# Abartzuza

Abartzuza Nafarroa mendebaldeko udalerria da, Lizarrako merindadean dagoena. 556 biztanle zituen 2014. urtean. Iruñetik 38 kilometrora dago.

## Toponimoa

Herriaren izenari dagokionez, euskaratik dator eta "zur ugariko lekua" erran nahiko luke; abar (adarra), zur (zura) edo tzu (ugaritasun atzizkia) eta -tza (ugaritasun edo lokatibo atzizkia). Honek AbartzuTZa izena iradokitzen du.
INEren arabera, 1842ko erroldan udalerriak Abartzuza y Anderatz izena hartu zuen, eta Anderatz Abartzuzako auzo baten izena zen. 2011n, Nafarroako Eremu Mistoan hizkuntza aldetik kokaturik dagoen udalerriak euskarazko izen koofiziala hartu zuen.
Abartzuzako biztanleek "doblero" izena jaso ohi dute.

## Geografia
### Inguru naturala eta kokapena

Herria Nafarroa mendebaldean dago Lizarrako merindadearen iparraldean. Behin Lizarrara helduta N-120 errepidea Lizarragako mendateranzko norabidean hartuta ailegatzen da herrira.
Abartzuzak Urbasako mendilerroa eta Ameskoabarrenekin egiten du muga iparraldean, Deierrirekin ekialde eta hegoaldean, eta Allinekin mendebaldean.

## Historia

Abartzuzako sorrera, XI. mendean izan zen, hala ere, 1198an herri hau, Antso Azkarra Nafarroako erregearena izan zen. Garai horretan erregeak, Abartzuzako eliza, Iruñari eman zion eta horren truke, guda garaian bizilagunak deitzeko eskubidea zuen.
Irantzu monasterioa, zistertar estiloan eraiki zen, badirudi aurretik benediktinar komunitate bat egon zela. Abartzuzako herritarrek, zaharberritu zuten eta Artaxoa eta Arteagako jauregietako ondasunekin konpondu zen. XIII. mendean, errege eta nobleek emandako diruari esker, monasterioak ondasun eta jabetza ugari lortu zituen Nafarroako erreinuan. XV. mendearen erdialdera, Nafarroako guda zibilaren eraginak jasan zituen eta ondorioz, jabetza ugari galdu zituen.
XVI. mendeko eraikuntzak dira ugarienak beraz, noble asko egon zirela pentsatu daiteke.Andra Mariaren Jasokundearen eliz-parrokia, 1522an eraiki zen, gotiko-errenazimendu garaian, Erdi Aroko eraikuntzaren murru zaharrak aprobetxatuz. Santa Barbara baseliza, 1500 urtean eraikia, zaharrenetarikoa, Gotiko estiloan eraiki zen.
1851 urterarte, administratiboki, Deierri bailararen barne zegoen baina garai horretan eta erreforma administratibo liberalen ondorioz, independente bilakatu zen. Garai horretan udalerriko gobernua, biztanleen etxeak eta banandu ondoren, udalerri bilakatu zen eta berezko arauak izan zituen.

## Demografia

* Abartzuzako biztanleria
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 41 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %7,08 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

## Politika
### Udal hauteskundeak

2007an ez zen udal hauteskunderik izan Abartzuzan, ez zelako inongo talderik aurkeztu. Agrupacion Independiente de Abárzuza herri ekimeneko Arturo San Martín Morrásek alkate izaten jarraitu zuen.
2011n bi zerrenda aurkeztu ziren. Elkeak 249 boto eskuratu zituen (6 zinegotzi) eta Independientes por Abárzuza delakoak 52 (1). Leheneko José María Ros Antona izendatu zuten alkate.

### Udaletxea

Abartzuzako antzinako udaletxea Foruen plazan egon zen, eta eraikin berria XX. mendearen hasieran altxatu zuten. Udaleko idazkaria Goñerri, Jaitz eta Deierriko idazkari ere bada. Udalak alkatea eta sei zinegotzi dauzka.
* HELBIDEA: Plaza Nagusia z/g

## Azpiegitura eta garraioak

La Estellesaren Donostia eta Logroño bitarteko lineak (NA-10 zenbakiko emakida) geltokia dauka herrian. Lineak honako ibilbidea egiten du:
* Irun - Donostia - Tolosa - Etxarri Aranatz - Lezaun - Abartzuza - Bearin - Legarda - Obanos - Gares - Zirauki - Lizarra - Aiegi - Los Arcos - El Busto - Santsol - Bargota - Viana eta Logroño

### Udal autobusak

Lizarrerria Buseko linea hauekin ditu loturak:
Lizarrerria Bus :
| Abartzuza — Ospitalea | 2 | Aiegi — Deiu / Arroitz |

## Jaiak eta ospakizunak

* Abartzuzako jaiak abuztuaren 13tik abuztuaren 19ra ospatzen dira. Jaien azken egunean herri bazkari bat antolatzen da Irantzuko monasterioaren inguruetan, herritarrek bazkari horri "Abadejada" deitzen diote.
* Aste santua

## Ondasun nabarmenak

Irantzuko monasterioa nabarmentzekoa da, herriko kanpoaldean eta izen bereko auzoan kokatua.

## Abartzuzar ezagunak

* José Miguel Echavarri (1947), txirrindulari ohia, eta Banesto txirrindularitza taldeko zuzendari izandakoa.
* Iñigo Pascual (1976), pilotaria.
* Benito Ros (1981), txirrindularia.

## Jakingarriak

* Herriaz gain Anderatz eta Irantzu guneak ere daude udalerri honetan; hori dela-eta 1842. urtera arte herriaren izen ofiziala Abarzuza y Anderaz izan zen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
* ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
* ↑ Belasko, Mikel. (1999). Diccionario etimológico de los nombres de los pueblos, villas y ciudades de Navarra: apellidos navarros. (2. ed., corr. y aumentada. argitaraldia) Pamiela ISBN 978-84-7681-301-0. (Noiz kontsultatua: 2025-03-09).
* ↑ «Abartzuza» Abartzuzako Udala (Noiz kontsultatua: 2020-07-08).
* ↑ Noticias de Navarra egunkariko albistea.

## Ikus, gainera

* Nafarroako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Abartzuzako argazkiak lasonet.com webgunean.
* (Gaztelaniaz) Abartzuzari buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.
* San Sebastian kalearen ikuspegia Google Street View-n.
* Datuak: Q1636186
* Multimedia: Abárzuza-Abartzuza / Q1636186
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Abartzuza