# Martxoaren 26

Martxoaren 26a gregoriotar egutegiaren urteko laurogeita bosgarren eguna da, 86.a bisurteetan. 280 egun falta dira urtea amaitzeko.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Mikel Arteta Jaiotza: Donostia, 1982 Paco Bienzobas Jaiotza: Donostia, 1909 Heriotza: Donostia, 1981eko apirilaren 30a Ibai Llanos Jaiotza: Bilbo, 1995 Luis Maria Lopez Rekarte Jaiotza: Arrasate, 1962 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan Maksim Gorki Jaiotza: Nizhni Novgorod, 1868 $^{(juliotaregutegia)}$ eta 1868 Heriotza: Gorki-10 $^{(en)}$ , Mosku eta Nizhni Novgorod, 1936ko ekainaren 18a Diana Ross Jaiotza: Detroit, 1944 Richard Dawkins Jaiotza: Nairobi, 1941 Robert Frost Jaiotza: San Frantzisko, 1874, 1874, 1874 eta 1874 Heriotza: Boston, 1963ko urtarrilaren 29a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian Ignacio Tabuyo Jaiotza: Errenteria, 1863ko urriaren 18a Heriotza: Donostia, 1947 Ramos Azkarate Jaiotza: Tolosa, 1847ko martxoaren 28a Heriotza: Tolosa, 1904 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Ludwig van Beethoven Jaiotza: Bonn, 1770eko abenduaren 16a, 1770eko abenduaren 17a eta 1770 Heriotza: Viena, 1827 Jorge Luis Borges Jaiotza: Buenos Aires, 1899ko abuztuaren 24a Heriotza: Geneva, 1986 Sarah Bernhardt Jaiotza: Paris, 1844ko urriaren 23a, 1844ko irailaren 25a eta 1844ko urriaren 22a Heriotza: Parisko 17. barrutia, 1923 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
* Gertaerak
* Kardiopatia iskemikodun gaixo baten ebakuntza..
* 1707 - Batasunaren Akta lege bihurtu zen, Ingalaterra eta Eskozia estatu bakarrean batuz.
* 1954 - C. Walton Lillehei estatubatuar kirurgialariak lehen aldiz pertsona bati bihotza irekita ebakuntza (irudian) egin zion.
* 1971 - Bangladeshek, orduan "Ekialdeko Pakistan" izenekoa, independentzia aldarrikatu zuen, Pakistanetik bereiziz.
* 1978 - Francoren diktadura ondorengo lehen Aberri Eguna ospatu zen Hego Euskal Herrian.
* 1995 - Schengen hitzarmena, Europar Batasuneko estatuen arteko mugak ezezten zituen 1985eko ituna, indarrean sartu zen.
* 2008 - Atapuercako aztarnategian Europan inoiz aurkitutako Homo baten hezurrik zaharrenak aurkitu zituzten.
* + Gertaera gehiago...
* Egutegia
* Txantiloi:Martxo2025
* Aurreko eta hurrengo urteetan
* 2022: Larunbata
* 2023: Igandea
* 2024: Asteartea
* 2026: Osteguna
* 2027: Ostirala
* 2028: Igandea
* Izendegia
* Santutegia:
* Braulio Zaragozakoa, Ludgero Munsterkoa, Petri Sebastekoa
* Seaska egutegia:
* Brauli, Goiko/Goikone eta Sara.

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1978 – Francoren diktadura ondorengo lehen Aberri Eguna ospatu zen Hego Euskal Herrian.
* 1980 – Txomin Olhagarai eta Ramuntxo Arruiz Iparretarrakeko kideak hil ziren prestatzen ari ziren lehergailuak eztanda eginda. Suprefetaren emaztearen autoari lehergailua jartzen ari zirela gertatu zen, Baionako ospitaleko aparkalekuan.
* 1985 – Ramon Basañez Jauregi Ziburun tirokatu zuten.

### Mundua

* 1636 – Utrechteko Unibertsitatea sortu zen, Herbehereetako unibertsitaterik zaharrenetako eta handienetakoa.
* 1707 – "Batasunaren Akta" lege bihurtu zen, Ingalaterra eta Eskozia estatu bakarrean batuz.
* 2010 – 100 pertsona zeramatzan gerraontzi hegokorearra hondoratu zen Itsaso Horian Ipar Koreako uretatik gertu.
* 2024 - Kargaontzi battek Francis Scott Key zubiarekin talka egin eta berau erorrarazi zuen.

## Arte eta kultura
### Euskal Herria

* 1993 – 8. Korrikari hasiera eman zitzaion Iruñean, apirilaren 4an Bilbon amaitu zelarik.
* 1995 – Martxoaren 17an Donibane Garazin hasitako 9. Korrikari amaiera eman zitzaion Gasteizen.
* 2009 – 16. Korrikari hasiera eman zitzaion Tuteran, apirilaren 5ean Gasteizen amaitu zelarik.

### Mundua

* 1955 – Captain Lightfoot filma estreinatu zen, Douglas Sirkek zuzendu eta Rock Hudson eta Barbara Rush aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1997 – The Devil's Own filma estreinatu zen, Alan J. Pakulak zuzendu eta Harrison Ford eta Brad Pitt aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia
### Mundua

* 1954 – C. Walton Lillehei estatubatuar kirurgialariak lehen aldiz pertsona bati bihotza irekita ebakuntza egin zion.
* 2008 – Atapuercako aztarnategian Europan inoiz aurkitutako Homo baten hezurrik zaharrenak aurkitu zituzten.
* 2015 – Periscope, streaming transmisioaren bitartez bideoak egiteko softwarea atera zuten iPhonentzako. Androidentzako bertsioa urte bereko maiatzaren 26an atera zen.

## Kirolak
### Euskal Herria

* 1944 – Frantziako errugbi txapelketaren finala: U.S.A.Perpignan taldeak Aviron Bayonnais 20-5 menderatu zuen.

### Mundua

* 1949ko Bost Nazioen Txapelketa: Irlandak bigarren urtez jarraian txapelketa eskuratu zuen.

## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1716 – Dominique Cabarrus, lapurtar bankari eta armadorea (h. 1799).
* 1764 – Francisco de Paula Escudero, nafar militar eta politikaria (h. 1831).
* 1809 – Jose Juan Santesteban, gipuzkoar musikaria eta konposatzailea (h. 1884).
* 1898 – Jose Andia, euskal atleta.
* 1903 – Antonio Arrue, euskal idazlea (h. 1976).
* 1909 – Paco Bienzobas, euskal herritar futbolaria (h. 1981).
* 1925 – Joxe Lasa Apalategi, apaiza, euskal idazlea eta euskaltzalea (h. 1983).
* 1933 – Iñaxi Etxabe, gipuzkoar bertsolaria (h. 2020).
* 1937 – Roberto Morales, bizkaitar txirrindulari ohia.
* 1950 – María José Bozal, UPNko nafar politikaria.
* 1954 – Jose Martin Martinikorena, Martinikorena, esku huskako nafar pilotari ohia.
* 1959 –
** Juan Mari Atutxa Egiraun, bizkaitar idazlea.
** Patziku Perurena, euskal idazle eta pentsalaria.
* 1962 – Luis Maria Lopez Rekarte, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1967 – Julen Salaberria, nafar pilotari ohia.
* 1969 – Xabier Gezuraga, bizkaitar argazkilari eta espeleologoa, zeruko irudietan eta labar-artearen interpretazioan espezializatua.
* 1970 –
** Amaia Garbaio, nafar igerilari ohia.
** Juan Vallejo, arabar alpinista eta eskalatzailea, hainbat zortzimilako igo dituena.
* 1971 – Leire Arrieta, gipuzkoar historialaria, ikertzailea, unibertsitateko irakaslea eta idazlea.
* 1972 – Izaskun Oteo, bizkaitar saskibaloi-jokalari ohia.
* 1974 – Mikel Kortina, bizkaitar futbolari ohia.
* 1978 – Aitor Zulaika, gipuzkoar futbol entrenatzailea.
* 1980 – Iban Fagoaga, nafar futbolaria.
* 1981 –
** Naroa Intxausti, bizkaitar sopranoa.
** Xabier Ormazabal, gipuzkoar alpinista (h. 2004).
* 1982 – Mikel Arteta, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1987 – Iker Rodellar, gipuzkoar futbolaria.
* 1993 – Aitor Etxebarriazarraga, bizkaitar futbolaria.
* 1995 –
** Julen Irizar, gipuzkoar txirrindularia.
** Ibai Llanos, bizkaitar Interneteko-izar, youtuber eta esport-casterra da.
* 2004 - Lander Olasagasti, gipuzkoar futbolaria.

### Mundua

* 1516 – Conrad Gessner, suitzar sendagile, naturalista, bibliografo eta filologoa (h. 1565).
* 1575 – Johann Carolus, historiako lehen egunkariaren editorea (h. 1634).
* 1794 – Julius Schnorr von Carolsfeld, alemaniar margolaria (h. 1872).
* 1824 – Julie-Victoire Daubié, frantziar kazetaria, frantziar unibertsitateetan lizentziatura lortzen lehen emakumea (h. 1874).
* 1847 – Annie Foore, herbeheretar idazlea (h. 1890).
* 1854 – Eleanor Greatorex, estatubatuar margolari eta irudigilea (h. 1917).
* 1856 – William Massey, Zeelanda Berriko 19. lehen ministroa (h. 1925).
* 1859 – Alfred Edward Housman, ingeles aditu klasiko eta olerkaria (h. 1936).
* 1866 – Théodore Tissier, frantziar legelari eta politikaria (h. 1944).
* 1868 – Fuad I.a Egiptokoa, Egiptoko erregea (h. 1936).
* 1874 –
** Elisabeth Altmann-Gottheiner, Hochschule edo goi mailako eskola batean klasea eman zuen lehen emakume irakasle alemana (h. 1930).
** Robert Frost, estatubatuar olerkaria (h. 1963).
* 1875 – Syngman Rhee, Hego Koreako lehendabiziko presidentea (h. 1965).
* 1876 – Gilen Wiedekoa, Albaniako Printzerriko monarka (h. 1945).
* 1883 – Ethel Léontine Gabain, frantziar-ingeles artista (h. 1950).
* 1884 –
** Florence Ethel Johnson, australiar feminista, sindikalista eta hezitzailea (h. 1934).
** Augusta Van Buren, estatubatuar moto bidaiari aitzindaria (h. 1959).
* 1888 – María Bernaldo de Quirós, Espainiako lehen emakumea aeroplanoko nazioarteko pilotu titulua lortzen (h. 1983).
* 1893 – Palmiro Togliatti, italiar politikaria (h. 1964).
* 1894 – Viorica Ursuleac, errumaniar opera kantaria (h. 1985).
* 1898 – Rudolf Dassler, alemaniar kirol oinetakogilea, Puma kirol ekipamendu enpresaren sortzailea (h. 1974).
* 1904 – Emilio Fernández, El Indio, mexikar zinema zuzendari eta aktorea (h. 1986).
* 1905 – Victor Emil Frankl, austriar psikoanalista, logoterapiako psikoanalisi eskolaren sortzailea (h. 1997).
* 1907 – Louis Saguer, alemaniar-frantziar musikagilea (h. 1991).
* 1908 – Samuel Bronston, besarabiar jatorrizko estatubatuar zinema ekoizlea (h. 1994).
* 1909 – Irene González, galiziar futbolaria, Espainiako eta Galiziako futboleko lehen jokalaritzat hartua (h. 1928).
* 1911 –
** J. L. Austin, ingeles filosofoa (h. 1960).
** Bernard Katz, Alemanian jaioa britainiar sendagile eta biofisikaria, 1970eko Medikuntzako Nobel Saria (h. 2003).
** Tennessee Williams, estatubatuar antzerkigilea (h. 1983).
* 1913 –
** Paul Erdős, hungariar matematikaria (h. 1996).
** Jacqueline de Romilly, frantziar humanista, helenista, itzultzaile, saiakeragile eta akademikoa (h. 2010).
* 1914 – Roque Esteban Scarpa, txiletar idazlea (h. 1995).
* 1915 – Seán Ó hEinirí, uste denez irlanderazko azken hiztun elebakarra (h. 1998).
* 1916 –
** Christian Boehmer Anfinsen, estatubatuar biokimikaria, 1972ko Kimikako Nobel Saria (h. 1995).
** Sterling Hayden, estatubatuar aktore eta idazlea (h. 1986).
* 1925 – Pierre Boulez, frantziar musikagile eta orkestra-zuzendaria (h. 2016).
* 1926 – Magdalena Mouján, argentinar matematikaria (h. 2005).
* 1930 –
** Sandra Day O'Connor, estatubatuar epaile eta legelaria (h. 2023).
** Lolita Torres, argentinar aktorea eta kantaria (h. 2002).
* 1931 – Leonard Nimoy, estatubatuar aktore eta zinema-zuzendaria, Star Trek telesailean Mr. Spock pertsonaia antzezteagatik ezaguna (h. 2015).
* 1934 – Alan Arkin, estatubatuar aktore, zinema zuzendari, musikari eta abeslaria.
* 1935 – Mahmoud Abbas, Palestinako presidentea.
* 1938 – Anthony James Leggett, britainiar fisikaria, 2003ko Fisikako Nobel Saria.
* 1940 –
** James Caan, estatubatuar aktorea (h. 2022).
** Nancy Pelosi, estatubatuar politikaria.
* 1941 –
** Richard Dawkins, britainiar idazle, biologo ebolutibo, dibulgatzaile eta etologoa.
** Lella Lombardi, italiar auto-pilotua, 1 Formulan parte hartu duten bost emakumeetako bat (h. 1992).
* 1942 – Erica Jong, estatubatuar idazle eta poeta, emakumeen sexualitateari buruzko liburuengatik ezaguna.
* 1943 – Bob Woodward, estatubatuar ikerketa-kazetaria.
* 1944 – Diana Ross, estatubatuar aktore eta abeslaria, The Supremes taldeko abeslaria.
* 1948 –
** Steven Tyler, estatubatuar abeslari, musikari eta konposatzailea, Aerosmith taldeko liderra.
** Richard Tandy, ingeles teklatu-jotzailea, Electric Light Orchestra taldeko kidea (h. 2024).
* 1949 – Patrick Süskind, alemaniar eleberrigile, antzerkigile, saiogile eta gidoigilea.
* 1950 – Martin Short, kanadar-estatubatuar aktore, umorista, abeslari, gidoigile, idazle eta ekoizlea.
* 1951 – Carl Wieman, estatubatuar fisikaria, 2001eko Fisikako Nobel Saria.
* 1952 –
** Didier Pironi, frantziar 1 Formulako gidaria (h. 1987).
** Pedro J. Ramírez, espainiar kazetari eta idazlea.
** Gary Ruvkun, estatubatuar biologoa, 2024ko Medikuntzako Nobel Saria.
* 1953 – Elaine Chao, Estatu Batuetako Garraioko idazkaria.
* 1954 – Zdravko Zemunović, serbiar futbolari ohia eta entrenatzailea.
* 1956 – Park Won-soon, Seulgo alkatea (h. 2020).
* 1957 - Shirin Neshat, irandar-estatubatuar bideo-artista eta argazkilaria.
* 1958 –
** Elio de Angelis, italiar 1 Formulako gidaria (h. 1986).
** Alar Karis, Estoniako presidentea.
* 1960 – Isabel Mozún, espainiar atleta ohia, altuera-jauzian aditua.
* 1961 – Amanda Simpson, estatubatuar politikaria.
* 1962 –
** Juri Gidzenko, ukrainar jatorriko errusiar kosmonauta.
** John Stockton, NBAko estatubatuar saskibaloi jokalari ohia.
* 1963 –
** Amparo Larrañaga, espainiar aktorea.
** Berta Piñan, asturiar idazlea.
* 1969 – Almir de Souza Fraga, brasildar futbolari ohia.
* 1970 –
** Martin McDonagh, irlandar-ingeles antzerkigile, zinema gidoilari eta zuzendaria.
** Araceli Segarra, kataluniar alpinista, mendigoizale eta modeloa, Everest mendia igo zuen Espainiar Estatuko lehenbiziko emakumea.
* 1972 – Mar Sodupe, espainiar aktorea eta zuzendari laguntzailea.
* 1973 – Larry Page, Google bilatzailearen sortzaileetako bat.
* 1979 - Hiromi Uehara, japoniar jazz konpositorea eta piano-jotzailea.
* 1980 – Miguel Urbán, espainiar ekintzaile eta politikaria, Podemos-Ahal Dugu alderdiaren fundatzaileetakoa.
* 1983 –
** Toni Elías, kataluniar motoziklismoko pilotua.
** Karina Maruyama, japoniar futbolari ohia.
* 1984 – Aderounmu Adejumoke, nigeriar aktorea (h. 2024).
* 1985 –
** Jonathan Groff, estatubatuar aktore eta abeslaria.
** Keira Knightley, ingeles aktorea.
* 1986 – Rüzgar Erkoçlar, turkiar aktore, disk jockey eta modelo ohia.
* 1987 – Borja Viguera, espainiar futbolaria.
* 1990 – Shiho Tomari, japoniar futbolaria.
* 1991 – Laia Soler, kataluniar gazte literaturako eta errealismo magikoko idazlea.
* 1992 – Stoffel Vandoorne, 1 Formulako belgikar pilotua.
* 1994 –
** Michael Olunga, kenyar futbolaria.
** Paige VanZant, estatubatuar arte martzial mistoetako borrokalaria, wrestling borrokalaria eta modeloa.
* 1996 – Ailen Valente, argentinar gimnasta artistikoa.
* 2002 - Inma Rubiales, espainiar idazlea.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1324 – Maria Luxenburgokoa, Frantzia eta Nafarroako erregina ezkontidea (j. 1304).
* 1774 – Juan Manuel Urbina, arabar militarra (j. 1715).
* 1904 – Ramos Azkarate, euskal idazlea (j. 1847).
* 1947 – Ignacio Tabuyo, gipuzkoar baritonoa (j. 1863).
* 1960 – José Iruretagoyena, nafar militarra (j. 1879).
* 1980an, Baionako suprefetaren autoaren azpian lehergailu bat jartzen ari zirela:
** Ramuntxo Arruiz, Iparretarrak erakunde armatuko nafar kidea (j. 1958).
** Txomin Olhagarai, Iparretarrak erakunde armatuko lapurtar kidea (j. 1958).
* 1986 – Perpetua Saragueta, euskal idazlea (j. 1905).
* 2010 – Enrique Villar, arabar politikari eta ingeniari agronomoa, Logroñon (j. 1939).
* 2018 – Xabier Erro, nafar mendigoizalea (j. 1946).
* 2019 – Javier Miranda, nafar enpresari eta Osasunako presidentea (j. 1954).

### Mundua

* 922 – Mansur al-Hallaj, persiar poeta eta sufismoaren irakaslea (j. c. 858).
* 1091 – Wallada, andalustar poeta (j. 994).
* 1211 – Antso I.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (j. 1154).
* 1350 – Alfontso XI.a Gaztelakoa, Gaztela eta Leongo erregea (j. 1311).
* 1566 – Antonio de Cabezón, espainiar musikagile eta organo-jotzailea (j. 1510).
* 1625 – Giambattista Marino, italiar olerkari barrokoa (j. 1569).
* 1726 – John Vanbrugh, ingeles arkitektoa eta idazlea (j. 1664).
* 1783 – Anna Rosina de Gasc, alemaniar erretratugilea (j. 1713).
* 1797 – James Hutton, britaniar geologoa (j. 1726).
* 1814 – Joseph Ignace Guillotin, frantziar mediku eta politikaria (j. 1738).
* 1827 – Ludwig van Beethoven, alemaniar musikagilea (j. 1770).
* 1892 – Walt Whitman, estatubatuar idazlea (j. 1819).
* 1900 – Joaquín Fernández Aiarragarai, espainiar arkitektoa (j. 1821).
* 1902 – Cecil Rhodes, britainiar enpresaburua (j. 1853).
* 1920 – Samuel Colman, estatubatuar margolaria, Hudson Ibaiaren Eskolako kidea (j. 1832).
* 1923 – Sarah Bernhardt, frantziar antzerki eta film-aktorea (j. 1844).
* 1924 – Widad Hamdi, egiptoar aktorea, 600 pelikula baino gehiagotan protagonista izandakoa (j. 1924).
* 1926 – Constantin Fehrenbach, Alemaniako kantzilerra (j. 1852).
* 1931 – Fra' Galeas von Thun und Hohenstein, Maltako Ordenako 75. Printze eta Maisu Nagusia (j. 1850).
* 1940 – Spiridon Louis, greziar urketari eta korrikalaria, lehenengo Olinpiar Joko modernoen maratoiaren irabazlea (j. 1873).
* 1943 – Leonard Darwin, britainiar politikari, militar eta ekonomialaria, eugenesiaren defendatzailea (j. 1850).
* 1945 –
** Tadamichi Kuribayashi, japoniar jenerala (j. 1891).
** David Lloyd George, britainiar politikaria, Erresuma Batuko Lehen Ministroa (j. 1863).
* 1957 – Édouard Herriot, Frantziako lehen ministroa (j. 1872).
* 1959 – Raymond Chandler, estatubatuar eleberrigilea (j. 1888).
* 1962 – Augusta Savage, estatubatuar eskultorea (j. 1892).
* 1969 – John Kennedy Toole, estatubatuar idazlea (j. 1937).
* 1973 – Noël Coward, ingeles antzerkigile, musikagile, zinema eta antzeki zuzendari, aktore eta abeslaria (j. 1899).
* 1979 – Jean Stafford, estatubatuar eleberrigile eta ipuingilea (j. 1915).
* 1980 – Roland Barthes, Euskal Herriarekin lotura handia izan zuen frantziar idazle, filosofo, literatura-kritikari eta semiologoa (j. 1915).
* 1983 – Anthony Blunt, britainiar artearen historialaria eta espioia, Cambridge bostetako bat (j. 1907).
* 1984 – Ahmed Sékou Touré, lehendabiziko Gineako presidentea (j. 1922).
* 1987 – Eugen Jochum, alemaniar orkestra-zuzendaria (j. 1902).
* 1991 – Henri Lhote, frantziar etnologo eta esploratzailea (j. 1903).
* 1992 – Rihei Sano, japoniar futbolaria (j. 1912).
* 1994 – Whina Cooper, zeelandaberritar irakasle, historialari eta ekintzailea (j. 1895).
* 1995 – Ko Takamoro, japoniar futbolaria (j. 1907).
* 2001 – Brenda Helser, estatubatuar igerilaria (j. 1924).
* 2002 – Odile Schweisguth, frantziar sendagilea, Europan onkologia pediatrikoaren aitzindaritzat hartua (j. 1913).
* 2004 – Takeshi Kamo, japoniar futbolaria (j. 1915).
* 2005 – James Callaghan, Erresuma Batuko lehen ministroa (j. 1912).
* 2008 – Manuel Marulanda, Tirofijo, urte luzez FARCeko buru izandako gerrillaria, mundu osoan egon den gerrilaririk zaharrena (j. 1930).
* 2011 – Diana Wynne Jones, britainiar idazlea (j. 1934).
* 2015 – Tomas Tranströmer, suediar idazle, olerkari eta itzultzailea, 2011ko Literaturako Nobel Saria (j. 1931).
* 2020 – Michel Hidalgo, frantziar futbolari eta entrenatzailea (j. 1933).
* 2021 – Ursula Happe, alemaniar igerilaria (j. 1926).
* 2023 –
** María Kodama, argentinar idazle, itzultzaile eta literatura-irakaslea (j. 1937).
** Virginia Norwood, estatubatuar fisikari, militar eta ingeniaria (j. 1927).
* 2024 – Richard Serra, estatubatuar eskultore minimalista (j. 1938).

## Jaiak eta urteurrenak

* Sehaska egutegiko izendegia: Brauli, Goiko/Goikone eta Sara.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2456
* Multimedia: 26 March / Q2456