OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Carrascal del Obispo

Carrascal del Obispo Salamancako udalerria da.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 240 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
* Datuak: Q1640566
* Multimedia: Carrascal del Obispo / Q1640566
# Ander Iturriotz

Ander Iturriotz Lauzirika (Ordizia, Gipuzkoa, 1961eko urtarrilaren 31) euskal idazlea eta Soziologiako doktorea da. EHUn irakaslea da. Telebistan zein irratian agertu da hainbatetan, analista politikotzat. 2010eko otsailetik Euskal Idazleen Elkarteko lehendakaria da.

## Lanak
### Narrazioa

* Birundak (ele laburra) (1982, Haranburu)

### Nobela

* Goierri. I. Berrogei ta hiru heiagora (1983, Haranburu)
* Goierri. II. Odolezko oskaisto denero (1983, Haranburu)

### Saiakera

* Boterea gizarte homerikoan (2002, Utriusque Vasconiae)
* Giza abere heroikoa kultura homerikoan (2006, Jakin)
* Lehen filosofia Heladen (2007, Jakin)

### Poesia

* Mugaren ariketa (2002, Elkar)

## Kanpo loturak

* Ander Iturriotz literaturaren zubitegian
| Euskal idazleak | Artikulu hau euskal idazle bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
* Datuak: Q12253473
# Mauro Aranbarri

Mauro Wilney Arambarri Rosa (Salto, Uruguai, 1995eko irailaren 30a-) euskal herritar jatorriko futbolari uruguitarra da.

## Biografia

Bere birraitona bizkaitarra Uruguaira erbesteratu zen. Erdilari lanetan aritzen da. Getaferen kapitaina da gaur egun.

## Kirol Ibilbidea

2024ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Conference League | Conference League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Defensor Sporting | 1. | 2013/14 | 12 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 12 | 0 |
| Defensor Sporting | 1. | 2014/15 | 19 | 1 | - | - | 0 | 0 | - | - | | | - | - | 19 | 1 |
| Defensor Sporting | 1. | 2015/16 | 13 | 0 | - | - | - | - | 8 | 0 | | | - | - | 21 | 0 |
| Defensor Sporting | Denera | Denera | 44 | 1 | - | - | 0 | 0 | 8 | 0 | | | - | - | 52 | 1 |
| Girondins B | CF | 2015/16 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 1 | 0 |
| Girondins B | CF2 | 2016/17 | 5 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 5 | 0 |
| Girondins B | Denera | Denera | 6 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 6 | 0 |
| Girondins | L1 | 2015/16 | 5 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 5 | 0 |
| Girondins | L1 | 2016/17 | 4 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 6 | 0 |
| Girondins | L1 | 2017/18 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 1 | 0 | | | - | - | 1 | 0 |
| Girondins | Denera | Denera | 9 | 0 | 2 | 0 | - | - | 1 | 0 | - | - | - | - | 12 | 0 |
| Getafe | 1. | 2017/18 | 27 | 1 | 2 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 29 | 1 |
| Getafe | 1. | 2018/19 | 33 | 1 | 3 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 36 | 1 |
| Getafe | 1. | 2019/20 | 35 | 1 | 1 | 0 | - | - | 6 | 0 | - | - | - | - | 42 | 1 |
| Getafe | 1. | 2020/21 | 34 | 3 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 35 | 3 |
| Getafe | 1. | 2021/22 | 31 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 31 | 0 |
| Getafe | 1. | 2022/23 | 13 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 13 | 0 |
| Getafe | 1. | 2023/24 | 7 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 7 | 0 |
| Getafe | 1. | 2024/25 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Getafe | Denera | Denera | 180 | 6 | 7 | 0 | - | - | 6 | 0 | - | - | - | - | 193 | 6 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 239 | 7 | 9 | 0 | 0 | 0 | 15 | 0 | - | - | - | - | 263 | 7 |

## Erreferentziak

* ↑ Abizena Arambarri idaztea, euskal herritar horren aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, Aranbarri onartu du deitura horren grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia
* ↑ «Cuesta dar al Getafe el mérito que se merece, somos un verdadero equipo»

## Kanpo estekak

* Fitxa
* Datuak: Q17124713
* Multimedia: Mauro Arambarri / Q17124713
# Hiruak bat (aldizkaria)

Hiruak Bat Lyoneko Euskal Etxeak, Marseillako Euskal Etxeak eta Montpellierreko Euskal Etxeak elkarrekin ateratzen duten buletina da. Lehenengo zenbakia 2022ko martxoan plazaratu zen.

## Edukia

Euskal kulturaren gaiak jorratzen ditu: mitologia, sukaldaritza, kirola, euskara ikasteko lezioak... Gehien batean frantsesez argitaratzen da nahiz eta elementu batzuk euskaraz argitaratu.

## Erredakzio taldea

Erredakziokide dauzka: Maiana Betelu, Txomin Bernard, Francky Etchegorry, Romain Kukla, Xantal Lamarque, Jacques Lesca, Isabelle Mendy eta Fernando Zabalza; emaila, hiruakbat@marseillako-euskaletxea.com. Ateratako azkeneko zenbakia 8.a dute eta 2024ko agorrilari dagokio.

## Erreferentziak

* ↑ https://marseillako-euskaletxea.com/page/3/
* ↑ https://www.euskalkultura.eus/euskara/albisteak/diasporako-hiru-buletinen-azken-zenbakiak-frantziako-hiruak-bat-venezuelako-jazoera-eta-txileko-berriketari

## Kanpo estekak

* Aldizkariaren zenbaki guztiak.
* Datuak: Q129409276
# Athol Fugard

Athol Fugard (Middelburg, 1932ko ekainaren 11 – Stellenbosch, 2025eko martxoaren 8a) hegoafrikar antzerkigile, eleberrigile, aktore eta zinema zuzendaria izan zen.
Lurmutur Probintzian jaio zen eta bost urte zituenetik Port Elizabethen bizi izan zen. Filosofia eta antropologia soziala ikasi zituen Lurmutur Hirian, baina 1953an ikasketak utzi zituen graduatu baino hilabete batzuk lehenago.
Orduan, lagun batekin joan zen Afrikako iparraldera, eta hurrengo bi urteak Asiako ekialdean itsasontzi batean eman zituen. Garai hartan hasi zen idazten. 1956an Sheila Frugardekin ezkondu zen.
1958an, arraza anitzeko antzerki bat antolatu zuen, eta berak idatzi, zuzendu eta antzeztu zuen. Apartheid sistemaren aurkari bihurtu zen eta zurientzako antzoki bakar bat ezartzen zuen sisteman parte hartzeari uko egin zion. 1960ko hamarkadan The Serpent Players aktore taldea sortu zuen. Hogeita hamar antzezlan baino gehiago idatzi zituen eta Hegoafrikako antzerkigile garrantzitsuentzat jotzen dute
Antzerkian eta zineman aktore, ekoizle, gidoilari eta zuzendari ere izan zen. Oscar saria irabazi zuen bere eleberri batetik egokitutako Tsotsi filmaren gidoiagatik.

## Antzezlanak

* Klaas and the Devil (1956)
* The Cell (1957)
* No-Good Friday (1958)
* Non-Gogo (1959)
* Blood Knot (1961)
* Hello and Goodbye (1965)
* The Coat (1966)
* People Are Living There (1968)
* The Last Bus (1969)
* Boesman and Lena (1969)
* Friday's Bread on Monday (1970)
* Sizwe Banzi Is Dead (1972)
* The Island (1972)
* Statements After an Arrest Under the Immorality Act (1972)
* Dimetos (1975)
* Orestes (1978)
* A Lesson from Aloes (1978)
* The Drummer (1980)
* "Master Harold"...and the Boys (1982)
* The Road to Mecca (1984)
* A Place with the Pigs: a personal parable (1987)
* My Children! My Africa! (1989)
* My Life (1992)
* Playland (1993)
* Valley Song (1996)
* The Captain's Tiger: a memoir for the stage (1997)
* Sorrows and Rejoicings (2001)
* Exits and Entrances (2004)
* Booitjie and the Oubaas (2006)
* Victory (2007)
* Coming Home (2009)
* Have You Seen Us (2009)
* The Train Driver (2010)
* The Shadow of the Hummingbird (2014)
* The Painted Rocks at Revolver Creek (2016)
* Concerning the Life of Babyboy Kleintjies (2022) (Paula Fourierekin)

## Filmografia

* Boesman and Lena (1974), Boesman
* The Guest: An Episode in the Life of Eugene Marais (1977), Eugène Marais
* Meetings with Remarkable Men (1979), Professor Skridlov
* Marigolds in August (1980), Paulus Olifant
* Gandhi (1982), Jan Smuts jenerala
* The Killing Fields (1984), Doctor Sundesval
* The Road to Mecca (1991), Reverend Marius Byleveld

## Kanpo estekak

* Datuak: Q601307
* Multimedia: Athol Fugard / Q601307
# Naiara Díez

Naiara Díez Fernández (Altsasu, Nafarroa, 1987ko urtarrilaren 29a) nafar saskibaloi-jokalari ohia da, hegaleko postuan jokatzen duena.

## Biografia

Hamabost urteko kirol ibilbidea osatu zuen Diezek gorengo mailan. 2006-2007ko denboraldian egin zuen debuta, Mann Filter Zaragozan. Hiru denboraldi egin zituen han, eta, ondoren, Iruñeko Obenasarekin fitxatu zuen. Etxera itzuli zen. Hiru sasoi egin zituen han ere; Bigarren Mailan lehena, eta Espainiako Ohorezko Mailan beste biak. Talde nafarra onenen artean egon zen, eta Ligako kanporaketetarako eta Espainiako Koparako sailkatu zen, diru arazoen ondorioz desegin zen arte. Orduan iritsi zen Gernikara, 2012-2013ko denboraldian. Guztira 385 partida jokatu ditu gorengo mailan, 6.000 minutu baino gehiago. Estudiantesen aurka jokatu zuen azken partida, 2021eko otsailaren 14an. 53-64 irabazi zuen Gernikak. Diezek sei minutu jokatu zuen, eta sei puntu sartu.

## Kirol-ibilbidea

* 2006 - 2009: Basket Zaragoza
* 2009 - 2013: Unión Navarra Basket
* 2013 - 2021: Gernika Kirol Elkartea Saskibaloia

## Erreferentziak

* ↑ «Naiara Diezen Gernika Lointek, Erreginaren Kopan» Guaixe 2017-02-09 (Noiz kontsultatua: 2017-05-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) Espainiako Saskibaloi Federazioa. Naiara Diezen emaitzak eta estatistikak. (Noiz kontsultatua: 2017-05-29).
* ↑ Arratibel Gascon, Ainara. (2021-03-11). «Naiara Diezek agur esan du, eskertuta» Berria CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* Datuak: Q30088459
# Rapsoda

Rapsoda (antzinako grezieraz: ῥαψῳδός, rhapsōdos) Antzinako Grezian, poema epikoak eta bereziki Homerorenak kantatuz herriz herri zebilen kantari profesionala, batzuetan liraz lagundurik kantatzen zuena. Poema epikoek belaunaldiz belaunaldi bizirik iraun zuten rapsodei esker, eta, esan ohi denez, haien ondoren, K.a. VIII. mendearen bigarren erdialdean alfabeto-idazkera asmatu zenean, Homeroren poemak idatziz finkatu ziren gaur egun ezagutzen diren bezala.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Platon (2001): Ion, Donostia, Jakin. ISBN 84-95234-11-4
* Iturriotz, Ander (2006): Giza abere heroikoa kultura homerikoan, Donostia, Jakin. ISBN 84-95234-29-7

## Kanpo estekak

* Datuak: Q936371
# Unified Modeling Language

UML edo Unified Modeling Language (Modelaketarako lengoaia bateratua) sistemak zehaztu, diseinatu eta eraikitzeko lengoaia da, printzipioz objektuei orientatutako programaziorako prestatuta dagoena.
UML aplikazio baten garapen fase guztiak modelatzeko lengoaia homogeneo bat definitzen saiatzen da, bezeroaren zehaztapenetatik hasita programatzailearen diseinu xehera arte.
Rationalen definizioaren arabera, programazioan oinarritutako sistema baten alde ezberdinak zehaztu, eraiki, bistaratu eta dokumentatzeko sortu zen. Ondoren, informatika esparrutik at, negozio bateko prozesuak definitzeko ere erabili izan da ekonomia alorrean. Lengoaia grafikoa eta ulerterraza izatea ditu abantaila nagusi.

## Diagramak

UML 2.0 zehaztapenean 13 diagrama mota existitzen dira:
* Egitura diagramak (Structure diagrams):
** Klaseen diagrama (Class diagram)
** Osagaien diagrama (Component diagram)
** Objektuen diagrama (Object diagram)
** Egitura diagrama (Composite structure diagram)
** Zabaltze diagrama (Deployment diagram)
** Paketeen diagrama (Package diagram)
* Funtzionamendu diagramak (Behavior diagrams):
** Ekintza diagrama (Activity diagram)
** Erabilpen kasuen diagrama (Use Case diagram)
** Egoeren diagrama (State Machine diagram)
* Interakzio diagramak (Interaction diagrams):
** Sekuentzien diagrama (Sequence diagram)
** Kolaborazioa (Collaboration) (UML 1.x)/ Komunikazio diagrama (Communication diagram) (UML 2.0)
** Interakzio ikuspegien diagrama (Interaction overview diagram) (UML 2.0)
** Denboren diagrama (Timing diagram) (UML 2.0)

## Ikus, gainera

* UML profilak

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) UML Resource Page
* (Ingelesez) UML Jokes
* Datuak: Q169411
* Multimedia: UML / Q169411
# Aedo

Aedoak (antzinako grekeraz, ἀοιδός, aoidós «kantore») antzinako Grezian, epopeiak musika-tresna batekin (zitara edo beste hari-tresna tipiko batzuekin) abesten zituzten artistak ziren. Rapsoda berantiarragoetatik bereizten ziren, beren obrak konposatzen zituztelako; gainera, rapsodek ez dute zitara jotzen, baizik eta makila bat eskuan dutela poemaren erritmoa markatzen dute, eta ez dute kantuan errezitatzen, tarteka ahotsa altxatuz baizik. Aedoak zeltar bardoen parekoak izan ziren gutxi gorabehera.
Aedo guztietan ospetsuena Homero da. Odisean bi aedo agertzen dira: ezagunena Demodoko, Altzinooren gortean abesten duena, eta Femio, Itakako gortekoa. Bi pertsonaia horiek informazioa ematen dute aedoaren lanbideari buruz, oturuntza batean bildutako aristokraten bilkura baten aurrean abesten baitzuen. Oso gai ezagunen bilduma zabal baten artean aukeratzen zuen, Troiako Gerra kasu. Pasarte bat aukeratzen zuen, baina jendeak maiz eskatzen zion gai bat edo beste. Sarritan, aedoak bere kantua proemio batekin hasten zuen, hau da, epopeia nagusiaren preludio gisa balio zuen kantu labur batekin. Himno homerikoak poema horien bilduma bat dira.

## Erreferentziak

* Iturriotz, Ander (2006): Giza abere heroikoa kultura homerikoan, Donostia, Jakin. ISBN 84-95234-29-7

## Kanpo estekak

* Datuak: Q794686
* Multimedia: Aoidos / Q794686
# Hesiodo

Hesiodo (grezieraz Ἡσίοδος, Hêsíodos, latinez Hesiodus) poeta greziarra zen, Homeroren ondoren poeta heleniar zaharrenetakoa. Tradizioak dioenez gizon antihomerista izan zen.
Hesiodoren kronologiak arazoak sortarazten zizkien grekoei ere, baina ikerlari gehienek K.a. VIII. mendearen erdialdetik VII. mendearen hasierara kokatzen dute.
Hesiodoren garaia arkaikoa dugu, estatu aristokratikoa finkaturik dago eta magistraturak nobleziarentzat dira, kontseiluan arkonte-ohiak daude eta asanbladan hiritar lurjabeek hartzen dute parte. Polisaren sendotzearen garaia da, han hiritarrak eta nekazariak daude, isonomia ideala praktikan jarriz agoran daude boterea eta autoritatea. Kultura, idazkerari esker, gehiagoren eskura dago, eta legeak hiritar guztien berdintasuna lortzeko balio badute dira baliagarriak. Ikuspuntu kontrajarriak badaude erregeak edo nobleen kontseiluak justua denaren iritzia bota behar dute eta prozesua jarraitzen duten hiritarrek bat zein bestea oihuen bidez defendatuko. Hesiodo horrelako polis baten bizi da, nobleziak gobernatuta, oraindik ez dago legerik, baina badira nomoi-ak (nomoi), zuzena zer den edo ez erabakitzeko oinarritzat balio duten ohitura finkoak. Horregatik dio Hesiodok ez duela indartsuaren legeak agindu behar, gizakia animaliengandik bereizten duena justizia (dike) delako.
Homeroren inguruan dagoen ilunpearen aurrean, Hesiodoren lanetan bere bizitzari buruzko zenbait datu azaltzen dira. Bere aita nekazaria eta abeltzaina zen Askra herrixkan, Beozian, Helikoneko Musen ohorez jaialdiak egiten ziren gurtza gunean. Hesiodo ere hemen jaio eta nekazari izan zen, eta baita rapsoda ere. Poetak behin bakarrik gurutzatu zuen itsasoa Anfidamanteren ohorezko hileta jokoetan parte hartzeko; han, legendak dioenez, Homero bera garaitu zuen eta saria irabazi.
Aita hiltzerakoan, jaraunspenaren banaketak bere anaia Persesekin haserretu zuen. Egoera gogor honek bultzatu zuen Lanak eta egunak idaztera, eta lana eta justizia giza bizitzarako oinarrizkoak direla aldarrikatzera.
Hesiodok lanari kantatzen dio justizia lortzeko. Handik aurrera lanari buruzko bi iritzi kontrajarri zabalduko dira: gizakiaren esentzia bera dela dioena (gizarte industrial eta landatarra) eta zitala eta esklaboen betebeharra dela dioena (aristokrazia).
Teogoniaren idazlea dela, unibertsoaren eta jainkoen genealogia azaltzen duena.
Gaur egungo adituek bere poesia Homerorenaren guztiz kontrakoa dela esaten dute. Homeroren obrekin batera kultura grekoaren oinarria sortu zuten.

## Idazkiak

Lan oso hauek iritsi dira:
* Teogonia
* Heraklesen ezkutua
* Lanak eta egunak
Zatika iritsi dira:
* Eoiae handiak (agian Teogonia lanaren jarraipena)
* Zeixen ezteiak
* Melanpodia
* Piritooren jeistea
* Lan handiak
* Ornitomantzia

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 76. araua
* ↑ «Hesiod, Works and Days, line 654-660» www.perseus.tufts.edu (Noiz kontsultatua: 2021-12-30).

## Bibliografia

* Iturriotz, Ander (2006): Giza abere heroikoa kultura homerikoan, Donostia, Jakin. ISBN 84-95234-29-7
# Jon Arretxe

    Artikulu hau idazleari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ion Arretxe».
Jon Arretxe Perez (Basauri, Bizkaia, 1963ko ekainaren 4a) euskal idazlea da. Bere herrian egin zituen lehen ikasketak, eta unibertsitatean matrikulatu zen Deustuko Filologia Fakultatean. Lizentzia lortu zuen, bai eta doktore gradua ere, Basauriko euskara tesiari esker, non Basauriko azken belaunaldi euskaldun zaharraren hizkera idatzia batu baitzuen. Gero, Gorputz Hezkuntzako ikasketak ere egin zituen, eta unibertsitatean irakasle ibili zen. Piano eta kantu ikasketak ere egin zituen, Bilboko eta Gasteizko kontserbatorioetan. Gogoko du kirola egitea eta bidaiatzea.
Arbizun bizi da, Nafarroa Garaiko Sakana haranean, Gasteiztik, Iruñetik eta Donostiatik erdibidean. Idazteaz gain, bere bidaia eta liburuei buruzko hitzaldiak ematen. Opera abeslari gisa ere ibiltzen da, koruetan eta bakarlari gisa.

## Lanak
### Narrazioa

* Oroituz (1998, Elkarrekin)
* Ostegunak (1997, Elkarrik)
* Ostiralak (1999, Elkarrekin)
* Zazpi kolore (2000, Elkarrekin)
* Larunbatak (2001, Elkarrekin)
* Sustrai Beltzak (2006, Elea)

### Nobela

* Urrezko triangelua (2001, Elkar)
* Manila konexioa (2003, Elkar)
* Kleopatra (2005, Elkar)
* Morto Vivace (2007, Elkar)
* Fatum (2008, Elkar)
* Tangerreko ametsak (2011, Erein)
* Xahmaran (2012, Erein)
* 19 kamera (2012, Erein)
* 612 euro (2013, Erein)
* Hutsaren itzalak (2014, Erein), 240 or. ISBN: 978-84-9746-889-3
* Beti iparralderantz (2014, Erein)
* Estolda jolasak (2015, Erein)
* Sator lokatzak (2016, Erein)
* Arrutiren banda (2017, Erein)
* Ez erran deus (2019, Erein)
* Mesfidatu hitzez (2019, Erein)
* Dortokaren begirada (2021, Erein)
* Lyrica garaia (2022, Erein)
* Musker amarruak (2023, Erein)
* Zenbaki gorriak (2024, Erein)

### Saiakera

* Basauriko euskara (1994, Basauriko Udala)

### Haur eta gazte literatura

* Harresi handirantz (1997, Alfaguara-Zubia)
* Hakuna matata (liburua) (2000, Labayru)
* Lurraren taupadak (2001, Alfaguara-Zubia)
* Beti iparralderantz (2014, Erein]

### Bidaiak

* Tubabu (1994, Elkar)
* Tuparen seme alabak (1997, Elkar)
* Ekialdeko mamuak (2002, Elkar)
* Griot (2004, Elkar)

### Biografia

* Txomin Agirre (1992, Eusko Jaurlaritza)

## Erreferentziak

* 1 2 «Jon Arretxe Perez» Euskal Idazleen Elkartea. Idazleak (Noiz kontsultatua: 2018-05-04).
* ↑ (Gaztelaniaz) Sierra, Elena.. «Las hojas que nos trae el otoño» El Correo: 52..
* ↑ Diaz, Martxelo. (2022). «Toure berriro San Frantziskora dakar Jon Arretxek ‘Lyrica garaia’-n» Naiz (Noiz kontsultatua: 2023-12-17).
* ↑ Ugarte Irizar, Itziar. (2023). «'Musker amarruak' plazaratu du Jon Arretxek» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-12-17).

## Ikus, gainera

* Bilbo Handiko idazleak

## Kanpo estekak

* «Jon Arretxe» Literaturaren Zubitegian
* Jon Arretxeren webgunea
* «Jon Arretxe» Euskal Literaturaren Hiztegian
* Zuriñe VELEZ DE MENDIZABAL ETXABE: «Jon Arretxe (idazlea): “Bidaiatzerakoan, lekuko errealitateaz jabetzeak idazten laguntzen dit”», Euskonews Gaztea, 150. zenbakia.
* Datuak: Q12260501
* Multimedia: Jon Arretxe / Q12260501
# Pate (uhartea)

Pate (Paté) (swahiliz ˈpate ahoskatua) Kenya estatuan barne eta Somaliatik gertu dagoen uharte bat da, Lamu uhartediaren parte dena. Uhartediko uharterik handiena da.
VII. mendetik aurrera, Pate uhartea arabiarren kolonizazioan okupatutako lehen tokietako bat izan zen.
Garraio publikoaz zenbait minibus - matatu deituak- arduratzen dira. Uharteko administrazio-zentroa, polizia-geltokiaren ondoan, Fazan dago.
Txinatarrek uharte hauetan komertziatzen ibili ziren XV. mendearen inguruan. Ondorioz zenbait aztarna aurkitu da: portzelana antzeko objtuak, hilerri bat, herri baten aztarnak. Dena dela, deigarriena pertsona askoren itxura txinatarra da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Kenya's Taxi Vans Are Packed and Perilous» New York Times 1988/04/24.
* ↑ Frank Viviano: "China's Great Armada, Admiral Zheng He". NATIONAL GEOGRAPHIC. Retrieved September 29, 2011.
# Lamu uhartedia

Lamu uhartedia Kenya estatuan barne eta Somaliatik gertu dagoen uharte multzo bat da, Indiako ozeanoan. Uharte horien artean ezagunena Lamu da, Gizateriaren Ondare izendatua. Beste uharteak Pate, Manda, Kiwayu eta Toto Manda dira. Kiwayun Kiunga Itsas Erreserba Naturala dago. Mandan aireportu txiki bat dago.
Uharte hauetan aztarna arkeologiko interesgarriak daude, bereziki swahili kulturaren elementuak, esaterako Takwa eta Manda, Manda uhartean, Shanga Paten eta Shela Lamun. Uharteak, bestetik, mangladiz inguratuta daude eta aztarna arkeologiko horietara ailegatzeko itsasotik mangladien bitartez heldu behar da.
Txinatarrek uharte hauetan komertziatzen ibili ziren XV. mendearen inguruan. Ondorioz zenbait aztarna aurkitu da: portzelana antzeko objtuak, hilerri bat, herri baten aztarnak. Dena dela, deigarriena pertsona askoren itxura txinatarra da.

## Erreferentziak

* ↑ Frank Viviano: "China's Great Armada, Admiral Zheng He". NATIONAL GEOGRAPHIC. Retrieved September 29, 2011.

## Bibliografia

* Allen, James de Vere: Lamu, with an appendix on Archaeological finds from the region of Lamu by H. Neville Chittick. Nairobi: Kenya National Museums.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q618573
* Multimedia: Lamu Archipelago / Q618573
# Lamu

Lamu hiria Kenyako Lamu uhartean dagoen herri txiki bat da. Lamu uhartea halaber izen bereko artxipelagoan dago kokatuta, Indiako ozeanoan. Hiri hau Gizateriaren Ondare izendatua da. Gaur egun Lamu polemikaren erdian dago inguruan Txinak eta Kenyako Gobernuak egin nahi duten portu erraldoiaren erruz, Afrika ekialdeko handiena.

## Historia

Lamu jarraian bizirik egon den Kenyako hiri zaharrena da eta Afrikako ekialdearen kostaldean aurreneko swahilien hiria da. Hiriaren inguruko aurreko testigantza 1441koa da; urte horretan Abu-al-Mahasini bidaiari arabiarrak Lamuri buruzko informazioa jaso zuen. Urte horietako tradizioen arabera garai hartan, urperatze baten ondorioz, txinatarren populazio bat bizi izan zen uharte horietan. Egin diren DNA probek eta aurkitutako aztarna batzuek hori baieztatu dute. Gaur egun, oraindik orain, bertako poluzioan hazpegi txinatarrak ikus daitezke. 1506an portugaldarrek uhartea konkistatu zuten. Urte horietan Lamuk garrantzi handia izan zuen Indiako ozeanoaren komertzio sareetan.

## Arkitektura

Koral harriaz eta mangladien egurrez eraikita hiriak XIX. mendeko herri arabiar baten antolaketa du: kale estuak, barruko patioak... Uharte osoan errepiderik ez dago eta garraio lanak astoak erabiliz egiten dira. Astoa Lamuko ikur bat da. Lamuko Museoa oso ospetsua da. Gaur egun bertako gazteluan dago kokatuta. Hirian 40 meskita daude.

## Ekonomia

Lamuren boterea esklaboen merkatuaren gainean eraiki zen. Animalien maskorrak, bestetik, adarrak, bolia, egurra izan ziren beste garaietako komertzio gaiak baina gaur egun guztiek garrantzia galdu dute. Horren ordez artxipelago osoan turismoak indar handia hartu du.

## Klima

Datu klimatikoak (Lamu) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 30.9 | 31.3 | 32.1 | 31.1 | 29.0 | 28.0 | 27.4 | 27.5 | 28.3 | 29.5 | 30.8 | 31.2 | 29.8 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 24.5 | 24.7 | 25.5 | 25.6 | 24.5 | 23.7 | 23.2 | 23.1 | 23.5 | 24.3 | 24.6 | 24.6 | 24.3 |
| Euria (mm) | 6 | 4 | 25 | 130 | 329 | 164 | 75 | 40 | 39 | 40 | 39 | 28 | 919 |
| Euri egunak (≥ 1 mm) | 1 | 1 | 3 | 10 | 15 | 15 | 11 | 8 | 7 | 5 | 6 | 3 | 85 |
| Iturria: World Meteorological Organization ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ www.nytimes.com
* ↑ ke.china-embassy.org
* ↑ (Ingelesez) World Meteorological Organization. World Weather Information Service – Lamu. .

## Bibliografia

* (Gaztelaniaz) Javier Martínez Reverte eta Dennis Lakin: Destino Keia. Madril: Anaya Touring, 1993. ISBN 84-207-4906-0.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Lamuren gida turistikoa
* (Ingelesez) Lamuren inguruko informazioa
* Datuak: Q272799
* Multimedia: Lamu / Q272799