OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Francesco Lana de Terzi

Francesco Lana de Terzi (Brescia, Lombardia, 1631 - Brescia, Lombardia, 1687ko otsailaren 22a) italiar jesuita, matematikaria, naturalista eta aitzindari aeronautikoa izan zen. Brescian, fisikako eta matematikako irakaslea izan zen, huts-aireontziaren kontzeptua zehaztu zuen eta Aeronautikako Aita bezala ezaguna izan zen bere ahalegin aitzindariengatik, aeronautikako alorra zientzia bihurtuz "aire nabigazio teoria zehaztasun matematikoz egiaztatua" ezartzean. Braille sistema bihurtu zen ideia ere garatu zuen.

## Aireontzien diseinua

1670. urtean, Francesco Lana de Terzi-k Prodromo izeneko liburua argitaratu zuen, "Ontzi hegalari bat" deskribatzen zuen Saggio di alcune invenzione nuove premesso all'arte maestra izeneko kapitulu bat zeukana. Otto von Guericke-en esperimentuek bultzatuta, Magdeburgeko hemisferioekin, 1663. urtean, Lana de Terzi-k airea baino arinagoa zen itsasontzi baten ideia garatu zuen.
Bere diseinua, inoiz eraiki ez zena, masta zentral bat zuen bela batekin. Belaontzi bat bezala zuzenduko litzateke. Kobrezko esferei lotutako lau masta zituen. Esfera bakoitzak kobrezko geruza mehea eta 7,5 metroko diametroa izango luke. Terzik kalkulatu zuenez, esferaren pisua 180 kilogramo litzateke. Esferako aireak 290 kilogramo pisatuko lukela ere kalkulatu zuen. Hutsunea sortzeko esferetatik airea ateratzen da, eta inguruko airea baino arinagoak izango zirenean, 6 bidaiarientzako behar adinako sostengua emango lukete.
Garai hartan, inork ez zuen kobrezko xafla hain mehea egiteko trebetasunik, eta, bestetik, inguruko airearen presioak esferak zapalduko lituzke. Ideia ez zen inoiz frogatu praktikan. Gainera, Francesco Lana de Terzik jakitun zen gerra arma gisa erabil zitekeela eta hiriei airetik eraso egin. "Jainkoak ez dezala inoiz onartu makina hau eraikiko denik... mundu guztiak konturatuko bailitzakelako inor ez litzatekeela izango erasoetatik salbu... burdin pisuak, su-bolak eta bonbak altuera handitik jaurti daitezke".
Esferak zituen aireontzi bat ezinezkoa zela ez zen frogatu 1710 arte Gottfried Leibniz-ek. Leibnizen ondorioa garai hartako materialei aplikatzen bazitzaien ere, grafenoaren aurkikuntzak eta ekoizpenean egindako aurrerapenek ondorioa zaharkitua egin dezakete, hala ere, Washingtongo Smithsonian institutuko Aire eta Espazioko Museo nazionalean Lana de Terziren asmakizunaren eredua erakusten da.

## Itsuentzako alfabetoa

Bere Prodromo liburuan, itsuentzako bere asmakizunaren alfabeto berri bat sartu zuen. Aurreko idazketa-sistemetan ez bezala, Lanaren alfabetoa ez zen oinarritzen eskuzko edo inprimatutako idazketa imitatzean, baizik eta zeinuetan (gidoietan) oinarrituta zegoen, eta ukimenaren bidez antzeman zitezkeen. Asmakizunaren arrakasta galarazi zuen xehetasun bakarra zera da: Lanak ez zuen ulertu ukitzean puntuak gidoiak baino errazagoa zela hautematea. Louis Braille frantsesak urte batzuk geroago sumatu zuen eta bere izena daraman itsuentzako idazketa-sistema garatu zuen.

## Kanpo estekak

* Francesco Lana de Terzi aireontziaren irudiak
* Datuak: Q1268728
* Multimedia: Francesco Lana de Terzi / Q1268728
# Sequoyah

Sequoyah (Taskigi, egungo Tennessee, c. 1770 - San Fernando, Mexiko, 1843ko abuztua), ingelesez George Gist edo George Guess izenekin ere ezaguna, txerokieraren idazketa-sistemaren sortzailea izan zen. Aita, Nathaniel Gist, ingelesa zuen, baina ama txerokia eta hark hezi zuen. Ez zuen inoiz ingelesez ikasi. Haren ustez, zuriak idazkerari esker nagusi ziren, eta 1809an txerokierazko alfabetoa eta idazketa lantzen hasi zen. Alfabeto silabiko bat egituratu zuen, eta hartarako tradizio txerokieran oinarrituriko piktogramak eta ingeles, greko eta hebreerazko alfabetoetako letrak ere hartu zituen. 1821ean 86 ikurreko silabario bat aurkeztu zuen eta, txerokiek onartu ondoren, haur txerokiak idazketa horretan ikasten hasi ziren eta liburuak eta kazetak argitaratu zituzten; idazketa-molde hark kultura txerokiari abantaila handiak ekarri zizkion.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q313595
* Multimedia: Sequoyah / Q313595
# Kūkai

Kūkai (japonieraz: 空海, Zentsūji, 774– Kōya mendia, 835) , hilondoan Kōbō-Daishi (japonieraz: 弘法大師, Budismoaren irakaskuntza zabaldu zuen maisu handia) deitua, japoniar monje budista eta poeta izan zen, Shingon eskola sortu zuena. Kaligrafo eta ingeniari ospetsua izan zen, batzuen ustez kanaren sortzailea izanik. Gaur egunera ailegatu diren bere lanak esoterikoak dira.
* Datuak: Q222227
* Multimedia: Kukai / Q222227
# Vesuvio

Vesuvio (italieraz: Monte Vesuvio; latinez: Mons Vesuvius) Italiako sumendia da, Napoliko golkoaren ekialdean dagoena, Napoliko probintzian, Campania eskualdean. Napoli hiritik 9 kilometro ingurura dago, eta 1.281 metroko garaiera du. Europako kontinentean –ez uharteetan– azken 100 urteotan aktibo egondako sumendi bakarra da.
Azken erupzioa 1944an izan zen; egun, sumendi arriskutsuenen artekotzat hartzen da, Napoliko badiaren inguruan hiru milioi pertsona bizi direlako. Sumendiaren inguruko deformazioak hobeto ezagutu eta hurrengo magma-jaurtialdiak iragarri ahal izateko, bulkanologoek tomografia lanetan dihardute TNT eztanda txikiek eragindako lurrikara txikien bilakaera aztertuz sumendiko maldetan.

## 79. urteko erupzioa

Ezaguna da, batez ere, 79. urtean izandako erupzioagatik: orduko Ponpeia eta Herkulano hiri erromatarrak suntsitu zituen, eta gaur egun arte iritsi dira horien aztarnak, orduko gorpu eta etxeko zatiak aski ondo kontserbaturik geratu zirelako.

## Bestelako erupzioak

Vesuvion plaka tektoniko afrikarrak eta euroasiarrak bat egiten dute. Haren jarduera bolkanikoa dorain dela 400.000 bat urte hasi zen, eta sumendia duela 25.000 urte eratu zen. Badakigu duela 18.000, 16.000 eta 11.000 urte pliniar erupzioak izan zirela, eta duela 3.800 urte Europak ezagutu duen erupzio bortitzenetakoa izan zen. Brontze Aroko hainbat herrixka suntsitu zituen. 2006an arkeologoek handik alde egindako gizaki eta animalien aztarna ugari aurkitu zituzten, baina hiru gorpuren arrastoak baino ez; beraz, biztanle gehienek ihes egitea lortu zuten.
472. eta 512. urteetan ere eztanda egin zuen. Eta 1631koak Ponpeia suntsitu zuen erupzioaren parekoa izan zen: fluxu piroklastikoa kraterretik hamabost kilometrora iritsi zen eta errauts hodei erraldoiak, besteak beste, Konstantinoplako zerua estali zuen. XIX. mendea bereziki aktiboa izan zen, sumendia zortzi aldiz lehertu baitzen. 1944an, berriro ere sumendia jardunean hasi eta San Sebastiano herriaren zati bat suntsitu zuen. Eta horixe izan da Vesuvioren azken erupzioa, oraingoz.

## Ikus, gainera

* Sumendi erupzioak hildako pertsona kopuruaren arabera

## Erreferentziak

* ↑ Europako toponimia fisikoa. euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2025-3-7).
* 1 2 Uranga, Nagore Irazustabarrena. (2016-06-19). «Vesuvio, Ponpeiaz haratago» Argia (Noiz kontsultatua: 2020-01-07).
* ↑ Sumendiaren barrena. Elhuyar, 1996/10/01, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2020-01-07).
* ↑ Sevink, Jan; van Bergen, Manfred J.; van der Plicht, Johannes; Feiken, Hendrik; Anastasia, Carmela; Huizinga, Annika. (2011). «Robust date for the Bronze Age Avellino eruption (Somma-Vesuvius): 3945 ± 10 calBP (1995 ± 10 calBC)» Quaternary Science Reviews 30 (9–10): 1035–1046. doi:10.1016/j.quascirev.2011.02.001. Bibcode: 2011QSRv...30.1035S..
* ↑ (Ingelesez) Albore Livadie, Claude. An ancient Bronze Age village (3500 bp) destroyed by the pumice eruption in Avellino (Nola-Campania). .

## Kanpo estekak

* Vesuvio sumendiak Pompeia suntsitu zuenekoa, animazio bidez (Bideoa, EN, 2013)
* Datuak: Q524
* Multimedia: Mount Vesuvius / Q524
# Nagore de las cuevas

Nagore de las Cuevas (Sestao, Bizakaia, 1985). Geologian lizentziatua izan arren (EHU), dantzari eta dantza irakaslea izateagatik da ezaguna bizkaitar hau.

### Txapelketak

2010ean dantza sueltoko txapelketa irabazi zuen Seguran Arkaitz Pascuasekin batera. 2011n, ostera, 2.postua lortu zuen bikoteak.

### Lana

2015ean SOKA proiektuan parte hartu zuen Euskal Kultur Erakundeak egin zion elkarrizketa baten bidez.
2016an Gasteizen ospatutako Aitzina Folk Jaialdian kolaboratzaile aritu zen.
Soinuaren Bidaia Dantzan izeneko proiektuan ere parte hartu zuen Arkaitz Pascuasekin batera.
Era berean, 2021eko otsailaren 4an Bilboko Euskalduna Jauregian Dantzarako Musika proiektuaren parte izan zen.
* ↑ «De las Cuevas, Nagore - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* ↑ «Nagore de las Cuevas» EKE (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* ↑ «De las Cuevas, Nagore - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* ↑ (Gaztelaniaz) Lan Taldea – Dantza Eskola Andoni Aresti. (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* ↑ (Gaztelaniaz) ETXEBERRIA, ANDONI. (2010-10-11). «Arkaitz Pascuas eta Nagore de las Cuevas irabazle dantza sueltoko txapelketan» El Diario Vasco (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* ↑ dantzancom. «Jon Ibarguren e Idoia Besada ganan el campeonato de 'suelto'» dantzan.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* ↑ «Nagore de las Cuevas» EKE (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* ↑ (Gaztelaniaz) Arkaitz y Nagore en el Festival Aitzina – Dantza Eskola Andoni Aresti. 2016-02-26 (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Nagore de las Cuevas» Klassikbidea (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* ↑ r01epd0122e4ed314423e0db04c97a47b5baa317f, r01etpd158aa64558419b9ec5ed77644af02263cda. (2021-02-22). «Bilboko Udal Txistulari Banda + Nagore de las Cuevas + Arkaitz Pascuas: 'Dantzarako Musika'» www.kulturklik.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
# Curazia

Curazia (italieraz, singularrean curazia, pluralean curazie) San Marinoko udalerri (italieraz: castello) bat banatzen den unitate administratiboetako bakoitza da. San Marinok 43 curazia ditu 9 udalerritan banatuta.

## Curaziak

| Udalerria | Curazia |
| Acquaviva | Gualdicciolo |
| Acquaviva | La Serra |
| Borgo Maggiore | Cà Melone |
| Borgo Maggiore | Cà Rigo |
| Borgo Maggiore | Cailungo |
| Borgo Maggiore | San Giovanni sotto le Penne |
| Borgo Maggiore | Valdragone |
| Borgo Maggiore | Ventoso |
| Chiesanuova | Caladino |
| Chiesanuova | Confine |
| Chiesanuova | Galavotto |
| Chiesanuova | Molarini |
| Chiesanuova | Poggio Casalino |
| Chiesanuova | Poggio Chiesanuova |
| Chiesanuova | Teglio |
| San Marino hiria | Cà Berlone |
| San Marino hiria | Canepa |
| San Marino hiria | Casole |
| San Marino hiria | Castellaro |
| San Marino hiria | Montalbo |
| San Marino hiria | Murata |
| San Marino hiria | Santa Mustiola |
| Domagnano | Cà Giannino |
| Domagnano | Fiorina |
| Domagnano | Piandivello |
| Domagnano | Spaccio Giannoni |
| Domagnano | Torraccia |
| Faetano | Cà Chiavello |
| Faetano | Calligaria |
| Faetano | Corianino |
| Faetano | Monte Pulito |
| Fiorentino | Capanne |
| Fiorentino | Crociale |
| Fiorentino | Pianacci |
| Montegiardino | Cerbaiola |
| Serravalle | Cà Ragni |
| Serravalle | Cinque Vie |
| Serravalle | Dogana |
| Serravalle | Falciano |
| Serravalle | Lesignano |
| Serravalle | Ponte Mellini |
| Serravalle | Rovereta |
| Serravalle | Valgiurata |

## Ikus, gainera

* Castello

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15896596
# Aitzpea Leizaola

Aitzpea Leizaola Egaña (Donostia, Gipuzkoa, 1971ko uztailaren 13a) Euskal Herriko Unibertsitatean antropologiako irakaslea da. 2004 eta 2005 artean Udako Euskal Unibertsitatearen zuzendaria izan zen.

## Formazioa

Antropologia eta hizkuntzalaritzan lizentziatua, Paris X eta Sorbonako unibertsitateetan. Bertan burutu zituen ere gradu-ondoko ikasketak bi jakintza esparru horietan. Antropologian doktoretza aurkeztu zuen Paris Nanterreko Unibertsitatean 2010ean, muga politikoaren eragina Euskal Herrian, identitate eta lurraldetasuna gaitzat harturik. Gradu-ondoko formakuntza atzerriko hainbat unibertsitate eta ikerketa zentrotan osatu du, hala nola Berlingo Freie Universität, Belfasteko Queen's University eta University of Reno (Nevada)ko Basque Studies Center-en. 2000-01 ikasturtean irakasle gonbidatua izan zen Oxfordeko Unibertsitateko St Antony's Collegen European Studies Centerari lotua (Basque Visiting Fellow).

## Lanak

Doktorego tesia: Muga - Frontière, identité et territoire au Pays basque. Paris Ouest Nanterre Unibertsitatea. 2010eko abenduaren 18
Euskal Herriratuz geroztik, Euskal Herriko Unibertsitatean antropologia eskolak eman ditu 2001 urteaz geroztik. Aurretiaz, Aranzadi Zientzia Elkartean ere aritu izan da, Gipuzkoako hainbat herritan burutu zen Zaharkiñak proiektuan.
Europako antropologian espezializatu zen eta bere ikerketa ardatz nagusiak identitatea, naziotasuna, antropologia politikoaren baitan border studies deritzona, memoria eta ondarea dira. Euskal Herrian, Espainian eta Turkian burutu du landa lana. Hainbat lan argitaratuak ditu artikulu eta liburu atalak euskaraz, frantsesez, ingelesez eta gazteleraz, European Ethnology, Ethnologie française nazioarte mailako aldizkarietan besteak beste. Ankulegi aldizkariko edizio taldeko kidea da. Erromako VisualFest zine etnografikoko festibalean saritua izan den Abordatzera! Dokumental etnografikoa zuzendu zuen 2013an.
2017, eta 2019an Ikergazte kongresuko batzorde akademikoko kide izan da giza zientziak eta artea arloan.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.ehu.eus/eu/web/filosofia-hezkuntza-zientziak/leizaola-egana-aitzpea%5B%5D Aitzpea Leizaola] EHUko Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia Fakultateko webgunean.
* ↑ Aitzpea Leizaolaren produkzioa Inguma datu-basearen arabera (>30 produktu)

## Kanpo estekak

* Bideoa Aitzpeak bere doktore tesian egindako lanaz hitz egin zuen Euskal Kulturgintzaren Transmisioa ikastaroan. Gizarte antropologiaren inguruko tesia da, mugaren inguruan egindakoa. Bertan aztertzen du mugaren eragina mugaldeko biztanleriaren eguneroko bizitzan.
* EITBko irrati programa bere tesiari buruz
* dantzan.com Atzo eta gaurko inauteriak Iruñeko Donibane auzoan.
* Soziolinguistika klusterra: Eleaniztasunaren erronkak eurohirian: komunikazio etenak eta mugaz gaindiko joera berriak.
* Elkarrizketa: Euskal Herrian inauterien loraldi bat dugu orain Berria, 2025.02.20
Zuhaitz genealogikoa :
Fermin Leizaola
Aitzpea Leizaola
Maria Dolores Goya Mendiola
Miren Egaña Goya :
* Datuak: Q12252985
# Bulkanologia

Bulkanologia geologiaren adarra da, sumendietako gertakariak aztertzen dituena. Izena latinetik dator, vulcanus erromatar jainkoaren omenez.
Berez, magma erupzioekin zerikusia duten gertakarien azterketara mugatu beharko balu ere, bulkanologiak lur sabeleko magmen eratze eta azaleratze prozesuak ere aztertzen ditu. Hori guztia plaken tektonikaren erreferentzia esparruan ulertu behar da. Bulkanologoak, sumendiak bisitatzeaz gain, iraganean gertatutako eztanden errauts eta pumitak jasotzen ditu. Egun, dena den, beste arlo bat ere hartzen du: erupzioak iragartzea eta, erupzio arriskua dagoenean, jendeari zer egin adierazteko gizarte jarduerak antolatzea.
Esan liteke bulkanologia zientzia gisa XIX. mendearen azkenetan sortu zela, hain zuzen ere Java eta Sumatra uharteen erdian zegoen Krakatoa uhartea suntsitu zenean. Erupzio eskerga hark eratutako olatu erraldoiek 36.000 pertsonaren heriotza eragin zuten.

## Erreferentziak

* 1 2 Sumendiak Lur entziklopedia tematikoa. Creative Commons Aitortu 3.0 Espainia lizentziarekin argitaratua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q102904
* Multimedia: Volcanology / Q102904
# Geoffroy saguzar

Geoffroy saguzarra (Myotis emarginatus) Europan, erdi eta mendebaldeko Asian eta iparraldeko Afrikan topa dezakegun saguzar espeziea da.
IUCNek arrisku gutxiko kategorian sailkatu baduen ere, Euskal Herrian mehatxaturik dago. Hori dela eta, Nafarroako Gobernuak bere onibarretan kolonia bat duenari 120 €/espezimen ematen dizkie.

## Deskribapena

Saguzar ertaina, bere pisua 7 eta 11,4 gramo bitartekoa da. Dortsal kolorea marroi-gorrixka da eta bentrala gorri argia. Dimorfismo sexual nabarmena aurkezten du emeak arrak baino handiagoak baitira. Espezie hau erraz antzeman daiteke belarriaren atzealdean koska bat duelako
Geoffroy saguzarrak lurpeko barrunbeetan pasatzen du negua, batzuetan talde txikitan, eta animalia isolatuak aurki daitezke negu-pasako zirrikituetan. Udan aterpe antropogenoekin lotuta agertzen da. Ugaltze-garaian erraza da ferra-saguzar handiarekin koloniatan bilduta aurkitzea.
Europako hegoaldea okupatzen du. Iberiar penintsulan iparraldeko erdian, ekialdeko Kantauri eskualdean, Ebroren iparraldean eta Sorian agertzen da. Coimbran ere aipatu da. Espezie hau beste batzuk bezain ubikista ez da eta gizakiaren eta klimaren asalduraren aurrean sentikorragoa da.

## Taxonomia

Geoffroy saguzarrak hiru azpiespezie ditu:
* Myotis emarginatus emarginatus, E. Geoffroy, (1806)
* Myotis emarginatus desertorum, Dobson, (1875)
* Myotis emarginatus turcomanicus, Brobrinskii, (1925)

## Erreferentziak

* ↑ Naturtzaindia Elkartea. (2023). Euskal Herriko saguzarren gida. Naturtzaindia ISBN 978-84-09-48316-7..
* ↑ Myotis emarginatus emarginatus Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (2005) Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3. arg).
* ↑ 107/1993 Foru Agindua (Nafarroako Aldizkari Ofiziala, 1993-6-4).
* ↑ (Gaztelaniaz) Administracion de la Comunidad Autonoma de Euskadi. (1989). Euskal Autonomiu Elkarteko Ornodunak. Graficas Santamaria S.A., 344 or. ISBN 84-7542-639-5..
* Datuak: Q283403
* Multimedia: Myotis emarginatus / Q283403
* Espezieak: Myotis emarginatus
# Marabu afrikar

Marabu (Leptoptilos crumenifer) Leptoptilos generoko animalia da. Hegaztien barruko Ciconiidae familian sailkatua dago. Saharaz hegoaldeko Afrikako sabana eta zingiretan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Leptoptilos
* Ciconiidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
# Jabiru amerikar

Jabiru (Jabiru mycteria) hegaztien barruko Ciconiidae familiako animalia da, Hego Amerikan bizi dena. Bere generoan kide bakarra da, hau da, monotipikoa.
Zangoaren beheko partea aurrera bota eta zango-orpoen gainean hartzen dute atsedena.
Izena batzuetan Australian asiar ephippiorhynchus asiaticus eta Afrikan, ephippiorhynchus senegalensis izendatzeko erabili da, ephippiorhynchus generoa seniderik hurbilena duelako.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Hancock & Kushan. (1992). Storks, Ibises and Spoonbills of the World. Princeton University Press ISBN 978-0-12-322730-0..

## Ikus, gainera

* Ciconiidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
# Jabiru

Jabiru honakoa izan daiteke:
* Jabiru amerikarra, Jabiru mycteria
* Jabiru afrikarra, Ephippiorhynchus senegalensis
* Jabiru asiarra, Ephippiorhynchus asiaticus
# Zikoina lepazuri afrikar

Zikoina lepazuri afrikarra (Ciconia microscelis) Ciconiidae familiako hegazti bat da. Hegaldi luzeak egiten ditu, eta bakarka edo kolonia txikietan ugaltzen da. Basoetan, landa-lurretan zein Afrikako hezeguneetan aurki daiteke. 2023ra arte zikoina lepazuri asiarrekin batera sailkatzen zen, espezieak bereiztea erabaki zen arte.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Zikoina lepazuri afrikar» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ «Storks, frigatebirds, boobies, darters, cormorants – IOC World Bird List» www.worldbirdnames.org (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
* ↑ Hoyo, Josep del; Collar, Nigel James; Christie, David A.; Elliott, Andrew; Fishpool, Lincoln D. C.. (2014). Illustrated checklist of the birds of the world. Lynx ISBN 978-84-96553-94-1. (Noiz kontsultatua: 2025-03-07).
# Ganga azpiarre

Ganga azpiarrea (Pterocles exustus) Pterocles generoko animalia da. Hegaztien barruko Pteroclidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Ganga azpiarre» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).

## Ikus, gainera

* Pterocles
* Pteroclidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q127903
* Multimedia: Pterocles exustus / Q127903
* Espezieak: Pterocles exustus
# Ganga tantodun

Ganga tantoduna (Pterocles senegallus) Pterocles generoko animalia da. Hegaztien barruko Pteroclidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Ganga tantodun» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).

## Ikus, gainera

* Pterocles
* Pteroclidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q80832
* Multimedia: Pterocles senegallus / Q80832
* Espezieak: Pterocles senegallus
# Ganga koroadun

Ganga koroaduna (Pterocles coronatus) Pterocles generoko animalia da. Hegaztien barruko Pteroclidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Ganga koroadun» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).

## Ikus, gainera

* Pterocles
* Pteroclidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q127886
* Multimedia: Pterocles coronatus / Q127886
* Espezieak: Pterocles coronatus
# Urubi uraldar

Urubi uraldarra (Strix uralensis) Strix generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Urubi uraldar» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).

## Ikus, gainera

* Strix
* Strigidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q190083
* Multimedia: Strix uralensis / Q190083
* Espezieak: Strix uralensis
# Arkeologia parkea

Idiakez jauregiko andrea jauregi berri bat egiten hasi zen, baina bere semeak obrak geldi araztea erabaki zuen. Gracia Olazabal donostiarrarekin maitemindurik, Donostiako San Telmo komentua eraiki zuen. Hiltzen zenea bertan lurperatezko bere emaztearekin batera.
Zimendu horien azpian, Erdi Aroko nekropoli baten hondakinak azaldu dira, hau da, hilerri bat. Arkologia parke honetan daude Erdi Aroko nekropolia, hiribildu zaharra babesten zuen harresia, 1332ko errota baten azpiegitura hidraulikoa eta jauregi errenazentista bikain baten hondakinak.
# Idiakez Jauregia (XVII. mendea)

Ibai aldera daukan fatxada antzinako harresiaren gainean dago eraikita. Jauregi barroko hau Tolosako kasino bihurtu zen. Orain elkarte gastronomiko pribatu bat da. Leku honetan Alontso Idiaketz jaio zen eta Karlos V.aren idazkari pertsonala zen. Etxe honetan bizi izan zen haren ahaide Felix Samaniego alegilaria, 1775. urtean Tolosako alkate izan zena.
# Raisins Clairs hondartza

Raisins Clairs hondartza (frantsesez: Plage des Raisins Clairs) Saint-François udalerrian dagoen hondartza da, Guadalupe eskualdean. Harea fineko hondartza da, koralezko arrezife batek babestua.

## Historia

1992an aurkitutako objektu arraroen artean, 22 cm-ko diametroa eta 4 kg-ko uztarria zegoen, burezur bati lotuta. 2013an, hondartzan esklaboen hilerri bat aurkitu zen.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.lonelyplanet.com/guadeloupe/st-francois/attractions/plage-des-raisins-clairs/a/poi-sig/1489295/1005354
* ↑ Collectif, Le Patrimoine de la Guadeloupe, Hervé Chopin, 2019, 398.or.
* ↑ Matthieu Dussauge: Les Patrimoines de la traite négrière et de l'esclavage, dans Le Patrimoine de la Guadeloupe, Hervé Chopin, 2019, 92. or.
* ↑ https://www.inrap.fr/un-cimetiere-d-epoque-coloniale-saint-francois-en-guadeloupe-5322

## Kanpo estekak

* Datuak: Q24854841
# Urubi laponiar

Urubi laponiarra (Strix nebulosa) Strix generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Urubi laponiar» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).

## Ikus, gainera

* Strix
* Strigidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q200724
* Multimedia: Strix nebulosa / Q200724
* Espezieak: Strix nebulosa