OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Etxabarriko bentaren gudua

    Artikulu hau Lehen Karlistadako guduari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Etxabarri».
Etxabarriko bentaren gudua 1834ko urriaren 28an Etxabarri Urtupiña inguruan gertatu zen gudua izan zen.

## Gudua

Dulantziko guduan porrota izan ondoren, berrehun eta berrogeita hamar soldadu isabelino inguru bere buruzagiekin batera batera mantendu eta alde egitea lortu zuten. Azkar, gudu-zelaitik hiru kilometrotara dagoen Arrietara heltzea lortu zuten eta elizaren barne sartu eta gua osoan zehar karlisten jazarpenari jarki zioten.
Berria gauean ere Gasteiza heldu eta hurrengo egunean Osmak soldadu hauek arriskutik onik ateratzeko espedizioa egin zuen. Zumalakarregik bazenekien liberalak etorriko zirela eta orografia aprobetxatuz, segada prestatu zuen. Horretarako Arrietan dagoen sakonunetik atera eta Dalloko muinoetan kokatu zituen bere tropak.
Osmak muinoen hegoaldeko malda besterik ez zuen ikusten, malda aldapatsua hain zuzen ere eta tropa gutxi kokatu zituen bertan. Iparraldekoa, berriz, aldekoa zen oso eta karlistek hori aprobetxatu zuten. Muinoak harresi baten moduan funtzionatu ziren eta hori aprobetxatuz erraz hartu zituzten etsaien kokaguneak.

## Tropak

Osmaren tropek O'Doyleren dibisioi ohia zituen barnean, hau da:
* Erreginaren 2. errejimentua
* Karabineroen 1. eta 2. errejimentuak
* Bujalanceren batailoia
Gainera, liberalek gudaroste hauek ere bazituzten:
* San Fernandoko batailoia
* Artilleria-pieza bi
* 100 zaldun inguru
Karlistek, berriz, gudaroste hauek zituzten:
* Nafarroako gidariak
* Nafarroako 1., 3., 4. eta 6. batailoiak
* Gipuzkoako 2. batailoia
* Arabako 3. batailoia
* Nafarroako lantzariak

## Guduaren ordena

(1) Lizarrate mendatea. (2) Zadorra ibaia. (3) Dalloko muinoak. (4) Dalloko muinoen bidea (5) Gasteiz-Iruñea errege-bidea (6) Gasteiz. (7) Quilchano gaina. (8) Etxabarriko benta. (9) Etxabarri Urtupiña. (10) Arrieta. (11) Dulantzi. (12) Txintxetru. (13) Andiako mendilerroa.

## Erreferentziak

* 1 2 William Walton, The Revolutions of Spain, from 1808 to the End of 1836 (R. Bentley, 1837), 310.
* ↑ Zayas y de la Vega, Joaquín. (1870). Relación del desgraciado combate de Alegría, defensa del pueblo de Arrieta y retirada a Vitoria por Maeztu, desde el 27 de Octubre al 1º de Noviembre de 1834. Madrid 26 de Abril de 1870. Publicada en la sección de Adiciones del tomo VI de la Historia de la guerra civil y de los partidos liberal y carlista escrita por Antonio Pirala. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3755373
# Gasteizko setioa (1834)

    Artikulu hau 1834. urteko Gasteizko setioari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gasteizko setioa (argipena)».
Gasteizko setioa 1834ko martxoaren 15ean, Lehen Karlistaldian zehar, Gasteizen jazo zen gudaldia izan zen. Gudua karlistek kristinatarren esku zegoen hiria hesitu zutenean piztu zen.

## Setioa

1834ko martxoaren 15ean Tomas Zumalakarregik gidatutako tropa karlistak Otazu herrira iritsi ziren. Handik indarrak antolatu zituen. Iturralde gudukideari Gasteiz Santa Luzia eta Arana bitarteko hegaletik eraso zezala agindu zion. Jose Urangak zuzendutako Arabako 1. eta Nafarroako 4. bataloiek, aldiz, San Kristobaldik Zumakadira aurrera eginez biztanleria inguratu zuten. Zumalakarregi aurretik sartu zen, gaur egungo Errioxa kalea dagoen lekutik, eta Errege Atea kaleraino iritsi ondoren San Frantzisko aldapa jaitsiz. Borroka latza izan zen, baina defendatzaileek erasoei eutsi zioten eta hainbat karlista hil zituzten.
Zumalakarregik Baldomero Esparteroren tropak Gasteiztik hurbil zeuden berri izan bezain laster, lasterka atzera egitea erabaki zuen. Erretretan kristinatarrek Domingo Retana kapitaina eta beste bi ofizial atxilo hartu zituzten. Joaquín de Osma jeneralak atxilotuak berehala fusilatzeko agindua eman zuen. Bien bitartean, Zumalakarregik karlistek Gamarran preso hartu zituzten 120 zaindari liberalak fusilatzeko agindu zuen. Denera 118 zaindari erail zituzten, Bruno Villarrealek ezagunak zituen eta isilpean gorde zituen bi zaindari izan ezik.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) Serdán, E.. «Capítulo XVI: de 1833 a 1837» Vitoria: el libro de la ciudad. , 28-29 or..
* 1 2 (Gaztelaniaz) Manzanos, Paloma; Imizcoz, José María. (1998-03-15). «El sitio de Vitoria por Zumalacárregui» El Periódico de Álava: 40. (Noiz kontsultatua: 2019-04-14).

## Ikus, gainera

* Derediako fusilamenduak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q54822407
# Irungo gudua (1837)

    Artikulu hau Lehen Gerra Karlistako guduari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Irungo gudua».
Irungo gudua Lehen Karlistaldiko borrokaldia izan zen, 1837ko maiatzaren 17an Irunen gertatu zena.

## Gudua

Armada karlistako soldadu gehienak Errege espedizioan joanak zirela aprobetxatuz, Donostiako goarnizio liberaleko tropek, Lacy Evans Britainiar Legio Laguntzaileko komandanteak gidatuta, erasoaldi bati ekin zioten 1837ko maiatzean, hiria eta Frantziako muga lotzen zituen korridorea mendean hartzeko asmoz. Portugaleten ontziratutako soldaduen laguntza iritsi berria zen, eta 20.000 gizon inguru abiatu ziren Donostiatik, hilaren 14an eta 15ean, Lezo, Errenteria, Astigarraga eta Hernani konkistatzeko.
Espartero Hernanin finkatu zen Evansen soldaduek Oiartzun eta Bidasoaren bokale aldera hasitako erasoaldia babesteko. Jauregi "Artzaia"ren dibisioa gerturatzen ikusita, Oiartzundik alde egin zuten karlistek, baina Irunen aurre egitea erabaki zuten.
Goarnizio hark “Parke” gotorlekuan oinarrituta zuen bere defentsa, baita udaletxean bertan ere, gotortuta baitzeukaten propio. 500 bat soldadu eta boluntario karlista elkartu ziren Evansen 12.000 gizonen erasoaldiari aurre egiteko. Haien artean, egun batzuk lehenago Oriamendiko guduan lotsagarri gelditutako 5.000 britainiar zeuden. Maiatzaren 16ko arratsaldean britainiar artilleroen bonbardaketa batekin hasi zen erasoa, baina harresiaz kanpoko etxeak baino ez zituzten konkistatu.
Maiatzaren 17ko egunsentian berriro ekin zioten erasoari, eta egun osoan iraun zuen, karlisten defentsa amorratuaren eraginez. Liberalen kanoiek ez zuten indar handirik, eta horren ondorioz infanteriak etxez etxe eraso zuen herria, hildako ugari utziaz. Azkenean, udaletxean eta gotorlekuan zeudenek ilunabarrean eman zuten amore.
Herri hartzeko izandako nekeen eta jasandako hildako ugarien ondorioz liberalek -britainiarrek bereziki- herria arpilatu zuten. Biharamunean Hondarribia errenditu zen, erresistentziarik jarri gabe. Gipuzkoako muga liberalen esku gelditu zen orduan.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

## Kanpo estekak

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. IRUN. Gipuzkoakultura. CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.
* Datuak: Q12259786
# Los Arcosko gudua

Los Arcosko gudua 1833ko urriaren 11n gertatutako gudua izan zen, Lehen Karlistaldiaren lehendabizikoa zena.

## Aurrekariak

1833ko ekainaren 20ko Gorteen ondorioz, Portugalen, Mikel I.a Portugalgoaren babespean, zegoen On Karlosek errefusatu zuen Maria Kristina Borboikoari leialtasuna zin egitea eta urriaren 1ean tronua aldarrikatu zuen.
Hasieran matxinadak ez zuen arrakasta handirik izan, armadaren babesa ez zuelako. Hilaren 2an Talavera de la Reinan bertoko erregezaleek On Karlos aldarrikatu eta han-hemenka zenbait gerrillarik eta boluntariok ere bere alde egin zuten. Hego Euskal Herrian eta Errioxan, berriz, hiriak izatea lortu zuten eta urriaren 6an Logroñon matxinaturiko Santos Ladron de Zegama jenerala Nafarroarantz joan zen bertoko erregezaleekin bat egiteko asmotan. Orduan, Manuel Lorenzok zuzendutako zutabe liberal bat bere bila atera zen.

## Gudua

Urriaren 11n armada biek Los Arcos inguruan elkar topatu zuten. Odrón ibaia igarotzen zuen zubia hartu ondoren, liberalek saihetsetik eraso zuten eta karlistak herrirantz atzera egin behar izan zuten. Itsumustuan, Ladron de Zegama, zenbait lagunekin oldartuz zegoela, liberalek harrapatua izan zen.

## Ondorioak

Handik gutxira, Iruñeko zitadelan Santos Ladron de Zegama fusilatu zuten eta Francisco Iturraldek ordezkatua izan zen. Pedro Sarsfield liberalaren kanpainak eta Santander hartzea saiatu zen zutabe karlistaren porrotak (Vargasko gudua) ia amaiarazi zuten karlisten matxinada. Gainera, Katalunian, urriaren 5ean Prats de Lluçanèsen Josep Galceranek egindako matxinada Llauder kapitain-jeneralak zapaldua izan zen eta, Morellan, Rafael Ram de Viuk azaroaren 13an Karlos V.a errege aldarrikatu arren, Calandako gudua eta gero, liberalek harrapatua eta fusilatua izan zen.
Halakoetan, azaroaren 15ean Tomas Zumalakarregik nafar gudarosteen zuzendaritza bereganatu zuen eta, hiru aste aurrerago, baita Araba, Gipuzkoa eta Bizkaikoenak ere. Zumalakarregik, munizio gutxi izan arren, gerraren norabidea aldatzea lortu zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 Ezezaguna. (1846). Historia de la Guerra Civil en el norte y Cataluña. Sociedad tipográfica de Hortelano y Cía., 274-280 or..
* ↑ Cortes de España. (1836). Diario de las sesiones de Cortes. , 12 or..
* ↑ Calbo y Rochina de Castro, Damaso; Cabrera y Griñó, Ramón. (1843). Historia de Cabrera y de la guerra civil en Aragon, Valencia y Murcia. , 11 or..
* ↑ Zumalakarregi Museoa. Nazar eta Asarta (1833-XII-29). .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11155837
# Lugarizko gudua

Lugarizko gudua edo Aieteko borroka 1836ko maiatzaren 5ean, Lehen Karlistaldian, Donostiako Antiguo auzoko Lugaritz muinoaren inguruan izandako gudua da.

## Gudua

Karlistek 1835 urtearen hondarretik Donostia blokeatu zuten. Blokeoaren ardura Joxemiel Sagastibeltza jeneralaren gain zegoen. Bera hiria erasotu eta hartzen saiatzearen aldekoa zen. Egia jenerala, karlisten buruzagi militar nagusia, berriz, erasorik gabe blokeoa mantentzearen aldekoa. Donostiarrek Córdova liberalen buruari laguntza eskatu zioten eta honek Legio Britainiarra bidali zuen bertara. Sagastibeltzak, hau ikusirik, Egiari indar gehiago eskatu zion, baina honek tropa guztien beharra zuenez ez zion soldadurik igorri.
Maiatzaren 5ean 4.500 britainiar eta 1.500 liberal, Lacy Evans jeneralaren agindupean hiritik irten eta karlisten posizioetara oldartu ziren. Karlistek atzera egin zuten Lugaritz, Munto eta Puioko posizioetara.
Aieten gogor eutsi zioten karlistek, hiru kanoiekin britainiarren erasoa geldituz. Bitartean, Antiguoko komentua utzi eta Lugaritzen gotortu ziren karlistek jasan zuten britainiarrek baionetaz egindako erasorik bortitzena. Galera handien ostean, azken hauek amore eman eta atzera egin behar izan zuten. Britainiarren itsas-armadako bi untzik, "HMS Phoenix" eta "HMS Salamander", bere kanoiak karlisten posizioetara zuzendu zituzten, Lugaritz baserria errez. Gainera, karlisten zoritxarrerako, Sagastibeltza jenerala, baionetaz egindako karga bat zuzentzen ari zela, bala batek buruan jo eta bertan hil zen.
Britainiarrek berriro ekin zioten erasoari, arestian ontzietan iritsitako beste 1.300 soldaduek indar berrituta, karlistak Oriamendira atzera araziz.
Borroka liberalek irabazi zuten, baina blokeoa zertxobait zabaltzea besterik ez zuten lortu, Donostian pozez ospatu bazuten ere. Britaniar legio laguntzaileak 150 hildako eta 600dik gora zauritu izan zituzten eta bertako liberalek beste 100 gizonen galera. Karlistek, berriz, 60 hildako eta 200 zauritu, baina Sagastibeltzaren galera pisu handikoa izan zen. Dena den, Donostiak blokeatuta jarraitu zuen eta hurrengo urteko martxoan eman zen inguruetako borrokarik gogorrena, Oriamendi.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

## Kanpo estekak

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Donostia. Gipuzkoakultura. Zumalakarregi Museoa CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.
* Datuak: Q12262649
* ↑ ZAVALA, Antonio: "Aieteko burruka berriz ere" (219-228. orriak). In: Karlisten leenengo gerrateko bertsoak. Tolosa: Auspoaren Sail Nagusia, 1992. Interneten eskuragarri.
# Mendigorriko gudua

Mendigorriko gudua Lehen Karlistaldiko gudua izan zen, 1835eko uztailaren 15ean Mendigorriaren hegoaldean gertatu zena. Lehen Gerra Karlistako batailarik handiena izan zen. Espainiako gobernuaren tropak, liberalak, atera ziren garaile.

## Historia

Tomas Zumalakarregiren heriotzaren eta Bilboko lehendabiziko setioaren ondoren, liberalek eta karlistek Nafarroa izan zuten berriro borroka gune. Buruzagi berriak zituzten. Vicente González Moreno karlistek, Luis Fernandez de Córdova liberalek. Aurrez aurre 24.000 karlista —ia Don Karlosen armada osoa— eta 36.000 liberal. Ez zen Karlistaldian tamaina horretako beste borrokarik izan.
González Morenoren soldaduak Mendigorria inguruan kokaturik zeuden, Córdovarenek Larragako eta Artaxoako bideetatik eraso egin zutenean. 1835eko uztailaren 15a zen. Soldatu karlisten artean zen Jose Mari Iparragirre, artean 14-15 urte zituela.
Don Carlos bera Mendigorrian zegoen eta larri ibili zen ihes egiterakoan, karlistek Arga ibaia bizkarrean baitzuten eta erretiratzeko Larragako zubia besterik ez.
Liberalen erasoa ezkerretik hasi zen Esparteroren agindupean. Erdikoa Fernandez de Córdovak berak zuzendu zuen. Karlisten defentsa oso gogorra izan zen, baina amore eman behar izan zuten, eta atzera-egitea nahiko nahasia izan zen.
Bruno Villarreal brigadier karlistaren arabarrek zubiaren defentsa itzela egin zuten, erregegaiaren ihesa eta karlisten gehiengoarena bermatuz. Guzti horren ondorioz, karlistek 1.500 bat gizon galdu zituzten, hildako, zauritu eta preso eroritakoen artean. Liberalek, berriz, 1.000 inguru. Dena den, liberalek aukera galdutzat hartu zuten batailaren emaitza, karlista armada ia osorik txikitzeko eta Don Karlos bera atxilotzeko paradari ez baitzioten probetxurik atera.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).
* ↑ Uranga, Amagoia Gurrutxaga. Konbentzioen kontra. Berria, 2020ko abuztuak 12, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2020-08-16).

## Kanpo estekak

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Mendigorria Gipuzkoakultura, CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.
* Datuak: Q3312369
* Multimedia: Battle of Mendigorría / Q3312369
# Montejurrako gudua (1835)

    Artikulu hau 1835eko guduari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Montejurrako gudua».
Montejurrako gudua 1835eko azaroaren 16an, Montejurra mendian gertatu zen gudua izan zen, Lehen Karlistaldian.
Azaroaren 15ean liberalek, Fernández de Córdova jenerala buru, arazorik gabe bereganatu zuten Lizarra baina hurrengo egunean García eta Egia jeneral karlisten gizonek hiria berreskuratu zuten. Ozta-ozta egin zuten ihes liberalek, galera handiak jazoz.

## Erreferentziak

* ↑ www.puntubi.com: Jurramendiko bataila

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12261165
# Nazar eta Asartako gudua

Nazar eta Asartako gudua Lehen Karlistaldiko bataila izan zen, 1833ko abenduaren 29an gertatu zena, Berrotza haranean, Lizarrako merindadean. Lehen Gerra Karlistako aurreneko gudaldia izan zen, ordura arte karlistak ihesean ibili zirelako.

## Aurrekariak

Filipe V.aren 1713ko ondorengotza-legeak tronua ukatu zien emakumezkoei. 1830eko martxoaren 29an, Maria Kristina erregina haurdun zegoelarik, Fernando VII.a erregeak indarrean jarri zuen Santzio Pragmatikoa; era horretan, jaiotzear zen haurrak, mutila ala neska izan, errege-erregina izateko eskubidea izanen zuen, Fernandoren anaia Karlosen aurretik. Urriaren 10ean, Elisabet alaba jaio eta ondorengo izendatu zuten.
1833ko irailean, Fernando VII.a hil ondoren, 1830eko Santzio Pragmatikoak ezartzen zuen ondorengotzari buruzko liskarra piztu zen. Alde batetik liberalak, Fernandoren alaba Elisabeten alde; eta bestetik, karlistak, Fernandoren anaia Karlos Maria Isidroren alde. Lehenbiziko matxinada urriaren 2an gertatu zen, Talavera de la Reinan, eta laster hedatu zen Hego Euskal Herrira.

## Gudua

1833ko abenduan, Tomas Zumalakarregik jaso berria zuen karlisten agintaritza, eta armadaren antolakuntza lanetan ziharduen. Arabako batailoiak Nafarroakoekin bildu ziren eta soldaduak trebatzeko garaia iritsia zela pentsatu zuen ormaiztegiarrak, nahiz eta munizioen eskasian ibili. Zumalakarregik 3.000 bat gizon zituen eta Berrotzako haranaren erdian kokatu zituen, Asarta herriaren inguruan.
Liberalak beste hainbeste ziren, Manuel Lorenzo eta Marcelino Oraa jeneralen agindupean eraso egin zutenean. Karlistek sendo eutsi zioten erasoari, baina laster geratu ziren muniziorik gabe. Oraak ezkerretik, Nazar herri aldera, zuzendutako erasoa erabakigarria izan zen. Zumalakarregik erretira agindu zuen, baina pozik agertu zen bere soldaduek erakutsitako portaeragatik. Gainera karlistek 50 bat hil-zauritu izan zituzten, liberalek 300dik gora jasan zituzten bitartean.
Karlistek Kanpezu aldera jo zuten atzera egitean, Ameskoan babesa jaso aurretik. Liberalak, karlisten ihesaldia oztopatu ezinik, berriro Iruñean bildu ziren. Borroka honetan karlistek erakutsi zuten liberalen erasoa aurrez aurre jasotzeko gauza zirela. Harrezkero, jeneral liberalen errespetua irabazi zuten, gerrilla taktikaz gain, aurrez aurreko borrokei eusteko gai zirela agertu ostean.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).
* ↑ 1830eko Santzio Prakmatikoa. puntubi.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-9).
* ↑ Lehen Gerra Karlista (1833 - 1839). puntubi.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-9).

## Kanpo estekak

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Nazar eta Asarta., Gipuzkoa Kultura, CC-BY-SA, zm.gipuzkoakultura.net
* Datuak: Q12264744
# Oriamendiko gudua

Oriamendiko gudua Lehen Karlistaldiko bataila bat izan zen, karlisten eta liberalaren artekoa, 1837ko martxoan gertatu zena Oriamendi muinoan, Donostia eta Hernanitik hurbil. Liberalen tropa nagusia Erresuma Batuko dibisio bat izan zen. Karlistek martxoaren 16an lortu zuten balio estrategiko handiko mendia hartzea. Hortik aurrera karlistek Donostia setiatu zuten, baina ezin izan zuten hartu gerrak iraun artean.
Gudu honek garrantzi handiagoko beste batzuek baino ospe handiagoa jaso zuen, karlismoaren ereserki bihurtu zen Oriamendiko Martxarekiko loturarengatik.

## Gudua

1837ko martxoan, armada liberala gerrari amaiera emateko ahaleginetan zebilen eta horretarako karlisten errege-kuartela konkistatu nahi zuten. Honela, inguratzeko maniobra bat antolatu zuten: Sarsfield jenerala Iruñetik, Espartero Bilbotik eta Lacy Evans Donostiatik. Britainiar Legio Laguntzailearen arduraduna zen Evans. Liberalek hiri inguruko muinoak konkistatu zituzten, karlistek gogor aurre egin arren. Hilaren 15ean Oriamendiko gotorlekua menderatzea lortu zuten, eta karlistek Santa Barbarako gotorlekuan eta Hernanin babestu behar izan zuten.
Biharamunean, ordea, Sebastian Infanteak Hernaniraino iristea lortu zuen, ibilaldi ezin gogorrago eta luzeago baten ondoren, eta han karlisten tropak sendotu zituen. Kontraeraso odoltsu baten ondoren, karlistek Oriamendi berreskuratu zuten, hildako eta zauritu ugari utziaz Britainiar Legioan. Legioko kideek ozta ozta lortu zuten Donostian babestea. Atzera zihoazela britainiar itsas armadak babesa eman zien, badian zituen ontzietako gizon eta artilleriaren bidez, eta horri esker hondamendia zertxobait apaltzea lortu zen.
Nolanahi ere, liberalek 1.500 gizon inguru galdu zituzten ekintza hartan, eta karlistek erdia baino gutxiago. Eskandalua britainiar parlamenturaino iritsi zen, porrot hura britainiar inperioaren lotsaizuntzat hartu baitzuten. Britainia Handiko hedabideek gogor salatu zuten Lacy Evansen jarduna.
Espartero eta Sarsfield beren goarnizioetara itzuli ziren, eta mugimendu bateratu hura egundoko porrota izan zen azkenean.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

## Kanpo estekak

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. ORIAMENDI. Gipuzkoakultura. Zumalakarregi Museoa CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.
* Datuak: Q3751485
* Multimedia: Battle of Oriamendi / Q3751485
# Ormaiztegiko gudua

Ormaiztegiko gudua Lehen Karlistaldiko gudaldia izan zen, 1835ko urtarrilaren 3an Ormaiztegi inguruan gertatu zena. Tomas Zumalakarregi izan zen tropa karlisten burua, eta Baldomero Espartero kristinatarrena.

## Gudua

1835aren hasieran, Tomas Zumalakarregi Nafarroatik Gipuzkoara pasa zen 2.000 bat gizonekin, Gaspar Jauregiren txapelgorrien aurka borrokatzeko asmoz.
Urretxura hurbildu zen bolondres liberalen bila, baina horiek Bergaran zeuden, José Carratalá jeneralak agintzen zuen ejertzito gorputzaren babesean. 8.000 bat soldaduk osatzen zuten gudataldean beste jeneralen presentzia ere nabarmena zen: Espartero, Lorenzo, Iriarte eta Quintana. Guzti horiek, Zumalakarregi gertu zutela jakitean eta soldadu kopuruaren nagusitasunean oinarriturik, urtarrilaren 2an eman zuten erasoa Ormaiztegi inguruan.
Karlistak Mutiloa eta Ormaiztegi arteko mendi gainean zain zeuden. Borrokak oso gogorrak izan ziren, liberalek behin eta berriz oldartu ziren baionetaz, baina karlistek posizioei eutsi egin zieten ilunabarrera arte. Gauean, karlistak Seguran bildu ziren, eta liberalak, berriz, Ormaiztegin, gudu zelaian talde bakoitzeko 500 bat gorpu zetzaten bitartean.
Biharamunean liberalek berriro ekin zioten erasoari, bezperan baino arinago, eta eguerdirako etsi zuten. Jauregik Ordiziara jo zuen erretiran, Carratalá eta besteak Bergararuntz zihoazen bitartean, karlistak gainean zeramatzatela. Liberalak porrota estaltzen saiatu ziren, eta Donostian kanpaiak joz ospatu zuten garaipena. Egiaren berri ekarri zuen gizon bat kartzelatzeraino iritsi ziren, azkenean emaitzaren baieztapena jaso zuten arte.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

## Kanpo estekak

* Ormaiztegiko borroka, XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian, CC-BY-SA, zm.gipuzkoakultura.net.
* Datuak: Q12265269
# Tirapegiko gudua

Tirapegiko gudua 1836ko apirilaren 26an gertatutako borroka bat izan zen, Liberal eta Karlisten artean Lehen Karlistaldiko garaian. Gudu hau Tirapegiko baserrian gertatu zen, horregatik bere izena. Gudu honetan Frantziako Atzerritar Legioa borrokatu zen ere, Liberalen aldean eta haren generala zauritua izan zen.
Gudua Tirapegi kontzejuan, gaur egungo Esteribar ibarreko herri hustua, gertatu zen.

## Erreferentziak

* Auñamendi Eusko Entziklopedia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4872533
# Urizaharreko gudua

Urizaharreko gudua 1838ko ekainaren 20 eta 22 artean Urizaharra inguruan gertaturiko gudua izan zen.

## Gudua

Pedro Saarsfield eta Manuel Lorenzok zuzendutako armada liberalak, Los Arcosen borrokatu ondoren, Ebro zeharkatu zuen. Urizaharra parean zeuden 1500 karlista inguru menderatu ondoren, astebete baino lehen Gasteiz eta Bilbon sartu ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3755669