; viii.52.3.
* ↑ Tuzidides, Peloponesoko Gerraren historia (Ἱστορία τοῦ Πελοποννησιακοῦ Πολέμου) i.89.2.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1330828
* Multimedia: Mount Mycale / Q1330828
# Garai vediko

Garai vedikoa (edo aro vedikoa) Vedak moldatu zituzten garaia da, indo-arioen testu sakraturik zaharrenak direnak. Literatura-ikerketak egin ondoren, adituek K.a. 1500 eta K.a. 327 artekotzat jotzen dute garaia.
Garaiko kultura, batzutan «kultura vedikoa» deitua, Indiako azpikontinenteko iparraldean eta ipar-mendebaldean garatu zuten. Hasierako aldian (Indo haraneko kulturaren ondorengoa) zenbait erresuma sortu zituzten eta modernoagoan, K.a. 600 urte ingurutik aurrera, Mahajanapadas izeneko hamasei erresumak eta Maurya Inperioa (K.a. 310etik aurrera). Inperiokoa sanskritozko literaturaren urrezko aroa izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Bryant, Edwin. (2001). The Quest for the Origins of Vedic Culture: The Indo-Aryan Migration Debate. New York: Oxford University Press.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q215262
* Multimedia: Vedic period / Q215262
# Qin dinastia

Qin dinastia Txinaren batasuna aldarrikatu zuen lehenengoa izan zen. K.a. 221. urtean euren erregeak bere burua 皇帝 (huángdì) izendatu zuen, enperadore, baina inplikazio erlijiosoak zituen ere. Modu horretan errege (王 wáng) izena albo batera utzi zen.
Lehehengo Qin Enperadorearekin Txina batu, zentralizatu eta indartsua sortu zen. Lurraldea 36 (gero 48) probintziatan banatu zen. Neurriak eta pisuak batu ziren eta idazkera ere bateratu zen; dirua tipo bakarrekoa (kobrezko, borobila, laukiko zuloarekin erdian). Aurrekoen liburuak erre ziren K.a. 213an, ez baitzetozen bat pentsaera berriarekin. Gainera, Xiongnu aurre egiteko harresi handia eraikitzea hasi zen.
Qin Shi Huangen heriotzaren ondoren Ershi Huangdi semeak (Bigarren Enperadorea) hartu zuen boterea, K.a. 209an. Hala ere presioak handiak ziren eta K.a. 206an Liu Bangek (hasieran funtzionarioa) bere burua enperadore izendatu eta Han dinastiaren erregealdia hasi zen.

## Ikus, gainera

* Txinako historia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7183
* Multimedia: Qin Dynasty / Q7183
# Pitxerren lautada

Pitxerren lautada (laoseraz: ທົ່ງໄຫຫິນ tʰōŋ hǎj hǐn ahoskatua) Laosko aztarnategi megalitikoa da, Xiangkhouang ordokian dagoena. Aztarnategiaren ezaugarri nagusia harrizko pitxerren agerpena da.
1930eko hamarkadan ikerketa arkeologikoak hasi zituztenean, historiaurreko hileta-ohiturekin loturik zeudela uste zuten. Egun ezagutzeke dago pitxerren helburua baina Burdin Arokoak (k. a. 500 k.o. 500) direla diote adituek.

## Iruditegia

* Pitxerra tapakiarekin (1 zonaldean)
* Pitxerrak 2 zonaldean

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-05-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q870258
* Multimedia: Plain of Jars / Q870258
# Sofene

Sophene edo Sofene (armenieraz Ծոփք Tsopk edo Tsopq), Antzinaroan, Erromatar Inperioaren eta Armeniako erresumaren probintzia bat izan zen, gaur egungo Turkiaren hegoekialdean kokatua.

## Historia

Mendebaldean kokatua, Shahuni edo Tsopq ere deitua, eskualde zehatz baten izena bada ere, Melitene eta Diyarbakir arteko iparraldeko eremu osoari ere eman zitzaion, Eufrates ibaiaren haraneraino.
Greziar garaian, Armenia Sofene deitu izan zen Mendebaldeko Armenia edo Armenia Txikiko erresuma. I. mendean, erromatarrek, denbora batez, eskualdea, Armenia txikia iparraldean (Sofene hartzen ez zuena) eta Armenia Sofene artean banatu zuten, Derzene, Keltzene, Acisilene, Khorzene, Daranaliq, Balabitene, Astianene, Sofene, Anzitene eta Arzanene eskualdeekin batera.
Sofeneren hiriburua, Estrabonen arabera, Carcathiocerta zen (beharbada Hierapolis). Armenia, 387an, Persia eta Erromaren artean banatu ondoren, Sofene, erromatar eraginpean geratu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1303676
* Multimedia: Sophene / Q1303676
# Akaia (erromatar probintzia)

Akaia (latinez: Achaea) Erromatar Inperioko probintzia bat zen, egungo Grezian kokatua. K.a. 146an Erromatar Errepublikak bereganatu zuen borroka latza baten ostean. Luzio Mumio jeneralak Korinto hiria birrindu zuen, biztanleak esklabo bihurtu eta tenpluetako estatua eta ondasun oro arpilatu zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q204772
* Multimedia: Roman Achaea / Q204772
# Hispania Ulterior

Hispania Ulterior Erromatar Errepublika garaiko probintzia bat izan zen. Kartagoarrak garaitu ondoren, erromatarrek, Iberiar Penintsulako hegoalde eta ekialdeko bere konkistak bi probintziatan banatu zituzten: Hispania Ziterior (ekialdeko kostaldea, Pirinioetatik Cartagenaraino) eta Hispania Ulterior (gutxi gorabehera, egungo Andaluzia). Hispania Ulterior (euskaraz: "Ondorengo Hispania") probintziaren administrazioaren ardura, Kordobak zuen. Erromatarren lurraldeak Penintsulako barnealderantz hedatu zirenean, Hispania Ulterior probintzia zatikatu eta Betika, Lusitania eta Gallaecia sortu zen.

### Turdetaniarren aurkako gerra

K.a. 197tik aurrera, Hispaniako ia herri guztiak matxinatu ziren erromatarren presentziaren eta haien forma despotikoen kontra. K.a. 195. urtean, Marko Portzio Katon Hispanian sartu zen bere armada kontsularrarekin, matxinadak zapaltzeko. Kanpaina arrakastatsu baten ondoren, Katonek bere tropak Sierra Morenara eraman zituen, turdetaniarrek meatzeak zituzten lekura. Nahiz eta haiek mertzenario zeltiberiarrak kontratatu zituzten erromatarrei aurre egiteko, Katonek bidalitako tribunoek konbentzitu egin zituzten zeltiberiarrak beren lurretara erretiratzeko batailarik gabe. Zeltiberiarren sostengu militarra galdu ondoren, turdetaniarrak garaitu egin zituzten Iliturgin, gaur egun Máquiz muinoa deitzen zaion lekuan, Mengíbarren (Jaengo probintzia).
Porrot horrek meatze-ondasunak galtzea ekarri zuen, eta horrek turdetaniarrak Guadalquivir ibarrean egotera behartu zituen. Bestalde, Katon iparraldera itzuli zen Zeltiberia zeharkatuz, zeltiberiarrak beldurtzeko eta etorkizuneko altxamenduak eragozteko, nahiz eta K.a. 193tik aurrera matxinadak ohikoak izan ziren.

## Erreferentziak

* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q747040
# Sizilia (erromatar probintzia)

Sizilia Erromatar Errepublikako lortutako lehendabiziko probintzia izan zen. K.a. 241ean antolatu zen lurralde prokontsular bezala, Kartago Lehen Gerra Punikoan garaitu ostean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q691321
# Âu Lạc

Âu Lạc (甌雒/甌駱) Vietnamgo antzinako estatua izan zen, K.a. 257tik K.a. 207ra iraun zuena, Văn Lang ondoren eta Nam Vieten aurretik. Haren hiriburua Cổ Loa gotorlekua izan zen, gaur egungo Hanoitik 35 kilometro iparraldera.
Herrialdearen sortzailea Thục Phán izan zen, An Dương Vương titulua hartu zuena. Berak sortu zuen Thục dinastia, Âu Việt mendialdea (gaur egungo Vietnameko iparraldea eta Txinako hegoaldeko lurrez osatua) eta Ibai Gorriaren deltako Lạc Việt batuz. K.a. 180an, Nam Vietek, gaur egungo Guangzhoutik gertu zegoen Panyu hiriburua zuen estatuak, Âu Lạc konkistatu zuen. Nam Vieten agintea K.a. 111 arte hedatu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q867227
* Multimedia: Âu Lạc / Q867227
# Galia Lugdunensis

Galia Lugdunensis (latinez: Gallia Lugdunensis; frantsesez: Gaule Lyonnaise), edo Lugdunensis bakarrik, gaur egun Frantziari dagokion lurraldean zegoen erromatar probintzia bat izan zen. Izena bere hiriburua zen Lugdunum (egungo Lyon) hiritik zetorkion. Ipar-ekialdean bere mugak Sena eta Marne ibaietan eta hego-mendebaldean Garona ibaian zeuden.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10971
# Marko Valerio Mesala Corvino

Artikulu hau mezenas eta jeneralari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko»
Marko Valerio Mesala Corvino (latinez: Marcus Valerius M. f. M. n. Messalla Corvinus; K.a. 64 - k. o. 8) erromatar jeneral eta mezenas izan zen.

## Biografia

Marko Valerio Mesala Ruforen semea, Atenasen ikasi zuen Horazio eta Zizeronen semearekin batera. K.a. 43ko gerra zibilean jada politiko ezaguna zen. Marko Bruto eta Kaio Longinorekin bat egin zuen eta hauen heriotzaren ondoren, errepublikazaleen eta Marko Antonioren arteko hitzarmena lortu zuen.
Hasieran pretore eta gero kontsul suffectus izendatua, K.a. 28an Akitaniako prokontsul izendatu zuten eta hurrengo urtean akitaniarren matxinada zapaldu zuen. Herri parea sortu zuten Pirinioetako mendate biren oinetan: Imus Pyrenaeus (Donazaharre) Ibañeta aldean eta Beneharnum (Leskarre) Somport aldean. Handik gutxira, politika utzi zuen eta arteari ekin zion.

## Erreferentziak

* ↑ Practical Ethics for Roman Gentlemen: The Works of Valerius Maximus. , 116 or..
* Datuak: Q508117
* Multimedia: Marcus Valerius Messalla Corvinus / Q508117
# Marko Valerio Mesala Mesalino

Artikulu hau senatari eta kontsulari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko»
Marko Valerio Mesala Mesalino, Marko Valerio Mesala Corvino hitzlari eta politikari ospetsuaren semea izan zen, izaeran oso antzekoa zena. K. a. 3an eta 3an, senatari eta kontsul izan zen. Mesalino, Tiberio enperadorearen kontseilaria izan zen, eta leialtasuna zin egin zuen oraindik oso gazte zela, bi tenplutan zeuden bi urrezko estatuen aurrean ere zin egin zuen, Germanikoren oroitzapenez, atzerrian lortutako garaipenak Erroman ospatzean, Tiberioren erregealdian. Augusto enperadorearen ilobarekin ezkondu zen, Klaudia Martzela Minorrekin, bere bigarren emaztea izan zena. Bere semea, Marko Valerio Mesala Barbado izan zen, Marko Valerio Mesala Korbinoren aita, 58an kontsul izan zena, baita Valeria Mesalinarena ere, Klaudio enperadorearen hirugarren emaztea izan zena.
# Marko Valerio Mesala Niger

Artikulu hau senatariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko»
Marko Valerio Mesala Niger, Erromatar Errepublikako senatore bat izan zen, izen hau, Niger alegia, bere ilearen koloreagatik jaso zuena, atxabitxia bezain beltza.
Pretore izan zen K.a. 63an, urte horretan, kontsula Marko Tulio Zizeron zelarik, eta kontsula izan zen K.a. 61ean, Marko Pupio Pison Frugi Kalpurnianorekin batera, Publio Klodio Pulkrok, Bona Dearen misterioak profanatu zituen urtea eta Ponpeiok garaipenaren ohoreak jaso zituen Tigranes II.a Handia Armeniakoa, Mitridates VI.a Pontokoa eta ziliziar itsaslapurren aurka lortutako garaipenengatik. Niger, kontsul bezala, modu aktiboan parte hartu zuen Klodioren epaiketan. Niger, zentsore izendatua izan zen K.a. 55ean.
Hizlari gisa, oso errespetagarria izan zen. K.a. 80an, Sexto Roscioren kasuan frogak biltzeaz arduratu zen. K.a. 62an, Zizeroni, Publio Kornelio Sila defendatzeko eskatu zion. K.a. 54an, Marko Emilio Eskaurok bere epaiketan erabili zuen sei hizlarietako bat izan zen.
Niger, Kinto Hortensioren arrebarekin ezkondu zen, honekin, bi seme izan zituelarik: Marko Valerio Mesala Rufo, K.a. 53an kontsul izan zena, eta Valeria Mesala, Luzio Kornelio Sila diktadorearen laugarren emaztea.
# Marko Valerio Mesala Rufo

Artikulu hau politikariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko»
Marko Valerio Mesala Rufo, politikari erromatar bat izan zen, Marko Valerio Mesala Nigerren semea eta Luzio Kornelio Silaren laugarren emaztea izan zen Valeria Mesalaren neba. Gainera, Marko Valerio Mesala Corvinoren aita eta kontsula izan zen K.a. 53an.
Bi alditan, hauteskundeetan, legezkoak ez ziren ekintzengatik salatua izan zen, lehen kasuan, errugabe irten zen, bere erruduntasuna erabat argia zen arren, bere osaba Kinto Hortensioren bokantzari esker, baina, bigarrenean, zigortua izan zen. Erromatar Errepublikako Bigarren Gerra Zibilean, Julio Zesarren alde jarri zen. Ordutik aurrera, ez dago bere berririk. Augure izan zen berrogeita hamabost urtez, eta igarpenen zientziari buruzko lan bat idatzi zuen.
# Gaio Valerio Flako (kontsula K.a. 93an)

Gaio Valerio Flako (latinez: Gaius Valerius Flaccus), erromatar kontsula izan zen K.a. 93an Marko Hereniorekin batera.
Luzio Valerio Flakoren anaia, k.a. 98an praetor urbanus hautatu zuten. Senatuan izan zuen eraginari esker, Flakok Veliako Calliphanako biztanleei erromatar hiritartasuna ematen zien lege bat onartzea lortu zuen.
K.a. 93an, Flako kontsul hautatu zuten Marko Hereniorekin batera, eta ondoren Tito Didioren oinordekoa izan zen Hispaniako gobernu prokontsularrean. Aurreko gobernadoreek zeltiberiarrak gogor tratatu zituztenez, hiriko Senatuaren egoitzan matxinatu ziren, senatariek uko egin ziotelako jendea matxinatzera bultzatzeari.
Flakok ustekabean hartu zuen hiria, eta Senatuaren erreketan parte hartu zuten guztiak hil zituen, 20.000 bat lagun.

## Erreferentziak

* ↑ Ziceron, Pro Balbo 24
* ↑ Schol. Bob pro Cic p. Flac. p. 233, ed. Orellana
* ↑ Apiano De rebus Hispaniensibus 100
* ↑ Blázquez Martínez, José María. (1974). La Romanización. 1 Madril: Ediciones AKAL, 19 or. ISBN 84-7090-057-9..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q857131
# Luzio Valerio Flako (kontsula K.a. 86an)

Luzio Valerio Flako, K.a. 86an hil zena K.a. I. mendeko militar erromatar bat izan zen, kontsul erromatar kargua bete zuena K.a. 86an.
Edil izendatua K.a. 98an, Asia probintziako pretore eta gobernari izatera iritsi zen. Asiara abiatu aurretik, zor guztien hiru laurdenak baliogabetzen zituen lege bat aldarrikatu zuen.
K.a. 86an kontsul suffecto izendatua izan zen, hildako Gaio Marioren ordez eta Pontoko Erresumako erregea zen Mitridates VI.aren aurkako gerraren agintaritza jaso zuen. Grezian, Epiron lehorreratu zen, Senatuak Silaren aurka bidalia, baina bere tropek borrokatzeari uko egin zioten eta beraz Helespontora erretiratu zen. Urte horretan bertan hil zen, bere legatua zen Gaio Flavio Fimbriak bultzatutako matxinada batean.
# Patrizioak

Patrizioak (latinez: patricii) Antzinako Erroman pribilegio politiko eta pribatuak zituen gizarte klasea izan zen, plebeioen aldean. Kondairaren arabera, Erroma sortu zuten lehenengo familien ondorengoak ziren. Erromako Errepublikan, patrizioak bakarrik izan zitezkeen Erromako Senatuko kideak. Halaber, patrizioak ziren kontsulak eta epaileak. Plebeioen aldean zeuzkaten pribilegioen aurka, patrizioen eta plebeioen arteko gatazkak eta borrokak gertatu ziren. Horien artean, ezaguna da plebeioen Aventinoko matxinada (K.a. 287); gatazka horren konponbide gisa, plebearen tribunoen figura sortu zen, Senatuak hartutako erabakiei buruz beto eskubidea zuena.
Patriziar-plebeio gatazkaren amaierarekin (K.a. 494-287), gizarte erromatarra pixkanaka egonkortu zen. Lizinio-Sextiae legeen onarpenaren ondoren, nobleak deiturikoaren sendotzea gertatu zen, hau da, patriziar-plebeio noblezia berri bat, Estatuaren zuzendaritzan antzinako aristokrazia ordezkatu zuena. Esan daiteke, familia bat noblezia berri horren parte zela, familiako kideetako batek lehen mailako magistraturaren bat lortzen zuenean: zentsura, pretoretza edo kontsulatua.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Tema 1: Clases y estamentos sociales. (Noiz kontsultatua: 2025-02-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154668
# Publio Kornelio Sila

Publio Kornelio Sila (latinez: Publius Cornelius Sulla; ?-K.a. 45) noble eta politikari erromatar bat izan zen, Luzio Kornelio Silaren iloba, consul designatus K.a. 65ean.

## Bizitza

Kontsul aukeratua K.a. 66an (hurrengo urterako) Publio Antoniorekin batera, biak ala biak, ustelkeriagatik salatuak eta kargutik kenduak izan ziren. Handik gutxira, Katilinaren konspirazioan parte hartu izana leporatu zioten, Zizeron eta Kinto Hortensiok arrakastaz defendatu zutelarik.
Bere etxeak, Klodio Pulkerren egoitza nagusi bezala funtzionatu zuen honen Miloren aurkako borrokan.
Erromatar Errepublikako Bigarren Gerra Zibilean, Julio Zesarren alde agertu zen, eta honen agindupean borrokatu zuen Farsaliako guduan, eskuin hegalaren buruzagi bezala.
K.a. 45ean hil zen, eta erromatarrentzat ez zen atsegin handiko pertsonaia izan, triunbiroek proskribatu zituzten hiritarrei kendutako ondasunak prezio baxuan salduz aberastu zelako.
* Datuak: Q125545