# Eusebio Zesareakoa

Eusebio Zesareakoa (antzinako grezieraz: Εὐσέβιος τῆς Καισαρείας, Eusébios tés Kaisareías; 260/265 - 339/340) idazle kristau grekoa izan zen. Origenesek Zesarean utzi zuen liburutegian lan egin zuen, eta bertan apaiz eta apezpiku izan zen (313). Arriorenganako jarrera nahiko adiskidetsua izan zuen. Nizeako Kontzilioan (325) izan zen, enperadorearen aholkulari lanetan. Apologia idaztiak eta Itun Berriaren lehen sinopsia idatzi zituen, eta batez ere erlijioaren historiaren aita da bere Elizaren Historia liburuari esker.

#### Biografia

Jaioteguna eta jaioterria ez dira ziurrak eta gaztaroari buruz ezer gutxi dakigu. Doroteo presbiteroa ezagutu zuen Antiokian eta, ziurrenik, harengandik jaso zuen instrukzio exegetikoa. 296. urtean, Palestinan zegoela, Konstantino I.a ikusi zuen, Dioklezianorekin probintzia bisitatzen ari zela. Zesarean zegoen Agapio tokiko gotzain zenean. Panfiloren lagun egin zen, eta harekin Biblia ikasi zuen, Origenesen Hexaplaren eta Panfilok bildutako iruzkinen laguntzaz, Itun Zaharraren bertsio kritikoa idatzi nahian.
307. urtean, Panfilo espetxeratu zuten, baina Eusebiok hasitako proiektuari eutsi zion. Emaitza Origenesen apologia izan zen, Eusebiok osatua Panfilo hil ondoren, eta Egiptoko Faenoko meategietan martirietara bidali zutena. Badirudi Tirora eta gero Egiptora erretiratu zela, eta bertan jazarpena jasan zuen lehen aldiz. Jainko paganoei sakrifizioak eginez askatasuna lortu zueneko salaketak funtsik ez duela dirudi.
Eusebio berriro aipatzen da Zesareako apezpiku gisa. 313. urtearen ondoren Agapioren oinordekoa izan zen, data zehatza ez den arren. Bere gotzaindegiaren hasierako garaiei buruz ezer gutxi dakigu. Hala ere, arianismoaren eztabaidaren hasierarekin, bat-batean leku nabarmena hartzen du. Ariok babesa eskatu zion. Eusebiok Alexandro Alexandriakoari idatzi zion gutun baten arabera, agerikoa da ez ziotela babesa ukatu erbesteraturiko presbiteroari. 325ean Nizeako I. kontzilioa bildu zenean, nolabaiteko protagonismoa izan zuen. Ez zen buruzagi jaioa, ezta pentsalari sakona ere, baina gizon ikasia izanik, Eusebio egile ospetsua enperadorearen gogokoa zen, eta Kontseiluan bildu ziren 300 kide baino gehiagoren artean nabarmendu zen. Eztabaidan jarrera moderatua hartu zuen, eta azkenean Nizeako Kredoaren oinarri bihurtu zen Zesareako bataio-sinboloa (kredoa) aurkeztu zuen. Kontzilioaren amaieran, Eusebiok bere dekretuak sinatu zituen.
Arianismoaren eztabaidak jarraitu zuen Kontzilioa egin arren eta Eusebio gaian sartuta jarraitu zuen. Esaterako, eztabaidan sartu zen Eustazio Antiokiakoarekin, Origenesen teorien gero eta onarpenaren aurka zegoen eta, batez ere, Eskrituretako exegesi alegoriko bat agerian utzi zuelako, arianismoaren jatorri teologikotzat interpretatzen zuena. Eusebio, Origenesen miresle zenez gero, errieta egin zion Eustakiok, eta Nizeako fedetik urrundu izana leporatu zion. Eusebiok erantzun zion Eustakiori sabelismoaren ideiei jarraitzea leporatuz. Eustakio akusatu, kondenatu eta kendu zuten Antiokiako sinodo batean. Antiokiako herriaren zati handi bat eliz erabaki honen aurka matxinatu zen, Eustakioren aurka zeudenek, berriz, Eusebio gotzain berri izendatzea proposatu zuten. Honek, berriz, ez zuen eskaintza onartu.
Eustakio kendu ondoren, haren jarraitzaileak Atanasio Alexandriakoaren aurka jarri ziren, aurkari askoz arriskutsuagoa zena. 334an, Atanasio deitua izan zen Zesareako sinodo baten aurrean agertzera, baina ez zen agertu. Hurrengo urtean, beste sinodo bat bildu zen Tiron, Eusebio buru zela. Atanasiok, emaitza aurrikusita, Konstantinoplara abiatu zen, non bere kausa aurkeztu zion enperadoreari. Konstantinok gotzainak deitu zituen gortera, horien artean Eusebio zegoen. Atanasio erbestera kondenatu zuten 335. urtearen amaieran. Sinodo berean, beste aurkari bati eraso egin zioten arrakastaz. Martzelo Anzirakoa aspalditik ari zen Eusebiarren aurka borrokan, Arioren errehabilitazioaren aurka protestan. Sabelianismoaz leporatuta, 336an kendu zuten. Konstantino hurrengo urtean hil zen. Eusebiok ez zuen luzaroan bizirik iraun. 340. urtean edo geroago hil zen (ziurrenik Zesarean), eta litekeena da 339ko maiatzaren 30ean hil zela.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015-8-31 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q142999
* Multimedia: Eusebius of Caesarea / Q142999