# Marokoko hedabideak

Marokoko hedabideek egunkariak, irratia, telebista eta Internet barne hartzen dituzte.
Marokon sortu zen lehen egunkaria El Eco de Tetuán gaztelaniazkoa izan zen, 1860an. Argitalpen horiek, oro har, ez ziren eskuragarri egon Marokoko hirietan 1908. urtera arte. "Al Magreb" herrialdeko lehen egunkari arabiarra izan zen eta 1886an ezarri zen.
Marokoko gobernua funtsezko hedabide askoren jabea da, besteak beste, Marokoko hainbat irrati eta telebista kate garrantzitsurena, eta Marokoko prentsa agentziarena, Maghreb Arabe Press. Marokoarrek, gutxi gorabehera, 2.000 argitalpen nazional eta atzerritar dituzte eskura. Gaur egun, egunkari eta astekari nagusietako asko beren webguneetan sar daitezke. Marokok 27 AM irrati, 25 FM irrati, 6 uhin laburreko irrati eta 11 telebista kate ditu, SNRT publikoaren kanalak barne, 2M telebista mistoa (erdi publiko-erdi pribatua), 1989an Marokoko lehen lurreko kanal pribatu gisa hasi zena. Geroago, jabetza mistoko kanal bihurtu zen, bere kapitalaren %70 gobernuak erosi baitzuen. eta jabetza pribatuko Medi 1 TV.

## Historia
### Historia goiztiarra

Marokon agertu zen lehen egunkaria "Maghreb Al Aksa" izeneko astekari ingelesa izan zen, 1877an. Argitalpen horiek, oro har, ez ziren eskuragarri egon Marokoko hirietan 1908. urtera arte. Aurretik egunkari bat zegoen: "El Eco de Tetuán 1860" gaztelaniaz. Pedro Antonio de Alarcón espainiar idazle eta kazetariak sortu zuen.
1883an, Abraham Lévy-Cohen Tangerreko juduak Le Réveil du Maroc ezarri zuen, Marokoko juduen artean frantses hizkuntza, kultura eta ideia politikoak zabaltzeko egunkari frankofonoa.
1906an Sheikh Muhammad Bin Abdul-Kabir Al-Kattani arabieraz idatzitako behe-mailako egunkari bat argitaratzen hasi zen, Al-Taʿun (الدوان), "izurria" esan nahi duena. Egunkari hori erabili zuen Marokoko politikan, ekonomian eta gizartean Mendebaldearen eragina handitzearen aurka hitz egiteko –nabarmenki egunkaria izendatu zen "izurria"–.
1920tik aurrera Frantziako protektoratuaren pean, "L’Echo du Maroc" eta "la Vigie Marocaine" titulu frantsesak agertzen hasi ziren. Ondoren, "Mas" izeneko prentsa-talde bat sortu zen, "Farmhouse" eta "Le petit marocain" eta "L'Écho du Maroc" egunkariak argitaratzen zituena, nahiz eta hedabide horiek atzerritarrei arreta ematen jarraitu zuten nagusiki.
Berrikiago, Mohamed Al Ouazzani nazionalista marokoarrak hedabide propioak argitaratzen hasi ziren. 1933an "L'action du peuple" sortu zuen, frantsesezko astekaria. Geroago, Abdekhalek Torresek eta Mohamed Bennounak bi argitalpen egin zituzten arabieraz Tetuanen "Al Salam" eta "Al Hayat" hurrenez hurren. Horiek plataforma bat eman zieten abertzaleei Frantziarekiko zein Espainiarekiko independentziari buruzko aldarrikapenak aurrera ateratzeko. Marokon argitaratutako atzerriko gero eta prentsa gehiago agertu zen. Marokok 1958ko azaroaren 15ean eman zuen prentsa kodea.

### Gaur

Marokoko gobernua funtsezko hedabide askoren jabea da, besteak beste, Marokoko irrati eta telebistena. Marokoarrek, gutxi gorabehera, 2.000 argitalpen nazional eta atzerritar dituzte eskura. Marokoko prentsa agentzia, Magreb Arab Press, eta arabierazko egunkari bat, Al-Anbaa, gobernuaren organo ofizialak dira. Assahra Al Maghrebia egunkari arabiarra eta Le Matin egunkari frantsesa dira gobernuaren organo ofizialak.

#### Esparru ekonomikoa

Iraganean, Marokoko egunkari gehienek ez zituzten benetako merkataritza-negozioak edo irabazi-asmoa zuten korporazioak ordezkatzen, funtsean alderdi politikoen idatzizko komunikabide publikoa baitziren. Horrenbestez, interes politikoen jabetzakoak ziren, eta gobernuaren ekarpenen eta diru-laguntzen bidez bizirauten zuten. Azken 10 urteetan, kapital berriak sartu dira, eta, ondorioz, egunkariak eta aldizkako argitalpenak sortu dira, komertzialki errentagarriak izan nahi dutenak. Argitalpen berriek gobernuaren aurrekontu-zuzkiduren mendekotasun handia dute oraindik ere, eta mendekotasun hori alderantziz proportzionala da kazetarien belaunaldi gazteenaren autonomia profesionalarekiko.

#### Albisteen euskarri elektronikoak

Interneten garapenak dimentsio berri bat ekarri dio Marokoko albistegiei: eguneroko eta astekari nagusietako asko beren webguneetan eskura daitezke orain. Argitalpen berriak, hala nola "Marruecos Newsline" (www.morocconewsline.com, ingelesezko online egunkaria, bat datoz herrialdeak ingeles hiztunak diren turistak eta inbertitzaileak erakartzeko egiten duen ahaleginarekin. 2007an, jatorrizko herrialde guztietatik iritsitako turistek gora egin zuten. Gorakadarik nabarmenena Erresuma Batutik etorri zen, izan ere, 344.000 bisitarik 2005eko kopuruetatik %41eko igoera suposatu zuten.

## Prentsa askatasuna

Oposizioko egunkariek tradizionalki mugetatik kanpo kontsideratu izan diren gai sozial eta politikoak aztertzeari ekin diote, nahiz eta kazetariek autozentsura praktikatzen jarraitzen duten. Komunikabideek zuhurtzia handiz jokatzen jarraitzen dute gobernuaren ustelkeriaz, giza eskubideez eta Marokok Mendebaldeko Sahararekiko duen politikaz hitz egitean. Radio Méditerranée Internationale (Medi-1) frantziar-marokoar esatari bateratuak ere autozentsura praktikatzen du.
2006ko abenduaren 20an, Driss Jettou Marokoko lehen ministroak Nichane astekari arabofonoa debekatu zuen. Ekintza hori errepresalia gisa hartu zen, erlijioarekin lotutako "txantxa probokatzaileak" argitaratzeagatik. Webgunea ere itxi egin dute.
Marokoko prentsa askatasunaren egoerari buruzko 2009ko ebaluazio batean, Mugarik Gabeko Kazetariak erakundeak Mohammed VI.a erregearen erregealdiaren hasieran izandako benetako aurrerapenen ondoren gorabeherak eta tentsioak izan zirela, bereziki 2002tik aurrera.
Badirudi hedabide inprimatuek dutela argitaratze-bide gehien, nahiz eta biztanleen %1ek bakarrik erosten dituen egunkariak eta aldizkariak, eta Tel Quel eta Le Journal Hebdomadaire bezalako egunkari gutxi batzuk baino ez dira independenteagoak.
Egunkarien eta astekarien kopurua izugarri hazi da 1999tik eta hainbat irrati eta telebista berriri lizentziak eman zitzaizkien 2006ko maiatzean irrati-difusioaren estatu-kontrola lasaitzen hasi zenean, marokoarrei sektore horretan nolabaiteko aniztasuna eskainiz lehen aldiz. Irratigintzarako Goi Kontseiluaren (CSCA) inpartzialtasuna gorabehera, dezepzio orokorra izan zen aurtengo otsailean bigarren olatu batean telebista berri bakar batek ere eta lau irrati berrik bakarrik (izan eskualdekoak, izan espezialistak) ez zutelako lizentziarik lortu. 23 eskatzaile izan dira.
Gaur egun Marokok kritika mediatiko gehiago eta askatasun editorial gehiago onartzen baditu ere, hedabideek oraindik oztopoak dituzte, hala nola lege arkaikoekin eta erreakzio arbitrarioekin. Poliziek sarritan erasotzen diete kazetariei eta argazkilariei, eta haien ekipoak konfiskatzen dituzte. 2009ko otsailaren 10ean, hogei polizia arabieraz idazten zuen Al Ayam astekaria indarrez sartu ziren, argitaratzeko baimena eskatu zuen errege-familiako kide baten argazkia zela eta.
Marokoko prentsa kodearen arabera espetxeratu ditzakete oraindik kazetariak. 1999. urteaz geroztik, guztira ia 25 urteko kartzela zigorra ezarri diete kazetariei. Komunikabideak haserretu egin ziren kodearen azken berrikuspenarekin, 2002ko maiatzean, espetxe-zigorren aukera mantendu zelako gehienezko baldintzak nabarmen jaitsita ere (adibidez, 20 urtetik bost urtera erregearen ohorearen aurkako erasoengatik). Artikulurik drakoniarrenak, 41.a, difamazio legearen aplikagarritasuna Islamera eta Marokoren lurralde osotasunera zabaldu zuen, auzitegiei, exekutiboaz gain, egunkariak bertan behera zigortzeko edo ixteko eskumena ematen zitzaien bitartean.

### Rankinga

43,98ko puntuazioarekin, 2019an, Marokok 135. postua lortu zuen 2019ko Mugarik Gabeko Kazetarien Mundu Mailako prentsa-askatasunaren indizean ebaluatutako 180 herrialdeetatik. Puntuazioak 6 eta 85 bitartekoak dira, eta puntuazio txikiagoak, prentsa-askatasun handiagoari dagozkionak.
    UrteaRankingaKalifikazioa 200208929.00 200313139.67 200412643.00 200511936.17 200609724.83 200710633.25 200812232.25 200912741.00 201013547.40 2011-1213863.29 201313639.04 201413639.72 201513039.19 201613142.64 201713342.42 201813543.13 201913543.98

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Country Profile: Morocco. Federal Research Division, Library of Congress May 2006.
* ↑ (Ingelesez) «Newspaper raided, editors harassed for wanting to write about king's mother | RSF» rsf.org 2009-02-13.
* ↑ «2019 World Press Freedom Index» Reporters Without Borders.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Marokoar News outlet
* Berri Marokoarren Atari Amerikarra ingelesez
* Mugarik gabeko kazetariak
* Maroko eta World News ataria ingelesez
* Datuak: Q3332538
* Multimedia: Media of Morocco / Q3332538