OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Trần Thiện Khiêm

Trần Thiện Khiêm (ʈəŋ˨˩ tʰiəŋ˨˩˨ kʰim˧˧ ahoskatua; Saigon, 1925eko abenduaren 15a - San Jose, Kalifornia, 2021eko ekainaren 24a) hegovietnamdar militar eta politikaria izan zen. 1969tik 1975era Hego Vietnamgo lehen ministroa izan zen.
Vietnamgo Akademia Nazional Militarrean ikasi zuen eta Vietnamgo armadan aritu zen Bảo Đại enperadorearen erregimenean. Ameriketako Estatu Batuetan ikasketa militarrak zabaldu ondoren, Vietnamgo armadaren dibisio baten agintea jaso zuen.
1960ko azaroan Ngo Dinh Diem presidentearen alde jarri zen estatu-kolpe saiakera batean. Hala ere, Diem boteretik kendu zuen 1963ko azaroko estatu-kolpean parte hartu zuen. 1964ko urtarrilean, agintean zegoen Junta Militarraren aurkako beste estatu-kolpe batean parte hartu zuen.
Militarren arteko hilabete batzuetako barne borrokaren ondoren, Nguyễn Khánh nagusitu zen eta Trần Thiện Khiêm Estatu Batuetara bidali zuen enbaxadore gisa. Ameriketako Estatu Batuen ondoren, enbaxadore izan zen Taiwanen 1965etik 1968ra.
1968an Hego Vietnamera itzuli zen eta Barne ministro izendatu zuten. Lehen ministro izan zen 1969ko abuztuaren 22tik 1975eko apirilaren 5era. Estatu Batuetara erbesteratu zen komunistek Vietnamen boterea hartzean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1937110
* Multimedia: Trần Thiện Khiêm / Q1937110
# Azali Assoumani

Azali Assoumani (arabieraz: غزالي عثماني‎; Mitsoudjé, 1959ko urtarrilaren 1a) Komoreetako militar eta politikaria da.
Prestakuntza militarra izan zuen Marokoko Meknesko Errege Akademia Militarrean eta Parisko Gerra Eskolan. 1999an estatu-kolpe militar baten bidez iritsi zen agintera, eta 2001eko abenduan herrialdeko uharte bakoitzari autonomia ematen zion konstituzio berri bat onartu zuen. 2002an presidentetzarako hauteskundeak antolatu zituen eta estatuburu kargua utzi zuen hautagai izateko. Hauteskundeak irabazi ondoren, 2002ko maiatzean presidente karguaren zina egin zuen. Bere agintaldian, gatazkak izan ziren oposizioarekin, ez baitzuen konstituzioa bete uharteen autonomiari dagokionez. 2006an bere agintaldia amaitu zuen.
2016an berriro irabazi zituen presidentetzarako hauteskundeak, eta 2019an eta 2024an berriro hautatu zuten.
Afrikako Batasunako presidente ere izan zen 2023ko otsailetik 2024ko otsailera.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q515602
* Multimedia: Azali Assoumani / Q515602
# José María Achá

José María Achá Valiente edo José María de Achá y Valiente (Villa de Oropeza (Cochabamba), Espainiar Inperioa, 1810eko uztailaren 8a – Cochabamba, Boliviako Errepublika, 1868ko urtarrilaren 29a) Boliviako militar eta politikaria izan zen, 1861eko 4a maiatzetik Boliviako presidentea 1864ko abenduaren 28an erori zen arte.

## Biografia

José María de Achá Cochabamba hirian jaio zen 1810eko uztailaren 8an. Boliviako armadan sartu zen, garai hartan karrera militarra etorkizun handikoa baitzen. 1835ean parte hartu zuen Boliviako Peru Konfederazioaren guduetan eta 1841eko Peru eta Boliviaren arteko gerran. Ingaviko guduan ere borrokatu zen José Ballivián Segurola mariskalaren agindupean .
Bere bizitza politikoan, Achá José María Linares presidentearen gerra ministroa izan zen, 1861eko urtarrilaren 14an estatu kolpe baten bidez bota zutena, eta horren ostean Gobernuko Batzordea edo Triunbirato militarra ezarri zen, zeinaren parte zen Ruperto Fernández eta Manuel Antonio Sánchez jeneralekin batera. Batzorde horren eginkizun nagusia herrialdearen demokratizazio prozesua bizkortzea zen, batzar eratzaile bat deituz. Hau 1861eko maiatzaren 1ean ezarri zen eta maiatzaren 4an Achá aukeratu zuten Boliviako behin-behineko presidente gisa.

## Boliviako presidentea

Gobernua sartu bezain laster, Achá presidenteak amnistia orokorra aldarrikatu zuen 1861eko maiatzaren 6an errepublikatik kanpo zeuden politikoki jazarri guztientzat, haien aurkako prozedura judiziala mozteaz gain.

## Heriotza

José María de Achá bizitza pribatura erretiratu zen bere jaioterrian, Cochabamban, eta bertan hil zen 1868ko urtarrilaren 29an, 57 urte zituela. Cochabambako hilerri nagusian lurperatu zuten .

## Erreferentziak

* ↑ Copia archivada. .

## Kanpo estekak

* Biografia Biografiak eta Bizitzak
* Biografia Boliviako presidentetzaren orrialdean /
* Datuak: Q886251
* Multimedia: José María de Achá / Q886251
# Pedro Pablo Dartnell

Pedro Pablo Dartnell Encina (Linares, 1874ko abenduaren 24a - 1944ko irailaren 26a) Txileko militarra izan zen, 1925eko Gobernuko Juntako kidea. 1924 eta 1925 bitartean, Txileko Armadako ikuskatzaile nagusi izan zen.

## Biografia

Linares hirian jaio zen 1874an. Robert Loder Dartnell irlandarraren eta Carmen Encina Ibáñezen semea. 1885ean kadete gisa onartu zuten Eskola Militarrean. 1891ko Gerra Zibilean, bigarren teniente gisa aritu zen Ingeniarien armada-gorputzean, eta Kongresuko Armadan sartu zen. Concón eta Placillako borroketan parte hartu zuen. Urte berean, teniente izatera igo zen eta gero kapitain . Gerra amaitu ondoren, Ingeniaritza Zibila ikasi zuen Txileko Unibertsitatean . Txileko Armadaren erreforma handiarekin, Europan espezializatzera bidali zuten.
1900eko urtarrilean, Major izendatu zuten eta Ingeniari Militarren komandante. Hiru urte geroago, jada komandante zen. 1905ean Itsas Armadara bidali zuten Talcahuanoko portuko gotorleku militarrak diseinatzen laguntzeko.
1910ean Europara bidali zuten berriro, oraingoan Parisko École de Guerre ikastetxeko ikasle gisa. Frantzian egon zen bitartean, Frantziako Aire Zerbitzuan interes aktiboa hartu zuen, eta txosten bat prestatu zuen, Aeronautika Militarra sortzeko oinarri bihurtu zena, 1913an Aeronautika Militarreko Eskola sortu zenean, hau da, gaitasun aeronautikoekin batera. Txileko Armada Nazionala sortu zuen 1930ean, geroago Txileko Aire Armada izenarekin ezagutzen dena.
Jadanik koronel gisa, 1914an, Telekomunikazioetako komandante eta Aeronautikako ikuskatzailea izan zen. 1919an Aeronautika Militarreko Zuzendari Nagusi bihurtu zen, eta urte berean brigadier nagusi izatera igo zen eta, hala, II, III eta IV Armadako dibisioetako komandante postuak izan zituen 1920 eta 1924 artean.
1924ko azaroaren 28an, Armadako Ikuskari Nagusi izatera igo zen, 1925eko urtarrilaren 23ra arte mantendu zuen titulua. Data horretan, ofizial gazte talde batek iraileko Batzordea kargutik kendu zuen botere betearazlea eman zion, baina ez zuen onartu. boterearekin bakarrik jarraituz, egun batzuk geroago nazioaren boterea hartu zuen urtarrileko Batzordeko kideetako bat izatea aukeratuz.
1926ko ekainaren 15ean Armadatik erretiratu zen. "Talca, Linares y Maule" Seigarren Probintzia Taldeak senatari izendatu zuen Kongresu Termalaren inguruan, 1930-1938 aldirako; Armadako eta Armadako Batzorde Iraunkorreko kide eta buru izan zen eta ordezko senatari izan zen Higiene eta Laguntza Publikoko Batzorde Iraunkorrean. Kargua izan zuen 1932ko estatu kolpea arte, eta ondoren Kongresu Nazionala desegin zen.
Josefina Matte Amunáteguirekin ezkondu zen (Ricardo Matte Pérez politikari kontserbadorearen alaba), harekin seme bat eta hiru alaba izan zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1964672
* Multimedia: Pedro Pablo Dartnell Encina / Q1964672
# Georgios Kondylis

Georgios Kondylis (grezieraz: Γεώργιος Κονδύλης; Prousos, 1878ko abuztuaren 14a – Atenas, 1936ko otsailaren 1a) greziar militar eta politikaria izan zen. Greziako erregeordea izan zen 1935ean eta lehen ministroa 1926an eta 1935ean.
1896an boluntario armadan sartu zen eta Greziako Talde Espedizionarioarekin borrokatu zuen Kretan. Mazedoniako Borrokan ere parte hartu zuen 1904 eta 1908 artean, gerrilla talde bat zuzenduz, eta Balkanetako Gerretan kapitain mailara igo zuten. Lehen Mundu Gerran Eleftherios Venizelosi eta Defentsa Nazionaleko Behin-behineko Gobernuari lagundu zien. 1920an Konstantino I.a erregea berrezartzearen aurka agertu zen eta Konstantinoplara ihes egin zuen. 1922ko irailaren 11ko Iraultzaren ondoren itzuli zen, Jeneral mailarekin, eta altxamenduak erregearen alde zanpatu zituen 1923an.
1923an parlamentuko kide hautatu zuten Batasun Demokratikoaren hautagaitzan, eta geroago Alderdi Nazional Errepublikanoa sortu zuen. 1924an Gerrako ministro izan zen eta 1926an Theodoros Pangalosen diktadura kendu eta 1928an hauteskundeak antolatzeko gobernu bat eratu zuen.
Bere ideologia eskuinerantz biratu zen garai hartan. 1933an Gerra ministro izendatu zuten eta 1935eko martxoan Venizelosen estatu kolpe saiakera zapaldu zuen. Monarkia berrezartzearen aldekoa bihurtu zen eta 1935eko urriaren 10ean lehen ministro izendatu zuten. Egun berean, Alexandros Zaimis presidentea kargutik kendu eta bere burua Greziako erregeorde izendatu zuen. Errepublika indargabetu eta erreferenduma antolatu zuen azaroaren 3an. Bozketa iruzurrezkoa izan zen eta monarkiaren itzulera babestu zuen.
Jurgi II.a erregeak Kondylis lehen ministro bezala mantendu zuen baina laster aurre egin zioten eta Kondylisek azaroaren 25ean dimititu zuen. 1936ko hauteskundeetan bere alderdiak hamabost diputatu irabazi zituen eta Kondylis handik gutxira hil egin zen bihotzekoak jota. Garai hartan bere ideologia faxismotik eta Mussolinitik hurbil zegoen.
* Datuak: Q167278
* Multimedia: Georgios Kondylis / Q167278
# Alfredo Stroessner

Alfredo Stroessner Matiauda (Encarnación, 1912ko azaroaren 3– Brasilia, Brasil, 2006ko abuztuaren 16) paraguaiar militar, politikari eta diktadorea izan zen. 1954-1989 bitartean Paraguaiko Errepublikako presidentea izan zen.

## Biografia

Guaraniek populatutako eskualdean jaio zen (amaren aldetik, huraxe zuen jatorria; aita, aldiz, etorkin alemaniarra zen). 17 urterekin eskola militarrean sartu zen. Ondoren, Boliviaren aurkako Chacoko gerran (1932-1935) borrokatu zen. Higinio Morínigo jeneralaren diktadura aldian (1940-1948) indar aurrerazaleen zapalkuntzan nabarmendu zen.
1951n gudarosteko buruzagi nagusi izendatu zuten eta 1954ko abuztuaren 15ean estatu kolpea jo zuen. Bere burua lehenkadari eta Asociación Nacional Republicana/Partido Colorado izeneko alderdi antikomunistako buru izendaturik, konstituzioko berme guztiak kendu zituen eta lurjabe handiak alde zituelarik Hego Amerikako diktadura luzeenaren oinarriak jarri zituen. Alderdi politikoak debekatu zituen; 1958-1959ko grebak deuseztatu zituen eta 1960-1965eko gerrilla suntsitu zuen. Sei aldiz lehendakari hautatua izan zen, hartarako konstituzioa aldatu behar izan bazuen ere, gehienez bi alditan hautatua izateko aukera ematen baitzuen. Eliza katolikoarekin ere harreman zailak izan zituen.
Kondor operazioa izeneko prozesu errepresiboan parte hartu zuen, Augusto Pinochet (Txile) eta Jorge Rafael Videla (Argentina) diktadoreekin batera. Askoren ustez, Stroessnerrena Hego Amerikako eta mundu osoko diktadurarik odoltsuenetakoa izan zen: 3.000 lagunen hilketa leporatzen zaio.
34 urteko diktadura ilun haren ondoren, 1989ko otsailaren 3an Andrés Rodríguez Pedotti jeneralak agintetik bota zuen, beste estatu kolpe baten bidez. Urte hartan bertan, haren omenezko Puerto Presidente Stroessner hiriak gaur egungo Ciudad del Este izena hartu zuen.
Stroessnerrek Brasilera erbesteratu behar izan zuen, eta bertan hil zen 2006an.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015/07/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q152534
* Multimedia: Alfredo Stroessner / Q152534
# Idriss Déby

Idriss Déby Itno jenerala (arabieraz: إدريس ديبي‎, Idrīs Daybī Itnū; Berdoba, 1952ko ekainaren 18a - N'Djamena, 2021eko apirilaren 20a) Txadar politikaria izan zen, Txadeko presidentea izan zena 1990tik hil zen arte. Era berean, Aberriko Mugimendu Salbatzailearen burua izan. Déby Zaghawa etnia taldeko Bidyat klanekoa izan zen. Hissène Habré presidentearen aurkako matxinada baten buruan hartu zuen boterea 1990eko abenduan eta, ondorioz, bere erregimenaren aurkako hainbat matxinadetatik bizirik atera zen. 1996 eta 2001ean hauteskundeak irabazi zituen, eta aginte mugak ezabatu ostean, 2006an, 2011n eta 2016an irabazi zuen. "Itno" gehitu zion bere izenari 2006ko urtarrilean. Muammar al Kadafiren Munduko Iraultza Zentroko graduatua izan zen.
Aldaketaren eta Adiskidetasunaren Fronteko matxinoen aurka borrokatuz hil zen.
* Datuak: Q57350
* Multimedia: Idriss Déby / Q57350
# François Bozizé

François Bozizé Yangouvonda (1946ko urriaren 14an, Mouila, Gabon) 2003tik eta 2013ra Afrika Erdiko Errepublikako presidentea izan zen. 2003ko martxoan boterea lortu zuen, Ange-Félix Patassé Errepublikako presidente ohiaren aurkako errebolta egin ondoren. 2005eko hauteskundeetan irabazi zuen, iruzur eginda, boto gehienak jasoz eta bere burua presidente izendatuz 2005eko maiatzaren bigarren txandan. 2011n lehendakaritza bigarren aldiz irabazi zuen hauteskunde orokorretan, eta presidente izendatu zuten nazioarteko komunitateak eta NBEk aintzatetsita, erregimenaren ageriko ilegitimizazioa izan arren. 2013ko martxoaren 24an, Séléka koalizio matxinatuak Presidentearen Jauregia hartu zuen eta Bozizé Kongoko Errepublika Demokratikora ihes egin zuen.
* Datuak: Q57452
* Multimedia: François Bozizé / Q57452
# Dési Bouterse

Desiré Delano "Dési" Bouterse (Domburg, 1945eko urriaren 13a - 2024ko abenduaren 23a) surinamdar militar eta politikaria izan zen. Surinamgo diktadore eta presidentea izan zen.
Surinamen jaio zen eta hemezortzi urterekin Herbehereetara joan zen. Han armadan sartu zen, eta bertan egon zen 1975 arte, Surinamera itzuli zen arte, herrialdearen independentziaren ondoren. Surinamgo armada osatzen lagundu zuen.
1980ko otsailaren 25ean Bouterse eta beste sarjentu batzuk estatu kolpe bortitz bat zuzendu zuten Henck Arron lehen ministroaren aurka ("Sarjentuen kolpea"). 1980tik 1987ra diktadura militar bat zuzendu zuen herrialdean. 1987an Alderdi Nazional Demokratikoa sortu zuen.
Bere alderdiak legebiltzarrerako hauteskundeak irabazi zituen eta 2010eko abuztuaren 12an parlamentuak presidente hautatu zuen. 2015ean berriro hautatu zuten bost urteko beste aldi baterako.
Oposiziogileen hainbat sarraskirengatik epaitu eta zigortu dute, baina amnistiatu egin dute. Herbehereek droga-trafikoagatik epaitu nahi dute.

## Erreferentziak

* ↑ «‘Bouterse maandagavond overleden’» De Ware Tijd 2024-12-27.
* ↑ «Ambassades tekenen condoleanceregister in Ocer» Starnieuws 2024-12-27.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57667
* Multimedia: Desi Bouterse / Q57667
# Pervez Musharraf

Pervez Musharraf (Delhi, India, 1943ko abuztuaren 11 – Dubai, 2023ko otsailaren 5a) Pakistango armadaren buru eta estatu burua izan zen. 1999ko urriaren 12tik boterea indarrez hartu zuen estatu kolpe baten ondorioz, eta Pakistango Presidentea autoizendatu zen. 2008ko abuztuaren 18an dimisioa aurkeztu zuen.
* Datuak: Q40495
* Multimedia: Pervez Musharraf / Q40495
# João Bernardo Vieira

João Bernardo "Nino" Vieira (Bissau, 1939ko apirilaren 27a - ibidem, 2009ko martxoaren 2a) gineabissautar militar eta politikaria izan zen. Hiru aldiz izan zen Ginea Bissauko presidentea (1980-84, 1984-99, 2005-09), 23 urte guztira.
Papel etnia gutxiengoko kidea zen. 1960an PAIGCn sartu zen eta portugaldarren aurkako gerrilla gerran parte hartu zuen. 1978an Luis Cabral presidenteak lehen ministro izendatu zuen. 1980ko azaroaren 14an presidente bihurtu zen Cabral kargutik kendu zuen estatu kolpe militar baten ostean.
Boterean 19 urte eman ondoren, 1994an alderdi anitzeko hauteskundeak antolatu eta irabazi zituen. Hala ere, gerra zibilean garaitua izan zen eta 1999an Portugalera ihes egin zuen.
2005ean herrialdera itzuli zen eta ekainean presidente hautatu zuten. 2009ko martxoan militarrek Vieira hil zuten Batista Tagme Na Waie armadaburuaren hilketaren ondoren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106164
* Multimedia: João Bernardo Vieira / Q106164
# Jerry Rawlings

Jerry John Rawlings (Akkra, 1947ko ekainaren 22a - Akkra, 2020ko azaroaren 12a) ghanatar politikaria eta militarra izan zen. Ghanako estatuburua izan zen 1979ko ekainetik irailera eta 1981-2001 bitartean,.

## Biografia

Gobernuan gertatzen ari ziren ustelkeriekin bat ez zetorren ofizial-talde batekin bildu zen. 1979ko maiatzaren 15ean jo zuten estatu-kolpeak huts egin arren, ekainean Fred Akuffo teniente-koronelaren agindupeko gobernua erorarazi zuen. Gudarosteko iraultza-kontseiluko burua izan zen, eta, ustelkeriaren aurkako politika zorrotza bultzatzeaz gainera, Fred Akuffo, Akwasi Afrifa eta Ignatius Kutu Acheampong presidente ohiak hilarazi zituen.
Konstituzio berria idatzi ondoren, hauteskunde libreak antolatu zituen. Aginpidea lortzen lagundu zion alderdiaren arteko desadostasunak zirela eta, 1981ean beste estatu-kolpe bat antolatu eta zibilek eta militarrek osaturiko behin-behineko gobernua eratu zuen. 1982ko eta 1983ko estatu-kolpeei, ekonomia-krisi latzari eta biztanleriaren hazkundeari aurre egin behar izan zien gobernu berriak.
11 urteko aginte militarraren ostean, 1992ko alderdi anitzeko hauteskundeak irabazi zituen, eta baita 1996koak ere. 2000. urtean, ordea, John Kufuor nagusitu zitzaion.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Oposizioko hautagaiak irabazi ditu Ghanako hauteskundeak. Euskaldunon Egunkaria, 2000ko abenduak 31, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2020-12-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q51002
* Multimedia: Jerry Rawlings / Q51002
# Eduard Xevardnadze

Eduard Xevardnadze (georgieraz: ედუარდ შევარდნაძე, ɛduard ʃɛvardnad͡zɛ ahoskatua; errusieraz: Эдуа́рд Амвро́сиевич Шевардна́дзе, Eduard Amvrosievitx Xevardnadze; Mamati, Transkaukasiako SEFS, 1928ko urtarrilaren 25a - Tbilisi, 2014ko uztailaren 7a) politikari georgiarra izan zen.
1957tik 1961era, Georgiako Komsomoleko idazkari nagusi izan zen, eta, 1972tik 1985era, Georgiako alderdi komunistakoa. 1976tik aurrera, Batzorde Zentraleko kide izan zen, eta, 1978az geroztik, Politburoko kide eta Sobiet Goreneko diputatu. 1985ean, Kanpo Arazoetarako ministro izendatu zuten, eta Gorbatxoven laguntzaile estua izan zen. 1990ean, dimisioa eman zuen estatu-kolpea izan zitekeelakoan, eta 1991n PCUSeko alderdia utzi zuen alderdi sozialdemokrata osatzeko. Sobietar Batasuna desegin zenean, Georgiaren burujabetasunaren alde egin zuen. Georgiarrek presidente izendatu zuten 1992an. Georgiatik bereizi nahi zuten Abkhazia eta Hego Osetiako mugimendu independentistei aurre egin zien agintaldiaren hasieran. 1993an, Estatu Independenteen Erkidegoan sartu zuen Georgia. 1995ean, sufragio unibertsalez hautatu zuten Errepublikako presidente, eta kargu horretan iraun zuen 2003ra arte. 2003ko hauteskundeetan iruzurra egin izana leporatu zioten, eta kargua utzi behar izan zuen Iraultza Arrosa delako protesta eta manifestazio publikoen ondorioz.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ «Xevardnadze hil da, Georgiako presidente ohia» Berria 2014-07-07.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q151929
* Multimedia: Eduard Shevardnadze / Q151929
# Idi Amin

Idi Amin Dada Oumee (Koboko, 1925 – Jidda, Saudi Arabia, 2003ko abuztuaren 16a) ugandar militar, politikari eta diktadorea izan zen. Ugandako presidentea izan zen 1971-1979 bitartean.

## Bizitza

1966an, Mutesa II.a erregea aginpidetik kentzen lagundu zion Milton Oboteri. Bost urte geroago, Obote bota eta aginpide guztiak beretzat hartu zituen. Kanpo-politika zentzu zehatzik gabea bideratu zuen (Hego Afrikarekiko harremanak eta Israelekikoak hautsi eta arabiarren aldeko azaldu, Tanzania eta Kenyarekiko tirabirak), Mendebaldearen aldekoa eta xenofoboa. Haren diktadura ezaguna izan zen giza-eskubideen bortxaketagatik hala nola, errepresio politikoa, jazarpen etnikoa, hilketak eta asiarren kanporatzea. Zenbait iturriren arabera, 100.000-500.000 pertsona erail zituen. "Bere Gorentasuna, Bizi arteko Presidente, Lur Mariskala, Al Hadji Doktorea Idi Amin Dada, VC, DSO, MC, Lurreko Pizti guztien Jauna eta Itsasoko Arrainena Britaniar Inperioaren Konkistatzailea Afrikan Orokorrean eta Ugandan Bereziki eta Eskoziako Errege" izendatu zuen bere burua.
1975-1976 bitartean, Afrikar Batasunerako Erakundeko presidentea izan zen. 1978an Tanzaniako Kagera probintzia anexionatzen saiatu zen, eta horrek Uganda-Tanzania Gerra piztu zuen. 1979an Ugandako oposizioak, Tanzaniaren laguntzarekin, agintetik egotzi zuen. Amin Dadak Libiara egin zuen ihes, eta handik, 1981ean, Saudi Arabiara. Bertan hil zen 2003an.

## Zinema

* Général Idi Amin Dada: Autoportrait (dokumentala, 1974)
* The Last King of Scotland ("Eskoziako Azken Erregea", 2006)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2019/6/24 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Idi Amin hil da. Berria egunkaria, 2003ko abuztuak 17, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-06-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48231
* Multimedia: Idi Amin / Q48231
# Blaise Compaoré

Blaise Compaoré (Ziniaré, Frantziar Volta Garaia, 1951ko otsailaren 3a ) 1987tik 2014ra Burkina Fasoko presidentea izan zen.
Berak fundatu zuen gaur egun agintean dagoen Congrès pour la Démocratie et le Progrès - CDP alderdia. 1987an boterea eskuratu zuen estatu-kolpe baten bidez. Thomas Sankara aurreko presidentearen hilketan inplikaturik egotea leporatzen zaio. Oposizioak boikoteatutako 1991ko hauteskunde presidentzialak irabazi zituen. 1998, 2005 eta 2010ean berriz hautatua izan zen. Oposizioak hauteskundeetako iruzurra salatu zuen.
2014ko protestek kargua uztera behartu zuten. 2015eko hauteskundeetan ez zuen lehendakaritza lortu, Roch Marc Christian Kaboré hautagaiak gainditu zuelarik.

## Erreferentziak

* ↑ africafundacion.org: Blaise Compaore reelegido presidente en Burkina Faso, entre acusaciones de fraude
* ↑ (Gaztelaniaz) Naranjo, José. (2014-10-31). «El presidente de Burkina Faso dimite acorralado por una revuelta popular» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2021-07-11).
* ↑ (Frantsesez) «Un ancien baron du régime Compaoré élu président du Burkina» Le HuffPost 2015-12-01 (Noiz kontsultatua: 2021-07-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57324
* Multimedia: Blaise Compaoré / Q57324