# Uztailaren 15

Uztailaren 15a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta laurogeita hamaseigarren eguna da, 197.a bisurteetan. 169 egun falta dira urtea amaitzeko.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Julio Peña Fernández Jaiotza: Donostia, 2000 Alan Perez Jaiotza: Deierri, 1982 Josu Olalla Jaiotza: Irun, 1971 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan Rembrandt Jaiotza: Leiden, 1606 eta 1606 Heriotza: Amsterdam, 1669ko urriaren 4a Jacques Derrida Jaiotza: El Biar $^{(en)}$ , 1930 Heriotza: Parisko 5. barrutia, 2004ko urriaren 8a Walter Benjamin Jaiotza: Berlin, 1892 Heriotza: Portbou, 1940ko irailaren 26a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian Manuel Egiguren Jaiotza: Goiatz, 1930eko urtarrilaren 1a Heriotza: Bermeo, 2012 Felix Mendizabal Jaiotza: Donostia, 1891ko martxoaren 7a Heriotza: Donostia, 1959 Q5698886 Jaiotza: Barakaldo, 1891ko uztailaren 2a Heriotza: Seminario Diocesano de San Miguel (Orihuela) $^{(en)}$ , 1939 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Anton Txekhov Jaiotza: Taganrog, 1860ko urtarrilaren 17a $^{(juliotaregutegia)}$ eta 1860 Heriotza: Badenweiler, 1904 Hugo von Hofmannsthal Jaiotza: Viena, 1874ko otsailaren 1a eta 1874 Heriotza: Rodaun, 1929 Jan Hus Jaiotza: Husinec (Prachaticeko barrutia), 1369, 1372, 1371 eta 1370 Heriotza: Konstantza, 1415 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
* Gertaerak
* Rosettako Harria
* 1099 - Kristauek Jerusalem konkistatu zuten Lehen Gurutzadan.
* 1799 - Egiptoko Rosetta herrian, soldadu frantziarrek Rosettako Harria (irudian) aurkitu zuen, geroago hieroglifo egiptoarren dezifratzea ahalbidetu zuena.
* 1998 - Baltasar Garzon epaileak zuzenduriko operazioan Egin egunkaria eta Egin Irratia itxi ziren, ustez ETArekin harremana izateagatik.
* + Gertaera gehiago...
* Egutegia
* Txantiloi:Uztail2025
* Aurreko eta hurrengo urteetan
* 2022: Ostirala
* 2023: Larunbata
* 2024: Astelehena
* 2026: Asteazkena
* 2027: Osteguna
* 2028: Larunbata
* Izendegia
* Santutegia:
* Bonaventura Bagnoregiokoa, Atanasio Napolikoa, Donald Ogilvykoa, Jakue Nisibikoa, Vladimir I.a
* Seaska egutegia:
* Janire, Ianire eta Zudaire.

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1998 – Baltasar Garzon epailearen aginduz Egin egunkaria eta Egin Irratia itxi ziren, ETAri lotuak izatearen akusaziopean; akusazio hori ustela zela frogatuko zen geroago, baina hedabideok ez ziren berriz irekiko.
* 2009 – Euskarazko Wikipedia Eden Project artikuluarekin 40.000. artikulura ailegatu zen.

### Mundua

* 1099 – Europako armadek, gurutzatuek, Jerusalemgo hartu zuten, Lehenengo Gurutzadan.
* 1971 – Mendebaldeko Alemaniako Poliziak Petra Schelm gaztea tiroz hil zuen Hamburgon. Ulrike Meinhof eta Andreas Baader buru zituen Armada Gorriaren Frakzioa talde armatuko lehen hildakoa izan zen.
* 2006 –
** Pablo Muñoz libre utzi zuten kargurik gabe, 4.000 euroko bermea ordaindu eta gero.
** 18 hildako Libanon Israelen bonbardaketen ostean, euren artean 9 ume.
* 2008 – Yves Leterme Belgikako lehen ministroak dimisioa aurkeztu zuen baina Erregeak beranduago ez zuen onartu.
* 2009 –
** Txetxenian gertatzen ziren bahiketei buruzko informazioa biltzen zuen Natalia Estemirova, kazetari eta giza-eskubideen aldeko aktibista errusiarra bahitu eta hil zuten.
** Caspian Airlines konpainiaren hegazkin batek istripua izan zuen Iranen eta bidaiari guztiak, 168 guztira, hil ziren.
* 2010 – 27 pertsona hil ziren ustez talde suni batek Irango Zahedan hiriko meskita batean egindako atentatuan.
* 2014 – Moskuko metroan istripua gertatu zen. 21 lagun hil ziren eta 160 inguru zauritu.
* 2016 – Turkiako estatu-kolpe saikera Recep Tayyip Erdoğan presidentea boterik kentzeko asmoz.

## Arte eta kultura
### Euskal Herria

* 2016 – Nafarroako Gobernua eta Eusko Jaurlaritzak Iruñerrian ETB1 ikusteko eta Tafallaldea, Lizarraldea, Zangozaldea eta Tuteraldean ETB1, ETB2 eta ETB3 ikusteko akordioa sinatu zuten.

### Mundua

* 1799 – Egiptoko Rosetta herrian, soldadu frantziarrek Rosettako Harria aurkitu zuen, geroago hieroglifo egiptoarren dezifratzea ahalbidetu zuena.
* 1988 – Die Hard (Akatzeko Zaila) filma estreinatu zen, John McTiernanek zuzendu eta Bruce Willis, Alan Rickman, Alexander Godunov eta Bonnie Bedelia aktoreek antzeztu zuten.
* 2004 – I, Robot (Ni, Errobota) filma estreinatu zen, Alex Proyasrk zuzendu eta Will Smith, Alan Tudyk, Bridget Moynahan, Bruce Greenwood, James Cromwell eta Chi McBride aktoreek antzeztu dute.

## Kirolak
### Euskal Herria
### Mundua

* 2018 – Frantziak 21. Munduko Futbol Txapelketa irabazi zuen.

## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1749 – José Joaquín Orbe, bigarren Valdespinako markesa (h. 1819).
* 1817 – Xarles Harizpe, baxenafar politikaria eta euskal idazlea (h. 1896).
* 1829 – Enrique Aldana, bizkaitar biolin-jotzailea (h. 1856).
* 1921 – Antonio Mentxaka, bizkaitar militar eta idazlea (h. 2002).
* 1926 – Enrike Albizu, gipuzkoar margolaria, Bidasoko Eskolako kidea, Valentzian (h. 2014).
* 1929 – Ignacio Azkarate, bizkaitar futbolaria ohia.
* 1931 – Isidoro Bastarrika, euskal idazlea (h. 1992).
* 1934 – Manex Erdozaintzi-Etxart, frantziskotar fraidea, euskaltzalea eta euskal idazlea (h. 1984).
* 1945 – Teo Uriarte, euskal politikaria, Sevillan.
* 1956 – Pako Galán, Eskorbuto taldeko bateria-jotzailea, Navas del Madroñon.
* 1967 – Eduardo Inda, nafar kazetaria.
* 1971 – Josu Olalla, gipuzkoar eskubaloi jokalari ohia.
* 1972 – Carmen López-Areal, bizkaitar gidoilaria.
* 1975 –
** Virginia Berasategi, euskal triatleta.
** Aitor Kintana, arabar txirrindulari ohia.
* 1979 – Itziar Urretabizkaia, gipuzkoar aktorea.
* 1982 – Alan Perez, nafar txirrindularia.
* 1987 – Eder Diez Sanchez, bizkaitar futbolaria.
* 1993 – Iñigo Urbieta, gipuzkoar futbolaria.
* 1994 – Endika Galarza, bizkaitar futbolaria.
* 1998 – Ane Azkona, nafar futbolaria.
* 1999 – Kepa Vieites, bizkaitar futbolaria.
* 2000 – Julio Peña Fernández, gipuzkoar aktore eta abeslaria.

### Mundua

* 1478 – Barbara Jagellondarra, poloniar printzesa, Saxoniako dukesa ezkontidea (h. 1534).
* 1530 – Joan Nafarroakoa, Nafarroako Erresumaren oinordekoa (h. 1530).
* 1573 – Iñigo Jones, ingeles arkitektoa (h. 1662).
* 1606 – Rembrandt, herbeheretar margolari eta irarlea (h. 1669).
* 1718 – Alexander Roslin, suediar pintorea (h. 1793).
* 1808 –
** Henry Cole, britainiar disenatzailea (h. 1882).
** Henry Edward Manning, ingeles kardinala (h. 1892).
* 1813 – George Peter Alexander Healy, estatubatuar erretratuen margolaria (h. 1894).
* 1848 – Vilfredo Pareto, frantziar jatorriko italiar ekonomialari eta soziologoa (h. 1923).
* 1854 – Jacek Malczewski, poloniar margolaria (h. 1929).
* 1858 – Emmeline Pankhurst, britainiar aktibista politikoa, mugimendu sufragistaren sortzaileetako bat (h. 1928).
* 1871 – Henryk Arctowski, poloniar zientzialari eta esploratzailea (h. 1958).
* 1875 – Adolfo Díaz, Nikaraguako presidentea (h. 1964).
* 1883 – Louis Lavelle, frantziar filosofoa (h. 1951).
* 1886 – Jacques Rivière, frantziar idazle, kritikari eta argitaratzailea (h. 1925).
* 1892 – Walter Benjamin, alemaniar literatura-kritikari eta filosofoa (h. 1940).
* 1893 – William Dieterle, alemaniar-estatubatuar aktore eta zinema zuzendaria (h. 1972).
* 1899 – Seán Lemass, Irlandako Errepublikako Taoiseacha (h. 1971).
* 1902 – Jean Rey, belgikar politikaria, Europako Batzordeko 2. lehendakaria (h. 1983).
* 1909 –
** William Gemmell Cochran, eskoziar estatistikaria (h. 1980).
** Jean Hamburger, frantziar medikua, nefrologiaren aitzindaria eta Nefrologiako Nazioarteko Elkartearen sortzailea (h. 1992).
* 1910 – Enrique Guaita, argentinar-italiar futbolaria (h. 1959).
* 1911 – Emilio Adolfo Westphalen, perutar poeta eta kritikaria (h. 2001).
* 1914 – Dorothea Orem, erizaintzaren teorikoa (h. 2007).
* 1917 – Robert Conquest, britainiar historialari eta idazlea (h. 2015).
* 1918 –
** Bertram Brockhouse, kanadar zientzialaria, 1994ko Fisikako Nobel Saria (h. 2003).
** Brenda Milner, britainiar-kanadiar neuropsikologoa, batzuetan "neuropsikologiaren sortzaile" gisa aipatua.
* 1919 – Iris Murdoch, irlandar idazlea eta filosofoa (h. 1999).
* 1921 – Robert Bruce Merrifield, estatubatuar kimikaria, 1984ko Kimikako Nobel Saria (h. 2006).
* 1922 – Leon M. Lederman, estatubatuar fisikaria, 1988ko Fisikako Nobel Saria (h. 2018).
* 1926 –
** Driss Chraibi, marokoar eleberrigilea (h. 2007).
** Leopoldo Galtieri, Argentinako presidentea (h. 2003).
* 1930 –
** Jacques Derrida, frantziar filosofoa, dekonstrukzioaren kontzeptua garatu zuen lehena (h. 2004).
** Stephen Smale, estatubatuar matematikaria.
* 1933 –
** Julian Bream, britainiar gitarra- eta laute-jotzailea (h. 2020).
** Guido Crepax, italiar komikigilea (h. 2003).
** John Hopfield, estatubatuar fisikaria, 2024ko Fisikako Nobel Saria.
* 1934 – Harrison Birtwistle, ingeles musikagilea (h. 2022).
* 1935 – Mohamed Xukri, Rif aldeko idazle eta eleberrigilea (h. 2003).
* 1937 – Lilian Camberabero, frantziar errugbilaria (h. 2015).
* 1938 – Enrique Figuerola, kubatar atleta, 4x100 metroko proban aditua.
* 1939 – Aníbal Cavaco Silva, Portugalgo presidente ohia.
* 1941 – Geoffrey Burgon, ingeles musikagilea (h. 2010).
* 1943 – Jocelyn Bell Burnell, iparirlandar astrofisikaria, Antony Hewishekin batera lehenengoz pulsar baten radio seinalea aurkitu zuena.
* 1944 – Jan-Michael Vincent, estatubatuar aktorea (h. 2019).
* 1946 –
** Hassanal Bolkiah, Bruneiko sultana.
** Linda Ronstadt, estatubatuar rock eta country abeslari ohia.
* 1947 – Lydia Davis, estatubatuar ipuingilea, eleberrigilea, idazketa sortzaileko irakaslea eta itzultzailea.
* 1948 – Enriqueta Basilio, mexikar atleta, sugar olinpikoa eraman eta pebetontzia piztu zuen historiako lehenengo emakumea (h. 2019).
* 1949 –
** Carl Bildt, Suediako lehen ministroa.
** Mohammed bin Rashid Al Maktoum, Arabiar Emirerri Batuetako lehen ministroa eta Dubaiko emirra.
* 1952 – Terry O'Quinn, estatubatuar aktorea.
* 1953 –
** Jean-Bertrand Aristide, Haitiko presidentea.
** Natașa Raab, errumaniar aktorea (h. 2023).
* 1954 – Mario Alberto Kempes, argentinar futbolari ohia.
* 1955 –
** César Arrondo, euskal jatorriko argentinar irakaslea, idazlea, ikertzailea, euskal kulturaren zabaltzailea eta euskal diasporaren militante aktiboa.
** Carlos Iglesias, espainiar aktorea eta zinema zuzendaria.
* 1956 –
** Ian Curtis, ingeles abeslari, abesti egile eta musikaria, Joy Division taldeko kidea (h. 1980).
** Joe Satriani, estatubatuar rock musikaria, konposatzailea, kantautorea, gitarra elektriko-jotzailea eta irakaslea.
* 1957 - Luisa Villalta Gomez, galiziar idazlea, filologoa eta biolin-jotzailea (h. 2004).
* 1959 – Vincent Lindon, frantziar aktorea.
* 1961 – Forest Whitaker, estatubatuar aktore eta zinema zuzendaria.
* 1963 –
** Leandro Machado, brasildar futbolari ohia eta entrenatzailea.
** Brigitte Nielsen, daniar aktorea, modeloa eta abeslaria.
* 1964 –
** Carme Barceló, kataluniar kirol kazetaria.
** Tetsuji Hashiratani, japoniar futbolari ohia.
* 1965 –
** Hartwig Löger, Austriako kantzilerra.
** Yasutoshi Miura, japoniar futbolari ohia.
* 1968 – Rosalinda Celentano, italiar aktorea.
* 1974 –
** Takashi Hirano, japoniar futbolari ohia.
** Sarah Mateke Nyirabashitsi, ugandar politikaria (h. 2024).
* 1976 – Diane Kruger, alemaniar aktore eta modeloa.
* 1978 - Anna Teixidor Colomer, kataluniar kazetaria, historialaria eta unibertsitateko irakaslea.
* 1984 – Ayana Tsubaki, japoniar modelo eta telebistako pertsonaia transgeneroa.
* 1986 – Ari Aster, estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilaria.
* 1987 –
** Yuki Nagasato, japoniar futbolaria.
** Junya Tanaka, japoniar futbolaria.
* 1991 – Shogo Taniguchi, japoniar futbolaria.
* 1992 – Anna Tsukishima, japoniar emakumezko aktore pornografiko transgeneroa.
* 1996 –
** Lisa Klein, alemaniar txirrindularia.
** Juan Manuel Pérez Ruiz, aragoitar futbolaria.
* 1999 – Kenia Os, mexikar kantaria, konpositorea, Interneteko ospetsua eta enpresaburua.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1285 – Teresa Gil de Vidaure, nafar nobleziako dama, Valentzian.
* 1570 –
** Eztebe Zudairikoa, euskal jesuita (j. 1548).
** Joan Maiorga, baxenafar jesuita eta margolaria (j. 1533).
* 1926 – Abdón González de Alaitza, euskal herritar kazetaria eta Txistu, gorde den euskarazko lehen komiki-aldizkariaren egile ezagun bakarra (j. 1876).
* 1930 – Victor Sarasketa, gipuzkoar armagilea (j. 1864).
* 1933 – Pierre de Vizcaya, euskal automobil-gidari profesionala, auto istripuan (j. 1894).
* 1959 – Felix Mendizabal, euskal atleta (j. 1891).
* 2003 – Luz Zalduegi, bizkaitar albaitaria, albaitaritza ikasketak amaitu zituen Euskal Herriko lehen emakumea eta estatuko hirugarrena (j. 1914).
* 2012 – Manuel Egiguren, euskal fraide frantziskotarra, misiolaria eta Beniko (Bolivia) gotzain laguntzailea (j. 1930).
* 2021 – Mikel Unzalu, arabar irakasle eta politikaria (j. 1956).

### Mundua

* 1015 – Vladimir I.a Kievekoa, Novgorodeko printze eta Kieveko printze handia.
* 1274 – Bonaventura Bagnoregiokoa, italiar teologoa.
* 1291 – Rodolfo I.a Habsburgokoa, Alemaniako erregea (Erromatarren erregea) (j. 1218).
* 1299 – Erik II.a Norvegiakoa, Norvegiako erregea (j. 1268).
* 1397 – Katalina Hennebergekoa, Hennebergeko kondesa eta Meissengo margravesa eta Turingiako landgravesa ezkontidea (j. 1334).
* 1571 – Shimazu Takahisa, Shimazu klaneko hamabosgarren buruzagia (j. 1514).
* 1609 – Annibale Carracci, italiar margolaria (j. 1560).
* 1626 – Isabella Brant, Peter Paul Rubensen lehen emaztea (j. 1591).
* 1655 – Girolamo Rainaldi, italiar arkitektoa (j. 1570).
* 1685 – James Scott (Monmoutheko I. dukea), ingeles noble eta militarra (j. 1649).
* 1737 – Maria Antonia Salcedo Txabarri, Montehermosoko markesa eta Espainiako Filipe V.a Espainiakoaren infanteen haur-hezitzailea (j. 1664).
* 1765 – Charles-André van Loo, frantziar margolaria (j. 1705).
* 1828 – Jean-Antoine Houdon, frantziar eskultorea (j. 1741).
* 1857 – Carl Czerny, austriar musikagile, irakaslea eta piano-jotzailea (j. 1791).
* 1858 – José Gregorio Monagas, Venezuelako presidentea (j. 1795).
* 1876 –
** Alexander Fredro, polonierazko antzerkigilea (j. 1793).
** Juan Pablo Duarte, Dominikar Errepublikaren askatzailea (j. 1813).
* 1879 – Johann Friedrich von Brandt, alemaniar naturalista (j. 1802).
* 1883 – Tom Thumb, nanismoa jasan zuen estatubatuar artista (j. 1838).
* 1885 – Rosalia de Castro, galiziar idazlea (j. 1837).
* 1890 – Gottfried Keller, suitzar olerkari eta nobelagilea (j. 1819).
* 1904 – Anton Txekhov, errusiar idazlea (j. 1860).
* 1906 – Olha-Oleksandra Bazhanska-Ozarkevytx, ukrainar piano-jotzaile, folklorista, idazle eta feminista (j. 1866).
* 1913 – Maria Abbadia-Ürrüstoi, frantziar ekintzaile feminista (j. 1837).
* 1916 – Élie Metchnikoff, errusiar-frantziar mikrobiologoa, 1908ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1845).
* 1919 – Hermann Emil Fischer, alemaniar kimikaria, 1902ko Kimikako Nobel Saria (j. 1852).
* 1925 – Mary Cholmondeley, ingeles idazlea (j. 1859).
* 1927 – Constance Markievicz, irlandar nazionalista, sufragista, iraultzailea eta sozialista (j. 1868).
* 1929 – Hugo von Hofmannsthal, austriar olerkari eta antzerki-idazlea (j. 1874).
* 1930 – Leopold Auer, hungariar biolin-jotzaile, orkestra-zuzendari, musikagile eta irakaslea (j. 1845).
* 1931 – Ladislaus Bortkiewicz, poloniar-errusiar ekonomialari eta estatistikaria (j. 1868).
* 1934 – Jules Renkin, Belgikako lehen ministroa (j. 1862).
* 1935 – Pieter Cort van der Linden, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1846).
* 1939 –
** Eugen Bleuler, suitzar psikiatra (j. 1857).
** Antonio Ortega, Gerra Zibilean parte hartu zuen espainiar tenientea, fusilatua (j. 1888).
* 1948 – John Joseph Pershing, estatubatuar jenerala (j. 1860).
* 1958 – Nuri al-Said, Irakeko lehen ministroa (j. 1888).
* 1959 –
** Ernest Bloch, suitzar-estatubatuar musikagilea (j. 1880).
** Peter Egge, norvegiar idazlea (j. 1869).
* 1965 – Justa Freire, espainiar pedagogo eta maistra (j. 1896).
* 1967 – Harry Lowe, ingeles futbolari eta entrenatzailea (j. 1886).
* 1979 –
** Gustavo Díaz Ordaz, Mexikoko presidentea (j. 1911).
** Juana de Ibarbourou, uruguaitar idazlea (j. 1892).
* 1997 – Gianni Versace, italiar diseinatzailea, XX. mendeko bukaerako modaren munduko diseinatzaile handienetako bat (j. 1946).
* 2000 – José María Martín Carpena, PPko espainiar politikaria, ETAk eraila (j. 1950).
* 2003 – Roberto Bolaño, txiletar idazle eta poeta (j. 1953).
* 2004 – Hugh Shearer, Jamaikako lehen ministroa (j. 1923).
* 2005 – Leonor Orosa, filipinar dantzari, koreografo eta kritiko artistikoa (j. 1917).
* 2008 – Cirilo Martínez Novillo, espainiar margolaria (j. 1921).
* 2009 – Natalia Estemirova, errusiar kazetari eta giza-eskubideen aldeko aktibista (j. 1959).
* 2012 – Celeste Holm, estatubatuar aktorea (j. 1917).
* 2016 –
** Qandeel Baloch, pakistandar modelo, aktore, aktibista feminista eta youtuberra, eraila (j. 1990).
** José Monleón, espainiar idazle, antzerki-zuzendari, argitaratzaile eta kritikaria (j. 1927).
* 2017 – Martin Landau, estatubatuar aktorea (j. 1928).
* 2020 – Victoria Rodríguez, espainiar aktorea (j. 1931).
* 2021 – Peter R. de Vries, herbeheretar ikerketa-kazetaria eta krimen antolatuaren inguruko berri-emailea (j. 1956).
* 2023 – Francisco Ibañez, gaztelerazko kataluniar komikigilea, Mortadelo eta Filemon eta beste komiki ezagun batzuen egilea (j. 1936).

## Jaiak eta urteurrenak

* Sehaska egutegiko izendegia: Janire, Ianire eta Zudaire.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2686
* Multimedia: 15 July / Q2686