OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Anastasia (Konstantinoren arreba)

Anastasia Konstantzio Kloro eta Flavia Maximiana Teodoraren alaba eta Konstantino I.a Handiaren arreba izan zen. Bere anaia Konstantino erailtzeko trama batean nahastu zuten. Bere senarrak, Basianok, Konstantinoren aurkako konspirazioa egin zuen.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Flavius Eutropius
Maximiano
Konstantzio Kloro
Claudia Crispina
Anastasia
Maximiano
Flavia Maximiana Teodora
Eutropia :

## Erreferentziak

* ↑ GEORGE., CRABB,. (2016). Universal historical dictionary, or explanation of the names of persons and places in the ... departments of biblical, political, and ecclesiast.. FORGOTTEN Books ISBN 1334374465. PMC 981241643. (Noiz kontsultatua: 2019-03-24).
* ↑ Marjorie., Lightman,. (2008). A to Z of ancient Greek and Roman women. (Rev. ed. argitaraldia) Facts On File ISBN 9780816067107. PMC 104874963. (Noiz kontsultatua: 2019-03-24).
# Makrobio

Makrobio, jatorrian latinez osorik Ambrosius Theodosius Macrobius, Honorio Mendebaldeko Erromatar Inperioko enperadorearen garaian (395-423) nabarmendu zen filosofo neoplatoniko, jakintsu eta latinezko idazle bat izan zen, ezaguna Saturnalia izeneko bilduma idazteagatik, non Platonen oturuntzen ereduari jarraiki gai historiko, teologiko eta moralak aztertzen dituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q313934
* Multimedia: Macrobius / Q313934
# Margarita Antiokiakoa

Margarita Antiokiakoa (Antiokia Pisidiakoa, 289 aldean - 304), Ekialdean Santa Marina (grezieraz: Ἁγία Μαρίνα, Hagía Marína) deitua, IV. mendeko martiri eta santu kristaua izan zen. Tradizioaren arabera, apaiz pagano baten alaba zen, baina inudearen bitartez kristau federa hurbildu zen. Olybrius prefektuaren mandatuei uko egin zienez, hark preso hartu, torturatu eta hilarazi zuen. Jaieguna uztailaren 20an ospatzen da (uztailaren 18an Eliza ortodoxoetan).

## Erreferentziak

* ↑ St. Margaret of Antioch, catholic.org
* Datuak: Q297742
* Multimedia: Saint Margaret of Antioch / Q297742
# Asterio (comes Hispanorum)

Asterio (latinez: Asterius; fl. 416-443) hispano-erromatar militarra izan zen.

## Biografia

416 eta 418 arteko kanpainetan Waliak barbaroak menderatu ondoren, garaitutako alano eta silingoak, Miño ibaiaren iparraldean, Gallaeciako kostaldean kokaturiko asdingoen artean babestu ziren. Bandaloak, indartuak eta populazio berriak hornitzeko lurralde berrien beharra zutenak, hegoalderantz hedatu ziren, eta euren bizilagun sueboak blokeatu zituzten Nervasos mendietan (419).
419an, Asterio, comes Hispanorum bezala bidali zuten erromatar armada boteretsu batekin, barbaroek Hispanian okupatutako lurraldeak berreskuratzeko eta Maximoren bigarren matxinada amaitzeko.
Fronton izeneko presbiteroak Asterioren zenbait senideei priszilianismoa leporatzen die 419 eta 420 urteen artean, eta hau Tarracora joan behar izan zen akusazioen kontra bereak defendatzera.
420an Tarracon zegoen, non bere pretorio ezarri zuen eta bere tropak Gallaeciako kanpaina militarra hasi aurretik kontzentratu zituen. Asterioren aurrerapenaren aurrean, bandaloak hegoalderantz atzera egin behar izan zuten eta Maurocellus bikarioak, beste armada baten buru zena, Bracara Augustan atzeman zituen.
420an, Asteriok bandalo asdingoek suebo armadaren aurkako Nervasos mendietan ezartzen zuten blokeoa altxatzera behartu zituen, baina ezin izan zuen gehiengoak Betikara ihes egitea eragotzi.
421ean, Konstantzio III.ak Asterio Ravennara deitu zuen. Bertan patrizio eta magister militum izendatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Jones, Arnold Hugh Martin; Martindale, J.R.; Morris, J.. (1980). The Prosopography of the Late Roman Empire, Vol. 2, AD 395-527. Cambridge University Press, 756-758 or. ISBN 9780521201599..
* ↑ Hidazio, Chronicon, 74
* ↑ Arce (2004), Bárbaros y romanos en Hispania, 400-507 A.D, 112. orr.
* ↑ Gil, M.E. (2000), Barbari ad Pacem Incundam Conversi. El Año 411 en Hispania, 83. orr.
* Datuak: Q8207420
# Julian eta Basilisa

Julian eta Basilisa santu kristauak eta martiriak dira (304an hilak). Senar-emazteen bikote izan ziren, eta tradizio batzuek Antiokiakoak izan zirela diote, baina martirologia katoliko berrienak Antinoen (Egipto) hildako martiriak direla dio, Dioklezianoren agintaldian, eta horregatik zehatzago ezagutzen dira Julian Antinoekoa eta Basilisa Antinoekoa izenekin.

## Bikotearen biografia

Gaztetan, Julianek, kastitate-botoa eman baitzuen, ez zuen ezkondu nahi, baina gurasoek behartu zuten, eta azkenean emazte egokia aurkitu zuen, Basilisak ere asmo kasto bera baitzuen, eta beraz ezkondu ondoren ere eta bizitza osoan bere birjintasuna gorde zuten. Gainera, Basilisak emakumeentzako komentu bat sortu zuen. Julianek monje talde bat bildu eta monasterio bat sortu zuen. Bien etxea ospitale bihurtu zuten. Horren ondorioz, Julian Antinoekoa Julian Ospitalegilea legendazkoarekin nahastu izan da, eta baita jatorri eta aroagatik, Julian Ziliziakoarekin.

## Martiritza

Kondairak dio Dioklezianoaren kristauen kontrako jazarpenaren berria bikotearen hirira iritsi zenean, Basilisak errebelazioa izan zuela, bera sei hilabeteren buruan heriotza naturalez hilko zela, baina Julianek martiritza jasango zuela; eta hala gertatu omen zen.

## Elizak Euskal Herrian

Zenbait eliza dira Euskal Herrian santu bikote honi eskainiak:
* Andosillako eliza
* Oreitiako eliza (Gasteiz)
* Ariñizko eliza (Gasteiz)
* Aistrako baseliza (Zalduondo)

## Erreferentziak

* 1 2 «Joakin Lizarraga: Sanduen bizitzak» klasikoak.armiarma.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-23).
* ↑ (Gaztelaniaz) ETF. «Santos Julián y Basilisa, mártires» El Testigo Fiel (Noiz kontsultatua: 2021-08-23).
* ↑ Montenegro, Jesús Cantera. (1992). «Las imágenes de San Julián y Santa Basilisa en el retablo mayor de la iglesia de San Julián y Santa Basilisa de Salamanca y la polémica en torno a la titularidad de estos santos» Boletín del Seminario de Estudios de Arte y Arqueología: BSAA (58): 403–412. ISSN 0210-9573. (Noiz kontsultatua: 2021-08-23).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Fiesta San Julián de Anazarbus 16 de Marzo» El Rincón de Edy 2021-03-16 (Noiz kontsultatua: 2021-08-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q520982
* Multimedia: Julian and Basilissa / Q520982
# Erroman Zesareakoa

Erroman Zesareakoa edo Erroman Antiokiakoa (antzinako grezieraz: Ρωμανός; Siria, III. mendea – Antiokia, c. 303) siriar diakono eta martiri kristaua izan zen, 303an, Diokleziano enperadoreak kristauen aurka egindako jazarpenetan, martirioa jasan zuena.

## Biografia

302. urtean, paganoak bihurtzera bultza ez zitzan, erromatarrek mihia moztu ziezaiotela agindu, eta gero kartzelara bidali zuten. Aurelio Prudentziok kontatzen duenez, Asklepiadesek, Sirian bere eliza suntsitzen saiatu zenak, torturak jasan zituen potro batekin eta berunezko zartailuekin. Tradizio kristauaren arabera, San Erromanek mihirik gabe hitz egiten jarraitzea miragarria zen. Ikusten zuen haur batek, Barula izenekoak, Kristoren jainkotasuna aldarrikatzeari ekin zion, eta horrek ere torturatua eta bere amaren aurrean burua moztua izatea eragin zuen. Kondairaren arabera, 303ko azaroaren 17an, Erroman kartzelan ito zuten.
Aurelio Prudentzioren poema luze bati esker (ia mila bertsokoa eta IV. mendearen amaierakoa) Erromanen martirio-prozesua zehatz-mehatz ezagutzen dugu. Beste eliz historialari batzuek geroago kontatu zuten martirioa. Mihia moztu ondoren hitz egiten jarraitzeko miraria martirologio kristauaren gai errepikakorra izan zen, baita lehenagokoa ere, mihia Jaungoikoa goraipatzeko tresna ezin hobea zela uste baitzen. Barula mutikoa ere martiri eta santutzat jotzen dute, baina bere lotura zalantzazkoa da.
Santutegi, eliza, ermita eta gurtzarako leku ugari daude santu honen izena daramatenak Euskal Herrian, gehienak Erdi Arokoak. Ezkerekotxako eta Arreko elizak honen adibideak dira.

## Erreferentziak

* ↑ 66. Santutegiko izen ohikoenak. Gasteiz: Euskaltzaindia, 9 or. (Noiz kontsultatua: 2023-09-20).
* ↑ (Ingelesez) Orthodox Church in America. Martyr Romanus the Deacon of Caesarea. .
* 1 2 (Ingelesez) Kirsch, Johann Peter. (1912). Sts. Romanus. in: The Catholic Encyclopedia. 13 New York: Robert Appleton Company.
* ↑ Peristephanon, X Patrologia Latina, LX, 444 sqq. edo 235. orr.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1274242
* Multimedia: Romanus of Caesarea / Q1274242
# Emerentziana

Santa Emerentziana erromatar martiri kristaua izan zen.

## Bizitza

Santa Ainesen kondairaren arabera, Emerentzianaren ama Ainesen inude eta zaintzailea zen.
Aines hil eta egun gutxira, Emerentziana, oraindik kristautasuna ikasten ari zen katekumenoa, haren hilobira joan zen otoitz egitera eta bat-batean paganoek eraso egin zioten. Kristau fedea eta Ainesekiko harremana aitortu zuen eta jendetzak harrikatu zuen. Beraz, Eliza Katolikoaren oinarrien arabera, odol bataioa egin zuela kontsidera daiteke.

## Gurtza

Emerentzianaren kultua oso antzinakoa da, Jeronimo Estridongoa, Beda eta beste batzuen martirologiak egiaztatzen dutenez, baina haren heriotzaren data zehatza ere ezezaguna da. Orain Santa Emerentziana eguna urtarrilaren 23an ospatzen da, baina Jeronimoren martirologioaren arabera, irailaren 16an ospatzen zen.
Neska gazte bat bezala irudikatzen da, harriak altzoan eta liliak eskuan dituena.
Santa Emerentzianaren hilobia Erromako Santa Aines elizan dago.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «St. Emerentiana of Rome» Antiochian Orthodox Christian Archdiocese of North America (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
* 1 2 (Ingelesez) Kirsch, Johann Peter. (1909). «St. Emerentiana» The Catholic Encyclopedia. 5 New York: Robert Appleton Company (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
* ↑ (Ingelesez) «St Emerentiana, Virgin Martyr: Missa “Loquébar de testimóniis”» The Brighton Oratory 2017-01-23 (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
* ↑ (Ingelesez) Farmer, David. (1996). Oxford Dictionary of Saints. Oxford University Press, 157 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2389729
* Multimedia: Saint Emerentiana / Q2389729
# Leon I.a (aita santua)

Leon I.a (Toskana, c. 390 - Erroma, 461eko azaroaren 10a) Aita Santua eta Elizaren doktore izan zen, 440tik 461ra. Handia ezizenez ezagutu ziren hiru aita santuetatik lehena izan zen.

## Bizitza

Quintianus izeneko gizon baten semea zen. Datu historiko zaharrenek, Zelestino I.a aita santua zelarik, Erroman diakono gisa kokatzen dute. Diplomatiko nabarmena bihurtu zen Sixto III.a aita santua zelarik, eta Albino eta Flavio Aezioren arteko gatazka konpontzera joan zen, Valentiniano III.a Mendebaldeko enperadorearen aginduz. Lan honetan zegoen, Sixto III.a aita santuaren heriotza gertatu zenean. 440ko uztailaren 19an, aita santu izendatu zuten. Ofizialki, aita santu gisa, urte bereko irailaren 29an hasi zen.
Arrakasta handiz borrokatu zituen eliza katolikoaren aurka zihoazen sinesmenak, pelagianismoa, priszilianismoa eta manikeismoa, horien artean. Baina, bere aitasantutza-aldiko gertaerarik ezagunena, Mantuan, Atilarekin izan zuen topaketa izan zen. Berau 452an gertatu zen, Atila zuzen-zuzenean Erroma suntsitzera zihoanean. Inork ez daki Leon I.ak Atilari esan ziona zer izan zen, baina agintari hunoak atzera egin zuen eta Erroma txikiziotik salbatu zen.
Hiru urte geroago, ordea, ez zuen Genseriko bandaloarekin zorte bera izan, eta bandaloek Erroma arpilatu zuten. Aita santuak hauekin lortu zuen gauza bakarra, herriko biztanleen bizitza errespetatzea eta herriari berari su ez ematea izan zen. 461ko azaroaren 10ean hil zen. 1574an, eliza katolikoak santu izendatu zuen. Eta bere heriotza egunean bertan ospatzen da bere eguna.

## Erreferentziak

* Aita santuen izenak Euskaltzaindiaren 129. araua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q43954
* Multimedia: Leo I Magnus / Q43954
# Maioriano

Maioriano (latinez: Iulius Valerius Maiorianus; 420ko azaroa - 461eko abuztuaren 7) 457tik hil zen arte mendebaldeko erromatar enperadorea izan zen.
Frankoen eta alamanen aurka nabarmendu zen, armadaren barnean. Avito boteretik kendu ostean, Rizimero erregenteak Maioriano enperadore izendatu zuen, ekialdeko Leon I.ak usurpatzailetzat jo bazuen ere.
458an, bandaloen eraso bertan behera utzita, Afrika inbaditu zuen germaniarrez osatutako armada baten bidez. Teodoriko II.a bisigodoen erregea garaitutakoan, berarekin hitzarmena sinatu zuen. 460ko hasieran egundoko itsas-armada prestatu zuen bandaloen aurka egiteko. Genserikok, halere, erromatar ofizial batzuk erosita, oharkabean harrapatu zuen erromatar itsas-armada, eta suntsitzen lortu zuen.
Genserikorekin bakea hitzartu behar izan zuen orduan Maiorianok. Horrek haren ospe militarra kaltetu zuen. Gainera, populazioarekiko soldaduen bortizkeria bertan behera uzten saiatzeak ospe txarra areagotu zion legioen artean. Rizimerok atzerritarren tropen matxinada eragin zuen. Honela, 461eko abuztuaren 2an abdikatzera behartu zuten. Bost egun beranduago hil zen.
* Datuak: Q191956
* Multimedia: Maiorianus / Q191956
# Honoria

Justa Grata Honoria (Ravena 419-Konstantinopla, 457?), Konstantzio III.a Mendebaldeko Inperioko Enperadorearen eta honen emazte Gala Plazidiaren alaba zen, azken hau, Teodosio I.a Handia enperadorearen alaba eta Honorio Mendebaldeko aurreko enperadorearen arrebaordea zelarik. Bere anaia Valentiniano III.ak oinordetu zuen Mendebaldeko Inperioaren gobernua, bien osaba zen Honoriogandik.

## Biografia

Honoria, Konstantinoplan hezia izan zen bere lehengusina Pulkeria, Arkadia eta Marinarekin, Arkadio enperadorearen alabak zirenak. Handik, bere bizitza erlijioso eta bakezalearik bat ez zetorrela, Atilari gutun bat bidali zion ezkontzeko eskatuz, bere lehengusu Teodosio II.aren eta bere amaren heriotzaren ondorioz sortu zen krisi politikoa probestuz. Hunoen erregeak, Honoriaren eskua aldarrikatu zuen, baina Valentinianok ezezkoa eman zionez, Atilak Aquileia arpilatu zuen 451. urtean.
Bere irudiarekin txanpondutako txanponek, augusto titulua eman ziotela lekukotzen dute.

## Bitxikeriak

1884an, Johann Palisa astronomoak, Honoria honen omenez izendatu zuen 236 Honoria asteroidea.
# Flavio Orestes

Flavio Orestes (latinez: Flavius Orestes; 476ko abuztuaren 28a) politikari erromatar bat izan zen, denbora batez inperioa kontrolatu zuena, 475. urte inguruan.
Panoniako familia aristokratiko batean jaioa, beharbada, germaniarren ondorengo zen. Tatulusen semea eta Romulus Comes kondea Norikako dukearen suhia zen. Panonia Atilari utzi zitzaionean, Orestes honen gortera batu zen, Valentiniano III.a eta Atilaren arteko negoziaketetan diplomatiko gisa.
475ean, Orestes, Magister militum eta Patrizio izendatua izan zen, Julio Nepote erromatar enperadorearen aldetik, azken honen akats handi bat izaten amaitu zuena. 475eko abuztuaren 28an, Orestesek, germaniar tribu federatu (foederati)en buru bezala, Ravenaren kontrola hartu zuen, inperioko hiriburua zena. Julio Nepotek Dalmaziara ihes egin behar izan zuen, non gobernatzen jarraitu zuen 480. urtean hila izan zen arte. Orestesek, bere semea Augusto izendatzeko probestu zuen, horrela, historian ezaguna izango zen izena lortuz: Romulo Augustulo.
Hau, Basilisko eta Zenon enperadore bizantziarrek sekula ez zuten onartu. Baina, euren artean zuten gerra zibila zela eta, ezin izan zuten ezertxo ere egin.
Honela, Orestesek txanponak egin ahal izan zituen Italia iparraldeko meatzeetatik ateratako produktuekin, boterera heltzen lagundu zioten mertzenario barbaroei ordaintzeko. Hauek, erromatar armada ere osatzen zuten garai hartan. Heruloek eta esziroek, Italian lurrak lortzeko nahia zuten, baina Orestesek ezezkoa eman zien, haien buruzagiei batere gustatu ez zitzaiena. Honela, Odoakrok, 476ko abuztuaren 23an euren errege bezala izendaturik, matxinada bat antolatu zuen. Bertan, Orestes harrapatua eta hila izan zen abuztuaren 28an, Piacenzan. Honek, Mendebaldeko Erromatar Inperioaren erorketa suposatu zuen, eta Erdi Aroaren hasieratzat hartzen da.
# Agricola (Avitoren semea)

Agricola (floruit 466 - 485) Arverniar jatorrizko noble bat eta Mendebaldeko Erromatar Inperioko Avito enperadorearen semea izan zen.

## Bizitza

Agricola Avitoren semea zen, eta, beraz, Ekdizio eta Papianillaren anaia. Bere aitona 421ean kontsul izandako Agricola izan zen ziurrenik. Agricolak Sidonio Apollinaris poeta, Papianilarekin ezkondu zena, eta Rurizio Limogesekoa, aitaginarreba, zituen ahaide. Ezkondu eta seme bat izan zuen, Partenio; honek zenbait seme izan zituen. Sidonio Apollinarisek bidalitako bi gutun kontserbatzen dira (Epistolak I.2, 453/466; II.12, 469 urtea baino lehen), eta beste bat Ruriziok bidalitakoa (II.32, 485/506).
Vir Illustris mailakoa zen. Rurizioren gutuna jaso zuenean apaiztu berria zen.

## Erreferentziak

* ↑ Birley, A. R.. (1972-11). «A. H. M. Jones, J. R. Martindale and J. Morris, The Prosopography of the Later Roman Empire, Volume 1: A.D. 260–395. Cambridge: Cambridge University Press, 1971. Pp. xxii + 1152. £18·50.» Journal of Roman Studies 62: 185–186. doi:10.2307/298952. ISSN 0075-4358. (Noiz kontsultatua: 2025-01-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3606863
# Julio Firmiko Materno

Julio Firmiko Materno, latinez Julius Firmicus Maternus, IV. mendeko astrologo eta latinezko kristau idazle bat izan zen.

## Lanak

* Matheseos Libri Octo ("Astrologiaren gainean zortzi liburu", c. 330);
* De errore profanarum religionum ("Erlijo profanoen errorearen gainean", c. 346), non kristauak ez diren erlijioen aurka jotzen duen, kristautasunera aldatu ondoren idatzitakoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q367422
* Multimedia: Iulius Firmicus Maternus / Q367422
# Antemiolo

Antemiolo (471n hila) Antemio Mendebaldeko Erromatar Inperioko Enperadorea (467 – 472) eta Ekialdeko Erromatar Inperioko Martziano enperadorearen alaba, Martzia Eufemiaren semea zen.

## Izena

Bere benetazko izena, bere aitarena bezala, Antemio zen (latinez: Anthemius). Bere aitarekin ezberdintzeko Antemiolo ezizena jaso zuen, "Antemio txikia". -olus atzizkia "txiki" esan nahi du.

## Bizitza

Bere bizitza 511ko Chronica Gallicatik bakarrik ezagutzen da. Enperadore bihurtu ostean bere aitak Galiara bidali zuen armada indartsu batekin, hiru jeneralekin batera: Torisario, Everdingo eta Hermiano, bisigodoei aurre egiteko asmoz, orduan Proventza okupatu eta Auvernia konkistatuko zutela mehatxatuz. Euriko errege bisigodoak Antemiolo eta bere jeneralak Arlesetik gertu garaitu zituen eta laurek guduan hil ziren. Chronica-k, 649. sarreran, honela dio:
| « | Antimolus a patre Anthemio imperatore cum Thorisario, Everdingo et Hermiano com. stabuli Arelate directus est, quibus rex Euricus trans Rhodanum occurrit occisisque ducibus omnia vastavit | » |
| Bere aitak, Anthemio enperadoreak, Antemiolo Arlesera bidali zuen, Torisario, Everdingo eta Hermianorekin batera. Euriko erregeak Rodano ibaiaren beste aldean aurkitu zituen eta dukeak [termino militarra] hil ondoren, lurraldea zakuratu zuen. ||
Chronica-ren arabera gertaera Eurikoren tronuratzearen (467) eta Antemio eta Rizimeroren arteko gerraren (471 – 472) artean kokatzen da. Bere heriotzaren data zertxobait gehiago zehaztu daiteke. 468 eta 471 artean Antemio enperadoreak bisigodoak Galiatik kanporatzen saiatu zuen. Garai hartan Riothamo britaniarrak gidatutako armada bat garaitua izan baitzen Déolsetik gertu. Ez da ezinezkoa Antemioloren armada Riothamo indartzera bidalia izatea eta Eurikok, aldi berean, bi indarrak garaitu izana, 470 edo 471 urtean.

## Erreferentziak

* ↑ Burgess, Richard. (2017-07-05). «The Gallic Chronicle of 511: A New Critical Edition with a Brief Introduction» Society and Culture in Late Antique Gaul (Routledge): 85–100. ISBN 978-1-315-24282-8. (Noiz kontsultatua: 2025-01-27).
* ↑ Hornsby, Roger; Barnwell, P. S.. (1996). «Emperor, Prefects and Kings: The Roman West, 395-565» The Classical World 89 (5): 419. doi:10.2307/4351831. ISSN 0009-8418. (Noiz kontsultatua: 2025-01-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2528282
# Renato Profuturo Frigerido

Renato Profuturo Frigerido (latinez: Renatus Profuturus Frigeridus) Antzinaro Berantiarreko historialari erromatarra izan zen, V. mendearen bigarren erdian bizi izan zena, hunoen inbasioen ondorengo garaian. Bere obra 454 urtean amaitzen zen, hunoen garailea izan zen Flavio Aezioren heriotzarekin.
Historiak (Historiae) izeneko lana idatzi zuen, latinez, gutxienez hamabi liburu hartzen zuena. Lanaren kopiak ez dira egunera iritsi; hala ere, Gregorio Tourskoa gotzainaren lanari esker ezagutzen da, berak luze eta zeharo mende bat geroago aipatzen baitu bere Frankoen Historia lanean.
Lehen aipua (Frankoen historia, II, 8) Aezio jeneralaren irudiaren ingurukoa da. Panegiriko baten moduan idatzita dago. Are gehiago, aipu honek, Merobaudesen panegirikoarekin batera, latinezko literaturan "ereduen" erabilera bistaratzen dute.
Profuturo Frigerido ia ziur kristaua zen. Bere obra, Sulpizio Alexandroren Historia galduarekin batera, Gregorio Touskoaren iturrietako bat izan zen. Iturri garrantzitsua da frankoen historia goiztiarrerako eta, bereziki, Mendebaldeko Erromatar Inperioak V. mendearen lehen erdian jasan zituen gertaeretarako. Bi obra horiek tradizio historiko klasikoaren barruan kokatzen dira, eta Gregorio Tourskoa tradizio horren zatitzat hartzen den ala ez, Antzinate Berantiarraren azken fasea edo azken-aurrekoa markatzen dute (Amiano Martzelinoren obra nagusiak bezala).

## Erreferentziak

* ↑ James, Edward. (1998-01-31). «3. Gregory of Tours and the Franks» After Rome's Fall (University of Toronto Press) (Noiz kontsultatua: 2025-01-27).
* ↑ «Renatus Profuturus Frigeridus» The Fragmentary Latin Histories of Late Antiquity (AD 300–620) (Cambridge University Press): 226–231. 2020-06-25 (Noiz kontsultatua: 2025-01-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1376539
# Kinto Fabio Maximo Alobrogiko

Kinto Fabio Maximo Alobrogiko (latinez Quintus Fabius Q. Aemiliani f. Q. n. Maximus Allobrogicus) Erromatar Errepublikako politikari eta general bat izan zen.
Fabio Maximo Alobrogiko Fabia genseko kidea zen, patriziar jatorrikoa, Kinto Fabio Maximo Emilianoren semea, K.a. 145ean kontsul izan zena. Kontsul K.a. 121ean bihurtu zen, Luzio Opimiorekin batera. Kontsul bezala alobroge tribu galiarren eta hauen aliatua zen Bituitosen aurka borrokatu zuen, arvernien erregea zena, gaur egungo Auvernian eta Alpeen oinean bizi zen herria, eta erabat garaitu zituen. Bere garaipen honi esker, Erromara itzuli zenean garaipen bat ospatu zuen eta Alobrogiko agnomena gehitu zuen bere izenera.
De Allobrogibus et Rege Arvernorum Betulto izeneko bere garaipena eskaini zuen ikuskizunaren handitasunagatik bereiztu zen, arvernoen errege zen Bituitos barne bere gudu gurdian jarria eta guduan erabili zuen zilarrezko armajantzia zeramala. Auverniaren harpilaketarekin lortutako diruarekin Formix Fabianus delakoa eraiki zuen Via Apia zeharkatuz, Vestaren tenplutik gertu, eta bere estatua bat jarri zuen arku batean.
Fabio zentsore izan zen K.a. 108an. Erroman hizlari eta letragizon bikain bezala ezagutzen zen.
Bere osaba Publio Kornelio Eszipion Emiliano K.a. 129an hil ondoren, Maximo Alobrogikok oturuntza bat eskaini zion Erromako hiriari eta hitzaldia egin zuen hildako generalaren hiletan, hitzaldi horren zati bat oraindik kontserbatzen delarik.
# Gneo Ponpeio

Gneo Ponpeio (latinez: Gnaeus Pompeius; K.a. 75 – K.a. 45eko apirilaren 12) Berant Errepublikako jeneral eta politikaria izan zen, Ponpeio Handiaren seme zaharrena eta Sexto Ponpeioren anaia.
Zesarrek Rubikon ibaia zeharkatu zuenean, K.a. 49an, aitarekin ekialdera jo zuen. Farsaliako guduaren ostean, Ponpeio Handiak Egiptora joan zen ihes eginda. Hor, Ptolomeo XIII.ak hil zuen, K.a. 48an.
Hilketaren ostean, Gneo eta Sexto Ponpeiok Zesarren aurkariekin bat egin zuten. Afrika probintzian Metelo Eszipion, Katon Minor eta beste senatari batzuekin bildu ziren. Zesarrek Tapsoko guduan garaitu zituen, K.a. 46an. Mestelo Eszipionek zein Katon Minorrek bere burua hil zuten. Ponpeio anaiek Hispaniara egin zuten ihes, non, Tito Labienorekin batera, beste armada bat antolatu zuten Zesarri aurre egiteko.
K.a. 45ean, Munda hiritik hurbil bi armadek topo egin zuten. Borroka latza eta orekatua bazen ere, Zesarren zalditeria erabakigarria suertatu zen. Batailan, Tito Labieno eta beste 30.000 soldadu hil ziren. Ponpeio anaiek berriro egin zuten ihes. Aldi horretan, ordea, jarraitzaileak aurkitzea zailagoa zen, Zesarrek gerra zibila irabazi zuela garbi zegoelako. Hori zela eta, aste batzuen buruan, Gneo atzeman eta, traizioa leporatuta, hil egin zuten. Sexto Ponpeiok, berriz, erresistentzian jarraitu zuen urte gehiago.
* Datuak: Q473280
* Multimedia: Gnaeus Pompeius Magnus Minor / Q473280