OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Varvara Andreievskaia

Varvara Pavlovna Andreievskaia, jaiotzez Orlova, (errusieraz: Варвара Павловна Андреевская (Орлова); 1848 – San Petersburgo, 1915aren ondoren) errusiar haur literaturako idazlea eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza

1848an jaio zen ofizial baten familian. Umetatik asko irakurtzen zuen, literatura ondo ezagutzen zuen eta Errusiako historiarekiko interesa zuen. 1884az geroztik, ipuin historiko laburrak idazten hasi zen, Junaia Rossia aldizkarian argitaratuz. Kaleratu zuen lehen ipuina Padenie Menxikova izan zen. 1889an idazlanak liburu moduan argitaratzen hasi zen: Nianiny skazki (1889), Zorka (1890), Kolokoltxiki (1890), Detski mirok (1890) eta abar. Errusiako historiako gertaerak hizkuntza sinple eta argiz kontatzen ziren ipuin laburrengatik egin zen ezaguna, batez ere: Rasskazy deduxki pro seduiu starinu (1899), Naxi geroi-moriaki na Dalnem Vostoke i v Turtsii (1900), Predanie o tsare Alekseie Mikhailovitxe (1901), Vladimir Krasnoie Solnyxko (1901), Jermak (1901), Tri veka nazad (1913), Zolotoi krestik. Rasskaz iz epokhi Ivana Groznogo (2. argitaraldia, 1915).
1900eko entziklopedia baten arabera, Andreevskaiaren liburuak eduki moral handikoak ziren eta arrakastatsuak izan ziren haurren artean, baina bere estiloa orduko haur literaturako beste idazleenaren oso antzekoa zen.
Grimm anaien ipuinak (1895), Miguel de Cervantesen On Kixote Mantxakoa (1896) eta Friedrich Schillerren Wilhelm Tell (1896) errusierara itzuli zituen.

## Lan hautatuak

* Padenie Menxikova (1884)
* Rasskazhite mne txto-nibud i pokazhite kartinki (1886)
* Khizhina pod goroiu (1887)
* Oliny zatei (1888)
* V dobry txas (1888)
* Druzhok (1889)
* Nianiny skazki (1889)
* Kolokoltxiki (1890)
* Zorka (1890)
* Detski mirok (1890)
* Vmesto igruxki (1890)
* Milotxka: piat rasskazov dlia detei srednego vozrasta (1891)
* Detskaia radost (1892)
* Radost i gore (1896)
* Podrostotxki (1897)
* Zapiski kukly (1898)
* Rasskazy deduxki pro seduiu starinu (1899)
* Naxi geroi-moriaki na Dalnem Vostoke i v Turtsii (1900)
* Predanie o tsare Alekseie Mikhailovitxe (1901)
* Vladimir Krasnoie Solnyxko (1901)
* Jermak (1901)
* Devotxkam o devotxkakh (1902)
* Maltxikam o maltxikakh (1904)
* Tri veka nazad (1913)
* Zolotoi krestik. Rasskaz iz epokhi Ivana Groznogo (2. argitaraldia, 1915)

## Erreferentziak

* ↑ 156. Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema. Gasteiz: Euskaltzaindia (argitaratze data: 2009-02-27) (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).
* ↑ (Errusieraz) Белодубровский, Е. Б. (1989). «Андреевская Варвара Павловна» Русские писатели. 1800—1917. Биографический словарь. 1 Москва: Советская энциклопедия, 71 or. ISBN 5-85270-011-8. (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).
* ↑ (Errusieraz) «Андреевская, Варвара Павловна» Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. Доп. т. I Санкт-Петербург (argitaratze data: 1905), 114 or. (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).
* 1 2 3 (Errusieraz) «Андреевская Варвара Павловна» Литераторы Санкт-Петербурга. ХХ век (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).
* ↑ (Errusieraz) Южаков, С. Н.; Милюков, П. Н. (1900). Большая энциклопедия. 1 Лейпциг; Вена; Санкт-Петербург, 624 or..
# Klasikoak (txirrindularitza)

Klasikoak, txirrindularitzan, egun bakarra irauten duten lasterketak dira. Gehienak Mendebaldeko Europako herrialdeetan ospatzen dira, batzuk XIX. mendearen amaieratik, nagusiki txirrindularitza zaletasun handia duten Frantzia, Belgika eta Italian. Euskal Herrian ere klasikoetako bat ospatu ohi da, hain zuzen ere, Donostia Klasikoa.
Klasikoetako batzuk Europako udaberri aldera ospatzen dira, martxoan eta apirilean, horregatik Udaberriko Klasikoak deritze.
Lasterketa bat "klasikoa" noiz den ala ez argi eta garbi zehaztuta ez dago, halere zehazteko zenbait ezaugarri ezberdin badaude. Horietako batzuk distantzia eta ibilbidearen profila dira. Lasterketaren usadio handia eta txirrindularitzaren historian nabarmendu diren txirrindulariek irabazi dituzten ere baloratzen da. Beste faktore garrantzitsua, tokian-tokiko zaletu eta ikusleen grina dira, bai eta lasterketetan parte hartzen duten txirrindularien ospea ere. Gainera, urtez-urte lasterketa antzekoa izan beharra da, ibilbidean aldaketa gutxi edo oso txikiak sartuz.

## Bost monumentuak

Azkenengo urteetan, Monumentuak izendapenarekin bost klasiko nagusiak izendatzen dira:
* Milan-San Remo
* Flandriako Tourra
* Paris-Roubaix
* Lieja-Bastogne-Lieja
* Lombardiako Giroa
Beren motari dagokionez hauek dira lasterketa prestigiotsuenak, eta beren luzera 240 kilometrotik gorakoa da (6 ordu baino gehiago).

## Klasikoak
### Denboraldiaren hasierako klasikoak

Lasterketa hauek ez dira besteak bezain entzutetsuak, hala ere, arreta erakartzen dute txirrindularitzako denboraldiari hasiera ematen diotelako.
* Omloop Het Nieuwsblad
* Marseillesa Sari Nagusia
* Laigueglia Saria
* Pollença garaikurra

### Udaberriko klasikoak

* Strade Bianche
* Milan-San Remo

### Galtzada-harrien klasikoak

* E3 Harelbeke
* Gante-Wevelgem
* Flandriako Tourra
* Paris-Roubaix

### Ardenetako klasikoak

* Amstel Gold Race
* La Flèche Wallonne
* Lieja-Bastogne-Lieja

### Udako klasikoak

* Donostia Klasikoa
* EuroEyes Cyclassics
* Trittico Lombardo:
** Agostoni Kopa
** Bernocchi Kopa
** Tre Valli Varesine
* Bretagne Classic
* Fourmiesko Sari Nagusia
* Quebeceko Txirrindularitza Sari Nagusia
* Montrealgo Txirrindularitza Sari Nagusia

### Udazkeneko klasikoak

* Paris-Brusela
* Fourmiesko Sari Nagusia
* Paris-Tours
* Udazkeneko triptikoa:
** Milan-Turin
** Piemonteko Giroa
** Lombardiako Giroa
* Emiliako Giroa
* Japoniako kopa

### Euskal Herriko klasikoak

Donostia Klasikoa ez ezik, badira beste lasterketa klasikoak Euskal Herrian, maila apur bat apalagokoak.
* Miguel Indurain Sari Nagusia
* Ordiziako Klasika
* Getxoko Zirkuitua
* Udaberriko Klasikoa

## Iraganekoak

Antzinakotasun, usadio eta zalego handia zuten hainbat klasiko diru edo arazo ekonomikoen ondorioz desagertu izan dira:
* Paris-Brest-Paris
* Bordele-Paris
* Wincanton Classic
* Porto-Lisboa
* Züricheko txapelketa
* Lazioko Giroa
* Romagnako Giroa

## Ikus gainera

* Monumentuak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q962393
# Strade Bianche

Strade Bianche (euskaraz Errepide Zuriak), ofizialki Strade Bianche - Eroica Pro, Italian urtero martxoaren lehenbiziko larunbatean ospatutzen den egun bakarreko txirrindularitza klasiko bat da.
Toskanako Siena hirian hasi eta amaitzen da, ibilbidean hiriaren inguruan burutuz. Izena, eskualdeko honetako harri txingor zuriz osatutako landa-errepideei zor zaie.
2007an sortua izan zen. Fabian Cancellara suitzarra eta Tadej Pogačar esloveniarra dira garaipen gehien lortu dituztenak, bakoitza 3 aldiz gailendu direlarik.

## Palmaresa

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Hirugarrena |
| Monte Paschi Eroica ||||
| 2007 | Alexandr Kolobnev | Marcus Ljungqvist | Mikhaylo Khalilov |
| 2008 | Fabian Cancellara | Alessandro Ballan | Linus Gerdemann |
| 2009 | Thomas Lövkvist | Fabian Wegmann | Martin Elmiger |
| Monte Paschi Strade Bianche ||||
| 2010 | Maksim Iglinski | Thomas Lövkvist | Michael Rogers |
| 2011 | Philippe Gilbert | Alessandro Ballan | Damiano Cunego |
| Strade Bianche ||||
| 2012 | Fabian Cancellara | Maksim Iglinski | Oscar Gatto |
| 2013 | Moreno Moser | Peter Sagan | Rinaldo Nocentini |
| 2014 | Michał Kwiatkowski | Peter Sagan | Alejandro Valverde |
| 2015 | Zdeněk Štybar | Greg Van Avermaet | Alejandro Valverde |
| 2016 | Fabian Cancellara | Zdeněk Štybar | Gianluca Brambilla |
| 2017 | Michał Kwiatkowski | Greg Van Avermaet | Tim Wellens |
| 2018 | Tiesj Benoot | Romain Bardet | Wout van Aert |
| 2019 | Julian Alaphilippe | Jakob Fuglsang | Wout van Aert |
| 2020 | Wout van Aert | Davide Formolo | Maximilian Schachmann |
| 2021 | Mathieu van der Poel | Julian Alaphilippe | Egan Bernal |
| 2022 | Tadej Pogačar | Alejandro Valverde | Kasper Asgreen |
| 2023 | Tom Pidcock | Valentin Madouas | Tiesj Benoot |
| 2024 | Tadej Pogačar | Toms Skujiņš | Maxim Van Gils |
| 2025 | Tadej Pogačar | Tom Pidcock | Tim Wellens |

## Ikus, gainera

* klasikoak (txirrindularitza)

## Kanpo estekak

* Webgunea (Italieraz) (Ingelesez)
* Datuak: Q1359051
* Multimedia: Strade Bianche / Q1359051
# Tim Wellens

Tim Wellens (Sint-Truiden, 1991ko maiatzaren 10a) belgikar txirrindularia da.

## Palmaresa

2012
* 2. Nafarroako Itzulian
* 10. Etorkizuneko Tourrean
2013
* 8. Valoniako Tourrean
2014
* Eneco Tourra eta etapa bat
* 2. Belgikako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 2. Ster ZLM Toerrean
* 4. Lombardiako Giroan
* 6. Plouayko Sari Nagusian
2015
* Eneco Tourra eta etapa bat
* Montrealgo Sari Nagusia
* 2. Trofeo Serra de Tramontana-n
* 10. Paris-Nizan
2016
* Italiako Giroko etapa bat
* Poloniako Itzulia eta etapa bat
* Paris-Nizako etapa 1
* 2. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 10. Amstel Gold Racen
2017
* Trofeo Serra de Tramontana
* Trofeo Andratx-Mirador des Colomer
* Andaluziako Itzuliko etapa 1
* Valoniako Sari Nagusia
* Guangxiko Tourra eta etapa 1
* 2. BinckBank Tourrean eta etapa 1
* 3. Strade Bianchen
* 5. Quebeceko Sari Nagusian
2018
* Trofeo Serra de Tramontana
* Andaluziako Itzulia eta etapa 1
* Flèche Brabançonne
* Italiako Giroko etapa 1
* Valoniako Tourra eta etapa 1
* 3. BinckBank Tourrean
* 3. Bretagne Classicean
* 5. Paris-Nizan
* 5. Lombardiako Giroan
* 6. Amstel Gold Racen
* 7. La Flèche Wallonnen
2019
* Trofeo de Tramuntana Soller-Deia
* 9. Andaluziako Itzulian eta 2 etapa
* 2. Trofeo Andratx Lloseta-n
* 3. Omloop Het Nieuwsbladean
* 3. Flèche Brabançonnean
* 3. Belgikako Itzulian eta etapa 1
* 3. BinckBank Tourrean eta etapa 1
* 4. Montrealgo Sari Nagusian
* 8. Bretagne Classicean
* 9. Quebeceko Sari Nagusian
* 10. Strade Bianchen
2020
* Espainiako Vueltako 2 etapa
* 4. Luxenburgoko Tourrean
* 5. Algarveko Itzulian
2021
* Étoile de Bessèges eta etapa 1
* 4. BinckBank Tourrean
* 6. Poloniako Itzulian
* 7. Tirreno-Adriatikoan
2022
* Trofeo Serra de Tramuntana
* 2. Jaén Paraiso Interior-ean
* 2. Itsas Alpeetako eta Varko Tourrean eta etapa 1
* 2. Belgikako Itzulian
* 8. Strade Bianchen
2023
* Andaluziako Itzuliko etapa 1
* Renewi Tourra
* 3. Jaén Paraiso Interior-ean
2024
* Poloniako Itzuliko etapa 1
* Renewi Tourra
* 2. Kuurne-Brusela-Kuurnen
* 3. Murtziako Itzulian
* 3. Flèche Brabançonnen
* 4. E3 Harelbeken
* 6. Valoniako Sari Nagusian
2025
* 3. Strade Bianchen
* 5. Andaluziako Itzulin

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan

| Lasterketa | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 |
| Italiako Giroa | — | 54. | — | 96. | — | UT | — | — | — | — | — | — |
| Frantziako Tourra | — | — | 129. | — | UT | — | 94. | — | — | UT | — | 80. |
| Espainiako Vuelta | — | — | — | — | — | — | — | 78. | — | — | — | — |
| Munduko errepideko txapelketa | — | UT | — | — | 110. | 68. | 35. | 39. | — | — | — |
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak

Tim Wellens - ProCyclingStats
* Datuak: Q2298644
* Multimedia: Tim Wellens / Q2298644
# Kraskovo

Kraskovo Eslovakiako udalerri bat da, Rimavská Sobotako barrutian kokatuta. 7,16 km²ko azalera du eta 133 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1334. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q373318
* Multimedia: Kraskovo (Rimavská Sobota District) / Q373318
# Galant musika

Mendebaldeko musika klasikoaren garai nagusiak :
Antzinako musika :
| Erdi Aroa | c. 500 – c. 1400 |
| Pizkundea | c. 1400 – c. 1600 |
| • Trantsizioa Barrokora | |
Praktika arrunta :
| Barrokoa | c. 1580 – c. 1750 |
| • Trantsizioa Klasizismora | c. 1720 – c. 1770 |
| Klasizismoa | c. 1750 – c. 1820 |
| • Trantsizioa Erromantizismora | |
| Erromantizismoa | c. 1800 – c. 1910 |
XX. mendetik aurrera :
| Modernismoa | c. 1890 – c. 1975 |
| •Inpresionismoa | c. 1890 – c. 1930 |
| •Espresionismoa | c. 1900 – c. 1930 |
| •Neoklasizismoa | c. 1920 – c. 1950 |
| Musika garaikidea | c. 1950tik aurrera |
| •Postmodernismoa | c. 1960tik aurrera |
iea :
Musika klasikoan, galant izenak 1720ko hamarkadatik 1770eko hamarkadara Mendebaldeko Europako goi-mailako gizarteetan modan egon zen estiloari egiten dio erreferentzia. XIX. eta XX. mendeetako musikologiaren arabera, termino hau Barrokoaren erretorikatik urrundu eta ezaugari aurreklasizistak aurkezten dituzten musika lanei ere egokitzen zaio.
Musika estilo hau garai hartako galant mugimendu artistiko zabalagoaren parte zen.

## Izenaren jatorria

"Galant" hitza frantsesetik eratorria da, eta gutxienez XVI. mendetik erabiltzen da. XVIII mendearen hasieran, homme galant (euskaraz: «gizon adeitsua») hitzek modakoa, dotorea, kultua eta bertutetsua zen pertsona bat deskribatzen zuten. Johann Mattheson teorialari alemaniarrak 1713ko bere lehen argitalpenaren izenburuan erabiltzen du terminoa: Das neu-eröffnete Orchestre, oder Universelle und gründliche Anleitung wie ein Galant Homme einen vollkommenen Begriff von der Hoheit und Würde der edlen Music erlangen.
Dirudienez, Mattheson izan zen musikan "estilo galant" bati erreferentzia egiten lehena, 1721eko bere Das forschende Orchestre-n. Estilo arinago eta modernoago bat nabaritu zuen haren garaikideen artean, einem galanten Stylo izendatu zuena, eta adibide gisa Giovanni Bononcini, Antonio Caldara, Georg Philipp Telemann, Alessandro Scarlatti, Antonio Vivaldi eta George Frideric Handel konpositoreak aipatu zituen. Guzti hauek Italiar opera seria konposatzen ari ziren, ahotsean oinarritutako musika estiloa zena, beraz opera musika galantaren forma nagusia bilakatu zen.

## Ezaugarriak

Mugimendu estilistiko hau, Barroko berantiarraren konplexutasunaren aurrean, sinpletasunera eta erakargarritasunaren berehalakotasunera itzulera izan zen. Honek ondorengoa zekarren: melodia kantagarri sinpleagoak, polifoniaren erabilera gutxitua, esaldi labur eta periodikoak, tonika eta dominantea azpimarratzen dituen hiztegi harmoniko murritzagoa eta bakarlariaren eta akonpainamenduaren arteko bereizketa argia.
Estilo sinplifikatu hau melodian oinarritzen zen, eta ez aurrerago klasizismoaren gako izango ziren motibo erritmiko edo melodiko laburragoetan. Sinplifikazio hori erritmo harmonikora ere hedatu zen, oro har musika galantean aurreko estilo barrokoan baino motelagoa baita. Honela, apaindura melodikoek eta bigarren mailako ñabardura harmonikoek garrantzia handiagoa hartzen zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1141686
# Nazaroven ziklizazio-erreakzio

Nazarov-en ziklazio-erreakzioa ziklopentenonen sintesirako kimika organikoan erabiltzen den erreakzio kimikoa da. Erreakzio periziklikoa da, erreakzio elektroziklikoen klasekoa.Erreakzioa aldaera klasikoan eta modernoetan banatu ohi da, erabilitako erreaktibo eta substratuen arabera. Jatorriz Ivan Nikolaevitx Nazarovek (1906–1957) aurkitu zuen 1941ean, alilbinilzetonen berrantolaketak aztertzen ari zela.
Hasiera batean deskribatu zen bezala, Nazaroven ziklazioak dibinilzetona baten aktibazioa dakar, Lewisen azido bat edo azido protiko bat ( H$^+$ katioia ematen dituen azidoa) sustatzaile gisa erabiliz. Erreakzio-mekanismoaren funtsezko urratsak ziklopentenona produktua osatzen duen eraztun kationiko-4π-elektroziklikoaren itxiera dakar. Erreakzioaren erabilera handitu ahala, dibinilzetona ez diren substratuek eta Lewis azidoak ez diren sustatzaileek parte hartzen duten aldaerak ere izendatu dira Nazaroven ziklazioa izenarekin, betiere antzeko erreakziobideari segitzen badiote.

## Erreakziobidea

Nazarov-en ziklizazio-erreakzio klasikoaren erreakziobidea elektroziklazio intramolekularra da, beheko irudian ikus daitekeen lez. Katalizatzaile azidoaren bidez zetona aktibatzean, pentadienilo katioi bat sortzen da, zeinek termikoki baimendutako 4π elektroziklazio konrotatorio bat jasaten duen, Woodward-Hoffmann-en arauek agintzen duten bezala. Honek oxialilo katioi bat sortzen du, zeinak eliminazio-erreakzio bat jasaten duen β-hidrogeno bat galtzeko. Enolatoaren ondorengo tautomerizazioak ziklopentenona sortzen du.

## Erabilera

Nazaroven ziklazioaren arrakasta sintesi organikoko tresna gisa, ziklopentenonen erabilgarritasunetik eta nonahikotasunatik dator. Bi arrazoi nagusi daude: produktu natural inportanteetan parte hartzen dute (jasmona, aflatoxinak eta prostaglandinak) eta erabateko sintesirako bitartekari sintetiko erabilgarriak dira.

## Erreferentziak

* ↑ Nazarov, I.N. & Zaretskaya, I.I. (1941). Izv. Akad. Nauk. SSSR, Ser. Khim:, 211–224 or..
* ↑ (Ingelesez) Shoppee, C. W.; Lack, Ruth E.. (1969-01-01). «Intramolecular electrocyclic reactions. Part I. Structure of ‘bromohydroxyphorone’: 3-bromo-5-hydroxy-4,4,5,5-tetramethylcyclopent-2-enone» Journal of the Chemical Society C: Organic (10): 1346–1349. doi:10.1039/J39690001346. ISSN 0022-4952. (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).
* ↑ (Ingelesez) Shoppes, C. W.; Cooke, B. J. A.. (1972-01-01). «Intramolecular electrocyclic reactions. Part II. Reactions of 1,5-di-phenylpenta-1,4-dien-3-one» Journal of the Chemical Society, Perkin Transactions 1 (0): 2271–2276. doi:10.1039/P19720002271. ISSN 1364-5463. (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).
* ↑ (Ingelesez) Santelli-Rouvier, Christiane; Santelli, Maurice. (1983). «The Nazarov Cyclisation» Synthesis 1983 (06): 429–442. doi:10.1055/s-1983-30367. ISSN 0039-7881. (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1017046
* Multimedia: Nazarov reaction / Q1017046
# Emelina Peyrellade Zaldívar

Emelina Peyrellade Zaldívar (Camaguey, 1842 – ibidem, 1877) kubatar idazle eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza

Emilio Peyrellade kazetariaren alaba, Emelina Peyrellade Zaldívar Camagueyn jaio zen 1842an. Domitila García de Coronadoren arabera, hezkuntza ona jaso zuen, batez ere arteari eta literaturari dagokionez. Gaztetatik, idazketaren kulturari eman zion bere burua eta Camagueyko literatur giroarekin lotuta egon zen eta Kuba osoko idazleekin harremanak mantendu zituen. Idazle izateaz gain, itzulpengintzan espezializatu zen eta italierazko eta frantsesezko literatura gaztelaniara itzuli zuen. Bere itzulpenak hainbat aldizkaritan agertu ziren, hala nola El Fanal, El Oriente eta El Popular. Besteak beste, Gilen Telli buruzko idazlan bat itzuli zuen, 1861eko otsailaren 26an El Fanal aldizkarian argitaratua.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Dollero, Adolfo. (1916). ... Cultura cubana: (Cuban culture). Impr. "El Siglo XX" de A. Miranda, 52 or. (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).
* ↑ (Gaztelaniaz) Cruz Guerra, Soledad. «Mujeres patrimoniales del Camagüey» Cubaperiodistas 2020-02-03 (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).
* ↑ (Gaztelaniaz) García de Coronado, Domitila. (1872). Album poético-fotográfico de las escritoras cubanas: dedicado á la Sra. Da. Gertrudis Gomez de Avellaneda. Impr. militar de la Viuda de Soler, 161-163 or. (Noiz kontsultatua: 2025-03-08).
* 1 2 (Gaztelaniaz) García Yero, Olga; Méndez Martínez, Roberto; Álvarez Álvarez, Luis. (2001). «Voces femeninas en Puerto Príncipe» Signos 48: 208..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105999574
# The Sea Bat

The Sea Bat (euskaraz: «Itsas saguzarra») AEBetako suspense filma da, Wesley Rugglesek zuzendua. Filma gehien batean Estatu Batuetan filmatu zen; zati bat, ordea, Mazatlánen (Mexiko) filmatu zen. Beste film asko bezala, Jaws filmaren aurrekari argitzat hartzen da lan hau. Film apal hau bere garaiko arrakastarik ustekabekoenetako bat izan zen. Filmak 73 minutu irauten du.
Hasiera batean, Lon Chaney filmaren zuzendaria izatea adostu zuten, baina, zoritxarrez, pneumoniaz eta biriketako minbiziaz gaixotu zen; azkenean, eztarrian izandako odoljario baten ondorioz hil zen, 1930eko abuztuaren 26an.

## Argumentua

The Sea Bat abentura exotikoen melodrama bat da. Mexikoko arrantzale baten eta arrain hiltzaile baten arteko liskarra da, guztia intriga arin batek eta derrigorrezko erromantzeak apaindua. Boris Karloff harrigarri bigarren mailako rol batean aurkezteaz gain, bukaerako klimax txukun bat duena, manta-arraia beldurgarri eta mehatxagarri bat barne.

## Aktoreak

* Raquel Torres: Nina.
* Charles Bickford: Sims apaiza.
* Nils Asther: Carl.
* George F. Marion: Antone.
* John Miljan: Juan.
* Boris Karloff: Corsican.
* Gibson Gowland: Limey.
* Edmund Breese: Maddocks.
* Mathilde Comont: Mimba.
* Mack Swain: Dutchy.

## Erreferentziak

* ↑ https://catalog.afi.com/Film/11927-THE-SEABAT
* ↑ Pitts, Michael R. (2018). Thrills Untapped: Neglected Horror, Science Fiction and Fantasy Films, 1928-1936. McFarland. ISBN 978-1476632896.

## Ikus, gainera

* Jaws

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Filma IMDb webgunean.
* (Ingelesez):AFI Catalog of Feature Films.
* Datuak: Q3796157
* Multimedia: The Sea Bat (1930 film) / Q3796157
# Dienona

Dienonak konposatu organikoen klase bat dira zeinetan zetona talde bat lotura bikoitza duten bi karbono-atomo bizinal dituen. Linealak edo ziklikoak izan daitezke. Dienona linealek (R$_2$C=CR)$_2$C=O egitura duten non R edozein ordezkatzaile edo hidrogenoa izan daitekeen. Dibinil zetona da guztietan sinpleena. Likido gardena da polimerizatzeko joera duena. Dienona ziklikoetan ziklopentadienona da sinpleena.
Dienonek bi funtzio-talde desberdin dituztenez erreakzio askotan har dezakete parte. Normalena dienozale onak dira. Estekatzaile gisa ere aritzen dira metal alkeno konplexuak eratuz.
Dienoa ziklikoak berrantolatze-erreakzioak izan ditzakete eta fenol bihurtu azido baten edo argiaren eraginez.
Edo

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Reusch, William H.; Danjo, Hiroshi. (2009). «Divinyl Ketone» Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/047084289x.rd475.pub2. ISBN 978-0-470-84289-8. (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).
* ↑ Wang, Zerong. (2010). Comprehensive organic name reactions and reagents. Wiley ISBN 978-0-470-63885-9. (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25101931
# Ziklopentadienona

Ziklopentadioenona konposatu organiko aromatikoa da C$_4$H$_4$C=O. formula duena, zetonen klasekoa. Oso azkar dimerizatzen da eta normalean ez da posible monomero gisa isolatzea. Ordezkatutako ziklopentadienona asko ezagutzen dira, tetrafenilziklopentadienona esaterako. Horietako batzuk estekatzaile moduan usatzen dira kimika organometalikoan.
Horietako batzuk hidrogenazio-katalizatzaileak dira hala nola, Knolker-en konplexua eta Shvol-en katalizatzailea.
| Knolker-en konplexua | Shvol-en katalizatzailea. |

## Erreferentziak

* ↑ Ogliaruso, Michael A.; Romanelli, Michael G.; Becker, Ernest I.. (1965-06-01). «Chemistry of Cyclopentadienones» Chemical Reviews 65 (3): 261–367. doi:10.1021/cr60235a001. ISSN 0009-2665. (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).
* ↑ (Ingelesez) Quintard, Adrien; Rodriguez, Jean. (2014). «Iron Cyclopentadienone Complexes: Discovery, Properties, and Catalytic Reactivity» Angewandte Chemie International Edition 53 (16): 4044–4055. doi:10.1002/anie.201310788. ISSN 1521-3773. (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).
* Datuak: Q21099674
* Multimedia: Cyclopentadienone / Q21099674