OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Barbette

Barbette bat (frantsesez bizar txikia esan nahi du) emakumezko buruko mota bat da, kapelaz eta kokotsaren azpitik pasatzen den uhal batez osatua. Erdi Aroan beloaren edo kaputxaren bi aldeetan lotzen zen, belarriak, lepoa eta, batzuetan, kokotsa ere estaliz. Gehienetan lihoz egina zegoen.

## Historia

Barbettearen lehen formak alargunek jantzi zituzten dolua adierazteko, Bizantzion V. mendeaz geroztik. Barbettea Europa Mendebaldean zabaldu zen 12. mendetik aurrera. Bizitza zibilean, emakumezko ezkonduek uhal zuriz janzten zuten barbettea eta alargunek uhal beltzez.
Leonor Akitaniakoa barbettez jantzita ageri da bere hilobian. Baita Berengela Bartzelonakoa berean.
21. mendean moja batzuen ohituren eta jantzi tradizional batzuen parte izan bada oraindik.

## Euskal Herrian

Euskal Herriko erromanikoan ere badira irudiak damak barbettea daramatenak, 13. mendean datatu direnak gehienak; esate baterako Galdakaoko Andra Mari elizan. Araban badira 20 eliza behintzat halako pertsonaiak erakusten, dama bat barbettearekin jaun baten ondoan ohikoan. Burukoaren osagarriei toca eta barboquejo/barbuquejo esaten zaie gaztelaniazko testuetan.
Nafarroan ama birjinaren irudietan ere ohikoa da, batzuetan geroagoko eraldaketetan uhala oker berrinterpretatu den arren.
Erdi Aroko iruditerian batzuetan kapela biribil gainalde lauko batekin ageri da osatua barbettea, baina koroa ere izan daiteke goiko osagarria.
* ↑ Barañano Letamendia, Kosme de; González de Durana, Javier. (1983). «Acerca del arte románico en San Agustín de Etxebarría (Elorrio), Sta. María de Galdácano, y de Vizcaya en general» Kobie. Bellas artes (1): 65–136. ISSN 0214-7955. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Martínez de Salinas Ocio, Felicitas; López de Ocáriz y Alzola, José Javier. (1988). «Arte prerrománico y románico en Álava» Ondare: cuadernos de artes plásticas y monumentales (5): 15–80. ISSN 1137-4403. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Talla de la Virgen la Blanca con el Niño | Románico Digital» www.romanicodigital.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
# Barbette

Barbette bat (frantsesez bizar txikia esan nahi du) emakumezko buruko mota bat da, kapelaz eta kokotsaren azpitik pasatzen den uhal batez osatua. Erdi Aroan beloaren edo kaputxaren bi aldeetan lotzen zen, belarriak, lepoa eta, batzuetan, kokotsa ere estaliz. Gehienetan lihoz egina zegoen.

## Historia

Barbettearen lehen formak alargunek jantzi zituzten dolua adierazteko, Bizantzion V. mendeaz geroztik. Barbettea Europa Mendebaldean zabaldu zen 12. mendetik aurrera. Bizitza zibilean, emakumezko ezkonduek uhal zuriz janzten zuten barbettea eta alargunek uhal beltzez.
Leonor Akitaniakoa barbettez jantzita ageri da bere hilobian. Baita Berengela Bartzelonakoa berean.
21. mendean moja batzuen ohituren eta jantzi tradizional batzuen parte izan bada oraindik.

## Euskal Herrian

Euskal Herriko erromanikoan ere badira irudiak damak barbettea daramatenak, 13. mendean datatu direnak gehienak; esate baterako Galdakaoko Andra Mari elizan. Araban badira 20 eliza behintzat halako pertsonaiak erakusten, dama bat barbettearekin jaun baten ondoan ohikoan. Burukoaren osagarriei toca eta barboquejo/barbuquejo esaten zaie gaztelaniazko testuetan.
Nafarroan ama birjinaren irudietan ere ohikoa da, batzuetan geroagoko eraldaketetan uhala oker berrinterpretatu den arren.
Erdi Aroko iruditerian batzuetan kapela biribil gainalde lauko batekin ageri da osatua barbettea, baina koroa ere izan daiteke goiko osagarria.
* ↑ Barañano Letamendia, Kosme de; González de Durana, Javier. (1983). «Acerca del arte románico en San Agustín de Etxebarría (Elorrio), Sta. María de Galdácano, y de Vizcaya en general» Kobie. Bellas artes (1): 65–136. ISSN 0214-7955. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) Orue-Etxebarria, Xabier; Apellaniz, Estibaliz; Lizarraga, Kepa; Artaraz, Joseba. (2024). «Andra Mari de Galdácano, una iglesia fortifi cada navarra del siglo XII en territorio vizcaíno, cerca de una ruta del Camino de Santiago. Evolución del templo compuesto por tres partes de diferentes épocas» Boletín de la Real Sociedad Bascongada de Amigos del País 80: 25–92. ISSN 0211-111X. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Martínez de Salinas Ocio, Felicitas; López de Ocáriz y Alzola, José Javier. (1988). «Arte prerrománico y románico en Álava» Ondare: cuadernos de artes plásticas y monumentales (5): 15–80. ISSN 1137-4403. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Talla de la Virgen la Blanca con el Niño | Románico Digital» www.romanicodigital.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
# Barbette

Barbette bat (frantsesez bizar txikia esan nahi du) emakumezko buruko mota bat da, kapelaz eta kokotsaren azpitik pasatzen den uhal batez osatua. Erdi Aroan beloaren edo kaputxaren bi aldeetan lotzen zen, belarriak, lepoa eta, batzuetan, kokotsa ere estaliz. Gehienetan lihoz egina zegoen.

## Historia

Barbettearen lehen formak alargunek jantzi zituzten dolua adierazteko, Bizantzion V. mendeaz geroztik. Barbettea Europa Mendebaldean zabaldu zen 12. mendetik aurrera. Bizitza zibilean, emakumezko ezkonduek uhal zuriz janzten zuten barbettea eta alargunek uhal beltzez.
21. mendean moja batzuen ohituren eta jantzi tradizional batzuen parte izan bada oraindik.

## Euskal Herrian

Euskal Herriko erromanikoan ere badira irudiak damak barbettea daramatenak, 13. mendean datatu direnak gehienak; esate baterako Galdakaoko Andra Mari elizan. Araban badira 20 eliza behintzat halako pertsonaiak erakusten, dama bat barbettearekin jaun baten ondoan ohikoan. Burukoaren osagarriei toca eta barboquejo/barbuquejo esaten zaie gaztelaniazko testuetan.
Nafarroan ama birjinaren irudietan ere ohikoa da, batzuetan geroagoko eraldaketetan uhala oker berrinterpretatu den arren.
* Euskal dama, Durako elizan.
* Tuterako katedraleko klaustroan, bi emakume Lazaroren ondoan,
* Tuestako elizako bikoteak, emakumezkoak barbettearekin.
Erdi Aroko iruditerian batzuetan kapela biribil gainalde lauko batekin ageri da osatua barbettea, baina koroa ere izan daiteke goiko osagarria.

## Erreferentziak

* ↑ Barañano Letamendia, Kosme de; González de Durana, Javier. (1983). «Acerca del arte románico en San Agustín de Etxebarría (Elorrio), Sta. María de Galdácano, y de Vizcaya en general» Kobie. Bellas artes (1): 65–136. ISSN 0214-7955. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) Orue-Etxebarria, Xabier; Apellaniz, Estibaliz; Lizarraga, Kepa; Artaraz, Joseba. (2024). «Andra Mari de Galdácano, una iglesia fortifi cada navarra del siglo XII en territorio vizcaíno, cerca de una ruta del Camino de Santiago. Evolución del templo compuesto por tres partes de diferentes épocas» Boletín de la Real Sociedad Bascongada de Amigos del País 80: 25–92. ISSN 0211-111X. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Martínez de Salinas Ocio, Felicitas; López de Ocáriz y Alzola, José Javier. (1988). «Arte prerrománico y románico en Álava» Ondare: cuadernos de artes plásticas y monumentales (5): 15–80. ISSN 1137-4403. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Talla de la Virgen la Blanca con el Niño | Románico Digital» www.romanicodigital.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Barbette (Mode)» artikulutik itzuli da; zehazki, 2024-05-19ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q807826
* Multimedia: Barbettes / Q807826
# Astaurraz

Astaurraz (Sonchus oleraceus) Asteraceae familiako landare belarkara da, kardaberen taldekoa, horregatik askotan kardabera ere esaten zaio.

## Taxonomia

Lineok deskribatu zuen Zientziarako 1753. urtean Species Plantarum liburuan.
Generoaren Sonchus izenaren oinarrian grezierazko sónkhos izena eta handik eratorritako latinezko sonchos izena daure. Teofrastok, Dioskoridesek eta Plinio Zaharrak aipatzen dute izen hori zuen landare bta, hosto arantzatsuak zituena eta jangarria zena. Espeziearen oleraceus izena latinezko ǒlǔs ("belarra") hitzetik dator, "belarraren antzekoa" esan nahi du.

## Deskribapena

125 cm arteko altuera har dezakeen landare belarkara da sustrai sendoak dituena. Zurtoinak tenteak dira, 4-17,2 mm-ko diametroa hartzen duena. Zurtoinak sinpleak izan daitezke eta adarkatuak ere bai. Hostoak pinatipartituak edota pinatisekatuak izaten dira 8 cm arteko luzera hartzen dutenak.
Zurtoinen muturretan lore kapituluak ateratzen ditu, 120-250 lore artean izan ditzaketenak. Loreak horiak izaten dira, batzuetan hori biziak, bestetan hori argiak.

## Habitata

Bide ertzetan, larreen mugean, barbetxo lurretan, hormetan eta orokorrean gizakiak aldaturiko belardietan agertzen da. Itasa mailatik 2.100 metrotako altuerara arte ikusten da, edozein motatako lurzoruetan.

## Ugalketa eta bizi-zikloa

Urteroko landarea da. Martxoa eta azaroa artean loratzen da eta fruitua udaberrian heltzen da. Fruitua akenio bat izaten da, haizearen bidez barreiatzen dena.

## Iruditegia

* Infloreszentziak.
* Loreak itxita.
* Lore kapituluak.
* Fruituak.
* Hostoak.
* Sustraiak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Astaurraza» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Kardaberaren hosto lehorren 100 gramok 28 gramo proteina dituzte – Independentea.eus» independentea.eus 2023-10-27 (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Sonchus oleraceus L.» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Titre • Dictionnaire Gaffiot latin-français» www.lexilogos.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Sonchus oleraceus L.» www.unavarra.es (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q331676
* Multimedia: Sonchus oleraceus / Q331676
* Espezieak: Sonchus oleraceus
# Barbette

Barbette bat (frantsesez bizar txikia esan nahi du) emakumezko buruko mota bat da, kapelaz eta kokotsaren azpitik pasatzen den uhal batez osatua. Erdi Aroan beloaren edo kaputxaren bi aldeetan lotzen zen, belarriak, lepoa eta, batzuetan, kokotsa ere estaliz. Gehienetan lihoz egina zegoen.

## Historia

Barbettearen lehen formak alargunek jantzi zituzten dolua adierazteko, Bizantzion V. mendeaz geroztik. Barbettea Europa Mendebaldean zabaldu zen 12. mendetik aurrera. Bizitza zibilean, emakumezko ezkonduek uhal zuriz janzten zuten barbettea eta alargunek uhal beltzez.
Erdi Aroko iruditerian batzuetan kapela biribil gainalde lauko batekin ageri da osatua barbettea, baina koroa ere izan daiteke goiko osagarria.
21. mendean moja batzuen ohituren eta jantzi tradizional batzuen parte izan bada oraindik.

## Euskal Herrian

Euskal Herriko erromanikoan ere badira irudiak damak barbettea daramatenak, 13. mendean datatu direnak gehienak; esate baterako Galdakaoko Andra Mari elizan. Araban badira 20 eliza behintzat halako pertsonaiak erakusten, dama bat barbettearekin jaun baten ondoan ohikoan. Burukoaren osagarriei toca eta barboquejo/barbuquejo esaten zaie gaztelaniazko testuetan.
Nafarroan ama birjinaren irudietan ere ohikoa da, batzuetan geroagoko eraldaketetan uhala oker berrinterpretatu den arren.
* Euskal dama, Durako elizan.
* Tuterako katedraleko klaustroan, bi emakume Lazaroren ondoan,
* Tuestako elizako bikoteak, emakumezkoak barbettearekin.

## Erreferentziak

* ↑ Barañano Letamendia, Kosme de; González de Durana, Javier. (1983). «Acerca del arte románico en San Agustín de Etxebarría (Elorrio), Sta. María de Galdácano, y de Vizcaya en general» Kobie. Bellas artes (1): 65–136. ISSN 0214-7955. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) Orue-Etxebarria, Xabier; Apellaniz, Estibaliz; Lizarraga, Kepa; Artaraz, Joseba. (2024). «Andra Mari de Galdácano, una iglesia fortifi cada navarra del siglo XII en territorio vizcaíno, cerca de una ruta del Camino de Santiago. Evolución del templo compuesto por tres partes de diferentes épocas» Boletín de la Real Sociedad Bascongada de Amigos del País 80: 25–92. ISSN 0211-111X. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Martínez de Salinas Ocio, Felicitas; López de Ocáriz y Alzola, José Javier. (1988). «Arte prerrománico y románico en Álava» Ondare: cuadernos de artes plásticas y monumentales (5): 15–80. ISSN 1137-4403. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Talla de la Virgen la Blanca con el Niño | Románico Digital» www.romanicodigital.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Barbette (Mode)» artikulutik itzuli da; zehazki, 2024-05-19ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q807826
* Multimedia: Barbettes / Q807826
# Barbette

Barbette bat (frantsesez bizar txikia esan nahi du) emakumezko buruko mota bat da, kapelaz eta kokotsaren azpitik pasatzen den uhal batez osatua. Erdi Aroan beloaren edo kaputxaren bi aldeetan lotzen zen, belarriak, lepoa eta, batzuetan, kokotsa ere estaliz. Gehienetan lihoz egina zegoen.

## Historia

Barbettearen lehen formak alargunek jantzi zituzten dolua adierazteko, Bizantzion V. mendeaz geroztik. Barbettea Europa Mendebaldean zabaldu zen 12. mendetik aurrera. Bizitza zibilean, emakumezko ezkonduek uhal zuriz janzten zuten barbettea eta alargunek uhal beltzez.
Erdi Aroko iruditerian batzuetan kapela biribil gainalde lauko batekin ageri da osatua barbettea, baina koroa ere izan daiteke goiko osagarria.
21. mendean moja batzuen ohituren eta jantzi tradizional batzuen parte izan bada oraindik.

## Euskal Herrian

Euskal Herriko erromanikoan ere badira irudiak damak barbettea daramatenak, 13. mendean datatu direnak gehienak; esate baterako Galdakaoko Andra Mari elizan. Araban badira 20 eliza behintzat halako pertsonaiak erakusten, dama bat barbettearekin jaun baten ondoan ohikoan. Burukoaren osagarriei toca eta barboquejo/barbuquejo esaten zaie gaztelaniazko testuetan.
Nafarroan ama birjinaren irudietan ere ohikoa da, batzuetan geroagoko eraldaketetan uhala oker berrinterpretatu den arren.
* Euskal dama, Durako elizan.
* Tuterako katedraleko klaustroan, bi emakume Lazaroren ondoan,
* Tuestako elizako bikoteak, emakumezkoak barbettearekin.
* Lizarrako San Migel elizan.

## Erreferentziak

* ↑ Barañano Letamendia, Kosme de; González de Durana, Javier. (1983). «Acerca del arte románico en San Agustín de Etxebarría (Elorrio), Sta. María de Galdácano, y de Vizcaya en general» Kobie. Bellas artes (1): 65–136. ISSN 0214-7955. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) Orue-Etxebarria, Xabier; Apellaniz, Estibaliz; Lizarraga, Kepa; Artaraz, Joseba. (2024). «Andra Mari de Galdácano, una iglesia fortifi cada navarra del siglo XII en territorio vizcaíno, cerca de una ruta del Camino de Santiago. Evolución del templo compuesto por tres partes de diferentes épocas» Boletín de la Real Sociedad Bascongada de Amigos del País 80: 25–92. ISSN 0211-111X. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Martínez de Salinas Ocio, Felicitas; López de Ocáriz y Alzola, José Javier. (1988). «Arte prerrománico y románico en Álava» Ondare: cuadernos de artes plásticas y monumentales (5): 15–80. ISSN 1137-4403. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Talla de la Virgen la Blanca con el Niño | Románico Digital» www.romanicodigital.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Barbette (Mode)» artikulutik itzuli da; zehazki, 2024-05-19ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q807826
* Multimedia: Barbettes / Q807826
# Barbette

Barbette bat (frantsesez bizar txikia esan nahi du) emakumezko buruko mota bat da, kapelaz eta kokotsaren azpitik pasatzen den uhal batez osatua. Erdi Aroan beloaren edo kaputxaren bi aldeetan lotzen zen, belarriak, lepoa eta, batzuetan, kokotsa ere estaliz. Gehienetan lihoz egina zegoen.

## Historia

Barbettearen lehen formak alargunek jantzi zituzten dolua adierazteko, Bizantzion V. mendeaz geroztik. Barbettea Europa Mendebaldean zabaldu zen 12. mendetik aurrera. Bizitza zibilean, emakumezko ezkonduek uhal zuriz janzten zuten barbettea eta alargunek uhal beltzez.
Erdi Aroko iruditerian batzuetan kapela biribil gainalde lauko batekin ageri da osatua barbettea, baina koroa ere izan daiteke goiko osagarria.
21. mendean moja batzuen ohituren eta jantzi tradizional batzuen parte izan bada oraindik.

## Euskal Herrian

Euskal Herriko erromanikoan ere badira irudiak damak barbettea daramatenak, 13. mendean datatu direnak gehienak; esate baterako Galdakaoko Andra Mari elizan. Araban badira 20 eliza behintzat halako pertsonaiak erakusten, dama bat barbettearekin jaun baten ondoan ohikoan. Burukoaren osagarriei toca eta barboquejo/barbuquejo esaten zaie gaztelaniazko testuetan.
Nafarroan ama birjinaren irudietan ere agertu izan da, batzuetan geroagoko eraldaketetan uhala oker berrinterpretatu den arren.
* Euskal dama, Durako elizan.
* Tuterako katedraleko klaustroan, bi emakume Lazaroren ondoan.
* Tuestako elizako bikoteak, emakumezkoak barbettearekin.
* Lizarrako San Migel elizan.

## Erreferentziak

* ↑ Barañano Letamendia, Kosme de; González de Durana, Javier. (1983). «Acerca del arte románico en San Agustín de Etxebarría (Elorrio), Sta. María de Galdácano, y de Vizcaya en general» Kobie. Bellas artes (1): 65–136. ISSN 0214-7955. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) Orue-Etxebarria, Xabier; Apellaniz, Estibaliz; Lizarraga, Kepa; Artaraz, Joseba. (2024). «Andra Mari de Galdácano, una iglesia fortifi cada navarra del siglo XII en territorio vizcaíno, cerca de una ruta del Camino de Santiago. Evolución del templo compuesto por tres partes de diferentes épocas» Boletín de la Real Sociedad Bascongada de Amigos del País 80: 25–92. ISSN 0211-111X. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Martínez de Salinas Ocio, Felicitas; López de Ocáriz y Alzola, José Javier. (1988). «Arte prerrománico y románico en Álava» Ondare: cuadernos de artes plásticas y monumentales (5): 15–80. ISSN 1137-4403. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Talla de la Virgen la Blanca con el Niño | Románico Digital» www.romanicodigital.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Barbette (Mode)» artikulutik itzuli da; zehazki, 2024-05-19ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q807826
* Multimedia: Barbettes / Q807826
# Beneharnum

Beneharnum Akitaniako erromatar probintziako oppidum edo ziutadela bat izan zen, Galian. III. mendean hiri izatera igaro zen, Civitas Beneharnensium izenarekin, bertan bizi ziren beneharniar leinuaren aipamena. Ez dakigu zein den aurretik zuen izena. Uste da Beneharnum izena Bearnoren aurrekaria dela.
Antoninoren Ibilbidea bitan agertzen da, bata Casesaraugusta-Beneharum erromatar galtzadaren bidez, gaur egungo Zaragoza, Nafarroa Garaiko ekialdea, Jaka eta Somportetik bidea egiten zuena; bestea Aquae Tarbellicae-Tolosa erromatar galtzadaren baitan, Akize eta Tolosa Okzitania batzen zituena.
VI. mendera arte apezpiku baten egoitza izan zen, eta Galaktorio apezpikua Agdeko kontzilioan hartu zuen parte, 506an. 844an edo 848an vikingoek Beneharnum suntsitu zuten, eta hiria bertan behera utzi zuten. Handik mende batera gertu monasterio bat sortu zen, gaur egungo Leskarre herriaren oinarrian dagoena. Denbora luzez pentsatu zen hiria Orthez zela, baina gaur egun aurkitu dira hainbat egitura argi uzten dutenak Leskarren zegoela.

## Erreferentziak

* ↑ Issartel, Thierry. (2015-01). «Les saints évêques de Beneharnum (Lescar): enjeux religieux et politiques de la mémoire épiscopale dans la souveraineté de Béarn (xvie-xviie siècles)» Espace sacré, mémoire sacrée. Le culte des évêques dans leurs villes (IVe-XXe siècle) (Brepols Publishers) 10: 281–300. doi:10.1484/m.hag-eb.5.103683. ISBN 978-2-503-54531-8. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Bats, Michel; Bui-Thi-Maï. (1984). «Une étude pollinique aux origines de Beneharnum gallo-romain (Lescar, Pyrénées-Atlantiques)» Aquitania 2 (1): 269–275. doi:10.3406/aquit.1984.1009. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Roudier, Matthieu; Pichonneau, Jean-François; Réchin, François. (2012). «Les thermes publics de Lescar-Beneharnum et d'Oloron-Sainte-Marie-Iluro (Pyrénées Atlantiques). Découvertes récentes» Aquitania (21): 493–518. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8246241
# Kristalezko zooa

Kristalezko zooa (ingelesez: The Glass Menagerie) Tennessee Williamsek idatzitako antzezlana da, Chicagon 1944an estreinatua. Etxegabetze arriskuan dagoen familia bateko kideen arteko harremanei buruzko antzezlan hau Kepa Errastik euskarara ekarri zuen.
Tennessee Williamsek, bere garaian, teknika berritzaileak erabiltzen zituen: esate baterako, barne narratzaileak, proiekzioak, efektu bisualak, ordena kronologiko ez-linealak eta abar.

## Argumentua

1944an idatzi zuen lan hau Tennessee Williamsek eta hurrengo urtean estreinatu zen, arrakasta handiarekin. Bere bizitza propioan oinarrituta, 1930eko krisi ekonomikoaren aldapaz behera doan Wingfield familia disekzionatu egiten du Williamsek: Amanda Wingfieldek Laura alabari mutil laguna bilatu ditzala agintzen dio Tom semeari. Jim O'Connor etxera eramango du orduan Tomek, baina gauzak ez dira konpontzen.

## Pertsonaiak

* Amanda Wingfield, hegoaldetar ama menderatzailea, senarrak abandonatu zuena, bi seme-alaba helduei bere aginduak ezartzen saiatzen da.
* Laura Wingfieldek, desgaitasun fisikoa duen eta barnerakoia eta lotsatia den alaba, kristalezko animalia hauskorrak biltzen ditu, bera bezalakoak.
* Tom Wingfield, bere semea, lanbidez kontalaria eta idazle frustratua, istorioaren narratzailea da.
* Jim O'Connor, Tomen lankidea eta Lauraren eskolakide ohia, Amandak bere alabarentzat amestutako ezkongaia da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «'To Begin With, I Turn Back Time': A Look at the History of The Glass Menagerie | Playbill» Playbill.
* ↑ «Tennessee Williamsen ‘Kristalezko zooa’ estreinatuko du Arriaga antzokiak» Berria 2025-03-04 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* ↑ https://www.naiz.eus/eu/agenda/evento/kristalezko-zooa-tennessee-williams-gaurkotasunaren-eta-euskararen-galbahetik-pasata-euskaraz-ere

## Kanpo estekak

* Datuak: Q678832
* Multimedia: The Glass Menagerie / Q678832
# Bezero (argipena)

Bezero hitzak adiera ezberdinak ditu:
* merkataritzan, bezeroa enpresa bati zerbait erosten dion pertsona da.
* informatikan, bezeroa zerbitzari informatiko batek eskaintzen dituen zerbitzuak atzitzeko informatika aplikazioa da.
* Bezero Antzinako erromako giartean: Kliente (Antzinako Erroma)
# Martin Johnson

Msrtin Osborne Johnson (Solihull, 1970eko martxoaren 9a) ingeles hamabosteko errugbilari eta entrenatzaile ohia da, bigarren lerroko postuan aritzen zena.
Hamasei urteko ibilbidean 362 partida jokatu zituen Leicester Tigers taldean. Ingalaterrako errugbi selekzioarekin debuta egin zuen 1993an eta 84 partida jokatu zituen, horietatik 39 kapitain gisa. Ingalaterrarekin jokatu zuen azken partidan, 2003ko Munduko Errugbi Txapelketan txapeldunaren kopa altxatu zuen.
British and Irish Lions taldearen hiru biratan parte hartu zuen, 1993an Zeelanda Berrira, 1997an Hegoafrikara eta 2001ean Australiara. Taldearen kapitaina izan zen Hegoafrikako bira garailean, apartheidaren amaieraren ondorengo lehena.
Ingalaterrako selekzioko hautatzailea izan zen 2008tik 2001era eta 2011ko Sei Nazioen Txapelketa irabaztea lortu zuen.
# Martin Johnson

Msrtin Osborne Johnson (Solihull, 1970eko martxoaren 9a) ingeles hamabosteko errugbilari eta entrenatzaile ohia da, bigarren lerroko postuan aritzen zena.
Hamasei urteko ibilbidean 362 partida jokatu zituen Leicester Tigers taldean. Ingalaterrako errugbi selekzioarekin debuta egin zuen 1993an eta 84 partida jokatu zituen, horietatik 39 kapitain gisa. Ingalaterrarekin jokatu zuen azken partidan, 2003ko Munduko Errugbi Txapelketan txapeldunaren kopa altxatu zuen.
British and Irish Lions taldearen hiru biratan parte hartu zuen, 1993an Zeelanda Berrira, 1997an Hegoafrikara eta 2001ean Australiara. Taldearen kapitaina izan zen Hegoafrikako bira garailean, apartheidaren amaieraren ondorengo lehena.
Ingalaterrako selekzioko hautatzailea izan zen 2008tik 2001era eta 2011ko Sei Nazioen Txapelketa irabaztea lortu zuen.
* Datuak: Q2036406
* Multimedia: Martin Johnson / Q2036406