# Vistula ibaiko gudua

Vistula ibaiko gudua (Varsoviako gudua bezala ere ezaguna) 1914ko irailaren 29tik urriaren 31ra eman zen. Lehen Mundu Gerrako Ekialdeko Fronteko Errusiako Inperioaren lehen garaipenetako bat izan zen, Alemania eta Austria-Hungariako Inperioak aldi berean garaituz.

## Aurrekariak

Errusiako Armada Inperialak 1914ko irailaren erdialderako Austrohungariar armada Galitzian barrena bultzatzen zuen, Krakovia mehatxatuz, aldi bereko Serbiako austrohungariar inbasioak porrot egiten zuen bitartean. Nikolas Duke Handi errusiarra Batzarreko Polonian biltzen ari zen armadak hedatzen ari ziren oraindik, Siberiako tropen etorrera barne, japoniarrek abuztuaren 23an Alemaniaren aurka egindako gerra-deklarazioak askatuak. Stavkak (Errusiako armadaren agintaritza gorena) Varsoviako hegoaldean bildutako indarrek — 500.000 gizon eta 2.400 kanoi — mendebalderantz jo nahi zuten Silesia Garaiko industrialde alemaniarra inbaditzeko. Ekialdeko frontean alemaniarrek armada bakarra zuten, VIII.a, Ekialdeko Prusian lanpeturik zegoena. Armada honek Tannenbergen eta Masuriar lakuetako lehen guduan bi armada errusiar suntsitu zituen. Austria-Hungariarren atzerakadan lagutzeko OHL-k (Oberste Heeresleitung, Alemaniako armadaren agintaritza gorena) "IX. Armada" berri bat eratu zuen Silesian, Richard von Schubert jeneralaren agindupean, Erich Ludendorff estatu-nagusi buru zuela, VIII. armadatik kendua. Ludendorffek Silesiako egoera berehala ebaluatu zuen, eta OHLko komandante berria, Erich von Falkenhayn, IX. Armada indartzeko eta Paul von Hindenburg ekialdeko bi armada alemaniarren buru egiteko konbentzitu zuen.
Irailaren amaieran, IX. Armada, kuartel nagusia Breslau-n zuena, honako unitateek osatzen zuten: XVII, XX, XI, Guardiako Erreserbako Armada Gorputzak, Graf von Bredowren Landwehr Dibisioa, VIII. Zalditeriako Dibisioa, eta 35. Erreserbako Dibisioa, Woyrschen Landwehr Armadarekin, armada alemana austriar-hungariar indarrekin lotzen zuena. Prit Buttarren arabera, "Siberiako dibisio batzuk Varsoviaren inguruan zeuden bilduta, eta litekeena zen horiek hego-mendebaldera joatea, Hego-mendebaldeko Fronteko indarrek mendebalderako bidea har zezaten. Horri aurre egiteko, Conrad eta Ludendorff ados jarri ziren, austrohungariar armadak Vistulatik iparraldera hedatuko zuen bere ipar hegala, eta IX. Armada Alemanak, orduan, posizioak hartuko zituen. Irailaren 28an alemaniarrek aurrera egin zuten, Danklen lehen armadak Vistula zeharkatzen zuen bitartean, urriaren 1ean Bogoriara iritsiz. Irailaren 30ean alemanak Przedbórzera iritsi ziren, eta handik bost egunera Radomera. Errusiarren erantzuna Nikolai Ruzsky jeneralaren tropak Kaliszerantz aurrera egitea izan zen, Ivanoven II., IV., IX. eta V. armadak Vistulan kontzentratzen ziren bitartean. Errusiar III. eta VIII. armadak Galizian geratuko ziren.

## Opatów-Klimontóweko borroka

Silesiako mehatxuari aurre egiteko, errusiarrek Ekialdeko Prusiatik eta austrohungariarren aurreko frontetik alde egin zuten. Tropa errusiarrak iparralderantz abiatu ziren, Vistularen ekialdeko ertzetik, ezkerreko hegalak babestuz. Tropen mugimenduek Nikolai Ivanov buru zuen Hego-mendebaldeko Frontea eta Nikolai Ruzskiren Ipar-mendebaldeko Frontea hartzen zituzten. Haien mugimenduak ez zeuden behar bezala koordinatuta.
Laugarren eta bederatzigarren armaden gurutzaketak zaintzeko, Vistularen mendebaldeko ertzean errusiarrek 75. Erreserbako Dibisioa (laugarren armada) zabaldu zuten Radomen, baita Delsalle jeneralaren taldea ere, Guardiako Fusil Brigadak, 2. Fusil Brigadak eta 80. Erreserbako Dibisioak osatua, Opatów-Klimontówen. Nowikow Armada-Gorputzeko zalditeria dibisioek bi taldeen inguruan zebiltzaten.
Alemaniako IX. Armada irailaren 28an Vistula ibairantz abiatu zen. Alemaniarren XI. eta Guardiako Armada-Gorputzek eta Austria-Hungariar I. gorputzak euripean abiatu ziren Delsalleren taldearen aurka. Alemaniako Armadako bagoiak astunegiak zirenez Poloniako bide penagarrietarako, lokatzezko putzu handitan murgildurik, poloniar jatorrizko gurdi arinak erabiltzen zituzten beren baserritar gidariekin batera. Aurrera egin ahala, bideak eta zubiak hobetu zituzten, artilleria astunari eutsi ahal izateko, eta errailak Europako neurgailu estuenera egokitu zituzten. (Viena-Varsovia lerroa Europako neurgailua erabiltzen zuen ordurako). Lehergailuak errepideko eta trenbideko zubietan zeuden, behar izanez gero suntsitu ahal izateko.
Urriaren 6an Danklen lehen armadako zalditeria Sandomierzera iritsi zen, eta errusiarrek Delsalle jeneralaren infanteriako 7.000 soldadu hil edo preso jasan bazituzten ere Opatówtik gertu, gainerako tropak Vistula ibaian zehar erretiratu ziren. Urriaren 7an, Joseph Ferdinand artxidukearen IV. Armadak Rzeszów hartu zuen, Svetozar Boroević-en III. Armada Przemyślerantz aurrera egiten zuen bitartean. Urriaren 11n austrohungariar tropek Jarosław hartu zuten, baita 5.000 gerra-preso, baina errusiarrak San Ibaira erretiratu ziren.

## Gudua

Alemaniarrak urriaren 9an iritsi ziren Vistula ibaira. Mendebaldeko ertzean zeuden errusiar zubi-buru bakanak inbertitu zituzten. Haien ezkerreko hegalak, August von Mackensenen XVII. Mendebaldeko ertzean Errusiako poltsatxo txikiak baino ez ziren geratzen; artilleria alemaniarrarentzat jomuga bikainak ziren. Nikolai Ruzsky jeneralak, Ipar-mendebaldeko Fronte Errusiarreko buruzagiak, tropak bidali zituen Varsoviatik XVII. Ofizial errusiar baten gorpuan aurkitutako aginduek 14 dibisio errusiar Mackensenen bost dibisioen aurka biltzen ari zirela adierazten zuten. Alemanak, halaber, Errusiako mugimenduen jabe ziren, haririk gabeko mezuen bidez. Gerraren lehen asteetan argi eta garbi bidalitako mezuak ez bezala, orain Errusiako kode berrian zeuden, zeina irailaren amaieran Deubner irakasle alemaniarraren erreserbako ofizial batek irakurtzea lortu baitzuen, sekretismoa apurtuz. Errusiako hiru armada IX. Armada alemaniarraren aurka ari ziren biltzen, hegoaldeko austro-hungariarren presioa arinduz.
Urriaren 10ean, errusiarrek Vistulan zituzten posizioetatik erasotzeko agindua jaso zuten. Errusiako IV. armada XIV, XVII eta XVII. Iparraldera IX. Armada errusiarra zegoen, XVI, Granadero eta Kaukasoko III Armada-Gorputzez osaturik. V. Armada oraindik iparraldera hedatua zegoen, Varsoviatik hurbilen II. Armada zegoen bitartean, I, XXVII eta II. Armada-Gorputzez osaturik. Urriaren 13an Nikolai duke handiak Ipar-mendebaldeko Frontearen agindupean jarri zituen Errusiako II. eta V. armadak, Polonian egindako oldarraldi handiaren arduradun, eta Hego-mendebaldeko Fronteak, berriz, Vistulan zehar Alemaniako eta Austria-Hungariako armadak lekuan lotu zituen. Hala ere, urriaren 11n, Mackensenen agindupeko IX. Armada Alemanak Varsovia erasotu behar zuen, bere iparraldeko hegala segurtatuz.
Mackensen Varsoviatik 9,7 km-ra zegoen Errusiako armadaren estatu nagusiko hildako baten gorpuan agindu batzuk aurkitu zituztenean. Buttarren arabera, "lehen aldiz, alemaniarrek jakin zuten ez zituztela lau armada errusiar baino gutxiago aurre egin behar, iparraldetik alemaniar lerroa altxatzeko asmoa zutenak. Hindenburgen eta Ludendorffen asmoa ahalik eta indar errusiar gehiena lekuan lotzea zen, Austria-Hungariako Armada hegoaldeko indar ahulagoen aurka garaipena lortzeko. Urriaren 10ean, Conradek Austrohungariako III. eta IV. armadei San ibaia zeharkatzeko agindu zien, baina urriaren 12rako ez zuten aurrera egin, eta Lehen Armadak ere ez zuen zubirik ezarri. Austrohungariarrek 36 dibisio zituzten Galizian, eta errusiarrek 26, baina errusiarrek arma gehiago zituzten, eta defentsa postuetatik ari ziren borrokan. Urriaren 11n, Conradek Lehen Armadaren V. Armada-Gorputza bidali zuen Oisarów-era alemanak indartzeko Vistularen ezkerraldean. Urriaren 12an errusiarrek zubi-buru bat ezarri zuten Ivangoroden. Errusiarrek Mackensen eraso zuten urriaren 16an, bi eguneko bonbardaketaren ondoren. Ludendorffek Conradi bere lehen armada bidaltzeko eskatu zion, baina Conradek bere 7. Macksenen ekialdeko hegala mehatxatua izan zen Phleveren Bosgarren Armada errusiarrak Vistula zeharkatzen zuen bitartean. Urriaren 18ra arte bere karguari eutsi ote ziezaiokeen galdetuta, Hindenburg hego-mendebaldera erretiratzeko baimena emanez, Mackensenek erantzun zuen: "Urriaren 19ra arte eutsiko diot". Ordurako, zalditeria errusiarrak bere mendebaldeko hegala gainditu eta hegoalderantz moztuko zuela mehatxu egin zion. Orduan, Mackensenek alde egin behar izan zuen, eta Nikolai duke handiak, berriz, erasoaldi orokor bat agindu zuen urriaren 20rako.
Urriaren 20rako Radko Dimitrieven Errusiako III. Armadak bost zubi-buru ezarri zituen San ibaian zehar. Urriaren 22an, Aleksei Brusiloven Zortzigarren Errusiar Armadak Stryj berreskuratu zuen. Alemaniarren eta austriar-hungariarren indarrak mendebaldera erretiratzean, Conradek Ivangoroden gurutzatzen ari ziren errusiarren segada bat antolatu zuen. Sergei Sheydemanen Errusiako Bigarren Armadak aurrera egin ahala, Danklen Lehen Armadak iparraldera jo behar zuen Errusiako zubi-buruaren hegoaldeko hegalaren kontra urriaren 22an. Danklen erasoa kolokan zegoen, eta hurrengo egunean haren ekialdeko hegala Vistula zeharkatzen zuten tropa errusiarrek mehatxatu zuten Puławyn. Buttarren arabera, "Conraden planak errusiarrak zapaltzea ibaia zeharkatzeko prozesuan, beti arrisku bat, aurre egin beharko lioke Errusiako laugarren eta bederatzigarren armaden indar konbinatuari". Kozienize aldera, Ivangorodeko zubi-buruaren mendebaldeko muturrean, Alemaniako Guardien Erreserba Taldeak beste zubi-buru errusiar bat ireki zuen Kazimierz Dolnyn, Danklen ekialdeko frontearen atzealderaino. Urriaren 25ean errusiarrek aurrera egin zuten. Urriaren 26an, Alemaniako Guardien Erreserba Taldeak hego-mendebalderantz egin zuen atzera, Bederatzigarren Alemaniar Armadarekin batera, mendebaldeko hegala biratzea saihesteko, Danklen Lehen Armada ere erretiratzera behartuz.
Austria-Hungariako Lehen Armada, alemaniarren eskuin hegaleko posizioak hartzen ari zena, ez zen gai izan Vistularen gaineko bidegurutzeak defendatzeko. Alemaniarrek errusiarrei gurutzatzen berariaz uzten zietela esaten zuten, eta, gero, haiek harrapatzeko asmoa zutela. Austrohungariarren arabera, beranduegi iritsi ziren gurutzaketak eragozteko. Nolanahi ere, errusiarrek nahikoa gizon eraman ahal izan zituzten ibaiaren gainetik, austrohungariarrak mendebaldetik 60 km-ra dagoen lerro batera erretiratzera behartzeko. Max Hoffmannen arabera, IX. Armadako Estatu Nagusiko hirugarren gizon boteretsuena, atzera egin zuten inguruko unitate alemaniarrei abisatu gabe. Alemaniako telefonista batek abisatu zielako bakarrik egin zuten ihes. Izan ere, austrohungariarrek behar bezala jakinarazi zieten beren aliatuei.

## Ondorioak

Buttarren arabera, "Alemaniar eta austria-hungariar komandanteak atzera egin behar izan zutela aliatuek ez zutelako 'behar zutena eman' nabarmentzen saiatu ziren. Nahiz eta 12.000 errusiar gerra-preso hartu, Lehen Armadak 40.000 gizon baino gehiago galdu zituen, eta ez zuen lortu Vistulan zehar Errusiako zubi-bururik ezabatzea. Urriaren 30ean, errusiarrak Lódzen sartu ziren. Errusiarrek 19.000 preso eta trofeo material asko eraman zituzten aldi berean.
Alemaniarrek kalkulatu zuten ezen, konponketa handiak amaitu arte, errusiarrek lurralde suntsituan aurrera egin zezaketen urrutiena 120 km izango zela, eta, beraz, errusiarrek Silesia inbaditu baino aste batzuk lehenago atseden hartuko zutela, baina itzuli egin behar izan zutela. Erretiratzea maniobra estrategikotzat hartu zuten, eta asteak zeramatzaten Alemaniarako bidean etsaien aurrerapen bat blokeatzen, euren armada Mendebaldeko Frontean irabazten saiatzen ari zen bitartean. Erretiratzeak "Errusiako armada Alemaniari aurre egiteko indarrez bete zuen". Errusiarrek alemaniarrak eta austrohungariarrak garaitu zituzten. Baina beren abantaila uxatu egin zuten hurrengo mugimenduari buruzko zalantzaz eta beren administrazio-antolamenduetako nahasmenduaz.
Azaroaren 1ean Von Hindenburgi Ekialdeko Fronteko alemaniar indar guztien agintea eman zioten. Mackensen IX. Armadaren komandante izendatu zuten, eta gehienak Thornera joan ziren trenbidez, Errusiako iparraldeko hegala mehatxatzeko. Hala ere, austriar-hungariar armadarentzat, Buttarren hitzetan, "urriko kanpainako irabazi guztiak bertan behera utzi behar ziren, eta neguan zehar linea berri bat egingo zen, Karpatoetan barrena joan eta gero Krakoviaraino".
Bi aldeek galera handiak jasan zituzten, baina aldearen arabera emaitzak oso ezberdinak izan ziren. Alexei Oleynikov historialariak bi aldeen galerak 150.000 izan zirela kalkulatu zuen, Erdialdeko Inperioek talde erasotzailearen % 50 galdu zutela nabarmenduz, eta errusiarrek % 32. Beste historialari errusiar batek, Sergei Nelipovitxek, errusiar galerak 150.000 izan zirela kalkulatu zuen, baina aldian-aldian Erdialdeko Inperioen galerei buruzko datuak aldatu zituen. Bere lehen kalkuluen arabera, armada alemaniarrak 16.000 baino ez zituen galdu guduan. Hala ere, gero, galerei buruzko posizioak berrikusi zituen eta 24.000 izatera igo zituen guztira, bere kalkuluen arabera, botere zentralek 79.000 galdu zituzten. Azken kalkuluak Maxim Oskinek egin zituen, botere zentralen galerak 110.000 izan zirela kalkulatu zuen, 75.000 austriar barne, errusiarren galerak gehixeago izan ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Cohen, Eliot A.; Strachan, Hew. (2001). «The First World War. Volume I: To Arms» Foreign Affairs 80 (5): 163. doi:10.2307/20050279. ISSN 0015-7120. (Noiz kontsultatua: 2025-02-26).
* 1 2 3 4 5 6 Best, Paul J.. (2019-10-01). «Collision of Empires: The War on the Eastern Front in 1914 Germany Ascendant: The Eastern Front, 1915 Russia’s Last Gasp: The Eastern Front, 1916-1917 The Splintered Empires: The Eastern Front, 1917-1921» The Polish Review 64 (3): 117–119. doi:10.5406/polishreview.64.3.0117. ISSN 0032-2970. (Noiz kontsultatua: 2025-02-26).
* 1 2 3 Craig, Gordon A.; Stone, Norman. (1977-10). «The Eastern Front, 1914-1917» Russian Review 36 (4): 503. doi:10.2307/128662. ISSN 0036-0341. (Noiz kontsultatua: 2025-02-26).
* ↑ Bigelow, John; Ludendorff, Erich Von. (1920-04). «Meine Kriegserinnerungen, 1914-1918» The American Historical Review 25 (3): 503. doi:10.2307/1836896. ISSN 0002-8762. (Noiz kontsultatua: 2025-02-26).
* ↑ Larew, Karl; Kahn, David. (1968-12). «The Codebreakers: The Story of Secret Writing» The American Historical Review 74 (2): 537. doi:10.2307/1853680. ISSN 0002-8762. (Noiz kontsultatua: 2025-02-26).
* ↑ Muzzey, D. S.. (1919-12-01). «Bolshevism, by John Spargo; The Prelude to Bolshevism, by A. F. Kerensky; Russia 1914-1917. Memories and Impressions of War and Revolution, by General Basil Gourko; Vers la Catastrophe Russe, by Boris Kritchewsky» Political Science Quarterly 34 (4): 654–659. doi:10.2307/2142033. ISSN 0032-3195. (Noiz kontsultatua: 2025-02-26).
* ↑ «Hoffmann, Max» Brill’s Digital Library of World War I (Noiz kontsultatua: 2025-02-26).
* ↑ «13. Summer Battle And ‘Autumn Swine’» The First World War (Böhlau Verlag) 2014-12-31 (Noiz kontsultatua: 2025-02-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28205
* Multimedia: Battle of the Vistula River / Q28205