OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Malbasia herdoiltsu

Malbasia herdoiltsua (Oxyura jamaicensis) anatidae familiaren ahate ez-domestikoa da.
Ahate espezie honek Amerikan du jatorria, baina Europara eraman dute non espezie inbaditzaile bilakatu den.

## Taxonomia

Hiru azpiespezieak ditu:
* Oxyura jamaicensis jamaicensis (Ipar amerikar ahate herdoiltsua)
* Oxyura jamaicensis andina (Kolonbiar ahate herdoiltsua)
* Oxyura jamaicensis ferruginea (Andetar ahate herdoiltsua)

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Malbasia herdoiltsu» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Ruddy Duck

## Kanpo estekak

* Datuak: Q647461
* Multimedia: Oxyura jamaicensis / Q647461
* Espezieak: Oxyura jamaicensis
# Malbasia buruzuri

Malbasia buruzuria (Oxyura leucocephala) Anatidae familiaren ahate ez-domestikoa da.
Iberiar Penintsulan, tartean Euskal Herrian, iparraldeko Afrikan eta Asian bizi dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Malbasia buruzuri» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ BirdLife Species Factsheet
* Datuak: Q241399
* Multimedia: Oxyura leucocephala / Q241399
* Espezieak: Oxyura leucocephala
# Ana Toledo

Ana Maria Toledo Lezeta (Antzuola, Gipuzkoa, 1954ko apirilaren 3a) Euskal Filologian doktorea da, Deustuko Unibertsitateko irakaslea.“Musen arnasatik goi-arnasara euskal letretan barrena” izeneko sarrera hitzaldia irakurri zuen Antzuolan 2006ko uztailaren 21ean.
Resurreccion Maria Azkuek 1919an plazaratu zuen Ardi galdua lanaren edizio berritua ondu du Elixabete Perez Gaztelu irakaslearekin batera.

## Euskaltzaina

Euskaltzain urgazle izendatu zuten 1996ko martxoaren 29an eta euskaltzain osoa 2005eko urriaren 21ean. Juan San Martinek hutsik utzitako 19. aulkia hartu zuen.
“Musen arnasatik goi-arnasara euskal letretan barrena” izeneko sarrera hitzaldia irakurri zuen Antzuolan 2006ko uztailaren 21ean.

## Erreferentziak

* ↑ «Toledo, Ana» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2019-12-13).
* ↑ «Ana Toledo 'Artefaktua' saioko gonbidatua, gaur, 'Ardi Galdua'ren harira» Euskal Irrati Telebista (Noiz kontsultatua: 2019-12-13).
* ↑ Toledo, Ana. «Musen arnasatik goi-arnasara euskal letretan barrena» (PDF) Euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2019-12-13).

## Kanpo estekak

* Ana Maria Toledo Lezeta. “Musen arnasatik goi-arnasara euskal letretan barrena”. Euskaltzaindian sarrera-ekitaldiko hitzaldia. 2006ko uztailaren 21ean.
* Ana Toledo Euskaltzaindiaren webgunean; biografia eta bibliografia laburra.
* Datuak: Q16269293
# Santo-Pietro-di-Venaco

Santo-Pietro-di-Venaco, (korsikeraz: Santu Petru di Venacu) Korsikako iparraldeko udalerria da, Korsika Garaia departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 276 biztanle ditu.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Populations légales 2013 | Insee» www.insee.fr (Noiz kontsultatua: 2016-12-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q676588
* Multimedia: Santo-Pietro-di-Venaco / Q676588
# Ana Urruti

Ana Urruti (Zuberoa, XIX. mendea) misiolari protestante eta euskal idazlea izan zen.
1850 inguruan Bordelera Alphonse de la Harpe artzain protestantearen etxera neskame joan eta fede protestantea onartu zuen. Misio ebanjelikoetako baten deiari men eginez, misiolari bihurtu zen, lehenik Parisko alderdi xumeenetan eta gero Bearno eta ingurumarietan, non ez omen zuten batere ondo hartu.
Ebanjelio Saintia Jesus-Kristena jondane Johanaren arabera (1873) eta Jondane Phetiriren gutunak (1873) itzuli eta bere kontura argitaratu zituen, biak Baionako P. Cazals-en etxean (130 eta 35 orrialde, hurrenez hurren). Itzulpena frantsesetik egin omen zuen, De Sacyk itzuli eta Ostervaldek berrikusitako itzulpena baliatuz. Biak ala biak Londresko Biblia Elkarteak ordaindurik berrargitaratu ziren: Done Petriren gutunak 1887an Baionan eta Jondone Joanen ebanjelioa 1888an Orthezen.
Bonapartek, haren zubererari eredugarri iritzita (Intxausperi egindako 1889-02-08ko gutunean), Arxuren itzulpenak begiratzeko ardura eman zion, eta honen ondorioz argitalpen bat egin zuen Londresko Biblia Elkarteak: Ruthen Libria. Salomounen Kantiken Kantika. Jonasen Libria (1888). Izan ere, besteak beste Arxuk lapurteraz zipriztindutako zuberera bat erabili ohi zuen, dirudienez Urrutik ez bezala.

## Erreferentziak

* ↑ Roque Eguzkitza, Iñigo. (2013-03-08). «Ana Urruti» 31 eskutik (Noiz kontsultatua: 2025-03-06).
* ↑ Arana Martixa, J.A.. «356 - Euskararen Historia Soziala» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-06).
* ↑ Cid, Antonio / Jesús Antonio. «Jean-Baptiste Archu frente a Bonaparte. Modelos antagónicos de aproximación a la lengua» Idatz & Mintz. Literatur atalen sorta, núm. 50 (2010), 66-70 (Noiz kontsultatua: 2025-03-06).
* Datuak: Q16516128
# Birigarro paparbeltz

Birigarro paparbeltza (Turdus atrogularis) Turdus generoko animalia da. Hegaztien barruko Turdidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Birigarro paparbeltz» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).

## Ikus, gainera

* Turdus
* Turdidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q80780
* Multimedia: Turdus atrogularis / Q80780
* Espezieak: Turdus atrogularis
# Kolin virginiar

Kolin virginiarra (Colinus virginianus) Colinus generoko animalia da. Hegaztien barruko Odontophoridae familian sailkatua dago.
Tarin txoriari ere Kolin edo Kolika esaten zaio Debagoienean eta Gernika-Bermeon.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Txantiloi:Txoria
* ↑ Tarina txoriak.eus webgunean (2017-07-25)

## Ikus, gainera

* Colinus
* Odontophoridae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q142651
* Multimedia: Colinus virginianus / Q142651
* Espezieak: Colinus virginianus
# Indioilar arrunt

Indioilar arrunta (Meleagris gallopavo) Meleagris generoko animalia da. Hegaztien barruko Phasianidae familian sailkatua dago.

## Azpiespezieak

Indioilar arruntak sei azpiespezie ditu:
* Meleagris gallopavo silvestris - erdialdeko eta ekialdeko Estatu Batuak.
* Meleagris gallopavo osceola - Florida
* Meleagris gallopavo intermedia - iparraldeko Texastik erdi-ekialdeko Mexikoraino
* Meleagris gallopavo merriami - mendebaldeko Estatu Batuak.
* Meleagris gallopavo mexicana - ekialdeko eta erdialdeko Mexiko.
* Meleagris gallopavo gallopavo - hegoaldeko Mexiko.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Indioilar arrunt» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Clements, J. F. 2007. The Clements Checklist of Birds of the World, 6th Edition. Cornell University Press. Downloadable from Cornell Lab of Ornithology

## Ikus, gainera

* Meleagris
* Phasianidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q26844
* Multimedia: Meleagris gallopavo / Q26844
* Espezieak: Meleagris gallopavo
# Lira-oilar arrunt

Lira-oilar arrunta (Lyrurus tetrix) Lyrurus generoko animalia da. Hegaztien barruko Phasianidae familian sailkatua dago. Iparraldeko Eurasian bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Lira-oilar arrunt» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).

## Ikus, gainera

* Lyrurus
* Phasianidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q155878
* Multimedia: Lyrurus tetrix / Q155878
* Espezieak: Lyrurus tetrix
# Stocken nomenklatura

Stocken nomenklatura konposatu inorganikoekin erabili ohi den nomenklatura kimikoetako bat da. Alfred Stock kimikari alemanak sortu zuen eta 1919an argitaratua izan zen lehenengo aldiz. Stocken sisteman, konposatu bateko elementu batzuen edo elementu guztien oxidazio-egoerak parentesi artean adierazten dira erromatar zenbakera erabiliz.

## Irizpideak

Hizkera arruntean ohikoa ez den arren, oxidazio-zenbakia duen parentesia elementuaren hitzari itsatsita doa. Esaterako AgF konposatuaren Stock izena "zilar(I) fluoruro" da, eta ez "zilar (I) fluoruro".
Bigarren elementuari dagokionez, orohar ez da bere oxidazio-egoerari buruz zalantzarik egoten, eta ondorioz oso gutxitan zehaztu behar da parentesien artean. Horregatik, ez da zuzena "zilar(I) fluoruro(−I)" izena, fluoruro hitzak jada −1 oxidazio zenbakia adierazten duelako.
Konposatu batzuetan oxidazio-zenbakia argi dago bi elementuentzat. Adibidez, Na$_2$O konposatua "sodio oxidoa" da, eta ez "sodio(I) oxidoa", sodioak +1 oxidazio-zenbakia soilik ez baitu konposatu guztietan.

## Erabilera

IUPACen gomendioen arabera, Stocken nomenklatura metalak dituzten konposatuentzako da aproposa. Aldiz, ez-metalentzako nomenklatura sistematikoa erabiltzea gomendatzen da. Adibidez, Cl$_2$O$_7$ konposatuaren izena "dikloro heptaoxido" da eta ez "kloro(VII) oxido".
Metanoa eta urari dagokionez dituzten ohiko izenak erabiltzea gomendatzen da, eta ondorioz beraiei dagozkien Stock izenak, "hidrogeno karburoa" eta "hidrogeno oxidoa" hurrenez hurren, oker daude.

## Adibideak

* Al$_2$O$_3$: aluminio oxidoa
* HgO: merkurio(II) oxidoa
* FeCl$_2$: burdin(II) kloruroa
* FeCl$_3$: burdin(III) kloruroa
* Na$_2$SO$_4$: sodio sulfatoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2428383
# Lagopodo zuri

Lagopodo zuria edo elurretako eperra (Lagopus muta) Galliformes ordenako hegazti bat da, Ipar Amerikako Alaska eta Kanadan, eta Eurasia iparraldean bizi ohi dena, urkidi eta tundra eremuetan batez ere. Belarjaleak dira, baina gose garaian intsektuak ere jaten dituzte.
Lagopodo arrak euren haurrez arduratzen dira helduak egiten diren arte, eta haurrei arreta galarazten dienei jarrera erasokorra aurkezten die, nahiz gizakiak nahiz hartz arre bat izan.
Iparraldeko lurraldeetan garrantzia handia izan du animalia honek historia guztian zehar; hala nola, Eanodat udalerri finlandiarrean "Bizitzaren Hegaztia" ere deitua da, negu eta gerra garaian herritarrak gosez ez hiltzea lagundu baitzuen.

## Taxonomia

Guztira, 20-30 azpiespezie ditu, nagusienak hurrengoak izanik:
* Lagopus muta muta (Montin, 1781), eskandinaviarra.
* Lagopus muta rupestris (Gmelin, 1789), kanadarra.
* Lagopus muta helvetica (Thienemann, 1829), alpiniara.
* Lagopus muta japonica (H. L. Clark, 1907), japoniarra.
* Lagopus muta millaisi (Hartert, 1923), eskoziarra.

## Galeria

* Islandian, udan
* Islandian, udan
* Lagopus muta helvetica udan
* Neguan

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Lagopodo zuri» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* Datuak: Q205930
* Multimedia: Lagopus muta / Q205930
* Espezieak: Lagopus muta
# Faisai arrunt

Faisai arrunta (Phasianus colchicus) phasianidae familiako hegaztia da.
Errusian jatorria duen hegazti hau mundu osora zabaldu da ehizarako.
Faisai arrunta ere deitu ohi zaio. 80 cm inguru izaten da luze. Buruko eta lepoko lumak berdeak ditu, distira urdinxkakoak; begi ingurua lumagabea eta kolore gorrikoa du. Berez, Kaspiar Itsasoko inguruetako eta Asiako mendebaleko lurraldeetakoa da. Fasi izeneko ibaiaren ertzetan (gaurko Georgiako mendebalean), aurkitu zuten grekoek, eta handik Greziara eta Europara zabaldu zuten. Belar edo ihi luzea dagoen leku bakartietan egiten du habia, eta emea ez da arrautzen gainetik altxatzen oso hurbileko arriskurik ez bada. Sukaldaritzan txit aintzat hartua da

## Azpiespezie

Faisaiak 30 azpiespezie inguru ditu, bost multzotan banatuta. Hona hemen multzoak mendebaldetik ekialdera
* Phasianus colchicus colchicus, Kaukasotik mendebaldeko Turkestanera hedatua.
* Phasianus colchicus chrysomelas/principalis, erdialdeko Turkestanen hedatua.
* Phasianus colchicus mongolicus, ipar-ekialdeko Turkestanen eta Mongolian hedatua.
* Phasianus colchicus tarimensis, Tarim ibaiaren arroan hedatua.
* Phasianus colchicus torquatus, Txinan, iparraldeko Vietnamen eta Taiwanen hedatua.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015-3-28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Faisai arrunt» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
* ↑ Proper, Datus C. (1990): Pheasants of the Mind: A Hunter's Search for a Mythic Bird. Prentice Hall Press. ISBN 0-13-662750-1
* ↑ Sibley, David Allen (2000): The Sibley Guide to Birds. Alfred A. Knopf, New York. ISBN 0-679-45122-6
* Datuak: Q25432
* Multimedia: Phasianus colchicus / Q25432
* Espezieak: Phasianus colchicus
# Rayda Jacobs

Rayda Jacobs (Lurmutur Hiria, Hegoafrika, 1947ko martxoaren 6a – Toronto, Kanada, 2024ko urriaren 29a) hegoafrikar idazle eta zinema zuzendaria izan zen.

## Bizitza

Jacobs Deep Riverren jaio zen, Lurmutur Hirian, 1947ko martxoaren 6an, eta gaztetan hasi zen idazten. 1968an, Torontora (Kanada) joan zen bizitzera, han ezkondu zen, bi seme-alaba izan zituen eta geroago dibortziatu zen. Lehen liburua, The Middle Children ipuin bilduma, Kanadan argitaratu zuen 1994an. Hurrengo urtean Hegoafrikara itzuli zen. 1996an argitaratutako Eyes of the Sky eleberriak Recht Malan saria irabazi zuen ingelesezko fikzioaren kategorian.
Cape Times egunkarirako artikulu luze batzuk idatzi zituen eta irrati-programak antolatu zituen. Telebistarako dokumentalak ere ekoiztu eta zuzendu zituen, besteak beste, God Has Many Names eta Portrait of Muslim Women.
Jacobs Toronton (Ontario) hil zen 2024ko urriaren 29an, 77 urte zituela.

## Lan hautatuak

* The Middle Children: Short Stories (1994)
* Eyes of the Sky (1996)
* The Slave Book (1998)
* Sachs Street (2001)
* Confessions of a Gambler (2003), zinemarako moldatua
* Postcards from South Africa (2004)
* The Mecca Diaries (2005)
* My Father's Orchid (2006)
* Masquerade (2008)
* Joonie (2011)

## Sariak

* 1996: Recht Malan saria (Eyes of the Sky liburuarengarik)
* 2004: Sunday Times aldizkariaren saria (Confessions of a Gambler liburuarengatik)
* 2004: Herman Charles Bosman saria (Confessions of a Gambler liburuarengatik)

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Mazibuko, Thobile. «South African literary icon Rayda Jacobs dies at 77, remembered for her impact» IOL 2024-10-30 (Noiz kontsultatua: 2025-03-06).
* 1 2 3 4 (Ingelesez) Turok, Karina. (2006). Orford, Margie ed. Life and Soul: Portraits of Women who Move South Africa. Juta and Company Ltd, 45 or. ISBN 1770130438. (Noiz kontsultatua: 2025-03-06).
* 1 2 3 (Ingelesez) «Media24 Books Literary Awards» LibraryThing (Noiz kontsultatua: 2025-03-06).
* ↑ (Ingelesez) «The Sunday Times Fiction Prize» LibraryThing (Noiz kontsultatua: 2025-03-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2134008
# Eper afrikar

Eper afrikarra (Alectoris barbara) Alectoris generoko animalia da. Hegaztien barruko Phasianidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Eper afrikar» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).

## Ikus, gainera

* Alectoris
* Phasianidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q202423
* Multimedia: Alectoris barbara / Q202423
* Espezieak: Alectoris barbara
# Txukar eper

Txukar eperra (Alectoris chukar) Alectoris generoko animalia da. Hegaztien barruko Phasianidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Txukar eper» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).

## Ikus, gainera

* Alectoris
* Phasianidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q194043
* Multimedia: Alectoris chukar / Q194043
* Espezieak: Alectoris chukar
# Eper greziar

Eper greziarra (Alectoris graeca) Alectoris generoko animalia da. Hegaztien barruko Phasianidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Eper greziar» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).

## Ikus, gainera

* Alectoris
* Phasianidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q492684
* Multimedia: Alectoris graeca / Q492684
* Espezieak: Alectoris graeca
# Pauma

Pauma edo hegazterrena (Pavo cristatus) faisaien familiako hegazti handi eta kolore bizikoa da, jatorriz Asia Hegoaldekoa baina ia mundu osoan erdi-etxekotua. Pavo generoko bi espezietako bat da, pauma berdearekin batera. (Pavo muticus).
Pauma arra urdina da oro har eta luma fineko gandorra du. Ezaguna da, batez ere, isats itxurako estal-luma luze eta ikusgarriengatik. Lumok begi itxurako koloreak dituzte puntatik gertu eta haizemaileen antzera irekitzen eta tentetzen dira emeak limurtzean. Emeak ez ditu isats itxurako luma ikusgarri hauek, lepoa berdexka eta txikiago du, eta gorputzeko lumajea arrekara da.
Indiako hegazti nazionala da.

## Ezaugarriak

Pauma sexu dimorfismo handiko espeziea da. 15 urte inguru bizi daiteke, nahiz eta 20 urte arte guztiz etxekotuak bizi izan direnak ere ezagutzen diren.
Orojalea da: haziak, fruituak, intsektuak, sugeak, igelak, saguak eta harrak.

### Arra

Moko sendo batez hornitua, burua luma urdinez estalia du eta lumazko motots edo gandor ikusgarria du. Begi inguruan, marra zuri bat du. 2,2 metro luze izatera eta 5 kg pisatzera irits daiteke. Lumajea urdin irisatua du, distira berdekoa, lurraldea babesteko erabiltzen duena. Baina batez ere, emea erakartzeko erabiltzen du estaltze garaian. 2 luze izan daitezkeen estal-lumak ditu, hedatu eta tentetzean haizemaile itxura ikusgarria hartzen dutenak. Lumok begien antzeko itxurak dituzte muturretan, kolore urdin, berde eta urrekarak.
"Haizemaile" hau ez da isatsa ez eta hegalak, baizik eta bizkarreko estal-luma bereziak. Isatsa oharkabean dago luma hauen azpian. Arrak hiru urtetik aurrera hedatu ditzake lumok eta urtero berritzen ditu. Horregatik, udazkenean apaingarri eder hau gabe geratzen dira.

### Emea

Emea 1 m luze eta 3 kg besterik ez izatera irits daiteke. Lumak arreak eta errauskarak ditu, lepoa zuria eta distira berdekarak bularrean. Lumazko mototsa txikia da, kafe kolorekoa.
Estaltze garaiaren ondoren, uztail inguruan, emeak arrautza bat, bi edo hiru erruten ditu, urteko emankortasunaren arabera. Habia, lur hondartsuan eginiko zuloa da, landarez estali gabea. Txitatzeak 28 egun irauten ditu, emea ia bertatik mugitzen ez den garaia.

## Mitologia

Greziar mitologian, hegazterrena Hera jainkosaren animalia gogokoa zen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Pauma» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61865
* Multimedia: Pavo cristatus / Q61865
* Espezieak: Pavo cristatus
# Kukutxo mokobeltz

Kukutxo mokobeltza (Coccyzus erythropthalmus) Coccyzus generoko animalia da. Hegaztien barruko Cuculidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Kukutxo mokobeltz» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).

## Ikus, gainera

* Coccyzus
* Cuculidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q19027
* Multimedia: Coccyzus erythropthalmus / Q19027
* Espezieak: Coccyzus erythropthalmus
# Matxardamoko beltz

Matxardamoko beltza (Anastomus lamelligerus) Anastomus generoko animalia da. Hegaztien barruko Ciconiidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Matxardamoko beltz» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).

## Ikus, gainera

* Anastomus
* Ciconiidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q26902
* Multimedia: Anastomus lamelligerus / Q26902
* Espezieak: Anastomus lamelligerus
# Zapelatz buztan-motz

Zapelatz buzta-nmotza (Buteo brachyurus) Buteo generoko animalia da. Hegaztien barruko Accipitridae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Zapelatz buztan-motz» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).

## Ikus, gainera

* Buteo
* Accipitridae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q586194
* Multimedia: Buteo brachyurus / Q586194
* Espezieak: Buteo brachyurus
# Pago

    Artikulu hau zuhaitzari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Pagoa (argipena)».
    «Pagadi» orriak hona dakar. Bestelako esanahiei buruzko orria hau da: «Pagadi (argipena)»
Pagoak Fagazeoen familiako hamar espeziez osatutako (Fagus) generoko zuhaitz hostoerorkorrak dira, Europa, Asia eta Ipar Amerikakoak. Euskal Herrian genero honetako espezie bakarra dago, pago arrunta (Fagus sylvatica), edo, besterik gabe, pago deitua.
Fagus generoko zuhaitzek hosto osoak edo hortz urridunak dituzte, 5-15 cm luze eta 4-10 cm zabal. Loreak txikiak eta sexu bakarrekoak dira, arrak gerbetan elkartuak, udaberrian agertzen dira hosto berriak haizearen bidez berehala polinizatzen dira.
Fruituak, pagatxak edo pagaziak, binaka sortutako hur txiki (10-15 mm luze) eta ebakidura triangeluarrekoak dira: jangarriak dira baina tanino kopuru handikoak eta mingotsak (pago arruntaren pagatxak ez dira mingotsak).
Lorategietan gehien landatzen den pagoa pago arrunta (Fagus sylvatica) da, Euskal Herriko pago mota bera. Askotan erabiltzen da bai Ipar Amerikan, bai Europa haren jaioterrian.
Lepidoptero batzuek pagoak janaritzat erabiltzen dituzte, besteak beste, Drepana binaria, Geometra papilionaria, Epirrita christyi, Campaea margaritata eta Euproctis chrysorrhoea espezieetakoek.
Hegoaldeko pagoak benetako pagoen nahiko antzekoa den beste genero (Nothofagus) batekoak dira. Australia, Zeelanda Berria, Ginea Berria, Kaledonia Berria eta Hego Amerikan dira.

## Izena

Zuhaitzaren euskal izena latinezko fagum izenetik dator. Bestalde, euskalkietan, euskara baturako hartu den pago forma orokorrenaz gainera, bago, fago eta phago formak ere daude.

## Pagadiak

Pagadiak dira zuhaitzon basoak. Euskal Herrian, zabalena Iratiko oihana da.

## Erreferentziak

* ↑ ISBN 86-906937-0-X..
* ↑ UZEI Biologia/1 Landare eta animalien izenak. Elkar, Donostia. 1984
* ↑ Pago. Euskaltzaindiaren Hiztegia, euskaltzaindia.eus.
* ↑ «pago», in Koldo Mitxelena: Orotariko Euskal Hiztegia, Euskaltzaindia.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Txinako flora
* (Ingelesez) Ipar Amerikako flora
* Datuak: Q25403
* Multimedia: Fagus / Q25403
* Espezieak: Fagus