# Muñagorriren bertsoak

Muñagorriren bertsoak egile ezezaguneko bertso sorta bat da, 1838an Gipuzkoan argitaratu zena, Lehen Karlistaldiaren azken aldian. Jatorrian 20 bertso baziren ere, bertsiorik ezagunena Benito Lertxundik abestutakoa da, lehenbiziko seiak hartzen dituena.

## Historia

Jose Antonio Muñagorri 1794an jaio zen Gipuzkoako Berastegi herrian. 1833an, Lehen Karlistaldia hasi zelarik, karlisten aldekoa izan zen. Baina Zumalakarregi hiltzean, eta karlisten garaipena ezinezkoa zela ikustean, irtenbide baten bila aritu zen gerrarekin amaitzeko. Donostian lagun liberal batzuekin bildu zen, eta haiekin batera gerrari amaiera emateko agertoki berria prestatu zuen: Bakea eta Foruak. Alegia, karlisten errendizioa euskal sistema foralaren iraupenaren truke.
Bakea eta Foruak aldarria 1838ko apirilaren 19an plazaratu zuen Berastegin. Haren helburua bakea lortzea zen, gerra luzatzeak ezer onik ekarriko ez zuelako, heriotza eta miseria, besterik ez. Mezu hori zabaltzeko bertsoak erabili zituen Muñagorrik. Haren ideiak defendatzen zituzten bertsoak ahoz aho hedatu ziren eta laster arras ospetsuak egin ziren bai liberalen eta bai karlisten artean.

## Bertsoak

Muñagorriren bertsoak Francisque Michelek argitaratu zituen, 1857ko Le Pays Basque liburuan. 20 zortziko txiki ziren, eta bertso paperaren batetik kopiatu izanen zituela uste da. 1976an, Antonio Maria Labaienek gerra denborako bertso paperaren facsímil bat argitaratu zuen, lehenbiziko sei bertsoekin. Benito Lertxundik 1981ko Altabizkar/Itzaltzuko bardoari diskoan plazaratu zuen bertsioak oso onarpen ona izan zuen Euskal Herria osoan. Lehenbiziko sei bertsoak erabili zituen, berak sortutako doinuarekin.
1) Muñagorrik diona bere proklamian, gerrak ondatzen gaitu bostgarren urtian; igaz jarrikan Carlos Madrilko bidian, bultza zuten atzera, gerra bere oñian.
2) Agintari onenak preso daduzkate; euskalduna izatia du bakoitzak kalte. Tejeiro ta Maroto guzien alkate: Zer gizon oyetatik espera gentzake.
3) Carlos agertu ezkero probintzi auetan, beti bizi gerade neke ta penetan. Naiz kendu guk deguna beinere ezer eman; Bost negar egiteko, nunbait jaio giñan.
4) Semiak soldadu ta preso gurasuak, ezin pagaturikan kontribuzyuak. Trintxera lanetara gainiera auzuak. Dolorezkoak dira gaur gure pausuak.
5) Kordoiz inguraturik kostatik Ebrora, trabaz gaude josirik bera eta gora. Atzenikan frantsesak itxi du frontera. Gerrak ez dakar onik Iñundik iñora.
6) Atiak itxi eta ogia garesti; artua ari da igotzen poliki; dirua ezkutatzen da egunero emendik. Nola bizi garen bada, arritutzen naiz ni.
Gainerako 14 bertsoak hauek dira:
7) Bost urte badijuaz ta nekian beti, ia bear dítugu begiak idiki; karlistak Ebroz gora motel eta gutxi, aien esperantzetan ez gaitezen bizi.
8) Ainbeste odol ixurtze ez da doloria? Il da probintzi auetan gaztien loria; Patria defenditzea litzake onoria, anaia anaien kontra txit gauza tristia.
9) Oraiñ sei eun urte gutxi gora bera, Gaztelako reinura unituak gera; Gaztelan zein buru dan ura guk artzera, fueroak gordezkero, egin zan papera.
10) Disputarikan bada zeiñentzat korua, erabaki bear da Gaztelan pleitua; errege edo erregiña gure deretxua, beti gorde digula garbiro fuerua.
11) Zertan sartu gerrara juez iñorentzat? Madrilen da tronuba gaztelaubentzat; an koronatzen dena guztion burutzat, fueroa gordezkero ona da guretzat.
12) Adiskide maiteak, ona klaro gauza: bakarrikan fueroak dira gure kausa; aiek defenditzeko deretxua dauka probintziko semiak, ori eziñ uka.
13) Relijio santuan guk elkar arturik, ez du gure artean izango kalterik; len bezela egiñikan gure funtzioak, elizetan sermoiak ta prozesioak.
14) Zori onez berentzat, gure aurrekoak beti gorde zituzten leialki fueroak; urtero mudaturikan diputazioak, Juntan ematen ziran orduban kontuak.
15) Etzan lapur famarik diputazioan, ez da beste soñurik oraingo denboran; deitu gabe Juntarik, illunpe moduban, artu eman garbirik ez oi da munduban.
16) Juntak eta apaizak elkar artu ezkero, noren beldur gera gu ez orain ta ez gero? Gerrak idiki ditu guztion begiak unitzeko, ez bagaude burutik jausiak.
17) Legea autsi ezkero bizi gera penaz, legea osa dezagun laster eta benaz; pakea etorriko da ondoren txit erraz, Muñagorrik diona, kontentuz ta pozaz.
18) Muñagorri, zu zera, zu, zori onekua, bandera altxatu dezu gure bakekua. Potentzi ongilleak emanik besua, laister egingo degu bake ditxosua.
19) Probintziano gazte onorez betiak, bandera bakekora guazen guziak; soldadu, ofiziale, orobat jefiak, danak izango ditu gradu ta agintiak.
20) Potentzi indartsubak eman dute itza, egiteko bakiak prestuak dabiltza; probintziak bakean daduka bizitza, nork ez du bere amaren sendatu nai gaitza?

## Erreferentziak

* ↑ Muñagorriren bertsoak. badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-03-17).
* 1 2 Aurkenerena, Joseba. Muñagorri, bakea eta foruak. Zuzeu, 2020ko urriak 11, CC BY-SA 3.0, zuzeu.eus (Noiz kontsultatua: 2024-10-25).
* 1 2 Zavala, Antonio. Karlisten leenengo gerrateko bertsoak. Auspoa, 328–354 orrialdeak, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-10-25).
* ↑ Muñagorrik diona. bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2024-10-25).

## Ikus, gainera

* Bakea eta Foruak
* Foruen amaiera Hego Euskal Herrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12263968