OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Isménia do Frederico

Isménia do Frederico (Praia, 1971ko ekainaren 15a) atleta da. Cabo Verde ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Biografía

Ismenia Cabo Verdeko Praian jaio zen 1971n. Formazioz abokatua da eta lanbidez bankaria; Cabo Verdeko banku batean lan egiten du eta beti herrialdeko hainbat tokitan jarduerak antolatzen ditu, balio olinpikoak sustatzeko asmoz.

### Kirol ibilbidea

Cabo Verden, 100, 200, 400 eta 800 metroko txapeldun erregionala eta nazionala izan zen 1990 urtean. 1992an, nazioarteko lehiaketetan debutatu egin zuen, Portugaleko CPLP Jokoetan 100 metroko zilarrezko domina lortuz, Ginea Bissauko Kultura eta Bakearen jokuetan.
1993ko Munduko Txapelketetan Cabo Verderekin lehiatu zen lehenengoz, 100 metroko proba 13,03 segundotan korritu zuelarik. Hiru urte geroago, 1996ko Atlantako Udako Olinpiar Jokoetan, historia egin zuen António Zeferino eta Henry Andraderekin batera. Cabo Verde ordezkatu zuen lehen atleta femeninoa izan zen 13,03 segundotan 100 metroak korrituz.
1997an Joko Frankofonoetan parte hartu zuen, 100 metroko marka pertsonala 12,75 segundoko denborarekin. Sydneyko 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan, inaugurazio ekitaldian bandera-eramaile izateko ohorea izan zuen. 100 metroetan, 78. postuan amaitu zuen, helmuga 12,99 segundotan gurutzatu zuen, ​bere txandan zazpigarren jarriz.
Cabo Verdeko Olinpiar Batzordeko Batzorde Exekutiboko kidea izan da (2014tik 2017ra),​ Cabo Verdeko Atleten Batzordeko presidentea (2015), Cabo Verdeko Tenis Federazioko kidea eta Santiago Sur Eskualdeko Futbol Arbitroen Kontseiluko kidea.Baita​ Cabo Verdeko Kirolari Olinpikoen Elkarteko presidentea.​ Afrikako Marrakeko Foro Olinpiko batzuetan parte hartu du (2015) eta Olinpiar Kirolarien Munduko Foroa eta Batzar Nagusia Mosku - Errusia (2015)

## Erreferentziak

* ↑ Isménia do Frederico
* ↑ Ismenia DA FREDERICO
* ↑ (Ingelesez) ADP. «Estrelas do Passado: Isménia Frederico, a primeira Atleta Olímpica de Cabo Verde» criolosports.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).
* ↑ Txantiloi:Pt-PT Isménia Frederico a 1ª Atleta Olímpica Cabo-Verdiana é aniversariante hoje. 1970-01-01 (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).
* ↑ Txantiloi:Pt-PT Isménia Frederico a 1ª Atleta Olímpica Cabo-Verdiana é aniversariante hoje. 1970-01-01 (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).
* ↑ «Olympedia – First Female Competitors at the Olympics by Country» www.olympedia.org (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).
* ↑ «Cape Verde at the Olympic Games» www.topendsports.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).
* ↑ (Portugesez) «Isménia Frederico passa a liderar atletas olímpicos de Cabo Verde» Expresso das Ilhas (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).
* ↑ «Isménia da Conceição Barros FREDERICO ®» www.barrosbrito.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11865163
# Ungulatu

Ungulatuak (Ungulata) oinetan apatxak dituzten ugaztunak dira. Ugaztunen zenbait ordena osatzen dituzte, horietatik egun sei iraungi gabeak direnak:
* Perissodactyla,
* Artiodactyla,
* Tubulidentata,
* Hyracoidea,
* Sirenia
* Proboscidea.
Adibidez, zaldia, zebra, astoa, behia, errinozeroa, gamelua, hipopotamoa, tapirra, ahuntza, txerria, ardia, jirafa, okapia, altzea, oreina, orkatza edo gazela.

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Ungulatu. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1231177
* Multimedia: Euungulata / Q1231177
# Perisodaktilo

Perissodatyla (grezieraz behatz bakoitiak) hanketako behatz bakoitiak dituzten ugaztun taldea dira. Zaldiak, errinozeroak eta tapirrak talde horretakoak dira. Artiodactylarekin alderatuta, behatz kopuruaz gain, urdaila askoz sinpleagoa dute eta zelulosa hesteetan digeritzen dute.
Lehen perisodaktiloak Paleozeno aroaren azkenaldian, orain 55 milioi urte inguru agertu zirela uste da. Horietako asko galduta daude egun. Bizirik dirautenak hiru familiatan dira: ekidoak, tapiridoak eta errinozerontidoak. Ezaugarri bertsuak dituzte: behatz kopuru bakoitia —tapirrak izan ezik, aurreko hanketan lau behatz baititu—, erdiko behatza besteak baino sendoagoa, hagin luze sendoak eta, hostoak eta adar gogorrak txikitzeko eta digeritzeko, digestio aparatua egokitua, belarjaleak baitira.
Elikatzeko erak, eta beren buruak etsaiengandik babestu beharrak gorputzeko zenbait atal eta gorputza bera horretarako hobekien egokitzera eraman ditu: adibidez, hankak eta lepoa luzatu zaizkie, beren burua babesteko mutur gaineko adarra dute, etab. Bizirik geratu diren perisodaktiloak, zaldia kontuan izanez gero, mundu guztian zabalduta daude, baina errinozeroa Asian eta Afrikan soilik bizi da eta tapirrak Hego Ameriketan eta Asiako hego-ekialdean soilik.

## Sailkapena

* Equidae
* Tapiridae
* Rhinocerotidae
* †Lambdotheriidae
* †Brontotheriidae
* †Palaeotheriidae
* †Isectolophidae
* †Pachynolophidae
* †Chalicotheriidae
* †Lophiodontidae
* †Lophialetidae
* †Helaletidae
* †Deperetellidae
* †Hyrachyidae
* †Hyracodontidae
* †Rhodopagidae
* †Amynodontidae

## Ikus, gainera

* Artiodactyla

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q25374
* Multimedia: Perissodactyla / Q25374
* Espezieak: Perissodactyla
# Bartholomew Ulufa'alu

Bartholomew Ulufa'alu (Malaita, 1950eko abenduaren 25a – Honiara, 2007ko maiatzaren 25a) salomondar politikaria izan zen, Salomon uharteetako lehen ministroa 1997tik 2000ra.
Ekonomia ikasi zuen Papua Ginea Berriko Unibertsitatean eta unibertsitateko ikasleen sindikatuko presidentea izan zen. Salomon Uharteetako Langileen Batasun Orokorra eta Alderdi Nazional Demokratikoa sortu zituen. 1981ean Finantza ministro izendatu zuten Solomon Mamaloniren gobernuan. 1988an bere alderditik alde egin eta Salomon Uharteetako Alderdi Liberala sortu zuen.
1997an lehen ministro hautatu zuten, eta zor handiari eta gastu publiko handiari aurre egin behar izan zion, egur-enpresek eragindako baso-soiltzeaz gain. Gainera, zentsura-mozio batzuk gainditu behar izan zituen. 1998an tentsio etnikoak hasi ziren herrialdean eta Ulufa'alu 2000. urtean bahitu zuten Malaita Eagle Force milizianoek eta dimisioaren truke askatu zuten.
2004an Finantza ministro izan zen lau hilabetez Manasseh Sogavareren gobernuan.
# David Vunagi

David Okete Vuvuiri Vunagi (Samasodu, Santa Isabel uhartea, 1950eko irailaren 5a – Okea, Guadalcanal, 2025eko martxoaren 7a) salomondar apezpiku anglikano eta politikaria izan zen. Salomon uharteetako gobernadore orokorra izan zen 2019tik 2024ra.
1976an Hezkuntza Zientifikoan diplomatu zen Hego Ozeano Bareko Unibertsitatean, eta 1982an Biologia Irakaskuntzan masterra lortu zuen Papua Ginea Berriko Unibertsitatean. Melanesiako Elizaren Selwyn Collegen irakasle izan zen eta Teologian lizentziatu zen Aucklanden 1990ean. 1998an Vancouverreko Teologia Eskolan masterra lortu zuen.
Apaiz anglikanoa izan zen Kanadan 1996tik 1998ra, eta Salomon uharteetara itzuli ondoren, irakaskuntzan jarraitu zuen. 2001etik 2008ra Temotuko apezpiku anglikanoa izan zen, eta 2009tik 2015era Melanesiako Artxidiozesiko artzapezpiku eta primatua.
2008tik 2014ra Salomon uharteetako zazpigarren gobernadore nagusia izan zen.
* Datuak: Q5240675
* Multimedia: David Vunagi / Q5240675
# Uzta-sagu

Uzta-sagua (Micromys minutus) Muridae familiako karraskari txikia da, Eurasian bizi dena.

## Deskribapena

Burua + gorputza = 48-76 mm
Isatsa= 39-72 mm
Pisua = 5-9 gramo.
Sagu txiki hau erraz antzeman daiteke bere tamaina txikiagatik. Bizkarreko kolorea marroi-arrexka da, baina atzeko herenean, kolore laranja distiratsu oso bereizgarria hartzen du. Azpiko aldeak zuriak dira, horiz pixka bat lausotuak. Beste muridoekin alderatuta belarriak laburrak dira. Isatsa, zeinaren luzera buruaren gehi gorputzaren berdina den, oratzaile berezitasun pixka bat du.
Garezurreko piezen tamaina txikiak zaildu egiten du beste espezie batzuenekin nahastea. Hala ere, Etxeko saguarekiko edo Landa-saguarekiko bereizketa egin daiteke kontuan hartuta Usta-saguak beheko molarren kanpoaldean tuberkulu txikien ilara bat duela, beste bi espezieetan agertzen ez direnak.

## Biologia eta ohiturak

Animalia txiki hau egun osoan zehar aktibo egoten da.
Eskalatzaile bizkorra da, buztanaren laguntzaz belar edo beste landare batzuen zurtoinetara igotzen dena, elikaduraren zati garrantzitsu bat osatzen duten aleez elikatzeko. Landareen zati berdeak eta artropodo txikiago batzuk ere kontsumitzen ditu.
Globo formako habia txiki bat eraikitzen du, nahasitako belar lehorrez egina, alboko sarrera bakarrarekin, zurtoinen artean edo sasi artean lurretik garaiera jakin batera finkatzen duena.
Bertan emeak hiru eta zazpi kumeen artean erditzen ditu, hiru asteren buruan erabat independente bihurtzen direnak. Eme bakoitzak ugalketa garaian, martxoa eta iraila bitartean, bizpahiru umealdi izaten ditu.

## Banaketa, habitata eta egoera

Sagu hau belardietako hesi sasietan eta basoen ertzetan bizi da. Belardietan edo zereal soroetan aurkitzea ere ohikoa da.
Euskal Herrian zaila da landan lokalizatzea; hontzaren elikagai-hondakinak aztertzean, nahiko maiz aurkitzen dira espezie honetako garezurrak eta beste hezur txiki batzuk; beti oso proportzio baxuetan agertzen diren arren.
Europa eta Asiako zati handi batean banatuta dago. Ozeano bareraino iristen da.
Penintsulan Kantauri eremuan baino ez dago, non bere banaketaren hegoaldeko muga ezartzen baita.
Euskal Herrian, ia lurralde osoan aurkitu da, hego muturrean eta hego-mendebaldean izan ezik.

## Erreferentziak

* ↑ Musser, G. G. eta M. D. Carleton. (2005). Superfamily Muroidea. 894-1531. orr. "Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference". D. E. Wilson eta D. M. Reeder. Johns Hopkins University Press, Baltimore
* ↑ (Gaztelaniaz) Administracion de la Comunidad Autonoma de Euskadi,. (1989). Euskal Autonomiu Elkarteko Ornodunak. Graficas Santamaria S.A., 364 or. ISBN 84-7542-639-5..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q209516
* Multimedia: Micromys minutus / Q209516
* Espezieak: Micromys minutus
# Sara Losh

Sara edo Sarah Losh (Wreay, Ingalaterra, 1785–1853ko martxoaren 29a) ingeles arkitekto autodidakta izan zen, besteak beste Santa Maria eliza (Wreay) eraiki zuen, Ingalaterrako ondare historikoa.

## Biografia

Ingalaterrako Cumbriako Wreayn jaioa, familia-giro erradikal, intelektual eta progresistan hezia izan zen, non pentsamendu librea sustatzen baitzen. Wreay, Londres eta Bath-en humanitate, klasiko, musika eta matematikako hezkuntza jaso zuen. Garai hartarako, prestakuntza mota horrek ez zuen emakume gehienek lortutakoa soilik gainditzen, gizon askok lortutakoa ere gainditzen zuen.
1817an, Europa kontinentalean zehar bidaiatzeari ekin zion eta zazpi liburuki idatzi zituen, egunkari gisa, gizartean aurkitu zituen pinturaren, paisaiaren eta, jakina, arkitekturaren alderdiak deskribatuz Tamalez, obra horiek galdu egin dira.
Bidaiak, ordea, bere eraketa arkitektonikoaren zimenduak finkatu zituen. Ponpeiako hondakinek bereziki hunkituta, Ingalaterrara itzultzean, “patio ponpeiar” bat diseinatu zuen, bere familiak Woodsiden zuen egoitzako lorategien parte gisa.
Sara Losh Woodsiden hil zen eta bere ahizpa Katherinerekin batera ehortzi zuten St. Mary.

## Lanak

English Heritagek ondare historiko gisa katalogatu dituen Sara Loshen lanak hauek dira:
* St Mary, Wreay, Cumbria 1840-2 II. gradua
* St Ninian’s Well, Wreay, Cumbria c.1840 II gradua
* Sexton’s Cottage, Wreay, Cumbria c.1835 II. gradua
* Mortuary Chapel, Wreay, Cumbria c.1835 II. gradua
* Churchyard memorials, Wreay c.1835 II. gradua
* Losh Mausoleum, Wreay 1850 II. gradua
* Pompeian Cottage, Wreay, Cumbria 1830 II. gradua
* St John the Baptist, Holme E Waver extensions 1844 I gradua
* Langarth, Brisco, Cumbria 1830s II. gradua

## Ikus, gainera

* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak

* ↑ Dreifuss, Cristina. (12 de marzo de 2015). «SARAH LOSH 1785-1853» Un día | una arquitecta.
* ↑ «Women architects» Historic England marzo de 2014.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7421694
* Multimedia: Sara Losh / Q7421694
# Leo Esaki

Reona Esaki (japonieraz: 江崎 玲於奈, Esaki Reona, Osaka, 1925eko martxoaren 12a) , Leo Esaki izenaz ezaguna, japoniar fisikaria da. I. Giaever eta B. Josephson fisikariekin batera Fisikako Nobel saria jaso zuen 1973. urtean, “tunel efektuaren” inguruan egindako ikerketei esker. 1960an Estatu Batuetara joan eta IBMrentzat lan egin zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q179852
* Multimedia: Leo Esaki / Q179852
# Patricia González Gutiérrez

Patricia González Gutiérrez (Madril, ?) Antzinaroko historialari, emakumeen historian espezializatutako dibulgatzialea eta idazlea da.

## Biografia

Historian lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutensean (UCM) 2007an, eta bertan doktoratu zen, El vientre controlado: anticoncepción y aborto en la sociedad romana tesiarekin (Sabel kontrolatua. Kontrazepzioa eta abortua erromatar gizartean), Erromako jaiotza-tasaren eta emakumeen gorputzaren kontrolari buruzkoa, 2015ean.
Bi master ere egin zituen, bata Madrilgo Unibertsitate Autonomoan (UAM) Antzinaroaren Historia eta Zientzietan 2008an eta bestea Genero Ikasketetan Sevillako Unibertsitatean 2018an.
El corazón del Imperio (Global Set/ Movistar) serieko aholkulari historikoa izan zen, 2021eko Erromako emakumeei buruzko seriea.
Desperta Ferro editorialean editore eta zuendari lanetan ari da 2024tik aurrera.

## Idazlanak

* ¿Existieron las romanas?, Akal, Artefactos bilduma, Madril, 2024.
* Sirenas, amazonas y adúlteras. Breve historia de la humanidad: de las niñas sin miedo a las mujeres con poder, Roca Argit. (Peguin), Madril, 2024.
* Cunnus. Sexo y poder en Roma, Desperta Ferro Argit., Madril, 2023.
* Blame it on the gender: identities and transgressions in antiquity, María Cristina de la Escosura Balbás (ed. lit.), Elena Duce Pastor (ed. lit.), Patricia González Gutiérrez (ed. lit.), María del Mar Rodríguez Alcocer (ed. lit.), David Serrano Lozano (ed. lit.), BAR Publishing, 2022. 978-1-4073-5735-5
* Soror. Mujeres en Roma, Desperta Ferro Argit., Madril, 2021.
* 2016an bere tesia argitaratu zen El vientre controlado izenburupean KRK argitaletxean.

## Erreferentziak

* ↑ «Berria Estilo Liburua» www.berria.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).
* ↑ González Gutiérrez, Patricia de los Ángeles. (2015-10-19). El vientre controlado: anticoncepción y aborto en la sociedad romana. (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).
* ↑ (Gaztelaniaz) Gómez, Javier. (2021-11-25). «El corazón del Imperio. Las romanas reclaman su sitio en Movistar+» Desperta Ferro Ediciones (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).
* ↑ Txantiloi:Local «Patricia González: “Podemos leer un libro de historia sin mujeres, no extrañarlas en absoluto y pensar que eso es Historia, con mayúsculas”» www.elsaltodiario.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).
* ↑ (Gaztelaniaz) Plus+, Movistar. El corazón del Imperio (2021). (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) «¿Existieron las romanas? - Akal» www.akal.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).
* ↑ (Gaztelaniaz) PenguinLibros. «Sirenas, amazonas y adúlteras | Penguin Libros» PenguinLibros (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Cunnus. Sexo y poder en Roma - 3.ª edición - Desperta Ferro Libros» Desperta Ferro Ediciones (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Soror. Mujeres en Roma - 3.ª edición - Desperta Ferro Libros» Desperta Ferro Ediciones (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El vientre controlado» Krk ediciones 2016-01-04 (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113843651
# Hamaguchi Osachi

Hamaguchi Osachi (Kyūjitai: 濱口 雄幸; Shinjitai: 浜口 雄幸, 1870eko apirilaren 1a - 1931ko abuztuaren 26a) politikari japoniarra izan zen, lehen ministro 1929tik 1931ra bitartean. "Lehoi lehen ministroa" goitizena jarri zioten bere jokaera duinari eta zurda itxurako ileagatik, Hamaguchi Rikken Minseitō liberaleko kide nagusi gisa izan zen (Japoniako Demokrazia Konstituzionalaren Alderdi Taishō) gerra arteko "Demokrazia Konstituzionalaren" garaian. Ordezkarien Ganberako kidea izan zen 1915etik hil zen arte. Hasieran eskuin muturreko baten atentatutik bizirik atera zen 1930ean, baina bederatzi hilabete inguru geroago hil zen sendatu gabeko zaurietako bakterio-infekzio baten ondorioz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q351661
* Multimedia: Osachi Hamaguchi / Q351661
# Sestaoko Igeriketa Kluba

Sestaoko Igeriketa Kluba (Club Natación Sestao edo CNS, gazteleraz) Sestaoko igeriketa kirol-klub profesionala da.

## Historia

1986 urtean sortu zen.
"Euskal Igeriketa Erakundea - Federación Vasca de Natación"eko kide da.
2011 urtean Sestaoko Igeriketa Kluba eta Sestaoko Waterpolo Kluba (2006 urtean jaioa) batu egin ziren eta "Sestaoko Igeriketa eta Waterpolo Kluba" sortu zuten.
2019 urtean Sestaoko Igeriketa Kluba eta Sestaoko Waterpolo Kluba banatu ziren.

## Entrenatzaileak

* Iván Martín Seoane (2008-2011)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Deia. «Nadadores sin fronteras» www.deia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-05-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108169594
* Multimedia: Sestao Swimming Club / Q108169594
# Indohyus

Indohyus (antzinako grezieraz: Indos, "Indiakoa"; eta hûs, "txerria") artiodaktiloen taldeko ugaztun genero iraungi bat da. Asiako Eozenoko fosiletatik ezaguna da. Gaur egungo Tragulidae baten antza zuen, katu edo mapatxe baten tamainakoa, baina ezagutzen dugun baleen lerroko ahaide ez-zetazeo zaharrena da.

## Paleobiologia

Mapatxe baten edo etxeko katu baten tamainaren tartekoa, orojalea zen eta apatxen gainean ibiltzen zen. Baleen elementuetako batzuk zituzten, adibidez, eta uretako bizimodurako hainbat moldaera. Hipopotamoen antzeko hezurrak zituzten, flotazioa murrizten duten hainbat ezaugarrirekin, ur-azpian ibiltzeko aproposagoak. Afrikan bizi den Tragulidae (arratoi-oreinak) arriskua ikusten badu ur azpian sar daiteke lau minutura arte.

## Sailkapena

Raoellidae familian sailkatzen dira, jada desagertua dagoena, eta Cetacearen ahizpa-taldea izan daitekeena. Hezurretan aurkitutako oxigeno-18 balioek adierazten dute uretan ibiltzen zela maiz, baina oxigeno 13 balioek diote ez zela normalean uretan elikatzen. Horregatik zetazoen eboluzioaren izaki garrantzitsutzat hartzen da, uretara moldatutako portaera baten adierazgarri.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Bajpai, S.; Thewissen, J. G. M.; Sahni, A.. (2009-11-01). «The origin and early evolution of whales: macroevolution documented on the Indian Subcontinent» Journal of Biosciences 34 (5): 673–686. doi:10.1007/s12038-009-0060-0. ISSN 0973-7138. (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).
* ↑ «The Loom : Whales: From So Humble A Beginning...» web.archive.org 2012-02-14 (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).
* ↑ (Ingelesez) Sample, Ian. (2007-12-19). «How Bambi evolved into Moby-Dick» The Guardian ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).
* ↑ (Ingelesez) Thewissen, J. G. M.; Cooper, Lisa Noelle; Clementz, Mark T.; Bajpai, Sunil; Tiwari, B. N.. (2007-12). «Whales originated from aquatic artiodactyls in the Eocene epoch of India» Nature 450 (7173): 1190–1194. doi:10.1038/nature06343. ISSN 1476-4687. (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).
* ↑ (Ingelesez) «A life spent chasing down how whales evolved» New Scientist (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).
* ↑ Marx, Felix G.; Lambert, Olivier; Uhen, Mark D.. (2016). Cetacean palaeobiology. Wiley/Blackwell ISBN 978-1-118-56127-0. (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q133094
* Multimedia: Indohyus / Q133094
# Andrés Trobat

Andreu Trobat García (Algaida, 1925eko abenduaren 4a, Ib., 2011ko martxoaren 30a) espainiar txirrindulari bat izan zen, profesionala 1948 eta 1960 artean.
Bere lorpenik handienak Espainiako Vueltan lortu zituen, non 1950eko edizioan etapa garaipen 1 lortu zuen, baita Espainiako errepide txirrindularitzako txapelketan ere, non 1952ko edizioa irabaztea lortu zuen. Espainiako Vueltaren sei ediziotan, Frantziako Tourraren lau ediziotan eta Italiako Giroaren beste hirutan parte hartu zuen.
Bere taldekideen artean "urretxindor" bezala ezagutzen zuten, taldearekin izaten zituen kontzentrazioak alaitzen zituelako, kantatuz eta hala kanturako bere ahots ona erakutsiz. Txirrindularitza profesionaletik 37 urterekin erretiratu zen.

## Palmaresa

1948
* Fomento
1949
* San Juan Sari Nagusia
* Tamarite de Litera Sari Nagusia
* San Fernando
1950
* Alaro
* Algaida
* Balear Uharteetako Txapelketa
* Desmontable Sari Nagusia
* Trubia Sari Nagusia
* Zamora
* Espainiako Vueltako etapa 1
* 3. Asturiasko Itzulian
1951
* Peña Capo
* Son Cock
* 2. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
1952
* Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa
* 3. Bilboko Udala Sari Nagusian
* 7. Eibarko Bizikletan
1953
* Torrelavega
* 2. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
1954
* Pascuas Sari Nagusia
* Peña Capo
* Valladolideko Itzuliko etapa 1
1955
* Pirinioetako Tourra, eta etapa 1
* 2. Euskal-Nafar mendiko txapelketan
* 6. Eibarko Bizikletan
1956
* Zalla
* 3. Asturiasko Itzulian
1957
* 3. Levanteko Itzulian
* 5. Andaluziako Itzulian eta etapa 1
1959
* 5. Andaluziako Itzulian
* 7. Eibarko Bizikletan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Lasterketa | 1948 | 1949 | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | UT | 41. | - | - | - | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - | - | 42. | 24. | 37. | - | - | UT | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | X | 12. | X | X | X | X | 15. | UT | UT | UT | 21. | - |
-: Ez zuen parte hartu X: Ez zen jokatu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak

* Andrés Trobat - ProCyclingStats
* Datuak: Q3753055
# Josep Mateo Gil

Josep Mateo Gil (Fígols, 1928ko maiatzaren 16a - Olesa de Montserrat, 2019ko abuztuaren 27a) txirrindulari kataluniarra izan zen, profesionala 1950 eta 1957 artean.
Lorpenik aiapagarrienak, Kataluniako Voltako bi etapa izan ziren

## Palmaresa

1950
* Portugalgo Itzuliko etapa 1
* 4. Jaumendreu garaikurra]n
1951
* Kataluniako Voltako etapa 1
1952
* Bartzelonako txapelketa
* Eibarko Bizikletako Mendiko sailkapena
* 2. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
1953
* Bartzelonako txapelketa
1955
* Kataluniako Voltako etapa 1
* 3. Circuito Montañésean
* 6. Euskal-Nafar mendiko txapelketan
* 6. Asturiasko Itzulian
* 9. Eibarko Bizikletan
1956
* Pirinioetako Itzuliko etapa 1
* Kataluniako Sari Nagusiko etapa 1

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Lasterketa | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - | - | - | 65. | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | X | X | X | X | UT | UT | - |
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak

* Josep Mateo Gil - ProCyclingStats
* Datuak: Q17044868
# Mesonychia

Mesonychia ("erdiko atzaparrak") artiodaktilioekin erlazionatutako tamaina txiki eta handietako ungulatu haragijaleen taxon desagertua da. Mesonychideak Paleozenoaren hasieran agertu ziren, Eozenoaren amaieran gainbehera handian joan ziren eta guztiz desagertu ziren azken generoa, Mongolestes, Oligozeno hasieran desagertu zenean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q132961
* Multimedia: Mesonychia / Q132961
* Espezieak: Mesonychia