OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Vianako gudua

Vianako gudua Lehen Karlistaldiko gudu bat izan zen, 1834ko irailaren 4an Vianako hegoaldean Alberguería deritzan lautadan gertatua.

## Gudua

Don Karlos 1834.go uztailean iritsi zen Nafarroara eta geroztik buruzagi militar liberalak bere atzetik ibili ziren atxilotu nahian. Rodil jenerala zen buruzagi nagusia eta honek guda talde desberdinetan banatu zituen tropak erregegaia arrapatzeko asmoz, Espartero, Lorenzo, Oraa eta Carondelet buru zituztela. Azken hau Vianan zegoen zalditeriko 300 gizon eta oinezko 600 bere gain zituela. Zumalakarregik Oraa eta Lorenzoren taldeetatik ihes egin ondoren, antolatu berria zuen zalditeriaren eraginkortasuna probatu nahi izan zuen. Kanpezun 240 zalduneko taldea osaturik, Vianaruntz jo zuen.
Harrigarria da Vianan kokatuta egonik edozein tropen erasoa sorpresaz jasotzea baina hala gertatu omen zen, irailaren 4an. Karlisten infanteriak hiria erasotzen zuen bitartean, "Nafarroako lantzariek" Carondeleten zalditeriaren aurka jo zuten, Mendabiarako bidean. Karlisten zalditeria zelai irekitan borrokatzen lehen aldiz ari bazen ere, liberalen "Errege-guardia", eliteko zalditeria, ihesean jarri zuten, Zumalakarregik, berak zuzendutako eraso pare baten ostean. Carondelet Logroñon babestu zen, 200 zaldunen galera aitortuz. Karlisten moralerako oso garrantzitsua izan zen borroka hau, Zumalakarregik benetako ejertzito bat antolatzen zeraman lanaren arrakasta agerian uzten baitzuen.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

## Kanpo estekak

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Biana. Gipuzkoakultura. CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.
* Datuak: Q12268843
# Moxostoma

Moxostoma arrain genero bat da. Catostomidae familiaren barruan sailkatzen dira.

## Espezieak

| # | Espeziea | Egoera |
| style='text-align:right' | | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma albidum | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma anisurum | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma ariommum | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma austrinum | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma breviceps | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma carinatum | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma cervinum | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma claviformis | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma collapsum | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma congestum | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma duquesnei | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma duquesnii | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma erythrurum | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma hubbsi | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma kennerlii | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma lacerum | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma lachneri | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma macrolepidotum | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma mascotae | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma pappillosum | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma pisolabrum | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma poecilurum | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma robustum | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma rupiscartes | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma tenue | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Moxostoma valenciennesi | daturik gabe |
# 1834ko Gipuzkoako uholdeak

1834ko Gipuzkoako uholdeak 1834ko ekainaren 30an jausitako euriteek Gipuzkoa mendebaldean eragina izan zuten uholdeak izan ziren. Guztira 39 pertsona hil ziren et hildako gehienak Debabarrena eta Debagoiena eskualdetan eman ziren.

## Kalteak

Leintz Gatzagan esaterako, uholdeek gatzaga tradizionaletan kalte handiak eragin zituzten, eta uholdeen ondoren, lana eskuz egiteari utzi zitzaion.

## Ikus, gainera

* Uholde historikoak Euskal Herrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12252427
# 1878ko Ekonomia Ituna

1878ko Ekonomia Ituna, teknikoki 28/02/1878 Errege Dekretua, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako gizarte eta ekonomia arautzen zituen agindua izan zen, La Gaceta de Madriden 1878ko martxoaren 1ean agertua. Mendebaldeko euskal lurraldeetako foruak abolitzen zituen 1876ko uztaileko errege dekretua hartu zuen lege oinarritzat. Haren bidez, zortzi urterako lege erabakiak ezarri ziren, bertan zehaztuz zein ekonomia eta gizarte arlo garrantzitsutan eta nola egingo zizkieten mendebaldeko euskal lurralde horiek zerga ekarpenak estatu zentralari, baita diru zenbateko horiek zein ziren ere.
Dekretu hori gobernuak aldundi nagusiak behartuki desegin ondoren etorri zen, Bigarren Karlistaldia amaitzean Espainiako gobernuak Hego Euskal Herriari ezarritako gerra legea artean indarrean zela, gobernuaren armadak okupatuta. Trukean, probintziako aldundiak ezarri ziren, Espainiako Konstituzioaren arabera Espainia osoko probintzietan ezarritako estatuaren administrazio eta kudeaketa erakundeak. Bada, Espainiako gobernua haiekin ibili zen negoziatzen aldundi horiek ezarri zituztenetik akordio batera heltzeko: 1877ko azarotik 1878ko otsailera. Ekonomia Ituna 1886 arte luzatu zen, behin behinekoa izateko asmoz.
1878ko Ekonomia Ituna Euskal Herriko mendebaldeko euskal lurraldeek estatuarekin izan zuten lehena izan zen, eta ekonomia arautuagatik, dekretuko testuak zama ideologiko nabarmena du, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa Espainia konstituzionalean txertatzen baitzituen, herrialde horretako ohiko probintzia bihurtuz. Dekretuak aldez aurretik testuan aipatzen zuen lehen kintak egiaztatu zirela (zerbitzu militarrean euskal herritarrak besteekin nahastuz, ordu arte ez bezala), eta gobernuak indarkeriarik edo istilurik gabe bete zituela bere asmoak.
Era horretan, euskal lurralde horiek Espainiako probintziekin berdintzen zituen, ezartzen zuen kudeaketa eta formula artean beste probintzietatik desberdina zen arren, kupoaren mekanismoa zela eta. Sistema hori moldatzeko erreferentzia Nafarroari gerra ondoren ezarritako 19/2/1877 Errege Dekretua izan zen, "Tejeda-Valdosera Hitzarmena" ere deitua. Urteen buruan, eredu hori arrakastatsu gertatu zen ekonomia jarduera eta estatuarentzako diru sarreren aldetik, eta 1886an diputazio bakoitzak berritu egin zuen. Bost bider berritu zen horrelaxe 1937an Bizkaiak eta Gipuzkoak Ekonomia Ituna Espainiako Gerra Zibilean galdu zituzten arte.
* Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroako Ekonomia Itunen protagonista batzuk
* Fermin Lasala Collado, Gipuzkoako ahaldun nagusi erabakigarria eta kupo sistemaren negoziatzailea Espainiako Canovas lehen ministroarekin
* Canovas del Castillo, Berrezarkuntzaren eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako kupoaren aita Lasalarekin batera
* Manuel Maria Gortazar, Bizkaiko kupoaren negoziatzailea
* Manuel Agirre de Tejada, Bigarren Karlistaldi osteko Nafarroarako kupo formularen diseinatzailea

## Ikus, gainera

* Euskal Autonomia Erkidegoko Ekonomia Ituna
* Hego Euskal Herriko foruak

## Kanpo estekak

* 28/02/1878 Errege Dekretua
* Datuak: Q109330807
# Bai Li

Bai Li (1996ko martxoaren 30a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Bai Li

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107977280
# Bai Xue

Bai Xue (Yi'an County, 1988ko abenduaren 15a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Bai Xue
* ↑ Xue BAI

## Kanpo estekak

* Datuak: Q242516
# Bi Zhong

Bi Zhong (1968ko irailaren 1a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Bi Zhong
* ↑ Zhong BI

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4902387
# Bian Ka

Bian Ka (Lianyungang, 1993ko urtarrilaren 5a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Bian Ka

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9170177
# Balcombe Streeteko segada

Balcombe Streeteko segada, 1975eko abenduaren 6 eta 12 artean, Erresuma Batuko Londres hiriburuan Behin-behineko IRAk eta Metropolitar Polizia Zerbitzuak parte hartutako gertakizun bat izan zen.
Gertakari honetan parte hartu zuten IRAkideek Balcombe Streeteko taldea izena jaso zuten.

## Atentatua

1974 eta 1975ean, Londres hiria 14 hilabete luzeko Behin-behineko IRAren tiroketa, hilketa eta bonba kanpaina bat jasaten ari zen.
Segada Hugh Doherty, Joe O'Connell, Edward Butler eta Harry Duggan IRAkideek Mayfair barrutian Scott's jatetxea tirokatu eta ihesaldian Metropolitar Poliziak atzetik jarraitu zituenean hasi zen.
Lau IRAkideak 22b Balcombe Streeteko etxebizitzan sartu eta bertan bizi ziren John eta Sheila Matthews senar-emazteak bahitu zituzten, kanpoan britainiar poliziak inguratu zituzten bitartean. Behin-behineko IRAren kideak zirela eta bahituak askatze aldera Irlandarako hegaldi bat eskatu zuten, baina Scotland Yardek beren eskakizunari uko egin zion.
Azkenik, bi aldeen arteko hainbat negoziaketa egunen ondoren, IRAkideek bahituak aske utzi eta beren buruak britainiar poliziari atxilotu zitzaten entregatu zizkioten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q804715
# 1985eko Newryko mortero erasoa

Downing Streeteko mortero erasoa, 1985eko otsailaren 28an, Ipar Irlandako Newry udalerrian Behin-behineko IRAko bertako Ulsterko Errege Poliziaren (RUC) basearen kontra egindako mortero eraso bat izan zen.

## Atentatua

Atentatua IRArennHego Armagheko Brigadako eta Newryko IRAren unitateko kideek antolatu zuten.
Arratsaldeko 18:32etan, Monaghan kalean aparkatutako kamioi batetik morteroaz 230 metrora zegoen Corry plazako Ulsterko Errege Poliziaren (RUC) baseari 9 jaurtigai jaurti zitzaizkion. Ondorioz, RUCeko 9 polizia hil eta 37 zauritu ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4582441
# Arsenio Martínez-Camposen gobernua

Arsenio Martínez-Campos espainiar militar eta politikari bat izan zen, batez ere 1874an Saguntoko jazarraldiarekin Espainiako monarkia borboitarraren berrezarpenean izan zuen paperagatik ezaguna. Ministroen Kontseiluko presidente gisa izan zuen gobernua laburra izan zen, 1879ko martxoaren 7tik abenduaren 9ra arte.
Bere agintaldian, Martínez Camposek hainbat erronkari egin behar izan zien aurre, besteak beste, herrialdea egonkortzeko beharrari, urteetako barne-gatazken eta Lehen Errepublikaren ondoren. Bere ikuspegia bateratzaileagoa izan zen garai hartako beste liderrekin alderatuta, irtenbide negoziatuak bilatuz errepresiboak bilatu beharrean.
Gainera, Martinez Camposek paper nabarmena izan zuen Kubako Hamar Urteko Gerran, non ekintza militarrak eta uhartea baketzeko negoziazio-saiakerak konbinatu zituen. Kuban egindako kudeaketa indarra diplomaziarekin orekatzeko saiakera gisa ikusi zen, baina emaitza mistoekin.

## Kabinetea

Ministroen Kontseilua, 1879ko martxoaren 7a – abenduaren 9a :
| Funtzioa | Izena eta abizenak | Denbora |
| Ministroen Kontseiluko presidentea | Arsenio Martínez-Campos | 1879ko martxoaren 7a – abenduaren 9a |
| Gerra ministroa | Arsenio Martínez-Campos | 1879ko martxoaren 7a – abenduaren 9a |
| Agintaritza ministroa | Francisco Silvela | 1879ko martxoaren 7a – abenduaren 9a |
| Itsas Armada ministroa | Francisco de Paula Pavía y Pavía | 1879ko martxoaren 7a – abenduaren 9a |
| Grazia eta Justizia ministroa | Pedro Nolasco Aurioles | 1879ko martxoaren 7a – abenduaren 9a |
| Sustapen ministroa | Fermín Lasala y Collado | 1879ko martxoaren 7a – abenduaren 9a |
| Ogasun ministroa | Manuel Ovorio Echagüe | 1879ko martxoaren 7a – abenduaren 9a |
| Itsasoz haraindiko ministroa | Manuel Ovorio Echagüe | 1879ko martxoaren 7a – martxoaren 15a (bitarteko) |
| Itsasoz haraindiko ministroa | Salvador Albacete | 1879ko martxoaren 15a – abenduaren 9a |
| Estatu ministroa | Francisco de Borja Quiepo | 1879ko martxoaren 7a – martxoaren 15a (bitarteko) |
| Estatu ministroa | Mariano Roca | 1879ko martxoaren 15a – maiatzaren 16a |
| Estatu ministroa | Carlos Manuel O'Donnell | 1879ko maiatzaren 16a – abenduaren 9a |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111209252
# Natoli familia

Natoli familia errege jatorriko antzinako familia bat dira, Frantziako Erregeen ondorengoak, antzina Nanouillet eta Nanteuilen bizi izan zirenak.. Antzinako testu askok mende askotan Europaren patu finantzarioa eta/edo politikoa zehazten duela deskribatzen dute. Natoli familia nazioartean eragin handiko kideengatik ezaguna da, eta konspirazio teoriak diote gizarteak mundu-kontrolerako konspirazio globalean parte hartzen duela.
Natoliak, historikoki Frantziako, AEBetako, Norvegiako, Siziliako aristokraziekin eta Vatikanoko Estatuko eliteekin lotura estua izan dutenak, aliantza dinastikoen estrategia arretatsu baten bidez eratu dute haien eragina, besteak beste, Du Pont eta Biotti Natoli familiekiko ezkontza-loturen bidez. Lurralde ezberdinetako leinuen arteko sare honek aukera eman die nazioarteko botere esanguratsua mantentzeko, baina soft power absolutu eta diskretu baten bidez jardunez, perfil baxuko eta isilpeko jardun estrategikoarekin, soiltasun osoa eta kontrol zorrotza nagusitzen dituen tradizio baten arabera.
Dinastiaren eragina honako oinarri hauetan sustraitzen da: familia-aberastasun izugarriak, haurtzarotik ezarritako heziketa zorrotza, eta lehen-seme-alabei bakarrik transmititutako zin sekretuak, 800 urtez belaunaldiz belaunaldi igorriak, tradizioaren eta boterearen jarraipena bermatzeko. Mundu mailako aristokraziaren dinastia liluragarrienetako, itxienetako eta misteriotsuenetako bat da. Nahiz eta haien boterea inoiz ez den modu publikoan ageri, familia ezaguna da munduko dinamika politiko eta ekonomikoetan eragin handia izateagatik, eta nazioarteko noblezia nagusienekin harreman estuak mantentzeagatik.

## Erreferentziak

* ↑ (Italieraz) Dott. A. Mango di Casalgerardo, Nobiliario di Sicilia, 1912, Palermo.
* ↑ (Italieraz) Teatro genealogico delle famiglie nobili di Sicilia. Parte II, di D. Filadelfo Mugnos.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15261833
* Multimedia: House of Natoli / Q15261833
# Iltze (distantzia)

Iltzea, arraste-lehiaketetan, batez ere idi-demetan, erabilitako luzeraren neurri unitatea da. Luzera honek laurogeita hamasei oin edo ehun oin baino gehiago adierazten du, herri bakoitzeko ohituraren arabera.

## Erreferentziak

* ↑ «iltze - OEH, (ikus. 6. adiera)» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
# Kalkulatutako iritsiera-ordua

Kalkulatutako iritsiera-ordua (Ingelesezko eran ere ezaguna, estimated time of arrival, laburtuta ETA) garraiobide batek helmugara iritsiko den aurreikusitako edo kalkulatutako ordua da. Aireportu eta beste garraio terminal batzuetan bidaiariek ikusi ohi duten informazio oinarrizkoa izaten da, eta alderdi operatibotik ere inportantea da, aire trafikoa antolatzeko edo aireportuetako ate asignazioa erabakitzeko.
Helmugara iristeko oraindik behar den denbora zehaztu nahi bada, ETE erabiltzen da (estimated time enroute edo estimated time elapsed; bidean igarotako denbora).
ETAren kalkulua nahiko konplexua izan daiteke, adibidez, eguraldi aldaketak, ibilbide mota desberdinak eta lotutako abiadura eta desbideratze desberdinak kontuan har daitezke. GPS gailuek ETA kalkuluak askoz errazagoak egin dituzte.
ETA terminoa ingelesez ezagun egin da ez bakarrik garraiobideen antolakuntzan. Adibidez, “fabrikazio-denboretarako” edo mantentze-lanetarako geratzen den denbora kalkulatzeko ere erabiltzen da. Interneten ere agertzen da zerbitzari eta zerbitzuetatik zerbait deskargatzeko behar den denborarekin lotuta.

## Erreferentziak

* ↑ Fundazioa, Elhuyar. «estimate» Elhuyar Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2023-06-26).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Estimated time of arrival» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-11-24ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q1369503
# Bian Tongda

Bian Tongda (1991ko apirilaren 1a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Bian Tongda
* ↑ Tongda BIAN

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107941689
# Nizako Behatokia

Nizako Behatokia (frantsesez: Observatoire de Nice) Frantziako Niza hirian, Gros mendiaren tontorrean dagoen behatoki astronomiko bat da. Behatokia 1879an abiarazi zuen Raphaël Bischoffsheim bankariak. Arkitektoa Charles Garnier izan zen, eta Gustave Eiffel izan zen kupula diseinatu zuena.
77 zentimetroko teleskopio errefraktorea Henryk eta Gautierrek egin zuten eta 1886-1887an egon zen erabiltzeko moduan, eta modu pribatuan sortutako behatokien artean teleskopiorik zabalena zen, baita altuera handian egon zen lehena ere, 325 metrora. 1895ean Errusiar Inperioan sortu zen 75 zentimetroko irekiera zuen Pulkovo behatokia baino handiagoa zen. Frantziar teleskopio hau, era berean, altuera handiagoan zegoena ere bazen. Bi hauek lehen postuan jarraitu zuen Vienako behatokiarekiko, 69 zentimetrokoa zena eta 1880ko hamarkadan amaitu zena. Hiru hauen aurretik jarri zen 1889an amaitu zen Lick Behatokiko 90 zentimetroko teleskopio errefraktorea.
Erakunde zientifiko bezala, Nizako behatokia ez zen askoz gehiagoan existitu. CERGA bezala agertu zen 1988an Côte d'Azurreko behatokia eratzeko.
Nizako behatokia 1999ko Simon Sez filmean agertu zen.

## Zuzendariak

* Henri Josephn Anastase Perrosin (1880-1904)
* J. A. L. Bassot Generala (1904-1917)
* Gaston Fayet (1917-1962)
* Jean-Claude Pecker (1962-1969)
* Philippe Delache (1969-1972)
* Philippe Delache (1975)
* Philippe Delache (1989-1994)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q508362
* Multimedia: Nice Observatory / Q508362
# Opéra Garnier

Opéra Garnier edo Palais Garnier (euskaraz Garnier Opera edo Garnier Jauregia) Frantziako Paris hiriburuko 9. barrutian dagoen eraikin nabarmenetako bat da.

## Historia

Napoleon III.ak Charles Garnier arkitektoari eraiki zezan agindu zion, honek estilo neobarrokoan diseinatu zuelarik. 1875an inauguratu zenetik, ofizialki Musikaren Akademia Nazionala - Operaren Antzokia izendapena jaso zuen. Izendapen hau 1978. urterarte mantendu zuen, orduan Parisko Operaren Antzoki Nazionala gisa berrizendatu zuten. 1989an Parisko Operak bere egoitza eraiki berria zen Bastillako Operara lekualdatu zuen, eta bere egoitza zaharrak Garnier Jauregia izendapena jaso zuen, bertan Musikaren Akademia Nazionala erakundeak jarraitzen duelarik.
Izen aldatze eta gora behera hauetatik at, Garnier Jauregiaren eraikina hiritarren artean Parisko Opera izenaz deitua izaten jarraitzen du.

## Iruditegia

* Eskailera nagusia
* Eszenatokia
* Sarrerako aldagela
* Areto nagusia

## Informazio praktikoa

* Helbidea: Place de l'Opéra, 75009
* Geltokiak:
** Opéra
** Chaussée d'Antin–La Fayette
** Auber

## Kanpo estekak

* Parisko Operaren webgune ofiziala (Frantsesez)
* Datuak: Q187840
* Multimedia: Opéra Garnier / Q187840
# Charles Garnier

Jean-Louis Charles Garnier (Paris, 1825ko azaroaren 6a - ibidem, 1898ko abuztuaren 3a) frantziar arkitektoa izan zen.
Parisko Arte Ederretako Errege Eskolan ikasi zuen eta 1848an Erromako Sari Nagusia irabazi zuen eta Italiako hirian ikasi eta Grezian zehar bidaiatu ahal izan zuen. 1874an Frantziako Institutuko kide izendatu zuten.
1861etik 1875era Opéra Garnier egin zuen, bere lanik ospetsuena.

## Iruditegia

* Opéra Garnier
* Marigny, Paris.
* Cercle de la Librairie, Paris
* Ateliers Berthier, Paris
* Nizako behatokia
* Monte-Carloko kasinoa
* Monte-Carloko kasinoa
* Monte-Carloko Opera
* Monte-Carloko kasinoa
* Vittelgo kasinoa
* La Capelleko eliza
* Terrasanta eliza, Bordighera
* Bordigherako udal etxea
* Villa Garnier, Bordighera

## Kanpo estekak

* Datuak: Q313556
* Multimedia: Charles Garnier / Q313556
# Monte-Carloko Opera

Montecarloko Opera (frantsesez: Opéra de Monte-Carlo) Charles Garnier arkitektoak Marie Blancen (François Blancen alarguna) zuzendaritzapean diseinatutako opera antzokia da. 1879ko urtarrilaren 25ean inauguratu zen Sarah Bernhardten emanaldiarekin.

## Historia

1870eko hamarkadan Monakon eskuragarri zeuden kultur dibertsiorik ez zegoenez, Karlos III .a printzeak, Société des Bains de Mer-ekin batera, opera-antzoki bat eraikitzea erabaki zuen. Hasiera batean, Karlos III.aren antzoki pribatua izan zen, bere familiarentzako sarrera erreserbatuekin. Hau 1879an inauguratu zen Salle Garnier izenekoa izango zen.
Salle Garnier 1879ko urtarrilaren 25ean inauguratu zen Sarah Bernhardten emanaldiarekin, ninfa bat bezala jantzita. Lehen opera antzeztua Robert Planquetteren Le Chevalier Gaston izan zen 1879ko otsailaren 8an, eta, ondoren, beste hiru opera gehiago lehen denboraldian egin ziren.
Eraikina, urte askoren ondoren, 2000. urtean itxi behar izan zuten. Zaharberritze-lan handiena 2003tik aurrera egin zen, guztira hogeita sei milioi euroko kostuarekin. 2005eko azaroaren 16an, asteazkena, Monakoko Albert II.a printzeak opera guztiz berritua publikoari ireki zion.
Bost urtez emanaldirik egin gabe egon ondoren, lehen emanaldia Rossiniren Il viaggio a Reims obra eskaini zen; hurrengo larunbatean, 2005eko azaroaren 19an, Rainiero III.aren ondorengoa Albert printze gisa hasi zen egunean.

## Iruditegia

* XX. mende hasierako barruko ikuspegia.
* Barruko ikuspegia.
* Gaueko ikuspegia.
* Fatxadaren zehaztasunak.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20220307123120/https://www.opera.mc/fr/l-opera-de-monte-carlo-2/historique/historique---1878-les-debuts
* ↑ Foucart, Bruno (2005). "Ópera de Montecarlo: Renacimiento de la salle Garnier". Le Passage. ISBN 978-2847420791.

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Monte-Carloko Operaren webgune ofiziala.
* Datuak: Q1577048
* Multimedia: Opéra de Monte-Carlo / Q1577048
# Monte-Carloko kasinoa

Monte-Carloko kasinoa (frantsesez Le casino de Monte-Carlo), Monako printzerriko Montecarlo auzoan dagoen kasino bat da. Munduko kasino ospetsuenen artean dago, eta Monako hiriko eraikin nabarmenetakoa eta turismogune garrantzitsuenetako bat da.
1854an Florestan I.a printzeak jokoa eta apustuak legeztatu zituen.1856an portutik hurbil zegoen jauretxe batean lehenbiziko kasinoa inauguratu zen. 1858an gaur egungo eraikinaren eraikuntza lanei ekin zitzaien eta 1863an instalakuntza berriak ireki ziren.

## Iruditegia

* Fatxada nagusia.
* Gaueko ikuspegia.
* Atrium 2021ean.
* Joko areto bat.
* Areto nagusia.

## Kanpo estekak

* Webgunea
* Datuak: Q1779905
* Multimedia: Casino de Monte Carlo / Q1779905
# Beñat Olea

Beñat Olea Irureta (Legazpi, Gipuzkoa, 1987) gipuzkoar diseinatzaile grafikoa eta ilustratzailea da.

## Ibilbidea

Txikitan komikiek, japoniar animazioak eta beldurrezko generoak gustoko zituen. Euskal Herriko Unibertsitatean Arte Ederretan lizentziatu ondoren, Bartzelonara joan zen ilustrazioan espezializatzera eta bere sormen-beharrak asetzera, ipuinak, aldizkarietako azalak, komikiak eta bideojokoak marraztuz.
Elisava Bartzelonako Diseinu eta ingenearitza fakultatean ilustrazio eta komikigintzan graduondoko ikasketak ditu.
2D artista da, diseinatzaile grafikoa eta komikigilea da. Modelo erotiko lanak ere egin ditu eta baita aktore lanak ere Because You're Mine film laburrean.
Komikiekiko duen pasioa bideojokoetarako diseinu artistikoarekin konbinatzen du, Crystalizer Gamesekin lankidetzan.
Hysterical Minds nazioarteko artisten elkarteko kidea da 2011 urtetik.

## Lanak

* Ajuar funerario. 2018. Komikia. Irudiak.
* Eki en las nuves. 2023. Komikia. Gidoia eta irudiak.
* Elbereth musika taldearen Karma disko azala. 2017

## Erreferentziak

* ↑ Ajuar funerario. El cómic - Fernando Iwasaki - Editorial Páginas de Espuma. (Noiz kontsultatua: 2024-05-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) beñat olea. (Noiz kontsultatua: 2024-05-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) Because You're Mine (C) (2018). (Noiz kontsultatua: 2024-05-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) «BTolea» Domestika (Noiz kontsultatua: 2024-05-02).
* ↑ Madinabeitia, Tere. (2024-02-16). ««Orain arte, emozioen gaiak ez dira landu komikietan»» Goierriko Hitza (Noiz kontsultatua: 2024-05-02).

## Kanpo estekak

* Nagore Belastegi: "Beñat Olea, euskararen inguruko bideo batetik etorri zaio arrakasta Instagramen", Gaur8, 2025/03/09.
* Datuak: Q125753880