# Kurt Eisner

Kurt Eisner (Berlin, Prusia, 1867ko maiatzaren 14a - Munich, Alemania, 1919ko otsailaren 21a) alemaniar politikaria izan zen.

## Biografia

Judua zen jatorriz, eta aldizkari eta egunkari sozialistak argitaratu zituen Berlinen, Nurenbergen eta Munichen. 1918ko urrian, Bavariako monarkiaren aurka altxatu, Errepublika aldarrikatu eta bertako Lehen Ministro eta Kanpo Arazoetarako ministro izan zen. Ofizial erregezale batek hil zuen.

## Haurtzaroa eta gaztaroa

Kurt Eisner Berlinen jaio zen 1867ko maiatzaren 14an. Bere gurasoak Emanuel Eisner eta Hedwich Lewenstein ziren, biak judutarrak izanik. Elisabeth Hendrichekin bost seme eta Elise Bellirekin bi alaba izan zituen.
1886tik 1890ra Filosofía eta Alemaniar Filologia ikasi zuen, baina ez zuen karrera amaitu.

## Ibilbidea kazetaritzan

Ondoren Marburgon bere kazetari ibilbidea hasi zuen. 1892tik 1893ra “Frankfurter Zeitung” egunkarian kazetaria izan zen. 1897 urtean Alemaniako Guillermo IIren kontrako artikulu bat idatzi zuen, eta horren ondorioz, kartzelan bederatzi hilabete igaro zituen. Eisner Errepublikanoa eta Sozialdemokrata zen. 1898an Alemaniako alderdi sozialdemokratan afiliatu zen. Beti demokrazia politikoa eta sozialaren alde borrokatu zen.
1900 urtean Alemaniako alderdi sozialdemokrataren egunkariaren (Vorwärts) editorea izan zen, baina postuari uko egitera behartu zuten.
“Volwarts” egunkaritik kanporatua izan ostean, 1905 urtean, bere ekintzak gehienbat bavierara mugatu zituen, nahiz eta Alemaniako hainbat zonaldeetatik igaro. “Fränkische Tagespost” Nurembergeko erredakzio burua izan zen 1907tik 1910era eta gero Munichen kazetari independentean bihurtu zen.

## Gerraren aurkako jarrera, presidentzia eta heriotza

1914an gerra eta politika anexionisten aurka zeuden sozialistekin agertu zen.
1917an alderdi sozialdemokrata independentearekin bat egin zuen eta alderdi horren Bavariako atalaren sortzaileetako bat izan zen. 1918 urtean traizio handiko errudun jo zuten munizio fabriken langileen greba bultzatzeagatik. Espetxeratua izan zen eta 8 hilabete egon zen kartzelan.
Espetxetik atera ondoren Bavariako monarkiaren amaiera ekarri zuen iraultza antolatu zuen. 1918ko azaroaren 7tik 8rako gauean Bavariako estatu libre eta errepublikanoa deklaratu zuen. Bavariako lehen ministro presidente errepublikanoa izan zen Municheko langile eta soldaduen kontseiluagatik hautatua izan ondoren.
1918ko azaroan Municheko gobernu iraultzailearen presidente izendatu zuten. Gobernuak gehiengo sozialistengatik eta independentistengatik osatua zegoen. Dokumentu ofizialak argitaratu zituen non Alemaniari lehen mundu gerra piztearen errudun izatea leporatzen zion, eta 1918ko azaroaren 7an bakearen aldeko kontzentrazio handia antolatu zuen Munichen.
Bere agintaldi laburrean 8 orduko jardunaldia eta emakumeen bozkatzeko eskubidea ezarri zituen. Hala eta guztiz ere, bere alderdia bozka ugari galdu zituen Bavariako parlamenturako hurrengo hauteskundeetan eta Eisnerrek bere karguari uko egitea pentsatu zuen. Aitzitik, erabakia aurrera eraman baino lehen erail egin zuten.
1919ko otsailaren 21ean Anton Graf von Arco auf Valleyek Eisner erail zuen.1 Anton de Arcon-Valley konde kontrairaultzailea, monarkikoa eta militarra zen. Bere hilketari gobernu sozialistan parte hartu zuten pertsonen aurkako errepresio militar bortitza jarraitu zion.
Egun horretan parlamentuan bere dimisioa eskatzea aurreikusita zuen. Bere erailketak sortutako eskandalua Bavariako sobietar errepublikaren sorreran eragin zuzena izan zuen.
1989 urtean, erail zuten lekuan, bere omenezko monumentu bat jarri zen.

## Lanak

Bere lanen artean Fester der Festlosen (1906) eta Die Götferprüung (1920) azpimarratu behar dira.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q76440
* Multimedia: Kurt Eisner / Q76440
* 1 2 3 4 5 6 7 (Gaztelaniaz) Kurt Eisner. 2023-12-24 (Noiz kontsultatua: 2025-03-02).
* 1 2 3 4 «Biografia de Kurt Eisner» www.biografiasyvidas.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-02).