OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Dag Solstad

Dag Solstad (Sandefjord, 1941eko uztailaren 16a – Oslo, 2025eko martxoaren 14a) norvegiar eleberrigile, ipuingile, antzerkigile eta kazetari bat izan zen.
Irakaslea izan zen Kabelvågen eta kazetaria Tiden egunkarian. Ondoren, Osloko Unibertsitatean hasi zen ikasten eta Profil literatur aldizkarian argitaratu zuen. 1965ean Spiraler ipuin-bilduma argitaratu zuen, eta 1966tik aurrera literaturari bakarrik ekin zion. 1970eko hamarkadan Norvegiako Langileen Alderdi Komunistako kide izan zen.
Bere lehen liburuek ideologia marxista-leninistaren eragina izan zuten. 1969an Iparraldeko Kontseiluaren Literatura Saria jaso zuen eta 1996an Dobloug Saria.

## Eleberriak

* Irr! Grønt! – (1969)
* Arild Asnes, 1970 – (1971)
* 25. septemberplassen – (1974)
* Svik. Førkrigsår – (1977)
* Krig. 1940 – (1978)
* Brød og våpen – (1980)
* Gymnaslærer Pedersens beretning om den store politiske vekkelse som har hjemsøkt vårt land – (1982)
* Forsøk på å beskrive det ugjennomtrengelige – (1984)
* Roman 1987 – (1987)
* Medaljens forside – (1990)
* Ellevte roman, bok atten – (1992)
* Genanse og verdighet – (1994)
* Professor Andersens natt – (1996)
* T. Singer – (1999)
* 16/07/41 – (2002)
* Armand V. Fotnoter til en uutgravd roman – (2006)
* 17. roman − (2009)
* Det uoppløselige episke element i Telemark i perioden 1591-1896 : roman (2013)
* Tredje, og siste, roman om Bjørn Hansen (2019)
* Datuak: Q469966
* Multimedia: Dag Solstad / Q469966
# Zoragarrixori

Zoragarrixori Gatibu taldearen abestia da. 2008an Baga Biga diskoetxearekin argitaratutako Laino guztien gainetik, sasi guztien azpitik (albuma) albumean plazaratu zuten. Hitzak ere taldearenak dira. Taldearen abesti ezagunenetariko bat da.
* Laino Guztien Gainetik...
* Gatibu
* Laino guztien azpitik...

## Hitzak

Honela hasten dira dira abestiaren hitzak:
| Jatorrizko hitzak bizkaieraz | Euskara idatzi batuaz edo |
| Zoragarrixori [...] Egune amaitzen doa eta egunarekin amaitzen naz ni ta zu ohe ganien etzunde zauz ta liburu bet dekozu esku artien Zoragarrixori ametsen zaindari maitasun iturri ... | Zoragarritxo hori [...] Eguna amaitzera doa eta egunarekin amaitzen naiz ni eta zu ohean etzanda zaude eta liburu bat daukazu esku artean Zoragarritxo hori ametsen zaindari maitasun iturri ... |

## Erreferentziak

* ↑ «Laino guztien gainetik, sasi guztien azpitik» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ «Gatibuk musika utziko du, 25 urteko ibilbidearen ostean» EITB 2024-09-18 (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Letra de la canción Zoragarrixori - Gatibu» CANCIONEROS.COM/LETRAS (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).

## Ikus, gainera

* Alex Sardui
* Haimar Arejita
* Gaizka Salazar
* Mikel Caballero
* Zeu, zeu, zeu!
* Urepel (abestia)
* Ez naz Makurtuko
* Euritan dantzan

## Kanpo estekak

* Zoragarrixori - Gatibu . Youtube, Gatibu: gaia
* Zoragarritxo abestiaren hitzak ingelesez (gatibu.eus)
* Zoragarritxo abestiaren hitzak katalanez (gatibu.eus)
* Zoragarrixori - Gatibu euskarazko hitzekin. Youtube, Aupahi7
* Gatibu - Badok.eus euskal musikaren atarian
* Datuak: Q132170842
# Kurukan Fuga

Kurukan Fuga Mandeneko Gutuna$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Kouroukan Fougaren atea, Kangaban, Mali Errepublikan ||
| Mota | Kultura Ondare Immateriala |
| Erreferentzia | 00290 |
| Kokalekua | Mali |
| Eskualdea$^2$ | Afrika |
| Izen ematea | 2009 (XXXIII. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Kurukan Fuga edo Mandeneko Gutuna munduko konstituzio zaharrenetako bat izan zen.

## Testuingurua

XII. mendean, Afrikan, Ghanako Inperioak gainbehera egin zuen almorabideen etengabeko inbasioen eraginez. Orduan, sossoen errege Sumanguru Kantek Ghanako hiriburu zaharra hartu zuen, botere hutsunea baliatuz. Eta lurraldeak konkistatzen jarraitu zuen Mandeneraino, mandingen lurralderaino.
1235ean, Sundiata Keita mandingen printze erbesteratuak koalizio bat osatu zuen inguruko erresuma txikiekin sossoei aurre egiteko. Eta urte hartan bertan mandingek Koulikoroko gatazka irabazi eta Maliko Inperioa, boteretsua, sortu zuten, Sundiata Keita mansa (enperadore) izendatuta.
Garaipenaren ondoren, lurralde zabala antolatu eta lege-multzoa sortu behar zen. Hala, enperadorea eta jakintsuen kontseilua Kurukan Fugan bildu ziren 1236an Mandeneko Gutuna idazteko; munduko konstituzio zaharrenetakotzat jo daiteke.

## Edukia

Hitzaurrea eta 44 artikulu dauzka gutunak eta besteak beste, aniztasunean oinarritutako bake soziala, hezkuntzarako eskubidea, elikadura segurtasuna, esklabotzaren abolizioa eta adierazpen askatasuna jasotzen ditu. Ziurrenik praktikan kontraesanak eragin zituen legeon aplikazioak; XVI. mendean inperioak gainbehera egin zuen arte, Maliko mansak munduko pertsonarik aberatsenetakotzat zeuzkaten eta hori ez da ondo ezkontzen berdintasunarekin. Hala ere, gutunak askoz berriagoak diruditen kontuak jasotzen ditu.
“Pertsona guztiek dute bizitzeko eskubidea. Ez dago besteen gainetik dagoen pertsonarik”. Eta emakumeak barne hartzen zituen baieztapen horrek: “Ez itzazu emakumeak iraindu, gure amak dira. Gure kudeaketa lan guztietan parte hartu behar dute”. Baita esklaboak ere: “Hemendik aurrera inork ez dio hurkoari mozala ahoan jarriko merkatuan saltzeko. Esklabotzaren oinarria gaur bertan itzaliko da”.
Esan bezala, hezkuntza eskubidea jaso zuen testuak: “Haurren heziketa gizarte osoaren ardura da. Guztiok zuzendu eta zaindu behar ditugu haurrak”. Eta adierazpen askatasuna ere bai: “Esan nahi duena esateari esker bizi da espiritua”.
Ingurumena hizpide zuten legeek halaber: “Basoak zaindu behar dira guztion zorionerako. Zuhaixka bati su eman aurretik, jaso burua eta begiratu zuhaitzen adaburuei”. Dibortzioa legezkoa zen eta “ezkontideetako batek eskatuta” ematen zen. Eta lapurretaren kontzeptu interesgarria zuten: “Jateko beharra asetzea ez da lapurreta, gosea arintzeko behar adina soilik hartzen bada”.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 8 Irazustabarrena, Nagore. (2017-17-16). «Erdi Aroko konstituzio afrikarra» Argia CC-BY-SA lizentzia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2961226
# M - Il figlio del secolo (telesaila)

M - Il figlio del secolo (euskaraz: «M - mendearen semea») italiar telesail historikoa da, Antonio Scuratiren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Taberna zahar batean Benito Mussolinik pasta jaten duen bitartean, ondoko gelan ezkerreko manifestariak Bandiera Rossa kanta ezaguna abesten ari dira. Eszena horrek segundo gutxi iraungo du: Mussoliniren aginduz, lekaioek manifestariak hilko dituzte, eta berak patxadaz jarraituko du jaten. Lehen ataleko eszenetako bat da hori, eta argi geratuko da telesailak erabiliko duen tonua, eta, batez ere, narrazioak ez diola ukorik egingo erregimen faxistari lotutako basakeria gordinki erakusteari. Telesailak Italiako mugimendu faxistaren sustraiak eta haren gorakada erakutsiko ditu, Benito Mussolinik 1919ko martxoaren 23an «Fasci di Combattimento» talde paramilitarra sortu zuenetik 1925ean Estatu Totalitario Faxista ezarri zuen arte.

## Aktoreak

* Luca Marinelli: Benito Mussolini
* Francesco Russo: Cesare Rossi
* Barbara Chichiarelli: Margherita Sarfatti
* Benedetta Cimatti: Rachele Mussolini
* Federico Majorana: Amerigo Dumini
* Gaetano Bruno: Giacomo Matteotti
* Fulvio Falzarano: Giovanni Giolitti
* Massimo De Lorenzo: Alfredo Rocco
* Lorenzo Zurzolo: Italo Balbo
* Vincenzo Nemolato: Viktor Emanuel III.a Italiakoa
* Gianmarco Vettori: Dino Grandi
* Gabriele Falsetta: Roberto Farinacci
* Maurizio Lombardi: Emilio De Bono
* Daniele Trombetti: Cesare Forni
* Gianluca Gobbi: Cesare Maria De Vecchi
* Alberto Astorri: Luigi Facta
* Paolo Pierobon: Gabriele D’Annunzio
* Cosima Centurioni: Bianca Ceccato
* Paolo Macedonio: Don Luigi Sturzo
* Stefano Cenci: Filippo Tommaso Marinetti
* Federico Mainardi: Albino Volpi
* Taiyo Yamanouchi: Harukichi Shimoi
* Jessica Piccolo Valerani: Ida Dalser
* Giorgia Sinicorni: Elena von Montenegro
* Elena Lietti: Velia Titta
* Giovanni Alfieri: Amleto Poveromo
* Amedeo Gullà: Augusto Malacria
* Michele Ferrantino: Giuseppe Viola
* Daniele Paoloni: Rodolfo De Bernardt
* Claudio Bigagli: Guglielmo Pecori Giraldi

## Erreferentziak

* ↑ «Italiar faxismoaren sustraiak» Berria 2025-03-15 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
# Herri-arkitektura

Herri-arkitektura edozein tradizio akademikotik kanpo eta orientazio profesionalik gabe egindako arkitektura da. Ez da arkitektura-mugimendu edo estilo jakin bat, kategoria zabal bat baizik, eta eraikin mota askotariko barne hartzen ditu, mundu osoko eraikuntza-metodo desberdinak dituztenak, historikoak eta egungoak, klasikoak eta modernoak. Herri-arkitekturak eraikitako ingurunearen %95 osatzen du mundu osoan.
Herri-arkitekturak tokiko eta uneko beharrak asetzen ditu, bere eskualdean eskuragarri dauden materialek erabiltzen ditu eta tokiko tradizio eta praktika kulturalak islatzen. Herri-arkitekturaren ikasketan ez dira arkitektoak aztertzen, baizik eta tokiko eraikitzaileen trebetasuna eta tradizioa, egiletza gutxitan ezagutzen baita. Horregatik, askotan "Arkitekto gabeko arkitektura" esaten zaio. Azken urteotan, arkitektoek eta eraikuntza-industriak herri-arkitektura aztertzen hasi dira, eraikuntza garaikidean diseinu iraunkorra txertatzeko ahaleginean.

## Ezaugarriak

Herri-arkitekturako eraikuntzak eta eraikinak, helburu jakin batera eta bertan eskuragarri dauden materialetara egokitzen dira beti. Baliabideen, bolumenaren eta obraren ekonomia dute ezaugarri; izan ere, eraikitzaileek lana eta materialak aurreztea bilatzen dute, eta ahozko tradizioaren bidez belaunaldi batetik bestera transmititu diren teknika sinpleekin erabiltzen dira.
Arkitekturaren azterketa, oro har, monumentuez arduratu izan da, baina baita ere arkitektoez, goi-ikasketak eta «arkitektura jasoaren» korronte eta estiloak dituzten pertsona gisa ulertuta, eta alde batera utzita «arkitektorik gabeko arkitektura», gizateria bizi eta lan egiten duen espazioen gehiengoa dena. Arkeologiak, bestalde, monumentuak (tenpluak, jauregiak edo hilobiak esaterako) eta beraien testuinguru soziohistorikoak ikertzeko duen interesa erakutsi digu, elementu horiek baitira zibilizazioaren lekukotasunik adierazgarrienak.
Gutxienez Arts and Crafts mugimenduaz geroztik, arkitekto moderno askok herri-arkitekturako eraikinak aztertu dituzte, eta haiengandik inspirazioa atera nahi izan dute, baita bertako ezaugarriak erabili ere. Adibidez, 1946an Hassan Fathy arkitekto egiptoarra izendatu zuten Luxor ondoko New Gourna herria berria antolatzeko. Nubiako finkapen eta teknologia tradizionalak ikasi ondoren, nubiar adobezko ganga tradizionalak txertatu zituen bere diseinuetan. Hala ere, esperimentuak porrot egin zuen hein batean, hainbat arrazoi sozial eta ekonomikoengatik.
Aldo van Eyck arkitekto holandarra ere herri-arkitekturaren sustatzailea izan zen, Samuel Mockbee, Christopher Alexander eta Paolo Soleri bezala.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Caves, R. W.. (2004). Encyclopedia of the City. Routledge, 750 or. ISBN 978-0415862875..

## Kapo estekak

* Datuak: Q930314
* Multimedia: Vernacular architecture / Q930314
# M - Il figlio del secolo (telesaila)

M - Il figlio del secolo (euskaraz: «M - mendearen semea») italiar telesail historikoa da, Antonio Scuratiren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Taberna zahar batean Benito Mussolinik pasta jaten duen bitartean, ondoko gelan ezkerreko manifestariak Bandiera Rossa kanta ezaguna abesten ari dira. Eszena horrek segundo gutxi iraungo du: Mussoliniren aginduz, lekaioek manifestariak hilko dituzte, eta berak patxadaz jarraituko du jaten. Lehen ataleko eszenetako bat da hori, eta argi geratuko da telesailak erabiliko duen tonua, eta, batez ere, narrazioak ez diola ukorik egingo erregimen faxistari lotutako basakeria gordinki erakusteari. Telesailak Italiako mugimendu faxistaren sustraiak eta haren gorakada erakutsiko ditu, Benito Mussolinik 1919ko martxoaren 23an «Fasci di Combattimento» talde paramilitarra sortu zuenetik 1925ean Estatu Totalitario Faxista ezarri zuen arte.

## Aktoreak

* Luca Marinelli: Benito Mussolini
* Francesco Russo: Cesare Rossi
* Barbara Chichiarelli: Margherita Sarfatti
* Benedetta Cimatti: Rachele Mussolini
* Federico Majorana: Amerigo Dumini
* Gaetano Bruno: Giacomo Matteotti
* Fulvio Falzarano: Giovanni Giolitti
* Massimo De Lorenzo: Alfredo Rocco
* Lorenzo Zurzolo: Italo Balbo
* Vincenzo Nemolato: Viktor Emanuel III.a Italiakoa
* Gianmarco Vettori: Dino Grandi
* Gabriele Falsetta: Roberto Farinacci
* Maurizio Lombardi: Emilio De Bono
* Daniele Trombetti: Cesare Forni
* Gianluca Gobbi: Cesare Maria De Vecchi
* Alberto Astorri: Luigi Facta
* Paolo Pierobon: Gabriele D’Annunzio
* Cosima Centurioni: Bianca Ceccato
* Paolo Macedonio: Luigi Sturzo
* Stefano Cenci: Filippo Tommaso Marinetti
* Federico Mainardi: Albino Volpi
* Taiyo Yamanouchi: Harukichi Shimoi
* Jessica Piccolo Valerani: Ida Dalser
* Giorgia Sinicorni: Elena Montenegrokoa
* Elena Lietti: Velia Titta
* Giovanni Alfieri: Amleto Poveromo
* Amedeo Gullà: Augusto Malacria
* Michele Ferrantino: Giuseppe Viola
* Daniele Paoloni: Rodolfo De Bernardt
* Claudio Bigagli: Guglielmo Pecori Giraldi

## Erreferentziak

* ↑ «Italiar faxismoaren sustraiak» Berria 2025-03-15 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q125570544
# Hassan Fathy

Hassan Fathy (arabieraz: حسن فتحي‎; Alexandria, Egipto, 1900eko martxoaren 23a - Kairo, Egipto, 1989ko azaroaren 30a) egiptoar arkitektoa izan zen. Familia aberatsekoa zen, eta Kairon eta Alexandrian bizi izan zen. Kairoko eskolan Arte Ederretako ikasketak egin zituen. 1960ko hamarkadaren amaieran sortu zen “autoeraikuntza” mugimenduko buru izan zen, eta arkitektura antimodernistaren jarraitzaile sutsua izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016/05/20 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Herri-arkitektura

## Kanpo estekak

* Datuak: Q560101
* Multimedia: Hassan Fathy / Q560101
* Datuak: Q560101
* Multimedia: Hassan Fathy / Q560101
# Ramona Jugo Azpuru

Ramona Jugo Azpuru (Dima, Bizkaia, 1897ko otsailaren 26a) Diman jaio eta Galdadaon bizi zen emakumea; Gerra Zibilean diktadura frankistren errepresioaren biktima kartzelaratua izan zen.

## Bizialdia

Jugo Diman jaio zen eta Galdakaora bizitzera joan zen; ama Ana Azpuru Gardoki zen eta aita Timoteo Jugo Isasi.
1937 urtean matxinadaren akusaziopean auziperatu egin zuten eta kartzelara bidali: hasieran Bilbokora eta ondoren Mutrikura. 1938ko Martxoaren 8an Saturrarango Emakumeen kartzelara eraman zuten.
Bere espedientean irakurri dezakegunez:
   Prisión Cebtral de Mujeres de Saturrarán. Expediente penal de Ramona Jugo Azpuro, natural de Dima provincia de Vizcaya, hijo de Timoteo y de Ana; estado casada; edad 41 años; oficio o profesion: labores; instucción al ingresar "tiene"; lee: si; escribe: si. Religión que profesa: la católica.
   Vicisitudes Penales: 26 Noviembre 1937 Bilbao. Fué sentenciada por Consejo de Guerra Sumarísimo por delito de Rebelión, a la pena de Seis años y un día de Prisión mayor, según testimonio librado por el Juez Instructor militar en la causa nº 1614 - 1937. Extinguirá su condena el dia tres de Septiembre de mil novecientos cuarenta y tres. Saturraran 8 de Marzo de 1938.

## Erreferentziak

* ↑ Archivo Histórico Eclesiástico de Bizkaia. SIGA-AKIS, 239 or..
* ↑ Gipuzkoa, Archivo Histórico Provincial de. (1938-03-08). Español: SUMARIO 1614 del año 1937 de RAMONA JUGO AZPURU acusada de Rebelión, enviada a la carcel de Mujeres de Saturraran. Archivo Histórico Provincial de Gipuzkoa. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Gipuzkoa, Archivo Histórico Provincial de. (1938-03-08). Español: Expediente penal del año 1938 de RAMONA JUGO AZPURU en la carcel de Mujeres de Saturraran. Archivo Histórico Provincial de Gipuzkoa. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Visor IZFE» w390w.gipuzkoa.net (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q133275615
* Multimedia: Category:Ramona Jugo Azpuru / Q133275615
# Beneharnum

Beneharnum Akitaniako erromatar probintziako oppidum edo ziutadela bat izan zen, Galian. III. mendean hiri izatera igaro zen, Civitas Beneharnensium izenarekin, bertan bizi ziren beneharniar leinuaren aipamena. Ez dakigu zein den aurretik zuen izena. Uste da Beneharnum izena Bearnoren aurrekaria dela.
Antoninoren Ibilbidea bitan agertzen da, bata Caesaraugusta-Beneharum erromatar galtzadaren bidez, gaur egungo Zaragoza, Nafarroa Garaiko ekialdea, Jaka eta Somportetik bidea egiten zuena; bestea Aquae Tarbellicae-Tolosa erromatar galtzadaren baitan, Akize eta Tolosa Okzitania batzen zituena.
VI. mendera arte apezpiku baten egoitza izan zen, eta Galaktorio apezpikua Agdeko kontzilioan hartu zuen parte, 506an. 844an edo 848an bikingoek Beneharnum suntsitu zuten, eta hiria bertan behera utzi zuten. Handik mende batera gertu monasterio bat sortu zen, gaur egungo Leskarre herriaren oinarrian dagoena. Denbora luzez pentsatu zen hiria Orthez zela, baina gaur egun aurkitu dira hainbat egitura argi uzten dutenak Leskarren zegoela.

## Erreferentziak

* ↑ Issartel, Thierry. (2015-01). «Les saints évêques de Beneharnum (Lescar): enjeux religieux et politiques de la mémoire épiscopale dans la souveraineté de Béarn (xvie-xviie siècles)» Espace sacré, mémoire sacrée. Le culte des évêques dans leurs villes (IVe-XXe siècle) (Brepols Publishers) 10: 281–300. doi:10.1484/m.hag-eb.5.103683. ISBN 978-2-503-54531-8. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Bats, Michel; Bui-Thi-Maï. (1984). «Une étude pollinique aux origines de Beneharnum gallo-romain (Lescar, Pyrénées-Atlantiques)» Aquitania 2 (1): 269–275. doi:10.3406/aquit.1984.1009. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Roudier, Matthieu; Pichonneau, Jean-François; Réchin, François. (2012). «Les thermes publics de Lescar-Beneharnum et d'Oloron-Sainte-Marie-Iluro (Pyrénées Atlantiques). Découvertes récentes» Aquitania (21): 493–518. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8246241
# Hilda Villegas Castrejón

Hilda Villegas Castrejón (Mexiko Hiria, Mexiko, 1932ko otsailaren 26a – 2012ko abuztuaren 1a) zientzialaria, medikua eta kirurgialaria izan zen, Mikroskopia elektronikoan aitzindaria bere herrialdean eta Mexikoko Kirurgia Akademian sartu zen lehen emakumea.

## Bizitza

Bere aita, Andrés Villegas Reyes, mediku erradiologo militarra izan zen, txikitatik inspirazio iturri izan zuena. Pianoa ikasi zuen txikitatik eta musika klasikoaren zalea izan zen. Villegas 1955ean mediku kirurgialari gradua lortu zuen Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko (UNAM) Medikuntza Fakultatean, lanbide horretan emakume gutxi graduatzen ziren sasoian. Anatomia patologikoan espezializatu zen Presbyterian/St. Chicagoko Luke's Medical Center eta Columbus Hospital zentroak, eta Berlingo Unibertsitate Librean medikuntza zientzietako doktoretza bat.
1970ean, mikroskopia elektronikoko espezialitate bat egin zuen Berlingo Unibertsitate Librean, eta aitzindaria izan zen teknologia hori erabiltzen Mexikon, besteak beste, Siglo XXI Zentro Mediko Nazionalean, Perinatologiako Institutu Nazionalean eta Errehabilitazioko Institutu Nazionalean (INR). Azken bi horietan Villegas izan zen mikroskopia elektronikoko atalak sortu zituena eta INRn ikerketa zuzendari kargua hartu zuen. Maila akademikoan, 70 bat argitalpenetan parte hartu zuen, aldizkari arbitratuetan.
1990ean, Mexikoko Kirurgia Akademian morfologian aditu gisa sartu zen lehen emakumea izatea lortu zuen. Erakunde horrek 1933. urtetik ez zuen bere baitan sartu emakume kirurgialaririk. UNAMeko Medikuntza Fakultateko irakasle titularra izan zen.

## Erreferentziak

* 1 2 Academia Mexicana de Cirugía. «"In memoriam" Acad. Dra. Hilda Villegas Castrejón-Acad. Dr. Luis Guillermo Ibarra Ibarra-06Nov2012» Canal de Youtube de la Academia Mexicana de Cirugía.
* ↑ (Gaztelaniaz) «La mujer en el ejercicio de la medicina | WorldCat.org» search.worldcat.org (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ Primera mujer en la Academia Mexicana de Cirugía. México Diciembre 2003.
* Datuak: Q100288451
[[Kategoria:1931} jaiotzak]][[Kategoria:2012} heriotzak]]
# Ramona Jugo Azpuru

Ramona Jugo Azpuru (Dima, Bizkaia, 1897ko otsailaren 26a - 1985eko urtarrilaren 15a) Diman jaio eta Galdadaon bizi zen emakumea; Gerra Zibilean diktadura frankistren errepresioaren biktima kartzelaratua izan zen.

## Bizialdia

Jugo Diman jaio zen eta Galdakaora bizitzera joan zen; ama Ana Azpuru Gardoki zen eta aita Timoteo Jugo Isasi.
1937 urtean matxinadaren akusaziopean auziperatu egin zuten eta kartzelara bidali: hasieran Bilbokora eta ondoren Mutrikura. 1938ko Martxoaren 8an Saturrarango Emakumeen kartzelara eraman zuten.
Bere espedientean irakurri dezakegunez:
   Prisión Cebtral de Mujeres de Saturrarán. Expediente penal de Ramona Jugo Azpuro, natural de Dima provincia de Vizcaya, hijo de Timoteo y de Ana; estado casada; edad 41 años; oficio o profesion: labores; instucción al ingresar "tiene"; lee: si; escribe: si. Religión que profesa: la católica.
   Vicisitudes Penales: 26 Noviembre 1937 Bilbao. Fué sentenciada por Consejo de Guerra Sumarísimo por delito de Rebelión, a la pena de Seis años y un día de Prisión mayor, según testimonio librado por el Juez Instructor militar en la causa nº 1614 - 1937. Extinguirá su condena el dia tres de Septiembre de mil novecientos cuarenta y tres. Saturraran 8 de Marzo de 1938.

## Erreferentziak

* ↑ Archivo Histórico Eclesiástico de Bizkaia. SIGA-AKIS, 239 or..
* ↑ Gipuzkoa, Archivo Histórico Provincial de. (1938-03-08). Español: SUMARIO 1614 del año 1937 de RAMONA JUGO AZPURU acusada de Rebelión, enviada a la carcel de Mujeres de Saturraran. Archivo Histórico Provincial de Gipuzkoa. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Gipuzkoa, Archivo Histórico Provincial de. (1938-03-08). Español: Expediente penal del año 1938 de RAMONA JUGO AZPURU en la carcel de Mujeres de Saturraran. Archivo Histórico Provincial de Gipuzkoa. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Visor IZFE» w390w.gipuzkoa.net (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q133275615
* Multimedia: Category:Ramona Jugo Azpuru / Q133275615
# Hilda Villegas Castrejón

Hilda Villegas Castrejón (Mexiko Hiria, Mexiko, 1932ko otsailaren 26a – 2012ko abuztuaren 1a) zientzialaria, medikua eta kirurgialaria izan zen, Mikroskopia elektronikoan aitzindaria bere herrialdean eta Mexikoko Kirurgia Akademian sartu zen lehen emakumea.

## Bizitza

Bere aita, Andrés Villegas Reyes, mediku erradiologo militarra izan zen, txikitatik inspirazio iturri izan zuena. Pianoa ikasi zuen txikitatik eta musika klasikoaren zalea izan zen. Villegas 1955ean mediku kirurgialari gradua lortu zuen Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko (UNAM) Medikuntza Fakultatean, lanbide horretan emakume gutxi graduatzen ziren sasoian. Anatomia patologikoan espezializatu zen Presbyterian/St. Chicagoko Luke's Medical Center eta Columbus Hospital zentroak, eta Berlingo Unibertsitate Librean medikuntza zientzietako doktoretza bat.
1970ean, mikroskopia elektronikoko espezialitate bat egin zuen Berlingo Unibertsitate Librean, eta aitzindaria izan zen teknologia hori erabiltzen Mexikon, besteak beste, Siglo XXI Zentro Mediko Nazionalean, Perinatologiako Institutu Nazionalean eta Errehabilitazioko Institutu Nazionalean (INR). Azken bi horietan Villegas izan zen mikroskopia elektronikoko atalak sortu zituena eta INRn ikerketa zuzendari kargua hartu zuen. Maila akademikoan, 70 bat argitalpenetan parte hartu zuen, aldizkari arbitratuetan.
1990ean, Mexikoko Kirurgia Akademian morfologian aditu gisa sartu zen lehen emakumea izatea lortu zuen. Erakunde horrek 1933. urtetik ez zuen bere baitan sartu emakume kirurgialaririk. UNAMeko Medikuntza Fakultateko irakasle titularra izan zen.

## Erreferentziak

* 1 2 Academia Mexicana de Cirugía. «"In memoriam" Acad. Dra. Hilda Villegas Castrejón-Acad. Dr. Luis Guillermo Ibarra Ibarra-06Nov2012» Canal de Youtube de la Academia Mexicana de Cirugía.
* ↑ (Gaztelaniaz) «La mujer en el ejercicio de la medicina | WorldCat.org» search.worldcat.org (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ Primera mujer en la Academia Mexicana de Cirugía. México Diciembre 2003.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q100288451