OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tribu

    Artikulu hau gizataldeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Tribu (argipena)».
Tribu guztiz zehaztu gabeko kontzeptu sozial, politiko eta antropologiko bat da. Garapen-historiatik ikusita, estatuen garapenaren aurretik (edo estatuetatik kanpo) osatutako gizataldea da. Baina aditu, garai edo joeraren arabera esanahi desberdinak ditu. Nolanahi ere, hainbat egungo adituek diote tribu garaikideak estatuekiko erlazionatuta baino ezin direla ulertu.
Tribu hitza gehienetan sendian oinarritutako Mendebaldetik kanpoko gizarteetan erabiltzen da. Orokorrean, dialektoa eta kultura amankomunak batutako familia edo erkidego multzo elkartuta da tribua.

## Definizioa

Tribu kontzeptua kultura judu eta greko-latindarretan agertzen da; jatorriz, kulturalki homogeneoa zen arbaso komuna zuten familien multzo bati egiten zien erreferentzia.
Baina era berean, historian zehar tribu hitza batez ere Afrika eta Asiako subjektu kolonizatuen politika manipulatzeko eta azpizatiketak ezartzeko edo erakunde sozio-politikoen garrantzia minimizatzeko erabili izan da.

## Jatorria eta etimologia

Aintzinako Erroman, tribua, "komunitateak eta instituzioaz sortzeko beharretik abiatuta, elkarrekin bizitzea erabaki duten pertsonen arteko bizikidetza ahalbidetzeko instituzioa da". Antzinako tribu erromatarrak gizarte-taldeak ziren, non, erromatarrak familia-oinarri baten arabera banatzen ziren. Ahaidetutako familiak gens bat osatzen zuten. Aldi berean, gens batzuek, lurralde berarekin harremana zuten. Erlazio horietatik, tribua sortuko da eta errege-garaian lurralde-azpibanaketaren oinarri bihurtu ziren. Beraz, hasieran, tribuak ahaidetasunaren arabera banatu ziren, baina gero, lurralde banaketaren arabera. Erromako errepublikako batzarretan, herritarrek bere tribuaren bidez parte hartzen zuen, eta askotan, bere izenean adierazten zuen zer tributakoa zen.

## Beste erabilerak

Gaur egun "hiri-tribu" bezala ezagutzen dena; pandilak, bandak edo gazte eta nerabeen elkarteak dira, antzerako moduan eta modu deigarrian janzten direnak, ohitura komunei jarraitzen dietenak eta, batez ere, hiri handietan ikusten direnak.
Gazte eta nerabeak tribu hauetan beren bizipen pertsonalak biziagotzeko eta afektibitate-nukleo atsegina aurkitzeko aukera bezala aurkitzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ Peck, Harry Thurston. (1896). Harper's dictionary of classical literature and antiquities. New York : Harper & brothers (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Diccionario Akal de Etnología y Antropología - Akal» www.akal.com (Noiz kontsultatua: 2021-05-05).
* ↑ «Dokuteka: Hiri-tribuak» www.ikasbil.eus (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).

## Ikus, gainera

* Survival International

## Kanpo estekak

* Datuak: Q133311
* Multimedia: Tribes / Q133311
# Aminofenol

Aminofenolak C₆H₇NO formulako konposatu organiko aromatikoak dira; hiru isomero guztira. Hidrolixo eta amina funtzio-talde bana dute. Hauek dira hiru isomeroak: 2-aminofenola, 3-aminofenola eta 4-aminofenola.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Mitchell, Stephen C.; Waring, Rosemary H.. (2000). «Aminophenols» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/14356007.a02_099. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q410316
* Multimedia: Aminophenols / Q410316
# 2-aminofenol

2-aminofenola edo orto-aminofenola konposatu organiko aromatikoa da C$_6$H$_7$NO formula duena. Amina eta hidroxilo funtzio-taldeak ditu. Bi isomero ditu 3-aminofenola eta 4-aminofenola. Solido kristalino zurixka da. Disolbagarria da dietil eterretan, etil azetatotan, azetonatan, uretan eta etanoletan; disolbagaitza bentzenotan eta toluenotan. Narritagarria da.

## Sintesia

2-aminofenola orto-nitrofenola amoniakoarekin erreduzituz hidrogeno sulfuroaren presentzian sintetizatzen da.

## Erabilera

2-aminofenola kosmetikan ile-tindu moduan eta bitarteko produktu gisa hainbat botiken eta tinduen sintesian usatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «2-Aminophenol» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Lewis, R.J. Sr. Hawley's Condensed Chemical Dictionary 15th Edition. John Wiley & Sons, Inc., 62 or..
* ↑ «2-Aminophenol - Hazardous Agents | Haz-Map» haz-map.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1089204
* Multimedia: 2-Aminophenol / Q1089204
# Ramona Jugo Azpuru

Ramona Jugo Azpuru (Dima, Bizkaia, 1897ko otsailaren 26a - 1985eko urtarrilaren 15a) Diman jaio eta Galdadaon bizi zen emakumea; Gerra Zibilean diktadura frankistren errepresioaren biktima kartzelaratua izan zen.

## Bizialdia

Jugo Diman jaio zen eta Galdakaora bizitzera joan zen; ama Ana Azpuru Gardoki zen eta aita Timoteo Jugo Isasi.
1937 urtean matxinadaren akusaziopean auziperatu egin zuten eta kartzelara bidali: hasieran Bilbokora eta ondoren Mutrikura. 1938ko Martxoaren 8an Saturrarango Emakumeen kartzelara eraman zuten.
Bere espedientean irakurri dezakegunez:
   Prisión Cebtral de Mujeres de Saturrarán. Expediente penal de Ramona Jugo Azpuro, natural de Dima provincia de Vizcaya, hijo de Timoteo y de Ana; estado casada; edad 41 años; oficio o profesion: labores; instucción al ingresar "tiene"; lee: si; escribe: si. Religión que profesa: la católica.
   Vicisitudes Penales: 26 Noviembre 1937 Bilbao. Fué sentenciada por Consejo de Guerra Sumarísimo por delito de Rebelión, a la pena de Seis años y un día de Prisión mayor, según testimonio librado por el Juez Instructor militar en la causa nº 1614 - 1937. Extinguirá su condena el dia tres de Septiembre de mil novecientos cuarenta y tres. Saturraran 8 de Marzo de 1938.

## Aintzatespenak

* 2018an Galdakaoko Gogora elkarteak antolatuta, Saturraran, Larrinaga edo Bilboko Orue Txaletean espetxeratuta egon ziren galdakoztar emakumeak omendu zituten. Sofía Aranburu Larizgoitia, Faustina Arostegi Goikoetxea, Felisa Bilbao Iturriaga, María Bustinza Ituarte, Concepción Ealo Ereño, Teresa Jáuregui Kareaga, Virginia Jáuregui Emaldi, Ramona Jugo Aspuru, Juana, Sagasti Ibáñez (Valle) eta Rosario Urizar Etxebarria.

## Erreferentziak

* 1 2 «VITORIA-GASTEIZ - Represión franquista en el País Vasco. Cárceles, campos de concentración y batallones de trabajadores en el comienzo de la posguerra» www.vitoria-gasteiz.org.es (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ Archivo Histórico Eclesiástico de Bizkaia. SIGA-AKIS, 239 or..
* ↑ Gipuzkoa, Archivo Histórico Provincial de. (1938-03-08). Español: SUMARIO 1614 del año 1937 de RAMONA JUGO AZPURU acusada de Rebelión, enviada a la carcel de Mujeres de Saturraran. Archivo Histórico Provincial de Gipuzkoa. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Gipuzkoa, Archivo Histórico Provincial de. (1938-03-08). Español: Expediente penal del año 1938 de RAMONA JUGO AZPURU en la carcel de Mujeres de Saturraran. Archivo Histórico Provincial de Gipuzkoa. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «Visor IZFE» w390w.gipuzkoa.net (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) ANDUEZA, A.. (2018-01-09). «La Semana de la Memoria rendirá homenaje a las mujeres de Galdakao represaliadas por la guerra» El Correo (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).

## Kanpo estekak

Gipuzkoako Artxibo Historikoaren atarian Ramona Jugoren datuak: https://artxiboataria.gipuzkoa.eus/portalArchivo/registro?id=00956911
* Datuak: Q133275615
* Multimedia: Category:Ramona Jugo Azpuru / Q133275615
# 4-aminofenol

4-aminofenola edo para-aminofenola konposatu organiko aromatikoa da C$_6$H$_7$NO formula duena. Amina eta hidroxilo funtzio-taldeak ditu. Bi isomero ditu 2-aminofenola eta 3-aminofenola. Solido kristalino horigorrixka da. Disolbagarria da dietil eterretan, etil azetatotan, azetonatan, uretan eta etanoletan; disolbagaitza bentzenotan eta toluenotan. Narritagarria eta toxikoa da.

## Sintesia

4-aminofenola para-nitrofenolaren erredukzioaz burdinaz eta azido klorhidrikoz sintetiza daiteke.
Metodo alternatibo moduan nitrobentzenoaren hidrogenazio partziala eta sortutako fenilhidroxilaminaren berrantolaketa (Bamberger-en berrantolaketa) aipa daiteke
    C$_6$H$_5$NO$_2$ + 2 H$_2$ → C$_6$H$_5$NHOH + H$_2$O
    C$_6$H$_5$NHOH → HOC$_6$H$_4$NH$_2$

## Erabilera

4-aminofenola kosmetikan ile-tindu moduan, argazkiak errebelatzeko likido moduan, pinturetan korrosioaren kontrako aditibo gisa eta bitarteko produktu gisa hainbat botiken eta tinduen sintesian usatzen da.

## Toxikotasuna

Toxikotasun akutua eragin dezake irentsiz edo arnastuz.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «p-Aminophenol» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ Lewis, R.J. Sr. Hawley's Condensed Chemical Dictionary 15th Edition. John Wiley & Sons, Inc., 62 or..
* ↑ (Ingelesez) Mitchell, Stephen C.; Waring, Rosemary H.. (2000). «Aminophenols» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/14356007.a02_099. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «4-Aminophenol - Hazardous Agents | Haz-Map» haz-map.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).
* ↑ «T3DB: 4-Aminophenol» www.t3db.ca (Noiz kontsultatua: 2025-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2548040
* Multimedia: 4-Aminophenol / Q2548040
# Anora (filma)

Anora 2024ko Sean Baker estatubatuar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Anora Brooklyngo sexu-langile gazteak aukera izango du Errauskinen ipuina egia bihurtzeko oligarka baten semea ezagutu eta harekin bulkada batean ezkontzen denean. Baina albistea Errusiara iritsi eta emakumearen maitagarri-ipuina desagertzeko arriskuan egongo da, gurasoak New Yorkera joango baitira ezkontza baliogabetzera.

## Aktoreak

* Mikey Madison: Anora / Ani
* Mark Eidelstein: Ivan / Vanya
* Yura Borisov: Igor
* Karren Karagulian: Toros
* Vache Tovmasyan: Garnick
* Aleksei Serebryakov: Nikolai Zakharov
* Darya Ekamasova: Galina Zakharov
* Lindsey Normington: Diamond
* Ivy Wolk: Crystal
* Luna Sofía Miranda: Lulu
* Alena Gurevich: Klara

## Sariak

Filmak sari ugari jaso ditu, besteak beste:
* 2025eko martxoaren 2an, Oscar sariak: Film onena, zuzendari onena, Emakume aktore onena, Gidoi onena eta Muntaketa onena.
* 2025eko otsailaren 16an, British Academy of Film and Television Arts sariak: Emakume aktorea, Casting eta Muntaketa.
* 2024ko irailaren 15ean, Torontoko Zinemaldian: bigarren posizioan.
* 2024ko maiatzaren 25ean, Cannesko Zinemaldian Urrezko Palma.

## Erreferentziak

* ↑ sansebastianfestival.com
* ↑ (Ingelesez) Canfield, David. (2024-5-23). «The "Once-in-a-Lifetime Opportunity" of Cannes Darling Anora» Vanity Fair.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q123185887
* Multimedia: Anora (film) / Q123185887
# Franz Albert Sein

Franz Albert Seyn (errusieraz: Франц Альберт Александрович Зейн, translit.: Franz Albert Alexandrovitx Sein) 1909ko azaroaren 24 eta 1917ko martxoaren 16 artean Finlandiako gobernadore nagusia izan zen errusiar jenerala izan zen.

## Biografia

Gobernadore Nagusi izan aurretik, Seyn Finlandiako barruti militarreko langile ofiziala eta Gobernadore Nagusiaren laguntzailea izan zen. Seynek Finlandiaren errusifikazioan lagundu zuen, hildako (1904) aurreko Nikolai Ivanovitx Bobrikov gobernadore jeneralaren urratsei jarraituz. Finlandiako autonomia gehiago mugatu zen eta 1908 eta 1910ean onartutako legeetan Errusiako Dumari, Finlandiako Dietari ordez, Finlandiako Dukerri Handiari buruzko legeak egiteko eskubideak eman zizkion.
Otsaileko Iraultzaren ostean, Errusiako Behin-behineko Gobernuak 1917ko martxoaren 16an atxilotu zuen Seyn eta Petrogradera eraman zuen, non, antza, hurrengo urtean hil zuten.

## Sariak

* Santa Ana ordena, 1. mailakoa
* Santa Ana ordena, 3. mailakoa
* Arrano Zuriaren Ordena
* San Estanislao ordena, 1. mailakoa
* San Estanislao ordena, 2. mailakoa
* San Vladimir ordena, 2. mailakoa
* San Vladimir ordena, 3. mailakoa
* San Vladimir ordena, 4. mailakoa
* San Estanislao ordena, 3. mailakoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1338221
* Multimedia: Franz Albert Seyn / Q1338221
# Finlandiako Dukerri Handia

Finlandiako Dukerri Handia (finlandieraz: Suomen suuriruhtinaskunta, suedieraz: Storfurstendömet Finland, errusieraz: Великое княжество Финляндское, translit.: Velikoye knyazhestvo Finlyandskoye; hitzez hitz 'Finlandiako Printzerri Handia') gaur egungo Finlandia estatuaren aurrekoa zen, 1809 eta 1917. urteetan Errusiar erresumaren zati izan zelarik.

## Historia

Finlandiar estatu guztiak batu eta Dukerri Handia (edo Printzerri handi) bat osatu zuten 1581. urtean orduan Suediako errege zen John III.ak, bertako lehen printzipe bihurtuz. Tituluak ez zeukan balio askorik eta oso gutxi erabilia izan zen 1802. urte arte non Dukerriko azken printzipe suediarra hil egin zen arte. Errusia eta Suediarren arteko gudan, lehenengoek Finlandiar biztanleei autonomia gehiago eskaini zien heuren etsaien aurka borrokatzen bazuten. Suediarrek guda galdu ondoren Finlandiako Dukerria Errusiar erresumaren barne geratu zen, maila autonomiko handiarekin.
Dukerriko historia puntu hauetan laburtu daiteke:
* 1809–1862: Finlandiarrek azkenik heuren buruaren kontrola lortu ostean legeak onartu eta haien kulturaren berpizkundeari ekin zioten.
* 1863–1898: Suediera ia ezabatua gelditu zen eta Finlandiarren hizkuntza ia desagertua Finlandiera berragertu egin zen.
* 1899–1917: Azken urte hauetan autonomi garrantzitsu hau eskuetatik nola ihes egiten zuen ikusi zuten Errusiarrek eta autonomia nagusia kendu eta heurek aukeratutako errusiar duke bat izendatu zuten. Urrian gertatutako hainbat iraultzen ondoren Finlandiak bere soberania aldarrikatu zuen eta Abenduaren 6an Errepublika soberanoa bilakatu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q62633
* Multimedia: Grand Duchy of Finland / Q62633
# Maxime Lucu

Maxime Lucu (Donibane Lohizune, 1993ko urtarrilaren 12a) lapurtar errugbilaria da, uztartze-erdilari postuan aritzen dena. 2014-2019 bitartean, Biarritz Olympiquen jokatu zuen, eta Union Bordeaux Bèglesen 2019tik aitzina. 2021ean egin zuen debuta Frantziako selekzioarekin, eta bi aldiz irabazi du Sei Nazioen Txapelketa, 2022an eta 2025ean.

## Bizitza

Senpereko SPUC taldean hasirik errugbian, Biarritz Olympiquek kontratatu zuen 2014an eta Bordelek 2019an. 2021eko azaroaren 14an egin zuen debuta Frantziako selekzioarekin, Georgiaren kontrako partidan eta 2022ko Sei Nazioen Txapelketa eskuratu zuen. 2025ean berriz izan zen txapelduna, Antoine Dupont kapitaina ordezkatu ondoren maila bikaina eraukitsiz.
Haren anaia Ximun ere errugbilaria da.

## Ibilbidea

* Entente Nivelle: -2014
* Biarritz Olympique: 2014-2019
* Union Bordeaux Bègles: 2019-

## Palmaresa
### Frantziako selekzioa

* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2022, 2025
** Grand Slam: 2022

## Erreferentziak

* ↑ Zabaleta, Eneritz. Ziklo berri baten hastapena. Berria, 2016ko abuztuak 26, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-1-3).
* ↑ Maxime Lucu: «Très attaché à ma famille». Branchez Rugby, 2018ko urtarrilak 4, branchezrugby.fr/ (Noiz kontsultatua: 2022-1-3).
* ↑ Maxime Lucu, joyeuse première en Bleu face à la Géorgie. L´Equipe, 2021eko azaroak 14, lequipe.fr (Noiz kontsultatua: 2022-1-3).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30726873
* Multimedia: Maxime Lucu / Q30726873
# Minnie Blanche Bishop

Minnie Blanche Bishop (Greenwich, Eskozia Berria, 1864ko abenduaren 27a – ibidem, 1917ko urriaren 16a) kanadar irakasle eta idazlea izan zen.

## Bizitza

Gustavus Edwin Young Bishop eta Clara Louise Davisonen alaba, Bishop Eskozia Berrian jaio zen eta bertan bere hezkuntza gehiena jaso zuen. Greenwicheko ikastetxean graduatu ondoren, 1879an Wolfvilleko Acadia Ikastetxean sartzeko erabaki zuen eta han Mary Elizabeth Gravesen zuzendaritzapean ikasi zuen. Unibertsitatean ikasketak jarraitzeko, iritzi bereko beste hiru emakumerekin bat egin zuen Acadia Collegen sartzeko. Ordura arte soilik gizonezkoena zen erakundean lehen emakumea izan zen eta 1886an artean lizentziatu zen. 1890etik 1895era hizkuntza modernoak irakatsi zituen Torontoko Moulton Collegen. 1894an masterra egin zuen Torontoko McMaster unibertsitatean. 1898an, hainbat urte etxean eman ondoren, ingelesezko literatura, frantsesa eta alemana irakasten hasi zen Harding Hallen (London, Ontario). 1912an erretiroa hartu zuen osasun arazoengatik. Azken urteak aitaren etxean eman zituen eta 1917ko urriaren 16an hil zen gaixotasun baten ondorioz. Wolfvillen (Eskozia Berria) lurperatuta dago.

## Obra

Gaztetan hasita, Bishopek poesia, bidaiei buruzko oharrak eta fikzioa argitaratu zituen Messenger and Visitor (Saint John), Maritime Baptist (Saint John; Halifax), Family Herald and Weekly Star (Montreal), Youth’s Companion (Boston), Outlook and Independent (New York), Sunday School Times (Filadelfia), Acadian (Wolfville), Acadia Athenœum eta McMaster University Monthly (Toronto) aldizkarietan. 1888tik 1890era, Alemanian ikasten ari zela, bidaiei inguruko hainbat testu argitaratu zituen. Bere poemen gai nagusiak natura eta erlijioa ziren.
1918an, egilea hil eta berehala, eztabaidak hasi ziren bere poesia eta prosa hautatuaren bilduma bat argitaratzeari buruz. Hala ere, 1929an modu pribatuan argitaratutako Poems liburuak bere poesia bakarrik jasotzen du.

## Lan hautatuak

* Poems (hil ostekoa, 1929)
* Cloudland Bay
* In the Bay
* The Voices of the Winds

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Ingelesez) Davies, Gwendolyn. (1998). «Bishop, Minnie Blanche» Dictionary of Canadian Biography (University of Toronto/Université Laval) XIV (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ (Ingelesez) Bishop Family Association. Genealogical Committee. (1990). «Minnie Blanche Bishop» Tangled Roots: Timothy Bishop (1740-1827). The Committee, 52 or. ISBN 9780969453246. (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
* ↑ (Ingelesez) «Minnie Blanche Bishop (1864 - 1917)» LibriVox (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).
# Statistics Canada

Statistics Canada (frantsesez Statistique Canada) (SC), Kanadari eta kanadarrei buruzko datu estatistikoak bildu eta konpilatzeaz arduratzen den Kanadako Gobernu federalaren agentzia da.
Besteak beste, Statistics Canada bost urterik behin egiten den errolda orokorraz arduratzen da, hamarkada bakoitzeko lehengo eta seigarren urtetan. 20106ko erroldako galdeketak betetzeko Internet erabili ahal izan zen lehen aldiz
Lekuak izendatzeko, Statistics Canadak ondo definitutako terminologia du. Adibidez, parrokia hitzak Quebeceko eta Brunswick Berriko landa-lurralde batzuk izendatzen ditu, eta Quebeceko ekialdeko townshipak kantoi bezala izendatzen ditu.

## Kanpo loturak

* Statistics Canadaren webgune ofiziala (ingelesez eta frantsesez)
* 2006ko errolda artxibatua .
* Datuak: Q1155740
* Multimedia: Statistics Canada / Q1155740
# Statistics Canada

Statistics Canada (frantsesez Statistique Canada) (SC), Kanadari eta kanadarrei buruzko datu estatistikoak bildu eta konpilatzeaz arduratzen den Kanadako Gobernu federalaren agentzia da.
Besteak beste, Statistics Canada bost urterik behin egiten den errolda orokorraz arduratzen da, hamarkada bakoitzeko lehengo eta seigarren urtetan. 20106ko erroldako galdeketak betetzeko Internet erabili ahal izan zen lehen aldiz
Lekuak izendatzeko, Statistics Canadak ondo definitutako terminologia du. Adibidez, parrokia hitzak Quebeceko eta Brunswick Berriko landa-lurralde batzuk izendatzen ditu, eta Quebeceko ekialdeko townshipak kantoi bezala izendatzen ditu.

## Kanpo loturak

* Statistics Canadaren webgune ofiziala (ingelesez eta frantsesez)
* 2006ko errolda artxibatua .
# Finlandiako Dukerri Handia

Finlandiako Dukerri Handia (finlandieraz: Suomen suuriruhtinaskunta, suedieraz: Storfurstendömet Finland, errusieraz: Великое княжество Финляндское, translit.: Velikoye knyazhestvo Finlyandskoye; hitzez hitz 'Finlandiako Printzerri Handia') gaur egungo Finlandia estatuaren aurrekoa zen, 1809 eta 1917. urteetan Errusiar erresumaren zati izan zelarik.

## Historia

Finlandiar estatu guztiak batu eta Dukerri Handia (edo Printzerri handi) bat osatu zuten 1581. urtean orduan Suediako errege zen Joan III.ak, bertako lehen printzipe bihurtuz. Tituluak ez zeukan balio askorik eta oso gutxi erabilia izan zen 1802. urte arte non Dukerriko azken printzipe suediarra hil egin zen arte.
Errusia eta Suediarren arteko gudan, lehenengoek finlandiar biztanleei autonomia gehiago eskaini zien heuren etsaien aurka borrokatzen bazuten. Suediarrek guda galdu ondoren Finlandiako Dukerria Errusiar Iperioaren barne geratu zen, maila autonomiko handiarekin.
Dukerriko historia puntu hauetan laburtu daiteke:
* 1809–1862: Finlandiarrek azkenik heuren buruaren kontrola lortu ostean legeak onartu eta haien kulturaren berpizkundeari ekin zioten.
* 1863–1898: Suediera ia ezabatua gelditu zen eta Finlandiarren hizkuntza ia desagertua Finlandiera berragertu egin zen.
* 1899–1917: Azken urte hauetan autonomi garrantzitsu hau eskuetatik nola ihes egiten zuen ikusi zuten errusiarrek eta autonomia nagusia kendu eta heurek aukeratutako errusiar duke bat izendatu zuten. Urrian gertatutako hainbat iraultzen ondoren Finlandiak bere soberania aldarrikatu zuen eta Abenduaren 6an Errepublika soberanoa bilakatu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q62633
* Multimedia: Grand Duchy of Finland / Q62633
# Finlandiako Dukerri Handia

Finlandiako Dukerri Handia (finlandieraz: Suomen suuriruhtinaskunta, suedieraz: Storfurstendömet Finland, errusieraz: Великое княжество Финляндское, translit.: Velikoye knyazhestvo Finlyandskoye; hitzez hitz 'Finlandiako Printzerri Handia') gaur egungo Finlandia estatuaren aurrekoa zen, 1809 eta 1917. urteetan Errusiar erresumaren zati izan zelarik.

## Historia

Finlandiar estatu guztiak batu eta Dukerri Handia (edo Printzerri handi) bat osatu zuten 1581. urtean orduan Suediako errege zen Joan III.ak, bertako lehen printzipe bihurtuz. Tituluak ez zeukan balio askorik eta oso gutxi erabilia izan zen 1802. urte arte non Dukerriko azken printzipe suediarra hil egin zen arte.
Errusia eta Suediarren arteko gudan, lehenengoek finlandiar biztanleei autonomia gehiago eskaini zien heuren etsaien aurka borrokatzen bazuten. Suediarrek guda galdu ondoren Finlandiako Dukerria Errusiar Inperioaren barne geratu zen, maila autonomiko handiarekin.
Dukerriko historia puntu hauetan laburtu daiteke:
* 1809–1862: Finlandiarrek azkenik heuren buruaren kontrola lortu ostean legeak onartu eta haien kulturaren berpizkundeari ekin zioten.
* 1863–1898: Suediera ia ezabatua gelditu zen eta Finlandiarren hizkuntza ia desagertua Finlandiera berragertu egin zen.
* 1899–1917: Azken urte hauetan autonomi garrantzitsu hau eskuetatik nola ihes egiten zuen ikusi zuten errusiarrek eta autonomia nagusia kendu eta heurek aukeratutako errusiar duke bat izendatu zuten. Urrian gertatutako hainbat iraultzen ondoren Finlandiak bere soberania aldarrikatu zuen eta Abenduaren 6an Errepublika soberanoa bilakatu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q62633
* Multimedia: Grand Duchy of Finland / Q62633
# Groenlandiar balea

Groenlandiar balea (Balaena mysticetus) balaenidae familiako zetazeo espeziea da. 20 metrorainoko luzera eta 136 tonako pisua izan ditzake. Ez du migraziorik egiten eta urte guztian Ozeano Artikoan bizi da. Uste da balea espezie honetako ale batzuek 200 urte baino luzeago bizi daitezkeela.

## Erreferentziak

* ↑ Linnaeus. (1758). 1 Syst. Nat., 75 or..
* ↑ «Bowhead whale (Balaena mysticetus) longevity, ageing, and life history» genomics.senescence.info (Noiz kontsultatua: 2025-03-16).

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko baleazaleak.
* Sardako balea.

## Kanpo estekak

* MarineBio.org (Ingelesez)
* 'Balaena mysticetus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
* Datuak: Q174652
* Multimedia: Balaena mysticetus / Q174652
* Espezieak: Balaena mysticetus