OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Publio Kornelio Lentulo Sura

Publio Kornelio Lentulo (latinez: Publius Cornelius Lentulus, Sura ezizenduna; K.a. 114-K.a. 63ko abenduaren 5a) Erromatar Errepublikaren amaiera aldeko erromatar politikari bat izan zen, Katilinaren azpijokoaren pertsonaiarik nagusienetako bat.
Bere ezizena, Luzio Kornelio Silak, (honengandik, K.a. 81ean, kuestore kargua jaso zuelarik), diru publikoa xahutu izana leporatu zionean, honi buruz, txintik ere esateari uko egin ziolarik, lotsagabeki bernatik heltzen zen bitartean, baloiarekin jokatzen zutenean, hutsegiteren bat izanez gero, zigortzen zen gazteen gorputz atal bat. Ondoren, pretore (K.a. 75ean), Siziliako gobernari (K.a. 74an) eta kontsul (K.a. 71n) izendatua izan zen.
K.a. 70ean, beste kargu batzuen artean, moraltasun ezagatik Senatutik kanporatua izan ondoren, Katilinari batu zitzaion. Sibilek, hiru Cornelii Erromako gobernari izango zirela esan zuten iragarpen bati kasu eginez, Lentulok, orduan, Luzio Kornelio Sila eta Luzio Kornelio Zinaren ondorengoa izango zela uste izan zuen. Katilinak, Zizeronek bere aurka egin zuen lehen hitzaldiaren (In Catilinam) ondoren ihes egin zuenean, Lentulok hartu zuen bere tokia konspiratzaileen buruzagi bezala hirian. C. Kornelio Zetegorekin batera, Zizeronen erailketa eta Erromaren sutea planifikatu zituen, azken plan honek, bere diskrezio faltagatik eta ahalketasunagatik huts egin zuen arren.
Galiar alobrogiarren enbaxadore batzuek, une horretan Erroman zeudenak, zapalkuntzagatik bere probintziako gobernarien aurkako kexu formal baten eramaile bezala, eurengandik laguntza armatua lortzeko Lentuloren iradokizunak jaso zituzten. Bere proposamenak onartzen zituztelakoa eginez, enbaxadoreek, konspiratzaile nagusiek sinatutako idatzitako akordio bat lortu zuten, eta euren buruzagia zen Kinto Fabio Sanga informatu zuten, hau Erromara itzuli zenean, Zizeroni, bere aurkako konspirazioaren berri eman ziolarik.
Konspiratzaileak, honela, atxilotuak, eta euren erruduntasuna onartzera behartuak izan ziren. Lentulo, bere pretore kargua uztera behartua izan zen, eta, hau erreskatatzeko saiakeraren baten beldur, Tullianumen exekutatua izan zen K.a. 63ko abenduak 5ean.
# Gneo Manlio Vulso

Gneo Manlio Vulso (?-K.a. 189) erromatar kontsul bat izan zen K.a. 189an, Marko Fulvio Nobiliorrekin batera. Asia Txikiko galaziarren aurkako kanpaina arrakastatsu baten buru izan zen kontsul izan zen garaian, Galaziar Gerra bezala ezagutzen dena.
Vulso, Manlia genseko patriziar bat zen, baina, ezagunagoa den gens Torcuata adarrarekin zuen lotura, ezezaguna da. K.a. 256an Marko Atilio Regulorekin batera, eta K.a. 250ean kontsul izan zen Luzio Manlio Vulso Longoren ondorengoa izan zitekeen.
Aulo Manlio Vulso, hamaika urte beranduago, K.a. 178an kontsul izan zena, bere anaia txikia izan zitekeen.
# Kneo Kornelio Eszipion Asina

Kneo Kornelio Eszipion Asina, latinez Cneus Cornelius Scipio Asina deitua (K.a. III. mendea) Antzinako Erromako patrizioa izan zen. Kontsul izendatu zuten, Duiliorekin batera, K.a. 260. urtean. Kartagoren aurkako borrokan, Duiliok Kartagoren kontrako lehenengo gerran kartagotarrei eragin zien porrot handirako gerra-ontziteria prestatu zuen. Kartagotarrek atxilo hartu zuten, baina Reguloren garaipenaren ondorioz, askatasuna lortu zuen K.a. 256. urtean eta bi urte geroago kontsul egin zuten berriro.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2012/1/9 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q453853
# Gneo Kornelio Eszipion Burusoila

Gneo Kornelio Eszipion —latinez Gnaeus Cornelius Scipio—, goitizenez Burusoila —latinez, Calvus—, (K.a. 211n Betis ibaiaren ibilguaren goialdean hila) erromatar patrizioa, jenerala eta politikaria izan zen, Luzio Kornelio Eszipionen semea. Bere osaba Gneo Kornelio Eszipion Asina (Astoa) izenkidetik bereizteko jarri zioten Burusoil goitizena.
Galia Alpeen Haraindikoan gudukatu ondoren, Hispaniara joan zen kontsulorde, Hanibalentzat Italiara laguntzak bidal zitzaten eragoztearren. Hispanian, Hanon garaitu eta Erromara bidali zuen preso. Tarragona beretu zuen. Kartagotarren aurkako borrokan hil zen, anaiekin batera.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q316475
# Publio Kornelio Eszipion

Publio Kornelio Eszipion (latinez: Publius Cornelius Scipio; K.a. 265 - K.a. 211), Cornelia gens-eko Scipio adarreko kidea, K.a. III. mendeko militar eta estatu gizon erromatarra izan zen, Lucio Cornelio Escipion (K.a. 259. urteko kontsula) kontsularen semea eta Publius Cornelius Scipio Africanus Majoren (Eszipion Afriakarraren) eta Lucio Kornelio Escipion Asiaticusen aita. Pomponiarekin ezkondua.
Kontsul izan zen K.a. 218. urtean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3293507
# Apio Klaudio Zentsorea

Apio Klaudio Zentsorea edo Apio Klaudio Zeko itsua esan nahi duena, (latinez: Appius Claudius Caecus; K.a. 340-K.a. 273), kargua K.a. 312an bete zuen erromatar zentsore ospetsu bat izan zen. Kargurako izendatua izan zen, aurretik, kontsul izan ez zen arren, cursus honorumean ohikoena zen bezala.

## Aktibitatea zentsore bezala

Klase baxuei lagundu zien, baita merkataritza burgesiari ere, hiritar aberatsei, are libertoen semeei ere, Senatuan sartzea baimenduz. Samnitar Gerretan, Lazion eta Campanian kolonien sortzea bultzatu zuen, etruriar eta samnitarren aurka gotorleku bezala balio zezaten.
Senatu zerrenden elaborazioa zentsoreentzat uztea lortu zuen, ordura arte, kontsulen lana zena.
Via Apiaren eraikitzailea izan zen, Erroma Capuarekin lotzen zuena. Aqua Appia, Erromako lehen akueduktua izan zena ere eraiki zuen.
Legezko egutegi bat argitaratu zuen, ordura arte, pontifizeen lana zena.

## Beste kargu publiko batzuk

K.a. 307an eta K.a. 296an kontsul aukeratua izan zen. K.a. 287 eta K.a. 286an diktadorea izan zen. K.a. 280an jada itsu zegoela, Pirroren aurkako hitzaldi ospetsu bat esan zuen, Heraklea Lukaniakoan erromatar armadak Pirroren aurka jasandako porrotagatik, bake hitzarmen guztiei muzin eginez eta, Erromak ez zuela amorerik eman behar adieraziz. Ezagutzen den latinez eginiko lehen hitzaldia izan zen.

## Aktibitate literarioa

K.a. IV. mendearen amaieran, Zuzenbideari buruzko lehen lana idazteko ekimena izan zuen, lehen lan literario erromatartzat ere har daitekeena, hala, XII Taulen Legeak eta pontifizeen Urte-liburuak kanpoan uzten badira.
Sententiae batzuk idatzi zituen, pitagorastar eragineko aforismoak bertso saturnioetan, horietatik, gutxi batzuk baino heldu ez direlarik egundaino. Horien artean, faber est suae quisque fortunae (bakoitza, bere zoriaren arduraduna da) ospetsua dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q297783
* Multimedia: Appius Claudius Caecus / Q297783
# Honestiores eta humiliores

Honestiores eta humiliores Antzinate Berantiarreko gizarte-zatiketa nagusien izenak ziren, bai Erromatar Inperio Beherean (batez ere mendebaldean), bai erresuma germaniarrean, bereziki bisigodoen erresuman, non baldintza horiek definitzen baitzuten kargurik ez zuten pertsona libreen gizarte-posizioa.
Gizarte-zatiketa horren jatorria, patrizioen eta plebeioen arteko ohiko bereizketa alde batera uzten zuena, eta esklabotzaren mende ez dagoen gizaki askearen funtsezko duintasuna, II. mendetik aurrera gertatzen da. Humiliores-ak, erromatar hiritarrak izan arren, tortura, galdeketa-metodoa edo esklaboengana mugatutako zigorra jaso zezaketen. Honestiores-ak ere torturatu egin zitezkeen kasu batzuetan akusatuak edo lekukoak izanez gero, traiziozkoak kasu.

## Honestiores

Etimologikoki zintzoenak, zintzoenak esan nahi du. Ohore edo ondra kontzeptua funtsezko atala da noblezia Erdi Aroan eta Antzinako Erregimenean estamentu pribilegiatu gisa duen nagusitasunaren justifikazio ideologikorako.
Honestiores-en artean, senatariak, magnateak edo handikiak eta consortes-ak (sing. consors) ziren, hau da, lur-jabe erromatar eta godo aberatsak. Senatarien artean, oraindik ere, hainbat titulu aurki ditzakegu, hasi patrizio zaharrenetik eta garrantzitsuenetik eta curiales xumeenetaraino.
Gotzainak honestiores-ekin parekatzen ziren.

## Klase ertaina

Honestiores eta humiliores artean klase ertain bat zegoen, nolabaiteko aberastasuna zuena, merkatariek eta jabe ertainek osatua, horietako batzuek maila kuriala zuten, eta ez dirudi berezko klasea osatu zutenik: aberatsenak honestiores-en mailarik baxuenean zeuden, eta pobreenak, berriz, humiliores-en maila gorenean. Antza denez, horiekin parekatzen ziren apaizak eta diakonoak.

## Humiliores

Etimologikoki, xumeenak esan nahi du, garbienak. Humilior da lurrean beheratua dagoena (ad humum). Makurraraztea beheratzea da, munduan lurra baxuena (infima) dela uste delako.
Biztanleria librea, nekazariak, jornalariak, artisauak, pobreak eta lurrik gabeak, eta beheko kleroa humiliores-en (edo beheragokoen) kategoria ziren. Gainetik honestiores-ak zeuden eta behetik esklaboak bakarrik zeuden: idoneus edo etxekoa eta vilior edo landatarra.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «La tortura en Roma» Monografias.com 2005-04-28 (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).
* ↑ (Ingelesez) «honestiores | social class | Britannica» www.britannica.com (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).
* ↑ (Gaztelaniaz) A.C.), Marco Terencio Varron (116; Casquero, Manuel-Antonio Marcos. (1990). De lingua Latina: edición bilingüe. Anthropos Editorial ISBN 978-84-7658-238-1. (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56636325
# Marko Lizinio Kraso

Artikulu hau politikari eta jeneralari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».
Marko Lizinio Kraso (latinez: Marcus Licinius Crassus Dives; c. K.a. 115 - K.a. 53) Erromatar Errepublikako jeneral eta politikaria izan zen. Ondare itzela pilatu zuen bere bizialdian; Antzinako Erromako gizonik aberatsena izan zela jotzen da, eta gizadiaren historia osoko aberatsenetako bat ere bai (dives hitzak «aberatsa» esan nahi du).
Espartakoren matxinadaren zapuztailea izan zen. Ponpeio eta Zesarrekin batera Lehen Triunbiratua osatu zuen. Hiru triunbiratuetatik, berak lortu zuen ospe gutxien. Haren handinahia, berriz, ez zen beste biena baino txikiagoa. Hala ere, ez zeukan haien ahalmen estrategikoa ezta haien xarma ere. Pertsiarren kontrako Carrhaeko gudua Erromaren porrot handienetako bat izan zen. Kraso bertan hil zen. Haren heriotzak Ponpeio eta Zesarren arteko tirabirak bizkortu zituen eta, hein batean, Gerra Zibilaren kausa bat izan zen.

## Kronologia

* K.a. 115 - Krasoren jaiotza
* K.a. 97 - Haren aitaren kontsulaldia
* K.a. 87 - Krasok Marioren gizonengandik Hispaniara ihes egin zuen.
* K.a. 84 – Silatarrekin bat egin zuen.
* K.a. 78 – Silaren heriotza.
* K.a. 74 – Espartakoren matxinada.
* K.a. 73 - Kraso pretor izendatu zuten.
* K.a. 71 - Krasok Espartako garaitu zuen.
* K.a. 70 – Ponpeiorekin batera kontsul izendatu zuten.
* K.a. 65 - Kraso zentsor izendatu zuten.
* K.a. 63 – Katilinaren konspirazioa.
* K.a. 59 – Lehen Triunbiratua osatu zen.
* K.a. 55 - Kraso eta Ponpeioren bigarren kontsulaldia. Azaroan Siria aldera abiatu zen Kraso.
* K.a. 54 - Partiarren kontrako kanpaina hasi zen.
* K.a. 53 - Krasoren heriotza, Carrhaeko guduan borrokatu eta gutxira.

## Kanpo estekak

* Marko Lizinio Krasori buruzko artikulua, Argia astekarian.
* Datuak: Q175121
* Multimedia: Marcus Licinius Crassus / Q175121
# Gneo Kornelio Dolabella

Gneo Kornelio Dolabella (latinez: Cnaeus Cornelius Dolabella) K.a. I. mendeko politikari bat izan zen, Gneo Kornelio Dolabellaren biloba, K.a. 81ean kontsul izan zena. Gneo Kornelio Dolabellaren semea izan zen, K.a. 100ean eraila izan zena Luzio Apuleio Saturnino plebearen tribunoarekin batera.
Gaio Mario eta Luzio Kornelio Silaren arteko gerran azken honen alde egin zuen eta K.a. 81ean, Sila diktadore bezala zegoela, kontsul aukeratua izan zen Marko Tulio Dekularekin batera. Urte horretan, ez ohiko egoera politikoaren ondorioz, kontsulak izenezkoak baino ez ziren, diktadoreak baitzuen botere guztia.
Traziarrak garaitu zituen K.a. 78an. K.a. 80 eta K.a. 77 bitartean Mazedoniako prokontsul eta gobernaria izan zen. Itzuli zenean Gaio Julio Zesar gazteak estortsioa leporatu zion, baina errugabetzat joa izan zen garaiko hizlaririk hoberenak ziren Gaio Aurelio Kota eta Kinto Hortensiok eginiko defentsa baten ondoren.
# Katilina

Katilina (latinez: Lucius Sergius Catilina; K.a. 108 – K.a. 62) Erromatar Errepublika beranteko politikari erromatarra izan zen. Handiki familia batean sortu zen. Gainbehera etorritako noble batzuek lagunduta, K.a. 63. urtean kontsulen aurkako konplot bat prestatu zuelako da ezaguna, batez ere. Zizeronek, haren etsai amorratuenak, konspirazioaren berri izan zuen, eta, Erromako Senatuko bilkura ospetsuenetako batean, denen aurrean Katilina salatu zuen. Honen ondorioz, Katilinak Erroma utzi behar izan zuen, bere lagunak atxilotu eta hil zituztelarik. Hurrengo urtean Pistoian (gaur eguneko Italia) hil zuten bera ere.
Katilinaren nortasuna ilun geratu da. Zizeronek (Catilinariae) eta Salustiok (De conjuratione Catilinae) aurkeztu zuten gazte handinahi eta doilorraren irudia baizik ez da geratu hartaz.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q75826
* Multimedia: Catiline / Q75826
# Gerra Mitridatiko

Hiru Gerra Mitridatiko egon ziren Erromako Errepublika eta Pontoren artean K.a. I. mendean. Honela, Mitridates VI.agatik deitzen dira, garai hartan Pontoko erregea eta Erromaren etsai ospetsu bat izan zena.
* Lehen Gerra Mitridatikoa: K.a. 88-K.a. 84. Erromatar legioak Luzio Kornelio Silaren agindupean egon ziren. Gudurik garrantzitsuenak Keroneako gudua K.a. 86an gertatua eta Orkomenoko gudua izan ziren, hau ere K.a. 86an gertatua. Lehen gerra hau, Erromaren garaipena eta Dardanoseko Hitzarmenarekin amaitu zen.
* Bigarren Gerra Mitridatikoa K.a. 83-K.a. 81. Erromatar armadak Luzio Lizinio Murenaren agindupean zeuden. Gerra, benetan erabat amaitu gabe amaitu zen, erromatar porrota eta Silaren aginduz erretiratuz.
* Hirugarren Gerra Mitridatikoa: K.a. 75-K.a. 63 Erromatar armada, lehenik, Luzio Lizinio Lukulok zuzendu zuen (K.a. 75etik K.a. 66rarte) eta ondoren Ponpeiok (K.a. 66tik K.a. 63rarte). Gerra, Mitridatesen porrotarekin amaitu zuen, ondoren, erregeak berak, bere buruaz beste egin zuelarik.
Pontoko Erresumaren indarra suntsitua izan zen eta Erromak Anatoliaren gaineko bere boterea berretsi zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1616064
* Multimedia: Mithridatic Wars / Q1616064
# Bigarren Gerra Mitridatikoa

Bigarren Gerra Mitridatikoa (K.a. 83-K.a. 82) Pontoko Erresuma eta Erromako Errepublikaren arteko hiru Gerra Mitridatikoetako bat izan zen. Bigarren gerra hau Pontoko errege zen Mitridates VI.a eta erromatar jenerala zen Luzio Lizinio Murenaren artean gertatu zen.
Lehen Gerra Mitridatikoa amaitu ondoren Silak Mitridatesi utzi zion bere erresumaren erregetza, garaitua izan zen arren. Murena Asian geratu zen gerran zehar Gaio Flavio Fimbriak zuzendutako armadaren zati izan ziren bi legioren buru. Murenak Mitridatesi bere armada berrarmatzen egotea leporatu zion eta Ponto inbaditu zuen. Mitridatesek garaitu zuenean, Murenak, egokiena, Silaren aginduak obeditu eta Mitridates eta bere erresuma bakean uztea zela erabaki zuen. Hala eta guztiz ere, ondoren Hirugarren Gerra Mitridatikoa gertatu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1991765
# Bigarren Gerra Serbila

Bigarren Gerra Serbila, esklabo siziliarren Erromaren aurkako altxamendu bat izan zen, errepublikarrak garaile irten zirelarik. Gerra hau, K.a. 104 eta K.a. 100 bitartean gertatu zen.

## Gerra

Galia Zisalpinan ezarri ziren zinbriarren aurkako gerran, Gaio Mariok, errekrutatzeak ezartzea agindu zuen, barbaroen aurka borrokatzeko haina soldadu errekrutatu ahal izateko. Mariok, Nikomedes II.a Bitiniakoari laguntza eskatu zion, errege honek, laguntza ukatu zion, erromatar zerga-biltzaileek (publicani) bere lurraldea hainbeste esklabutu zutela, hau, laguntza armada bat mugitzea kosteatzeko gai ez zela argudiatuz. Arazoa konpontzeko asmoz, kontsulak, siziliar ereite zelaietan zerbitzatu behar zuten esklabuetako batzuk, askatuak izan behar zirela erabaki zuen, bitiniarrei langileak eman ahal izateko.
Zortzirehun esklabu inguru askatu ondoren, oraindik uhartean jarraitzen zuten gehienak altxatu ziren. Lehen borrokak, probintziako gobernariak, gelditzeko agindu zienean gertatu ziren. Altxatutakoen buru, Salvio agertu zen, Lehen Gerra Serbilean altxatutako esklabuen buru izan zen Eunoren bidea jarraitu zuen esklabu bat, bere eskubideengatik borrokatuz eta matxinadako buruzagi bezala hautaraziz. Salviok, Trifon izena hartu zuen; izen honek, bere jatorria, Diodoro Trifongan zuen, Seleuzidar Inperioko despota bat.
Esklabuek, armada nahiko handi bat eratu zuten, 20.000 infanteriako soldaduekin eta 2.000 zalditeriakoekin, ondo armatu eta entrenatutako beste talde batzuez gain. Akilio kontsulak, matxinada garaitu ahal izan zuen, bere armadan soldadu mordo bat galtzearen truke.
Sizilian gertatutako bigarren matxinada hau, esklabu siziliar eta italiarrek jasaten zituzten gehiegikerien ondorioz gertatutako esklabu italiarren matxinada sail baten zati izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q537096
# Zesarren Gerra Zibila

Erromatar Errepublikako Gerra Zibila (k.a. 49–k.a. 45), edo Zesarren Gerra Zibila Erromatar Errepublikaren azken gatazka politiko-militarretako bat izan zen. Hasieran liskar politiko eta militarrak izan ziren, Julio Zesarrek, bere jarraitzaile politikoek (populares izenekoak) eta bere legioek, optimates (Erromatar Senatuaren alderdi tradizionalista), Ponpeio eta bere legioak borrokatu zituzten.

## Aurrekariak

Gerra baino lehen, Zesarrek zortzi urtez borrokatu zuen Galietako gerretan. Zesarrek, Ponpeiok eta Marko Lizinio Krasok Lehen Triunbiratua ezarri eta boterea partekatu zuten. Zesar laster bilakatu zen herri xumearen kuttun eta erreforma asko bultzatu zituen. Senatuak, Zesarren beldur, armada utzi eta Erromara itzultzeko agindu zion. Honen ezezkoak eta legez kontrako mugimendu bat egin zuen: bere armada Erromarantz gidatu, Italiako muga zen Rubicon ibaia zeharkatuz. Ponpeiok Erromatik ihes egin zuen eta hegoaldeko Italian armada bat eratu zuen Zesar borrokatzeko.

## Bilakaera

La urteko gatazka politiko-militarra Italian, Ilirian, Grezian, Egipton, Afrikan eta Hispanian zehar zabaldu zen. K.a. 48an Dirrakioko guduan Ponpeiok Zesar mendean hartu zuen baina Farsaliako guduan Zesarren garaipena erabatekoa izan zen. Marko Junio Bruto eta Zizeron optimateen aldekoak gudu ondoren errenditu ziren, beste batzuk, berriz, tartean Katon Minorrek edota Metelo Eszipionek borrokari eutsi zioten. Ponpeiok Egipto aldera ihes egin zuen baina ailegatzerakoan hil zuten. K.a. 46ko Tapsoko guduan, iparraldeko Afrikan, Eszipion menderatua izan zen eta, gudua galdu eta berehala, Katonekin batera bere buruaz beste egin zuen. Hurrengo urtean, Mundako guduan, Zesarrek azken optimateak menderatu eta dictator perpetuo (betiereko diktadore) bilakatu zen. Gerra zibilak erromatar gobernuan eragin zituen aldaketak ia Errepublikako (k.a. 509–k.a. 27) tradizio politika guztiak deuseztatu zituen eta Erromatar Inperioari (k.a. 27–k.o. 476) bidea erraztu zioten.

## Erreferentziak

* ↑ Kohn, G.C.. (1986). Dictionary of Wars. , 374 or..
* ↑ Hornblower, S., Spawforth, A., ed. The Oxford Companion to Classical Civilization. , 219–24 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1238338
* Multimedia: Caesar's Civil War / Q1238338
# Ipar Yemengo Gerra Zibila

Ipar Yemengo gerra zibila Ipar Yemenen borrokatu zen Mutawakkilite erresumako erregezaleen eta arabiar errepublikaren aldeko bandoen artean, 1962 eta 1970 artean. Gerra Abdullah al-Sallal buruzagi errepublikanoak emandako estatu kolpearekin hasi zen, Muhammad al-Badr iman koroatu berria kendu, eta Yemengo errepublika aldarrikatu zuen bere presidentetzapean. Imanak Saudi Arabiako mugara ihes egin zuen, non herri laguntza lortu zuen.
Gerra Hotzaren garaiko aliantzen eredu klasikoari jarraituz, erregezaleek Saudi Arabiaren laguntza jaso zuten, eta errepublikazalek, berriz, Egipto eta Sobietar Batasunarena, indar erregular eta irregularrak bidaltzen inplikatuz. Gamal Abdel Nasser Egiptoko presidenteak, errepublikanoen alde eginda, 70.000 soldadu bidali zituen. Hainbat mugimendu militar eta bake-konferentzia izan arren, gerra geldiunean amaitu zen. Badirudi, Egiptori, gerra horretan parte hartzea kaltegarri izan zitzaiola 1967ko ekaineko Sei Eguneko Gerran izan zuen jardunarentzat. Nasser-ek bere armada inplikatuta mantentzea gero eta zailagoa zela ikusiz, bere tropak Yemenetik ateratzen hasi zen.
1970ean, Saudi Arabiako Faisal erregeak errepublika aitortu, eta tregua sinatu zuen. Historialari militarrek Yemengo gerrari Egiptoko Vietnam bezala aitortzen dute, eta Michael Oren historialariak (garaian Israelek AEBn zuen enbaxadorea) idatzi zuen Egiptok Yemenen izandako abentura militarra hain negargarria izan zela, ezen hur-hurreko Vietnamgo gerrari Amerikako Yemen dei zekiokeen.

## Erreferentziak

* ↑ Oren, Michael B. (2002). Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East. U.S.: Oxford University Press. pp. 7. ISBN 0-19-515174-7
* Datuak: Q521199
* Multimedia: North Yemen Civil War / Q521199
# Libanoko Gerra Zibila

Libanoko Gerra Zibila (arabieraz: الحرب الأهلية اللبنانية‎) Libanon izandako alderdi anitzeko gerra zibila izan zen. Gerrak 1975 eta 1990 artean iraun zuen eta 150.000 eta 230.000 zibil artean hil ziren. Beste milioi bat (biztanleriaren laurden bat) zauritua izan zen, eta egun oraindik 350.000 lagun lekualdatuta daude. Gainera orduko exodo jendetsuan ia beste milioi batek herrialdea utzi zuen. Gerra osteko siriar okupazioak politikoki nahiko negatiboa izan zen bertoko kristauentzat, bere lider gehienak erbestean, presondegietan edo hilak zirelako.
1975eko apirilaren 13an, Libanon eskuin muturreko kristau maronita talde batek palestinarrez betetako autobus bati eraso egin eta, ondorioz, Gerra Zibila hasi zen. 26 hildako eragin zituen erasoak.
Libanoko ezkerreko alderdi, panarabista eta musulmanek palestinarrekin egindako aliantzaren aurkako altxamendua zen. Historialariek egun ez daude ados gerra zibilaren jatorriari buruz. Hala ere, Palestinaren Askapenerako Erakundearen agerpenak palestinar errefuxatuen militarizazioa suposatu zuen eta honek beste alderdiei (kristauak, drusoak, bertoko xiitak eta sunitak) armak hartzera behartu zien.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/libanon-eskuin-muturreko-kristau-maronita-talde-batek-palestinarrez-betetako-autobus-bati-eraso-egin-eta-libanoko-gerra-zibila-hasi-zen

## Ikus, gainera

* Sabra eta Xatilako sarraskia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q208484
* Multimedia: Lebanese Civil War / Q208484