OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bukharako Emirerria

Bukharako Emirerria (persieraz: امارت بخارا; uzbekeraz: Buxoro amirligi) hiriburu bezala Bukhara izan zuen Asia Erdialdeko estatu bat izan zen. 1868tik Errusiar protektoratu bat izan zen.
Persiako Nadir Sahk Bukharako Khanerria konkistatu ondoren sortu zen eta Mangit dinastiako emirrek gobernatu zuten. 1920an Bukharako Sobietar Errepublika Popularra bihurtu zen eta bere lurraldea gaur egun Uzbekistan eta Tadjikistan artean banatua dago.

## Historia

Bukharako Emirerria ofizialki 1785ean sortu zen Mangit dinastiako Shah Murad emirra gobernari bezala hartu ondoren. XVIII. mendean zehar, emirrek pixkanaka Bukharako khanerriaren izatezko kontrola lortu zuten, ataliq bezala erabilera militarretik. 1740ko hamarkadan, khanerria Persiako Nadir Sahk konkistatu zuenean, argi geratu zen emirrek zutela benetako boterea Bukharan.

## Bukharako emirren zerrenda (1785–1920)

| Titulua | Izen berezia | Agintaldia |
| Ataliq اتالیق | Khudayar Bey خدایار بیگ | ? |
| Ataliq اتالیق | Muhammad Hakim محمد حکیم | ? - 1747 |
| Ataliq اتالیق | Muhammad Rahim محمد رحیم | 1747 – 1753 |
| Amir امیر | Muhammad Rahim محمد رحیم | 1753 – 1756 |
| Khan خان | Muhammad Rahim محمد رحیم | 1756 – 1758 |
| Ataliq اتالیق | Daniyal Bey دانیال بیگ | 1758 – 1785 |
| Amir Masum امیر معصوم | Shah Murad bin Daniyal Bey شاہ مراد بن دانیال بیگ | 1785 – 1800 |
| Amir امیر | Haydar Tora bin Shah Murad حیدر تورہ بن شاہ مراد | 1800 – 1826 |
| Amir امیر | Hussain bin Haydar Tora حسین بن حیدر تورہ | 1826 – 1827 |
| Amir امیر | Umar bin Haydar Tora عمر بن حیدر تورہ | 1827 |
| Amir امیر | Nasr-Allah bin Haydar Tora نصراللہ بن حیدر تورہ | 1827 - 1860 |
| Amir امیر | Muzaffar al-Din bin Nasr-Allah مظفر الدین بن نصراللہ | 1860 – 1886 |
| Amir امیر | Abdul-Ahad bin Muzaffar al-Din عبدل احد بن مظفر الدین | 1886 – 1910 |
| Amir امیر | Muhammad Alim Khan bin Abdul-Ahad محمد عالم خان بن عبدل احد | 1910 – 1920 |
| Sobietar Errepublikak botata. |||
*Errosaz khanen tutore (ataliq) edo bisir. **Berdez janidarren eskuetatik botere hartu eta khan txotxongiloak ezarri zituztenak.

## Ikus, gainera

* Shaybanidak
# Groenlandiar balea

Groenlandiar balea (Balaena mysticetus) balaenidae familiako zetazeo espeziea da. 20 metrorainoko luzera eta 136 tonako pisua izan ditzake. Ez du migraziorik egiten eta urte guztian Ozeano Artikoan bizi da. Uste da balea espezie honetako ale batzuek 200 urte baino luzeago bizi daitezkeela.

## Erreferentziak

* ↑ Linnaeus. (1758). 1 Syst. Nat., 75 or..
* ↑ «Bowhead whale (Balaena mysticetus) longevity, ageing, and life history» genomics.senescence.info (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko baleazaleak.
* Sardako balea.

## Kanpo estekak

* MarineBio.org (Ingelesez)
* Balaena mysticetus honi buruzko informazioa Mammals of The World datu basean.
* Datuak: Q174652
* Multimedia: Balaena mysticetus / Q174652
* Espezieak: Balaena mysticetus
# Mingreliako printzerria

Mingreliako printzerria (georgieraz: სამეგრელოს სამთავრო, translit.: samegrelos samtavro), Odishi edo Samegrelo izenarekin ere zaguna, Georgiako estatu historiko bat izan zen, Dadiani dinastiaren agindupean.

## Historia

Printzerria erasorik ez egiteko itun batetik eta Konstantino II.a Kartlikoak, Alexander Kakhetiakoak eta Qvarqvare II.ak, Samtshkeko atabagak, sinatutako hitzarmen batetik sortu zen, Georgia hiru erresumatan eta zenbait printzerritan banatu zuena. Mingrelia Printzerri independente gisa ezarri zen 1557an Levan I. Dadianirekin herentziazko mtavari (printze) gisa. Independentea izan zen Errusia Inperialaren meneko bihurtu zen arte 1803an. Hau Errusiar Inperioarekin babes-itun bat sinatu ondoren gertatu zen, Mingrelia, Imeretia eta Abkhaziako bizilagun boteretsuenen jazarpenaren aurkako errusiar babesaren truke egin zena. Printzerria amaitu zen Niko Dadiani printzea kargutik kendu zutenean, eta printzerria abolitu egin zuen Errusiak 1867an. Niko printzeak ofizialki uko egin zien tronurako eskubideei 1868an, eta estatua errusiar barruti bihurtu zen 1917ra arte.

## Erreferentziak

* ↑ Rayfield, Donald. (2012). Edge of empires : a history of Georgia. Reaktion Books ISBN 978-1-299-19101-3. PMC 829059436. (Noiz kontsultatua: 2022-02-27).
* ↑ «Mingrelians | Encyclopedia.com» www.encyclopedia.com (Noiz kontsultatua: 2022-02-27).
* ↑ From conflict to autonomy in the Caucasus : the Soviet Union and the making of Abkhazia, South Ossetia and Nagorno Karabakh. 2015 ISBN 978-0-415-65802-7. PMC 883902689. (Noiz kontsultatua: 2022-02-27).
* ↑ Minahan, James. (2016). Encyclopedia of stateless nations : ethnic and national groups around the world. (Second edition. argitaraldia) ISBN 978-1-61069-954-9. PMC 953458549. (Noiz kontsultatua: 2022-02-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2907860
* Multimedia: Principality of Mingrelia / Q2907860
# Azerbaijango Errepublika Demokratikoa

Azerbaijango Errepublika Demokratikoa (azerbaijaneraz: Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti; batzuetan Azerbaijango Herri Errepublika) Azerbaijango lehenengo errepublika modernoa izan zen. Errepublika lehenago Errusiar Inperioako lurraldean eratu zen, 1917ko Errusiar Iraultzaren ostean. Errepublika hau 1918ko maiatzaren 28an sortu zen. Gobernuko buruak Müsavat zetozen batez ere. Sortu zenean, Georgiako Errepublika Demokratikoa eta Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa zuen mugakide iparraldean, Armeniako Errepublika Demokratikoa mendebaldean, Persia hegoaldean eta Kaspiar itsaso ekialdean. Hiriburua hasieran Gəncə izan zen, 1918ko iraila arte, eta gero Baku. Azerbaijanera errubloa zerabilten.
1918. kalkuluen arabera, Azerbaijango Errepublika Demokratikoa 99.908 km²-ko azalera zeukan, eta 2.862.000 biztanle zeuden. Sorreratik bertatik, barne eta kanpo arazo ugari izan zituen Azerbaijango Errepublikak. Azerbaijan Armeniarekin gerran egon zen 1918tik 1920ra, Karabakh Garaian autonomiaren gaia zela eta. Azerbaijango armadak gerra irabazi zuen. Errepublikak bi urte baizik ez zuen iraun. 1920ko apirilaren 28ean, herrialde hura konkistatu zuen sobietarren Armada Gorriak. Hiru herrialdeen independentziarekin apurtu zen eta sobietar errepublika sozialista bihurtu zen Azerbaijan. Sobietar Batasunaren desegitearen ondoren, 1991an, Azerbaijanek independentzia berreskuratu. Azerbaijango Errepublika, Errepublika Demokratikoan Azerbaijango oinordeko da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Tadeusz Swietochowski: Russian Azerbaijan, 1905–1920: The Shaping of a National Identity in a Muslim Community, Cambridge University Press, 2004. Ikus 129. orrialdea. ISBN 0-5215-2245-5.
* 1 2 3 4 5 (Ingelesez) Firuz Kazemzadeh: The Struggle for Transcaucasia: 1917–1921, The New York Philosophical Library, New York, 1951. Ikus 124., 222., 229., 269.–270. orrialdeak. ISBN 0-8305-0076-6.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q206411
* Multimedia: Azerbaijan Democratic Republic / Q206411
# Xan Mousques

Xan Mousques (2005eko azaroaren 18a) baxenafar errugbilaria da, atzelari edo hegaleko moduan aritzen dena. 2025ean Frantziako 20 urtez azpiko taldearekin Sei Nazioen Txapelketa irabazi du.

## Ibilbidea

Garaziko US Nafarroa taldeko harrobian hazitako jokalaria da. 2022an Aviron Bayonnais taldeak fitxatu zuen. 2024ko irailaren 14an jokatu zuen lehenengo partida Section Paloisen zelaian.
2024ko otsailaren 9an Frantziako 20 urtez azpiko selekzioarekin egin zuen debuta eta urte hartako Munduko txapelketako finala jokatu zuen Ingalaterraren aurka. Ingelesak izan ziren txapeldunak. Txapelketa hartan Zeelanda Berriaren aurka bi entsegu lortu zituen. 2025ean Sei Nazioen Txapelketa irabazi zuen.

## Taldeak

* US Nafarroa
* Aviron Bayonnais
# Groenlandiar balea

Groenlandiar balea (Balaena mysticetus) balaenidae familiako zetazeo espeziea da. 20 metrorainoko luzera eta 136 tonako pisua izan ditzake. Ez du migraziorik egiten eta urte guztian Ozeano Artikoan bizi da. Uste da balea espezie honetako ale batzuek 200 urte baino luzeago bizi daitezkeela.
Balea espezi honen biziraupena arriskuan dago espezieak jatorriz erabiltzen zuen leku gehienetan, baina toki batzuetan bizirik irauteko baldintzetan segitzen du.

## Erreferentziak

* ↑ Linnaeus. (1758). 1 Syst. Nat., 75 or..
* ↑ «Bowhead whale (Balaena mysticetus) longevity, ageing, and life history» genomics.senescence.info (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ «Mammal Species of the World - Browse: mysticetus» www.departments.bucknell.edu (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko baleazaleak.
* Sardako balea.

## Kanpo estekak

* MarineBio.org (Ingelesez)
* Balaena mysticetus honi buruzko informazioa Mammals of The World datu basean.
* Datuak: Q174652
* Multimedia: Balaena mysticetus / Q174652
* Espezieak: Balaena mysticetus
# Groenlandiar balea

Groenlandiar balea (Balaena mysticetus) balaenidae familiako zetazeo espeziea da. 20 metrorainoko luzera eta 136 tonako pisua izan ditzake. Ez du migraziorik egiten eta urte guztian Ozeano Artikoan bizi da. Uste da balea espezie honetako ale batzuek 200 urte baino luzeago bizi daitezkeela.
Balea espezi honen biziraupena arriskuan dago espezieak jatorriz erabiltzen zuen leku gehienetan, baina toki batzuetan bizirik irauteko baldintzetan segitzen du.

## Erreferentziak

* ↑ Linnaeus. (1758). 1 Syst. Nat., 75 or..
* ↑ «Bowhead whale (Balaena mysticetus) longevity, ageing, and life history» genomics.senescence.info (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ «Mammal Species of the World - Browse: mysticetus» www.departments.bucknell.edu (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko baleazaleak.
* Sardako balea.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) MarineBio.org (Ingelesez)
* (Ingelesez) Balaena mysticetus honi buruzko informazioa Mammals of The World datu basean.
* Datuak: Q174652
* Multimedia: Balaena mysticetus / Q174652
* Espezieak: Balaena mysticetus
# Narvako gudua

Narvako gudua Iparraldeko Gerra Handiko lehen guduetako bat izan zen, non Karlos XII.a erregearen suediar armadak Petri I.a Errusiakoa Handia tsarraren errusiar armada garaitu zuen Narvan. Guduaren emaitza arrazoi taktikoetan oinarritutako erabateko suediar garaipena izan zen.

## Gudua

Gregoriotar egutegiko 1700eko azaroak 30ean Karlos XII.aren agindupean zeuden 8.140 soldaduko armada nagusiak gaur egun Estonian dagoen Narva suediar gotorlekua setiatzen ari zen errusiar armadari kontraeraso zion. Suediar armada nagusiak gotorleku barneko beste 2.500 soldaduren laguntza izan zuen. Errusiar armada nagusitasun numerikoan zegoen, 80.000 soldadu baitzituen.
Suediar armada erregeak berak zuzentzen zuen, Carl Gustav Rehnskiöld generalaren laguntzarekin, eta errusiar armada, nagusiki prestakuntza edo esperientzia militarrik gabeko nekazariek osatua, Charles Eugène de Croÿren agindupean zegoen. Petri I.a tsarrak tokia egun batzuk lehenago utzi zuen.
Suediar armada eguardian hasi zen borrokan, errusiarrengana zihoan eta, ondorioz, hauek itsutu egin zituen haize ufada batek babestuta. Suediarrak errusiar lerroen artean joan ziren, izua sortuz. Errusiar komunikazioa, ofizialek, gehineak atzerritarrak zirenak, errusiar soldaduei aginduak igortzeko zuten zailtasunengatik ere oztopatua zegoen.
Gudua suediar garaipen handi batekin amaitu zen. Suediak 667 soldadu baino ez zituen galdu (ia %7), errusiar armadak 20.000 soldadu galdu zituzten bitartean, horietako askok gudu zelaitik ihes egin zutelarik, azkenean Narva ibaian itotzeko.

## Ondorioak

Suediarrek gudua irabazi zuten, baina ez gerra. Porrot handi honen ondorioz erabaki zuen Petri I.ak bere erreforma programa jarraitzea, errusiar makinaria militarra eguneratuz. Apenas urte batzuetan, errusiar armada berria aurkari gogorragoa izango zen.
Epe luzera, galtzailea Karlos XII.a izan zen. Errusiarren atzetik joan ordez, hala gomendatzen baitzioten bere generalek eta suediar legebiltzarreko diplomatikoek, Bi Nazioen Errepublikaren aurka joatea erabaki zuen, su-eten bat zegoen arren. Hurrengo urteetan, Karlos XII.ak zenbait garaipen lortu zituen poloniar erregea zen Augusto II.a Poloniakoa tronutik kenduz eta honen ordez Estanislao I.a Leszczynski jarriz.
Etenaldi honen ondoren, Petri tsarrak azkenean suediarrak Poltavako guduan garaitu zituen armada eraberritu bat bildu zuen, honek Suediar Inperioak Baltiar Itsasoan zuen nagusitasunaz amaitu zuelarik, nagusitasun hori, ordutik aurrera, Errusiar Inperioak izango zuelarik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q155726
* Multimedia: Battle of Narva (1700) / Q155726
# Groenlandiar balea

Groenlandiar balea (Balaena mysticetus) balaenidae familiako zetazeo espeziea da. 20 metrorainoko luzera eta 136 tonako pisua izan ditzake. Ez du migraziorik egiten eta urte guztian Ozeano Artikoan bizi da. Uste da balea espezie honetako ale batzuek 200 urte baino luzeago bizi daitezkeela.
Balea espezi honen biziraupena arriskuan dago espezieak jatorriz erabiltzen zuen leku gehienetan, baina toki batzuetan bizirik irauteko baldintzetan segitzen du.

## Erreferentziak

* ↑ Linnaeus. (1758). 1 Syst. Nat., 75 or..
* ↑ (Ingelesez) «Bowhead whale (Balaena mysticetus) longevity, ageing, and life history» genomics.senescence.info (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ (Ingelesez) «Mammal Species of the World - Browse: mysticetus» www.departments.bucknell.edu (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko baleazaleak.
* Sardako balea.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) MarineBio.org (Ingelesez)
* (Ingelesez) Balaena mysticetus honi buruzko informazioa Mammals of The World datu basean.
* Datuak: Q174652
* Multimedia: Balaena mysticetus / Q174652
* Espezieak: Balaena mysticetus
# Batzarreko Polonia

    Artikulu hau XIX. mendeko estatuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Poloniako Erresuma».
Poloniako Erresuma (polonieraz: Królestwo Polskie kró'lestfo-ˈpolskJe ahoskatua; errusieraz: Царство Польское, Tsarstvo Polskoye, kərɐˈlʲɛfstvə ˈpolʲskəje, ˈtsarstvə ˈpolʲskəje ahoskatua, polonieraz: Carstwo Polskie, eusk: Poloniako Tsarerria) edo, era informal batean, Batzarreko Polonia (polonieraz: Królestwo Kongresowe kró'lʲestfo-kongre'sowe; errusieraz: Конгрессовая Польша) edo Errusiar Polonia, 1815ean Vienako Batzarrak sortutako estatu subiranoa izan zen. Poloniaren errusiar zatian sortua, hasieran Errusiar Inperioarekin batasun pertsonala izan zen eta gero, 1867an Errusiar Inperioaren zati bat bilakatu zen. Lehen Mundu Gerran Erdialdeko Inperioek inbaditu eta 1915ean Poloniako Erregeordetza sortu zuten.
Berez errusiar txotxongilo besterik ez zenez, zenbait matxinada nazionalista izan zituen. Orduko Poloniako Erresumaren lurraldeak egungo Kaliskie, Lublin, Łódź, Mazovia, Podlasia eta Gurutze Santuko voivoderriak, hego-mendebaldeko Lituania eta Bielorrusiako Grodno barrutiaren zati bat zituen bere barnean.

## Erreferentziak

* ↑ Nicolson, Harold George. (2001). The Congress of Vienna: A Study in Allied Unity, 1812-1822. New York: Grove Press, 171 or. ISBN 0-8021-3744-X..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q221457
* Multimedia: Congress Poland / Q221457
# Poltavako gudua

Poltavako gudua (suedieraz: Slaget vid Poltava; errusieraz: Полта́вская би́тва; ukraineraz: Полта́вська би́тва) 1709. urteko uztailaren 8an Errusiako Petri I.a Handia tsarraren eta Suediako Karlos XII.a erregearen armaden artean izan zen, Ukrainako lurretan. Iparraldeko Gerra Handiko gudu famatuenetarikoa da. Errusiarrak garaile izan ziren, eta orduan hasi zen Suediako Erresumak Europan zeukan indarra galtzen (ordura arteko potentzia handiena zen).
Karlos XII.a eta bere armada Errusiako lurraldeetan oinazeak eta era askotako galerak jasaten ari ziren, baina zituzten indarrekin Vorskla ibaiaren ondoko Poltavako gotorlekua setiatu zuten. Petri I.aren armadak setioari erantzunez defentsako lerro bikoitzaz suediarrak inguratu zituen.
Karlos XII.ak 20.000 lagun inguru zituen berarekin, baina Petri I.ak 45.000. Beraz, egoera eta ondorioak suediarren kalterako izan ziren batez ere. Gudua goizaldean hasi zen, eguna argitu baino lehen, eta eguerdirako Karlos XII.ak erretiratzeko agindu zuen. Arratsalderako suediarrek Poltavako setioa bertan behera utzi zuten, eta hegoalderantz abiatu ziren, baina errusiarrak ondorik joan zitzaizkien. Handik hiru egunera suediarrak errenditu egin ziren. Karlos XII.ak eta bere laguntzaile batzuek Prut ibaia zeharkatzea lortu zuten, Otomandar Inperioaren menpeko Moldaviako Bender hirian babesa hartzeko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q152486
* Multimedia: Battle of Poltava / Q152486
# Cesare Cantù

Cesare Cantù (Brivio, 1804ko abenduaren 5a – Milan, 1895eko martxoaren 11) italiar historialari izan zen.
Milanen ikasi ondoren irakasle hasi zen. 1822an bere jaioterriko lizeoan hasi zen literatura irakasten eta ondoren Comon eta Milanen irakasle izan zen. 1828an hasi zen idazten, eta idazle oparo bihurtu zen, aita hil ondoren familia handi bat artatu ahal izateko. Austriako agintariak 1833an espetxeratu zuen, Italia Gaztea erakundeko kide zela susmatuta.
1836an istorio unibertsal bat idazteko enkargua jaso zuen, salmenta arrakasta handia lortu zuena eta irabazi handiak eman zizkiona. Italiako aldizkari akademiko garrantzitsuenetako kolaboratzailea izan zen
Turinera ihes egin zuen 1848ko Iraultzaren aurretik eta Milanera itzultzean La Guardia Nazionale egunkaria argitaratu zuen. Italiako Erresuma aldarrikapenaren ondoren, 1859tik 1861era diputatu izan zen, eta bere ideologia katolikoaren ondorioz, ezkontza zibilaren eta eliza eta estatuaren arteko banaketaren aurka agertu zen. Milango Estatu Artxiboko gainbegiralea, Frantziako Institutuko kidea eta Accademia dei Linceiko kidea izan zen.
Italiako idazle erromanikoen artean garrantzitsuenetako bat izan zen, eta eliza, estatua, politika eta erlijioa uztartzen saiatu zen. Ezaugarri erromantikoak bereziki nabarmenak dira Italiako historiari buruzko lanetan.
# Rajput margolaritza

Rajput margolaritza indiar pinturaren estiloa da, XVI. mendetik garatu zena eta XVIII. eta XIX. mendean Rajputanako (India) errege gorteetan loratu zena. Pintura mogoletik datorren estiloa da, aldi berean persiar miniaturatik eratorria.

## Historia

300 urte inguru, XVI. mendean hasita, margolaritza estilo honen eskola desberdian sortu ziren. Ezagunenak Mewar Eskola, Bundi-Kota kalam eskola, Jaipurreko Eskola, Bikanerko Eskola, Kishengarhko Eskola, Marwarko Eskola, eta Raagamalako Eskola.
Rajput erresuma bakoitza estilo desberdin baterantz eboluzionatu zuen, baina ezaugarri komun batzuekin gordez. Eskuizkribuetako miniaturak edo albumetan gordetzeko orri solteak izaten ziren pintura honen oinarri gogokoena, baina asko ere jauregietako hormetan freskoan eginak izan ziren, baita ere gotorlekuetako barruko geletan eta havelietan, bereziki Shekhawatiren havelietan.

## Gaiak

Pintura rajputek hainbat gai irudikatzen dituzte: Ramayana eta Mahabharata bezalako epopeien eszenak, Krishnaren bizitzarenak, paisaia ederrak eta gizakiak.

## Margoak

Koloreak zenbait mineraletatik, landareen sustraietatik, maskorretatik eta harribitxiak prozesatuz ere ateratzen ziren. Urrea eta zilarra erabili ziren ale finenetan, bestetik. Nahi zen kolorearen prestaketa prozesu luzea zen, batzuetan asteak hartzen zituena. Erabilitako pintzelak oso finak ziren.

## Iruditegia

* Varati Ragini, Chawand, 1605.
* Krishna eta Radha elkar begiratzen.
* Mewar printze baten erretratua.
* Emakume indiarra ispiluan.
# Albizturko garbitokia

Albizturko garbitokia Albizturko Ospital Zaharraren beste aldean den latsagia da. 1863an egin zuten eta egurrezko estalki batek gordetzen du; erdian arraska bakarra du, zortzi ertzetan zortzi latsarri dituelarik.
# Cesare Cantù

Cesare Cantù (Brivio, 1804ko abenduaren 5a – Milan, 1895eko martxoaren 11) italiar historialari izan zen.
Milanen ikasi ondoren irakasle hasi zen. 1822an bere jaioterriko lizeoan hasi zen literatura irakasten eta ondoren Comon eta Milanen irakasle izan zen. 1828an hasi zen idazten, eta idazle oparo bihurtu zen, aita hil ondoren familia handi bat artatu ahal izateko. Austriako agintariak 1833an espetxeratu zuen, Italia Gaztea erakundeko kide zela susmatuta.
1836an istorio unibertsal bat idazteko enkargua jaso zuen, salmenta arrakasta handia lortu zuena eta irabazi handiak eman zizkiona. Italiako aldizkari akademiko garrantzitsuenetako kolaboratzailea izan zen
Turinera ihes egin zuen 1848ko Iraultzaren aurretik eta Milanera itzultzean La Guardia Nazionale egunkaria argitaratu zuen. Italiako Erresuma aldarrikapenaren ondoren, 1859tik 1861era diputatu izan zen, eta bere ideologia katolikoaren ondorioz, ezkontza zibilaren eta eliza eta estatuaren arteko banaketaren aurka agertu zen. Milango Estatu Artxiboko gainbegiralea, Frantziako Institutuko kidea eta Accademia dei Linceiko kidea izan zen.
Italiako idazle erromanikoen artean garrantzitsuenetako bat izan zen, eta eliza, estatua, politika eta erlijioa uztartzen saiatu zen. Ezaugarri erromantikoak bereziki nabarmenak dira Italiako historiari buruzko lanetan.
* Datuak: Q138832
* Multimedia: Cesare Cantù / Q138832
# Albizturko garbitokia

Albizturko garbitokia Albizturko Ospital Zaharraren beste aldean den latsagia da. 1863an egin zuten eta egurrezko estalki batek gordetzen du; erdian arraska bakarra du, zortzi ertzetan zortzi latsarri dituelarik.

## Erreferentziak

* ↑ Albiztur – Tolosaldea Turismo. (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q126687732
* Multimedia: Albizturko latsagia / Q126687732
# Xan Mousques

Xan Mousques (2005eko azaroaren 18a) baxenafar errugbilaria da, atzelari edo hegaleko moduan aritzen dena Aviron Bayonnais taldean. 2025ean Frantziako 20 urtez azpiko taldearekin Sei Nazioen Txapelketa irabazi du.

## Ibilbidea

Garaziko US Nafarroa taldeko harrobian hazitako jokalaria da. 2022an Aviron Bayonnais taldeak fitxatu zuen. 2024ko irailaren 14an jokatu zuen lehenengo partida Section Paloisen zelaian.
2024ko otsailaren 9an Frantziako 20 urtez azpiko selekzioarekin egin zuen debuta eta urte hartako Munduko txapelketako finala jokatu zuen Ingalaterraren aurka. Ingelesak izan ziren txapeldunak. Txapelketa hartan Zeelanda Berriaren aurka bi entsegu lortu zituen.
2025ean Sei Nazioen Txapelketa irabazi zuen. Hiru partida jokatu zituen txaelketa hartan.

## Taldeak

* US Nafarroa
* Aviron Bayonnais
* Datuak: Q130932311
* ↑ «Beste urrats bat egiteko unea» Berria 2024-09-07 (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ (Frantsesez) «La fiche rugby de : Xan MOUSQUÈS» www.allrugby.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ (Frantsesez) «Aviron Bayonnais : Xan Mousques, doublé jeunesse !» SudOuest.fr 2024-10-27 (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ (Frantsesez) «La fiche rugby de : Xan MOUSQUÈS» www.allrugby.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
# Rajput margolaritza

Rajput margolaritza indiar pinturaren estiloa da, XVI. mendetik garatu zena eta XVIII. eta XIX. mendean Rajputanako (India) errege gorteetan loratu zena. Pintura mogoletik datorren estiloa da, aldi berean persiar miniaturatik eratorria.

## Historia

300 urte inguru, XVI. mendean hasita, margolaritza estilo honen eskola desberdian sortu ziren. Ezagunenak Mewar Eskola, Bundi-Kota kalam eskola, Jaipurreko Eskola, Bikanerko Eskola, Kishengarhko Eskola, Marwarko Eskola, eta Raagamalako Eskola.
Rajput erresuma bakoitza estilo desberdin baterantz eboluzionatu zuen, baina ezaugarri komun batzuekin gordez. Eskuizkribuetako miniaturak edo albumetan gordetzeko orri solteak izaten ziren pintura honen oinarri gogokoena, baina asko ere jauregietako hormetan freskoan eginak izan ziren, baita ere gotorlekuetako barruko geletan eta havelietan, bereziki Shekhawatiren havelietan.

## Gaiak

Pintura rajputek hainbat gai irudikatzen dituzte: Ramayana eta Mahabharata bezalako epopeien eszenak, Krishnaren bizitzarenak, paisaia ederrak eta gizakiak.

## Margoak

Koloreak zenbait mineraletatik, landareen sustraietatik, maskorretatik eta harribitxiak prozesatuz ere ateratzen ziren. Urrea eta zilarra erabili ziren ale finenetan, bestetik. Nahi zen kolorearen prestaketa prozesu luzea zen, batzuetan asteak hartzen zituena. Erabilitako pintzelak oso finak ziren.

## Iruditegia

* Varati Ragini, Chawand, 1605.
* Krishna eta Radha elkar begiratzen.
* Mewar printze baten erretratua.
* Emakume indiarra ispiluan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2988788
* Multimedia: Rajput painting / Q2988788