# 1883
## Gertaerak

* Urtarrilaren 10a – Milwaukeeko hotel baten egondako sute batek 71 hildako eragin zituen.
* Maiatzaren 24a – Brooklyngo Zubia (New York) inauguratu zen, hamahiru urteko eraikuntza lanen ondoren.
* Uztailaren 3a – SS Daphne ontziak istripua izan zuen Eskoziako Glasgow hirian 124 hildako eraginez.
* Abuztuaren 28a – Krakatoa sumendiaren erupzioa Indonesian, lau eztanda erraldoien bidez, hondamenezko tsunamiak sortuz eta hainbat herri suntsituz zituzten Java eta Sumatra uharteetan.
* ? – Bengalan Indian National Conference dena sortu zuten.
* ? – Coca-Cola marka erregistratu zuten.

## Arte eta kultura

* New Yorken Metropolitan Opera House inauguratzen da.

## Zientzia eta teknologia

* Robert Koch alemaniar zientzialariak tuberkulosia eta kolera eragiten dituzten bakteriak aurkitzen ditu.
* Friedrich Nietzsche – Gaia zientzia.
* John J. Montgomery – aireak baino gehiago pisatzen duen makina batekin egiten den lehenengo hegaldi kontrolatua

## Kirolak

* Martxoaren 3a – 1883ko Home Nations Txapelketa bukatu zen, gaur egun Sei Nazioen Txapelketa denaren lehen ekitaldia. Ingalaterra izan zen txapelduna.

## Jaiotzak
#### Urtarrila

* Urtarrilaren 1a – Ichirō Hatoyama, Japoniako lehen ministroa (h. 1959).
* Urtarrilaren 3a – Clement Attlee, Erresuma Batuko lehen ministroa (h. 1967).
* Urtarrilaren 6a – Khalil Gibran, libanoar poeta, margolari, elaberrigile eta entsegugilea (h. 1931).
* Urtarrilaren 7a – Andrew Cunningham, Erresuma Batuko almirantea (h. 1963).
* Urtarrilaren 9a – William Garbutt, ingeles futbolari eta entrenatzailea, Athletic Clubeko entrenatzailea (h. 1964).
* Urtarrilaren 10a – Maria Francisca Marcelina Camino Arregi, Maria Maestra, oriotar irakaslea (h. 1962).
* Urtarrilaren 10a – Aleksei Nikolaievitx Tolstoi, errusiar idazlea (h. 1945).
* Urtarrilaren 14a – Nina Ricci, italiar jatorriko frantziar jostuna (h. 1970).
* Urtarrilaren 17a – Compton Mackenzie, eskoziar idazle, aktore eta politikaria (h. 1972).
* Urtarrilaren 20a – Bertram Ramsay, britaniar militarra (h. 1945).
* Urtarrilaren 21a – Olav Aukrust, norvegiar olerkaria (j. 1929).
* Urtarrilaren 26a – Policarpo Larrañaga, euskal apaiza, euskal nazionalismoaren aldeko ekintzailea eta idazlea (h. 1956).
* Urtarrilaren 26a - Elvira Martínez Porres, Gerra Zibilean fusilatutako bizkaitar etxekoandrea (h. 1937).
* Urtarrilaren 26a – Juan Zaragueta, euskal filosofo, idazle eta pedagogoa (h. 1974).
* Urtarrilaren 27a – Jose Olaizola, Ereslari, euskal musikagile eta idazlea (h. 1969).
* Urtarrilaren 27a – Seán Mac Diarmada, irlandar errepublikarra, 1916ko Pazko Matxinadako buruzagietako bat eta Irlandako Errepublikaren Aldarrikapenaren zazpi sinatzaileetako bat (h. 1916).

#### Otsaila

* Otsailaren 2a – Nicolás Giral, tafallar idazlea (h. 1917).
* Otsailaren 4a – Blas Alegria, euskal idazlea (h. 1947).
* Otsailaren 6a – Doroteo Ziaurritz, gipuzkoar sendagilea eta politikaria, EBBko presidentea (h. 1951).
* Otsailaren 8a – Joseph Schumpeter, austriar ekonomialaria (h. 1950).
* Otsailaren 9a – Fritz August Breuhaus, alemaniar arkitektua eta diseinadorea (h. 1960).
* Otsailaren 9a - Alejandro Valdés Goikoetxea, euskal musikaria (h. 1956).
* Otsailaren 10a – Edith Clarke, lehenengo emakume ingeniari elektrikoa (h. 1959).
* Otsailaren 10a – Tomas Mujika, euskal musikaria, konpositorea eta irakaslea , Uruguayko ganbera-musikan eragin nabarmena izan zuena (h. 1965).
* Otsailaren 15a – Sax Rohmer, ingeles eleberrigilea (h. 1959).
* Otsailaren 18a – Nikos Kazantzakis, greziar idazlea (h. 1957).
* Otsailaren 22a – Alice Middleton Boring, estatubatuar biologo, zoologo eta herpetologoa (h. 1955).
* Otsailaren 23a – Karl Jaspers, alemaniar psikiatra eta filosofo existentzialista (h. 1969).
* Otsailaren 24a - Manolita Piña, espainiar margolari eta supermendebetekoa (h. 1994).
* Otsailaren 25a – François Duhourcau, lapurtar frantsesezko idazle eta historialaria (h. 1951).
* Otsailaren 26a – Eugenio Hermoso, espainiar idazlea (h. 1963).
* Otsailaren 28a – Roman Oiartzabal, gipuzkoar abesbatza-zuzendaria (h. 1971).

#### Martxoa

* Martxoaren 9a – Umberto Saba, italiar olerkari eta eleberrigilea (h. 1957).
* Martxoaren 12a – Eugene Biscailuz, Los Angeles hiriko euskal jatorriko polizia, California Highway Patrol polizia gorputzaren sortzailea (h. 1969).
* Martxoaren 12a – Eulogio Urrejola, euskal sozialista eta sindikalista aitzindaria (h. 1958).
* Martxoaren 15a – Mollie Faustman, la Vagabonde, suediar margolari, marrazkilari, kazetari eta idazlea (h. 1966).
* Martxoaren 15a – Josefa Uritz, nafar irakasle, pedagogo eta ekintzailea (h. 1958).
* Martxoaren 19a – Norman Haworth, ingeles kimikaria, 1937ko kimikako Nobel Saria (h. 1950).
* Martxoaren 21a – Vladimir Antonov-Ovseienko, ukrainar iraultzaile, politikari eta militar boltxebikea (h. 1938).
* Martxoaren 26a – Ethel Léontine Gabain, frantziar-ingeles artista (h. 1950).
* Martxoaren 27a – Marie Under, estoniar poeta, Estoniako literaturan figura garrantzitsuenetako bat (h. 1980).

#### Apirila

* Apirilaren 1a – Lon Chaney, zinema mutuko estatubatuar aktorea (h. 1930).
* Apirilaren 2a – Mariam Tatexvili-Ratiani, Mariam Gariquli, georgiar idazle eta aktorea (h. 1960).
* Apirilaren 3a – Frits Van den Berghe, belgikar margolaria (h. 1939).
* Apirilaren 4a – Andrei Bubnov, errusiar militante boltxebikea (h. 1938).
* Apirilaren 5a – Walter Huston, kanadan jaiotako estatubatuar aktorea (h. 1950).
* Apirilaren 7a – Louis Leplée, lapurtar enpresaburua, Le Gerny's kabaretaren jabea, Édith Piaf aurkitu zuena (h. 1936).
* Apirilaren 7a – Gino Severini, italiar margolaria, futurismo mugimenduaren aitzindarietako bat (h. 1966).
* Apirilaren 9a – Mohammed Nadir Shah, Afganistango erregea (h. 1933).
* Apirilaren 10a – Bogdan Filov, Bulgariako lehen ministroa (h. 1945).
* Apirilaren 12a – Imogen Cunningham, estatubatuar argazkilaria, landareetan, biluzietan eta industria paisaietan berezitua (h. 1976).
* Apirilaren 13a – Alexander Vasilievitx Alexandrov, sobietar musikagilea, Alexandrov Taldearen sortzailea (h. 1946).
* Apirilaren 15a – Stanley Bruce, Australiako 8. lehen ministroa (h. 1967).
* Apirilaren 16a – Elias Salaberria, euskal margolaria (h. 1952).
* Apirilaren 19a – Richard von Mises, austrohungariar jatorriko estatubatuar ingeniaria (h. 1953).
* Apirilaren 25a – Semion Budionni, sobietar mariskala (h. 1973).
* Apirilaren 28a – Alfredo Baeschlin, suitzar arkitekto, margolari, eskultore eta idazlea (h. 1964).
* Apirilaren 28a – Etta Federn, austriar idazle, itzultzaile, pedagogo, militante anarkista, anarkosindikalista eta anarkofeminista (h. 1951).
* Apirilaren 28a – Prudentzio Gerekiz, Prudencio de la Cruz, bizkaitar apaiz trinitarioa (h. 1936).
* Apirilaren 30a – Jaroslav Hašek, txekiar idazle eta kazetaria (h. 1923).
* Apirilaren 30a – Indalecio Prieto, euskal herritar politikari sozialista (h. 1962).

#### Maiatza

* Maiatzaren 4a – Wang Jingwei, Txinako Errepublikako presidentea (h. 1944).
* Maiatzaren 5a – Eleazar López Contreras, Venezuelako presidentea (h. 1973).
* Maiatzaren 5a – Archibald Wavell, ingeles mariskala (h. 1950).
* Maiatzaren 6a – Jens Hundseid, Norvegiako lehen ministroa (h. 1965).
* Maiatzaren 7a – Evaristo Carriego, argentinar poeta (h. 1912).
* Maiatzaren 9a – Jose Ortega y Gasset, espainiar filosofoa (h. 1955).
* Maiatzaren 12a – Felix Arrarats, nafar kalonjea (h. 1970).
* Maiatzaren 14a – Bonifacio Iraizoz Untziti, nafar organo-jotzaile eta musikagilea (h. 1951).
* Maiatzaren 15a – Maurice Feltin, frantziar kardinala (h. 1975).
* Maiatzaren 16a – Celâl Bayar, Turkiako presidentea (h. 1986).
* Maiatzaren 18a – Eurico Gaspar Dutra, Brasilgo presidentea (h. 1974).
* Maiatzaren 18a – Walter Gropius, alemaniar arkitektoa eta Bauhaus eskolako zuzendaria (h. 1969).
* Maiatzaren 20a – Bernardo Garate, Kantabria, bizkaitar pilotaria (h. 1955).
* Maiatzaren 23a – Douglas Fairbanks, estatubatuar aktorea (h. 1939).
* Maiatzaren 24a – Robustiano Ortuzar, euskal idazlea (h. 1929).
* Maiatzaren 26a – Mamie Smith, jazz eta blues abeslaria (h. 1946).
* Maiatzaren 30a – Ricardo Zandonai, italiar konposatzailea (h. 1944).
* Maiatzaren 31 – Lauri Kristian Relander, Finlandiako presidentea (h. 1942).

#### Ekaina

* Ekainaren 5a – John Maynard Keynes, ingeles ekonomialaria, XX. mendeko garrantzitsuenetakoa (h. 1946).
* Ekainaren 10a – Felix Urabaien, nafar idazle eta kazetaria (h. 1943).
* Ekainaren 23a – Alan Brooke, britainiar militarra (h.1963).
* Ekainaren 24a – Victor Franz Hess, austriar fisikaria, 1936ko Fisikako Nobel Saria (h. 1964).
* Ekainaren 24a – Jean Metzinger, frantziar margolaria eta idazlea (h. 1956).
* Ekainaren 28a – Pierre Laval, Frantziako lehen ministroa (h. 1945).

#### Uztaila

* Uztailaren 1a – István Friedrich, Hungariako estatuburua (h. 1951).
* Uztailaren 3a – Franz Kafka, txekiar idazlea (h. 1922).
* Uztailaren 10a – Sam Wood, estatubatuar zinema zuzendaria (h. 1949).
* Uztailaren 15a – Louis Lavelle, frantziar filosofoa (h. 1951).
* Uztailaren 16a – Charles Sheeler, estatubatuar margolari eta argazkilaria (h. 1965).
* Uztailaren 18a – Lev Borisovitx Kamenev, sobietar politikaria (h. 1936).
* Uztailaren 23a – Alan Brooke, britainiar militarra (h. 1963).
* Uztailaren 25a – Alfredo Casella, italiar musikagile, piano-jotzaile eta orkestra-zuzendaria (h. 1947).
* Uztailaren 29a – Henry Robertson Bowers, Robert Falcon Scotten laguntzailetako bat zoritxarreko Terra Nova espedizioan (h. 1912).
* Uztailaren 29a – Benito Mussolini, Italiako Erresumako lehen ministroa eta Italiako Errepublika Sozialaren ducea (h. 1945).
* Uztailaren 29a – Fred Pentland, ingeles futbolari eta entrenatzailea, Athletic Clubeko entrenatzailea (h. 1962).
* Uztailaren 31 – Concepcion Gangoiti, gerraurreko maistra eta irakaskuntza-ekintzailea.
* Uztailaren 31 – Erich Heckel, alemaniar margolari eta grabatzailea (h. 1970).

#### Abuztua

* Abuztuaren 1a – Edith Pretty, ingeles lurjabea, Sutton Hoo ontziaren ehorzketarekin lotua (h. 1942).
* Abuztuaren 11a – Ernst Stadler, alemaniar olerkari espresionista (h. 1914).
* Abuztuaren 12a – Marion Lorne, estatubatuar aktorea (h. 1968).
* Abuztuaren 13a – Rosa Oteiza, nafar emagina eta Nafarroako Foruen monumentuko irudiaren modeloa (h. 1970).
* Abuztuaren 13a – Edwin Sutherland, estatubatuar soziologoa, kriminologoa eta jokaera kriminalaren teorikoa (h. 1950).
* Abuztuaren 15a – Ivan Meštrović, kroaziar eskultore, arkitekto eta idazlea (h. 1962).
* Abuztuaren 19a – Coco Chanel, frantziar moda diseinatzailea (h. 1971).
* Abuztuaren 19a – José Mendes Cabeçadas, Portugalgo presidentea (h. 1965).
* Abuztuaren 29a – Jean Elizalde, euskal idazle eta apaiza (h. 1961).
* Abuztuaren 30a – Theo van Doesburg, herbeheretar margolari, olerkari eta arkitektoa (h. 1931).

#### Iraila

* Irailaren 11 – William Llewellyn Dyer, ingeles enpresaburu eta futbolaria (h. 1936).
* Irailaren 13a – Petros Voulgaris, Greziako lehen ministroa (h. 1957).
* Irailaren 13a – August Zaleski, Poloniako presidentea erbestean (h. 1972).
* Irailaren 14a – Alexander Meissner, austriar fisikari eta ingeniaria (h. 1958).
* Irailaren 17a – William Carlos Williams, estatubatuar olerkaria (h. 1963).
* Irailaren 19a – Hjalmar Bergman, suediar idazlea (h. 1931).
* Irailaren 23a – Grigori Zinoviev, sobietar politikaria (h. 1936).

#### Urria

* Urriaren 1a – Gabriel Deluc, lapurtar margolaria (h. 1916).
* Urriaren 2a – Margarita Fofanova, errusiar militante boltxebikea (h. 1976).
* Urriaren 8a – Otto Heinrich Warburg, alemaniar biokimikaria, 1931ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1970).
* Urriaren 15a – Antonio Ortiz Etxague, arabar margolari errealista (h. 1942).
* Urriaren 16a – Jean Ibarnegarai, euskal herritar politikaria eta Euskal Pilotaren Nazioarteko Federakuntzaren sortzailea (h. 1956).
* Urriaren 17a – Alexander Sutherland Neill, eskoziar hezitzailea, Summerhill eskolaren sortzailea (h. 1973).
* Urriaren 20a – Diego Basterra, bizkaitar arkitektoa (h. 1959).
* Urriaren 25a – Nikolai Krestinski, Bielorrusian jaiotako militante, abokatu eta diplomazialari boltxebikea (h. 1938).
* Urriaren 29a – Anna Estelle Glancy, estatubatuar astronomoa eta lente profesionalen diseinatzailea (h. 1975).
* Urriaren 31 – Marie Laurencin, frantziar margolaria (h. 1956).

#### Azaroa

* Azaroaren 2a – Alberto María de Agostini, italiar argazkilari, dokumentalista, mendizale, geografo eta misiolari salestarra (h. 1960).
* Azaroaren 2a – Martin Flavin, estatubatuar eleberrigile eta antzerkigilea (h. 1967).
* Azaroaren 2a – Eberardo Pavesi, italiar txirrindularia (h. 1974).
* Azaroaren 4a – Nikolaos Plastiras, Greziako lehen ministroa (h. 1953).
* Azaroaren 8a – Charles Demuth, estatubatuar margolaria (h. 1935).
* Azaroaren 11 – T. F. O'Rahilly, irlandar hizkuntalaria (h. 1953).
* Azaroaren 14a – Ado Birk, Estoniako lehen ministroa (h. 1942).
* Azaroaren 21a – William F. Lamb, estatubatuar arkitektoa, Empire State Buildingen diseinatzaile nagusia (h. 1952).
* Azaroaren 23a – Jon Kurutz Ibargutxi, euskal idazlea (h. 1969).
* Azaroaren 23a – José Clemente Orozco, mexikar margolaria (h. 1949).
* Azaroaren 25a – Diego Martínez Barrio, Espainiako Bigarren Errepublikako behin-behineko presidentea (h. 1962).
* Azaroaren 26a – Mihály Babits, hungariar idazlea (h. 1941).

#### Abendua

* Abenduaren 1a – Luigi Ganna, italiar txirrindularia, Italiako Giroaren lehen garailea (h. 1957).
* Abenduaren 3a – Anton Webern, austriar musikagilea (h. 1945).
* Abenduaren 4a – Katharine Susannah Prichard, australiar idazlea (h. 1969).
* Abenduaren 9a – Alexandros Papagos, Greziako lehen ministroa (h. 1955).
* Abenduaren 9a – Joseph Pilates, alemaniar kulturista (h. 1967).
* Abenduaren 10a – Andrei Vixinski, sobietar diplomazialari, legegizon eta politikaria (h. 1954).
* Abenduaren 12a – Peadar Kearney, irlandar errepublikar nazionalista eta abesti matxinoen konposatzailea (h. 1942).
* Abenduaren 14a – Morihei Ueshiba, japoniar aikido irakaslea, aikido gudu-antzearen asmatzailea (h. 1969).
* Abenduaren 16a – Max Linder, frantziar-zinema antzezlea (h. 1925).
* Abenduaren 18a – Jules Raimu, frantziar aktorea (h. 1946).
* Abenduaren 20a – Jose Zalba Labarga, nafar historialaria eta idazlea (h. 1942).
* Abenduaren 22a – Edgar Varèse, frantziar-estatubatuar musikagilea eta orkestra-zuzendaria (h. 1965).
* Abenduaren 23a – Hubert Pierlot, Belgikako lehen ministroa (h. 1963).
* Abenduaren 26a – Frank Debenham, esploratzaile polarra, geografia irakaslea eta Scott Polar Research Instituteko lehen zuzendaria (h. 1965).
* Abenduaren 26a – Maurice Utrillo, frantziar margolaria (h. 1955).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea

* Balbino Sobrado, arabar argazkilaria (h. 1964).
* Carmen Baroja, euskal idazle eta etnologoa (h. 1950).
* Domingo Moriones Larraga, Orokietako markesa, nafar militar eta aristokrata (h. 1964).
* Eugenio Urrotz, gipuzkoar elizgizon eta idazlea (h. 1937).
* Isidro Leanizbarrutia, euskal idazlea (h. 1948).
* Joaquín Baleztena, nafar abokatu eta politikari karlista (h. 1978).
* Leocadio Hernández, nafar organo-jotzaile, musikagile eta idazlea (h. 1965).
* Manuel Castellanos, bizkaitar ingeniari eta futbolaria.
* Paul Götz, alemaniar astronomoa (h. 1962).
* Santiago Güell López, kataluniar politikari eta kirol sustatzailea (h. 1954).
* Teresa Villarreal, iraultzaile mexikar aktiboa, idazlea eta antolatzaile feminista.

## Heriotzak
#### Urtarriletik ekainera

* Urtarrilaren 4a – Nicolas Ledesma Garcia, Bilboko Done Jakue katedraleko aragoitar musikaria (j. 1791).
* Urtarrilaren 16a – Matilde Díez, espainiar antzerki-aktorea (j. 1818).
* Urtarrilaren 23a – Gustave Doré, frantziar marrazkigilea (j. 1832).
* Urtarrilaren 24a – Carl Skånberg, suediar margolaria (j. 1850).
* Urtarrilaren 27a – Ellen Fitzsimon, irlandar poeta (j. 1805).
* Otsailaren 13a – Richard Wagner, alemaniar musikari eta konpositorea (j. 1813).
* Martxoaren 11a – Alexander Gortxakov, errusiar politikaria (j. 1798).
* Martxoaren 14a – Karl Marx, alemaniar filosofo eta politikaren teorilaria (j. 1818).
* Martxoaren 18a – Sofia Burnaxeva, errusiar idazle, argitaratzaile eta itzultzailea (j. 1818).
* Martxoaren 20a – Ernest-Charles Lasègue, frantziar medikua (j. 1816).
* Apirilaren 14a – William Farr, ingeles epidemiologoa (j. 1807).
* Apirilaren 30a – Édouard Manet, frantziar margolaria (j. 1832).
* Maiatzaren 5a – Eva Gonzalès, frantziar margolari inpresionista (j. 1849).
* Maiatzaren 19a – Samo Chalupka, erromantizismoko eslovakiar poeta (j. 1812).
* Maiatzaren 23a – Cyprian Kamil Norwid, poloniar olerkari, antzerkigile, margolari, eskultore eta filosofoa (j. 1821).
* Maiatzaren 26a – Abd el-Kader, Aljeriako emirra (j. 1808).
* Ekainaren 11 – Caroline Leigh Gascoigne, ingeles idazlea (j. 1813).
* Ekainaren 14a – Edward FitzGerald, ingeles idazlea (j. 1809).
* Ekainaren 24a – Santiago Arana, bizkaitar ontzigilea, Abandoko Errepublikako alkatea eta Sabin, Luis eta Paulina Arana Goiri anai-arreben aita (j. 1823).

#### Uztailetik abendura

* Uztailaren 13a – Ranavalona II.a, Madagaskarko erregina (j. 1829).
* Uztailaren 15a – Tom Thumb, nanismoa jasan zuen estatubatuar artista (j. 1838).
* Uztailaren 30a – Cayo Vea-Murguía, espainiar politikari progresista, Bizkaiko gobernadore zibila (j. 1827).
* Abuztuaren 12a – Ramón Ortiz de Zárate, euskal idazlea (j. 1817).
* Abuztuaren 24a – Henrike Artoiskoa, Chambordeko konde eta Bordeleko dukea (j. 1820).
* Abuztuaren 30a - Angela Peralta, El ruiseñor mexicano, mexikar soprano eta konpositorea (j. 1845).
* Irailaren 3a – Ivan Turgenev, errusiar idazlea (j. 1818).
* Irailaren 10a – Hendrik Conscience, nederlanderazko eleberrigilea (j. 1812).
* Urriaren 6a – Antónia Pusich, portugaldar poeta, antzerkigile, kazetari, piano-jotzaile eta musikagilea (j. 1805).
* Urriaren 22a – Thomas Mayne Reid, irlandar-estatubatuar idazle eta militarra (j. 1818).
* Azaroaren 26a – Sojourner Truth, estatubatuar abilizionista (j. 1797?).
* Abenduaren 26a – Giacomo Di Chirico, italiar margolaria (j. 1844).
* Abenduaren 29a – Francesco De Sanctis, italiar idazlea (j. 1817).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea

* Goizeko Izar, txeiene tribu indiarreko buruzagia (j. 1810).
* Pierre Michaux, frantziar errementari eta karrozen eraikitzailea, pedaldun bizikletaren garatzaile nagusietako bat (j. 1813).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7816
* Multimedia: 1883 / Q7816