# Ruth Gall

Ruth Sonabend Moszkiewicz, ezagunagoa Ruth Gall izenez (ezizenez: Madame Cosmic Rays; Dobrzyn, Polonia, 1920ko apirilaren 27a – Mexiko Hiria, Mexiko, 2003ko apirilaren 26a) jatorri poloniarreko zientzialaria, fisikaria, ikertzailea eta irakaslea izan zen. Erreferentzia izan zen izpi kosmikoen azterketan.

## Bizitza

Gurasoak Dworja Moszkiewicz Cyrkus eta Mendel Wolf Sonabend Globusen izan ziren, azken hau errabino familia batekoa. Familiarekin Gdynian bizi ostean, 1937an Parisera joan zen ahizparekin Sorbonan kimika ikastera. Bere familia Poloniatik irten zen Bigarren Mundu Gerraren eraginez. 1940an, faxismo naziak aurrera egin zuenean bere jatorri judua zela eta Parisen gerra zela eta, eta arriskuan zegoen. Ruth Sonabendek (Gall) ikasketak eten behar izan zituen eta erbesteratuta Mexikora iritsi zen 1939an.
Kimika ikasi zuen Institutu Politekniko Nazionaleko Biologia Zientzien Eskola Nazionalean eta fisika Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko Zientzia Fakultatean (UNAM). 1948an Henryk Gall ezagutu zuen, Poloniako faxismoaren aurkako erresistentziako kazetari eta gudari ohia eta Poloniako Prentsa Agentziako korrespontsala Nazio Batuen Erakundean, eta harexekin ezkondu zen, bere abizena hartuta. 1949an Ruth Gallek fisika eta fisika kimikoko maistratasuna hasi zuen Columbiako Unibertsitatean, Polykarp Kuschen ondoan. 1954an mekanika estatistikoan eta mekanika kuantikoan doktoretza bat hasi zuen, Poloniara egin zuen bidaia baten ondoren eten zuena. Bidaia hartan, herrialdean sartzea baldintzatu zioten, Ameriketako Estatu Batuetan herrialdearen espioi bihurtzearen truke. Egoera horren aurrean, bikotea Mexikora itzuli zen 1954an

### Ibilbidea

Manuel Sandoval Vallartaren ondoan jarraitu zuen bere ibilbide zientifikoa. Ruth Gall erradiazio kosmikoaren erreferente bihurtu zen; bere lankide batek "Madame Cosmic Rays" ezizena jarri zion. 1958. urtean UNAMeko Geofisika Institutuko Kanpo Espazioko Sailaren sortzailea izan zen, 1962. urtetik 1985. urtera zuzendu zuen berbera.
Izendapenen artean, Mexikoko ordezkari izendatu zuten Ikerketa Espazialen Batzordean, eta 1979. urtetik 1982. urtera Hirugarren Munduko Herrialdeen Ikerketa Espazialerako Cospar Paneleko presidentea izan zen. Bere herrialdeko Zientzia eta Teknologia Kontseilu Nazionaleko (CONACYT) Zientzia eta Teknologia Plan Nazionala egiteko Zientzia Zehatzen Batzordeko kidea izan zen. 1980an Mexiko ordezkatu zuen Helburu Baketsuekin Espazio Ultraterrestrea Erabiltzeari buruzko Batzordean eta urte horretan bertan Jarduera Espazialen Diziplinarteko Taldea sortu zuen UNAMen.
90 artikulu akademiko baino gehiago argitaratu zituen. UNAMeko Zientzia Fakultateko irakaslea eta Geofisika Institutuko denbora osoko ikertzailea izan zen. Tonantzintlako Behatoki Astrofisiko Nazionalean eta Tonantzintlako Behatoki Astrofisiko Nazionalaren proiektuetan lagundu zuen.
1968an, Javier Barros Sierra buru zuen 1968ko abuztuaren 2ko martxan parte hartu zuen, Mexikon 1968ko Mugimenduko parte gisa gertatua. Ifigenia Martinez, Sol Arguedas eta Elena Urrutiarekin batera Mujeres por la soberanía y la integración de América Latina taldea osatu zuen, hausnarketa politikorako kolektiboa.

## Sariak eta aintzatespenak

* 1977an, Mexikoko Zientzien Sari Nazionalerako hautagaia
* 1979an, Unibertsitate-merezimenduaren domina UNAM
* 1991n, UNAMeko ikertzaile emeritua
* 1993an, Ikertzaileen Sistema Nazionaleko ikertzaile emeritua
* 1981ean, Collège de Franceko Domina
* UNAMeko honoris causa doktoretza

## Erreferentziak

* ↑ «El acto de sentir la Ciencia. Entre los descubrimientos y la línea que se habita. Ruth Gall. – tvunam» tv.unam.mx (Noiz kontsultatua: 2025-03-11).
* 1 2 AEM, Hacia el espacio-. «Dra. Ruth Gall» Hacia el espacio.
* ↑ Boletín 108 – Ruth Gall y sus aportes a la física espacial en Vindictas – tvunam. .
* ↑ (Gaztelaniaz) AMC. (2020-03-08). «Ruth Gall» Mujeres en la Ciencia (Noiz kontsultatua: 2025-03-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) Frank, Alejandro. (2021-10-25). «Soy de la UNAM» Letras Libres (Noiz kontsultatua: 2025-03-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) Crítica, La. (2018-07-17). «La mujer que estudió las lunas hace 200 años... y otras astrónomas mexicanas de las que no has oído hablar» La Crítica (Noiz kontsultatua: 2025-03-11).
* ↑ Urrutia, Elena. (2009-05-20). «Gall, una mente brillante» www.jornada.com.mx.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q100369077