OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ayub Khan

Muhammad Ayub Khan (urduz: محمد ایوب خان‎‎; Rehana, 1907ko maiatzaren 14a - Islamabad, 1974ko apirilaren 19a) pskistandar militar eta politikaria izan zen. Pakistango 2. presidentea izan zen.
Indiako Britainiar Armadako kide izan zen eta Bigarren Mundu Gerran borrokatu zuen. Indiaren banaketa ondoren, Pakistanen armadan sartu zen. Armadako buru eta Defentsa ministro, 1958ko urriaren 27an, estatu-kolpe batean eman zuen Iskandar Mirza presidentearen aurka, eta lehendakaria bihurtu zen. Ameriketako Estatu Batuekin eta Txinarekin harremanak estutu zituen, baina Sobietar Batasunarekin eta Indiarekin okertu ziren. Barne-politikan, pribatizazio- eta industrializazio-politikak eta azpiegiturak eraikitzeko politikak sartu zituen.
1965ean berriz hautatu zuten iruzurrezko hautu batean. 1965eko India-Pakistan Gerrak, 1967ko prezioen igoeraren manifestazioak eta 1969ko Ekialdeko Pakistanen altxamenduak bere boterea ahuldu zuten. 1969ko martxoaren 25ean Yahya Khan jeneralaren alde dimisioa ematera behartu zuten.
* Datuak: Q190071
* Multimedia: Muhammad Ayub Khan / Q190071
# Cemal Gürsel

Cemal Gürsel (1895eko urriaren 13a - 1966ko irailaren 14a) Turkiako armada jenerala izan zen, estatu kolpe baten ondoren Turkiako laugarren presidentea bihurtu zena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q159161
* Multimedia: Cemal Gürsel / Q159161
# Sani Abacha

Sani Abacha (Kano, 1943ko irailaren 20a - Abuja, 1998ko ekainaren 8a) nigeriar politikaria eta diktadore militarra izan zen. 1993ko azaroaren 17tik hil zen arte Nigeriako estatuburua izan zen.

## Biografia

1963an Zariako Akademia militarrean graduatu zen eta 1967an Armadako Kapitain izendatu zuten. Lau urte geroago Britainia Handian jarraitu zuen bere trebakuntza militarra, eta, 1980an jeneral-mailara igo ondoren, 1982an Estatu Batuetan osatu zituen militar ikasketak. 1965ean, Miss Nigeria izandako Maryam Jidahekin ezkondu zen Sani Abacha, eta bederatzi seme-alaba izan zituzten. Abacharen eginkizuna erabakigarria izan zen 1985ean, Ibrahim Babangida jenerala boterera eraman zuen estatu kolpean, eta Babangidaren laguntzailerik garrantzitsuenetako bat izan zen hura lehendakari izan zen urteetan. 1993an, ordea, Babangidak hauteskunde demokratikoen ondoren dimititu zuenean, Abachak, bere burua estatuburu izendatzeaz gainera, gobernua eta legebiltzarra deuseztatu, manifestazioak eta alderdi politikoak debekatu eta armadako ofizial asko ipini zituen funtzionario zibilen lekuan. Hurrengo urteetan, nigeriarren haserrea areagotu egin zen, industria-ekoizpen eskasa eta erregimenaren autokrazia zirela medio, kanpo-zorra gehituz zihoalako. 1998an Abujan hil zen Abacha, bera hautagai bakarra izango zuten lehendakaritzako hauteskundeak baino bi hilabete lehenago.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Ogoni
* Ken Saro-Wiwa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q207942
* Multimedia: Sani Abacha / Q207942
# Mahmud II.a

Mahmud II.a (arabieraz: محمودالثانى; Konstantinopla, 1785eko uztailaren 20a - 1839ko uztailaren 1a) Otomandar Inperioko sultana izan zen 1808-1839 bitartean.

## Bizitza

Abdul Hamid I.a sultanaren hilondoko semea izan zen. Danubio ibaiaren ezkerraldearen parte handia galdua zuen, eta eskuinaldea kontrolatzeko ahaleginetan Errusiarekin borrokatu zen. Napoleondar Gerretan arerioaren ahultasuna aprobetxatu eta Bukaresteko Itunean, 1812an, mugei eustea lortu zuen, Besarabia izan ezik.
Madmud II.ak administrazio-erakundeak eta armada bera erreformatu zituen, mendebaldar bihurtzeko prozesu batek eraginda, eta jenizaroak hiltzeko agindua eman zuen 1826an. Erreforma horiek Tanzimat delako denboraldian (1839-1876) izan zuten azkena. Tanzimat horretan Abdulmezid I.a eta Abdulaziz I.a semeek hartu zuten parte.
Greziaren matxinadari aurre egin behar izan zion, eta, azkenean, Navarinoko Guduaren ondoren, independentzia lortu zuen 1830an.
Madmud II.aren agintaldian beste altxamendu batzuk ere gertatu ziren: Serbian, Montenegron eta Albanian. 1831n, Mehmet Alik, Egiptoko pashak, Otomandar Inperioaren aurka gerra deklaratu zuen, eta Siria, Kreta eta Al-Hijaz beretu zituen.
1839an hil zen, Egiptoren aurkako bigarren gerran.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Saliha Sultan
Mihrimah Sultan
Fatma Sultan
Murad V.a
Abdul Hamid II.a
Refia Sultan
Cemile Sultan
Münire Sultan
Mehmed V.a
Şehzade Ahmed Kemaleddin
Abdulmezid I.a
Behice Sultan
Ahmed III.a
Atiye Sultan
Abdul Hamid I.a
Şehzade Mehmed Burhaneddin
Rabia Şermi Kadin
Mahmud II.a
Nakşidil Sultan
Seniha Sultan
Naile Sultan
Mediha Sultan
Zülüflü İsmail Pasha
Şehzade Selim Süleyman
Mehmed VI.a
Adile Sultan
Hayriye Hanımsultan
Şehzade Yusuf Izzeddin
Fatma Saliha Sultan
Nazime Sultan
Abdulmezid II.a
Abdulaziz I.a
Şehzade Mehmed Şevket
Esma Sultan
Sehzade Mehmed Seyfeddin
Emine Sultan :
* Datuak: Q174791
* Multimedia: Mahmud II / Q174791
# Adolfo de la Huerta

Felipe Adolfo de la Huerta Marcor (Guaymas, Sonora, 1881eko maiatzaren 26a - Mexiko Hiria, 1955eko uztailaren 9a) mexikar kontulari eta politikaria izan zen, Mexikoko presidentea izan zena 1920ko ekainaren 1etik azaroaren 30era arte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q137865
* Multimedia: Adolfo de la Huerta / Q137865
# Mobutu Sese Seko

Mobutu Sese Seko Nkuku Ngbendu wa Za Banga, jaiotza-izenaz Joseph-Désiré Mobutu (Lisala, 1930eko urriaren 14a - Rabat, Maroko, 1997ko irailaren 7a), Kongoko militar eta politikaria izan zen. 1965-1997 bitartean, Zaireko diktadore militarra, kleptokrata eta presidentea izan zen.

## Bizitza

Joseph-Désiré Mobutu Kongoko Lisala probintzian jaio zen 1930eko urriaren 14an. Ikasketak 1950. urtean amaitu zituen, eta 1956an L'Avenir egunkarian hasi zen idazten. Actualités Africaines izeneko argitalpeneko erredaktore buru ere izan zen. Independentzia eskatzen zuen Kongoko Mugimendu Nazionalean hasi zuen politika ibilbidea, eta 1960an Bruselan parte hartu zuen Kongoko Errepublikaren subiranotasuna lortzeko negoziaketetan.
1960ko uztailean, Kongo independentearen lehenbiziko gobernuko estatu idazkari izendatu zuen Patrice Lumumba lehen ministroak. Irailaren 14an, armadako komandante buru kargua eman zion Joseph Kasa-Vubu presidenteak. Ordu batzuk geroago, Mobutuk estatu kolpe bat jo zuen, CIAren eta Belgikaren babesarekin. Haren gizonek Lumumba atxilotu eta Moïse Tshomberen esku utzi zuten. 1961eko urtarrilaren 17an, Tshombek Lumumba hilarazi zuen.
1965eko azaroan, beste estatu kolpe bat jo zuen, eta estatuko gidaritza hartu zuen, Kasa-Vubu kargutik kenduz. 1970ean presidente aukeratu zuten zazpi urterako. 1977an eta 1984an berriro hautatu zuten presidente. Bere agintaldian Zaire izendatu zuen Kongoko Errepublika, eta bandera, moneta eta herrialdeko izenak aldatu zituen. 1990ean, nazioarteko presioen eraginez, alderdi aniztasuna eta demokratizazioa iragarri zuen. Minbiziak jota, 1996an Suitzara joan zen, eta bitartean oposizioa haren kontra bildu zen Laurent-Désiré Kabilaren buruzagitzapean. Mobutu saiatu zen Kabilarekin akordioren batera iristen, baina azkenean uko egin behar zion aginteari, eta Marokora erbesteratu zen 1997an, hil baino lehentxeago.
Hogeita hamar urte iraun zuen diktaduran, 8.000 milioi dolarreko dirutza bereganatu zuen. 1996ko maiatzean haren dirua izozteko agindua eman zuen Suitzako Gobernuak, baina orduko oso berandu zen, Mobutuk ia diru guztia beste leku batean gorde baitzuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* 1 2 3 Mobutu Sese Seko hil da minbiziarekin, Rabateko ospitale militarrean. Euskaldunon Egunkaria, 1997ko irailak 9, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-07-17).
* ↑ Mataillet, Dominique. Le premier coup d’État de Mobutu. jeuneafrique.com (Noiz kontsultatua: 2019-07-18).

## Ikus gainera

* Kongoko krisialdia
* Kongoko Lehen Gerra
* Datuak: Q164535
* Multimedia: Mobutu Sese Seko / Q164535
# Gnassingbé Eyadéma

Gnassingbé Eyadéma jenerala (Pya, Lama Kara, 1935eko abenduaren 26a - Tunis, 2005eko otsailaren 5a), Étienne Eyadéma jaioa, Togoko militar eta politikaria izan zen. Grunitzky agintaritzatik eraisteko estatu-kolpean parte hartu zuen 1967an, eta Togoko Errepublikako gobernuburu eta lehendakari bihurtu zen. Kargu hartan berretsi zuten, 1972an, erreferendum bidez, eta 1979an (Konstituzioa eraberritu zen) eta 1986ko hauteskundeetan ere bera aukeratu zuten. 1991ean hasita, istilu latzak gertatu ziren Togon, lehendakariaren dimisioa eta demokrazia ezartzeko eskatuz, besteak beste. 2002an Konstituzioa aldatzen saiatu zen berriz, hark hauteskundeetara aurkezteko ezartzen zituen mugak kentzeko asmoz. 2003an, berriz irabazi zituen hauteskundeak. 2005ean hil zen, bihotzekoak jota.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q155385
* Multimedia: Gnassingbé Eyadéma / Q155385
# Ioannis Metaxas

Ioannis Metaxas (grezieraz: Ιωάννης Μεταξάς; Itaka, 1871ko apirilaren 24a/apirilaren 12a - Atenas, 1941eko urtarrilaren 29a) greziar militar, politikari eta diktadorea izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1936-1941 bitartean.

## Bizitza

1897ko greko-turkiar gerran eta Balkanetako gerretan parte hartu zuen. Alderdi monarkikokoa izan zen zisma nazionalean. Eleuterios Venizelos lehen ministroaren eta Grezia Lehen Mundu Gerran sartzearen aurka agertu zen, eta Korsikara erbesteratu behar izan zuen. Monarkia berrezarri ondoren, lehen ministro izendatu zuten 1936ko apirilean. Urte horretako abuztuaren 4an, estatu kolpea eman zuen Jurgi II.a Greziakoa erregearen laguntzarekin, eta erregimen autoritario, nazionalista eta antikomunista ezarri zuen. Neutraltasuna mantentzen saiatu zen Bigarren Mundu Gerran, eta Italiaren ultimatuma arbuiatu zuen 1940ko urrian. 1941eko urtarrilaren 29an hil zen, Alemania naziaren inbasioaren aurretik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q189139
* Multimedia: Ioannis Metaxas / Q189139
# Hugo Banzer

Hugo Banzer Suárez (Santa Cruz, Bolivia, 1926ko maiatzaren 10a - Santa Cruz de la Sierra, Santa Cruz, Bolivia, 2002ko maiatzaren 5a) boliviar politikari eta militarra izan zen. Boliviako Errepublikako lehendakaria izan zen 1971-1978 eta 1997-2001 bitarteetan.

## Biografia

Hezkuntza- eta Kultura-ministroa izan zen 1964-1966 urteetan, René Barrientos jeneralaren diktaduraren garaian. 1969an Ovando lehendakariak armadaren Akademia Militarreko zuzendari izendatu zuen. 1971ko urtarrilean, bere agindupeko kadeteen buru zela, indarrez hartu zuen armadaren Estatu Nagusia, eta Juan José Torres jeneralak kargutik kendu zuen, erregimenaren kontra konspiratzea leporaturik. Hilabete batzuk Argentinan erbesteraturik egon ondoren, Boliviara itzuli zen eta 1971ko abuztuan estatu-kolpea eman zuen Torres jeneralaren gobernu populistaren kontra, MNR (Mugimendu Nazionalista Iraultzailea) eta FSB (Boliviako Falange Sozialista) lagun zituela, eta beretzat hartu zuten lehendakari-kargua. 1975ean legez kanpo utzi zituen alderdi politikoak eta erakunde sindikalak.
1979an ADN alderdi eskuindarra sortu zuen (Ekinbide Demokratiko Nazionala), eta urte horretan bertan hirugarren tokia lortu zuen lehendakaritzarako hauteskundeetan. Handik gutxira, epaitu egin zuten konstituzioaren funtsezko arauak eta gizabanakoaren oinarrizko eskubide eta askatasunak urratzeagatik, baina 1980an barkamena eman zioten. Banzerren alderdiak botoen % 16,8 lortu zituen urte horretako hauteskundeetan, eta Víctor Paz Estenssororen eta Jaime Paz Zamoraren gobernuetan esku hartu zuen. 1997an Hugo Banzerrek lehendakaritzarako hauteskundeak irabazi zituen, ADN alderdiaren buruzagi gisa botoen % 22,3 eskuraturik. 2001ean dimisioa eman zuen, osasun arazoak zirela medio, eta birikako minbiziak jota 2002ko maiatzaren 5ean hil zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q269039
* Multimedia: Hugo Banzer / Q269039
# Antonio López de Santa Anna

Antonio de Padua María Severino López de Santa Anna y Pérez de Lebrón (Jalapa, Mexiko, 1794ko otsailaren 21a - Mexiko Hiria, Mexiko, 1876ko ekainaren 21a) mexikar militarra eta politikaria izan zen.

## Biografia

1821. urtean Agustín Iturbiderekin borrokatu zen independentziaren alde, baina, hurrengo urtean, jenerala zela, Iturbideren aurkako matxinada zuzendu zuen Veracruzen.
1833. urtean Mexikoko lehendakari hautatu zuten, eta aurretik politika federalaren eta liberalaren aldekoa bazen ere, gobernuan zegoela, zentralismorantz bideratu zuen bere politika. 1836. urtean Texasera joan zen, han gertatzen ari zen matxinada gelditzeko, eta El Alamoko gotorlekua bereganatzea lortu bazuen ere, handik gutxira Samuel Houston estatubatuarrak atxilotu zuen.
1841ean lehendakaritza eskuratu eta aginpidea izan zuen 1845. urtera arte. Estatu Batuen aurkako gerra hasi zenean (1846), Santa Anna izan zen Mexikoko gudarostearen buruzagia. Angostura, Molino del Rey, Cerro Gordo eta Mexikoko haraneko guduak galdu ondoren, estatubatuarren esku utzi zuen Mexiko Hiria (1847). Gero, hitzarmen baten ondorioz, Texas, Kalifornia Garaia, Mexiko Berria eta Arizona Estatu Batuen mende geratu ziren.
Santa Anna Kolonbiara joan zen kargua utzi ondoren, baina 1853. urtean itzuli eta lehendakari hautatua izan zen. Bi urte geroago, Ayutla liberalak kargutik kendu zuenean, erbestera alde egin beharra izan zuen. Maximiliano enperadorearen agintaldian itzuli eta politikan hasi zen berriz ere, baina ez zuen esku handirik izan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q189145
* Multimedia: Antonio López de Santa Anna / Q189145
# Mohammed Omar

Mullah Mohammed Omar (paxtuneraz: ملا محمد عمر‎, Mullā Muḥammad ‘Umar; 1960 – 2013ko apirilaren 23a), askotan Mullah Omar deitua, afganistandar mujahidina izan zen, Taliban mugimenduaren buruzagia 1994-2013 bitartean. 1996an Afganistango Emirerri Islamikoa sortu zuen, eta 1996-2001 bitartean Kontseilu Goreneko Presidentea izan zen, alegia, herrialdeko agintari nagusia. Afganistango gerran parte hartzen zuten NATOko indarrek gehien bilatzen zuten gizonetako bat izan zen, Osama bin Ladenekin izandako harremanak eta Afganistango agintari izan zen urteetan egindako giza eskubideen aurkako gehiegikeriak zirela-eta. 2015ean talibanek baieztatu zuten 2013tik hilda zegoela.

## Erreferentziak

* ↑ Clements, Frank, Conflict in Afghanistan: a historical encyclopedia, 187. orrialdea
* ↑ 2015: Mundua. berria.eus (Noiz kontsultatua: 2016-11-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193968
* Multimedia: Mullah Omar / Q193968
# Eleuterios Venizelos

Eleuterios Venizelos (Murnies, Kreta, Otomandar Inperioa —gaur egun Grezia—, 1864ko abuztuaren 23a/abuztuaren 11 - Paris, Frantzia, 1936ko martxoaren 18a) greziar politikaria izan zen.
1896. urtean diputatu hautatu zuten eta urtebete geroago Kretaren autonomia lortu zuen. 1898an Justiziako ministro egin zuten. 1904an, Jurgi printze eta komisario gorenaren etsaia baitzen, mendira jo eta behin-behineko gobernua osatu zuen, Greziarekin bat egitea aldarrikatzen zuena. 1910ean Greziako lehen ministro hautatu zuten. Serbia, Montenegro eta Bulgariarekin batean Turkiaren aurkako gerran jardun zuen. 1913. urteko Londresko eta Bucaresteko hitzarmenek bide eman zioten Greziako lurraldeak zabaltzeko.
Lehen Mundu Gerran aliatuak Tesalonikan lehorreratu zirenean Venizelosek mugaz haraindiko gobernua osatu zuen, eta aliatuekin batean borrokatu zen. Neuilly eta Sèvresko hitzarmenen ondorioz eremu gehiago jarri ziren Greziaren administraziopean. 1924an lehen ministro hautatu zuten, eta denbora laburraren buruan Errepublika aldarrikatu zuen; baina, Greziako ekonomia eta politika berpizteko eta sendotzeko gauza izan ez zenez, dimisioa eman zuen. 1935. urtean matxinada bat bultzatu zuen Kretan.
Egun, Atenasko nazioarteko aireportuak bere izena darama.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q205545
* Multimedia: Eleftherios Venizelos / Q205545
# Houari Boumediene

Houari Boumedienne (arabieraz: هواري بومدين‎ ; Hawārī Bū-Madyan; Aïn Hassainia, Guelmatik gertu, 1932ko abuztuaren 23a - Aljer, 1978ko abenduaren 27a), jaiotze izena Mohammed Ben Brahim Boukharouba, aljeriar militar eta estatugizona izan zen. Kontseilu Iraultzaileko idazkari nagusia izan zen 1965eko ekainaren 19tik 1976ko abenduaren 12a, eta Aljeriako lehendakaria 1978ko abenduaren 27ra arte.

## Bizitza

Aljeriako Independentzia Gerrako buruzagia izan zen. 1965ean, Ahmed Ben Bella aginpidetik kendu zuen gertaeretan esku hartu zuen. Urte berean, Aljeriako Errepublikako lehendakari izendatu zuten. 1976ko hauteskundeetan berriz hautatu zuten, hautesleen botoen % 99 lortuta.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2018/9/16 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q310855
* Multimedia: Houari Boumediene / Q310855
# France-Albert René

France-Albert René, The Boss (Victoria, 1935ko azaroaren 16a - Mahé, 2019ko otsailaren 27a) Seychelleetako bigarren presidentea izan zen.
René Ingalaterran hezi zen eta Erresuma Batuko Alderdi Laboristaren alde agertu zen. Seychelleetara itzuli zenean abokatu gisa lan egin zuen 1957 eta 1961 bitartean. 1964an Seychelleetako Herriaren Alderdi Batua (Seychelles People's United Party) sortu zuen.
1976an James Mancham presidenteak lehen ministro izendatu zuen. 1977ko ekainaren 5ean bere jarraitzaileek estatu-kolpe baten ondoren presidente bihurtu zuten. Bere burua Indiako Ozeanoko sozialistatzat zuen eta ez sobietar komunistatzat. 1977 eta 1993 artean haren alderdia estatuko legezko alderdi bakarra izan zen eta hiru presidentetzarako hauteskunde irabazi zituen (1978, 1984 eta 1989). 1993 ondoren, ordurako demokrazian, beste hiru presidentetzarako hauteskunde irabazi zituen (1993, 1998 eta 2001).
1981ean Mike Hoare mertzenarioak antolatutako eta Hegoafrikak finantzatutako estatu-kolpea garaitu zuen.
Diktadore onberatzat hartua izan zen haren herrialdea Afrikako garatuena izatera eraman baitzuen. 2004ko uztailaren 14an James Michel presidenteordearen alde dimititu zuen.
* Datuak: Q224986
* Multimedia: France-Albert René / Q224986
# Abdel Rahman Swar al-Dahab

Abdel Rahman Swar al-Dahab (arabieraz: عبد الرحمن سوار الذهب‎; Al-Ubayyid edo Omdurman, 1934/1935 – Riad, 2018ko urriaren 18a) Sudango estatuburua izan zen 1985-1986 bitartean. 1984an Gaafar Nimeiry presidenteak indar armatuen buru izendatu zuen eta hurrengo urtean estatu kolpe baten bidez presidente bilakatu zen.
* Datuak: Q307451
* Multimedia: Abdel Rahman Swar al-Dahab / Q307451
# Mohamed Siyad Barre

Mohamed Siyad Barre (somalieraz: Maxamed Siyaad Barre, arabieraz: محمد سياد بري‎—‎; Garbahare, Somalia hegoaldean, 1919ko urriaren 6a - Lagos, Nigeria, 1995eko urtarrilaren 2a) Somaliako diktadorea izan zen.
1930eko hamarraldiaren hasieran, Italiako polizia koloniarrean sartu zen. 1941ean, britainiar polizian sartu zen. Garai horretan, bidaia ugari egin zituen Somalia barrualdera, eta oso ondo ezagutu zituen herrialde hartako bazter guztiak. 1950ean, Somalia italiarren mende gelditu zenean, Siyad Barre poliziako inspektore-buru zen.
1954-1955 urteetan carabinieri polizia-akademiara bidali zuten, Florentziara, eta polizia-koronel bihurtu zen. Ondoren, Benaadir eskualdeko polizia-buru egin zuten, independentziaren bezpera arte. 1960an gudarostera joan zen, eta 1965ean gudarosteko komandante-buru izendatu zuten. 1969ko estatu-kolpearen ondoren, Barreren bizitza eta Somaliako estatuaren historia nahastu egiten dira. Izan zituen karguei esker oso ondo ezagutu zituen gudarostea eta polizia. Estatuaren pribatizazioa eta klanen banaketa bideratu zituen, eta oposizio politikoak eta militarrak bortizkeriaz zapaldu zituen.
1990ean izan zen altxamenduak ez zuen aginpidetik irtenarazi, eta hainbat astetan eutsi zion altxamenduari, hiriburua utzi aurretik. Une horretatik aurrera, Somaliako historiaren aldi ilunena hasi zen: herrialdea txiki-txiki eginda zegoen, borrokaldi etengabe eta lapurreta ugarien ondorioz. Azkenik, 1992an, Siyad Barrek porrota onartu behar izan zuen, eta atzerrira alde egin zuen, Lagosera.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q209828
* Multimedia: Siad Barre / Q209828
# Kenan Evren

Ahmet Kenan Evren (ˈce.nan ˈev.ɾɛn ahoskatua; Alaşehir, Otomandar Inperioa, 1917ko uztailaren 17a - Ankara, 2015eko maiatzaren 9a) politikari eta militar turkiarra izan zen, 1980tik 1989ra Turkiako zazpigarren presidentea izan zen.
Armadak egindako estatu-kolpe baten bidez poterea lortu zuen. Militar kolpistek gobernua kendu, Asanblea Nazionala desegin, askatasunak deuseztatu, alderdi politikoak eta sindikatuak debekatu, egunkariak itxi eta lege martziala aplikatu zuten. 1980ko estatu-kolpea Turkian gertatu zen odoltsuena izan zen, 150.000 atxiloketa baino gehiagorekin eta ehunka hilketa eta desagerpenekin.
Kenan Evrenek, kolpearen ondoren adierazpen hauek egin zituen:
| « | ... Turkiako indar armatuak Estatuko Administrazioa hartzera behartuak izan dira, herrialdearen eta nazioaren batasuna eta beren herriaren eskubide eta askatasunak babesteko, bizitzeko eta jabetzarako eskubidea eta herriaren zoriona eta oparotasuna ziurtatzeko, eta legearen eta ordenaren nagusitasuna bermatzeko, beste hitz batzuetan esanda, estatu-agintaritza modu inpartzialean berrezartzeko | » |
1982an idatzitako Konstituzioak matxinadan parte hartu zutenen immunitatea aitortzen zuen. Hala ere, 2010eko irailean egindako Konstituzioaren erreforma batek 1982ko Konstituzioaren 15. artikulua ezabatu zuen, immunitate hori ezartzen zuena. Horrela, 2012an, Ankarako auzitegi batek kereila kriminal bat ireki zuen Kenan Evren eta Tahsin Şahinkayaren aurka, Junta Militar kolpistatik bizirik atera ziren bakarrak, eta 2014an kartzelara kondenatu zituzten.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Los golpistas de 1980 son acusados tras el referéndum de Turquía» El País 2010/09/14.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Turquía juzgará a los responsables del golpe de Estado de 1980» El País 2012/01/10.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Turquía condena a cadena perpetua al líder del golpe de 1980» El País 2014/06/18.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q216983
* Multimedia: Kenan Evren / Q216983