# Feniziar alfabeto

Feniziar alfabetoa abjad motako kontsonantezko eta piktogramarik gabeko antzinako alfabeto bat da. Feniziako zibilizazioaren eremuan erabili zen, Mediterraneoan zehar, Kristo aurreko 1. milurtekoaren zatirik handienean. Izan ere, feniziarrek asmatu zuten, beren hizkuntza idazteko; eta, abjad motakoa denez, kontsonanteak besterik ez du. Hala ere, feniziar alfabetoaren azken bertsioetan, kontsonanteetako zenbait matres lectionis motakoak ziren (bokalak adierazteko erabiltzen diren kontsonanteak).
Feniziar merkatariek beren idazkera sistema Mediterraneoan zehar zabaldu zuten, eta beste kultura batzuek ere erabili zuten. Horrela, aramear alfabetotik egungo arabiar eta hebrear alfabetoetara eta greziar alfabetotik latindar, ziriliko eta koptoar alfabetoetara hedatu zen.

## Alfabetoa

Feniziar alfabetoak kontsonanteak baino ez zituen, eta bokalak adierazteko letrei puntu eta zeinu diakritikoak eransten zitzaizkien. Greziar alfabetoak feniziarra hartu zuen oinarri, baina bestelako letrak —bokalak— gehitu zizkioten eta, horrela, historiako lehendabiziko «benetako» alfabetoa sortu zuten.
| Hizkia | Izena | Esanahia | Fo. | Baliokidea | Baliokidea | Baliokidea | Baliokidea | Baliokidea | Baliokidea | Baliokidea |
| Hizkia | Izena | Esanahia | Fo. | He. | Si. | Ar. | Gr. | La. | Zi. | Ar. |
| | alf | Idi | ʾ ʔ | א | ܐ | ﺍ | Αα | Aa | Аа | Աա |
| | bet | Etxe | b b | ב | ܒ | ﺏ | Ββ | Bb | Бб, Вв | Բբ |
| | gaml | Gamelu | g ɡ | ג | ܓ | ﺝ | Γγ | Cc, Gg | Гг, Ґґ | Գգ |
| | delt | Ate | d d | ד | ܕ | د | Δδ | Dd | Дд | Դդ |
| | he | Lehio | h h | ה | ܗ | ھ | Εε | Ee | Ее, Єє, Ээ | Եե, Էէ |
| | wau | Gako | w w | ו | ܘ | ﻭ | (Ϝ), Υυ | Ff, Uu, Vv, Yy, Ww | (Ѵѵ), Уу, Ўў | Վվ, Ււ |
| | zai | Arma | z z | ז | ܙ | ﺯ, ذ | Ζζ | Zz | Жж, Зз | Զզ |
| | het | Harresi | ḥ ħ | ח | ܚ | ح, خ | Ηη | Hh | Ии, Йй | Հհ |
| | tet | Gurpil | ṭ tˤ | ט | ܛ | ط | Θθ | — | (Ѳѳ) | Թթ |
| | yod | Esku | y j | י | ܝ | ي | Ιι | Ii, Jj | Іі, Її, Јј | Յյ, Իի |
| | kaf | Esku-ahur | k k | כך | ܟ | ﻙ | Κκ | Kk | Кк | Կկ |
| | lamd | Akuilu | l l | ל | ܠ | ﻝ | Λλ | Ll | Лл | Լլ |
| | mem | Ur | m m | מם | ܡ | ﻡ | Μμ | Mm | Мм | Մմ |
| | nun | Suge | n n | נן | ܢ | ﻥ | Νν | Nn | Нн | Նն |
| | semk | Arrain | s s | ס | ܣ, ܤ | س | Ξξ, agian Χχ | agian Xx | (Ѯѯ), poss. Хх | Խխ |
| | ain | Begi | ʿ ʕ | ע | ܥ | ع, غ | Οο, Ωω | Oo | Оо | Ոո, Օօ |
| | pe | Aho | p p | פף | ܦ | ف | Ππ | Pp | Пп | Պպ, Փփ |
| | sade | Ehiza | ṣ sˤ | צץ | ܨ | ص, ض, ظ | (Ϻ) | — | Цц, Чч, Џџ | Չչ, Ճճ, Ցց, Ծծ, Ձձ, Ջջ |
| | qof | Orratz | q q | ק | ܩ | ﻕ | (Ϙ), agian Φφ, Ψψ | Qq | (Ҁҁ) | Քք |
| | rosh | Buru | r r | ר | ܪ | ﺭ | Ρρ | Rr | Рр | Րր, Ռռ |
| | shin | Hortz | š ʃ | ש | ܫ | ش, س | Σσς | Ss | Сс, Шш, Щщ | Սս, Շշ |
| | tau | Marka | t t | ת | ܬ | ت, ث | Ττ | Tt | Тт | Տտ |

## Erreferentziak

* ↑ Fischer, Steven Roger. (2004). A history of writing. Reaktion Books, 90 or..
* ↑ Arkhipov, Alexandr. (2011-09-26). «Idazkerarik ez duen hizkuntza batentzako alfabeto bat sortzea.» www.erabili.eus (erabili.eus/ Iritzi-muinetik sare-aldizkarian euskararen adituen jakite zabal-sakona) (Noiz kontsultatua: 2022-05-27).
* ↑ Navajas Twose, Eloísa; Sainz Varela, José Antonio. IDAZKERA ETA IDATZITAKOA. ARABAKO AGIRITEGI ZERBITZUA.

## Bibliografia

* Jean-Pierre Thiollet, Je m'appelle Byblos, H & D, Paris, 2005. ISBN 2-914266-04-9
* Maria Eugenia Aubet, The Phoenicians and the West Second Edition, Cambridge University Press, London, 2001.
* Daniels, Peter T., et al. eds. The World's Writing Systems Oxford. (1996).
* Jensen, Hans, Sign, Symbol, and Script, G.P. Putman's Sons, New York, 1969.
* Coulmas, Florian, Writing Systems of the World, Blackwell Publishers Ltd, Oxford, 1989.
* Hock, Hans H. and Joseph, Brian D., Language History, Language Change, and Language Relationship, Mouton de Gruyter, New York, 1996.
* Fischer, Steven R., A History of Writing, Reaktion Books, 1999.
* Markoe, Glenn E., Phoenicians. University of California Press. ISBN 0-520-22613-5 (2000) (hardback)
* "Alphabet, Hebrew". Encyclopaedia Judaica (CD-ROM Edition Version 1.0). Ed. Cecil Roth. Keter Publishing House. ISBN 965-07-0665-8

## Kanpo estekak

* Unicode
* Datuak: Q26752
* Multimedia: Phoenician script / Q26752