# Urtarrilaren 31

Urtarrilaren 31a egutegi gregoriotarraren urteko hogeita hamaikagarren eguna da. 334 egun falta dira urtea amaitzeko, 335 egun bisurteetan.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Hugo Guillamon Jaiotza: Donostia, 2000 Beñat Turrientes Jaiotza: Beasain, 2002 Maria Adelaida Bragançakoa Jaiotza: Donibane Lohizune, 1912 Heriotza: Lisboa, 2012ko otsailaren 24a Agustin Iturriaga Jaiotza: Hernani, 1778 Heriotza: Hernani, 1851ko martxoaren 30a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan Franz Schubert Jaiotza: Himmelpfortgrund $^{(en)}$ eta Viena, 1797 Heriotza: Viena, 1828ko azaroaren 19a Justin Timberlake Jaiotza: Memphis, 1981 Norman Mailer Jaiotza: Long Branch, 1923 Heriotza: New York, 2007ko azaroaren 10a Kenzaburō Ōe Jaiotza: Ōse $^{(en)}$ , 1935 Heriotza: Tokio, 2023ko martxoaren 3a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian Luis Orgaz Jaiotza: Gasteiz, 1881eko maiatzaren 28a Heriotza: Madril, 1946 Jeronimo Uztaritz Jaiotza: Doneztebe, 1670eko azaroaren 16a Heriotza: Madril, 1732 Gregorio Blasco Jaiotza: Mundaka, 1909ko ekainaren 10a Heriotza: Mexiko Hiria, 1983 Bruno Maurizio Zabala Jaiotza: Durango, 1682ko urriaren 6a Heriotza: Paraná, 1736 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan John Galsworthy Jaiotza: Kingston-upon-Thames, 1867ko abuztuaren 14a eta 1867 Heriotza: Londres, 1933 Richard von Weizsäcker Jaiotza: New Palace $^{(en)}$ , 1920ko apirilaren 15a Heriotza: Berlin, 2015 A. A. Milne Jaiotza: Londres, 1882ko urtarrilaren 18a Heriotza: Hartfield, 1956 Ernest Meissonier Jaiotza: Lyon, 1815eko otsailaren 21a Heriotza: Paris, 1891 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
Gertaerak :
Leon Trotski.
1876 - Estatu Batuetako gobernuak jatorrizko biztanleak erreserbetara mugitzeko agindu zuen.
1917 - Lehen Mundu Gerran Alemaniak bere itsaspeko guztiak borrokan hasiko zirela iragarri zuen.
1929 - Sobietar Gobernuak Leon Trotski (irudian) erbesteratu zuen.
1943 - Alemania nazia SESBren aurrean errenditu zen, Stalingradeko guduan izandako porrotaren ondorioz.
+ Gertaera gehiago... :
Egutegia :
Urtarrila
Al
As
Az
Og
Or
Lr
Ig
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
2025 :
Aurreko eta hurrengo urteetan
2022: Astelehena
2023: Asteartea
2024: Asteazkena
2026: Larunbata
2027: Igandea
2028: Astelehena :
Izendegia :
Santutegia:
Martzela, Joan Bosco
Seaska egutegia:
Markele. :

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1979 – ETAk, Felix De Diego Martínez goardia zibila erail zuen.
* 1984 – Sakanako hainbat udal elkartu ziren, eskualdeko udal eta kontzeju guztiak bilduko zituen Mankomunitatea osatzeko.
* 2013 – Euskal moneta sortu zuten eta egun Europako tokiko monetarik erabiliena da. Ipar Euskal Herrian erabiltzen da, eta bertako ekonomia sustatzea eta bide batez, euskara bultzatzea du helburu.

### Mundua

* 1876 – Estatu Batuek jatorrizko biztanleak erreserbetara mugitzeko agindua.
* 1917 – Lehen Mundu Gerra, Alemaniak bere urpekontzi guztiak borrokan hasiko zirela iragarri zuen.
* 1929 – Sobietar Batasunak Leon Trotsky herbesteratu zuen.
* 1943 – Alemania nazia SESBren aurrean errenditu zen, Stalingradeko guduan izandako porrotaren ondorioz.
* 1968 – Nauru Australiatik independizatu zen.
* 1994 – Bartzelona: El Liceu antzokian izandako sute batek erabat kiskali zuen eraikina.
* 2001 – Auzitegi batek libiar bat kondenatu zuen atentatua jasan zuen Pan Am hegazkin konpainiaren Lockerbieko atentatuarekin (1988) zerikusia izateagatik.
* 2005 – Michael Jacksonen aurkako epaiketa hasi zen Kaliforniako Santa Barbara hirian.
* 2013 – Mexiko Hiriko Torre Ejecutiva Pemex eraikinean izandako leherketan 33 pertsona hil ziren.

## Arte eta kultura
### Mundua

* 1997 – Carla's Song ("Carlaren Abestia") filma estreinatu zen, Ken Loachek zuzendu eta Robert Carlyle, Oyanka Cabezas eta Scott Glenn aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1998 – Ricardo Franco zine zuzendariaren La Buena Estrella filmeak bost Goya Sari eskuratu zituen.

## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1744 – Jean de Labartette, Euskal Herrian jaiotako artzapezpikua (h. 1823).
* 1778 – Agustin Paskual Iturriaga, gipuzkoar pedagogo eta idazlea (h. 1851).
* 1816 – Pedro Balanzategi, gipuzkoar militar eta politikaria (h. 1869).
* 1859 – Julio Lazurtegi, euskal herritar metalurgia eta meatzaritza arloetako enpresaburua (h. 1943).
* 1872 – Cecilio Erauskin, Gorbeiako artzaina (h. 1938).
* 1879 – Georges Lakonbe, familia euskalduneko hizkuntzalari euskaltzalea, Orthezen (h. 1947).
* 1881 – Iñaxi Urbiztondo, gipuzkoar bertsolaria (h. 1975).
* 1897 – Agustin Zarrantz, Aita Polikarpo Iraizozkoa, euskal idazlea, itzultzailea eta apaiza (h. 1980).
* 1911 – Gregorio Barrios, bizkaitar-argentinar bolero-abeslaria eta aktorea (h. 1978).
* 1912 –
** Tomas Agirre Lekube, bizkaitar futbolaria eta Jose Antonio Agirre lehendakariaren anaia (h. 1977).
** Maria Adelaida Bragançakoa, Portugalgo infanta, Donibane Lohizunen (h. 2012).
* 1915 – Isabel Etxeberria Gorriti, gipuzkoar eskola-maistra.
* 1927 –
** Beñat Dagorret, lapurtar idazle eta irakasle euskaltzalea (h. 1993).
** Alicia Iturrioz, gipuzkoar margolaria (h. 2021).
* 1928 – Miguel Marina, euskal tiratzailea, Habanan (h. 2016).
* 1940 – Paco Sagarzazu, gipuzkoar aktorea.
* 1952 – Iñaki Garai, bizkaitar futbolari ohia.
* 1954 – Xabier Gorritxategi Agote, gipuzkoar ETAkidea (h. 1980).
* 1956 – Lorenzo Villanueva, nafar futbolari ohia.
* 1958 –
** Xanti Bakero, nafar futbolari ohia.
** Lucila Madariaga, bizkaitar mikrobiologoa eta EHUko irakaslea.
* 1959 – Fernando Lamikiz, Athletic Clubeko presidente ohia.
* 1960 – Faustino León, UPNko nafar politikaria.
* 1961 – Ander Iturriotz, gipuzkoar idazlea eta Soziologiako doktorea, EHUn irakaslea.
* 1971 – Andoni Gracia, bizkaitar aktorea.
* 1972 – Haritza Kanblong, lapurtar ikertzailea, ingeniaria eta EHUko irakaslea.
* 1974 – Hiart Leitza, nafar abeslaria eta irakaslea, Beietz! taldeko abeslaria.
* 1991 –
** Aritz Irazabal, bizkaitar aizkolaria.
** Kévin Peponnet, lapurtar skipperra.
* 1998 – Aritz Aranbarri, gipuzkoar futbolaria.
* 1999 – Xabier Mayordomo, bizkaitar futbolaria.
* 2000 – Hugo Guillamon, gipuzkoar futbolaria.
* 2002 – Beñat Turrientes, gipuzkoar futbolaria.

### Mundua

* 1512 – Henrike I.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (h. 1580).
* 1543 – Tokugawa Ieyasu, Japoniako Tokugawa shogunerriaren sortzailea (h. 1616).
* 1670 – Melchor Rafael de Macanaz, espainiar politikaria eta gaztelaniazko idazlea (h. 1760).
* 1707 – Frederiko Galeskoa, Galesko printzea (h. 1751).
* 1785 – Magdalena Dobromila Rettigová, txekiar idazlea (h. 1845).
* 1788 – Felice Romani, italiar olerkari eta opera libretista (h. 1865).
* 1797 – Franz Schubert, austriar musikaria (h. 1828).
* 1798 – Henriette von Bissing, alemaniar idazlea (h. 1879).
* 1799 – Rodolphe Töpffer, suitzar irakasle, politikari, idazle eta margolaria (h. 1846).
* 1813 – Agostino Depretis, Italiako lehen ministroa (h. 1887).
* 1818 – Karlos Luis Borboikoa, Karlos VI.a izenarekin Karlismoaren Espainiako tronurako errege-nahia (h. 1861).
* 1820 – Concepcion Arenal, galiziar idazlea (h. 1893).
* 1823 – André-Jacques Garnerin, baloi aerostatikoen pilotu eta paraxutista frantziarra (h. 1823).
* 1844 – Victor Thorn, Luxenburgoko lehen ministroa (h. 1930).
* 1867 – Manuel Portela Valladares, galiziar politikaria (h. 1952).
* 1868 – Theodore William Richards, estatubatuar kimikaria, 1914ko Kimikako Nobel Saria (h. 1928).
* 1869 – Henry Carton de Wiart, Belgikako lehen ministroa (h. 1951).
* 1872 – Zane Grey, estatubatuar idazlea (h. 1939).
* 1873 – Melitta Bentz, alemaniar asmatzaile eta ekintzailea, kafe-iragazkiaren garatzailea (h. 1950).
* 1875 – Lidia Txarskaia, errusiar idazlea eta aktorea (h. 1937).
* 1879 – Boris Savinkov, errusiar eserista (h. 1925).
* 1881 – Irving Langmuir, estatubatuar kimikari eta fisikaria, 1932ko Kimikako Nobel Saria (h. 1957).
* 1884 –
** Theodor Heuss, Alemaniako Errepublika Federaleko lehenengo lehendakaria (h. 1963).
** Mammad Amin Rasulzadeh, Azerbaijango Errepublika Demokratikoko lehen lehendakaria eta bakarra (h. 1955).
* 1885 – Luisa Landová-Štychová, txekoslovakiar politikaria, feminista, hezitzailea eta astronomoa (h. 1969).
* 1892 – Eddie Cantor, estatubatuar umorista, dantzari, abeslari, aktore eta abesti egilea (h. 1964).
* 1893 – Freya Stark, britainiar esploratzaile eta idazlea (h. 1993).
* 1896 – Sofya Yanovskaya, errusiar matematikaria (h. 1966).
* 1901 – Jimena Menéndez-Pidal, espainiar maistra eta pedagogoa, Colegio Estudio ikastetxearen sortzaileetako bat (h. 1990).
* 1902 –
** Salvador Araneta, euskal jatorriko filipinar politikari nazionalista eta enpresaburua (h. 1982).
** Tallulah Bankhead, estatubatuar aktorea (h. 1968).
** Alva Myrdal, suediar diplomatiko, idazle eta soziologoa, 1982ko Bakearen Nobel Saria (h. 1986).
** Willy Spühler, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 1990).
* 1905 –
** Angelina Acuña, guatemaldar prosa eta poesia idazlea (h. 2006).
** John O'Hara, estatubatuar idazlea (h. 1970).
* 1908 – Atahualpa Yupanqui, argentinar kantautore, gitarrajole, antropologo eta idazlea (h. 1992).
* 1910 – Ludwig von Moos, Suitzako presidentea (h. 1990).
* 1911 – Baba Vanga, bulgariar itsu, mistika, medium eta senda-belarretan aditua (h. 1996).
* 1914 – Johannes Virolainen, Finlandiako lehen ministroa (h. 2000).
* 1915 – Thomas Merton, frantziar olerkari, pentsalari eta zistertar-trapatar monjea (h. 1968).
* 1916 – Sangoulé Lamizana, Volta Garaiako presidentea (h. 2005).
* 1919 – Jackie Robinson, Beisbol Liga Handian sartu zen lehen beisbol jokalari beltza (h. 1972).
* 1921 – Kurt Marti, suitzar idazlea (h. 2017).
* 1922 – Joanne Dru, estatubatuar aktorea (h. 1996).
* 1923 – Norman Mailer, estatubatuar idazlea (h. 2007).
* 1925 – Manuel Jalón Corominas, espainiar asmatzailea, zoru-garbigailuaren eta botatzeko xiringaren asmatzailea (h. 2011).
* 1927 – José Monleón, espainiar idazle, antzerki-zuzendari, argitaratzaile eta kritikaria (h. 2016).
* 1929 –
** Rudolf Mössbauer, alemaniar fisikaria, 1961eko Fisikako Nobel Saria (h. 2011).
** Jean Simmons, britainiar aktorea (h. 2010).
* 1931 – Maria Helena de Moura Neves, brasildar hizkuntzalari eta irakaslea (h. 2022).
* 1932 – Leonore Davidoff, estatubatuar soziologo eta historialari feminista (h. 2014).
* 1933 – Bernardo Provenzano, Siziliako mafiako (Cosa Nostra) kidea, ustezko Siziliako mafia osoko burua (h. 2016).
* 1935 – Kenzaburo Oe, japoniar idazlea, 1994ko Literaturako Nobel Saria (h. 2023).
* 1937 –
** Philip Glass, estatubatuar musikagilea.
** Luis del Olmo, espainiar kazetaria, irratian ibilitakoa.
** Suzanne Pleshette, estatubatuar aktorea (h. 2008).
* 1938 – Beatriz I.a Herbehereetakoa, Herbehereetako erregina.
* 1941 – Eugène Terre'Blanche, Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB) alderdi politikoa sortu zuen boer afrikanerra (h. 2010).
* 1945 – Joseph Kosuth, estatubatuar artista, arte kontzeptualaren sortzaile eta teorialarietako bat.
* 1946 –
** María Eugenia Ibáñez, kataluniar kazetaria.
** Juan José Millás, espainiar idazle eta kazetaria.
* 1950 – Nanae Sasaya, japoniar mangaka (h. 2024).
* 1952 – Anne-Marie Berglund, suediar idazlea (h. 2020).
* 1956 –
** Artur Mas, Kataluniako Generalitateko presidente ohia.
** Guido van Rossum, herbeheretar programatzailea, Python programazio-lengoaiaren sortzailea.
** Johnny Rotten, ingeles punk musikaria, Sex Pistols taldeko abeslaria.
* 1959 –
** Anthony LaPaglia, australiar aktorea.
** Kelly Lynch, estatubatuar aktore eta modeloa.
* 1960 – Thierry Lepaon, CGT Frantziako sindikatuko idazkari nagusi ohia.
* 1966 – Müller, brasildar futbolari ohia.
* 1967 – Stefan Beuse, alemaniar idazlea.
* 1970 – Minnie Driver, ingeles aktore eta kantautorea.
* 1975 – Preity Zinta, Indiako zinemako aktorea.
* 1977 – Kerry Washington, estatubatuar aktorea.
* 1979 – Daniel Tammet, britainiar savant autista, matematika eta hizkuntzak ikasteko gaitasun handiduna.
* 1981 –
** Lucía Lapiedra, espainiar aktore porno ohia.
** Danilo Napolitano, italiar txirrindularia.
** Justin Timberlake, estatubatuar abeslari, aktore eta enpresaria.
* 1982 –
** Marta Nieto, espainiar aktorea.
** Helena Paparizou, greziar eta suediar pop abeslaria eta musikagilea.
* 1984 – Vladimir Bistrov, errusiar futbolaria.
* 1986 – Carmen Herrero Vicent, espainiar onkologoa (h. 2023).
* 1987 – Oksana Xatxko, ukrainar artista eta ekintzailea, Femen talde feministaren sortzaileetako bat (h. 2018).
* 1988 – Ray Styles, ghanatar artista (h. 2020).
* 1996 – Nikita Dragun, estatubatuar YouTuberra, makillatzailea eta modeloa.
* 1997 – Hina Sugita, japoniar futbolaria.
* 2001 – Ahed Tamimi, palestinar ekintzailea, Zisjordaniako Israelgo okupazioaren aurkako erresistentziaren ikurra.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1736 – Bruno Maurizio Zabala, bizkaitar militarra eta konkistatzailea, Montevideo hiriburuaren sortzaileetako bat, Paranán (j. 1682).
* 1888 – Mariano Jose Ibarguengoitia Zuloaga, bizkaitar apaiza, Karitateko Jesusen Zerbitzarien sortzailetako bat (j. 1815).
* 1912 – Jose Etxenagusia, Etxena, euskal herritar margolari akademizista, Erroman (j. 1844).
* 1920 – Tirso Lacalle, nafar gerrillaria (j. 1845).
* 1927 – Ebaristo Bustintza, Kirikiño, euskal idazlea (j. 1866).
* 1943 - Ramón Arcaya, nafar eskultorea (j. 1895).
* 1946 – Luis Orgaz, arabar militarra, Madrilen (j. 1881).
* 1964 – Pablo Arozena, nafar kaputxino, misiolari eta euskal idazlea (j. 1896).
* 1983 – Gregorio Blasco, euskal herritar futbolaria, Mexiko Hirian (j. 1909).
* 1990 – Ramon Olalkiaga, gipuzkoar futbolari eta ingeniaria, Madrilen (j. 1898).
* 2004 – Jean-Baptiste Intzegarai, euskal txirrindularia (j. 1908).
* 2014 –
** Louis Etxabe, lapurtar errugbilaria, Colayrac-Saint-Cirqen (j. 1934).
** Carlos París, bizkaitar filosofoa, idazlea eta prentsa-zutabegilea, Madrilen (j. 1925).
* 2015 – Joxe Arriaran, Arriaran II.a, euskal herritar pilotaria (j. 1926).
* 2018 – José Luis García Saiz, bizkaitar futbolaria, Santanderren (h. 2018).
* 2025 – Jose Aldaba Legazpi, kazetari eta irrati esatari nafarra (j. 1966).

### Mundua

* 1030 – Gilen V.a Akitaniakoa, Poitiersko konde eta Akitaniako dukea (j. 969).
* 1580 – Henrike I.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (j. 1512).
* 1606 – Guy Fawkes, ingeles azpikaria eta militarra (j. 1570).
* 1615 – Claudio Acquaviva, italiar jesulaguna, 5. Jesusen Lagundiko buruzagi nagusia (j. 1543).
* 1736 – Filippo Juvara, italiar arkitektoa (j. 1678).
* 1788 – Charles Edward Stuart, Erresuma Batuko eta Irlandako tronuen erregenahia (j. 1720).
* 1815 – Jose Félix Ribas, venezuelar independentista (j. 1775).
* 1821 – José Marchena, espainiar politiko liberala eta frantsestua (j. 1768).
* 1822 – Rudolf Schadow, alemaniar eskultorea (j. 1786).
* 1828 – Alexandros Ypsilantis, greziar politikari abertzalea (j. 1792).
* 1854 – Silvio Pellico, italiar idazlea (j. 1789).
* 1856 – Khedrub Gyatso, hamaikagarren Dalai Lama (j. 1838).
* 1865 – Hugh Falconer, eskoziar paleontologo, geologo eta botanikoa (j. 1808).
* 1866 – Friedrich Ruckert, alemaniar poeta (j. 1788).
* 1882 – James Spriggs Payne, Liberiako presidentea (j. 1819).
* 1888 – Joan Bosco, italiar apaiza, Salestarren Kongregazioaren sortzailea (j. 1815).
* 1891 – Ernest Meissonier, frantziar margolaria (j. 1815).
* 1907 – María del Pilar Maspons y Labrós, Kataluniako herri-kulturaren idazle, poeta eta nobelagilea (j. 1841).
* 1923 – José López Mendoza, gaztelar elizgizona (j. 1848).
* 1933 – John Galsworthy, ingeles idazlea, 1932ko Literaturako Nobel Saria (j. 1867).
* 1937 – Marguerite Audoux, frantziar eleberrigilea (j. 1863).
* 1944 – Jean Giraudoux, frantziar idazlea (j. 1882).
* 1949 – Carmelo Ballester, espainiar artzapezpikua, Gasteizko apezpikua izandakoa (j. 1881).
* 1954 – Edwin Howard Armstrong, estatubatuar ingeniari elektriko eta asmatzailea (j. 1890).
* 1955 – John Mott, estatubatuar ebanjelista, 1946ko Bakearen Nobel Saria (j. 1865).
* 1956 – A. A. Milne, ingeles idazlea, Winnie the Poohren sortzailea (j. 1882).
* 1972 – Mahendra Nepalgoa, Nepalgo erregea (j. 1920).
* 1973 –
** Ragnar Frisch, norvegiar ekonomialari eta estatistikaria, 1969ko Ekonomiako Nobel Saria (j. 1895).
** Jack MacGowran, irlandar zinema eta antzerkiko aktorea (j. 1918).
** Zoe Rosinach Pedrol, Espainiako lehen emakumea Farmazian doktorea (j. 1894).
* 1974 – Samuel Goldwyn, estatubatuar enpresaria eta zinema ekoizlea (j. 1879).
* 1987 – Yves Allégret, frantziar zinemagilea (j. 1907).
* 1994 – Pierre Boulle, frantziar idazlea (j. 1912).
* 1998 – Jaume Fuster, kataluniar idazlea (j. 1945).
* 2001 – Eileen Heckart, estatubatuar aktorea (j. 1919).
* 2006 –
** Ruairí Brugha, irlandar politikaria (j. 1917).
** Jason Sears, Rich kids on lsd taldeko abeslari originala (j. 1968).
** Moira Shearer, eskoziar dantzaria eta antzezlea (j. 1926).
* 2011 – Esperanza Parada Pedrosa, espainiar margolari errealista (j. 1928).
* 2012 – Dorothea Tanning, estatubatuar margolari, ilustratzaile, eskultore eta idazlea (j. 1910).
* 2013 – Rubén Bonifaz Nuño, mexikar humanista, poeta, itzultzailea, arte-kritikaria eta marrazkilaria (j. 1923).
* 2014 –
** Jaime Huélamo, espainiar txirrindularia (j. 1948).
** Abdirizak Haji Hussein, Somaliako lehen ministroa (j. 1924).
** Miklós Jancsó, hungariar zinema zuzendari eta gidoilaria (j. 1921).
* 2015 – Richard von Weizsäcker, Alemaniako presidentea (j. 1920).
* 2016 – Mere Broughton, zeelandaberritar hizkuntza aktibista eta sindikalista (j. 1936).
* 2018 – Leonid Kadeniuk, kosmonauta eta Ukrainako diputatu ohia, Sobietar Batasunaren osteko Ukrainako lehen kosmonauta (j. 1951).
* 2020 – Mary Higgins Clark, misteriozko eleberrien estatubatuar idazlea (j. 1927).
* 2022 – Alaíde do Feijão, brasildar sukaldaria eta arrazismoaren aurkako ekintzailea (j. 1948).
* 2025 –
** Carlos Ferrero, Peruko lehen ministroa (j. 1941).
** Táňa Radeva, eslovakiar aktorea (j. 1957).

## Jaiak eta urteurrenak

* Sehaska egutegiko izendegia: Markele.
* Jaiegunak: Nafarroako Lantz herriko inauteriak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2289
* Multimedia: 31 January / Q2289