# Zuñiga

Zuñiga ( euskaraz Euskaltzaindiaren arabera; Eztuñiga euskaraz baina ez ofizialki) Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da, Arabako mugan dagoena, Arabako Kanpezutik gertu mendebaldean, eta Nafarroako Lana ibarretik ekialdean. 112 biztanle zituen 2018. urteko erroldan.

## Izena

Zuñiga/Eztuñiga bikotea ematen du Koldo Mitxelenak zt > z bilakaerari buru ari dela. (De Baztan viene Baçán). Mitxelenak, Zuñiga/Eztuñiga bikotearekin batera Uztuniga aipatzen du, Iratxen 1203. urtean dokumentatua.

## Geografia
### Ingurune naturala eta klima
#### Kokapena

Lizarrako merindadearen mendebaldeko muturrean dago, Arabako mugatik gertu.

## Ekonomia
### Zerbitzuak

Zuñigak Jurramendiko Mankomunitatea osatzen du, Mues, Sorlada Lana eta Piedramillera udalerriekin batera.
Zuñiga Antzin-Ameskoako Zerbitzu Sozialen Mankomunitateko kidea da.

## Demografia

* Zuñigako biztanleria
* Datu-iturria: www.ine.es
Herri txikia izan arren, 2008ko erroldaren arabera, proportzioan etorkin gehien dituen Nafarroako Foru Erkidegoko herria da, guztira 44 zuñigatar baitira atzerrian jaioak (biztanleen % 28,03).

## Politika
### Udaletxea

Udaletxea pilotalekuaren plaza berean dago. XVIII. mendean eraiki zen, eta gaur egungo itxura 1983 birmoldaketa sakonetik dator. Urte hartan eraikinaren kanpoaldea zein barrualdea berriztu zuten. Behe solairua eta honen gainean eraikitako beste solairu bat dauzka, hiru fatxadetako batek, pilotalekuaren horma lanak egiten ditu.
Fatxada nagusia harlangaitzezkoa da eta eraikinaren estiloa inguruko etxeen estiloarekin bat doa. Udala alkatea eta lau zinegotzik osatzen dute eta Zuñigako udaleko idazkaria Mendazako idazkari ere bada.
* HELBIDEA: Pilotaleku plaza, 1

### Udal hauteskundeak

2003an bezala, 2007an Zuñigako alkate kargurako Agrupación Electoral de Zúñiga (AEZ) taldeko José Manuel González Ruiz de Zuatzu; bere taldeak udaleko bost ordezkarietatik lau lortu zituen. Ez zen boto zuririk izan eta baliogabeko bakarra (% 0,78). Abstentzioa % 12,84koa izan zen.
2011ko udal hauteskundeetan zerrenda bakarra aurkeztu zen, Candidatura Unitaria de Zúñiga. Alkatetza aurreko agintaldian PSNko zinegotzi bakarra izan zen Pedro María Oteitza Díazen eskuetan geratu zen, eta ordu arteko alkatea zinegotzi bihurtu zen zerrenda beraren baitan.

### Alkateak

Hauek izan dira Zuñigako azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia |
| Angel Valencia Fernandez | 1979 | 1983 | Agrupacion de Electores Santa Maria de Zuñiga |
| Jesus Antonio Diaz Gallastegui/Luis Alberto Fernandez Acha | 1983 | 1987 | Agrupacion Electoral Independiente de Zuñiga |
| Francisco Javier Diaz Urra | 1987 | 1991 | Agrupacion Villa de Zuñiga |
| Carlos Cubillas Zurbano | 1991 | 1995 | Agrupacion Independiente de Zuñiga |
| Javier Remon Remon | 1995 | 1999 | Nafarroako Demokraten Elkargunea |
| Fernando Diaz Gallastegui | 1999 | 1999 $^a$ | Candidatura Electoral Berrabia |
| Luis Abel Remiro Ochoa | 1999 | 2003 | Candidatura Electoral Berrabia |
| Jose Manuel Gonzalez Ruiz de Zuazu | 2003 | 2007 | Agrupacion Independiente de Zuñiga |
| Jose Manuel Gonzalez Ruiz de Zuazu | 2007 | 2011 | Agrupacion Electoral de Zuñiga |
| Pedro Maria Oteiza Diaz | 2011 | 2015 | Candidatura Unitaria de Zuñiga |
| Pedro Maria Oteiza Diaz | 2015 | 2019 | Candidatura Unitaria de Zuñiga |
| Pedro Maria Oteiza Diaz | 2019 | 2023 | Candidatura Unitaria de Zuñiga |
| Jose Manuel Gonzalez | 2023 | Jardunean | Candidatura Unitaria de Zuñiga |
$^a$ Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

## Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 6 | Gasteiz (geltokia) | Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (unibertsitatea) • Argandoña • Andollu • Trokoniz • Ixona • Egileta • Azazeta • Birgaragoien • Birgarabarren • Maeztu • Atauri • Antoñana • Santikurutze Kanpezu (gasolindegia) • Santikurutze Kanpezu (markesina) • Zuñiga • Azedu • Antzin • Mendilibarri • Murieta • Zufia • Zubielki • Lizarra (zezen-plaza) | Lizarra (geltokia) |
Gainera, La Estellesa autobus konpainiak Aguilar Kodes eta Iruñea bitarteko autobus linea ustiatzen du. Bi zerbitzu ditu Aguilar Kodesko noranzkoan, eta lau zerbitzu kontrako noranzkoan. Lineak ibilbide hau du:
* Aguilar Kodes - Cabredo - Marañon - Genevilla - Zuñiga - Antzin - Murieta - Lizarra - Villatuerta - Zirauki - Mañeru - Gares - Obanos - Legarda - Zizur Nagusia eta Iruñea

## Kultura
### Euskara

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera zuñiga eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen.
2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.

### Zinema

Montxo Armendariz zuzendariak 1982an Tasio filma egin zuen, bertan ikazkinen bizimodua kontatzeko, Zuñigako semea zen Anastasio Otxoaren bizitzan oinarriturik.

## Ondasun nabarmenak

* Andre Mariaren eliza: XVI. mendean eraikitako eliza gotiko berantiarra da. XVII. eta XVIII. mendeen artean berriztu zuten. Bi zatitan banaturiko nabe bakarrez osatuta dago, aurrealde poligonalarekin. Elizaren barrualdean Ama Birjinaren XVI. mendeko irudi bat dago.
* Zuñigako harresiak

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
* ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Michelena, Luis. (1997). Apellidos vascos. Txertoa, 68 or. ISBN 84-7148-008-5..
* ↑ Zuñiga Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioaren webgunean.
* ↑ Zerrendak, Nafarroako Aldizkari Ofizialean.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2020-04-18).
* 1 2 3 4 5 «Zuñiga» Aunamendi Eusko Ikaskuntza (Noiz kontsultatua: 2020-04-18).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Tiempos de cambio en Tierra Estella» Revista Calle Mayor 2015-05-29 (Noiz kontsultatua: 2025-02-16).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El mapa político de Navarra: todos los alcaldes» Diario de Noticias de Navarra 2019-06-16 (Noiz kontsultatua: 2025-02-16).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Navarra, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Navarra 2023-06-18 (Noiz kontsultatua: 2025-02-13).

## Ikus, gainera

* Nafarroako udalerrien zerrenda
* Lizarraldea
* Lizarrako merindadea
* Anglo-Vasco-Navarro trenbidea

## Kanpo estekak

* Zuñigako argazkiak, lasonet.com webgunean.
* (Gaztelaniaz) Zuñigari buruzko informazioa, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean.
* Carrera kalearen ikuspegia, Google Street View zerbitzuan.
* Zuñigako argazkiak: muralak, harresia, ateak, leihoak, balkoiak etabar. (Nekane Aramendia, 2019)
* Datuak: Q615462
* Multimedia: Zúñiga / Q615462
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Zuñiga