# Azaroaren 26

Azaroaren 26a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta hogeita hamargarren eguna da, 331.a bisurteetan. 35 egun falta dira urtea amaitzeko.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Gaëtan Bernoville Jaiotza: Donibane Lohizune, 1889 eta 1889 Heriotza: Paris, 1960ko urtarrila Aitzpea Goenaga Jaiotza: Donostia, 1959 Miguel Javier Urmeneta Jaiotza: Iruñea, 1915 Heriotza: Iruñea, 1988ko ekainaren 12a Maialen Lujanbio Jaiotza: Hernani, 1976 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan Tina Turner Jaiotza: Brownsville, 1939 Heriotza: Küsnacht (ZH), 2023ko maiatzaren 24a Eugène Ionesco Jaiotza: Slatina (Errumania), 1909 Heriotza: Parisko 14. barrutia, 1994ko martxoaren 28a Ferdinand de Saussure Jaiotza: Geneva, 1857 Heriotza: Vufflens-le-Château, 1913ko otsailaren 22a Rita Ora Jaiotza: Pristina, 1990 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian Charles Martial Lavigerie Jaiotza: Baiona, 1825eko urriaren 31 Heriotza: Aljer, 1892 Valentín Arin Jaiotza: Ordizia, 1854ko azaroaren 3a Heriotza: Madril, 1912 Joan Batista Azkonagerre Jaiotza: Baiona, 1815eko ekainaren 7a Heriotza: Londres, 1899 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Adam Mickiewicz Jaiotza: Zavosse $^{(en)}$ , 1798ko abenduaren 24a Heriotza: Istanbul, 1855 Giovanni Bellini Jaiotza: Venezia, 1430 Heriotza: Venezia, 1516 $^{(egutegigregorianoa)}$ Sven Hedin Jaiotza: Klara Church Parish $^{(en)}$ , 1865eko otsailaren 19a Heriotza: Kungsholm parish $^{(en)}$ , 1952 Joseph Eichendorff Jaiotza: Castle Lubowitz $^{(en)}$ , 1788ko martxoaren 10a eta 1788 Heriotza: Nysa $^{(en)}$ , 1857 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
* Gertaerak
* Aliceren Abenturak Lurrande Miresgarrian, jatorrizko ilustrazioa
* 1865 - Aliceren abenturak Lurralde Miresgarrian, Lewis Carrollen liburua argitaratu zen (irudian).
* 1897 - Kuba eta Puerto Ricok autonomia lortu zuten.
* 1916 - Greziak Alemaniaren aurkako gerra hasi zuen.
* 1976 - Willy Brandt Internazional Sozialistako presidente hautatu zuten.
* + Gertaera gehiago...
* Egutegia
* Txantiloi:Azaro2025
* Aurreko eta hurrengo urteetan
* 2022: Larunbata
* 2023: Igandea
* 2024: Asteartea
* 2026: Osteguna
* 2027: Ostirala
* 2028: Igandea
* Izendegia
* Santutegia:
* Sirizio
* Seaska egutegia:
* Urko, Hurko eta Hitz.

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1960 – Trenbide-pasagune batean tren batek bus bat azpian harrapatu eta 5 hildako izan ziren.
* 1973 – José Etxeberria eta Jose Luis Pagazaurtundua ETAko kideak Areetako bonba baten leherketan hil ziren.
* 1977 – ETAk, Joaquin Imaz Martínez militarra erail zuen Iruñean.
* 2016 –
** Altsasun milaka lagunek herriaz zabaltzen ari zen irudia salatu eta espetxeratuak zeuden zazpi gazteak libre gera zitezela eskatzeko manifestazio isila burutu zuten.
** Gernikako Batzarretxean Iñigo Urkullu jeltzaleak Eusko Jaurlaritzako Lehendakari kargua zinpetu zuen.

### Mundua

* 1998 – Bi trenen arteko talkak 100 hildako eragin zituen Indian.
* 2008 – Hamarnaka hildako izan ziren Mumbain (Indian), hainbat leherketa eta tiroketaren ondorioz.

## Arte eta kultura
### Euskal Herria

* 2007 – Bruce Springsteenen kontzertua Barakaldon, Bilbao Exhibition Centren.
* 2010 – Jean Baptiste Coyos Etxebarne mauletarra euskaltzain oso izendatu zuten, Jean Haritxelhar, Jean-Louis Davant, Txomin Peillen eta Andres Urrutia euskaltzainek proposatuta.

### Mundua

* 1942 – Casablanca filma estreinatu zen, Michael Curtizek zuzendu eta Humphrey Bogart, Ingrid Bergman, Paul Henreid, Claude Rains, Conrad Veidt, Sydney Greenstreet eta Peter Lorre aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1986 – The Mosquito Coast ("Mosquito Kostaldea") filma estreinatu zen, Peter Weirek zuzendu eta Harrison Ford, Helen Mirren eta River Phoenix aktoreek antzeztu zutelarik.
* 2008 – Australia filma estreinatu zen, Baz Luhrmannek zuzendu eta Nicole Kidman eta Hugh Jackman aktoreek antzeztu zutelarik.
* 2008 – Milk filma estreinatu zen, Gus Van Santek zuzendu eta Sean Penn, Emile Hirsch, Josh Brolin, Diego Luna eta James Franco aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia
### Mundua

* 2018 – InSight zunda Marteko Elysium Planitian ezarri zen. Planeta horren datu geodesikoak eskuratzea du helburu gisa.

## Kirolak
### Mundua

* 2006 – Isaac Galvez txirrindulari profesionala hil zen erorketa baten ondorioz lehiatzen ari zenean.

## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1773 – Jose Manuel Urtasun Lakidain, nafar apaiza eta euskarazko predikuen idazlea (h. 1844).
* 1820 – José María Loma, Oriako I. markesa, arabar militarra (h. 1893).
* 1876 – Javier Ibarra Murillo, nafar historialaria (h. 1955).
* 1889 – Gaëtan Bernoville, euskal herritar frantsesezko idazlea (h. 1960).
* 1896 – Ignacio Izagirre, euskal atleta (h. 1974).
* 1915 – Miguel Javier Urmeneta, nafar militar, politikari eta euskaltzalea eta Iruñeko alkatea (h. 1988).
* 1916 – Jacques Andurain, nazi baten kontrako erresistentziako lehen ekintza armatuaren egiletzat joa, Hastingan (h. 2016).
* 1921 – José Luis Lauzirika, bizkaitar futbolaria (h. 1999).
* 1923 – Laura Irasuegi Otal, Euskal Herriko lehenengo emakume kolegiatua Bide, Ubide eta Portu ingeniarien Elkargoan (h. 2016).
* 1926 – Angélica Orue, arabar albaitari aitzindaria.
* 1930 – Alejandro Tapia Aiestaran, gipuzkoar pintorea (h. 2016).
* 1933 – Luis Pedro Peña Santiago, gipuzkoar etnologo eta mendizalea eta Aranzadi Zientzia Elkarteko kide nabarmena (h. 1994).
* 1935 – Jon Azpillaga, euskal bertsolari eta bertso-eskolako irakaslea (h. 2017).
* 1947 – María Milagros Rivera Garretas, bizkaitar historialari eta saiakeragilea.
* 1950 – Luis Maria Uriarte, arabar arkitektoa.
* 1954 – Agustín Sánchez-Lavega, bizkaitar fisikaria, EHUko katedraduna eta eguzki-sisteman espezializatutako astrofisikari gailena.
* 1958 –
** Xabier Alegria, ENAMeko buruzagi ohi gipuzkoarra.
** Martin Zalba, nafar pianista eta musikagilea.
* 1959 – Aizpea Goenaga, gipuzkoar aktore, zinema-zuzendari eta idazlea.
* 1963 – Andoni Tolosa, Morau, gipuzkoar idazlea eta musikaria.
* 1976 – Maialen Lujanbio, gipuzkoar bertsolaria, bi aldiz Bertsolari Txapelketa Nagusiaren irabazle eta txapel hau lortu duen lehen emakumea.
* 1977 – Itziar Atienza, bizkaitar aktore eta telebista aurkezlea.
* 1991 – Julen Iriarte, gipuzkoar futbolaria.
* 1993 – María Cerezuela, arabar aktorea.
* 1996 – Jon Zabala, bizkaitar errugbilaria.
* 2002 – Aitor Etxeguren, bizkaitar saskibaloi jokalaria.

### Mundua

* 1658 – Marc'Antonio Zondadari, Maltako Ordenako 65. Printze eta Maisu Handia (h. 1722).
* 1731 – William Cowper, ingeles poeta eta erromantizismoaren aitzindaria (h. 1800).
* 1792 – Sarah Moore Grimké, estatubatuar abolizionista, idazle eta sufragista (h. 1873).
* 1817 – Charles Adolphe Wurtz, frantziar kimikaria (h. 1884).
* 1820 – Teodora Lamadrid, espainiar aktore eta kantaria, XIX. mendeko antzerki erromantikoan nabarmendua (h. 1896).
* 1822 – Lilly Martin Spencer, XIX. mendeako erdialdeko Estatu Batuetako margolari ezagunenetakoa (h. 1902).
* 1826 – Juan Pablo Rojas Paúl, Venezuelako presidentea (h. 1905).
* 1828 – René Goblet, Frantziako lehen ministroa (h. 1905).
* 1832 – Mary Edwards Walker, estatubatuar feminista, abolitzailea, ustezko espioia, gerrako gatibua eta zirujaua (h. 1919).
* 1844 – Guiomar Torresão, portugaldar idazlea eta feminista, Portugalgo emakumeen emantzipazio-idealen funtsezko pertsonaia (h. 1898).
* 1845 – Facundo Machaín, Paraguaiko presidentea (h. 1877).
* 1847 – Maria Feodorovna, Errusiako enperatriz ezkontidea (h. 1928).
* 1852 – Yamamoto Gonnohyōe, Japoniako lehen ministroa (h. 1933).
* 1857 – Ferdinand Saussure, suitzar hizkuntzalaria (h. 1913).
* 1869 – Maud Galeskoa, Norvegiako erregina ezkontidea (h. 1938).
* 1871 –
** Luigi Sturzo, italiar politikaria, soziologoa eta apaiza (h. 1959).
** Augusto Weberbauer, alemaniar naturalista, botanikari eta unibertsitateko irakaslea, XX. mendeko botanikari garrantzitsuenetakoa (h. 1948).
* 1876 – Bart van der Leck, herbeheretar margolari, diseinatzaile eta zeramikaria, De Stijl taldeko sortzaileetako bat (h. 1958).
* 1882 – Antoni Rovira i Virgili, kataluniar politikari eta kazetaria (h. 1949).
* 1883 – Mihály Babits, hungariar idazlea (h. 1941).
* 1885 – Heinrich Brüning, Alemaniako kantzilerra (h. 1970).
* 1888 – William Lincoln Bakewell, Endurance itsasontziko estatubatuar bakarra Trans-Antartika Espedizio Inperialean (h. 1969).
* 1894 – Norbert Wiener, estatubatuar matematikaria, zibernetikaren sortzailea (h. 1964).
* 1898 – Karl Ziegler, alemaniar kimikaria, 1963ko Kimikako Nobel Saria (h. 1973).
* 1904 – Armand Frappier, kanadar mikrobiologoa (h. 1991).
* 1909 – Eugène Ionesco, errumaniar jatorriko frantziar idazlea (h. 1994).
* 1910 – Aileen Meagher, kanadar atleta, 4x100 metroko proban aditua (h. 1987).
* 1911 – Sammy Reshevsky, poloniar-estatubatuar xake-jokalaria (h. 1992).
* 1918 – Patricio Aylwin, Txileko presidentea (h. 2016).
* 1919 – Frederik Pohl, estatubatuar zientzia-fikzioko generoko idazle eta argitaratzailea (h. 2013).
* 1920 - Natalia Kovxova, sobietar frankotiratzailea, Sobietar Batasuneko Heroia (h. 1942).
* 1921 – Françoise Gilot, frantziar margolari, arte kritikari eta idazlea (h. 2023).
* 1922 – Charles M. Schulz, estatubatuar marrazkilaria (h. 2000).
* 1924 – George Segal, estatubatuar eskultorea (h. 2000).
* 1925 –
** Gregorio Conrado Álvarez, El Goyo, Uruguaiko diktadorea (h. 2016).
** Leonardo Cremonini, italiar margolaria (h. 2010).
* 1930 – Jean-Claude Passeron, frantziar soziologo eta epistemologoa.
* 1931 – Adolfo Pérez Esquivel, argentinar eskultorea, 1980ko Bakearen Nobel Saria.
* 1934 - Bertha Gxowa, apartheidaren aurkako eta emakumearen eskubideen aldeko ekintzailea (h. 2010).
* 1935 – Michel Freitag, suitzar jatorriko quebectar soziologo eta filosofoa (h. 2009).
* 1936 – Margaret Boden, zientzia kognitiboko ikerketa-irakasle ingelesa.
* 1939 – Tina Turner, estatubatuar abeslaria, musikaria, dantzaria eta aktorea (h. 2023).
* 1940 – Enrico Bombieri, italiar matematikaria.
* 1943 –
** Edward L. G. Bowell, estatubatuar astronomoa.
** Joël Robert, belgikar motoziklista, sei aldiz moto-kros munduko txapelduna (h. 2021).
* 1944 – Fontanarrosa, El Negro, argentinar komikigilea (h. 2007).
* 1946 – Bert Ruiter, herbehereetar musikaria (h. 2022).
* 1948 –
** Elizabeth Blackburn, australiar-estatubatuar biokimikaria, 2009ko Medikuntzako Nobel Saria.
** Vitico, argentinar musikaria.
* 1949 –
** Mari Alkatiri, Ekialdeko Timorko lehen ministroa.
** Ivan Patzaichin, errumaniar kanoalaria (h. 2021).
* 1951 – Ilona Staller, Cicciolina, hungarian jaiotako italiar porno aktorea, politikaria eta abeslaria.
* 1953 – Marian Harkin, irlandar politikaria.
* 1956 – Lynne Karen Deutsch, estatubatuar astrofisikaria, izpi infragorrien astronomian espezializatua (h. 2004).
* 1959 – Satoshi Miyauchi, japoniar futbolari ohia.
* 1961 – Tom Carroll, australiar surflari ohia.
* 1963 – Lydia Bosch, kataluniar aktore eta telebista aurkezlea.
* 1964 – Vreni Schneider, suitzar eskiatzaile ohia, historiako hoberenetakoa.
* 1965 – Javier Ripa, bizkaitar marrazkilaria.
* 1969 –
** Shawn Kemp, NBAko estatubatuar saskibaloi jokalari ohia.
** Vadim Khamuttskikh, errusiar boleibol jokalaria eta entrenatzailea (h. 2021).
* 1971 – Akira Narahashi, japoniar futbolari ohia.
* 1972 –
** Sergei Aksionov, Krimeako Errepublikako lehen ministroa.
** Emilio Buale, ekuatoreginear jatorriko espainiar aktorea.
** Keiji Kaimoto, japoniar futbolari ohia.
* 1973 – Andrea Camata, italiar saskibaloi jokalari ohia.
* 1974 –
** Roman Šebrle, txekiar dekatleta ohia, inoizko dekatloi-atletarik onenetakoa.
** Paula Vázquez, espainiar telebista aurkezle, aktore eta modeloa.
* 1977 – Ivan Basso, italiar txirrindularia.
* 1978 – Andrejs Rubins, letoniar futbolaria (h. 2022).
* 1984 –
** Ana Maria Brânză, errumaniar eskrimalaria, ezpata modalitatekoa.
** Antonio Puerta, espainiar futbolaria (h. 2007).
* 1986 – Bauke Mollema, herbeheretar txirrindularia.
* 1988 – Shu Kurata, japoniar futbolaria.
* 1990 – Rita Ora, kosovar jatorriko britainiar abeslari eta aktorea.
* 1992 – Anuel AA, puertorricar abeslaria.
* 1996 –
** Paula Dapena, galiziar futbolaria.
** Louane Emera, frantziar aktore eta abeslaria.
* 1998 – Lola Rodríguez, kanariar modeloa, aktorea eta LGBT aktibista.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1866 – Jean Martin Hiribarren, euskal idazlea (j. 1810).
* 1876 – Prudencio San Sebastian, Soinu, 8 hilabetez modu basatian bizi izan zen gipuzkoarra (j. 1876).
* 1892 – Charles Martial Lavigerie, lapurtar kardinala, Aljerren (j. 1825).
* 1899 – Joan Batista Azkonagerre, frantsesezko lapurtar idazlea, Londresen (j. 1815).
* 1912 – Valentín Arin, gipuzkoar organista eta musikagilea, Madrilen (j. 1854).
* 1959 – Juan Maria Roman Dornaku, euskal idazle eta lexikologoa (j. 1878).
* 1961 – Luis Ureña, gipuzkoar kazetari eta antzerkigilea (j. 1899/1900).
* 1965 – Alejandro de la Sota Aburto, bizkaitar kazetaria, Excelsior egunkariaren sortzailea (j. 1891).
* 1996 – Xabier Azurmendi, euskal idazle eta elizgizona (j. 1935).
* 2013 – Jesús María Beti Duñabeitia, bilbotar politikaria, historian Bilboko alkatea eta Athletic Clubeko presidentea izandako bakarra (j. 1929).
* 2024 – Antton Lafont, euskal enpresaburua eta aholkularia (j. 1935).

### Mundua

* 399 – Sirizio, Aita santua (j. 334).
* 1504 – Elisabet I.a Gaztelakoa, Gaztelako erregina (j. 1451).
* 1516 – Giovanni Bellini, italiar margolaria.
* 1661 – Luis Méndez de Haro, Olivaresko II. konde-dukea eta Montoroko I. dukea, espainiar jeneral eta politikaria (j 1598).
* 1688 – Phillippe Quinault, frantziar idazlea (j. 1635).
* 1807 – Oliver Ellsworth, estatubatuar legegizon, politikari eta diplomatikoa (j. 1745).
* 1811 – Gregorio García de la Cuesta, espainiar jenerala (j. 1741).
* 1836 – John Loudon McAdam, eskoziar ingeniaria, errepideak eraikitzeko Macadam sistemaren garatzailea (j. 1756).
* 1851 – Nicolas Jean de Dieu Soult, Burdinezko eskua, Frantziako Lehen Ministroa (j. 1769).
* 1855 – Adam Mickiewicz, poloniar poeta (j. 1798).
* 1857 – Joseph Eichendorff, alemaniar poeta (j. 1788).
* 1883 – Sojourner Truth, estatubatuar abilizionista (j. 1797?).
* 1926 – John Browning, estatubatuar arma diseinatzailea (j. 1855).
* 1928 – Reinhard Scheer, Alemaniar Inperioko Itsas armadako almirantea (j. 1863).
* 1930 – Otto Sverdrup, norvegiar esploratzaile polarra (j. 1854).
* 1937 – Silvestras Žukauskas, Errusiar Inperioaren armadako jenerala (j. 1861).
* 1941 – Martha P. Falconer, estatubatuar ekintzaile eta gizarte-langilea, gizarte-erreformaren aitzindaria (j. 1862).
* 1943 – Winnaretta Singer, estatubatuar musika-mezenasa eta eta Singer Corporation enpresaren oinordekoa (j. 1865).
* 1952 – Sven Hedin, suediar esploratzaile, geografo, topografo, argazkilari, bidaia-liburuen idazle eta ilustratzailea (j. 1865).
* 1957 –
** Alexei Remizov, errusiar eleberrigilea (j. 1877).
** Petros Voulgaris, Greziako lehen ministroa (j. 1883).
* 1962 – Albert Sarraut, Frantziako lehen ministroa (j. 1872).
* 1965 – Hilda Phoebe Hudson, ingeles matematikaria (j. 1881).
* 1968 – Arnold Zweig, alemaniar idazlea, antifaxista eta gerraren aurkako mugimenduko aktibista (j. 1887).
* 1969 – La Niña de los Peines, espainiar flamenko-kantari ijitoa (j. 1890).
* 1979 – Marcel L'Herbier, frantziar zinema zuzendaria (j. 1888).
* 1981 – Max Euwe, nederlandar xake jokalaria eta FIDEko presidentea (j. 1901).
* 1984 – Henry Habberley Price, galestar filosofoa (j. 1899).
* 1986 – Mary Welsh Hemingway, estatubatuar kazetaria eta Ernest Hemingwayen laugarren emazte eta alarguna (j. 1908).
* 1987 – Emmanuel Bondeville, frantziar musikagilea (j. 1898).
* 1988 – Michel Cépède, frantziar agronomo eta administratzailea (j. 1908).
* 1989 – Ahmed Abdallah, Komoreetako lehenbiziko presidentea (j. 1919).
* 1990 –
** Fung Yu-Lan, Txinako XX. mendeko filosofo garrantzitsuena (j. 1895).
** Ludwig von Moos, Suitzako presidentea (j. 1910).
* 1991 – François Billetdoux, frantziar antzerkigilea (j. 1927).
* 1995 - Helen Alma Newton Turner, australiar genetista eta estatistikaria, ardien genetikan autoritate liderra izandakoa (j. 1908).
* 1997 – Marguerite Henry, estatubatuar idazlea (j. 1902).
* 2001 – Nils-Aslak Valkeapää, laponiar idazle eta musikaria, nazioarteko sami artista ospetsuenetarikoa (j. 1943).
* 2004 –
** Philippe de Broca, frantziar zinemagilea (j. 1933).
** Hans Schaffner, Suitzako Konfederazioko presidentea (j. 1908).
** Lauriston Taylor, estatubatuar ikertzailea (j. 1902).
* 2006 –
** Mário Cesariny de Vasconcelos, portugaldar idazlea eta margolaria (j. 1923).
** Isaac Galvez, espainiar txirrindularia (j. 1975).
** Giorgio Panto, italiar politikaria (j. 1941).
* 2008 – Edwin Ernest Salpeter, austriar fisikaria (j. 1924).
* 2012 – Joseph Murray, estatubatuar sendagilea, 1990eko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1919).
* 2013 – Albert Jovell, kataluniar mediku, idazle eta soziologoa (j. 1963).
* 2016 – Peter Hans Kolvenbach, Herbehereetako apaiza, Jesusen Konpainiaren 29. Nagusia (j. 1928).
* 2017 - Hou Bo, txinatar argazkilaria, Mao Zedongen argazkilari ofiziala (j. 1924).
* 2018 –
** Bernardo Bertolucci, italiar idazlea eta zinema zuzendaria (j. 1941).
** Stephen Hillenburg, estatubatuar animatzailea, ekoizlea eta biologoa, Bob Belaki marrazki bizidun telesailaren sortzailea (j. 1961)
** Tomás Maldonado, argentinar pintore, diseinatzailea eta pentsalaria (j. 1922).
* 2020 – Sadiq al-Mahdi, Sudango lehen ministroa (j. 1935).
* 2021 – Stephen Sondheim, estatubatuar musikagilea, XX. mendeko musikalaren egile garrantzitsuenetako bat (j. 1930).
* 2022 –
** Rochelle Costi, brasildar artista plastikoa eta argazkilaria (j. 1961).
** Fernando Gomes, portugaldar futbolaria (j. 1956).
** María Dolores Juliano, argentinar antropologa soziala (j. 1932).
** Freddie Roman, estatubatuar umorista (j. 1937).
** Doddie Weir, eskoziar errugbilaria (j. 1970).
* 2023 –
** Alberto da Costa e Silva, brasildar diplomazialari, historialari eta olerkaria (j. 1931).
** Magda Hollander, hungariar jatorriko idazle, hezitzaile eta psikologo frantsesa (j. 1928).
* 2024 – Jim Abrahams, estatubatuar zinema zuzendaria (j. 1944).

## Jaiak eta urteurrenak

* Sehaska egutegiko izendegia: Urko, Hurko eta Hitz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3019
* Multimedia: 26 November / Q3019