OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Berenize

Berenize Ziliziakoa edo Julia Berenize Herodes Agripa I.a Judeako erregearen alaba izan zen. Anaia Agripa II.a bezala, erromatarren menpeko erregina izan zen. Erromak uzten zion gaur egungo Siriako hainbat lur gobernatzen zuen.
Polemon Ziliziako erregearekin ezkondu izan zen, baina Agripa II.gana bueltatu zen. Judeako matxinadako garaian, Tito liluratu zuen Berenizek. 75ean Titorekin Erromara joan zen. Hala ere, Vespasiano enperadoreak Tito semeari agindu zion Berenize Siriara bueltarazteko.
Berenizeren influentzia handia izan zen. Hala diote Juvenalek, Satirae, vi, eta Tazitok, Historiae ii. 2.
Halaber, Berenize hainbat libururen oinarria da: Jean Racineren Bérénice, (1670), eta Pierre Corneilleren Tite et Bérénice.
* Datuak: Q466696
* Multimedia: Berenice of Cilicia / Q466696
# Agripina Zaharra

Julia Vipsania Agripina, Agripina Zaharra, (latinez: Agrippina maior; Atenas, K.a. 14 – Pandataria, 33ko urriaren 17a), julio-klaudiar leinuko kidea izan zen, Erromako enperatriza. Marko Agriparen, Augusto enperadorearen lagunaren, eta Augustoren alaba zen Julia Maiorren alaba zen.
Bere jaiotzaren garaian, Luzio eta Gaio bere anaiak Augustoren semetzakoak ziren, eta bere oinordekoak izan ziren K.o. 2. eta 4. urteetan hil ziren arte, hurrenez hurren. Gero, haren lehengusu Germaniko hartu zuen Tiberiok semetzat, Augustoren oinordetza-planaren parte bezala, Tiberio Augustok adoptatu zuenean. Honen ondorioz, Agripina Germanikorengana hurbildu zen, juliar familiarengana hurreratzeko, eta berarekin ezkondu zen.
Bederatzi seme-alaba izan zituzten; horietako bi hilabete gutxiren buruan hil ziren, eta beste bat haurtzarotik irtetean. Besteak, aita baino gehiago bizi izan ziren: hiru alaba, Agripina, Drusila eta Livila, hiru urte jarraian jaioak, eta hiru seme, Neron Julio Zesar, Druso eta Gaio Zesar.
K.o. 14an Germaniko Galiara mobilizatua izan zen gobernari eta jeneral gisa. Han zegoela, Augustok bere seme Gaio Zesar bidali zion bere leku ezezagunera. Agripinak gogoko zuen soldadu-jantzi txiki batez janztea, eta bota haiengatik Gaiok "Caligula" ("soldadu-bota txikiak") goitizena izan zuen. Hiru urteren buruan Erromara itzuli ziren, eta bere senarrari garaitza eman zioten K.o. 17ko maiatzaren 26an, haren garaipenak goraipatzeko. Hurrengo urtean, Germaniko ekialdeko probintziak gobernatzera bidali zuten . Germanikok administrazioa zeraman bitartean Gneo Kalpurnio Pison Siriako gobernadoreak berarekin istilua izan zuen. Ika-mika honen bitartean, bere senarra gaixotasunez hil zen 19 urteko urriaren 10ean
Germaniko Antiokian erraustua izan zen eta Agripinak errautsak Erromara eraman zituen, non Augustoren Mausoleoan ehortzi zituzten. Agripinak, bere senarra Tiberioren semea zen Druso Julio Zesar (Druso Gaztea) oinordekotzat jartzeko hil zuela zioen. Bere amonaorde Liviaren eredua jarraituz, Agripinak Germanikoren heriotzaren ondorengo denbora eman zuen bere seme Neronen eta Druso Zesarren kausa babesten. Horrek bere eta bere semeen aurka jarri zuen Lucius Aelius Sejanus pretoriar prefektu boteretsua, bere aldekoak tartetik kentzen hasiko baitzen K.o. 26an traizio eta sexu jokabide okerreko salaketekin. Bere familiak Sejanorekin izan zuen norgehiagoka 29 eta 29an bere eta Neronen erbesteratzearekin iritsi zen gorenera. Neron Pontiara erbesteratu zuten eta bera Pandateria uhartera, K.o.33an inguruan gosez hil zen arte egongo zelarik.
Eragin handia izan zuen eta erromatar bertuteen ikurtzat hartzen zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Latin eta greziar pertsona-izen klasikoak.... .
* ↑ Suetonio. «Gaius Caesar 7» www.thelatinlibrary.com (Noiz kontsultatua: 2021-04-26).
* ↑ Suetonio. «Gaius Caesar 9» www.thelatinlibrary.com (Noiz kontsultatua: 2021-04-26).
* ↑ Suetonio. «Gaius Caesar 2» www.thelatinlibrary.com (Noiz kontsultatua: 2021-04-26).
* Datuak: Q229413
* Multimedia: Agrippina Major / Q229413
# Marko Gavio Apizio

Marko Gavio Apizio (latinez: Marcus Gavius Apicius) Erromako gizarteko pertsonai esanguratsua izan zen, Augusto eta Tiberio enperadoreek adierazten duten bezala. Haren jaiotza K.a. 25. urteak kokatzen dute gutxi gorabehera eta heriotza K. o. 37. urtean.. Plazeren maitalea zen aberatsa bat izan zen (batez ere sukaldaritza maite zuen), inongo begiramendurik gabe gastatu zuena, eta haren aberastasuna gainbehera ikusi zuenean, bere buruaz beste egin zuena. Haren luxua eta fineziak entzute handia hartu zuten eta erromatarren artean oso ezagunak ziren haren anekdota gastronomikoak. Bestalde, moralista zorrotzenentzat ohituren ustelkeriaren adibidea baino ez zen izan Apizioen portaera hori.
Apiziok izena eman dio "Apicius ahateari", 1985ean Alain Senderensek sortutakoa.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.universalis.fr/encyclopedie/apicius/
* ↑ (Frantsesez) François-Régis Gaudry. (2012ko urriaren 2a). Alain Senderens, le rebelle de la gastronomie française. (Noiz kontsultatua: 2012ko urriaren 28a).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q117841
* Multimedia: Marcus Gavius Apicius / Q117841
# Andres (apostolua)

San Andres (antzinako grezieraz: Ανδρέας, Andreas; euskaraz: "gizontasuna") Jesus Nazaretekoak hautaturiko lehendabiziko apostolua izan zen. Anaia Simon Petri izan zuen.
Kondairak Patrasen, Grezian, erail zutela dio. Ixa forman eratutako bi egurretan gurutziltzatu zuten, eta harrezkero San Andresen gurutzea esaten zaio forma hori. Gurutzean martiritzan zegoen bitartean, hiru egun eman zituen ebanjelioa aditzera emanez.
Hainbat hiri, leku, herrialde eta gizataldeen santu zaindaria da: Eskozia, Errusia, Errumania, Grezia, Ukraina, Malta, Sizilia eta abar. Bere jaieguna azaroaren 30ean ospatzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q43399
* Multimedia: Saint Andrew / Q43399
# Antonia Gaztea

Antonia Gaztea (latinez: Julia Antonia Cretica Minor; Atenas, K.a. 36ko urtarrilaren 31a - Erroma, K. o. 37ko iraila edo urria) Klaudio enperadorearen ama eta Kaligularen amona izan zen. Oktavia Gaztea (Augustoren arreba) eta Marko Antonioren alaba gazteena izan zen. Antoniaren bertute eta edertasunak Augustoren biloba kutunena bihurtu zuten. Minor edo Gaztea goitizena jaso zuen Antonia Zaharraz, Neronen amonaz, bereizi ahal izateko.
Atenasen jaio zen Antonia. Ez zuen aita inoiz ezagutu, K.a. 32an gurasoak dibortziatu zirelako eta K.a. 30ean, Kleopatrarekin batera bere buruaz beste egin zuelako Marko Antoniok. Antonia ama, osaba Augusto eta izeba Livia Drusilarekin hazi eta hezi zen.
K.a. 16an, Druso jeneralarekin ezkondu zen. Druso Livia Drusilaren semea, Augustoren semeordea eta Tiberioren anaia izan zen. Seme-alaba franko izan arren, hiruk baino ez zuten haurtzaroa igaro: Germaniko jeneral ospetsua, Livila eta Klaudio enperadorea. Halaber, Antonia Kaligula eta Agripina Gaztearen amona izan zen, eta Neron enperadorearen berramona. Druso K.a. 9an hil zen Germanian borrokatzen ari zela. Augustok berriro ezkontzera bultzatu arren, Antonia alargun geratu zen.
Erroman hezi zituen seme-alabak Antoniak, Tiberioren zaindaritzapean. K. o. 19an, Germaniko hil zenean, Tiberiok eta Livia Drusilak hiletara joatea debekatu zioten. Livia Drusila hiltzean, K. o. 29an, Kaligula, Julia Drusila, Julia Livila eta Klaudia Antonia, bere berrilobak, hezitzeko ardura hartu zuen Antoniak.
K.a. 31n, bere alaba Livilak eta Sejano prefektu pretoriarrak antolatutako konspirazioa Tiberiori ezagutarazi zion Antoniak. Sejano hil zuten Tiberioren aginduei jarraiki eta Livila Antoniaren esku utzi zuten. Kasio Dio historialariaren arabera, Antoniak Livila gela batean itxi zuen, gosez hil zen arte.
Geratzen zitzaion seme bakarra Klaudio zen, baina etengabe mespretxatzen zuen haren gaixotasuna eta herrentasunarengatik. "Naturak hasi baina amaitu ez zuen munstroa" deitzen zion, edo "nire Klaudio baino memeloagoa" esaten zuen.
Kaligulak, enperadore bihurtutakoan, ohore asko eskaini zion. Baita Augusta titulua ere, baina Antoniak muzin egin zion. Kaligularen apetez eta suminduraz asperturik, bere buruaz beste egin zuen Antoniak.
Enperadore izendatu ondoren, Klaudiok Augusta titulua eman zion amari. Haren urtebetetzea festa publikoa bihurtu zuen, non jokoak ospatzen ziren.
* Datuak: Q229836
* Multimedia: Antonia Minor / Q229836
# Flavio Arriano

Luzio Flavio Arriano (latinez: Lucius Flavius Arrianus; antzinako grezieraz: Ἀρριανός, Arrianos; Nikomedia, Bitinia, c. 85 - c. 174), Arriano Nikomediakoa izenaz ere ezaguna, grezieraz idatzi zuen historialari eta filosofoa izan zen. Erromatar Inperioan kargu politiko garrantzitsuak bete zituen; halaxe, Kapadoziako gobernadore izan zen 131-137 urte bitartean.

## Lanak

Flavio Arrianok Epikteto filosofo estoikoaren irakaspenak bildu zituen, Enkhiridion eta Diatribai izenburupean. Historiografian, Alexandro Handiaren espedizio militarrak kontatu zituen Anabasis bilduman. Indiako deskribapen bat ere idatzi zuen, Indica izenburukoa.

## Erreferentziak

* ↑ Ez da nahastu behar Xenofonteren Anabasis historia-liburuarekin. Flavio Arrianok liburu hori, eta izenburua ere, hartzen ditu eredutzat.
* Datuak: Q31845
* Multimedia: Flavius Arrianus / Q31845
# Kleto

Kleto edo Anakleto (Erroma, ? - † ibidem., 92) Eliza Katolikoaren 3. Aita Santua izan zen 79 eta 92 urteen bitartean.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q80450
* Multimedia: Anacletus / Q80450
# Hyginus Gromaticus

Hyginus Gromaticus II. mendeko idazle eta intelektual erromatarra izan zen. Trajano enperadorearen garaian bizi izan zen. Bere izena, Gromaticus, bere lanbidetik dator, lur-neurtzaile baitzen, latinetik "gruma" hitzatik. Haren bizitzari buruz oso datu gutxi ezagutzen ditugu. Esaterako, badakigu matematikaria, kartografoa eta geografoa izan zela eta lan ugari idatzi zuela baina gure eskuetara zatiak bakarrik heldu dira. Ospetsu egin zen eguzki-erlojuen egile bezala. Bere izen beste egileen lanetan agertzen da aipatua.
Batzutan Cayo Julio Higinorekin nahastu zaio baina artean ez dute ezer ikusirik.

## Obra

* Codex Arcerianus
* Constitutio
* De condicionibus agrorum
* De generibus controversiarum
* De limitibus constituendi
* De munitionibus castrorum. (egotzia)

## Erreferentziak

* ↑ http://dbpedia.org/page/Hyginus_Gromaticus

## Kanpo estekak

* Idazlearen obra batzuk latinez.
* Datuak: Q221223
# Britaniko

    Ez nahasi britainiarrekin.
Tiberio Klaudio Zesar Britaniko (latinez: Tiberius Claudius Caesar Britannicus; Erroma, 41eko otsailaren 12a - Erroma, 55eko azaroaren 2a) Erromako noblea izan zen. Klaudio eta Mesalinaren semea zen; goitizena aitak Britainia konkistatu ondoren ezarri zioten. Agripinak, Klaudioren bigarren emazteak baztertu zuen erregetzatik, Neronen aldera. Azken honek hilarazi zuen pozoiturik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015/9/28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. Latin eta greziar pertsona-izen klasikoak.... .
* Datuak: Q313115
* Multimedia: Britannicus / Q313115
# Luzio Zesar

Luzio Zesar, latinez Lucius Caesar eta Lucius Julius Caesar Vipsanianus (K.a. 17 - K. o. 2), Agripa eta Julia Maiorren bigarren semea izan zen.
K.a. 12an, aita hil ondoren, Augustok Luzio eta Gaio Zesar anaia semetzat eta oinordekotzat hartu zituen. Honela, Augustok eta Liviak hezi zituen.
Etorkizun oparoa izan arren, gazte hil ziren bi anaiak. Luzio gaixotasun batek hil zuen K. o. 2an. Gaio Zesar 18 hilabete beranduago zendu zen. Tiberio bilakatu zen orduan Augustoren ondorengoa.

## Ikus, gainera

* Postumo Agripa
* Julio-Klaudiar leinu
* Datuak: Q313735
* Multimedia: Lucius Caesar / Q313735
# Juvenal

Juvenal, latinez Decimus Iunius Iuvenalis, Erromako Inperioko I-II mendeetako olerkari bat izan zen, ezaguna idatzi zituen satirengatik.

## Biografia

Gutxi ezagutzen da bere bizitzari buruz eta bere satirak dira berari buruz zerbait jakiteko baliabide bakarra. Biografia ezagun bat Vita Iuvenalis izenekoa da, X. mendekoa seguru asko eta satiretan beraietan oinarritzen dena. Kintilianoren ikasle izan omen zen eta erretorikan aritu zen bere bizitzaren hasieran. Satira-generoa heldu samarra zela lantzen hasi zen.

## Lanak

Gorde den Juvenalen testuari Satira deitu ohi zaio, Saturae. Bertan, 16 poema edo satira biltzen dira, hexametro daktilikoa erabiliz. Bost liburukietan banaturik aurkezten ziren.
* Datuak: Q193800
* Multimedia: Juvenal / Q193800
# Julia Flavia

Julia Flavia (64ko irailaren 13 – 91)Tito enperadorearen alaba bakarra izan zen, Marcia Furnillarekin izan zuen bigarren ezkontzaren fruitua.

## Biografia

Haurra zenean gurasoak banandu ziren; ezkontza hauste horren arrazoia amak Neron enperadorearen etsaiekin kontaktuan jarri zela. 65. urtean Gaio Kalpurnio Pisoren konspirazioak porrot egin zuen eta, ondoren, Martzia Furnillaren familia behera etorri zen. Juliaren aita, Titok, konspirazio horrekin ez zuen ezer jakin nahi izan eta Marciarekin puskatu zuen. Julia bere aitarekin bizi izan zen Erroman. Titok Jerusalem konkistatu zuenean, haurrak sei urte zituen.
Urteak aurrera, Titok ezkontzeko neska gaztea bere anaia Domizianori eskaini zion baina honek ez zuen onartu; ordurako Domitia Longinarekin maiteminduta baitzegoen eta, azkenik, harekin ezkondu zen. 82. urtean Julia Tito Flavio Sabino kontsularekin ezkondu zen. Dirudienez, ordurako, gaztea Domizianok erakarrita zegoen.
Aita eta senarra hil zirenean, Dion Kasioren arabera, Domiziano berarekin bizi izan zen, harreman hori gehiegi ezkutatu gabe. Azkenik, Domiziano Domizianarekin adiskidetu zen, herriak horrela eskatzen baitzuen, baina hala ere Juliarekin harremanetan jarraitu zuen. Harreman horren ondorioz, haurdun gelditu zen baina abortu bat izan zuen eta hil egin zen. Zurrumurru askoen arabera, abortu hori norbaitek eragindakoa izan zen. Emakumea jainkotua izan zen eta Domiziano hil egin zenean, inude batek haien errautsak Juliaren errautsekin nahastu egin zituen Flavioko tenpluan.

## Erreferentziak

* ↑ Kasio, Dion. Historia de Roma. , LXVII,67.3 or..
* ↑ Los Doce Césares,Domiciano. , 17.3 or..
* Datuak: Q239314
* Multimedia: Julia Flavia / Q239314
# Gaio Zesar

Gaio Zesar (latinez: Gaius Vipsanius Agrippa eta Gaius Julius Caesar Vipsanianus; K.a. 20 - K. o. 4), Agripa eta Julia Maiorren seme zaharrena izan zen.
K.a. 12an, aita hil zenean, Luzio Zesar anaiarekin batera, Augustok semetzat eta oinordekotzat hartu zituen. Kontsul izendatuta, principes iuventutis (Gaztaroko printzeak) titulua jaso zuten. Haien omenez tenpluak eta estatuak eraiki zituzten. Hala nola Nîmes hiriko Maison Carrée.
Nolanahi ere, Luzio Zesar K.a. 2an hil zen, eta Gaio bi urte beranduago, 24 urte zituela, Armeniako kanpaina militar batean.

## Ikus, gainera

* Postumo Agripa
* Julio-Klaudiar leinu
* Datuak: Q298162
* Multimedia: Gaius Caesar / Q298162
# Herodes Agripa II.a

Herodes Agripa II.a (hebreeraz: אגריפס‎; ?, c. 27–Erroma, 92 edo 100) juduen erregea izan zen. Herodes Agripa I.aren semea. Kaltzisko errege izendatu zuten. Berenize bere arrebarekiko erlazioak eskandalagarriak izan ziren juduentzat. Juduen matxinadan Erromaren alde jarririk, juduen aurka borrokatu zen eta Jerusalemgo setioan esku hartu.
Bibliaren arabera (Eg 25:13), haren aurrean gertatu zen Paulo apostolua auzitan.

## Erreferentziak

* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* Datuak: Q313419
* Multimedia: Agrippa II / Q313419
# Kinto Kurtzio Rufo

Kinto Kurtzio Rufo (latinez Quintus Curcius Rufus) idazle eta historialari erromatar bat izan zen, ustez, I. mendean, Klaudio enperadorearen erregealdian bizi izan zena.

## Lana

Ezagutzen den bere idazlan bakarra Historiae Alexandri Magni izenburua duena da, hamar liburutan banatutako Alexandro Handiaren biografia bat. Lehenengo biak galduta daude, eta beste zortziak amaitu gabe.

## Bibliografia

* Curcio Rufo, Quinto; Historia de Alejandro Magno, 1986 Madril: Gredos ISBN 978-84-249-1049-5.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5959
* Multimedia: Quintus Curtius Rufus / Q5959
# Sexto Julio Frontino

Sexto Julio Frontino (latinez: Sextus Julius Frontinus; c. 40-103) Erromako Inperioko pertsonaia politiko garrantzitsu bat izan zen I. mendearen bukaera aldera. Britainiako gobernadore izan zen. Ezaguna da, besteak beste, akueduktuei buruzko De aquaeductu lan teknikoaren egile izateagatik.
* Datuak: Q297377
* Multimedia: Sextus Julius Frontinus / Q297377
# Evaristo

    Artikulu hau aita santuari buruzkoa da; punk abeslaria gaitzat duena beste hau da: «Evaristo Páramos»
Evaristo (Betleem, ? - † Erroma, 107) Erromatar Eliza Katolikoaren 5. aita santua izan zen, 99 eta 107. urteen bitartean.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q47746
* Multimedia: Evaristus I / Q47746
# Gaio Valerio Flako

    Artikulu hau poetari buruzkoa da; kontsula gaitzat duena beste hau da: «Gaio Valerio Flako (kontsula K.a. 93an)»
Gaio Valerio Flako ( ? - c. 90; latinez: Gaius Valerius Flaccus) Erromatar Inperioko latinezko poeta epiko bat izan zen. Bere bizitzari buruz gutxi ezagutzen da eta Kintilianok bere heriotza deitoratuz berari buruz idatzi zituenak bakarrik ezagutzen dira. Gorde den bere lan bakarra Argonautica izenburukoa da, Apolonio Rodaskoaren Argonautica izenburu bereko lanean oinarriturik. Bertan, Jason eta argonauten istorioa kontatzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q316090
# Domitilla Gaztea

Flavia Domitilla Gaztea edo Flavia Domitilla Minor (c. 45 - c. 66) Vespasiano enperadorearen alaba izan zen.

## Biografia

Gurasoak Vespasiano eta bere emazte Domitilla Nagusia zituen. Bikotearen bigarren umea izan zen, Titoren ostean eta Domizianoren aurretik.
Hamabost urterekin Kintus Petillio Cerialisekin ezkondu zuten, zeinekin alaba bat izan zuen: santu kristaua bihurtu zena Flavia Domitilla donea eta Flavio Klemensen emaztea.
Domitilla Gaztea hil egin zen Vespasiano aita enperadore izatera iritsi baino lehen.
Bere anaia Titok jainkotu egin zuen eta ohorezko titulu gisa Augusta titulua eman zion.
Zenbait txanpon gorde dira bere aurpegia edo bere alabarena daramatenak, Titoren garaikoak.

## Erreferentziak

* 1 2 Wood, Susan. (2010). «Who Was Diva Domitilla? Some Thoughts on the Public Images of the Flavian Women» American Journal of Archaeology. 45–57 114 (1): 45–57. doi:10.3764/aja.114.1.45..
* ↑ Strauss, Barry. (2019). Ten Caesars: Roman Emperors from Augustus to Constantine.. New York: Simon & Schuster, 113 or. ISBN 978-1-4516-6883-4..
* ↑ Suetonio, 1998, 667, n. 44.
* ↑ Jones, B. W.. (1993). The Emperor Domitian. Routledge, 162 or. ISBN 9780203204689..
* ↑ Domitillaren aurpegia duten txanponak.
* ↑ Vagi, David. (2016). Coinage and History of the Roman Empire. Routledge ISBN 978-1-13597125-0..
* ↑ Zissos, Andrew (2016), A Companion to the Flavian Age of Imperial Rome. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-44433600-9), 135. or.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q260156
* Multimedia: Flavia Domitilla Minor / Q260156
# Marko Valerio Martzial

    Artikulu hau olerkariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko (argipena)».
Marko Valerio Martzial, askotan Martzial bezala aipatua, (latinez: Marcus Valerius Martialis; Bilbilis, gaur egungo Calatayud inguruan, K. o. 40 urte inguruan - Bilbilis, 104 urte inguruan), olerkari latinoa izan zen, epigrama-egile bikaina.

## Bizitza

Erromara joan zen Neronen aginpide aldian. Domizianoren panegirikogilea izan zen. Eguneroko gertaerei loturiko poesia landu zuen. Haren lanetan Antzinako Erromako gizartea, eta bere garaiko ohiturarik eta grinarik lotsagarrienak agertzen dira, denak mingainean trabarik gabe jaulkirik.
Lau epigrama-bilduma idatzi zituen: Liber spectacolorum, Xenia, Apophoreta eta Epigrammata, garrantzi handiena duena eta hamabi liburutan banatua.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2098
* Multimedia: Marcus Valerius Martialis / Q2098
# Domitilla Nagusia

Flavia Domitilla edo Domitilla Nagusia (latinez, Flavia Domitilla Maior; 69 aurretik hil zena) f Vespasiano enperadorearen emaztea izan zen.

## Bizitza

Flavia Domitila Sabrattha hirian jaio zen, kolono italiarren familia batean. Flavio Liberalisen alaba zen, kuestore baten eskriba zena eta jatorriz Ferentiumgoa.
Vespasianorekin ezkondu aurretik Estatilio Kapela Afrikako probintziako ekite edo zaldunaren bikotekidea izan zen (hau ere Sabrathakoa zen) eta libertoa zela ere uertzen dute espezialistek.
Vespasianorekin K.o. 37-39. urte artean ezkondu zen, Vespasianoren karrera senatorialaren garaian. Hiru seme-alaba izan zituzten: Domitilla Gaztea, Tito eta Domiziano.
Senarra enperadore bihurtu aurretik hil zen. Hala ere, Vespasianok, enperadore zela, jainkotu egin zuela uste da, nahiz egile batzuek uste duten alaba dela jainkotu zuena (hura ere enperadore izan aurretik zendu zena).
Zenbait txanpon gorde dira bere aurpegia edo bere alabarena daramatenak, Titoren garaikoak.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Suetonio. «Vespasiano», 3.
* ↑ Barrett, Anthony A.. (2005). «Vespasian's Wife» Latomus 64 (2): 385–396. ISSN 0023-8856...
* 1 2 La Monaca, Valeria. (2013). «Flavia Domitilla as "delicata": A new interpretation of Suetonius, Vesp. 3» Ancient Society 43: 191–212. ISSN 0066-1619..
* ↑ Ерitome de Caesaribus. X.1
* 1 2 Wood, Susan. (2010). «Who Was Diva Domitilla? Some Thoughts on the Public Images of the Flavian Women» American Journal of Archaeology 114 (1): 45–57. ISSN 0002-9114...
* ↑ Domitillaren aurpegia duten txanponak. coinarchives.com.
* ↑ Vagi,, David (2016) Coinage and History of the Roman Empire. Routledge. ISBN 978-1-13597125-0
* ↑ Zissos, Andrew (2016), A Companion to the Flavian Age of Imperial Rome. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-44433600-9), 135. or.

## Kanpo esgtekak

* Datuak: Q241102
* Multimedia: Flavia Domitilla Major / Q241102
# Lino (aita santua)

Lino (?, ? - †Erroma, 76) Eliza Katolikoaren 2. Aita Santua izan zen 67 eta 76 urteen bitartean. Batzuen ustez Linus ez zen Erromako apezpikua, baizik eta Klemente I.a.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q47144
* Multimedia: Linus / Q47144
# Tito Livio

Tito Livio, edo Livio, latinez Titus Livius, (Padua, K.a. 59 – K.o. 17) erromatar historialari bat izan zen. Erromaren historia itzela idatzi zuen, Ab Urbe condita izenekoa, Aeneasen legendaren arabera hiria fundatu zenetik (K.a. 753) Augustoren agintaldira arte.
Salustio eta Kornelio Tazitorekin, batera, Erromako historialari handienetako bat da.

## Bizitza

Gallia Cisalpina probintziako Padua (garai hartako Patavium) hirian jaio zen. Augusto eta Horazioren adinekoa zen gutxi-gorabehera, eta Virgilio eta Mezenas baino zertxobait gazteagoa. Gaztetan latinez zein grekeraz egin zituen ikasketak. Erroman erretorika eta filosofia ikasi zituen eta Klaudio enperadorea izango zenaren heziketaz arduratu zen.

## Idazlanak

Ab Urbe Condita idazlanak (Batzuetan Hamarkadak izenez ezaguna, latinez: Decadas ) 142 liburu zituen (papiro-biribilkiak), hamarkadatan edo hamar liburuko taldetan banatuta. Sorreratik K.a. 9. urtera bitarteko multzo zabal horretatik hamarkada batzuk baino ez zaizkigu iritsi: lehenengo hamarkada baino ez zaigu iritsi (I-X liburuak, hiriaren hasieratik K.a. 293. urtera arte), hirugarrena (XXI - XXX, bigarren guda punikoa), laugarrena eta bosgarrenaren erdia (XXXI-XLV liburuak, K.a. 167 arte, Lucius Aemilius Paullusek Mazedonia konkistatu zuen garaia), eta zati isolatu btzuk. kazetariaren ondoren. Gainerako narrazioak, geroago Periochae izena ematen zaie eta Florok K.o. II. mendean idatzi omen zituen laburpenen bidez ezagutzen dugu.

## Oharrak

* ↑ Edo "Tito Livioren Epitomea"

## Erreferentziak

* ↑ Latin eta greziar pertsona-izen klasikoak... Euskaltzaindiaren 76. araua
* ↑ (Ingelesez) «Livy | Roman Historian & Author of Ab Urbe Condita | Britannica» www.britannica.com (Noiz kontsultatua: 2023-09-05).
* ↑ (Frantsesez) Larousse, Éditions. «Tite-Live en latin Titus Livius - LAROUSSE» www.larousse.fr (Noiz kontsultatua: 2023-09-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2039
* Multimedia: Titus Livius / Q2039