OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Txomin Perales

Txomin Perales (Abusu, Bilbo, Bizkaia, 1949) bizkaitar apaiz katolikoa eta presbitero diozesanoa da.
Galdakaoko eta Santurtziko apeza izan zen. Gaur egun Sestaoko apeza da eta Sestaoko Pastoral Barrutiaren koordinatzailea da. Bilboko Elizbarrutiko Abade Kontseiluko kidea da.
Arabellako Seminarioan egin zuen seminario ikasketak.

## Lanak

* Perales, Txomin. La oración cristiana. Geideak-Movimiento Diocesano de Juventud. Bilbo, 1995.

## Erreferentziak

* ↑ Elizbarrutia, Bilboko. Alkarren Barri. .
* ↑ (Gaztelaniaz) bkareaga. (2024-05-20). «Pentecostés, nueva Unidad Pastoral en Santurtzi y otros actos del fin de semana» Bilboko Elizbarrutia - Diócesis de Bilbao (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) informatika. (2009-07-08). «Esta tarde en Santurtzi, procesión marítima de la Virgen del Carmen» Bilboko Elizbarrutia - Diócesis de Bilbao (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Xabier Eskauriatza: "Hay que vincularse a las tierras de misión con nuevas estrategias"» Radio Popular de Bilbao (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Consejo Presbiteral» Bilboko Elizbarrutia - Diócesis de Bilbao (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Adiós a Josetxu Canibe: Misión, solidaridad y comunicación» Religión Digital 2022-12-30 (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
* ↑ Perales, Txomin. (1995). La oración cristiana / [Txomin Perales. ] Geideak-Movimiento Diocesano de Juventud, (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q133240439
# Hadramaut

Hadramaut (arabieraz: حضرموت‎, Ḥaḍramawt) Arabiar penintsulako eskualdea da, Adengo golkoaren kostaldean zegoena. Ekialdean Yemen eta mendebaldean Dhofar zituen. Eskualdeko izena egun bera baino txikiagoa den Yemengo Hadramaut gobernantziak darama. Bertokoak hadramautar dute izena eta hadramautar arabieraz egiten dute.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .
* ↑ Schofield, Richard N.; Henry Blake, Gerald. (1988). Arabian Boundaries: Primary Documents, 1853-1957. 22 Archive Editions, 220 or. ISBN 1-85207-130-3..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1517159
* Multimedia: Hadhramaut / Q1517159
# Todiramphus funebris

Todiramphus funebris Todiramphus generoko animalia da. Hegaztien barruko Alcedinidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Todiramphus
* Alcedinidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q1273852
* Multimedia: Todiramphus funebris / Q1273852
* Espezieak: Todiramphus funebris
# Walter Tevis

Walter Stone Tevis (San Frantzisko, 1928ko otsailaren 28a - New York, 1984ko abuztuaren 9a) estatubatuar eleberrigilea izan zen.
Txikitan ikasi zuen bere lagun Toby Kavanaughekin billarrean jolasten. Ozeano Bareko frontean egon zen Bigarren Mundu Gerraren amaieran eta itzuleran Kentuckyko Unibertsitatean lizentziatu zen. Graduatu ondoren, hainbat ikasgaitako eskolak eman zituen Kentuckyko eskoletan eta baita Kentuckyko eta Ohioko unibertsitateetan ere. Bere sei eleberrietatik hiru zinemarako egokitu ziren (The Hustler, The Color of Money eta The Man Who Fell to Earth). Beste eleberri bat, The Queen's Gambit, telesail baterako egokitu zen. Tevis erretzailea, jokalaria eta alkoholikoa zen, eta gai horiek jorratu zituen bere eleberrietan.

## Lanak
### Eleberriak

* The Hustler, Harper & Row, 1959
* The Man Who Fell to Earth, Gold Medal Books, 1963.
* Mockingbird, 1980.
* The Steps of the Sun, 1983.
* The Queen's Gambit, 1983.
* The Color of Money, 1984.

### Ipuinak
#### Bildumak

* Far from Home, Doubleday, 1981

#### Ipuinen zerrenda

* "The Best in the Country", Esquire, 1954ko azaroa.
* "The Big Hustle", Collier's, 1955eko abuztuaren 5a.
* "Misleading Lady", The American Magazine, 1955eko urria.
* "Mother of the Artist", Everywoman's, 1955.
* "The Man from Chicago", Bluebook, 1956ko urtarrila.
* "The Stubbornest Man", Saturday Evening Post, 1957ko urtarrilaren 19a.
* "The Hustler", (jatorrizko izenburua: "The Actors") Playboy
* "Operation Gold Brick" (jatorrizko izenburua: "The Goldbrick"), If, 1957ko ekaina.
* "The Ifth of Oofth", Galaxy, 1957ko apirila
* "The Big Bounce", Galaxy, 1958ko otsaila.
* "Sucker's Game", Redbook, 1958ko abuztua.
* "First Love", Redbook, 1958ko abuztua.
* "Far From Home", The Magazine of Fantasy & Science Fiction, 1958ko abendua.
* "Alien Love" (jatorrizko izenburua: "The Man from Budapest") Cosmopolitan, 1959ko urtarrila.
* "A Short Ride in the Dark", Toronto Star Weekly Magazine, 1959ko apirilaren 4.
* "Gentle Is the Gunman" Saturday Evening Post, 1960ko abuztuaren 13a.
* "The Other End of the Line", The Magazine of Fantasy & Science Fiction, 1961eko azaroa.
* "The Machine That Hustled Pool", Nugget, 1961eko otsaila.
* "The Scholar's Disciple", College English, 1969ko urria.
* "The King Is Dead", Playboy, 1973ko iraila.
* "Rent Control", Omni, 1979ko urria.
* "The Apotheosis of Myra", Playboy, 1980ko uztaila.
* "Echo" The Magazine of Fantasy & Science Fiction, 1980ko urria.
* "Out of Luck", Omni, 1980ko azaroa.
* "Sitting in Limbo", Far from Home, 1981.
* "Daddy", Far from Home, 1981.
* "A Visit from Mother", Far from Home, 1981.

## Erreferentziak

* ↑ The Big Bounce by Walter S. Tevis www.gutenberg.org, sartze-data: 2021-1-25
* ↑ The Big Bounce by Walter S. Tevis (archived copy) galaxymagazine-1958-02, sartze-data: 2021-1-25

## Kanpo estekak

* Datuak: Q740928
# Skerešovo

Skerešovo Eslovakiako udalerri bat da, Revúcako barrutian kokatuta. 12,91 km²ko azalera du eta 228 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1243. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1043154
* Multimedia: Skerešovo / Q1043154
# Dopamina (sendagaia)

    Artikulu hau sendagaiari buruzkoa da; neurotransmisorea gaitzat duena beste hau da: «Dopamina»
    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Dopamina konposatu organiko aromatikoa da C$_8$H$_{11}$NO$_2$ formula duena. Dopamina bi hidroxilo taldez eta etilamina batez ordezkatutako eraztun bentzenikoa da. Solidoa da. Uretan eta metanoletan disolbagarria da, baina disolbaezina kloroformotan, dietil eterretan eta petrolio-eterretan. Narritagarria da.
Dopamina bere ezaugarriak medio botika gisa odol-presio oso baxuak, bradikardia eta bihotz-biriketako geldialdia tratatzeko usatzen da. Espainian eta Frantzian generiko moduan merkaturatzen da. Injekzioz hartzen da.
Munduko Osasun Erakundearen ezinbesteko sendagaien zerrendan dago.
Albo-ondorioen artean bihotz-taupada irregularrak, bularreko mina, botagura, buruko mina eta antsietatea aipa daitezke.
Giza fisiologian dopaminak neurotrasmisore eta hormona gisa lan egiten du.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Dopamine» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
* 1 2 «★ Dopamina 🥇» www.vademecum.es (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
* ↑ (Ingelesez) Organization, World Health. (2019). World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019. (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
* Datuak: Q28163580
# Magister militum

Magister milituma (soldaduen agintaria esan nahi duen hitz latindarra), Erromatar Inperioaren azken zatian erabili zen maila militar gorenaren izena izan zen. Konstantino I.aren agintalditik aurrera erabili zen.
Banakako titulu gisa, Kanpo mariskal, Shogun edo Generalisimo baten baliokidea zen. Orokorrean, armadarekiko erabateko boterea zuen eta erromatar enperadorearen itzalpean botere gisa lan egiten zuten pertsonaiek izan zuten maila hau: Estilikon edo Rizimero adibidez. Maila administratibo-militar altu bat ere izan zen, erromatar inperioa prefekturatan banatu zenean, pretoriaren prefektuaren azpitik bakarrik zegoena.

## Magistri militum-en zerrenda

* Flavius Bauto
* 352-355 Claudius Silvanus
* 389-394 Arbogasto
* 394-408 Flavio Estilikon
* 410-421 Konstantzio III.a
* 433-454 Flavio Aezio
* 455 Avito
* 455-472 Rizimero
* 472-473 Gondebalo
* 475-476 Flavio Orestes

## Lurraldeka
### Galia

* 425-433 Flavio Aezio
* 450-464 Egidio

### Iliria

* 457?-468 Marcellinus
* 468-474 Julio Nepote
* 530-536 Mundus

### Bizantziar Inperioa

* 460-471 Flavius Ardabur Aspar
* 483-488 Flavio Teodoriko
* 503-505 Aerobindus Dagalaiphus Aerobindus

### Trazia

* 468-474 Armatus

## Kanpo estekak

De re militari
* Datuak: Q209122
# Juan de Zavala y de la Puenteren lehen gobernua

Juan de Zavala y de la Puentek 1874ko otsailaren 26an hartu zuen Espainiako Ministroen Kontseiluko presidentziaritza, ezegonkortasun politiko handiko garai batean. Bere gobernuaren ezaugarri nagusia Espainiako Lehen Errepublikaren krisiaren erdian ordena eta egonkortasuna mantentzen saiatzea izan zen.
Bere agintaldi laburrean, Zavalak Francisco Serranok oinordetutako kabinetea mantendu zuen 1874ko maiatzera arte, erradikalak eta errepublikanoak gobernutik irtetea ekarri zuen krisia gertatu zen arte. Aldi hori gune konstituzional-unionistaren sendotzeak markatu zuen, kohesio eta egonkortasun politiko handiagoa bilatuz.

## Kabinetea

Ministroen Kontseilua, 1874ko otsailaren 26a – maiatzaren 13a :
| Funtzioa | Izena eta abizenak | Denbora |
| Ministroen Kontseiluko presidentea | Juan de Zavala y de la Puente | 1874ko otsailaren 26a – maiatzaren 13a |
| Gerra ministroa | Juan de Zavala y de la Puente | 1874ko otsailaren 26a – maiatzaren 13a |
| Agintaritza ministroa | Práxedes Mateo Sagasta | 1874ko otsailaren 26a – maiatzaren 13a |
| Estatu ministroa | Augusto Ulloa | 1874ko otsailaren 26a – maiatzaren 13a |
| Itsas Armada ministroa | Juan Bautista Topete y Carballo | 1874ko otsailaren 26a – maiatzaren 13a |
| Itsasoz haraindiko ministroa | Antonio Romero Ortiz | 1874ko otsailaren 26a – maiatzaren 13a |
| Ogasun ministroa | José Echegaray | 1874ko otsailaren 26a – maiatzaren 13a |
| Grazia eta Justizia ministroa | Cristino Martos | 1874ko otsailaren 26a – maiatzaren 13a |
| Sustapen ministroa | Tomás María Mosquera | 1874ko otsailaren 26a – maiatzaren 13a |
# Aizkorriko galtzada

Aizkorriko galtzada Aizkorriko mendilerroa zeharkatzen duen galtzada bat da. Gipuzkoako Zegama eta Arabako Araia herriak lotzen zituen. Lizarrateko tunelaren ondoan, Araiarantz doan zatitxoa da hobekien gorde dena. Gipuzkoako Foru Aldundia galtzada berriz oneratzeko lanak egiten ari da. Oraingoz, aurkitutako galtzada aztarnarik zaharrenak Erdi Arokoak dira, baina maiz proposatu da erromatar garaikoa ere izatea.

## Historia

Aranzadi Zientzia Elkartearen ikerketen arabera, Aizkorriko galtzadak zuen toki estrategikoena babesteko, Lizarrateko tunelean, gaztelua eraiki zuten XII. mendearen inguruan. 300 bat lagunentzako tokia zuen. Gazteluarekin batera, han herrixka bat zegoen, tunelaren alde bietan: zalditegiak, ostatua, hilerria, biltegia, baseliza, ur andela eta abar.
Izan ere, Gaztelak Araba eta Gipuzkoa bereganatu zituenean (1200. urtea) hartu zuen Aizkorriko galtzadak inoizko indarrik handiena. Nafarroa saihestu nahi bazen, ez zegoen beste biderik Gaztelaren eta Frantziaren artean. XVI. mendearen amaiera arte, garrantzi handiko errege galtzada izan zen. Komunikabide hura kontrolatu eta defendatzeko sortu zen gaztelua eta haren inguruko multzo osoa. Aldi hartan, Lizarrateko pasabidea ez zen, ez, samurra, iritsi zaizkigun lekukotasunek diotenez: lapurrak, aldapa gogorrak, urtearen egun gehientsuenetan elurra, ostatu garestia... Hala ere, XVIII. menderaino, Gasteiz eta Donostia arteko igarobide nagusia izaten jarraitu zuen. Mende hartan, aldapei, elurrari eta arriskuei ihesi, Arlabango bidea ireki zuten. Lizarratekoa bigarren mailako bidetzat geratu zen. Pasabide nagusi izan zen bitartean, bidesaria kobratzen zen tunela zeharkatzeagatik; bidesaria ordaindu nahi ez edo ezin zuenak, mendian goragoxeago igotzen den beste bide zailago bat erabili behar zuen. Gipuzkoako aldetik begiratuta tunelaren eskuinaldera dauden bi mailak, harkaitzean landuak, beste igarobide horren arrastoak dira, usadioak dioenez.

## Erreferentziak

* 1 2 3 GipuzkoaKultura: Garai bateko Lizarrate, bideoa, YouTube webgunean argitaratua.
* ↑ Pantxike Agirre: «Garai berria galtzada zaharrarentzat», Berria, 2009-10-03.
* ↑ Felix Ibargutxi: «San Adrián revela sus secretos», Diario Vasco, 2009-06-23.

## Ikus, gainera

* Lizarrate

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253000
* Multimedia: Ancient Roman road of Lizarrate / Q12253000
# Práxedes Mateo Sagastaren lehen gobernua

Práxedes Mateo Sagastaren gobernua 1871ko abendutik 1872ko otsailera arte laburra baina esanguratsua izan zen. Garai horretan, Sagasta Ministroen Kontseiluko presidente izan zen Amadeo I.aren erregealdian. Bere gobernuak erronka askori egin behar izan zien aurre, ezegonkortasun politikoa eta Alderdi Progresistaren barruko zatiketak barne. Oztopo horiek gorabehera, Sagastak nolabaiteko egonkortasuna mantentzea eta bere ideal liberalak sustatzea lortu zuen. Hala ere, bere agintaldia 1872ko maiatzean amaitu zen, Francisco Serranok ordezkatu zuenean.

## Kabinetea

Ministroen Kontseilua, 1871eko abenduaren 21a – 1872ko otsailaren 20a :
| Funtzioa | Izena eta abizenak | Denbora |
| Ministroen Kontseiluko presidentea | Práxedes Mateo Sagasta | 1871eko abenduaren 21a – 1872ko otsailaren 20a |
| Estatu ministroa | Práxedes Mateo Sagasta | 1871eko abenduaren 21a – 1872ko otsailaren 20a |
| Agintaritza ministroa | Práxedes Mateo Sagasta | 1871eko abenduaren 21a – 1872ko otsailaren 20a |
| Gerra ministroa | Eugenio Gaminde | 1871eko abenduaren 21a – 1872ko otsailaren 20a |
| Itsas Armada ministroa | José Malcampo y Monge | 1871eko abenduaren 21a – 1872ko otsailaren 20a |
| Itsasoz haraindiko ministroa | Juan Bautista Topete | 1871eko abenduaren 21a – 1872ko otsailaren 20a |
| Ogasun ministroa | Santiago de Angulo | 1871eko abenduaren 21a – 1872ko otsailaren 20a |
| Sustapen ministroa | Alejandro Groizard | 1871eko abenduaren 21a – 1872ko otsailaren 20a |
| Grazia eta Justizia ministroa | Eduardo Alonso Colmenares | 1871eko abenduaren 21a – 1872ko otsailaren 20a |
# Primeran

Primeran euskarazko ikus-entzunezkoetan oinarritutako plataforma digitala da. EiTBk jarri zuen martxan 2023ko irailaren 15ean.
Euskara eta euskal edukiak zabaltzeko helburuarekin jaio zen. Plataformaren aplikazioa deskargatu daiteke telebista konektatu zein gehienetan zein telefono adimentsuetan.
Plataforma doakoa da, baina erregistratzea eskatzen du edukiak ikusi ahal izateko.

## Katalogoa

2023ko irailean martxan jarri zenean plataformak 3.000 atal edo film baino gehiago eskaintzen zituen. Horietako gehienak euskaraz ikusgai. Katalogoa mundu osoan erabili daiteke. Besteak beste, Euskal Herriko filmak, nazioarteko telesailak, askotariko dokumentalak, sukaldaritzarekin lotutako lanak, musika eta haurrentzako edukiak eskaintzen ditu zerbitzuak.

## Produkzio propioak
### Telesailak

* Itxaso (2023)
* Itsatsita (2023)
* Itsatsita berriz (2024)

### Saioak

* Euskal sukaldaritzaren ezinbestekoak (2024)
* Dastattoo (2024)
* Fiteran (2024)
* Argizaiola (2025-gaur egun)

### Dokumentalak

* Iribar atezaina (2023)
* Krimenak. Gure kronika beltza (2024)
* Piztien artean (2024)
* Surfing 360 (2024)
* Bulego. Japan Tour (2024)
* Izaro. Limoiari eztia (2024)
* Ellas primero. Pioneras de la gastronomia vasca (2024)
* Lainoa Oiz gainean (2025) (Oizeko hegazkin istripuaren 50. urteurrena)

### Elkarrizketa saioak

* Iban & Maite Beauty (2024)
* Intimitatean (2024)
* Ardi beltzak (2024-gaur egun)
* Zurrunbiloa (2025-gaur egun)

### Umorezko saioak

* Altxa komedia (2024)

### Kontzertuak

* Izaro Gabonetan (2024)
* BT. Berriro elkarrekin (2025) (Betizu Taldearen 25. urteurreneko kontzertua)
* Zetak. Mitoaroa (2025)

## Erreferentziak

* ↑ Urkizu, Urtzi. (2023-09-15). «Martxan da Primeran plataforma» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-09-15).
* ↑ Urkizu, Urtzi. (2023-09-14). «Primeran plataforma bihar jarriko dute martxan» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-09-14).
* ↑ Erredakzioa. (2023-09-13). «Primeran plataforma, irailaren 15etik aurrera denon eskura» Zinea (Noiz kontsultatua: 2023-09-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) Euskadi, elDiario es. (2023-09-13). «'Primeran', el Netflix en euskera de EiTB, se estrena el 15 de septiembre» elDiario.es (Noiz kontsultatua: 2023-09-14).

## Ikus, gainera

* Eskatu ahalako bideo
* Netflix

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q122538096
# Práxedes Mateo Sagastaren bigarren gobernua

Práxedes Mateo Sagastaren bigarren gobernua, 1872ko otsailetik maiatzera bitartean, Espainiako Seiurteko Demokratikoaren zati izan zen. Garai horretan, Sagasta hainbat aldiz izan zen gobernuko presidente. 1872an bere gobernua ezegonkortasun politikoagatik eta ohiko gobernu krisiengatik ezaugarritu zen.
1872ko otsailean, Sagastak behin-behineko gobernu bat eratu zuen Amadeo I.aren erregealdian. Hala ere, gobernu honek bizitza laburra izan zuen eta garaiko tentsio politiko eta sozialetan murgildu zen. Espainiako egoera politikoa oso zaila zen, eta hainbat alderdi politikoren arteko gatazka ugari zeuden, karlistak eta errepublikanoak barne.

## Kabinetea

Ministroen Kontseilua, 1872ko otsailaren 20a – maiatzaren 26a :
| Funtzioa | Izena eta abizenak | Denbora |
| Ministroen Kontseiluko presidentea | Práxedes Mateo Sagasta | 1872ko otsailaren 20a – maiatzaren 26a |
| Estatu ministroa | Práxedes Mateo Sagasta | 1872ko otsailaren 20a – maiatzaren 26a |
| Agintaritza ministroa | Práxedes Mateo Sagasta | 1872ko otsailaren 20a – maiatzaren 26a |
| Itsas Armada ministroa | José Malcampo y Monge | 1872ko otsailaren 20a – maiatzaren 26a |
| Itsasoz haraindiko ministroa | Cristóbal Martín de Herrera | 1872ko otsailaren 20a – maiatzaren 26a |
| Ogasun ministroa | Juan Francisco Camacho | 1872ko otsailaren 20a – maiatzaren 26a |
| Sustapen ministroa | Alejandro Groizard | 1872ko otsailaren 20a – maiatzaren 26a |
| Grazia eta Justizia ministroa | Eduardo Alonso Colmenares | 1872ko otsailaren 20a – maiatzaren 26a |
| Gerra ministroa | Antonio del Rey y Caballero | 1872ko otsailaren 20a – apirilaren 8a |
| Gerra ministroa | Juan de Zavala y de la Puente | 1872ko apirilaren 8a – maiatzaren 26a |
# Esklabotza Antzinako Grezian

Esklabotza ohiko usadioa zen Antzinako Grezian, garaiko beste gizarteetan bezala. Esklaboak garaiko ekonomia eta gizarte garapenerako ezinbesteko elementuak izan ziren. Horregatik, Antzinako Greziaren historian zehar mantendu ziren. Greziar gehienentzat errealitate naturala ezezik, beharrezko zen ere eta, ondorioz, ez zuten zalantzan jarri.

## Iritziak

Antzinako Greziako idazle batzuek (Aristoteles esaterako) esklabotza gauza natural eta beharrezko bezala ikusen zuten. Bestalde, paradigma hau elkarrizketa Sokratikoetan dudan jarri zen eta Estoikoek esklabotzaren aurkako lehen gaitsezte dokumentuak sortu zituzten. Gai honi buruz daukagun informazio gehiena Atenas hirian gertatzen zena da. Gainera zatika agertzen zaigu, eta beraz, zaila da ideia garbiak eta orokorrak ateratzea. Hortaz, gaur egun, irekia dago esklaboek klase sozial bat osatzen zuten galdera.

## Terminologia

Antzinako greziera esklaboa izendatzeko hitz asko zituen; asko ondo argitzeko beharrezko testuinguruan kokatu behar dira, dena dela. Homeroren grezieraz esklabuari δμώς/dmôs. esaten zitzaion. Garai klasikoan, aldiz, ἀνδράποδον/andrápodon esaten zitzaion ("gizakiaren oinak dituena", literalki itzulita); hitz hori Homerok gudan harrapatutako soldaduekin erabili zuen eta testuinguru militar batean harrapakin baten barruan zegoen pertsona zen, beraz, ondasun bat. Gizon librearen parean (ἐλεύθερος/eleútheros), bestetik, δοῦλος/doûlos zegoen; δουλεῖα/douleia hitzak esklaboaren mendekotasuna jabearekiko adierazten du eta, baita ere, haurrena aitarekiko edo herritarrena magistratuekiko.
Azkenik, οἰκέτης/oikétês hitza dugu, literalki "etxean bizi dena", morroiekin erabilita.

## Esklabotzaren agerpena

Micenas-eko sozietatean esklaboak zeudela argi dago. Ematen zieten izena Doeroi da. Pilos-eko tabliletan 140 Doeoi agertzen dira. Badirudi 2 ataletan sailkatzen zituztela. doeroi sinpleak eta teojo doeroi (jainkoaren esklabuak). Azken hauek, beren izenez eta jaio ziren lekuaz ezagutzen ziren eta gizon libreak bezalako estartus juridikoa zeukaten. Askotan esklaboen eta pertsona libreen arteko eskontzak agertzen dira testuetan. Esklabo batzuek lurren jabe ere baziren.
Homero-ren garaian, doero izan beharrean demos izena hartu zuten. Iliadan eta Odisean, esklabuak emakumeak ziren.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Roberts, J.M.. (1976). The New Penguin History of the World. The Penguin Group, 176–177, 223 or..
* ↑ Chantraine, s.v. δμώς.
* ↑ Chantraine, P.: Dictionnaire étymologique de la langue grecque. Paris: Klincksieck, 1999 (edizio berria). ISBN 2-252-03277-4

## Ikus, gainera

* Ilota
* Esklabotza

## Kanpo loturak

* Esklabotzaren inguruko definizioak Harluxet Entziklopedian.
* (Frantsesez): GIREA (Groupe International de Recherche sur l’Esclavage dans l'Antiquité) taldearen aurkezpena.
* (Ingelesez): Esklabotza antzinako historian.
* Datuak: Q1289503
* Multimedia: Slavery in ancient Greece / Q1289503
# Sokotoko Kalifa-herria

Sokotoko Kalifa-herria edo Fulani Inperioa Nigerian kokatutako elkarte espiritual islamiko bat da, eta Sa'adu Abubakar, Sokotoko sultana, buru duena. Fulani Jihadaren garaian Usman dan Fodiok sortu zuen 1809an, Europar konkista eta ondorengo kolonizazioaren aurretik Saharaz hegoaldeko Afrikako inperio indartsuenetako bat izan zen. Kalifa-herria garai kolonialean mantendu zen eta, geroago ere, botere murriztua zuen arren.

## Testuingurua

Fulani tradizionalki herri nomada da, ganadua, ahuntzak eta ardiak larreratzen dituena, Mendebaldeko Afrikako hiri eta herri desberdinetako larreak populatzen dituena. Inguruko merkataritzaren hazkundeagatik, Fulaniren kopuru handia herrietan kokatu zen, gutxiengo bereizgarria eratuz.
Fulani gehienak islamera bihurtu ziren Fulani komunitateak bizi ziren estatu gehienen gobernanteak bihurtzen ziren aldi berean. Estatu horietako buruzagien Islama nahiko hauskorra zen, ordea, eta animismo nazionalista lasterka berreskuratu zuten mehatxupean sentitu zirenean. XVII. eta XVIII. Mendeen artean, Fulaniek matxinada ezberdinak hasi zituen zapaltzen zituzten agintarien aurka. Sahel mendebaldeko zenbait emirerri txiki, eta normalean bizitza laburreko, ezarri zituzten.
Eskualdeko estatu indartsuenak Hausa etniako hiri estatuak ziren. Horiek Fulani populazio garrantzitsuak izan zituzten, orokorrean bigarren mailako hiritartzat hartuak izan zirenak. Mendeak aurrera egin ahala, ordea, Hausak eta Fulaniak erabat integratzen hasi ziren. Hausa estatu marjinalenetariko bat Gobir zen. Hausa lurreko periferiaren eta pobreen artean, Songhai Inperioaren oinordeko batek gobernatu zuen. Aginte horren ezaugarria despotismoa izan zen, bai Fulani bai Hausa nekazariengana.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q600524
* Multimedia: Sokoto Caliphate / Q600524
# Biafrako golkoa

Biafrako golkoa (ingelesez: Bight of Bonny edo Bight of Biafra; frantsesez: Golfe du Biafra) mendebaldeko Afrikako senadi zabala da, Gineako golkoaren ekialdean dagoena. Iparraldeko muga Nigerko delta eta hegoaldekoa Lopez lurmuturra ditu.
Bere ertzetan Nigeria (ekialdeko kostaldea), Kamerun, Ekuatore Ginea (Bioko eta Río Muni) eta Gabon (iparraldeko kostaldea) daude. XVI. eta XIX. mendeen artean, afrikar esklaboen merkatalgune nagusia izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Encyclopædia Britannica. (2013). Benin, Bight of.. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q999031
* Multimedia: Bight of Biafra / Q999031