OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Karia

Karia (luviteraz: Karuwa; antzinako grezieraz: Καρία, Karia) Asia Txikiko antzinako eskualdea da, Liziaren hegoaldean eta Frigiaren ekialdean zegoena.
Joniarrek eta doriarek eskualdea konkistatu ondoren, berokoekin bat egin eta greziar koloniak sortu zituzten. K.a. 545 inguruan akemenestarrek konkistatu eta Karkâ izeneko satraperria sortu zuten. Hiriburua Halikarnaso (egungo Bodrum) izan zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193214
* Multimedia: Caria / Q193214
# Mesopotamia Garaia

Mesopotamia Garaia edo Al-Jazira (arabieraz الجزيرة, āl-Jazīrah, "uhartea") Mesopotamiako iparraldeko antzinako lurraldea zen, egungo Irakeko eta Siriako estatuen artean zegoena. Erdi Aroan, bertara biltzen ziren gaur egungo Irak, Anatolia, Siria, Armenia eta Irango lurraldeak lotzen zituzten bideak eta berebiziko garrantzia izan zuten garai hartan bertako laborantzak, artisautzak eta merkataritzak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .

## Ikus, gainera

* Mesopotamia Beherea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q311819
# Frigia

Frigia, gaur egun Turkiari dagokion lurraldean, Anatolia penintsula gehiena hartzen zuen Asia Txikiko antzinako eskualde bat izan zen. Sakarya ibaiaren iturburuez inguratuta zegoen, egungo Afyonkarahisar, Eskişehir eta Ankara probintzien artean.

## Historia

Mendebaldeko indoeuroparrak iritsi ondoren konkistatua izan zen, K.a. 1200 inguruan iritsi zirenak, eta euren arrasto kultural propioa utzi zutena, artisau bikain bezala. Eskualde aberats bat zen, Zibira eta Apamea bezalako hiri ugariduna, Lidia eta Kariaren merkatal ibilbideetan zegoena, ekialderantz zihoazenak. Frigia, nekazaritzari dagokionez indartsua zen, euria, mendietan oso bizia zena, hirira jaisten zelako. Indar honek, Frigiari, garai klasiko greziarraren hasieran erresuma handi bat sortzea ahalbidetu zion. Bere mugak, persiar eta lidiar, erromatar eta galiar, arabiar eta erromatar, gurutzatu eta seliuzudar, otomandar eta mongoliar eta bizantziar eta turkiarrentzako gudu zelaia izan ziren. Monumentuak eta hondakinak, Sakaryan ugariak dira.
Traziako inbaditzaile bezala, frigiarrek, paper erabakigarria izan zuten hititar inperioaren suntsipenean eta Troiaren erorketan. K.a. VIII eta K.a. VII. mendeetako frigiar erresumak, gertu mantendu zituen ariarrekin harremanak ekialdean eta greziarrekin mendebaldean. Bere historia, oso laburki kontatzen du Herodotok, Midas erregeak Gordionen bere buruaz beste egin zuela kontatzen duena, K.a. 676an zimeriarren aurrean erori zenean. Galiarrak Frigiaren ekialdean ezarri zirenean, Zibele jainkosa amaren gurtza, hiriko biztanleen artean hedatu zen.

## Eragina musikan

Frigia hitza, modu greziar frigiarrarekin lotzen da (kasu honetan, "modu" hitzak ez du esanahi zehatzik), eta, ondoren, musika modu gregoriar frigiarra izendatzeko erabiltzen da.
Klaudios Ptolemaiosek (Tolemaida, Tebaida 85-165, beste egile batzuen arabera 100-170) frigiar deitzen duen eskala, bitarteari dagokionez, izen bereko modu gregoriarrarekin bat dator. Modu frigiarra ikusteko era grafiko bat (modu gregoriar guztietan bezala) eskala naturaletik abiatuta da, hau da, aldaketarik gabe. Kasu honetan, Mi notatik hasten da. Modu gregoriar honetako bi tonoerdiak, Toniko eta bigarrenaren artean daude eta Bosgarrena edo Nagusia eta Seigarrena edo erlatibo txikiaren artean, eskala eskala txiki bat sortuz. Arabiar kutsuko soinua du, beranduago, Espainian, eskala flamenkoa bezala erabili zena.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Ikus, gainera

* Txano frigiarra

## Kanpo estekak

* Datuak: Q32579
* Multimedia: Phrygia / Q32579
# Galazia

Galazia (antzinako grezieraz: Γαλατία, Galatía, "Galia") Asia Txikiko eskualde bat izan zen, egungo Turkian zegoena. K.a. III. mendearen hasieran Traziatik iritsitako zenbait tribu zelta (galiarrekin antza handia zuten galatak) bertan lekukotu ziren, K.a. 279. urtean Ekialdeko Europako kokatze zelta gertatu ondoren. Eskualdeak galiarren izena hartu zuen eta bertokoek galaziar izena (erromatar idazleek Galli deitzen zieten). Bere hizkuntza zuten, galaziera hain zuzen ere.
Bere hiri nagusienak Bluzium, Drinametos, Minizus, Lagania eta Anzira izan ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q26847
* Multimedia: Galatia / Q26847
# Hexapolis doriarra

Hexapolis doriarra Karia kostaldeko eta hemendik gertuko uharteetako hirien liga bat izan zen, sei hirik osatu zutena (Gnido eta Halikarnaso Karian, Kos uhartea eta Rodaseko hiru hiriak (Lindos, Ialisos eta Kamiros).
Konstituzio aristokratiko bat izan zuen, garai demokratiko edo oligarkikoetatik pasa zena Atenas edo Espartaren nagusitasunaren arabera, eta Kreta, Siria eta Egiptorekin izan zuen merkataritzaren ondorioz oparoa izan zen.
Ligaren erdigunea Gnidotik gertu zegoen, Triopi haitzean, Apolo Triopiren tenplua zegoen tokia zena. Han, urtero, jaialdi bat eta joko batzuk egiten ziren, eta Poseidon, Demeter, Persefone eta Hermes jainkoak ohoratzen ziren. Jokoen irabazleen sariak tenpluan jartzen ziren; Halikarnasok ohitura hau hautsi zuen eta sariak eraman zituen, eta azkenean liga utzi zuen, neurri batean joniarrenganako bere hurbiltasunagatik, hauen hizkuntza propiotzat hartuz. Orduan, liga hau Pentapolis doriarra izatera pasa zen.
Pentapolis doriarra gainbehera hasi zen K.a. 226ko lurrikararen ondoren, eta erromatar domeinuarekin desagertu zen K.a. 164an.

## Ikus, gainera

* Dorida (Asia Txikia)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1233764
# Lazistan

Lazistan (Lazeraz: ლაზონა, Lazona; georgieraz: ლაზეთი edo ჭანეთი, Ç'aneti; Otomandar turkieraz: لازستان, Lazistān) Kaukasoko eta Anatoliako eskualde kultural historikoa da. Otomandar Inperioaren garaian erabili zen, batez ere. Historikoki Laziak bizi izan dira bertan. Gaur egun batez ere Turkian dago, baina azalera txikia du Georgian. 7.000 kilometro koadroko azalera du eta 500.000 biztanle inguru daude, Laziak zein bestelako herriak barne hartuta.
Geografikoki, bailara estu segida bat da, Alpe Pontikoen iparralderantz hedatzen direnak, Çoruh Bailaratik bereizten dituztenak, Itsaso Beltzaren hegoaldeko kostako eremua. Otomandar Inperioaren erorketaren ostean, terminoa ez da ofizialki erabiltzen ez Turkian, ez Georgian.

## Erreferentziak

* ↑ Thys-Senocak, Lucienne. (2016-12-31). Ottoman Women Builders: The Architectural Patronage of Hadice Turhan Sultan. Routledge doi:10.4324/9781315247472. ISBN 978-1-315-24747-2. (Noiz kontsultatua: 2023-05-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61136200
# Ponto

    Artikulu hau eskualdeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ponto (argipena)».
Ponto (antzinako grezieraz: Πόντος, "itsasoa") Itsaso Beltzaren hegoaldeko kostaldeko eskualdearen grezierazko izen historikoa da, egun Turkiako ipar-ekialdea dena. Izena antzinatean eskualdea jendeztatu zuten greziarrek jarri zioten, Itsaso Beltzaren Pontos Euxeinos izenetik erakarria. Eskualdeak hasieran izena ez bazuen ere, Kizil-Irmak ibaiaren ekialdean zegoen herrialdeak en Pontôi izena hartu zuen, lehendabizikoz Xenofontek Anabasia bere liburuan erabili zuena. Mugek garaietan zehar aldatu bazuten ere, normalean egun Georgian dagoen Kolkidatik Paflagoniara zabaldu zena, hinterland aldakorra izanik. Bertakoek Ponto izena zeramaten zenbait probintzia eta herrialdeek garatu zituzten heleniar, erromatar eta bizantziarren zuzendaritzapean.
Otomandar Inperioaren garaietan, bertako greziarrak pixkanaka-pixkanaka, devşirme erabiliz, turkiar bilakatu eta islamiartu zituzten, nahiz eta XX. mendera arte bere hizkuntza eta ohiturak mantendu. Egun, administratiboki, Turkiako Itsaso Beltzeko eskualdea da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q621672
* Multimedia: Pontus / Q621672
# Pisidia

Pisidia (antzinako grezieraz: Πισιδία; latinez: Pisidia edo Psidia) antzinateko eskualde bat da, askotan unitate administratiboa izan zena, Asia Txikiko barnealdean (gaur egungo Turkian) kokatua. Egun, Turkiako Antalya probintziaren barnean dago.
Liziako iparraldean zegoen eta inguruan Karia, Lidia, Frigia eta Panfilia zituen. Hiri nagusiak Termessus, Selge, Cremna, Sagalassos, Etenna, Antiokia, Neapolis, Tyriacum, Laodiceia Katakekaumene eta Philomelium zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q621805
* Multimedia: Pisidia / Q621805
# Likaonia

Likaonia (antzinako grezieraz: Λυκαονία, Lukaonia) gaur egun Turkiari dagokion lurraldean, Anatolia penintsulan zegoen Asia Txikiko antzinako eskualde bat izan zen. Hegoaldean Taurus mendiak, ekialdean Kapadozia, iparraldean Galazia eta mendebaldean Frigia eta Pisidia zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q622598
* Multimedia: Lycaonia / Q622598
# Zilizia

Zilizia (grezieraz: Κιλικία; armenieraz: Կիլիկիա) antzinateko eskualdea da, askotan unitate administratiboa izan zena, Asia Txikiko hegoaldeko kostaldean kokatua. Egun, Turkiako Adana probintziaren barnean dago.

## Geografia

Ziliziak muga hauek ditu: Taurus mendikatea iparraldean eta mendebaldean, Antitaurus mendikatea mendebaldean eta Mediterraneo itsasoa hegoaldean. Bi eskualde guztiz desberdinak bereizten dira: ekialde menditsua eta mendebalde laua. Hiri nagusiak Adana, Mersin, Tarso eta Issos dira.

## Historia

K.a. XIII. mendean hititak jabetu ziren Ziliziaz. K.a. X. mendean mizenastar kolonoak kokatu ziren bertan. Gero, asiriarren, persiarren, mazedoniarren eta seleukotarren mende izan zen. K.a. I. mendeaz gero, erromatarrek hiri ugari eraiki zuten. VIII. mendean, Bizantzioren mendetik arabiarren eskuetara pasa zen. Armeniarrek erresuma bat sortu zuten eskualdean XI. mendearen amaieran. 1375ean Egiptoko mamelukoek beretu zuten, eta 1575ean otomandarrek. 1919an frantsesek eskuratu zuten, eta 1921ean Turkiari itzuli zioten.

## Ekonomia

Egun, garia, kotoia eta azukre-kanabera dira nekazaritza gai nagusiak. Mea-ekoizpenak (zinka, beruna, kromoa). Petrolio-ustiaketa. Adanak industria indartsua du (zementua, ehungintza, tabakoa, elikagaiak).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q620864
* Multimedia: Cilicia / Q620864
# Panfilia

Panfilia (antzinako grezieraz: Παμφυλία, Pamphylía, euskaraz: «arraza guztiak» esan nahi duena), K.a. 133an erromatar probintzia bihurtu zen egungo Turkia hegoaldeko lurralde bat zen. Honako beste lurralde edo probintzia hauek zituen mugakide: Lizia mendebaldean, Zilizia ekialdean, Mediterraneo Itsasoa hegoaldean eta Taurus mendiak, Pisidiatik banatzen zutena, Galazian, iparraldean. Egungo Turkiako Antalya probintziari dagokio. Klaudio enperadorearen garaia, probintzia, Pisidia barnean hartzeraino hedatu zen, Frigia eta Likaoniaren lurraldeak murriztuz.
Eskualde honetako portu nagusia, biziki greziartua zegoena, Side zen.
Panfilian, honako antzinako hiri hauek aurkitzen ziren:
* Lirnas edo Lirnessos
* Tenedos
* Korakesion, egungo Alanya
* Olbia
* Korikos
* Aspendos, gaur egun hondakinetan dagoen greziar kolonia
* Attaleia, egungo Antalya
* Perga, Panfiliako hiriburua, gaur egun hondakinetan dagoena
* Sillion
* Side
* Zibira
* Ptolemais

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q585250
* Multimedia: Pamphylia / Q585250
# 1975eko Nafarroako Itzulia

1975eko Nafarroako Itzulia, Nafarroako Itzuliko XVI. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia (laugarrena bi sektoreetan banandua), ibilbidea Etxarri Aranatzen hasi eta Iruñean bukatu zen.

## Taldeak

* Super Ser
* Olsa
* La Casera
* Novostil
* Henninger
* SVAC
* Barcelona-Radiant
* Ruisbroek Sportief
* Hastel
* Peugeot Suitza
* Suitzako selekzioa

## Etapak

| Etapa | Data | Ibilbidea | Kilometroak | Etapa garailea | Sailkapen nagusiko liderra |
| 1. | maiatzak 13 | Etxarri Aranatz - Leitza | 153 | René Leuenberger | René Leuenberger |
| 2. | maiatzak 14 | Leitza - Zangoza | 157 | Eulalio García | René Leuenberger |
| 3. | maiatzak 15 | Zangoza - Iratxe | 159 | Paul Wellens | René Leuenberger |
| 4.a | maiatzak 16 | Iratxe - Tafalla | 39 | Peugeot-Suitza | René Leuenberger |
| 4.b | maiatzak 16 | Tafalla - Tutera | 106 | Eulalio García | Paul Wellens |
| 5. | maiatzak 17 | Tutera - Azkoien | 142 | Santiago García | Eulalio García |
| 6. | maiatzak 18 | Azkoien - Iruñea | 133 | Hansjörg Aemisegger | Eulalio García |

## Erreferentziak

* ↑ El Pensamiento Navarro hemeroteka 1975eko maiatzaren 12tik 20ra
* ↑ Diario de Navarra hemeroteka 1975eko maiatzaren 12tik 20ra

## Kanpo estekak

* Datuak: Q120920056
# Paflagonia

Paflagonia (antzinako grezieraz: Παφλαγονία, Paphlagonia) Anatoliako erdi-iparraldeko antzinako lurralde bat zen, Itsaso Beltzaren kostaldean, Bitinia eta Pontoren artean zegoena, eta, Galaziatik, Bitiniar Olinpoaren ekialderanzko luzapen baten bidez banandua. Estrabonen arabera, Partenius ibaiak eratzen zuen lurraldearen mendebaldeko muga, eta ekialdean amaitzen zen, Kizil-Irmak ibaiaren ondoan. Hiri nagusiak Sinope, Gangra, Aurisos eta Amastris ziren.

## Historia

K.a. VII. mendearen inguruan, greziarrek koloniak sortu zituzten Paflagoniako itsasertzean. K.a. 546. urtean Persiar Inperioaren mende geratu zen. Alexandro Handiak menderatu zuen K.a. IV. mendean, eta haren ondorengo Seleuko I.a hil zenean, erreinu burujabe izan zen. K.a. I. mendean, liskarrak izan zituen Pontoko erreinuarekin, eta K.a. 72. urtean erromatarrek hartu zuten; hasieran Bitiniako probintzian sartu zuten lurraldea, eta gero Galaziakoan. Behe Inperioaren garaian, erromatar probintzia bilakatu zen Paflagonia.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q622032
* Multimedia: Paphlagonia / Q622032
# Kizil-Irmak

    Artikulu hau Turkiako ibaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ibai Gorria (argipena)».
Kizil-Irmak ibaia (turkieraz Ibai Gorria), Turkiako ibairik luzeena eta energia hidroelektrikozko iturri garrantzitsu bat da. Denboran zehar, zenbait izenekin ezagutu izan da, horien artean, hititerazko Marassantiya eta grezierazko Halys nabarmentzen direlarik.
Kizil-Irmakek, Anatolia, 1150 kilometrotan zeharkatzen du, penintsulako ekialdeko mendietan jaio eta Itsaso Beltzean itsasoratuz. Bere ibilbideak, lehenik hegomendebaldera daroa, eta ondoren iparmendebaldera, azkenik, Turkiako iparrekialdean amaitzeko, non bere ibaiadar nagusiena den Deliceren urak jasotzen dituen.
Antzinatean, lehenik, hititen ibai nagusiena bezala nabarmendu zen, euren hiriburu zen Hattusasetik gertu. Ibai honek mugatutako lurraldea, hititar inperioaren erdigunetzat hartzen zen. Ondoren, Persia eta Lidiaren arteko muga bezala balio izan zuen, azken hau, Halys ibaiko gudua bezala ezagutzen den guduan garaitua izan zen arte.

## Presak

* Kesikköprüko presa
* Altinkayako presa
* Kapulukayako presa
* Derbenteko presa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q257785
* Multimedia: Kızılırmak River / Q257785
# Troade

Troade (antzinako grezieraz: Τρωάς; turkieraz: Biga Yarımadası) antzinateko eskualde bat da, Asia Txikiko Biga penintsulan dagoena. Egun Turkiako Çanakkale probintziaren barnean dago.
Ipar-mendebaldean Dardaneloak, mendebaldean Egeo itsasoa eta ekialdean eta hegoaldean Ida mendikatea ditu. Bi ibaiek, Eskamandro (Karamenderes) eta Simois, zeharkatua da, Troian lotzen direnak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2454671
* Multimedia: Troas / Q2454671
# Asia (erromatar probintzia)

    Artikulu hau Erromatar Inperioko probintziari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Asia (argipena)».
Asia erromatar probintzia, Antzinako Erromak, Errepublikaren garai berantiarretan erantsitako banaketa administratibo bat izan zen. Prokontsul batek gobernatutako probintzia senatorial bat zen. Egoera hau ez zen aldatu Erromatar Inperioa 211n berrantolatu zenean.

## Historia

Antioko III.a Handia seleuzidar erregeak, lurralde hau utzi behar izan zuen erromatarrek bere armada sarraskitu zutenean Magnesiako guduan, K.a. 190ean. Apameako Bakearen ondoren, K.a. 188an, eskualde guztia Erromari emana izan zen, eta errege txotxongilo baten gobernupean jarria, hiriburua Pergamon zuelarik.
K.a. 133an, Pergamoko errege zen Atalo III.ak, oinordekorik ez zuenez, bere erresuma Erromari utzi zion. Nolabaiteko zalantza baten eta bere burua Atalo III.aren anaitzat adierazi zuen Eumenes III.ak edo Aristonikok zuzendatuko matxinadaren ondoren, Asia Prokontsular probintzia erromtarra formaldua izan zen, Misia, Lidia, Karia eta Frigia eskualdeak barne.
Asiako hiri handiak, Efeso eta Pergamo kasu, munduko metropolirik handienen artean zeuden.
326. urtearen ondoren, Konstantino I.a Handia erromatar enperadoreak, hiriburua Bizantziora pasa zuenean, bere izena, Konstantinopla emanez, Asia probintzia, erdikoago bihurtu zen, eta erromatar kultura eta helenistikoaren gune bat izaten jarraitu zuen mende askoan zehar. Lurraldeak, Bizantziar Inperioaren zati izaten jarraitu zuen XV. menderarte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q210718
* Multimedia: Roman Asia / Q210718
# Armeniako Erresuma (Antzinaroa)

    Artikulu hau Antzinaroko Erresumari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Armeniako Erresuma».
Antzinako Armeniako Erresuma K.a. 331 eta 428 AD artean iraun zuen monarkia burujabea izan zen. Erresumaren une gorena Tigranes II.ak eta bere semea zen Artavasdesek aro helenistikoan sartu eta Armeniar Inperioa ezarri zutenean etorri zen. Akemenestar Inperioa erori zenean, Armeniako satraperriak 120 klanetan banatuta zegoen, bakoitzak bere nakharar edo jauna zuena. Artaxias I.ak klanak bildu eta Artaxidar leinua sortu zuen. Hori zela eta, erresumaren lehendabiziko garaiak Artaxidar Armenia (armenieraz: Արտաշեսյանների Թագավորություն Artashesianneri Tagavorutyun) izena du.
Tigranes II.aren erreinaldian (K.a. 95-55 inguru) inperioa Mediterraneotik Kuraraino hedatzen zen. 12. urtean erromatarrek artaxidarrak bota eta gerra zibila hasi zen. Bi erromatarren aldeko erregek (Tigranes V.a eta Tigranes VI.a) boterea izateko borrokatu zuten. 54. urtean, Arsazidar leinuak garaitu eta garai hauek Arsazidar Armenia (armenieraz: Արշակունիների Թագավորություն Arshakunineri Tagavorutyun) izena zuten. 387an, Armeniak bitan zatitu zuten: mendebaldeko Bizantziar Armenia eta ekialdeko Pertsiar Armenia. Arsazidarrek Pertsiar Armenia 428ra arte mantendu zuten.
Egun armeniar nazionalistek Armenia Handiaz aritzean normalean Arsazidar Armeniako mugez ari dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q208404
* Multimedia: Kingdom of Armenia / Q208404
# Arzawa

Arzawa mendebaldeko Anatoliako ondo definitu gabeko eskualde bati erreferentzia egiten dion hitz hitita bat da, eta, batzuetan, hedapenez, baita eskualdeko erresumen konfederakuntzari ere (horietatik handiena Arzawa txikia deitzen delarik). Arzawako kulturari buruz, ezer gutxi ezagutzen da, gorteko hizkuntza luvitera zela izan ezik, hititerarekin lotutako hizkuntza.
Arzawako erresuma konfederakuntzak etengabeko arazoa izan ziren hititentzat, euren lurralde propioa inbaditzen ari zirenak kanporatzeko edo bere basailuak eskualdetik kanporatuak ez izateko sartu behar izan zutenak. Arzawaren une gailena, Tarhundaradu erregearen erregealdian etorri zen, K.a. XIV. mendearen lehen erdialdean, Arnuanda I.a eta Tudhalia II.a errege hititen garaikidea: Arnuanda I.aren erregealdiaren amaieran Hititar Inperioaren ahultasunak, Tarhundaradu, Anatoliako nagusitasuna aldarrikatzeko posizio batean jarri zuen, garai horretan Egiptoko faraoia zen Amenofis III.ak, berarekin itun bat sinatzeraino, baina Tudhalia II.ak hititen nagusitasuna berreskuratzea lortu zuen, eta bere ondorengo erregeak izan ziren Shubiluliuma I.a eta Mursili II.ak, euren kontrola ezarri zuten Arzawa osoan.
Etengabeko matxinadak gora-behera, Arzawa, Hititar Inperioaren barnean mantendu zen inperio hau desagertu zen arte, K.a. 1200 inguruan, une honetan, Arzawan, hititar kulturako monarkia ezberdinak agertzen direlarik, beranduago, Lidia erresuma sorraraziko zutena.

## Kronología

* K.a. 1450an: Arzawak mendebaldeko Anatoliaren barrualdea kontrolatzen zuen, Kizil-Irmak ibaitik, Lucca hegoaldea izan ezik.
* K.a. 1430an: Zippasla erresumak, hititen aliatua, Arzawa konkistatu zuen.
* K.a. 1370 hamarkadan: Arzawak Anatoliaren medebaldea okupatu zuen eta haren menpe 20 urte izan zuen; azkenik hititek berreskuratu zuten.
* K.a. 1350an: Erresuma lau zatitan banandu zen: Mira, Marsa, Seha ibaiaren lurraldea eta Hapalla.
* K.a. 1335-1325an: Uhha-Ziti erregeak batasauna berreskuratu zuen. Izan ere, hititek konkistatu zuen eta erresumak haien mendekoak moduan gelditu ziren.

## Erregeak

* Kupanta-Kurunta (K.a. 1400)
* Madduwatta of Zippasla
* Tarhoudaradou (K.a. 1350)
* Anzapattadou
* Uhha-Ziti (K.a. 1322aren inguruan hilda)

## Erreferentziak

* ↑ http://www.historyfiles.co.uk/FeaturesMiddEast/AnatoliaArzawa02.htm#Map

## Bibliografia

* (Ingelesez) C. Melchert (dir.): The Luwians, Leyde, 2003
* (Ingelesez) T. Bryce: The Kingdom of the Hittites, Oxford, 2005
* (Ingelesez) G. Beckman: Hittite Diplomatic Texts, Atlanta, 1996
* (Ingelesez) J. D. Hawkins: «Tarkasnawa King of Mira 'Tarkondemos', Boğazköy Sealings and Karabel», Anatolian Studies 48, 1998, 1-31 or.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Arzawaren historia.
* Datuak: Q649262
# Pontoko Erresuma

    Artikulu hau antzinako erresumari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ponto (argipena)».
Pontoko Erresuma Itsaso Beltzaren hegoaldeko kostaldean zegoen persiar jatorriko herrialdea izan zen. Mitridates I.a Pontokoak K.a. 291n sortu zuen eta K.a. 63ra arte iraun zuen, Erromatar Errepublikak konkistatu zuen arte hain zuzen ere. Mitridates VI.aren agindupean eremu luzeena lortu zuen, Kolkida, Kapadozia, Bitinia, Taurikako Kersonesoko greziar koloniak eta erromatar Asia konkistatu ondoren. Hiru Gerra Mitridatiko egin ostean, Erromak eskualdea konkistatu zuen: mendebaldeko eskualdeak Bitinia eta Ponto izeneko erromatar probintzia eratu zuen eta ekialdekoa erresuma babestu bilakatu zen.
Erresumaren gehiengoa Kapadozian zegoenez, hasieran Kapadozia Pontokoa (Itsaso Beltzak Pontus Euxinus izena zuen) deitua izan zen. Gero iparraldeko aldea Ponto eta hegoaldekoa Kapadozia bilakatu ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Ikus, gainera

* Ponto

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7380487
* Multimedia: Pontus / Q7380487