# Édith Zha

Édith Zha (Frantzia, 1945) idazle eta komiki-gidoilari frantziarra da, heldu eta gazteentzako komikien gidoiak idaztzi ditu.

## Biografia

Édith Zha 1945ean jaio zen. Filosofia ikasketak egin zituen. Irakurle zuzentzaile gisa lan egin du argitaletxe batean. Paris inguran bizi da.
Hirurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran, Nicole Claveloux marrazkilariarekin batera, La main verte (Les Humanoïdes associés, 1978) eta Morte saison (Les Humanoïdes associés, 1979) komikiak idatzi zituen. Clavelouxek aurregago azalduko zuen nola hasi zen eta nolakoa izan zen egile bien arteko harremana: «Jean-Pierre Dionnetek Métal Hurlant-entzako zortzi orrialdeko bost pasartetan komiki bat idazteko eskatu zidan. Ez nekien (eta oraindik ere ez dakit!) istorio bat nola kontatu; beraz, Edithi eskatu nion, nahiz eta berak ere garai hartan ez zuen inongo esperientziarik komikigintzan». (...) «Lagun komunen bitartez ezagutzen nuen Edith Zha, eta entzuna nuen ondo idazten zuela... Gure lehen kolaborazioa izan zen, gero Morte Saison etorri zen, eta thriller moduko bat idazteko eskatu nion. 2006an berriro kolaboratu genuen Éditions du Rouergue-n La Maison sur la digue liburuarekin». (...) «Edithen "heroiak" adoptatu nituen, batez ere txori marmartia; baina haietako asko —eskaileretako umea edo giltzaperatuko bikotea, adibidez—, oraindik ere, ulertezinak dira niretzat; beste batzuk, ordea, biok ezagutzen ditugun lagunetan inspiratuta daude. Alderdi "ilun eta zehaztu gabe" hori "berezko ezaugarri" dute Edith Zharen ipuinek, nire ustez. Ez zitzaidan axola erabat ulertzen ez nituen istorioak ilustratzea, ez nuen azalpenik eskatzen, misteriotsua zen, perfektua zen!».
Édith Zhak berak azaldu zuen zein egoeratan zegoen bi komiki hauen gidoiak idatzi zituenean: «La main verte aspaldiko kontua da, joan den mendekoa! Nahiko egoera txarrean idatzi nuen !». (...) «Nire garaiko antsietateak transposizioz adierazten nituen, dena nahastuta zegoen. Ni neu nintzen txoria (komikiaren protagonista) eta bere gaixotasuna; baina ez hori bakarrik, emakumea eta bere erabateko barne urraketa ere ni nintzen. Nire inkontzienteak gainezka egiten zuen nonahi, libreki». (...) «Garai hartan, bikote-bizitza espetxe bat zen niretza, itxialdi bat. Kosta egiten zitzaidan loturak, maitasuna, denboraren joana, gizartea eta haren aginduak jasatea, eta ez nien behar bezala aurre egiten. Filosofia maite nuen; niretzat kontzientzia piztea zen basakeriaren, arrazakeriaren eta abarren aurka borrokatzeko modu bakarra».
La Main Verte fabula onirikoa da; bost ekitalditan kontatzen ditu, berrogei orrialdetan zehar, bele erretxin erraldoi baten eta Grévin Museoko gidari gazte baten ezbehar haluzinatorioak. Bernard Thomas kritikoaren arabera, narrazioan oreka bitxi bat ematen da Zharen elkarrizketen ironia xelebrearen eta Clavelouxen marrazkien artean, irudiek ez baitituzte hitzak errepikatzen, haietatik urrun geratzen dira eta beren erara interpretatzen dituzte. Irakurleak, beraz, istorio honetaz gozatzeko zeregina du, esanahiaren eta generoaren anbiguotasunaz gozatzekoa». Morte Saison thriller frantastiko bat da. Bi detektibe (Clavelouxek egileen beren hazpegiekin irudikatuak) Petit Boudin des Dunes hotelera iristsi dira. Itsasoaren ondoko aterpe horretan, denbora beste modu batera igarotzen da. Itsasoak gora egiten du gogoak ematen dionean eta marmokek hegan egiten dute zeruan. Ohiko bezeroak beren kontuez arduratzen dira udazkeneko piano-jotzailearen doinuan, Gizon Tristea desagertzen den egunera arte... Lan honetan, egileek unibertso oniriko eta ez oso konbentzionalean barneratzen gaituzte, zeinean, gutxien espero dugunean, magiak nahasirik sentitzen garen. Irudiek ez dituzte La Main verte-ren pop koloreak, fintasun handiko marrazki linealaz eginda baitaude, irakurlea itsasaldeko ilusio batean murgiltzen dutena.
Cornelius argitaletxeak bi komiki hauek berrargitaratu zituen, zenbait lanez aberasturik, 2019an (La main verte et autres récits) eta 2020an (Morte saison eta autres récits).
Zhak haurrentzako ipuinak ere idatzi zituen Okapi aldizkarirako Clavelouxek, Henry Galeronek eta Pascal Douryk marraztuak.
1979an, bere bikotekide Nella Nobili poeta italiarrarekin batera, Les femmes et l'amour homosexuel idatzi zuen, emakumeen maitasun homosexualari buruzko testigantzak, gogoetak eta dokumentazioa biltzen dituen liburua.
2006an, berriz ere kolaboratu zuen Nicole Clavelouxekin La maison sur la digue (Éditions du Rouergue) haurrentzako liburua idazteko. Testuak, egunkari baten egituraz eraikiak, denboraren igarotze saihetsezina eta pazientziaren balioa azaltzen ditu. Giro erdi fantastiko, erdi errealista baten bitartez, Zha-Claveloux bikoteak bizitza eta oroimenaren filosofia bat eskaintzen du, fintasun eta zuzentasun handiz.

## Sariak

Zenbait sari lortu ditu, haien artean:
* 2020 :
** 2020ko Angulemako Nazioarteko komiki azoka: Prix du patrimoine saria: Nicole Claveloux eta Édith Zha, La Main Verte et autres récits (Éditions Cornelius)
** Prix Artémisia sarietako Prix du matrimoine saria, Nicole Claveloux eta Édith Zha: La Main Verte et autres récits

## Lanak

* La Main verte, Nicole Claveloux-en ilustrazioak, Les humanoïdes associés, 1978. 2019an berrargitaratua: La main verte et autres récits, Cornélius argitaletxea (komikia)
* Morte-saison, illustré par Nicole Claveloux-en ilustrazioak, Les humanoïdes associés, 1979. 2020an berrargitaratua: Morte-saison et autres récits, Cornélius argitaletxea (komikia)
* Les Femmes et l'amour homosexuel, Nella Nobili, Hachette, 1979
* La maison sur la digue, illustrations de Nicole Claveloux, Éd. du Rouergue, 2006 (umeentzako ipuina)

## Erreferentziak

* 1 2 (Frantsesez) «Zha, Édith - Bibliographie, BD, photo, biographie» www.bedetheque.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).
* 1 2 (Frantsesez) MAGNERON, Philippe. «La main verte (Zha/Claveloux) - BD, informations, cotes» www.bedetheque.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).
* 1 2 (Frantsesez) «Morte-saison - Nicole Claveloux» Babelio (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).
* 1 2 (Frantsesez) «Édith Zha» Éditions Cornélius - Catalogue (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* 1 2 3 (Frantsesez) Thomas, Bernard. «Angoulême 2020 : Les Jardins Sauvages de Nicole Claveloux» ActuaBD (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* ↑ (Frantsesez) MAGNERON, Philippe. «Preview Morte saison Patrimonial» www.bdgest.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* 1 2 (Frantsesez) MAGNERON, Philippe. «La main verte (Zha/Claveloux) -a2019- La main verte et autres récits» www.bedetheque.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).
* 1 2 (Frantsesez) «Morte saison et autres récits - Nicole Claveloux» Babelio (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).
* ↑ (Frantsesez) Nobili, Nella (1926-1985); Zha, Édith (1945- ). (1979). Les Femmes et l'amour homosexuel. Hachette (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* ↑ (Frantsesez) [https://boutique.comptines.fr/livre/539217-la-maison-sur-la-digue-edith-zha-nicole-claveloux-le-rouergue «La Maison Sur La Digue De Édith Zha, Nicole Claveloux»] livres eta jouts comptines (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* ↑ (Frantsesez) «La maison sur la digue - Édith Zha» Babelio (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* ↑ (Frantsesez) «Angoulême 2020 : Les Jardins Sauvages de Nicole Claveloux» ActuaBD (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).
* ↑ (Frantsesez) «Prix Artémisia 2020 du Matrimoine décerné à Nicole Claveloux et Edith Zha» Association Artémisia 2020-01-09 (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).

## Kanpo estekak

* BD Gest
* Babelio
* Datuak: Q84322895