# Marokoko genetika

Marokoko genetikak herrialdeko biztanleariaren historia genetikoa, eta historio horren parte izan diren aitzindariek egungo biztanleria globalean izan duen eragina biltzen ditu.
Marokoko biztanleria genetikoki heterogeneo bezala definitu daiteke, migrazio eta mugimendu geografiko ezberdinen ondorioz. Hala, bertako leinu Magrebtarra, Ipar Afrikakoarekin, Europarrarekin, Mendebaldeko Asiakoarekin eta Mendebaldeko Afrikakoarekin nahastu da, Magreb-eko egitura genetikoa eraldatuz. Gurutzaketa hauez gain, isolamendu genetikoko denboraldi luzeak jasan zituzten; biztanleria Magebtar batzuetan, gehienbat Amazigh-hizlarietan, markatzaile-genetiko bereizgarriak garatuz.

## Marokoko Y-DNA

Y haplotaldeak giza genetikan kontuan hartzen diren haplotalde mota nagusietako bat dira. Y kromosoma birkonbinazio genetikorik gabe heredatzen da aitengandik seemetara, eta horregatik, mutazio historiko identifikagarriak (polimorfismoak) gordetzen dira.

### E-M81

E1b1b1b1 (E-M81), lehen E1b1b1b, E3b1b, eta E3b2, Marokoko Y kromosoma haplotalde ohikoena da, bere E-M183 subkladoa nagusi delarik. Afrikako iparraldean duela 14.200 urte sortu zela uste da.

### Marokoko Y-DNA Haplotaldeen banaketa

| Biztanleria | n | A/B | E-M33 | E-V38 | E-M35* | E-M78 | E-M81 | E-M123 | G | J | R | Erreferentziak |
| Maroko | 760 | 0.9 | 2.7 | 3.2 | 4.2 | 6.8 | 67.3 | 0.6 | 0.6 | 7.6 | 4.4 | Bekada et al. 2013 |
| Maroko | 87 | — | — | 9.2 | — | 5.7 | 52.8 | — | — | 26.4 | — | Fadhlaoui-Zid et al. 2013 |
| Maroko | 221 | — | 1.8 | 4.5 | 4 | 6.8 | 65 | — | — | 9 | 4 | Fregel et al. 2009 |
| Maroko | 51 | 4 | 6 | — | 6 | 6 | 55 | — | — | 20 | 4 | Onofri et al. 2008 |
| Maroko | 176 | — | — | 6.3 | 5.1 | 6.3 | 63.6 | — | — | 13.6 | 2.8 | Bosch et al. 2001 |
| Arabe (Maroko) | 49 | — | — | — | — | 42.9 | 32.6 | — | — | 20.4 | — | Semino et al. 2004 |
| Arabe (Maroko) | 44 | — | — | 6.8 | 2.2 | 11.3 | 52.2 | — | — | 15.9 | 6.8 | Bosch et al. 2001 |
| Arabe (Maroko) | 54 | — | — | — | — | 38.9 | 31.5 | — | — | — | — | Cruciani et al. 2004 |
| Amazig (Maroko) | 64 | — | — | — | — | 10.9 | 68.7 | — | — | 6.3 | — | Semino et al. 2004 |
| Amazig (Marrakex) | 29 | — | — | — | 3.4 | 6.9 | 72.4 | — | — | — | — | Cruciani et al. 2004 |
| Amazig(Atlas Ertaina) | 69 | — | — | — | — | 10.1 | 71 | — | 4.3 | 5.8 | — | Cruciani et al. 2004 |
| Amazig (Maroko Hegoaldea) | 40 | — | — | 2.5 | 7.5 | 12.5 | 65 | — | — | 10 | — | Bosch et al. 2001 |
| Amazig (Ipar Zentrala) | 63 | — | 3.1 | 9.5 | 7.9 | 1.5 | 65 | — | — | 11.1 | — | Bosch et al. 2001 |
| Amazig (Amizmiz) | 33 | 3 | — | 3 | 3 | 3 | 84.8 | 3 | — | — | — | Alvarez et al. 2009 |
| Amazig (Asni) | 54 | — | — | — | 1.9 | 3.7 | 79.6 | — | — | 1.9 | 1.9 | Dugoujon et al. 2005 |
| Amazig (Sidi Bouhria - Beni Znassen) | 67 | — | — | — | — | 1.5 | 77.6 | — | 6 | 1.5 | 6 | Dugoujon et al. 2005 |
| Amazig (Maroko Iparraldea) | 43 | — | — | — | — | — | 79.1 | — | — | — | — | Ahmed Reguig et al. 2014 |
| Amazig (Maroko Hegoaldea) | 65 | — | — | — | — | — | 98.5 | — | — | — | — | Ahmed Reguig et al. 2014 |
| Amazig (Maroko Zentrala) | 187 | — | — | — | — | — | 89.8 | — | — | — | — | Ahmed Reguig et al. 2014 |
| Marokoko Sahararrak | 189 | 0.5 | 5.2 | 6.8 | — | — | 55.5 | 11.1 | — | 13.2 | 7.2 | Bekada et al. 2013 |
| Marokoko Sahararrak | 89 | — | 8.9 | 11.2 | — | — | 59.5 | — | — | 20.2 | — | Fregel et al. 2009 |
| Marokoko Sahararrak | 29 | — | 3.4 | 3.4 | — | — | 75.8 | — | — | 17.2 | — | Bosch et al. 2001 |
| Marokoko juduak | 19 | — | — | — | 21.1 | — | — | — | 26.3 | 31.5 | 10.5 | Francalacci et al. 2008 |

## Marokoko mtDNA

DNA mitokondrialaren (mtDNA) haplotaldea giza DNA mitokondrialaren desberdintasunek definitzen duten haplotaldea da. Haplotalde honek emakumeen leinuaren eboluzio-bidea edo herentzia matrilineala ulertzen lagundu du, Afrikako giza jatorrietara eta ondoren mundu osoan zehar hedatzera itzuliz.
Marokoko populazioaren egituraketa mitokondriala funtsean Amazigh da, mendebaldeko Eurasiako haplotaldeen maiztasun orokor handia du erakutsiz.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Bentayebi, K.; Abada, F.; Ihzmad, H.; Amzazi, S.. (2014-12). «Genetic ancestry of a Moroccan population as inferred from autosomal STRs» Meta Gene 2: 427–438. doi:10.1016/j.mgene.2014.04.011. ISSN 2214-5400. (Noiz kontsultatua: 2025-02-27).
* ↑ (Ingelesez) Fernandez-Santander, A; Kandil, M; Luna, F; Moral, P. (2002). «Twenty Nuclear DNA Polymorphisms in a Moroccan Population: A Comparison with Seven Other Human Populations» Human Biology 74 (5): 695–706. doi:10.1353/hub.2002.0056. ISSN 1534-6617. (Noiz kontsultatua: 2025-02-27).
* ↑ (Ingelesez) El Akil, Soumaya; Elouilamine, Ezohra; Ighid, Nassima; Izaabel, El Hassan. (2022-11-21). «Explore the distribution of (rs35742686, rs3892097 and rs1065852) genetic polymorphisms of cytochrome P4502D6 gene in the Moroccan population» Egyptian Journal of Medical Human Genetics 23 (1): 153. doi:10.1186/s43042-022-00369-8. ISSN 2090-2441. (Noiz kontsultatua: 2025-02-27).
* ↑ (Ingelesez) Boumajdi, Nasma; Bendani, Houda; Kartti, Souad; Alouane, Tarek; Belyamani, Lahcen; Ibrahimi, Azeddine. (2024-01). «A Comprehensive Analysis of 3 Moroccan Genomes Revealed Contributions From Both African and European Ancestries» Evolutionary Bioinformatics 20 doi:10.1177/11769343241229278. ISSN 1176-9343. PMID 38327511. PMC PMC10848790. (Noiz kontsultatua: 2025-02-27).
* ↑ El Ossmani, Hicham; Bouchrif, Brahim; Aboukhalid, Rachid; Bouabdillah, Mehdi; Gazzaz, Bouchaïb; Zaoui, Driss; Chafik, Abdelaziz; Talbi, Jalal. (2010-01-01). «Assessment of phylogenetic structure of Berber-speaking population of Azrou using 15 STRs of Identifiler kit» Legal Medicine 12 (1): 52–56. doi:10.1016/j.legalmed.2009.10.004. ISSN 1344-6223. (Noiz kontsultatua: 2025-02-27).
* ↑ El Amri, H.; Squalli, D.; Gazzaz, B.; El Harrak Hajri, A.; El Ossmani, H.. (2011-12-01). «Genetic structure of Moroccan population using 15 STRs of NGM kit» Forensic Science International: Genetics Supplement Series 3 (1): e534–e535. doi:10.1016/j.fsigss.2011.10.012. ISSN 1875-1768. (Noiz kontsultatua: 2025-02-27).
* ↑ (Ingelesez) Henn, Brenna M.; Gignoux, Christopher; Lin, Alice A.; Oefner, Peter J.; Shen, Peidong; Scozzari, Rosaria; Cruciani, Fulvio; Tishkoff, Sarah A. et al.. (2008-08-05). «Y-chromosomal evidence of a pastoralist migration through Tanzania to southern Africa» Proceedings of the National Academy of Sciences 105 (31): 10693–10698. doi:10.1073/pnas.0801184105. ISSN 0027-8424. PMID 18678889. PMC PMC2504844. (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).
* ↑ (Ingelesez) Hassan, Hisham Y.; Underhill, Peter A.; Cavalli‐Sforza, Luca L.; Ibrahim, Muntaser E.. (2008-11). «Y‐chromosome variation among Sudanese: Restricted gene flow, concordance with language, geography, and history» American Journal of Physical Anthropology 137 (3): 316–323. doi:10.1002/ajpa.20876. ISSN 0002-9483. (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).
* ↑ (Ingelesez) Underhill, Peter A.; Kivisild, Toomas. (2007-12-01). «Use of Y Chromosome and Mitochondrial DNA Population Structure in Tracing Human Migrations» Annual Review of Genetics 41 (1): 539–564. doi:10.1146/annurev.genet.41.110306.130407. ISSN 0066-4197. (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).
* ↑ «YTree» www.yfull.com (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).
* ↑ «E-M81 YTree» www.yfull.com (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).
* ↑ (Ingelesez) Bekada, Asmahan; Fregel, Rosa; Cabrera, Vicente M.; Larruga, José M.; Pestano, José; Benhamamouch, Soraya; González, Ana M.. (2013-02-19). Pereira, Luísa Maria Sousa Mesquita ed. «Introducing the Algerian Mitochondrial DNA and Y-Chromosome Profiles into the North African Landscape» PLoS ONE 8 (2): e56775. doi:10.1371/journal.pone.0056775. ISSN 1932-6203. PMID 23431392. PMC PMC3576335. (Noiz kontsultatua: 2025-02-27).
* ↑ (Ingelesez) Fadhlaoui-Zid, Karima; Haber, Marc; Martínez-Cruz, Begoña; Zalloua, Pierre; Benammar Elgaaied, Amel; Comas, David. (2013-11-27). «Genome-Wide and Paternal Diversity Reveal a Recent Origin of Human Populations in North Africa» PLoS ONE 8 (11): e80293. doi:10.1371/journal.pone.0080293. ISSN 1932-6203. (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).
* ↑ Fregel, Rosa; Gomes, Verónica; Gusmão, Leonor; González, Ana M.; Cabrera, Vicente M.; Amorim, António; Larruga, Jose M.. (2009-08-03). «Demographic history of Canary Islands male gene-pool: replacement of native lineages by European» BMC Evolutionary Biology 9 (1): 181. doi:10.1186/1471-2148-9-181. ISSN 1471-2148. PMID 19650893. PMC PMC2728732. (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).
* ↑ (Ingelesez) Kivisild, Toomas. (2015). «Maternal ancestry and population history from whole mitochondrial genomes» Investigative Genetics 6 (1): 3. doi:10.1186/s13323-015-0022-2. ISSN 2041-2223. (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).
* ↑ (Ingelesez) van Oven, Mannis; Kayser, Manfred. (2009-02). «Updated comprehensive phylogenetic tree of global human mitochondrial DNA variation» Human Mutation 30 (2): E386–E394. doi:10.1002/humu.20921. (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).
* ↑ (Ingelesez) Coudray, C.; Olivieri, A.; Achilli, A.; Pala, M.; Melhaoui, M.; Cherkaoui, M.; El‐Chennawi, F.; Kossmann, M. et al.. (2009-03). «The Complex and Diversified Mitochondrial Gene Pool of Berber Populations» Annals of Human Genetics 73 (2): 196–214. doi:10.1111/j.1469-1809.2008.00493.x. ISSN 0003-4800. (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).
* ↑ (Ingelesez) Frigi, Sabeh; Cherni, Lotfi; Fadhlaoui-Zid, Karima; Benammar-Elgaaied, Amel. (2010-08). «Ancient Local Evolution of African mtDNA Haplogroups in Tunisian Berber Populations» Human Biology 82 (4): 367–384. doi:10.3378/027.082.0402. ISSN 0018-7143. (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).
* ↑ (Ingelesez) Harich, Nourdin; Costa, Marta D; Fernandes, Verónica; Kandil, Mostafa; Pereira, Joana B; Silva, Nuno M; Pereira, Luísa. (2010-12). «The trans-Saharan slave trade - clues from interpolation analyses and high-resolution characterization of mitochondrial DNA lineages» BMC Evolutionary Biology 10 (1) doi:10.1186/1471-2148-10-138. ISSN 1471-2148. (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17011475
* Multimedia: Genetic studies on Moroccans / Q17011475