OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Arana (argipena)

Arana hitzak hainbat adiera ditu:
* toponimo moduan,
** Arana, Alkizako (Gipuzkoa) auzoa.
** Arana, Arrankudiagako (Bizkaia) auzoa.
** Arana, Bermeoko (Bizkaia) auzoa.
** Arana, Gasteizko auzoa.
** Arana, Gernikako (Bizkaia) auzoa.
** Arana, Trebiñuko herria.
* pertsonaia zenbaiten abizen moduan,
** Aitor Arana, idazlea, hizkuntzalaria, itzultzailea eta esperantista.
** Álvaro Arana, kirolaria.
** Anuntxi Arana, antropologoa eta idazlea.
** Bittor Arana, etakidea.
** Eukene Arana, politikaria.
** Itsaso Arana, aktorea.
** Itziar Arana Iraola, irakasle eta politikaria.
** Javier Arana, kirolaria.
** Jesús Arana, kirolaria.
** Jose Arana, hainbat pertsonaien izena.
** Jose Antonio Arana, idazlea eta musikologoa.
** Jose Inazio Arana, idazlea.
** Juan Arana, hainbat pertsonaiaren izena.
** Luis Arana, hainbat politikarien izena.
** Mikel Arana, politikaria.
** Paulina Arana, idazlea.
** Sabin Arana, Euzko Alderdi Jeltzalea eta ikurrinaren sortzailea.
** Santiago Arana, politikaria.
** Txe Arana, aktorea eta telebista aurkezlea.
** Txomin Arana, motoziklista profesionala.
** Vicente Arana, idazlea.
* Arana jauregia, eraikin batzuen izena.

## Ikus, gainera

* Aran
* Haran
* Harana
# Errenteria (Gernika)

    Artikulu hau Gernikako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Errenteria (argipena)».
Errenteria Gernika-Lumoko auzoa da.

## Demografia

* Errenteriako biztanleria
# Errenteria (argipena)

Errenteria izenak hainbat adiera du:
Aurreko terminoari lotuta daude zenbait toponimo Euskal Herrian:
* Errenteria, Gipuzkoako hiria.
* Errenteria, Gernika-Lumoko auzunea.
* Errenteria, Ondarroako auzunea.
# Zallo

Zallo Gernika-Lumoko auzoa da.

## Demografia

* Zalloko biztanleria
# Itsas zabal

Itsas zabala itsasertzetik gertu ez dagoen eta itsasertzaren eragina nabari ez den itsas hedadura da. Ekosistema gisa, itsasertzeko ekosistemetatik (estuarioa, padura, arrezifea) bereizia da.
Zuzenbide arloan, nazioarteko urak dira, hau da, estatuen ekonomia-eremu esklusibotik at daudenak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Ingurumen hiztegi entziklopedikoa] [2009]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25855
# Potok (Rimavská Sobotako barrutia)

Potok Eslovakiako udalerri bat da, Rimavská Sobotako barrutian kokatuta. 8,91 km²ko azalera du eta 27 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1323. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q907274
* Multimedia: Potok, Rimavská Sobota District / Q907274
# Zona pelagiko

Eremu pelagikoa itsasoaren partea da, itsas hondo eta kostaldea izan ezik itsasoaren gainerako eremua hartzen duena. Lurraren azaleraren bi heren hartzen ditu. Pelagiko adjektiboa antzinako grezierazko πέλαγος (pélagos, «itsas zabal») hitzetik dator. Eremu pelagikoa 4.000 m inguru sakon da batez beste, eta hiru partetan bereizita dago:
* gainekoa edo epipelagikoa, 150 m-ko sakonerara bitartekoa;
* erdikoa edo mesopelagikoa, 150 m ingurutik 350 m ingurura bitartekoa; eta
* hondokoa edo batipelagikoa, 350 m-tik beherakoa.
Eremu pelagikoak guztira, 1.330 milioi km$^3$ ditu, bataz beste 3.68 km (2.29 mi) eta gehienez 11 km (6.8 mi) sakonera izanik. Bertan bizi diren arrainek arrain pelagikoak dute izena. Bizitza pelagikoa sakonera gehitu ahala gutxitzen da eta presio, tenperatura, gazitasun, elikagai eta itsas azpiko topografiaren arabera aldatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Costello MJ, Cheung A and De Hauwere N. (2010). «Surface Area and the Seabed Area, Volume, Depth, Slope, and Topographic Variation for the World’s Seas, Oceans, and Countries» Environ. Sci. Technol. 44 (23): 8821–8828. doi:10.1021/es1012752..
* ↑ Charette MA & Smith WHF. (2010). «The volume of Earth's ocean» Oceanography 23 (2): 112–114..
* ↑ OurAmazingPlanet. Ocean's Depth and Volume Revealed. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q191468
# Sator itsu

Sator itsua (Talpa occidentalis) ugaztuna da, talpidaeen familiakoa. Iberiar Penintsulan besterik ez da bizi, tartean mendebaldeko Euskal Herrian.
Sator arrunta baino txikiagoa da. Nekazariek izurritetzat hartzen dute.

## Deskribapena

Burua+gorputza = 98-107 mm
Isatsa = 20 - 27 mm
Pisua = 40-52 gramo
Sator itsua, Italiako, Greziako eta Turkiako Talpa caeca-ren oso antzekoa den espeziea da morfologiari dagokionez, hala ere, ikertzaile batzuen arabera, maila kromosomikoan alde nabarmenak aurkezten ditu.
Animalia honek sator arrunta baino gorputz txikiagoa du eta burezurreko luzera ere laburragoa du.
Sator itsuak itxuraz sator arrunta baino laburragoa den aurpegia du; kasu batzuetan, molarren (mesostiloa) tarteko gailurren puntak bitan banatuta eduki ohi dituzte, baina ezaugarri hori laster desagertzen da hortzen higaduragatik.

## Banaketa, habitata eta egoera

Espezie honen banaketa-eremuak Iberiar penintsulako hego-mendebaldeko bi erenak, okupatzen ditu gutxi-gorabehera.
Gure azterketetan, sator txiki hori Euskal Herriko ipar-mendebaldean baino ez da kokatu. Orain arte lortutako datu guztiek adierazten dute ez dela espezie oso ugaria.

## Erreferentziak

* ↑ Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (editors). 2005. Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed).
* ↑ IUCN - Talpa occidentalis
* ↑ (Gaztelaniaz) Administracion de la Comunidad Autonoma de Euskadi. (1989). Euskal Autonomiu Elkarteko Ornodunak. Graficas Santamaria S.A., 341 or. ISBN 84-7542-639-5..
* Datuak: Q744751
* Multimedia: Talpa occidentalis / Q744751
* Espezieak: Talpa occidentalis
# Arana (Gernika)

    Artikulu hau Gernikako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Arana».
Arana Gernika-Lumo udalerriko auzo bat da, Bizkaiko ipar-erdialdean kokatua.

## Demografia

* Araneko biztanleria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q133066345
# Lumo

Lumo Bizkaiko ipar-erdialdeko elizate bat da; 1882ko urtarrilaren 8az geroztik, Gernikarekin batera Gernika-Lumoko udalerria osatzen du.
San Pedro, Arane eta Zallo auzoek osatzen dute. Lumoren izaera aldatuz joan da; baina, ekonomiaren aldetik, lumotarrak nekazariak eta abeltzainak izan dira gehienbat oraintsu arte.

## Kokapena

Lumoren gune nagusia, San Pedroko eliza, koordenatu hauetan dago: 43°18'75" N, 2°41'33" W.
Mugakide ditu iparraldean Foruko elizatea, ekialdean Ajangizko udalerria, hegoaldean Muxikako udalerria eta mendebaldean Errigoitiko elizatea.

## Historia

Lumoren lehen aipamena idatzia, Luno formarekin, Erdi Aroko latinezko testu batean agertzen da; hain zuzen ere, Donemiliaga Kukulako kartularioan (279. zenbakia, 271-272 orrialdeak, 1051-I-30):
| « | Et ego Garsia nutu Dei pontifex cum consensu clericorum meorum simili tenore donatione confirmationeque, promitto et condono praefactu Santa Marie canobio illas tertia de Udai Balzaga, et de Luno, et de gernica, et de Gorritiz en naiuso, et de Vermeio, et de Mundaka et Busturi assuso, ad intgritate confirmo donandapar eterna secula, amen. | » |

## Demografia

* Lumoko biztanleria

## Ondarea

* Lumoko dorretxea.
* XIX. mendeko iturri / aska / garbitoki multzoa.

## Jaiak

* Pedro Deuna, ekainaren 29an.
* Lorentzo Deuna edo Zallobanteak, abuztuaren 10an.

## Kanpo estekak

* ↑ «Urdaibai.org. Urdaibaiko Galtzagorriak» www.urdaibai.org (Noiz kontsultatua: 2021-05-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9025575
# Donemiliaga Kukula

Donemiliaga Kukula (gaztelaniaz eta ofizialki, San Millán de la Cogolla) Errioxako mendebaldeko udalerri bat da. 2005ean, 298 biztanle zituen.
Nahiz eta Donejakue bidean kokatua ez dagoen, erromes ugari joaten zen hara, bidearen zatitzat. 1997. urtean, UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zituen Donemiliaga Kukulako Susoko eta Yusoko monasterioak.

## Geografia

Demanda mendilerroaren magalean dago, ekialdeko isurialdean, itsas mailatik 728 metro gorago. Cárdenas ibaiaren eskuineko ertzean luzatzen da herria.

## Historia

473. eta 574. urteen artean, Done Miliaga (gaztelaniaz: San Millán) eremiten Susoko komunitatean bizi izan zen, eta hark ematen dio izena herriari.
VI. mendearen amaieran eraiki zuten San Millán de Susoko monasterioa. X. mendea arte hainbat aldaketa izan zituen. IX. mendean "Santurde" auzoa sortu zen monasterioaren inguruan. 1053an Yusoko monasterioa sortu zen, haranaren azpialdean, eta auzo berri bat eratuz joan zen, Barrionuevo izenekoa. Gaur egun herriaren gehiengoa hartzen du. Geroago sorturiko auzoak dira Prestiño (Yusoko monasterioaren iparraldean) eta Lugar del Río (ibaian gora herritik bi kilometrora).

## Donemiliagako glosak

Aipagarriak dira Donemiliagako glosak deiturikoak, X. mendean prediku-liburu baten ertzetan idatzitako glosa edo iruzkinak, alegia. Glosa hauek erromantzez idatziak ziren, baina banaka batzuk euskaraz ere bazeuden. Izan ere, garai hartan Errioxaraino ere heltzen zen euskara. Hitz solte horiek euskararen idatzizko aztarnarik zaharrenetarikoak dira.

## Ekonomia

Nekazaritzan oinarrituriko ekonomia dauka Donemiliaga Kukulak; zekaleak, patata, erremolatxa... Abeltzaintza eta basogintza ere jarduera ekonomiko garrantzitsuak dira. Monasterioen harira turismoa ere garrantzzia hartzen hasi da, ostatuak eta jatetxeak ugari baitira.

## Kultura

Ekaineko hirugarren larunbatean Santuaren leizera erromeria egiten da. 1604an hasitako ohitura da, eta haraneko emakumezkoek izan zuten gaixotasun bat kentzeko eskatu zitzaion orduan.
Irailaren 26an Millan deunaren hondarren garraioa ospatzen da, Susoko monasteriotik Yusoko monasteriora eraman izana ospatzen da.

## Ondasun nabarmenak

* San Millán de Yusoko monasterioa
* San Millán de Susoko monasterioa

## Ikus, gainera

* Donemiliagako goldea.
* Donemiliagako glosak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 149. araua: Euskal Herri inguruko exonimoak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q842220
* Multimedia: San Millán de la Cogolla / Q842220
# Scola Corsa

Scola Corsa ("Kortsikar eskola") edo Associu di prumuzione di a lingua è di a cultura corsa (Korsikar hizkuntza eta kultura sustatzeko elkartea) korsikeraz irakasten duen eskola da. Korsikan sortu zituzten mota horretako ikastetxeak.

## Historia

Lehenengo bi eskolak 2021ean ireki ziren Bastian eta Biguglian. 2022ko irailaz geroztik, lehen leku horietan kohorte berri bat eta eskola berri bat daude Sarrola-Carcopino-n.
Scola Corsa 1901eko legeko elkartea da eta murgiltze-irakaskuntzako elkarteen Eskolim sarearekin bat egiten du.
Eskola horiek laikoak eta doakoak dira: elkartera biltzeko, gurasoei bakarrik hamar euro urtean eskatzen zaie. Nahi dutenek laguntza librea eman dezakete, federazioaren funtzionamenduan laguntzeko.
Eskolak diru-laguntza instituzionalaren bidez (udalerrien edo Korsikako Kolektibitatearen laguntza), enpresen babesaren bidez, eta partikularrek emandako funts propioen bidez finantzatzen dira.

## Eleaniztasuna

Ikasleak, haurtzaindegitik hasita, korsikeraz aritzen dira eskola-bizitzako edozein unetan (ikastaroak, aisia, jolasak, kantina, haurtzaindegia, animazioak, eskola-irteerak…). Ahal den guztia egiten da haurrak noiznahi entzun edo praktikatu ahal izateko.
Hizkuntza ikasteko, baliteke astean irakastordu batzuk ez izatea aski. Murgiltze-ikuspegian, korsikera irakaskuntza gunea da, eta horrek aukera ematen dio haurrari kultura korsikarraren pluraltasuna, aberastasuna eta originaltasuna bizitzeko.
Frantsesa murgiltze-ingurunean pixkanaka eta gero eta gehiago sartuz gero, haurrak bi hizkuntzak menderatu ditzake Lehen Hezkuntzaren amaitzean. Elebiduna den haurrak beste hizkuntza batzuk ikasteko trebetasunak garatzen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Accolta» Associu di prumuzione di a lingua è di a cultura corsa (Noiz kontsultatua: 2023-05-02).

## Ikus, gainera

* Seaska (ikastolen elkartea)
* Calandreta
* Diwan
* Bressola
* Murgiltze (hizkuntzalaritza)
* Eskolim
* ABCM-Zweisprachigkeit

## Kanpo estekak

* (Korsikeraz)(Frantsesez)Scola Corsa webgunea
* Datuak: Q109708452
# Antonio Cánovas del Castilloren lehen gobernua

Antonio Canovas del Castilloren gobernuak, 1874ko abenduaren 31tik 1875eko irailaren 12ra arte, Espainiako Berrezarkuntza Borbonikoaren hasiera markatu zuen. Canovas izan zen Alfontso XII .a tronura itzultzearen egile nagusia, Lehen Errepublikari amaiera emanez. Bere agintaldian, herrialdea politikoki egonkortzen eta alderdi kontserbadore eta liberalen artean txanda baketsuen sistema bat ezartzen zentratu zen, "txanda baketsua" bezala ezagutzen dena.
Aldi horretan 1876ko Konstituzioaren idazketa ere ikusi zen, Berrezarpenaren sistema politikoa sendotu zuena eta aurreko hamarkadetan Espainiaren ezaugarri izan zen ezegonkortasun politikoari amaiera eman nahi izan ziona.

## Kabinetea

Ministroen Kontseilua, 1874ko abenduaren 31 – 1875eko irailaren 12a :
| Funtzioa | Izena eta abizenak | Denbora |
| Ministerio-Erregeordetzako presidentea | Antonio Cánovas del Castillo | 1874ko abenduaren 31 – 1875eko otsailaren 13a |
| Ministroen Kontseiluko presidentea | Antonio Cánovas del Castillo | 1875eko urtarrilaren 9a – irailaren 12a |
| Itsas Armada ministroa | Antonio Cánovas del Castillo | 1875eko otsailaren 9a – ekainaren 8a (bitarteko) |
| Itsas Armada ministroa | Santiago Durán y Lira | 1875eko ekainaren 8a –irailaren 12a |
| Itsas Armada ministroa | Mariano Roca de Togores | 1874ko abenduaren 31 – 1875eko urtarrilaren 9a |
| Estatu ministroa | Mariano Roca de Togores | 1874ko abenduaren 31 – 1875eko urtarrilaren 5a (bitarteko) |
| Estatu ministroa | Alejandro de Castro | 1874ko abenduaren 31 – 1875eko irailaren 12a |
| Agintaritza ministroa | Francisco Romero Robledo | 1874ko abenduaren 31 – 1875eko irailaren 12a |
| Itsasoz haraindiko ministroa | Francisco Romero Robledo | 1874ko abenduaren 31 – 1875eko urtarrilaren 3a (bitarteko) |
| Itsasoz haraindiko ministroa | Adelardo López de Ayala | 1874ko abenduaren 31 – 1875eko irailaren 12a |
| Gerra ministroa | Joaquin Jovellar y Soler | 1874ko abenduaren 31 – 1875eko irailaren 12a |
| Gerra ministroa | Fernando Primo de Rivera | 1874ko abenduaren 31 – 1875eko urtarrilaren 1a (bitarteko) |
| Ogasun ministroa | Pedro Salaverría y Charitu | 1874ko abenduaren 31 – 1875eko irailaren 12a |
| Grazia eta Justizia ministroa | Fernando Calderón Collantes | 1874ko abenduaren 31 – 1875eko irailaren 12a |
| Sustapen ministroa | Manuel Orovio Echagüe | 1874ko abenduaren 31 – 1875eko irailaren 12a |

## Ikus, gainera

* Erregeordetzako Kabinetea, Alfonso XII.a iritsi aurreko kabinetea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111209240
# Loughgall

Loughgall (irlanderaz Loch gCál) Ipar Irlandako udalerria da, Armagh konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 84 biztanle zituen.

## Historia

* Loughgallgo segada (1987)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12061381
* Multimedia: Loughgall / Q12061381
# Porthgwarra

Porthgwarra, kornubieraz: Porthgorwydhow, Ingalaterrako Kornualles konderriko mendebaldeko muturrean dagoen kostaldeko herri txiki bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q976958
* Multimedia: Porthgwarra / Q976958
# Udako zertzeta

Udako zertzeta (Spatula querquedula), Udako zertzeta (Anas querquedula) Anatidae familiako ahate ez-domestikoa da. Udan Europan eta mendebaldeko Asian bizi eta neguan hegoaldeko Afrikara eta Australasiara migratzen da.
37 cm inguru luze da. Uda-zertzeta arrak luma gehienak arre grisaxkak ditu, baina begietatik lepora zerrenda zuri bat du; hegoetan ere baditu hainbat luma zuri. Emea arre marroixka izaten da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Udako zertzeta» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ BirdLife Species Factsheet
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* Datuak: Q28106902
* Multimedia: Spatula querquedula / Q28106902
* Espezieak: Spatula querquedula
# Zertzeta hegalurdin

Zertzeta hegalurdina (Spatula discors), Zertzeta hegalurdina edo Zertzeta hegalurdina (Spatula discors), zertzeta hegourdin (Anas discors) Anatidae familiaren ahate ez-domestikoa da.
Ipar Amerikan jatorria duen hegazti hau neguan hegoalderantz migratzen da, batzuetan Europara ailegatuz.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Zertzeta hegalurdin» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Zertzeta hegalurdin» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Clements, James, (2007) The Clements Checklist of the Birds of the World, Cornell University Press, Ithaca
* Datuak: Q28106778
* Multimedia: Spatula discors / Q28106778
* Espezieak: Spatula discors
# Zerkausia

    «Zerkausi» orriak hona dakar. Bestelako esanahiei buruzko orria hau da: «Azoka»
Zerkausia edota Zerkausiko merkatua (gaztelaniaz Tinglado eta herri hizkeran Tinglau, horixe baita, tinglado edo estalgunea) Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen eraikina da. Tolosako eraikin eta ikur herrikoi ezagunenetako bat da.

## Kokalekua

Alde Zaharrean dago, Oria ibaiaren ertzean, eta Aldundiaren jauregia, Triangulo plaza, Gaztelako atea eta Naparzubiaren artean.

## Historia

1899-1900 artean Juan Alejandro Mujika arkitektoak proiektatu zuen.
* Zerkausia eta Santa Maria eliza.
* Zerkausiko pasabidea.
* Oria ibaia eta Zerkausia.
* Barnealdea.
* Barnealdea.
* Barnealdea.

## Azoka

Larunbateko Tolosako azoka ospatzen da bertan.

## Eraikina

Egiturari dagokionez, hiru aldetatik irekia den oinplano luzeko eraikina da, Oria ibaiarekiko paraleloki dago eta erdipuntuko arkuak ditu.
Ibaiaren gaineko zutoinetan esekitua dago, honek Nafarroako zubiarekin batera ikuspegi bikaina osatzen du. Metalezko egitura du, zutabe fin eta dotoreko hiru ilara ditu, eta haietan eserleku korrituak txertatzen dira, azken hauek burdinezkoak eta lurrari atxikiak. Zerkausiaren bi muturretan XX. mendearen hasierako itxura apaineko bi dorre eta barandila daude.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18341365
* Multimedia: Zerkausia (Tolosa) / Q18341365
# Sylvester Turner

Sylvester Turner (Houston, Texas, 1954ko irailaren 27a – Washington, 2025eko martxoaren 5a) Ameriketako Estatu Batuetako politikaria, Houston hiriko alkatea izan zen 2016tik. Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokrataren militantea zen.

## Biografia

Jatorri xumekoa, zortzi anai-arrebako familia batean hazi zen; bere komunitate erlijiosoaren laguntza jaso zuen Houstongo Unibertsitatean zientzia politikoak ikasteko eta, ondoren, zuzenbidea Harvardeko Lege Eskolan.
Bakarrik lan egin zuen, bere abokatu-sinadura edukiz, eta legeak irakatsi zituen Texasko unibertsitate batzuetan. 1984an hasi zuen bere ibilbide politikoa bere konderriko komisionatu gisa, eta 1988tik 2016ra Texasko Ordezkarien Ganberako kide izan zen. 1991n eta 2003an Houston hiriko alkate izateko hauteskundeetan lehiatu zen, baina alderdi errepublikanoko hautagaiek garaitu zuten. Azkenik, 2015eko hauteskundeetan, Ameriketako Estatu Batuetako laugarren hiri populatueneko 62. alkate izatea lortu zuen.
2025eko martxoaren 5ean Washingtonen hil zen, 70 urte zituelarik. Sheila Jackson Lee aurreko hauteslea ere karguan zegoenean hil zen.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.mysanantonio.com/news/politics/article/us-rep-and-former-houston-mayor-sylvester-turner-20204240.php
* ↑ https://lopezdoriga.com/internacional/sylvester-turner-muere-a-los-70-anos-poco-despues-de-asumir-su-cargo/
* ↑ https://www.telemundohouston.com/noticias/muere-sylvester-turner-a-los-70-anos/2473594/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16751186
* Multimedia: Sylvester Turner / Q16751186
# Ipui onac

Ipui onac, ceintzuetan arquituco dituzten euscaldun necazari ta gazte guciac eracaste ederrac beren vicitza zucentzeco Bizenta Mogel idazle azkoitiarrak idatzitako ipuin-liburua da, 1804an argitaratutakoa.
Gipuzkerazko alegia-bilduma bat da, Esoporenetatik latinetik itzuliak edo egokituak. Bizentaren alegiak hizkuntza ulerterraz eta atseginean daude idatziak, ahalik eta irakurle gehienengana iristeko.
Bizenta Mogelen garaiko usteen arabera, ahozko tradizioko ipuinak ez ziren egokiak, hauek ez zirelako moralaren aldetik behar bezain zuzenak. Ipuinek balio didaktikoa behar zuten, onak izango baziren. Protagonistatzat animaliak zituzten alegia klasikoak ziren "ipuin onak", hauek "irakaste ederrak" ematen baitzituzten. Honela dio lanaren hitzaurrean:
| « | Aitu diot ondo dakian bati, Ipui oek izango dirala guziz onak aztuerazotzeko Nekazarien etxeetatik Ipui oker, ta zatarrak, nola sagar ederrak, ta diru berdiñean saltzen daudenean, baztertu ta saldu ezinda gelditzen diran sagar miñ ta motelak. Nork txori gerezi txatarrai begiratzen dioe dauzkanean eskubatera gerezi anpollak? | » |
Liburua orduko gipuzkera adibide bikaina da, eta hiru zatitan banatuta dago.

## Hitzaurrea

Viktor Munibe Arangureni dedikatuta dago, "Peñafloridako kondea" izan zen Frantzisko Xabier Muniberen ilobari alegia, "Osasuna, pakea, ta urte luzeak" opatuz.

## Irakurle euskaldunari

Atal honetan 50 alegia jasotzen ditu, Esoporenetatik latinetik itzuli edo egokituak, Felix Maria Samaniego idazle arabar ezagunak urte batzuk lehenago gaztelaniaz egindakoen moldekoak: "Astoa ta leoia", "Otsoa ta atxurlaria", "Igela ta idia" eta abar.

## Ipuiak itz neurtu, edo berso euskarazkoan

Zati honetan Juan Antonio Mogel osabak bertsotan idatzitako 8 alegia biltzen dira.

## Ikus, gainera

* Euskarazko liburu ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak

* "Ipui onak" Klasikoen Gordailuan
* Datuak: Q12259693
* Multimedia: Ipui onac / Q12259693
* Jatorrizko testuak: Ipui onac, ceintzuetan arquituco dituzten euscaldun necazari ta gazte gueiac eracaste ederrac beren vicitza zucentzeco
# Estalgune

    «estalpe» orriak hona dakar. mekazaritza ustiapen handietako eraikinari buruzko artikulua hau da: «etxola»
Estalgune edo estalpe lorategietan edo zelaietan dagoen eraikin sinplea da, biltegi moduan erabiltzen direnak.

## Tipologia

Mota askotakoak izan daitezke eta bere egitura bere erabilera bezain sinple edo konplexua. Hona hemen erabilera batzuk:
* erreminta-estalguneak
* bizikleta-estalguneak
* itsasontzi-estalguneak
* nekazal-estalguneak
* trenbide-estalguneak
* saltoki edo merkataritzarako erabiltzekoak.

### Tingladoak

Euskal Herrian bereziki merkataritzarako sortuak, saltoki probisionalak jartzekoak, ohikoak dira. Tinglado termino gaztelerazkoarekin ezagunak Hego Euskal Herrian, adibidez Areatzakoak Bilbon, eta Zerkausia edo Tinglau esaten zaiona Tolosan.
* Tolosako Zerkausia edo Tinglaua.
* Areatzako tingladoak edo estalpeak.
* Bretxako estalguneak, Donostian, 2000-2020 urteen artean hor jarriak.

## Erreferentziak

* ↑ Thorburn, Gordon. (2002). Men and Sheds. ISBN 1-84330-329-9..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q721931
* Multimedia: Sheds / Q721931
# Areatzako estalpeak

Areatzako estalpeak edo tingladoak Bilboko Areatzan kokatutako 19. mendeko bi eraikin dira, estalgune hormarik gabeak, merkataritza erabilpenerako sortuak.
Areatzako pasealekuan daude, Zingira kalearen paraleloan doan zatian. Hasieran bi egitura berdin ziren, baina 21. mendean haietako bat itxi egin da, bertan Bilboko Turismo Bulegoa jartzeko. Teilapeko estalkia daukate, zutabe meheetan eutsia, errematean apaindura-ukituekin. Bilbon kontserbatzen den 19. mende amaierako burdinazko arkitekturako adibide bakarrenetakoa da. Eraikitako euskal ondare nabarmen gisa dago sailkatua.

## Erreferentziak

* ↑ Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco. «Estalpeak. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65558694