OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ursino (antipapa)

Ursizino edo Ursino (Erromatar Inperioa, IV. mendea – Napoli, 384) antipapa izan zen. Aita santu gisa gobernatu zuen Erroman hilabete batzuetan 366 eta 367 artean.
Liberio aita santua 366an hil ondoren, bi aita santu aukeratu zituzten aldi berean. Goi mailako hautesleek Damaso I.a aukeratu zuten diakonoek eta laikoek Ursino hautatu zuten bitartean. Hautapena istilu odoltsuetan igaro zen eta prefektuek Ursino Galiara kanporatu zuten.
Elizaren historialariek, hala nola Jeronimo Estridongoa eta Tiranio Rufinok, Damasoren alde egin zuten. 378an ospatutako sinodo batek benetako aita santua izendatu zuen Damaso. Anbrosio Milangoaren arabera, Ursino arianismoaren jarraitzailea zen Milanen.
# Tiranio Rufino

Tiranio Rufino Aquileakoa (latinez: Tyrannius Rufinus Aquileiensis; Julia Concordia, c. 345 - Mesina, c. 410) teologo latinoa izan zen. San Jeronimoren laguna zen, eta fraide egin zen Aquileatik hurbil. Egiptoko bakartiak bisitatu zituen eta Didimo Itsuaren ikasle izan zen Alexandrian. Jerusalemen jarri zen bizitzen 377. urtean baina Jeronimorekin haserretu zen eta Aquileara itzuli zen 400. urtean. Godoen inbasioaren aurrean Siziliara erbesteratu zen. Origenes-en idazkiak latinera itzuli zituen eta Eusebioren Elizari buruzko historia-ren jarraipenaren egilea izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-1-16 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q365835
* Multimedia: Rufinus of Aquileia / Q365835
# Bizente Zaragozakoa

    Artikulu hau San Bizente Huescako edo Zaragozako martiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «San Bizente».
Bizente Zaragozakoa (Huesca, ? - Valentzia, c. 304) santu martiri kristaua, izan zen Hispania erromatarreko elizgizon bat, diakonoa San Valerio Zaragozakoarena. Huescan jaioa baina Zaragozan hasia, San Bizente Huescakoa ere esaten zaio. Diokleziano enperadorearen kristauen kontrako jazarpenetan atxilotu zuten, eta Valentzian hil zuten.

## Martiritza

Bizenteren martiritza kontatzen du Joakin Lizarragak bere Sanduen bizitzetan, nola torturatu zuten Daziano izeneko agintari baten aginduz.
| « | Billusirik paratzen dute dilindan zur batetik, tiratzen zute oñetaik kuerdaeki, atratzen junturaetaik ezurrak, zatikatzen aragiak azotez. Erraten zio Dazianok bitarteo, eztakusazu, miserablea, nola dagon gorputzori zatikaturik? Bizentek sereno errespondatu zio, Sinesta bez, Daziano, niork etzi dakela egin fabore andiago egiten didana baño orrek. | » |
Amorratu egin zen Daziano erantzun harroagatik, eta hala ekin zion:
| « | Itz ebeki Daziano arras koleratu ze, ta begiak turbaturik, abuña zeriola agotik, ta sua begietaik, marroas leon bat bekala, kendu azoteak berdugo bati, ta asi ze artas ematen, sanduai ez, baizik berdugoei, floxoak zirela, inutilak, funda gabeak. | » |
Eta torturak jarraitu egin zuen heriotzara arte:
| « | Ekarririk burriñasko aztapar eta txarrantxak, aieki arraskarazi zue gorputz guzia goititik beitiraño furiosoki (...) Paratu zute gero burriñasko goatze gisa batean, su emanes alde guzietaik: odola zerio guzitik, aragiak konsumiturik, sollik ia ezurrak erre ta belzturik: arimoa ala ere bizkor biktorioso proprioki Binzente. Manatu zue Dazianok eramateko berriz karzelera, barraturik tella-puskak, aien gañean etzateko ta arrastatzeko sandua, etzeien niolatere errepausa (...) | » |
| Joakin Lizarraga, 1793. ||

## Erreferentziak

* ↑ «Joakin Lizarraga: Sanduen bizitzak» klasikoak.armiarma.eus (Noiz kontsultatua: 2019-05-26).
* Datuak: Q318974
* Multimedia: Vincent of Saragossa / Q318974
# Gregorio Nazianzokoa

Gregorio Nazianzokoa edo Gregorio Teologoa (grezieraz: Γρηγόριος ὁ Ναζιανζηνός Grēgorios ho Nazianzēnos; Arianzo, Nazianzotik hurbil, Kapadozia, 330 inguruan - 390 inguruan) Elizako doktorea izan zen. Eliza kristauaren santu da.

## Biografia

Nazianzoko apezpiku zuen aitak apaiztu ondoren (361), San Basilio adiskidearen monasteriora joan zen. Ez zuen onartu Sasimoko apezpikutza (372), 381eko Kontzilioak Konstantinoplarako izendatu bazuen ere. Julianoren kontrako bi hitzaldi, arrianismoaren kontrako teologiazko bost hitzaldi, poema teologikoak, sermoiak, kartak eta autobiografia bat idatzi zituen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q44011
* Multimedia: Gregory of Nazianzus / Q44011
# Teon Alexandriakoa

Teon Alexandriakoa (antzinako grezieraz: Θέων ὁ Ἀλεξανδρεύς; c. 335 – c. 405) astronomo eta matematiko grekoa izan zen. 335.urtean jaio zen, Alexandrian. Hipatiaren aita izan zen eta bere maisua txikia zenetik. Teonen jarrera bere alabarekiko salbuespen bat izan zen garai haietan eta alaba astronomo, filosofa eta matematikaria izatea baimendu zuen. Gertaera hau ez ohikoa izan zen, momentu horietan emakumeek ez zutelako eskubiderik ikasi ahal izateko eta haien bizitza espazio pribatuetan pasa behar zuten, etxeetan alegia. Hil zen bere alaba erailda izan baino lehen 415. urtean.
Alexandrian lan egin zuen matematikako eta astronomiako irakasle bezala. Bere idatziei esker jakin dezakegu eguzki eklipse bat ikusi zuela 364.urteko ekainaren 16an eta ilargi eklipse bat urte berean, azaroaren 14an.
Ahalmena zuen matematikari bezala, baina ez zen oso originala, Euklidesen elementuei buruzko Teonen bertsioa bere alaba Hipatiak idatzi zuela esaten baita. Beste alde batetik hobekuntza onuragarriak egin zituen: Euklidesen testua luzatu zuen argudio motzegiak zirela uste zuen bakoitzean, proposizioak gehituz testuaren irakurketa errazteko hasiberriak zirenentzat, honetan arrakasta handia izan zuen.
* Datuak: Q354384
* Multimedia: Theon of Alexandria / Q354384
# Damaso I.a

Damaso I.a edo Damaso Deuna Eliza Katolikoko 37. aita santua izan zen 366 eta 384 bitartean. 304an jaio zen, beharbada Gallaecia edo Lusitania probintzietan, beraz, hispaniako erromatarra zelarik. Bere aitasantualdia hamazortzigarren luzeena da 18 urte, 2 hilabete eta 11 egunekin (6646 egun orotara). Bere jaia abenduak 11n ospatzen da. Latinez, bere izenak hezitzaile esan nahi du.
Bere bizitzan zehar Konstantino I.a enperadorea tronuratua izan zen, Inperioaren ekialdeko eta mendebaldeko zatien berbateraketa eta birbanaketa gertatu zen, arrianismoa hedatu zen, oinordekotza arazoak egon ziren, antipapak ugaritu ziren, Konstantino enperadorearen esku kristautasuna hedatu eta legitimatu zen eta Teodosio I.a Handia enperadoreak kristautasuna Inperioko erlijio ofizial izendatu zuen. Aita Santu indartsu bat bezala aurkeztu zen, Elizaren eta Inperioaren boterearen bateratzaile eta zentralizatzaile bezala arituz, testuinguru historikoaren beharrek eskatzen zuten lez.
Bere izendapena aita santu bezala etengabeko lehia eta eztabaidez betea egon zen, enperadorearen babesa eta parte hartzea jasoz. Honela, hilketa eta adulterioa egotzi zizkioten aita santu bezala eman zituen lehen urteetan, absolbitua izan zelarik, baina azkenik egozpen horiek benetakoak ziren ala arrianismoaren aldekoekin zegoen gatazka zismatikoaren ondorioz ziren frogatu gabe geratuz. "Aintza Aitari, Semeari eta Espiritu Santuari, Hasieran zen bezala, orain eta beti, gizaldi eta gizaldietan Amen" tradizioaren sortzailea eta Aleluia hitz hebrearraren sartzailea izan zen, San Lorentzo Harresiz Kanpokoa Baseliza zaharberritu zuen eta Bibliaren itzulpen latindar historikoa agindu zuen, Vulgata bezala ezagutzen dena.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q130997
* Multimedia: Damasus I / Q130997
# Felix II.a (antipapa)

Felix (? - Porto, Erroma, 365eko azaroaren 22a) italiar elizgizona izan zen, antipapa 355 eta 356 bitartean. Konstantzio enperadoreak, Liberio erbesteratuaren ordez izendatua. Kontzilio bat antolatu zuen, eta bertan Konstantzioren dotrina eta arrianismoa kondenatu zituen. Liberio itzultzean, Campaniara ihes egin eta han hil zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017/11/08 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q299410
* Multimedia: Felix II (antipope) / Q299410
# Paulo Orosio

Paulo Orosio (latinez: Paulus Orosius; Braga, c. 383 - c. 420) historialari, teologo eta apologista kristaua izan zen.
Apaiz egin eta 414an Hiponara joan zen; han Agustin santuaren jarraitzaile izan zen eta liburu bat idatzi zuen priszilianismoaren aurka: Conmonitorium ad Augustinum de errore Priscillianistarum et Origenistarum. 415ean Agustin santuak Palestinara bidali zuen pelagianismoari aurre egin ziezaion; heretikotzat salatu zuen Pelagiok, eta pelagianismoaren aurkako liburu bat idatzi zuen: Liber apologeticus contra Pelagianos. 416ean Hiponara itzuli zen, eta Agustin santuak kristautasunaren aldeko historia-liburu bat idatz zezala agindu zion; hala idatzi zuen bere idazlanik garrantzitsuena, Historiarum libri VII adversus paganos. Liburu horrek ospe handia izan zuen Erdi Aroan eta hizkuntza askotara itzuli zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q311456
* Multimedia: Paulo Orosio / Q311456
# Aurelius Prudentius Clemens

Aurelius Prudentius Clemens edo laburrago Prudentius (Prudentzio, euskaraz) (Calahorra, 348 - c. 410) Erromatar Inperioko latinezko kristau poeta bat izan zen. Familia handiki baten baitan jaioa, kargu politikoak bete zituen bere bizitzan zehar, baina azkenik eta bere kristau fedeak bultzaturik, bizitza aszetiko batera erretiratu zen. Bere lanetan Psychomachia nabarmentzen da, lan alegorikoa, Erdi Aroan eragin handikoa.
# Flavio Aezio

Flavio Aezio (latinez: Flavius Aetius; 391–454) Mendebaldeko Erromatar Inperioko jenerala izan zen. "Azken Erromatarra" bezala ere ezagutua izan zen, 451. urtean, bere gudarosteak Atila hunoaren gudarosteen aurka Chalonseko Zelaietako Gudua irabazi zuelako.

## Lehen urteak

Durostorumen jaio zen, Mesia Behereko probintzia batean, oraingo Bulgarian, 396. urtean, Teodosio enperadoreak Inperioa bi zatitan banatu eta hurrengo urtean. Zaldunen agintari zen Gaudenzio eszitarra eta Auraelia dama erromatarraren semea zen. Berauekin joan zen Mesiako probintziara, Gaudenzio bera, probintzia hartara bidali baitzuten. Bere gaztetasunaren zati bat, Alariko I.ak bahitua pasa zuen, eta, ondoren, Mendebaldeko hunoarren agintari zen Rugilak bahitua. Honek, hunoarren borrokatzeko era zein zen ikasteko aukera eman zion.

## Karrera militarra

Zaldunen agintari bezala zerbitzatu zuen Galian, Felix agintari militarra zen garaian. 433. urtean, Aetiusek berak lortu zuen kargu hau. Hemendik aurrera, Mendebaldeko Inperioko pertsonarik garrantzitsuena bihurtu zen. Italia babestu eta barbaroen zabalkundea geldiarazi zuen: Galian geldiarazi zituen bisigodoak eta burgundiarrak, irteerarik gabe utzi zituen oraingo Savoian. Beste erabaki batzuk, ordea, ez ziren hain ondo hartuak izan. Bandaloak Afrika iparraldean finkatzea, adibidez, erabaki hau iragaztezina izan arren.
Baina, "Azken Erromatarra" bezala ezagutaraziko zuen kanpaina militarra, hunoen aurkakoa izan zen. Atila, iraindua sentitu zen, Valentiniano III.a enperadoreak, honen arreba zen Honoria, hari emaztetzat ematea onartu ez zuenean, eta Erromarantz abiatu zen, herria txikitzeko asmoz. Horretarako, ostrogodo, gepido eta eszitarrek osaturiko gudaroste bat bildu zuen. Baina Aeziok, oso ondo zuzendu zuen bisigodo, alano, franko eta erromatarrez osaturiko bere gudarostea, eta Atilaren aurkako garaipena lortu zuen Chalonseko Zelaietako Guduan, 451. urtean.
Atila, baina, bizirik geratu zen, eta bere gudarostea berregin zuen. 452. urtean, Erromarantz abiatu zen, berriz ere, txikitzeko asmoarekin. Baina, herriaren harresien parean aurkitzen zela, Leon I.a Aita Santua irten zitzaion bidera, eta Atilaren asmoa desegin zuen.

## Heriotza

Oso ospetsu egin zen Aezio, eta horrek, enperadorearen susmo txarrak bizitu zituen, Valentinianok, bere jeneralak tronua nahi zuela uste izan baitzuen. Orduan, enperadoreak bere aurrera deitu zion, eta, halako batean, sastakada batez, Aezio hil zuen. Ondoren, sei hilabete beranduago, Valentiniano bera hil zuten soldadu batzuek, itxuraz, Petronio Maximoren aldekoak zirenak.
* Datuak: Q185476
# Liberio

San Liberio Eliza Katolikoko 36. aita santua izan zen 352 eta 366 bitartean.

## Bizitza

Liberioren agintaldian aita santu bezala, Konstantzio II.a enperadorearen jazarpena bere une gailenean dago. Enperadoreak arrianismoa ezarri nahi zuen mendebaldean, eta Liberio horren aurka zegoenez, irmo eta tinko mantenduz, 355ean Traziako Bereara erbesteratu zuen, non Liberiok urtetan zehar irain ugari jaso zituelarik.
Gotzain asko jarri ziren enperadorearen alde eta Liberioren aurka. Orduan, egoeraren jaun eta jabe ziren arrianoek eta Erromaren erabateko kontrola zutela, Felix II.a diakonoa izendatu zuten aita santu berri bezala. Baina herriak antipapa hau arbuiatu zuen eta enperadoreari Liberio itzultzea eta Erromako aita santu legitimo bezala berrezartzea exigitu zion. Konstantzio II.a Felix ez zela onartua izango ohartu zen, eta Liberiori Erromara itzultzen utzi zion 357an. Aita Santua herriak poz algaraka hartu zuen. Itxuraz, Konstantzio II.ak Liberio eta Felixek Eliza elkarrekin gobernatzea nahi zuen, baina aitasantutza bikoitz honen formula ez zuten ez herriak ez erromatar kleroak onartu. Felix Portoko bere etxera erretiratu zen, non hil arte bizi izan zen.
Gotzainek bere aurka hartutako posizioaren eta erbestean jasan behar izan zituen gehiegikerien ondorioz, Liberio aita santua, Erromara itzuli ondoren, oso zalantzati eta ahul agertu zen, arrianismoari buruz nahiko anbiguoak ziren jarrerak erakutsiz.
359an aldi berean gotzainen bi kontzilio antolatu ziren, bata mendebaldean, Riminin, eta bestea ekialdean, Seleuzian. Inperioaren presiopean, bi kontzilioek erdi arrianarrak ziren fede profesioak hartu zituzten. Liberio ez zen bietako baten ere ordezkatua egon. Konstantzio II.a 361ean hil zenean, Liberiok Riminiko kontzilioan hartutako dekretuak baliogabetu zituen.
Juliano Apostata enperadorearen agintaldi laburraren ondoren, zeinek paganismoa berezarri zuen Inperioko erlijio ofizial bezala, Valentiniano I.a tronuratu zen, Elizari berriz lasaitasuna itzuli zion enperadore katolikoa zena. Liberiok hasiera batean Liberiar basilika deitu zen baseliza bat eraiki zuen, hurrengo mendean Andre Maria Nagusiaren basilika bihurtuko zena, Erromako lau aita santu basiliketako bat.
366an Ekialdeko arriano moderatuenak Elizara itzultzea onartu zuen. Urte horretan bertan hil zen eta bere hezurrak Prizilako katakonbetan daude.
Elizaren historian, bere izena santutegian agertzen ez den lehen aita santua da.
Konfesatzaile eta santutzat hartzen dute eliza ortodoxoek.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q102105
* Multimedia: Liberius / Q102105
# Temistios

Temistios (antzinako grezieraz: Θεμίστιος, Themistios; Paflagonia, 317, — Konstantinopla, 390), εὐφραδής (ele-eder) ezizena zuena, greziar filosofoa eta hizlaria izan zen. Konstantinoplako unibertsitateko zuzendaria izan zen, eta Konstantinoplako prefektua Juliano Apostataren inperioaren garaian. Paganismoa eta kristautasuna elkartzen saiatu zen. Aristotelesi buruzko "Parafrasiak" eta "Hitzaldiak" idatzi zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013-11-7 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q365183
# Luzia Sirakusakoa

Luzia Sirakusakoa (Sirakusa, Sizilia, ca. 283 - ca. 304) Eliza katolikoko martiria izan zen.

## Bizitza

Sirakusan jaio zen, familia noble eta aberats batean.
Aita haurtzaroan hil zitzaion, eta bere bizitza Jainkoari eskaini zion. Haren ama (Eutikia) gaixo zegoen, eta gazte pagano batekin ezkonarazi zuen. Ezkontza eragozteko, Luziak ama konbentzitu zuen Agata Cataniakoaren hilobira errezatzera joateko. Ama sendatu egin zenez, haren truke amari ezkontza bertan behera uztea eskatu zion Luziak, eta bere aberastasuna behartsuei ematea. Eutikiak onartu egin zuen.
Baina Luziaren ezkongaiak, neska kristaua zela baliatuta (Diokleziano enperadorearen garaian baitzeuden), Pascacio prokontsularen aurrean salatu zuen.
Luzia ezkongairengana joan zen, eta galdetu zion ea zer gustatzen zitzaion beregandik, eta mutilak "begiak" erantzun zuenean, Luziak ezpata bat hartu, begiak atera eta mutilari eman zizkion.
Kondairak dio, epaiketa egin ziotenean, Luziak nahiz eta begirik ez izan, ikus zezakeela. Hori dela-eta, ikusmenaren zaindaritzat hartzen da.

## Oroitzapen eguna

Aspalditik itsuen eta ikusmen-arazoak dituztenen zaindaritzat hartu da Santa Luzia. Sendatu ondoren, bere jarraitzaileek urrezko eta zilarrezko begiak eskaintzen dizkiote. Eliza katolikoak, ortodoxoak eta luteranoak haren eguna abenduaren 13an ospatzen dute.

## Ikonografia

Lepoa ezpata batek urratuta duela irudikatzen da, baita palmondo bat, liburu bat, olio-lanpara bat eta bi begi dituen plater batekin ere.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Santa Luziaren biografia
* Datuak: Q183240
* Multimedia: Saint Lucy / Q183240
# Sosipatra

Sosipatra Efesokoa (antzinako grezieraz: Σωσιπάτρα) IV. mendeko lehenengo erdian bizi izan zen emakume-filosofo neoplatonikoa eta mistikoa izan zen. Haren biografia Eunapioren Sofisten bizitzak liburuan dago jasota. Eustakio Kapadoziakoa filosofoarekin ezkonduta zegoen. Esaten da botere psikiko handiak zituela eta kaldeatarren jakintza ezagutu zuela.

## Biografia

Efeson jaioa, bost urte zituelarik, haren aitaren lursailetan lanean hasi ziren bi gizon. Haien lanari esker inoiz baino uzta handiena lortu zuten eta, aitaren konfiantza irabazita, zera eskatu zioten: bost urtetan lursailak eta alaba haien kargu uzteko; garai horretan ezin zuen harengana hurbildu ere ez. Aitak onartu zuen eta, denbora igaro ondoren, alabarengana itzuli zuenean, neskak botere psikiko harrigarriak jaso izana zela. Antza, bost urte horietan, Kaldeako jakintzaz irakatsi omen zioten neskari. Eunapioren ustez bi gizon horiek, berez, naturaz gaindiko izakiak ziren. Sosipatra Eustakio Kapadoziakoarekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituen, haietako bat Antonino filosofoa izango zena. Senarra hil zenean Pergamora aldatu zen eta han Sosipatrak filosofia munduan ospe handia lortu zuen.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Emakume filosofoen inguruko informazioa.
* (Gaztelaniaz) Sosipatraren biografia.
* Datuak: Q291952
# Melkiades

Melkiades, grezieraz Μελχιάδης ὁ Ἀφρικανός, (311-314) IV. mendeko Aita Santu kristau bat izan zen. Ziur aski, Afrika iparraldekoa zen, bere izen greziarra gorabehera, bere bizitzari buruzko datu fidagarririk ez dagoen arren. "Afrikar gurasoduna, Espainiara joanak, Mantua de los Carpetanos herrian (ondoren Madril) jaio zen", Flavio Dextroren arabera. Italiara bidaia egin zuen 299an, eta kalte handiak jasan behar izan zituen Maximiano eta Dioklezianoren jazarpenean, hiltzeko arriskuarekin.
Melkiadesen aitasantualdian, Konstantino I.a Handiaren Maxentzioren aurkako garaipena gertatu zen Milvio Zubiko guduan, Tiber ibaiaren gainean, gudu honetan, Maxentzio itota hil zelarik, Konstantinoren erasotik ihesean ari zela.
Handik gutxira, 313an, Milanen, Konstantinok, Milango Ediktua aldarrikatu zuen, honekin Elizaren bakea eta askatasuna bermatzen zituelarik. Konstantinok, gainera, Melkiadesi hazienda bat oparitu zion Lateranen, Laterandar jauregi inperialean. Toki hau, ordutik aurrera, aita santuen egoitza ofiziala izatera iragan zen. Toki honetan bertan, Konstantinok lehen basilika erromatarra eraiki zuen: Laterango basilika. Basilikoa hori aita santuen katedrala izatera iragan zen. Gaur egun, San Joan Laterangoaren Artxibasilika bezala ezagutzen da.
Melkiadesek kontzilio bat deitu zuen donatistak salatzeko. Bestalde, Melkiades aita santua ogi bedeinkatuaren erabilerarekin hasi zen.
Melkiades, ziur aski, abenduaren 10ean hil zen, bere jaia ospatzen den egunean, eta San Calixtoren hilerrian lurperatua izan zen. Hilerri honetan lurperatua izan zen azken aita santua izan zen. Modu naturalean hil zen arren Martiri gisa gogoratzen da, Maximiano enperadorearen garaian jasan behar izan zuen sufrikarioagatik.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q162090
* Multimedia: Miltiades (pope) / Q162090
# Olaia Meridakoa

Santa Olaia Meridakoa edo santa Eulalia Meridakoa (euskara antzinakoan Donalalla, Augusta Emerita, 292 - Augusta Emerita, 304ko abenduaren 10a) santu kristau eta martiria da, Erromatar Inperioaren garaian bizi izandakoa Augusta Emeritan, gaurko Méridan.
Zalantza historiografikoak daude ea Santa Olaia Bartzelonakoa pertsonaia berdina ote den, garai berean kokatutako martiri kristaua baita Kataluniakoa (paralelismo askorekin bien istorioetan). Bat izatekotan benetakoa, eta bestea hartan oinarritutako alegia, litekeena da Meridakoa izatea originala, IV. mendeko kontakizunetan agertzen baita, eta aldiz, Bartzelonako Olaiaren istorioaren lehen idazkiak 660. urtekoak dira.
Espainiako gurtza katolikoan, Done Jakue Apostoluaren patroi aldarrikapena izan arte, Olaia santuak halako rol patriotiko bat sinbolizatu izan du, adibidez birkonkistaren zaindari gisa. Gaur egunean, Meridako alkate betiereko titulua du, eta Oviedo hiriko patroia da (hango katedralaren daude Olaiaren gorpua, ustez).

## Martiritza

Olaiak hamabi urte zituela, Diokleziano enperadorearen dekretua agertu zen, kristauei debekatuz Jesukristo gurtzea eta jentilen idoloak adoratzeko aginduz. Neskatoa ez zegoen prest aginduok betetzeko, eta gurasoek hiritik atera zuten, baina borondatez itzuli zen Olaia Meridara, eta han atxilotu egin zuten Daziano gobernadorearen aginduz.
Agintariek torturatu egin zuten, uko egin ziezaion kristautasunari, baina ez zuten halakorik lortu. Oso grafikoki kontatzen zuen auzia Joakin Lizarragak bere Sanduen bizitzetan.
| « | Lenik biluxirik moldegaizki azotatu zute gorputz guzia piedaderik gabe: bereala golpatu zizkiote ezurrak plomuzko azote batzueki: gero bota ziote olio irakiten zegona gorputz guzia barna: gero burriñazko aztaparreki larranzi ta txarrantxatu zute: goratu zute gero garrutxan, ta deskoiuntatu bere lekuetaik ezurrak. Noraño pasa daiken gizon Deabruen furia, eginartaño alako inhumanidade apenas sinesta daizkenak amabi urtetako neskatxo batean! Baña nola triunfatzen duen Jangoikoaren graziak munduaren ta infernuaren kontra! Zego bitarteo sanda, zeukana bekala Jangoikoa bereki, serena mostratzen koraje ta alegria, goraturik begiak zerurat ziola, orai ene esus ona, señalatzen da obeki enebaitan llaga geben markaeki, eta letra gebek ene odolareki daude adiarazten ongi berorren pasio dolorezkoa. Errabias suturik Juezak manatu zue ondatzeko guzia leporaño kalzina bizian, botatus gañetik ur, an erre ta egosi zeien bizirik. Zenbat diskurritzen duen biotz gaixtoak gaixtakerian! Baña Jangoikoaren birtutez libre atra ze artaik ere. Azkenean manatu zue saiets guzietaik sugarrak sandari, zeñek agoa idikirik artu zue barnera sua; oneki despeitu zue bere arima, zein ikusi ze usotto baten idurian igaten zerura. | » |
| Joakin Lizarraga, 1793. ||
Arima uso bihurtuaren mirariaz gain, elurra ere egin zuen mirariz, neskatoaren gorputz biluzia estaltzeko.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 «Joakin Lizarraga: Sanduen bizitzak» klasikoak.armiarma.eus (Noiz kontsultatua: 2019-05-26).
* Datuak: Q284323
* Multimedia: Saint Eulalia of Mérida / Q284323