OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gaio Martzio Koriolano

Gaio Martzio Koriolano, K.a. V. mendekoa, orohar Koriolano bezala ezagutua, volskoen aurkako gerraren garaiko erromatar jeneral bat izan zen. K.a. 493an, Korioli volskotar herria konkistatu zuen, bere ezizena eman ziona.
Bere despotismoagatik eta plebeari garia banatzea debekatu izanagatik, Erromatik erbesteratua izan zen, volskoen ondoan babestuz, menderatu egin zituenak. Bere aberriaren aurkako mendeku gisa, Erromaren aurka armetan altxarazi zituen.
Hiriaren atarian bere amak berak geldiarazi zuen, Veturia izenekoa, baita bere emazte Volumniak ere, nortzuk erretiratzeko konbentzitu zuten. Erretiratze honen ondoren, volskoek traidoretzat hartu eta hiltzera zigortu zuten.
Egungo historialariek, Koriolano, pertsonaia mitikotzat hartzen dute, beharbada, erromatar eta volskoen arteko borroken gertakariak justifikatzeko sortua.
Deskribatutako jazoera hauek, William Shakespeare idazle ingelesak idatzitako izen bereko tragedia bat inspiratu zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q570532
* Multimedia: Coriolanus / Q570532
# Tito Herminio Akilino

Tito Herminio Akilino (latinez Titus Herminius Aquilinus), K.a. VI. mendeko erromatar kontsul bat izan zen. Bere cognomena, Akilino, da fasti kontsularretan aipatzen den bakarra. Gainera, Lars Herminiorekin batera, Herminia gensak izan zuen kontsul bakarra izan zen.
Tito Herminio Akilino, Erromatar Errepublikaren sorreraren heroi mitikoetako bat da. Marko Horaziorekin batera, Tarkinio Superbo erregearen komandanteetako bat zen errege hau kanporatua izan zenean. Lars Porsennaren aurkako gerran, zubia defendatu zuten hiruretako bat izan zen, Publio Horazio Kokles eta Espurio Lartziorekin batera, eta paper aktiboa izan zuen ondorengo etruriarren aurkako gerran. K.a. 506an izan zen kontsul, eta Regilo lakuko guduan erori zen, K.a. 496an, Oktabio Mamilio latindar buruzagiaren aurka borrokatzen. Datu hauetako bakar bat ere ezin da historikotzat hartu.
* Datuak: Q953155
* Multimedia: Titus Herminius Aquilinus / Q953155
# Opiter Verginio Trikosto

Opiter Verginio Trikosto (latinez Opiter Verginius Tricostus) erromatar kontsul bat izan zen, K.a. 502an kargu horretarako aukeratua.
Trikostok, kargukide zuen Espurio Kasiorekin, aurunkotarren aurkako gerran, Pometia hiria hartu zuten. Honen ondorioz, berak eta bere kargukideak garaipen bat lortu zuten. Beste tradizio batek, Kameria latindar hiriaren konkistatzaile egiten du.
K.a. 486an hil zen, volskotarren aurkako gerran.
# Publio Postumio Tuberto

Publio Postumio Tuberto (latinez Publius Postumius Tubertus), erromatar kontsula izan zen K.a. 505ean, Marko Valerio Volusorekin, Errepublika sortu eta bosgarren urtean. Bere aita, Kinto Postumio Tuberto zen, eta Postumia patriziar gensekoa zen.
Postumia patriziar gensa, Erromako gensen artean antzinakoenetako bat zen, eta, bertako kideak, sarri iristen ziren estatuko kargurik gorenetara, erregeak kanporatu eta Errepublika sortu ondoren. Gens honetako familiarik aipagarriena, Alba zen, baina, Errepublikaren hasiera honetan, Megelo eta Tuberto familiak ere azpimarratzekoak dira.
Postumio eta Valerio kontsulek, sabinarren aurka borrokatu zuten, Tubertok, Anion ibaiaren ertzean garaipen erabakigarri bat lortuz, eta, ondorioz, garaipen baten ohorea lortu zuen. Tuberto, K.a. 503an berriz kontsul aukeratua izan zen, Agripa Menenio Lanatorekin. Tito Livioren arabera, aurunkoarrak garaitu zituen (tribu oskotarra), eta, Erromara itzuli zenean, beste garaipen batetarako eskubidea lortu zuen, baina, beste egile batzuk, berriz sabinarren aurka borrokatu zuela diote, hasiera batean porrot eginez, baina, ondoren, hauen aurka garaipena lortuz, eta, itzultzen denean, garaipen bat ospatu zuen.
Dionisio Halikarnasokoa historialariak, Regilo Lakuan erromatarrek lortutako garaipenean parte hartu zuela dio.
K.a. 493an, Senatuak Mendi Sakratura bidalitako hamar enbaxadoreetako bat izan zen, Plebeioen Banaketan. Tuberto, hirian lurperatua izan zen, bere bertuteen ondorioz.
Soilik bere ondorengo batek izan zuen cognomen bera: Aulo Postumio Tuberto.
# Ennio

Kinto Ennio (Rudiae K.a. 239-Erroma K.a. 169), antzerkigile eta olerkari epiko erromatar bat izan zen.

## Biografia

Rudiaen jaio zen, Lupiaetik gertu zegoen Italiako Magna Graeciako eskualde batean (gaur egun Lecce dena). Hirueleduna zen: erraztasun berdinarekin egiten zuen grezieraz, latinez eta oskoeraz. Greziar kulturan erakutsia, Marko Portzio Katonek Erromara deitu zuen K.a. 204an, olerkaria, Sardinian zegoenean soldadutza egiten. Erroman, greziera irakatsi zuen, eta Eszipionen taldean sartu zen. Marko Fulvio Nobiliorrekin ere izan zuen harremana. Bi pertsonaia hauek eragin handikoak ziren, eta hauek greziar kulturan barneratzen joan zen, erromatar gustura egokitzeaz arduratu zen arren idatzi zituen lanetan, eta gai erabat erromatarreko bi lan ere kontserbatzen dira: Sabinae eta Ambricia, Caupuncula komediarekin batera. Jatorrizkotzat pasa nahi izan zen bere Satirak lana, tradizio erromatarrean berria zirudien generoa, baina, bere jatorria, olerkari ianbografo greziarren idazkietan eta satira menipeo greziarretan du.

## Lana

Euripidesen lanetan oinarritutako hogei tragedia inguru idatzi zituen. Bere lanaren osotasunak, garrantzi handia izan zuen olerkaritza nazional erromatarraren sendotzena eta eragin nabarmena izan zuen Lukrezio eta Virgilio bezalako olerkariengan. Ohi, Ennio, lehen erromatar olerkari epiko handitzat hartzen da, bere Annalak izeneko lanagatik, non hexametrotan idatzitako 18 liburutan, bere garairarteko Erromaren historia kontatzen duen. Lan handi honetatik, txatal batzuk baino ez dira geratzen. Ennioren lana, funtsezkoa izan zen zaharkitua geratu zen bertso saturnio nazionala, jatorri greziarreko hexametro daktiloagatik ordezkatzeko gai narratibo edo epikozko lanak idazterakoan. Bera izan zen Erroman erabili zuen lehena.
# Plauto

Plauto, latinezko izen osoa Titus Maccius Plautus izanik, (Sarsina, c. K.a. 254, Erroma, K.a. 184) latinezko komedia egile bat izan zen. Bere komediak arrakasta handikoak izan ziren bere garaiko Antzinako Erroman eta baita gerora ere. Horri esker, ia osotasunez eta jatorrizko idazketan gaurdaino heldu diren latinezko literatura lan zaharrenak direla esan daiteke, bere garaiko latinezko idazleetatik zati batzuk bakarrik heldu direla ikusirik. Plautoar izenondoaz ezagutzen dira Plautoren beraren edo Plautoren estiloaz idatziriko lanak.

## Komediak

130 bat komediaren ustezko egiletzat jo izan da, baina Varronen De Comoediis Plautinis lanari esker ziurtasunez honako 21 komedia hauek bereak direla esan daiteke: ''Amphitruo, Asinaria, Aulularia, Captiui, Curculio, Casina, Cistellaria, Epidicus, Bacchides, Mostellaria, Menaechmi, Miles gloriosus (euskaratua Militar harroputza izenburupean),. Mercator, Pseudolus, Poenulus, Persa, Rudens, Stichus, Trinummus, Truculentus, Vidularia (azken honen zati batzuk bakarrik). Haien artean ezagunena Miles Gloriosus da. Bertsio batzuk daude, bai filmetan, bai antzerkian.

## Erreferentziak

* ↑ Izen osoa eztabaidagarria da. Ikus: (Ingelesez) Gian Biagio Conte,Joseph Solodow,Don P. Fowler,Glen W. Most: Latin literature: a history, 49. orrialdea.
* ↑ (Ingelesez) Gian Biagio Conte et alia: op. cit., 50. orrialdea eta Livius Andronicus, Ennio eta Neviori buruzko atalak.
* ↑ PLAUTO.-Militar harroputza (Gidor Bilbao Telletxeak, Paula Garcia Iraetak eta Maialen Utrilla Aranak euskaratua)UEUk argitaratua 2018an,ISBN 978-84-8438-670-4

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Plautoren biografia.
* (Ingelesez):Plautoren obra.
* Datuak: Q47160
* Multimedia: Plautus / Q47160
# Nevio

Gneo Nevio (K.a. 261-K.a. 201), erromatar idazle bat izan zen. Tragediak, komediak eta olerki epiko bat idatzi zituen bertso saturnioetan: Gerra Punikoa (Poenicum Bellum). Epika nazional erromatarraren sortzailetzat jotzen da, aurretik, Livio Andronikok Homeroren Odisearen itzulpena baino ez duelarik.
Bere jatorriari dagokionez, Campaniako herri latindarretakoren batean jaio zela uste izan da, baina Erroman, Nevia gens plebeio bat zegoela ezagutzen denez, seguruena, Erroman jaio izana da, erromatar hiritar bezala. Lehen Gerra Punikoan parte hartu zuen.
Antzerkigile gisa, bere karrera K.a. 235ean hasi eta 30 urtez jarraitu zuen. Bere amaiera aldera, nobleziaren etsaitasuna jaso zuen, bereziki Metelotarrena, eszenatik zuzendu zizkion erasoengatik, ondorioz, kartzelatua izan zelarik. Kartzelan zegoela, bi lan idatzi zituen, non bere aurreko errespetu faltagatik barkamena eskatu zuen, eta, plebearen tribunoen parte-hartzearen ondorioz askatua izan zen, jarraian, Utikara erretiratuz. Dirudienez erbeste honetan idatzi zuen Gerra Punikoari buruzko bere lana, jada antzezlanak idaztetik erretiratua zegoenean.
Livio Androniko ez bezala, erromatarra zen, eta ez greziarra; idazle original bat zen, eta ez lan greziarren egokitzaile eta itzultzaile soil bat. Neviok ere, tragedia eta komedia greziarrak egokitu zituen arren, jatorrizko eredutik at joan zen, fabula praetexta edo drama nazionala sortuz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q212667
# Livio Androniko

Luzio Livio Androniko, latinez Lucius Livius Andronicus (iturri zaharretan Livius izen hutsez ezaguna), (c. K.a. 284 - c. K.a. 204) latinezko antzerkigile eta olerkari epikoa izan zen. Latinezko lehenengo antzerki lana sortu izana egozten zaio eta horrela latinezko literaturaren fundatzailetzat jo izan da, greziar tradizio literarioaren eskutik betiere.

## Bizitza

Haurra zelarik, K.a. 272. urtean, preso hartu zuten Tarento hirian. Erroman Livio izeneko baten esklabo bihurtu zen. Bere semeen maisu jarri zuen eta geroago manumisioa eman zion nagusiak. Horrela, ohi bezala, bere lehengo nagusiaren izena hartu zuen Livio Andronikok, Andronicus goitizen grekoaz lagunduta. Livio Andronikok eskola bat zabaldu zuen, non grekerazko literatura lanak ikasten ziren. K.a. 240. urtean bere lehenengo antzezlana (ez da jakina komedia edo tragedia zen) plazaratu zuen. Bere antzerki lanetan aktore gisa ere aritu zen. K.a. 207. urtean abesbatza bat prestatu zuen ereserki bat kantatzeko. K.a. 200. urtea baino lehen hil zen.

## Idazlanak

Ondoren zehazten diren lanak idatzi zituela ziurra bada ere, lan horien zati zenbait bakarrik heldu dira gaurdaino:
* Odusia, Odisea poema epikoaren latinezko egokitzapena, saturnio izeneko bertsoetan;
* Tragediak: Achilles, Aegisthus, Aiax Mastigophorus, Andromeda, Antiopa, Danae, Equos Troianus, Hermonia, Tereus;
* Komediak: Gladiolus, Ludius.

## Erreferentziak

* ↑ Hala ere, Erromako kultura bereganatu zuela esan daiteke, greziar jainko guztiak latinez ezarri baitzituen. Ikus: Jean Bayet: Literatura latina, 49. orrialdea.
* ↑ Agian, Livio Salinatorren aita zen Livio izeneko hau.
* ↑ Jean Bayet: Literatura latina, 47-48 orrialdeak.
* Datuak: Q193058
# Terentzio

Publius Terentius Afer (c. K.a. 185 – K.a. 159), labur eta euskaraz Terentzio, Erromako Errepublika garaiko komedia idazle bai izan zen. Kartagon jaioa bide zen eta Terentius Lucanus erromatar senatariaren esklabo izan zen. Senatariak hezi eta bere bizkortasuna ikusirik, askapena eman zion. K.a. 160. urtean Greziara joan zen Erroman artean ezagunak ez ziren komediak jaso asmoz, lan hauek komedia berriko egileen antzerki lanetan zeuden oinarrituak, Menandro idazlearenetan batez ere. Askatasun handiz egokitu zituen obrak baina Plauto komediagile erromatarrak ez bezala, ez zen obrak erromatar giroan egokitzen saiatu eta Greziako kultura hartu zuen aintzat idazterakoan. Terentzioren lanak ikusle ikasiarentzat ziren eta agian horregatik ez zuten, bere garaian, arrakastarik lortu. Oinarritzat hartu zituen jatorrizko obretan bezala maitasunari buruzko arazo korapilotsuak erabili zituen gehienetan. Haatik, Erromara itzuli aurretik hil zen K.a. 159. urtean Greziako Estinfalo hirian.

## Idazlanak

Idatzi zituen sei lanak osorik heldu dira gaurdaino. Orden kronologikoan hauek dira:
* Andria, K.a. 166. urtean antzeztua.
* Eunuchus
* Hecyra
* Heauton Timoroumenos
* Phormio (satira)
* Adelphoe, K.a. 160. urtekoa

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q172048
* Multimedia: Publius Terentius Afer / Q172048
# Gaio Luzilio

Gaio Luzilio (latinez Gaius Lucilius; Suessa Aurunca, Campania, K.a. 168 aldean - Napoli, K.a. 102) erromatar idazle satirikoa izan zen. Antzinako Greziako kulturaz ondo jantzia zegoen eta Eszipion Emilianoren adiskide izan zen, Terentzio eta Polibiorekin batera. Literatura mota berria bihurtu zen satira landu zuen (Horazioaren arabera satiraren asmatzailea izan zen), bere garaiko gehiegikerien kritika zorrotzak eginez. Idatzi zituenetatik, 1400 bat zati besterik ez dira geratzen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015/06/05 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q298729
# Gaio Grako

Gaio Grako (latinez: Gaius Sempronius Gracchus; K.a. 154 – K.a. 121) politikari erromatarra izan zen. Tiberio Grakoren anaia gaztea zen. Bera bezala, erreforma-politikoa hasteagatik Senatuko alde atzerakoienak hil egin zuen.

## Gertaerak

Grakotarrak, garaiko familia garrantzitsuenetakoa zen, aberatsa eta ospetsua. Bere ama, Kornelia Afrikarra, Eszipion Afrikarra Zaharraren alaba izan zen, eta bere arreba Eszipion Emilianorekin ezkondu zen.
Anaiak sortutako iskanbilaren aurrean, laborantza erreforma bultzatzen saiatu zen. K.a. 132ko Tiberioren hilketak Grakotarren buruan utzi zuen Gaio. Ibilbide politikoa K.a. 126an hasi zuen Gaiok. K.a. 123an, plebearen tribuno izendatu zuten. Senatari atzerakoiak berehala ohartu ziren anaiak bezainbeste arazo emango ziela. Are gehiago, Gaioren erreformak ez ziren laborantza arloan mugatzen: aberatsek ilegalki lortutako lurrak txiroen artean banatu beharko lirateke, gariaren prezioak murriztekoak ziren...
K.a. 122an, Gaiok tribuno kargua lortu zuen berriro, Erromako behe-mailakoek aho batez sustatuta. Hirugarren aldiz saiatu zen, baina arrakastarik gabe. Aldakuntza guztien geldiketa mugitzeke ikusi beharrean, indarra erabiliz erantzun zuen Gaiok. Senatuak estatuaren etsaitzat jota, doi doi ihes egitea lortu zuen. Atzerakoien armadak inguratuta, bere buruaz beste egin zuen. Horren ondotik, 1.000 jarraitzaile inguru hilarazi zituzten eta haien etxaldeak bahitu.
Gaiok alaba bat utzi zuen, zein Fulvio Flakorekin ezkondu zen. Horren alaba, Fulvia, Publio Klodio Pulkerren eta gero Marko Antonioren emaztea izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q297183
* Multimedia: Gaius Gracchus / Q297183
# Luzio Gelio Publikola

Luzio Gelio Publikola, K.a. 72ko bi kontsuletako bat izan zen, Gneo Kornelio Lentulo Klodianorekin batera. Hirugarren Gerra Serbilean, Espartakoren esklabu armadaren aurka erromatar legioak lideratu zituen kontsul mailako jeneraletako bat izateagatik nabarmentzen da.
Geliok, Kriso eta honen 3000 esklabu errebeldeak garaitu zituen Apulian. Honen ondoren, iparralderantz joan zen, norantza horretan ihesean zihoan Espartakoren armadaren atzetik. Lentulo Klodiano Espartakoren aurka iparraldean borrokatzen, errebeldeak bi armaden artean harrapatzea espero izan zuen. Espartakoren armadak, Klodianoren armada suntsitu zuen, eta, ondoren, Gelioren legioen aurka borrokatzeko itzuli zen.
Porrot honen ondoren, Senatuak, Espartakoren aurkako gerraren agintaritzat kendu zituen Lentulo eta Gelio, agintaritza hau, Marko Lizinio Krasori eman zitzaiolarik. K.a. 70ean, Lentulo eta Gelio, zentsore aukeratuak izan ziren.
# Luzio Apuleio Saturnino

Luzio Apuleio Saturnino (K.a 130- K.a 100ko abendua) Erromako errepublikaren politiko bat zen. Politikari erromatar hau plebearen tribunoa izan zen k.a. 103 eta 100 urteetan, eta Senatuaren kontra gogor borrokatu zuen, Erromako gizarteko sektore txirotuenen egoera hobetzeko eta Senatuak zeukan boterea mugatzeko helburuarekin. Oligarkiaren aurka eta hark bere jarduera politikoan indarkeria era planifikatuan erabiltzearen kontra zuen jarrera zela eta, Saturnino Erromako Senatuaren aginduz hil zuten.

## Kuestorea

K.a. 104. urtean kuestorea izan zen Ostian, han alearen horniduraren arduraduna zen baina Senatuak bere kargutik bota zuen.

## Lehen tribunatua

K.a. 103. urtean pleberaren tribunotzat hautatua zen eta bere kargutik politika oso antioligarkikoa egin zuen Gaio Mariorekin aliatuta. Lehen tribunatu honetan Erromako historian lehen lege de maiestatis atera zuen plebearen tribunoen botereak indartzeko asmoz.

## Bigarren tribunatua eta heriotza

K.a. 100. urtean Saturnino plebearen tribunatua zen eta, urte honetan, Gaio Marioren gudako beteranoei lurrak emateko lege bat atera zuen. Urtearen amaieran berriro pleberaren tribunotzat hautatua zen, baina hauteskundeetan beste hautagai Saturninoren aginduz hil zenez, Senatuak bere heriotza eskatu zien bi konsulei. Horregatik, Mario konsuleak bere aliatua alde batera utzi zuen eta Saturninoren kontra borroka egin zuen. Azken borroka hori dela eta, Saturnino eta haren jarraitzaile asko hil ziren.
# Druso Germaniko

Nero Klaudio Druso Germaniko (latinez: Nero Claudius Drusus Germanicus edo Decimus Claudius Drusus; Erroma, K.a. 38ko urtarrilaren 14a - Germania, K.a. 9ko uda) Livia Drusilaren eta Tiberio Klaudio Neronen seme gazteena zen. Hala ere, Druso benetako aita Augusto izanaren zurrumurruak egon ziren. Izan ere Tiberio Klaudio Neronen dibortzioaren eta Augustorekiko ezkontzaren ondoren jaio zen Druso. Dena den, dibortzio hitzarmenean Liviak Tiberio Klaudio Neronen aitatasuna onartzen zuen.
Druso Tiberio bere anaiarekin hazi eta hezi zen, eta bien arteko oso harreman estua sortu zen. Druso Marko Antonioren alabarekin, Antonia Gaztearekin, ezkondu zen. Haien seme-alabak Germaniko, Livilla, Klaudio eta haurtzaroan hil ziren beste bi ume. Druso hil ostean, Antonia ez zen berriro ezkondu, ia ia 50 urte gehiago bizi arren.
Augustok ohore franko eman zien bere semeordeei. K.a. 19an, ohi baino bost urte lehenago, Drusok edozein kargu publiko izateko ahalmena eskuratu zuen. K.a. 16an, Drusok bere anaiaren postua hartu zuen, Tiberio Italiatik kanpo baitzegoen. Hurrengo urtean, Alpeetan borrokatu zuen, hango tribuak geldiarazten. Tiberioren laguntzarekin, aise menderatu zituzten tribuak.
K.a. 13an, Galia gobernatzera joan zen, gobernari kaskar ohiak matxinada eragin zituen eta. Germaniarren eraso bati aurre egin behar izan zion. Rhin ibaian garaitu zituen inbaditzaileak, eta Germanian barnan borrokatu zuen. Ipar Itsasoraino iritsi zen eta frisiarrei urteko zerga ezarri zien. Sari moduan, pretore urbano izendapena jaso zuen K.a. 11an.
Nolanahi, berriro Germania aldera jo zuen, non garaipen asko lortu zituen. K.a. 9an, kontsul izendatu zuten, baina germaniarrak borrokatzera bueltatu zen. Kanpaina horretan, halere, zaldi batetik erorita hil zen. Ohore handiak jaso zituen, soldaduek biziki maite zuten eta. Haren garaipenengatik, familiak "Germaniko" izena erabili ahal izan zuen, eta izen horrekin haren seme zaharrenari ezagutzen zaio.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Latin eta greziar pertsona-izen klasikoak euskaraz emateko irizpideei buruzko erabakia. .
* Datuak: Q156778
* Multimedia: Drusus Maior / Q156778
# Julia Zesaris (Zesar)

Julia Zesaris (latinez: Julia Caesaris; K.a. 83 - K.a. 54), Julio Zesarren alaba bakarra izan zen, Kornelia Zinila bigarren emaztearena.
K.a. 59an, Ponpeiorekin ezkondu zen Julia, Fausto Sila (Silaren ondorengoa) eta Marko Bruto ezkongaiak zituen arren. Ponpeiorekiko ezkontza politikoa zen erabat, biek (Ponpeiok zein Zesarrek) haien arteko hitzarmen (Lehen Triunbiratua izenekoa) indartu nahi zutelako, senatariei, batez ere Katon Minorreko taldeari, aurre egiteko.
Hala ere, Plutarkoren arabera, Ponpeio maitemindu zen emazte gaztearekin. Hispania Tarraconensis probintzia Erromatik gobernatzea erabaki zuen, Juliarekin egon ahal izateko. Julia, ume bat erditzen ari zela hil zen, K.a. 54an. Heriotzak aita eta senarra zeharo atsekabeturik uzti zituen. Heriotza, halaber, Lehen Triunbiratua porrotera (eta gerra zibilera) eraman zuen lehen pausoa izan zen.
Plebearen tribunoen oposizioa gorabehera, Juliari estatu-hileta eman zioten. Julio Zesar alabaren ondoan lurperatu zuten K.a. 44an.
# Marko Tulio Dekula

Artikulu hau kontsulari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko»
Marko Tulio Dekula Erromako Errepublikaren azken aldeko erromatar kontsul bat izan zen. K.a. 81ean bete zuen kontsul kargua Gneo Kornelio Dolabellarekin batera, Luzio Kornelio Silaren diktadura garaian, baina urte horretako kontsulak izenezkoak baino ez ziren, Silak beragan biltzen baitzuen botere guztia.
Bere karrera eta jatorria ezezaguna da. Markus Tulliusen seme bat zen (beharbada bera K.a. II. mendeko txanpon batean) eta Aulus Tulliusen biloba. Ziuraski diktadorearen aldekoa zen, aurreko gerra zibilean merituak lortu zituena.
# Julia Maria

Julia Zesaris edo Julia Maria (latinez: Julia Caesaris) Gaio Marioren emaztea izan zen. Juliar leinukoa, Julio Zesarren izeba ere bazen.
Plutarkoren arabera, emaztearen leinuari ezker lortu zuen Mariok Erromako goi-mailakoen arreta bereganatzea lehen aldiz. Julia emakume birtutetsua izan zen, senarra eta semea, Gaio Mario Minor, zaindaritzan murgildua. Ospe horrek mailari eustea utzi zion Silak boterea eskuratu zuenean eta mariotarren kontra proskripzioak hasi zituenean.
Julia K.a. 69an hil zen. Hiletan, Julio Zesar ilobak hitzaldi ederra eskaini zion.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q255870
* Multimedia: Julia (wife of Marius) / Q255870
# Musa (Partia)

Musa Partiako erregina izan zen K.a. 2 eta 4 bitartean. Flavio Josefok Thermusa deitua, Augusto erromatar enperadoreak, Praates IV.ari ohaide bezala eman zion esklabo italiar bat zen, Marko Lizinio Krasok K.a. 53ko Carrhaeko guduan galdutako arranoak itzultzeagatik ordain bezala.
Praates IV.aren gogokoena bihurtu zen, eta bere emazte legitimo bihurtu zuen "Musa jainkosa" izenpean. Bere seme Praates V.a, Praatazes modu txikigarrian deitua, izendatu zuen oinordeko bezala. Praates IV.a, bere beste semeak Erromara bahitu bezala bidaltzeko konbentzitu zuen. Etsai guztiak jada jokoz kanpo zeudelarik, Musak eta bere seme Praates V.ak, Praates IV.a erregea pozoitu eta hil zuten, eta erregetza hartu zuten K.a. 2an. Euren txanponetan elkarrekin agertu ziren, eta, dirudienez, elkarrekin gobernatu zuten Partia.
Flavio Josefok dioenez, Musa, bere seme Praates V.arekin ezkondu zen, eta hau, partiarrentzat onartezina zenez, matxinatu eta tronutik kendu zituzten, koroa, Orodes III.ari emanez, (denbora gutxiz gobernatu zuena, 6rarte bakarrik).
* Datuak: Q467466
* Multimedia: Musa of Parthia / Q467466
# Enomao

Enomao, gladiatore galiar bat zen Capuako Lentulo Batiatoren gladiatore eskolakoa. Espartako traziarrarekin eta bere herrikide galiar Krixorekin batera. Enomao, esklabo matxinatuen buruzagietako bat bihurtu zen K.a. 73 eta K.a. 71 bitartean iraun zuen Hirugarren Gerra Serbilean, baina laster hil zen gerra horretan.
Enomao, esklaboek osatutako armadaren lehen arrakastetako baten tartean egon zen, Gaio Klaudio Gabro pretorearen armadaren porrotean zehazki, esklaboen armada setiatzen saiatu zena Vesuvio mendiaren inguruan.
Enomao, guduan, bere herrikide Krixo baino are lehenago erori zen, agian, K.a. 73 eta K.a. 72 arteko neguan, esklaboen armada, Italia hegoaldeko hiriak arpilatzen ari zenean.