# Enedina Alves Marques

Enedina Alves Marques (Curitiba, Paraná, Brasil, 1913ko urtarrilaren 13a - Curitiba, 1981eko abuztua) ingeniari zibil brasildarra izan zen. 1945ean graduatu zen Paranako Unibertsitate Federalean (UFPR), Brasilgo lehen ingeniari beltz eta Paraná estatuko lehen emakumezko ingeniari gisa.

## Biografia
### Lehen urteak eta hezkuntza

Curitiban jaio zen 1913an, eta hamar anai-arreben artean emakume bakarra izan zen. Gurasoak, Paulo Marques eta Virgília Alves Marques ("Dona Duca" izenez ezagutzen zen garbitzailea), 1910eko hamarkadaren hasieran iritsi ziren hirira, jatorri ezezagunetik.
1920ko hamarkadan bere amak Domingos Nascimento Sobrinho ordezkari eta maiorren etxean lan egin zuen. Enedinaren adin bereko alaba bat zuen, Isabel, «Bebeca» izenekoa. Isabelen aitak ikastetxe partikularretan ordaindu zuen Enedinaren hezkuntza, alabarekin egon zedin, eta 1925 eta 1926 bitartean Luiza Dorfmund irakaslearekin ikasi zuen bere eskola partikularrean. Hurrengo urtean Eskola Normalean sartu zen eta bertan egon zen 1931ra arte. 1932 eta 1935 artean Normaleko ikasketak egin zituen eta Isabelekin batera estatuko barnealdean irakasle lanetan hasi zen, Río Negro, São Mateus do Sul, Cerro Azul eta Campo Largo bezalako hirietan.
1935ean, etxe bat alokatu zuen Nossa Senhora Menina Ikastetxearen aurrean, Juvevê auzoan, eta alfabetatu nahi zuten pertsonei eskolak eman zizkien. 1935 eta 1937 artean, Curitibako Novo Ateneu-n, garai hartan eskatutako tarteko ikastaroa egin zuen, irakasle izateko. Sasoi horretan, Mathias eraikitzailearen eta haren emazte Iracema Caronen familiarekin bizi izan zen, Juvevê-n ere, eta Linha de Tiroko eskolan ere klaseak eman zituen. 1938an, oraindik Carotarren etxean, Paranaense Gimnasioan (gaur egun Paranáko Estatuko Unibertsitatea), ingeniaritza aurreko ikastaro osagarria egin zuen gaueko ordutegian.
1940an Paranako Unibertsitate Federaleko Ingeniaritza Fakultatean sartu zen. Bere klaseko emakume bakarra zen, beste 32 gizonezkoekin batera. 1945ean ingeniari zibil gisa graduatu zen, eta titulu horrekin Paranako lehen emakume ingeniaria eta Brasilgo lehen ingeniari beltza bihurtu zuen. Titulua Avenida Jauregian eman zioten eta João Moreira Garcez irakaslea izan zuen zeremonia maisu.

### Ingeniaritza karrera

1946an Linha de Tiro Eskolatik erretiratu eta ingeniari laguntzaile gisa sartu zen Garraio eta Herri Lanetako Estatu Idazkaritzan. Hurrengo urtean, Moisés Lupion gobernadoreak Estatuko Ur eta Energia Elektrikoaren Departamentura eraman zuen. Estatuko plan hidroelektrikoan eta Capivari, Cachoeira eta Iguaçu ibaietako uren aprobetxamenduan lan egin zuen. Capivari-Cachoeira zentral hidroelektrikoa izan zen ingeniari gisa egin zuen lanik garrantzitsuena. Bere beste lan nabarmenetako batzuk Colégio Estadual do Paraná eta Curitibako Unibertsitateko Ikaslearen Etxea (CEU) izan ziren.
Gobernuan ezarri ondoren, 1950eko eta 1960ko hamarkaden artean bidaiatzeari ekin zion. 1958an Domingos Nascimento Sobrinho maiorra hil zen, eta testamentuan onuradunetako bat bezala izendatu zuen.
1961ean Octávio Ianni soziologoak Metamorfoses do escravo ikerketa egiteko elkarrizketatu zuen, UNESCOk finantzatua. 1962an estatuko funtzionario gisa erretiroa hartu zuen, Ney Braga gobernadoreak dekretu bidez aitortu zuen ingeniari gisa egindako ibilbidea, eta epaile baten soldataren pareko etekinak eman zizkion.

### Heriotza eta legatua

1981ean hilda aurkitu zuten Curitiba erdialdeko Lido eraikinean, bihotzekoak jota. Ezkongabe hil zen, seme-alabarik gabe eta hurbileko seniderik gabe, eta haren gorpua aurkitu aurretik denbora asko pasatu zen. Diario Popularrak kamisola altxatuz erretratatu zuen, ezezagun hutsa balitz bezala, eta Paranako Ingeniaritza Institutuko kideen haserrea eragin zuen. Horren ondoren, hainbat artikulu agertu ziren prentsan, merezimenduak nabarmentzeko eta hainbat omenaldi jaso zituen. 1988an, kale bat bataiatu zuten Vila Oficinas herrian, Cajuru auzoan, haren omenez, eta haren izena Emakume Aitzindariaren Oroimenezkoan (Memorial à Mulher Pioneira) inskribatu zuten. Soroptimisten klubak eraiki zuen, Enedina kide izan zen giza eskubideen defentsan aritzen zen nazioarteko erakunde batek.
2006an, Maringâ-n Institutu bat sortu eta bere omenez izendatu zuten Instituto de Mulheres Negras Enedina Alves Marques.
2014an, Interneteko kanpaina batek sustatu zuen Teixeira Soares Eraikina, ex-RFFSA, UFPRk eskuratua, haren omenez bataiatzea. Aldi berean, Sandro Luís Fernandes historialariak eta Paulo Munhoz zinemagileak ikerketa bat hasi zuten, Enedinaren bizitzari buruzko dokumental bat egiteko. Proiektu hori A Engenheira izenekoa zen, eta 2015era arte geldirik egon zen, inbertsio faltagatik.
2023ko urtarrilaren 13an, Google Doodle-k Enedina Alves Marques ingeniari brasildarraren 110. urtebetetzea ospatu zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 (Portugesez) Fernandes, José Carlos. «Conheça a história da engenheira Enedina Alves Marques» Gazeta do Povo (Noiz kontsultatua: 2023-01-16).
* 1 2 3 (Portugesez) jcfernandes@gazetadopovo.com.br. «Negra Enedina, a engenheira» Gazeta do Povo (Noiz kontsultatua: 2023-01-16).
* 1 2 (Portugesez) Santana, Jorge Luiz. (2011). «Enedina Alves Marques: A Trajetória da Primeira Engenheira do Sul do País na Faculdade de Engenharia Do Paraná (1940-1945).» Revista Vernáculo (28) doi:10.5380/rv.v0i28.33232. ISSN 2317-4021. (Noiz kontsultatua: 2023-01-16).
* ↑ (Portugesez) Fernandes, José Carlos. «Conheça a história da engenheira Enedina Alves Marques» Gazeta do Povo (Noiz kontsultatua: 2023-01-16).
* ↑ (Ingelesez) Desk, OV Digital. (2023-01-13). «13 January: Google Doodle Celebrates Enedina Alves Marques» Observer Voice (Noiz kontsultatua: 2023-01-16).

## Kanpo estekak

* Enedina Alves Marques Mulheres da Ciência-n
* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Enedina Alves Marques» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q21290119
* Multimedia: Enedina Alves Marques / Q21290119