# Juana Calfunao

Juana Rosa Calfunao Paillaléf Txileko erdi-hegoaldeko maputxe komunitate indigenaren agintari (lonco) nagusietakoa da. Cuncoko (Araucania eskualdea) Juan Paillalef komunitateko burua.

## Familia

Ambrosio Calfunao werkenaren alaba da, bera eta bere anai-arrebak haurrak zirenean hil zena, eta Mercedes Paillaléf lonkoarena. Bere ama ere komunitateko buru izan zen eta Txileko diktadura militarraren ondorioz bi urtez egon zen espetxeratuta Temucoko espetxean.
Bere alaba, Relmutray, Suitzara bidali zuten 9 urte zituela, bertan asiloa eskatu zuen eta bere izeba Rayen Calfunao Paillalefekin bizi izan zen 2006 eta 2011 urteen artean.

## Maputxeen liderra

Lider garrantzitsua da maputxeen borroketan, haien burujabetza baieztatzeko, estatu eta korporazio indarkeriari aurre egiteko, eta haien antzinako lurretatik baliabide naturalak ateratzea gaitzesteko. Torturaren Aurkako Batzorde Etikoa Txileko gobernuz kanpoko erakundearen sortzailea ere bada.
2000ko maiatzean, abortu natural baten biktima izan zen, Temucon atxilotuta egon ostean.
2006ko azaroan, 150 eguneko espetxe zigorra ezarri zion Txileko estatuak, maputxeen lurretatiik bide pribatu bat eraikitzearen aurka protesta egiteagatik. Lau urte eta erdi eman zituen kartzelan. Bere ahizpa Luisa Calfunaorekin batera gose greba egin zuen 2007ko zenbait astetan. Bere familiako beste kide batzuk ere jazarri edo espetxeratu dituzte.
2015eko urrian, Calfunao Paillaléfek Estatu Batuak bisitatu zituen eta Amerikako Estatuen Erakundearen (AEE) aurrean testigantza eman zuen, Txileko gobernua auzitara eramanez maputxe herriaren aurka egindako hainbat indarkeria motagatik, lur indigenak bereganatzeagatik eta emakume maputxe eta haurren tratu txarrak emateagatik. Ordutik aurrera, Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrak berarentzat eta bere familiarentzat hartutako kautelazko neurrien onurak jasotzen ditu (2019ko otsailean ezabatutako neurriak).
Bere komunitateko lurraldea zatituko lukeen bidea eraikitzearen aurka dago. 2018ko uztailean, 5 urteko kartzela zigorra ezarri zioten karabinero bat lesionatzeagatik, baina 2018ko urrian Apelazioen Gorteak berak aurkeztutako baliogabetasun helegitea onartu eta horren aurkako ahozko epaiketa berri bat egitea agindu zuen.
Camilo Catrillancaren hiletan, dei bat egin zuen herri maputxea biderkatu eta seme-alaba gehiago izan zitzan, herriaren borrokarekin jarraitu ahal izateko.

## Erreferentziak

* 1 2 3 COHA Exclusive: An Interview with Mapuche Chief, Lonko Juana Calfunao Paillalé. .
* ↑ Lonko Juana Calfunao Paillalef. .
* ↑ «Condenan a lonko Juana Calfunao a 5 años de cárcel por agredir a carabinero en 2016» EMOL 17 de julio de 2018.
* ↑ De manos del Alcalde de Ginebra: Rayen Calfunao recibió Premio de Reconocimiento. .
* ↑ Suiza rechaza asilo político a hija de lonko Juana Calfunao y gobierno valora decisión. .
* ↑ Pope wades into indigenous conflict telling Chile's Mapuche to shun violence. .
* ↑ Amnesty International. .
* ↑ S.A.P, El Mercurio. (22 de mayo de 2000). «Mujer mapuche aborta tras detención en comisaria de Temuco | Emol.com» Emol.
* ↑ Outcry over imprisonment of Chief Juana Calfunao. .
* ↑ Chief Juana Calfunao Paillalef. .
* ↑ «Delicada situación de salud de la Sra. Juana Calfunao Paillalef, en detención arbitraria - CHL 001 / 0705/ OBS 056.8» Federación Internacional por los Derechos Humanos.
* ↑ Comisión Interamericana de Derechos Humanos. Resolución 39/2015, Medida cautelar 46-14. .
* ↑ Comisión Interamericana de Derechos Humanos. RESOLUCIÓN DE LEVANTAMIENTO DE MEDIDAS CAUTELARES 6/2019. .
* ↑ Mostrador, El. (19 de octubre de 2018). «Vuelco: Corte de Apelaciones de Temuco ordena nuevo juicio oral contra Juana Calfunao» El Mostrador.
* ↑ Mostrador, El. (18 de diciembre de 2018). «El llamado de la lonko Juana Calfunao a la mujer mapuche a parir para multiplicar su pueblo» El Mostrador.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q52340976