OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Euskal elizetako zurezko galeriak

Euskal elizetako zurezko galeriak edo tribunak, Lapurdi eta Nafarroa Behereko eliza batzuetako elementu arkitektoniko berezia dira.

## Ezaugarriak

Ohikoan lehenago eraikitako elizetan, XVII. eta XVIII. mendeetan eraiki ziren tribuna edo galeria hauek, zurez. Populazioaren hazkunde garai batean izan zen, eta premia sortu zen elizetan jende gehiago hartzekoa. Elizak berreraiki gabe, nabearen aldeetara egitura hauek egitea praktikoa suertatu zen, kasu batzuetan hiru solairu ere. Ontzigintzako arotz berezituen lana izan ohi zen sarri eraikuntza. XIX. mendean egindakorik ere bada, adibidez Hazparneko elizan.
Elizetan emakumezko eta gizonezkoak banatzeko ohitura zegoenez garai hartan, sexu-banaketa ere aplikatu zen galeria hauetan, eta gizonezkoak bakarrik igotzen ziren bertara mezatan. Protestantismoaren kontrako Kontrarreforma garaiko zurruntasunak ere izan zezakeen eraginik honetan.

## Adibideak

Galeria bikainak dituzten elizen artean, honakoak (guztiek dute monumentu izendapena):
* San Bixintxo eliza (Urruña)
* San Bixintxo eliza (Ziburu)
* San Bixintxo eliza (Uztaritze)
* San Joan Bataiatzailearen eliza (Donibane Lohizune)
* San Nikolas eliza (Getaria)
* Jondoni Martine eliza (Sara)
* Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Bastida-Arberoa)
2014an, eliza multzo batek egitura hauengatik jaso zuten monumentu izendapen espezifiko bat. Honako hauek izan ziren:
* Aiherrako Jondoni Petri eliza
* Senpereko Jondoni Petri eliza
* Aldudeko Andre Mariaren Jasokundearen eliza
* Jondoni Eztebe eliza (Ezpeleta)
* Haltsuko Andre Mariaren eliza
* San Joan Bataiatzailearen eliza (Hazparne)
* San Bixintxo eliza (Hendaia)
* San Fruktuoso eliza (Itsasu)
* Beata Maria eliza (Luhuso)
* San Julen eliza (Ortzaize)
* Doneztebe eliza (Baigorri)
* Uharte Garaziko eliza

### Iruditegia

* Urruña.
* Baigorri.
* Ezpeletakoan, pulpituari eusten diote galeriek.
* Mugerra.
* Senpereko organoa, beste balkoi bat galerietatik.
* Itsasu.

## Erreferentziak

* ↑ Arrizabalaga Alberdi, Juan Mari. (2011). «Zurezko arkitektura Euskal Herrian - Karmel 2011-1 (273)» Karmel Euskal Aldizkaria: 79-100. (Noiz kontsultatua: 2021-02-25).
* ↑ Clouzet-Llorens, Agnès. (1999-01-01). Les tribunes de bois des églises des Pyrénées occidentales aux XVIIe et XVIIIe siècles : Bigorre, Béarn, Pays basque. Toulouse 2 (Noiz kontsultatua: 2021-02-25).
* ↑ «Eglise Saint-Jean-Baptiste - Commune de Hasparren» www.hasparren.fr (Noiz kontsultatua: 2021-02-25).
* ↑ (Frantsesez) Narcisse, Jean-Claude. Introduction à l’histoire du Pays Basque. , 19 or. (Noiz kontsultatua: 2021-02-25).
* ↑ (Frantsesez) WATTINNE, Philippe. «Côte Basque : Eglises classées monuments historiques - Heritage classified churches» www.golfrendezvous.com (Noiz kontsultatua: 2021-02-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105627926
* Multimedia: Church galleries in Pyrénées-Atlantiques / Q105627926
# 2025eko Paris-Niza

2025eko Paris-Niza, Paris-Niza lasterketaren 83. edizioa martxoaren 9tik 16ra jokatu zen. Le Perray-en-Yvelines eta Niza lotu zituen, 1.213 kilometroko ibilbidearekin, zortzi etapatan banatua.

## Etapak

| Etapa | Data | Etapako hiriak | type | Luzera (km) | Desnibela (m) | Etapako garailea | Sailkapen orokorreko liderra |
| 1 | mark 9 | Le Perray-en-Yvelines – Le Perray-en-Yvelines | etapa gorabeheratsua | 156,5 | 1.285 m | Tim Merlier | Tim Merlier |
| 2 | mark 10 | Montesson – Bellegarde | etapa laua | 183,9 | 982 m | Tim Merlier | Tim Merlier |
| 3 | mark 11 | Nevers Magny-Coursko zirkuitua – Nevers | taldekako erlojupekoa | 28,4 | 264 m | Team Visma | Lease a Bike | Matteo Jorgenson |
| 4 | mark 12 | Vichy – La Loge des Gardes | bitarteko etapa | 163,4 | 2.737 m | João Almeida | Jonas Vingegaard |
| 5 | mark 13 | Saint-Just-en-Chevalet – La Côte-Saint-André | etapa gorabeheratsua | 203,3 | 2.604 m | | |
| 6 | mark 14 | Saint-Julien-en-Saint-Alban – Berre-l'Étang | etapa laua | 209,8 | 1.555 m | | |
| 7 | mark 15 | Niza – Auron | mendiko etapa | 147,8 | 3.723 m | | |
| 8 | mark 16 | Niza – Niza | bitarteko etapa | 119,9 | 2.713 m | | |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q126737324
* Multimedia: Paris-Nice 2025 / Q126737324
# Michelle Amos

Michelle Amos (Baker, Baton Rouge, Louisiana, AEB, XX. mendea) zientzialaria da, ingeniari elektronikoa.

## Bizitza

Amos Louisiana estatuko Baton Rouge parrokiako Bakerren jaio zen. Gurasoak Dunk eta Dorothy Wrighten izan ziren. Ingeniaritza elektrikoan lizentziatura bat jaso zuen Southern University A&M College-n. Florida Centraleko Unibertsitateko Ingeniaritzako Administrazioko Zientzietako Maistratasuna lortu zuen 2005ean.

### Lan ibilbidea

NASAko John F Kennedy espazio-zentroan egin du lan. Amos 1990ean lotu zen NASArekin diseinu-ingeniari gisa. Sistema elektrikoak eta kontrol-ekipoak diseinatu ditu espazioko Teknologia Aurreratuko Garapen Zentroan, eta Nazioarteko Espazio Estaziorako laguntza-talde batean egin du lan, haren konfigurazio elektrikoak dokumentatzen. STS transbordadore espazialaren trantsizio eta erretiratze jardueretarako proiektuaren zuzendari lanetan jardun du.

## Bizitza pertsonala

Hogei urte baino gehiagoz egon da ezkonduta John senarrarekin. Bikoteak hiru seme-alaba ditu eta Oviedon (Florida) bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Ex-NASA engineer watches her project land on Mars while serving Latter-day Saint mission» Deseret News 2021-02-19 (Noiz kontsultatua: 2025-03-13).
* ↑ (Ingelesez) «Former NASA engineer talks spiritual significance of her work, intersection of science and faith» LDS Living 2021-10-23 (Noiz kontsultatua: 2025-03-13).
* ↑ (Ingelesez) «Light of the World» BYU-Idaho Speeches 2024-10-17 (Noiz kontsultatua: 2025-03-13).
* 1 2 «Education, Family Values Inspire NASA Engineer» NASA 16 de junio de 2004.
* 1 2 3 4 «Kennedy Biographies» NASA 17 de abril de 2015.
* ↑ Pinsky, Mark. (31 de mayo de 2007). «Mormonism enters the spotlight» tribunedigital-orlandosentinel.
* ↑ «And the Winner is ... NASA women of Color» SpaceRef 18 de julio de 2002.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61641333
# Deborah Burks

Deborah Burks (AEB, XX. mendea) zientzialaria eta irakaslea da, Espainian bizi den biologo molekularra. 2017tik, Valentziako Príncipe Felipe Ikerketa Zentroa (CIPF) kudeatzen duen fundazioko kudeatzailea da. 2018an, Valentziako Emakumezko Enpresari eta Profesionalen Elkarteak (EVAP) saria eman zion, Zintzotasunaren kategorian. Diabetesaren eta Gaixotasun Metabolikoen Sareko Ikerketa Biomedikoko Zentroko (CIBER) kidea ere izan zen.

## Bizitza

Burks Farmakologian doktoratu zen 1990ean, Ameriketako Estatu Batuetako Vanderbilt Unibertsitatean.

### Lan ibilbidea

Doktoretza lortu ostean, Estatu Batuetan bizitzen jarraitu zuen eta Joslin Diabetes Center zentroko irakasle titularra izan zen 1999 eta 2001 artean. Hortik aurrera, irakasle gonbidatua izan zen Salamancako Unibertsitatean eta Espainian kokatu zen.
2001ean, ikertzaile independente hasi zen lanean Espainian. Urte batzuk geroago, 2007an, Valentziako Príncipe Felipe Ikerketa Zentroan (CIPF) sartu zen, eta han Endokrinologia Molekularreko Laborategiko ikertzaile nagusi lanetan hasi zen.
Hamarkada bat geroago, 2017an, fundazioko zuzendari izendatu zuten eta ikerketa-zentro hori kudeatzen hasi zen. Diabetesaren eta Gaixotasun Metabolikoen Sareko Ikerketa Biomedikoko Zentroko (CIBER) kidea ere izan da.

## Sariak eta aintzatespenak

* 2001ean, Ramon y Cajal programako sari bat eskuratu zuen.
* 2018an, Valentziako Emakumezko Enpresari eta Profesionalen Elkarteak (EVAP) bere lana eta ibilbidea aitortu zituen Zintzotasuna kategorian.

## Erreferentziak

* 1 2 «Deborah Burks, nueva gerente de la fundación Centro de Investigación Príncipe Felipe» Valencia Plaza.
* ↑ «Deborah Burks, nueva gerente de la fundación Centro de Investigación Príncipe Felipe» DiarioMedico 2023-05-06.
* ↑ «Premios EVAP» Evap.
* ↑ [c4:cipf2.0.co;2 «Chart IV. Precipitation, February, 1883»] Monthly Weather Review 11 (2): c4–c4. 1883-02 doi:10.1175/1520-0493(1883)112[c4:cipf]2.0.co;2. ISSN 0027-0644..
* 1 2 3 4 5 6 [c4:cipf2.0.co;2 «Chart IV. Precipitation, February, 1883»] Monthly Weather Review 11 (2): c4–c4. 1883-02 doi:10.1175/1520-0493(1883)112[c4:cipf]2.0.co;2. ISSN 0027-0644..
* ↑ «Deborah Burks, nueva gerente de la Fundación Centro de Investigación Príncipe Felipe» Centro de Investigación Biomédica en Red.
* ↑ SER, Cadena. (2023-02-06). «Testimonios para el Día de la Mujer y la Niña en la Ciencia» cadena SER.
* ↑ 20minutos. (2018-06-06). «La expiloto Patricia Campos, la científica Deborah Burks y la atleta Marisol Casado, premios EVAP 2018» www.20minutos.es - Últimas Noticias.

## Kanpo estekak

* Deborah Burks CIPFren aurkezpena YouTuben.
* Datuak: Q118176381
# Alix della Faille de Leverghem

Alix della Faille de Leverghem, Lannoyko kondesa ezkontidea (Lovaina, Belgika, 1941eko irailaren 20a - Brusela, Belgika, 2012ko abuztuaren 26a) zientzialaria, filologoa, liburuzaina eta aristokrata izan zen. Estefanía de Lannoyren ama izan zen, Gillermo Luxenburgeko oinordeko duke handiaren emaztea.

## Bizitza

Harold Louis della Faille de Leverghem eta bere emazte Madeleine Marie de Brouchoven de Bergeycken bost seme-alabetatik bigarrena zian zen. Bere neba-arrebak hiru gizon eta emakume bat izan ziren: Ladislas, Lydia, Dominique eta Arnaud.
Filologia Klasikoan lizentziaduna izan zen. Anvaing-en udal liburutegiko ohorezko liburuzaina izan zen.
Philippe Marie de Lannoy kondearekin ezkondu zen Anberesko Oelegem herrian, 1965ean. Senar-emazteek zortzi seme-alaba izan zituzten, lau gizonezko eta lau emakumezko. Stéphanie da denetan txikiena.
* Jehan Marie Paul Emmanuel Harold de Lannoy kondea (1966).
* Christian Marie Harold Philippe de Lannoy kondea (1968).
* Nathalie Marie Béatrice Lydia de Lannoy kondesa (1969).
* Gaëlle Marie Diane Madeleine de Lannoy kondesa (1970).
* Amaury Marie Dominique Paul de Lannoy kondea (1971).
* Olivier Marie Arnaud Albert de Lannoy kondea (1974).
* Isabelle Myriam Jehanne Alix de Lannoy kondesa (1976).
* Estefania printzesa, Luxenburgoko Dukesa Oinordeko Handia (1984).

### Heriotza

Kondesa 70 urte zituela zendu zen garun-hodietako istripu baten ondorioz, bere azken alaba ezkontzeko bi hilabete falta zirenean.

## Erreferentziak

* ↑ Fallece la madre de Stéphanie de Lannoy a dos meses de su boda. .

## Bibliografia

* Eta. SCHMITZ, Les della Faille, 6 liburuki, Brusela, 1965-1974.
* Hervé DOUXCHAMPS, Aux origines de la famille della Faille, in: Le Parchemin, 1989, or. 61-77 eta 1992, or. 40-43.
* HUMBERT DE MARNIX DE SAINTE ALDEGONDE, État présent de la noblesse belge, Urtekaria 2006, Brusela, 2006 (della Faille); Urtekaria 2009, Brusela, 2009 (de Lannoy).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2231963
# Mikel Pagadizabal

Mikel Pagadizabal Amiano (Villabona, Gipuzkoa, 1974ko abuztuaren 27a) euskal aktorea eta umorista da. ETB1eko Wazemank saioan hasi zuen bere tekebistako ibilbidea. Berak dioenez, Anjel Alkainek salbatu egin zuen aktore modura kontratatu zuenean.
Wazemanken arrakastaren ondoren, lan-talde berdinarekin saio gehiagotan aritu zen: Noaoa!, Finlandia, Brinkola, Wazemank 2.0 eta Wazemank 3.0.
2010etik 2013ra Euskadi Irratian aritu zen umorezko saio batean Jon Iraolarekin, Anjel Alkainekin eta Ilaski Serranorekin batera.
Irratian amaitu eta Airean saioan aritu zen denboraldi batez kolaborzataile modura, Jaime Otamendirekin batera.
Hala ere, Wazemanken ondorengo bere bigarren arrakasta Herri txiki, infernu handi izan da. Bertan aurkezle lanetan ikusi genuen lehenengoz Zuhaitz Gurrutxagarekin batera. Saio honekin gainera, Gabon Gaueko gala (Euskal Kantuen Gaua) eta Urte Zahar Gaueko kanpaikadak aurkeztu ditu.
2019an Autentikoak saioa ere aurkeztu zuen Fermin Etxegoienekin batera. Hala ere, programak ez zuen arrakastarik izan eta 6 atal bakarrik egin zituzten.

## Ibilbidea

| Urtea | Lana | Katea | Postua |
| 2005-2007 | Wazemank | ETB 1 | Aktorea |
| 2007-2008 | Noaoa! | ETB 1 | Aktorea |
| 2009 | Brinkola | ETB 1 | Aktorea |
| 2009 | Wazemank 2.0 | ETB 1 | Aktorea |
| 2010 | Wazemank 3.0 | ETB 1 | Aktorea |
| 2011-2012 | Finlandia | ETB 1 | Aktorea |
| 2010-2013 | Oilategia | Euskadi Irratia | Aktorea |
| 2013-2014 | Airean | ETB 1 | Kolaboratzailea |
| 2015- gaur egun | Herri txiki, infernu handi | ETB 1 | Aurkezlea |
| 2015 | Vaya Semanita | ETB 2 | Aktorea |
| 2015-2018 | Herri txiki kantari | ETB 1 | Aurkezlea |
| 2016-2020 | Urte amaierako kanpaikadak | ETB 1 / ETB 2 | Aurkezlea |
| 2017-2018 | Herri city | ETB 1 | Aurkezlea |
| 2019 | Autentikoak | ETB 1 | Aurkezlea |
| 2021 - 2023 | Herri Txiki Zirku Handi | ETB 1 | Aurkezlea |

## Liburua

2024an zientzia-fikziozko eleberria argitaratu zuen, Bisita.

## Kanpo estekak

* Mikel Pagadizabali elkarrizketa (matraka.info)
* Mikel Pagadizabali elkarrizketa Argia astekarian
* Datuak: Q12263629
# Adam Smith (saskibaloi jokalaria)

Adam Smith (Jonesboro, 1992ko azaroaren 8a -) estatubatuar saskibaloi jokalaria da.

## Biografia

UNC Wilmington, Virginia Tech Hokies eta Georgia Tech Yellow Jackets unibertsitateetako taldeetan aritu zen, eta 2016an draftean sartu ez zenean, Europako saskibaloian hasi zuen bere ibilbidea Lega Duen, Roseto Sharks taldean, eta 37 partida jokatu zituen zenbaki onak egiten.
2017ko ekainean Élan Sportif Chalonnais frantziarrak kontratatu zuen.

## Ibilbidea

* Roseto Sharks (2016–2017)
* Élan Sportif Chalonnais (2017)
* Socar Petkim Spor Kulübü (2017-2018)
* Pallacanestro Orzinuovi (2018)
* Orlandina Basket (2018)
* Basket Ravenna (2018-2019)
* PAOK Salonika BC (2019-2020)
* Ionikos Nikaias B.C. (2020-2021)
* Stelmet Zielona Gora (2021)
* Merkezefendi Belediyesi (2021)
* Hapoel Holon (2021-2022)
* Bilbao Basket (2022-2024)

## Erreferentziak

* ↑ Elan Chalon oficializa las nuevas caras para la temporada 2017-18

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33035156
# Adamuz

Adamuz Kordobako probintziako udalerria da Guadalquivir garaia eskualdean dagoena. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera herriak 4.419 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Kordobako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q794492
* Multimedia: Adamuz / Q794492
# Katerina Sakellaropoulou

Katerina Sakellaropoulou (grezieraz: Κατερίνα Σακελλαροπούλου; Tesalonika, 1956ko maiatzaren 30a) Greziako 7. presidentea izan zen 2020ko martxoaren 13tik 2025eko martxoaren 13ra, herrialdeko lehen emakume presidentea. 2018ko urrian Estatuko Kontseiluko presidente bihurtu zen. 2020ko urtarrilean parlamentuak Prokopis Pavlopoulos ordezkatzeko aukeratu zuen.
* Datuak: Q57415743
* Multimedia: Katerina Sakellaropoulou / Q57415743
# 1202
## Heriotzak

* Martxoaren 30a – Joakim Fiorekoa, italiar idazle eta teologoa.
* Azaroaren 12a – Kanuto VI.a Danimarkakoa, Danimarkako erregea (j. 1163).
* Geoffroy de Donjon, Ospitaleko Zaldunen 11. Maisu Handia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5226
* Multimedia: 1202 / Q5226
# Auguste Perret

Auguste Perret (Ixelles, Brusela, Belgika, 1874ko otsailaren 12a - Paris, Frantzia, 1954ko otsailaren 25a) arkitektoa izan zen. Parisko École des Beaux-Arts ikastetxean egin zituen arkitektura-ikasketak. Lehena izan zen eraikuntzan hormigoi armatua erabiltzen. Berak eraiki zituen Parisko Ponthieu kaleko garajea (1905), Eliseo Zelaien hiribideko antzokia (1913), Le Raincy eliza (1922-1923) eta École Normale de Musique ikastetxea (1929). Bigarren Mundu Gerraren ondoren, arkitekto nagusi izendatu zuten, Le Havre berriro eraikitzeko lanetarako.

## Iruditegia

* Eliseo Zelaien hiribideko antzokia (Paris), Auguste Perretek egina.
* 25 rue Benjamin Franklin, Paris (1903)
* Théâtre des Champs-Élysées, Paris (1913)
* Théâtre des Champs-Élysées, barrualdea (1913)
* Notre-Dame du Raincy eliza (1922–23)
* Sortzez Garbiaren kapera, Arcueil (1930)
* Conseil économique, social et environnemental, Eskailera handia, Paris (1937)
* San Jose elizaren dorrea, Le Havre (1951–58)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q381978
* Multimedia: Auguste Perret / Q381978
# Gao Xinglong

Gao Xinglong (Heilongjiang, 1994ko martxoaren 12a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Gao Xinglong
* ↑ Xinglong GAO

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20035969
# Salbatore Mitxelena Ikastola

Salbatore Mitxelena Ikastola Gipuzkoako Zarautz herrian dagoen ikastola da. Gaur egun, Haur Hezkuntza, Lehen Hezkuntza eta DBH etapak eskaintzen ditu eta hiru gunetan kokatzen da: Azken Portu (HH2), Ispilla (HH2) eta Iñurritza (HH3-DBH4). Ikastolen Elkarteko kide da.

## Sorrera

1964-1966 urteetan herritar talde bat elkartu zen, seme-alabak euskaraz hezteko asmoz frankismoan, frantziskotarrek utzitako lokalean, “katekesi” talde moduan gobernuaren aurrean. Zarauzko “Eskolaurre” handiena izan zen.
1972an, frankismoan, ikastola legeztatu zen, Madrilgo udatiar politikari baten bidez eta Salbatore Mitxelena euskal olerkariaren izenarekin.

## Gertaera nagusiak

* 1964: Herritar talde bat elkartu zen, seme-alabak euskaraz hezteko asmoz frankismoan.
* 1972: Frankismoan: Salbatore Mitxelena Ikastola legeztatu zen, Madrilgo udatiar politikari baten bidez.
* 1975: Eraikin berriaren inaugurazioa Iñurritzan. Aurrez, 14 lokaletan sakabanatuta ibili ginen.
* 1987: Kilometroak ospatu ziren lehen aldiz. Seaska iparraldeko ikastolen elkartearekin eta Nafarroako Ikastolen elkartearekin banatu ziren irabaziak solidarioki.
* 1993: Ikastolak Buesak eskainitako publikotasun eredua ez onartzeko erabakia hartu zen, mehatxu guztiei aurre eginez.
* 1995: Obrak: DBH etaparen ezarpenerako solairu berria.
* 1998: HH 2ko gelak martxan jarri ziren Azken Portun.
* 2002: Oteitza Lizeo Politeknikoaren sorrera, Orioko Herri Ikastola eta Antoniano Ikastetxearekin elkarlanean. Batxilergoa eta Lanbide Heziketa ikasketak eskaintzeko bidea.
* 2004: Kilometroak ospatu ziren, Orioko ikastola eta Oteitza Lizeoarekin batera.
* 2005: Herri Onurako Erakundea izendatu zen.
* 2014: 50. urteurrena ospatu zen.
* 2019: Kilometroak, ohiko ereduan antolatutako azkena.

## Irakasle ohi nabarmenak

* Anjel Lertxundi 'Andu'
* Martin Etxeberria Zuloaga
* Josu Txapartegi 'Txapas'
* Salbatore Mitxelena
* Ikastola
* Anjel Lertxundi
* Josu Txapartegi "Txapas"
* Martin Etxeberria Zuloaga

## Ikasle ohi nabarmenak

* Aritz Aranburu, surflaria
* Bertol Arrieta, idazlea
* Iratxe Esnaola, informatikaria
* Xabier Etxabe, idazlea
* Aitziber Etxeberria, idazlea
* Martin Etxeberria, idazlea
* Xabier Etxeberria, idazlea
* Nahikari Gabilondo, bertsolaria
* Maite Lizaso, futbolaria
* Ainhoa Murua, triatleta olinpikoa
* Alex Padilla, futbolaria

## Kanpo estekak

* Ikastolako webgunea
* Datuak: Q120663704
# Angelita Bilbao Bilbao

Angelita Bilbao Bilbao (Bilbo, Bizkaia, 1903ko martxoaren 1a – Buenos Aires, Argentina, 1990eko ekainaren 24a) ekintzaile politiko abertzalea izan zen Uruguain eta Argentinan.

## Bizitza

Erizaintzako ikastaroak egin zituen Bilboko Zarza klinikan. 1931n Uruguaira emigratu zuen, eta Eusko Alderdi Jeltzaleak (EAJ) Montevideon Emakume Abertzale Batzaren adar bat sortzeko enkargua eman zion. Regino Galdosekin eta Justo Zaraterekin batera, Euskal Ordua irrati saioaren sortzailea izan zen, Roberto García Quevedok gidatuta. 1933an Uruguaira lehen ikurrina eraman zuen Bilbotik. Montevideoko Euskal Erria eta Euskaro Español euskal etxeei eskainitako bandera hori baztertu egin zuen azkenekoak. Euskal Erria zentroak onarturik, Recreo de Malvín izeneko tokian egin zen ekitaldia 1933ko abuztuaren 6an.

### Gerra garaia

1936ko Gerra Zibila piztu zenean Euskal Herrira itzuli zen eta Bilboko Basurtuko Ospitalean aurkeztu zen boluntario gisa. Hainbat borroka-frontetan jardun ondoren, Bilbo erortzean, ospitalean zeuden zaurituekin batera, Santanderrera joan zen, ondoren Bartzelonarako bidea hartu zuen, Eusko Jaurlaritzaren aginduz, eta Frantzian hartu zuen errefuxiatu Errepublikako Gobernuak. Franco diktadorearen gobernuak heriotza-zigorra ezarri zion.

### Gerra ostea

Frantziatik Montevideora joan zen berriro, eta bertan ezkondu zen 1940an. Buenos Airesen (Argentina) kokatuta, hiri horretako Emakume Abertzale Batza sortu zuen. Erakunde horretako eta Laurak Bat euskal etxeko zuzendaritzako kide izan zen zenbait urtez.
Buenos Airesen hil zen 1990eko ekainaren 24an.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 «Bilbao y Bilbao, Angelita» Auñamendi Eusko Entziklopedia (Noiz kontsultatua: 2022-05-30).
* ↑ (Gaztelaniaz) Irujo Ametzaga, Xabier; Irigoyen Artetxe, Alberto. (2007). La sociedad de confraternidad vasca "Euskal Erria" de Montevideo (Uruguay). Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia ISBN 978-84-457-2557-3. (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Irigoyen Artetxe, Marcelo. (2003). Centro Euskaro de Montevideo o la dialéctica del ser. in: Urazandi. Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 111 or. ISBN 84-457-1995-5..
* ↑ «El izamiento de la bandera baska donada a "Euskal Erria" por Emakume Abertzale-Batza de Bilbao (6 de agosto de 1933)» Euskal Erria. Revista quincenal baskongada del Uruguay Año 21, nº 671 (Noiz kontsultatua: 2025-03-13).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Ezkerro, Mikel. (2003). Historia del Laurak Bat de Buenos Aires. in: Urazandi., 134 or. ISBN 84-457-1997-1. (Noiz kontsultatua: 2025-04-03).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Boda Bilbao-Garcia» Euzko Deya. La voz de los vascos en América (Buenos Aires) 2. urtea, 25. zk.: 3. 1940-01-10 (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Enlace Bilbao-García» Euzko Deya. La voz de los vascos en América (Buenos Aires) 2. urtea, 26. zk.: 3. 1940-01-20 (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).
* ↑ «Señorita Angelita de Bilbao» Euskal Erria. Revista quincenal baskongada del Uruguay (Montevideo) Año 21, nº 671: 10..

## Kanpo estekak

* Erbesteratu batzuen argazkia, 1940an: Ezkerretik hasita lehenengoa, Angelita Bilbao.
* Datuak: Q112175577
# Karena

Karena honakoa izan daiteke:
* Karen edo plazenta, ugaztun gehienen organoa, umekiaren eta amaren arteko elikagai trukea baimentzen duena.
* Urpeko alde, itsasontzi batean.
# Karen

    Artikulu hau organoari buruzkoa da; gizataldeari gaitzat duena beste hau da: «Karen etnia»
Karena edo plazenta ugaztunetan agertzen den eta umekia amarekin estuki lotzen duen organoa da. Karenak umekiari amarengandik elikagaiak ematen dizkio eta amaren giltzurrunetatik hondakinak iraizten ere laguntzen dio bere garapenean zehar. Karena umekia osatzen duten obulu eta espermatozoide beretatik sortzen da eta bi osagai ditu: umekiaren korion hostotsua eta amaren dezidua basala.
Karenaren funtzio nagusia umekia elikatzea da. Horretarako, gehienbat odol basoen difusioa erabiltzen da eta neurri txikiago batean pinozitosia. Erabat garatutako plazenta batean 150 ml odol aurki daitezke, minuturo hiru edo lautan berriztatzen dena. Elikagai, oxigeno eta bestelako substantzien sarrera, amaren arterietako presio arterialaren aldaketen bidez egiten da.
Gainera, karenak hesi moduan jokatzen du, molekula handi, mikroorganismo eta sendagai askoren aurrean umekia babesten baitu. Hala ere, salbuespenak daude eta zenbait substantzia arrotzek hesi plazentarioa zeharka dezakete:
* Birus gehienak hesi hori zeharkatzeko gai dira txikiagoak direlako, esaterako GIBa eta baztanga.
* Zenbait sendagai umekiarengana iritsi daitezke eta malformazioak eragin. Horregatik, haurdunaldian ezin dira erabili.
* Treponema pallidum sifilia sortzen duen bakterioak ere zeharka dezake hesia bosgarren hiletik aurrera eta berezko abortua edo jaiotzatiko gaixotasunak sor.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1212935
* Multimedia: Placenta / Q1212935