# Ramona Barrenetxea

Ramona Barrenetxea Sagarraga (Mañaria, Bizkaia, 1896ko martxoaren 14a – 1989), frankismoaren biktima izan zen, 1936ko Espainiako Gerra Zibilean kartzelaratua eta beraien pentsaeragatik errepresaliatuak izan ziren hamahiru andre mañariarren arteko edadetuenetakoa.

## Bizitza

Jaio eta bi egunetara izan zen bataiatua Marcelino Barrenetxea Bustinza eta Justa Sagarraga Aburruzaren bosgarren alaba hau. Mañarian errepide ondoan zegoen Mugarra tabernako ugazaba izan zen, gizonen zein andren bilgune bihurtu zuena, azken hauen kasuan karta-jokoan egiteko leku estimatua.
Rementeria baserrian bizi eta bi seme-alaben ama zela, 1937ko ekainaren 17an Mañarian idatzitako txostenak jasotzen duen bezala, besteak beste, “ideia sozialista aurrerakoiak” eta “Euzkadi-roja” egunkariko irakurlea izatea leporatu zioten 41 urte zituen Ramona Barrenetxeari.
Bilbora eraman zuten eta ikerketa-adierazpen dokumentuan jasotzen denez esan zuen ez zegoela afiliatuta inongo alderdi politikora, ez zituela ez ezkertiarrak ez separatistak begiko, ez zuela Mugimendu Nazional Loriatsuaren aurka hitz egin eta ez zela egia herritik eskuindar guztiak bota behar zirela esan zuenik, euren ondasunak kendu edo bestela akabatu.
Sei hilabete eta egun bateko kartzela zigorra jarri zioten, “Matxinada goraipatzea” egotzita. Bilboko Larrinagan espetxeratuta bederatzi hilabete pasatxo egin ondoren,1938ko apirilaren 11n askatu zuten eta ez zuen gehiago berba egin kartzelaratze sasoi hartaz.

## Aitortzak

* 2020an, Gerediaga Elkartearen ikerketa historikoaren ondoren Atearen ostean, Mañariko 13 Alabak izenburuko dokumentala aurkeztu zen, “oroimena berreskuratzeko eta egindako kaltea konpontzeko” xedearekin Mañariko udalak bultzatutakoa eta Bideografikek ekoiztutakoa
* Jaioterriko plazan ikusgai dagoen erakusketa iraunkorreko protagonistetako bat da.
* Mañariko pilotalekuaren ostean zuri-beltzezko mural bat dago ikusgai, Wallart arte estudioak margotutakoa Ramona bera eta kartzelaratuak izan ziren gainontzeko 12 emakumeen omenez, guztien izen-abizenak jasoz.

## Erreferentziak

* ↑ «SIGA-AKIS .:. AHEB-BEHA» www.internet.aheb-beha.org (Noiz kontsultatua: 2025-03-03).
* ↑ «Frankismoan atxilotutako hamahiru emakumeren istorioa kontatzen duen dokumentala estreinatuko dute bihar Mañarian - Mañaria» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2025-03-03).
* ↑ «“Atxiloketekin mezu bat bidaltzen zuten, agintean nor zegoen gogoratzen zuten” - Mañaria» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2025-03-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) DURANGON. (2020-07-29). «Frankismoak kartzelaratutako 13 emakume mañariar omenduko dira ‘Atearen ostean’ ekimenarekin» durangon.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-03).
* ↑ Erredakzioa. (2020-10-26). «‘Atearen ostean, Mañariako 13 alabak’ dokumentala aurkeztu dute» Zinea (Noiz kontsultatua: 2025-03-03).
* ↑ Mugalari. (2020-10-20). «'Atearen ostean, Mañariko 13 alabak' , zapatuan» MugaKultura (Noiz kontsultatua: 2025-03-03).
* ↑ Cayado, Nahikari. (2020-07-22). «Frankismoak kartzelan sartu zituen Mañariako 13 emakume omenduko dituzte» El Correo (Noiz kontsultatua: 2025-03-03).

## Kanpo estekak

* Atearen ostean, Mañariko 13 Alabak dokumentala, Julen Orbegozo eta Carlos Iglesiasek zuzendua
* Datuak: Q132891233