OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Guruzne Carrasson Torrontegi

Guruzne Carrasson Torrontegi (Sopela, Bizkaia, 1991ko maiatzaren 7a) ingurumen hezitzailea, feminista, euskaltzalea eta politikaria da.
2023ko ekainaren 17an Sopelako alkate bilakatu zen, 2023ko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz eta Sopelako Auzo Alternatibaren (AVS) eta Elkarrekin Sopelaren babesarekin.

## Bizitza

Ingurumen zientzietan lizentziaduna da Guruzne Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU) eta irakasleen prestakuntzako masterra burutua du Mondragon Unibertsitatean. Profesionalki ingurumen-hezitzaile gisa hainbat erakundetan aritu izan da: EAEko produktu sektorialaren lehen ingurumen-adierazpena ere egin zuen, zuraren sektoreari buruzkoa.
Euskararen eta euskal kulturaren alde aritu da Sopelan aktiboki, herriko hainbat elkartetan parte hartzen, bi esparru horiek merezi eta behar duten bultzada emateko asmoarekin (Sopelako Jai Batzordean, Kuadrilen Koordinakundean, Korrika Batzordean, Euskaraldian, Ikastolako euskara taldean...).
Feminismoan zein berdintasun-politiketan jantzia, 2019ko urritik aurrera, EH Bilduko zinegotzi liberatua izan da, eta 2021eko otsailetik, udal talde horren bozeramailea. Uribe Kostako Mankomunitatean Sopelako ordezkaria da eta 2019-2023 legegintzaldian, eskualdeko EH Bilduren koordinatzailea. Irakurzaletasuna, bidaiatzea, zinema, antzerkia, natura... zaletasun ugari dituen sopeloztar inplikatua eta hurbila.
2022 abenduaren 6an EH Bilduko oinarri sozialak hala erabakita, Guruzne Carrasson Torrontegi Sopelako Udalaren alkatetzarako EH Bilduren hautagaia izango zela iragarri zuten, hots, 2023ko udal hauteskundeetarako EH Bilduren zerrendaburua.
2023ko maiatzaren 28ko hauteskundeetan, EAJk zinegotzi bat galdu zuen, eta EH Bilduk bi irabazi. Horrenbestez, jeltzaleek sei zinegotzi eskuratu zituzten; eta koalizio abertzaleak, zortzi. Horiek horrela, 2023ko ekainaren 17an Guruzne Carrason Torrontegik alkatetza lortu zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 «10 galdera Guruzne Carrassoni, EH Bilduren Sopelako alkatetzarako hautagaia» ehbildu.eus (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).
* ↑ «Guruzne Carrasson, Sopelako alkatea: "Elkarrekin Sopelarekin gobernu-talde sendoa eta egonkorra sortu dugu" - Sopela» Hiruka.eus (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).
* ↑ Zárate, C.. (2023-06-18). «Elkarrekin e independientes apoyan a EH Bildu en Sopela» Deia (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).
* ↑ «Hego Euskal Herriko alkatetzen mapa, herriz herri eta alderdiz alderdi» EITB 2023-06-18 (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).
* ↑ Bildu, Berangoko EH. (2022-12-08). «Berangon | SOPELA. Guruzne Carrasson, alkatetzarako hautagaia» Berangon (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).
* ↑ «GURUZNE CARRASSON, SOPELAKO ALKATETZARAKO HAUTAGAIA» ehbildu.eus (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).
* ↑ «Sopelan EH Bilduk EAJ gainditu du eta gehiengotik zinegotzi batera geratu da - Sopela» Hiruka.eus (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).

## Kanpo estekak

* «Guruzne Carrasson, EH Bildu: "Gure ardatzek Sopelako arazo nagusienekin bat egiten dute"», Hiruka, 2023-05-18.
* Datuak: Q120262150
# Toxic Town

Toxic Town (euskaraz: «herri toxiko») britainiar telesaila da, Jack Thornek Netflixentzat egina.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Northamptonshire konderrian dagoen Ingalaterrako erdialdeko udalerria da Corby. Iraganean Eskozia Txiki (Little Scotland) ezizenez zen ezaguna, bertako altzairutegietan lan egiteko Eskoziatik iritsitako etorkin ugarik han hartu baitzuten bizitokia. 1960ko hamarkadan gune industrializatu bihurtu zen arren, 1979an British Steele enpresak ixteko planak iragarri zituen. Aurreko enpresek utzitako hondakin toxiko horien garbiketa tokiko udalaren esku geratu zen. Hala, 1980ko hamarkadan udalak hiria berritzeko proiektu bati ekin zion: siderurgia plantaren eraikinak eraistea. Zer egin zuten hondakinekin? Bada, apurka harrobi batera eraman; kamioietan garraiatzen zituztenean, ordea, agerian geratu, eta hondakinek ingurumenean hauts toxikoa utzi zuten. Denbora tarte horretan bertan, haurdun zeuden hainbat emakumek jaiotzetiko akatsak zituzten haurtxoak erditu zituzten: esku eta oinetan hatzik ez, besoak edo hankak laburtuta, azaleko arazoak eta abar. Udalerria telesailaren istorioaren erdigunean kokatuko da, eta bertan jaioko dira benetako gertaeretan oinarritzen den dramaren gatazka guztiak. Tragedia horrek kaltetutako hiru amen istorioa azalduko du Toxic Town ekoizpenak: Susan McIntyre, Tracey Taylor eta Maggie Mahonena; atsedenik gabe borrokatuko dira justiziaren alde, eta tokiko agintariei eta ustelkeria instituzionalizatuari aurre egingo diete.

## Aktoreak

* Jodie Whittaker: Susan McIntyre
* Aimee Lou Wood: Tracey Taylor
* Robert Carlyle: Sam Hagen
* Rory Kinnear: Des Collins
* Brendan Coyle: Roy Thomas
* Claudia Jessie: Maggie Mahon
* Joe Dempsie: Derek Mahon
* Michael Socha: Peter
* Stephen McMillan: Ted Jenkins
* Karla Crome: Pattie Walker
* Lauren Lyle: Dani Holliday
* Ben Batt: Pat Miller
* Matthew Durkan: Mark Taylor
* Simon Harrison: Bill Martin
* Jaz Singh Deol: Chief Executive
* Toby Eden
* Kobi Sadler (Conner McIntyre)

## Erreferentziak

* ↑ «Herri toxiko baten barrunbeetan» Berria 2025-03-08 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q121359783
# Oroimenaren Eguneko atentatua

Oroimenaren Eguneko atentatua, Enniskillengo atentatua edo Poppy Dayko atentatua, 1987ko azaroaren 8an, Oroimenaren Igandez, Ipar Irlandako Enniskillen udalerrian Behin-behineko IRAk burututako bonba bidezko atentatu bat izan zen.

## Atentatua

Oroimenaren Igande horretako goizeko 10:43etan Fermagh Konderriaren Gerra Oroitarrian gerretan hildako Britainiar Armadaren soldaduen aldeko ekitaldia egiten ari zirela eta lekua jendez lepo zegoela Behin-behineko IRAk bonba bat eztandarazi zuen.
12 pertsona hil (11 zibil eta polizia 1, horietako asko adinduak) eta 63 pertsona zauritu ziren.
Behin-behineko IRAk sarraskia oker bat izan eta beren helburua britainiar soldaduak zirela aipatu zuen. Atentatua alde guztiek kondenatu zuten, baita IRA eta Sinn Féineko zenbaitek ere.

## Ondorioak

Sarraski honen Estraditazio Legearen onarpena erraztu zuen, honen ondorioz Irlandako Errepublikan IRAkidea izatea susmagarria zen oro Erresuma Batura estraditatzea erraztu zen.
Bestalde, talde paramilitar loialistek ondorengo egunetan katolika zibilen aurkako erasoak burutuz erasotuz mendekatu ziren.
Atentatu honek Ipar Irlandako gatazkan mugarria edo inflexio puntu bat wzarri eta irlandar errepublikanismoaren korronte nagusia konponbide politiko bat lortzeko ahalegin berria burutzera bultzarazi zuen.
* Datuak: Q7311736
# Miguel Castro

Miguel Castro (1910eko abenduaren 12a - 1972ko ekainaren 12a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Miguel Castro
* ↑ Miguel CASTRO

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16577166
* Multimedia: Miguel Castro (athlete) / Q16577166
# Ana Urkijo

    Artikulu hau Athleticeko presidente-ohiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Urkixo».
Ana Urkixo Elorriaga (Bilbo, 1953ko abuztuaren 16a – ) abokatu eta Athletic Clubeko presidente ohia da. Bizkaiko Abokatuen Bazkunan sartu zen lehendabiziko emakumea izan zen.

## Biografia

Ana Urkijo Bizkaiko hiriburuan jaio zen 1953ko abuztuaren 16an. Abokatua ikasketak egin zituen. 1969tik da Athletic Clubeko bazkidea.

### Lan ibilbidea
#### Abokatu

Higiezinen jabetzako abokatu eta agentea ida, Bizkaiko Abokatuen Elkargoko Batzordean parte hartu zuen lehen emakumea.

#### Athletic Klub taldeko presidente

Athletic Klub Futbol Taldeko lehendakaria izan zen 2006 eta 2007 bitartean. Aurretik presidenteordea zen eta aurreko presidentea zen Fernando Lamikizek 2006ko irailaren 27an dimititu zuenean, presidente izendatu zuten.
Klub zuri-gorriaren lehendabiziko emakume presidentea bihurtu zen, bigarrena Espainiako futbol liga txapelketan izanik, aurretik Rayo Vallecanoren Teresa Riveroren atzetik.
Agintaldi laburrean, erabaki garrantzitsuak hartu zituen, hala nola Mané teknikaria kontratatzea, Ligako azken eguneko jaitsieratik salbatu zuena, edo San Mamesko estadio berria eraikitzeko proiektua bultzatzea. 2006an, bera karguan zela, Unai Alba fitxatu zen.
Hala ere, kargua modu iragankorrean hartu zuen, 2007ko uztailaren 12an hauteskundeak egin ziren, baina ez zen aurkeztu. 2007ko uztailaren 12an Fernando García Macua presidente berria bihurtu zen.

#### Hizlari, emakume erreferente

2024ko 8M-ren inguruan Isabel Iturbe Surne Bilbao Basketeko presidentearekin eta Mari Ayestaran Espainiako Hockey Federazioko presidenteorde ohiarekin batera jardun zuen Mujeres directivas en el deporte. Salvando barreras/ Emakumeak kirolean. Oztopoak gainditzen mahai-inguruan. Moderatzaile lanetan Virginia Berasategi triatloilaria eta Assumpta Guisasola aritu ziren.

## Erreferentziak

* 1 2 País, Ediciones El. (28 de septiembre de 2006). Reportaje | La pionera. ISSN 1134-6582..
* ↑ www.athletic-club.net
* ↑ www.elcorreodigital.com
* ↑ «“Nunca se ha reconocido suficientemente lo que hizo Mané en el Athletic”. Deia, Noticias de Bizkaia» Deia.
* ↑ País, Ediciones El. (21 de marzo de 2007). Reportaje | San Mamés frente al Athletic. ISSN 1134-6582..
* ↑ «El nuevo San Mamés será una "referencia mundial" - Marca.com» archivo.marca.com.
* ↑ Agencias. (26 de diciembre de 2006). «El Athletic ficha al portero del Barakaldo, Unai Alba, que trabajaba de pintor» Cadena SER.
* ↑ www.elcorreodigital.com
* ↑ www.lavanguardia.es
* ↑ Ana Urquijo se despide del Athletic con elogios a la figura de Ercoreca
* ↑ Fernando García Macua, nuevo presidente del Athletic. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Correo, El. (2024-03-07). «"Mujeres directivas en el deporte. Salvando barreras"» agenda.elcorreo.com (Noiz kontsultatua: 2024-03-10).

## Kanpo estekak

* Presidenteen zerrenda
* Datuak: Q2265986
# Jose Ignazio Arana

Jose Ignazio Arana (Azkoitia, Gipuzkoa, 1838ko maiatzaren 26a - Oña, Espainia, 1896ko abenduaren 19a) euskal fraide eta idazlea izan zen.
Lehen ikasketak Azkoitia, Amezketa eta Ezkioko eskoletan burutu zituen eta bigaren mailako ikasketak Arantzazun eta Iruñean. Hamasei urterekin Jesusen Lagundian sartu zen (1854). Euskal-Erria aldizkarian aritu zen, bertan hainbat olerki argitaratuz.

## Lanak
### Erlijioa

* Bai, pecatu da liberalqueriya (1888, Baiona)
* Jesusen Biotz Sagraduco Billera santu edo Congregacioaren gañeko cerbaitzuec dacazquien liburucho devotoa (1870, Gasteiz)
* San Ignacio Loyolacoaren Bizitza laburtua euskaraz eta gaztelaniaz (1872, Bilbo)
* Ama Virgiña guciz garbi Concepciocoaren Oficio laburra, latiñezco itz neurtuetatik eusquerazco zortzicoetara itzulia (1872, Erroma)

## Erreferentziak

* ↑ Auñamendi Entziklopedia
* ↑ bdb.bertsozale.eus

## Kanpo estekak

* Jose Inazio Arana literaturaren zubitegian
* Datuak: Q12260633
| Euskal idazleak | Artikulu hau euskal idazle bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Luis Celedón

Luis Celedón (Los Andes, 1926ko abenduaren 16a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Luis Celedón
* ↑ Luis CELEDON

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29644686
* Multimedia: Luis Celedón / Q29644686
# Alejandro Díaz

Alejandro Díaz (Santiago, 1920ko uztailaren 5a - Santiago, 2004ko apirilaren 12a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Alejandro Díaz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47483482
* Multimedia: Alejandro Díaz (athlete) / Q47483482
# Inazio Araña

Inazio "Axio" Araña Igoa (Beasain, 1961 - Beasain, 2025eko martxoaren 7a) gipuzkoar errugbilari eta entrenatzailea izan zen.
Ia hogei urtez jokalari eta beste hogei urtez entrenatzaile izan zen Axio, Ordizia Rugby Elkartea klubaren arorik loriatsuenean. Hala, Ordiziako taldearen ikur bilakatu zen. Haren aginduetara igo zen taldea 2005ean Espainiako Ohorezko Mailara, eta hura zen entrenatzailea 2011n eta 2012an Ordizia ligako txapeldunorde izan zenean, eta 2012ko eta 2013ko Espainiako Kopak irabazi zituenean. Ia kirol ibilbide osoa egin zuen Ordizian Axiok, bi etapatan salbu: bi urtez Atletico San Sebastian taldean jokatu zuen, eta, Ordizia utzi ondoren, La Unicako teknikari aritu zen hiru denboralditan. Hain zuzen, Ordizia onenean zela utzi zion hango entrenatzaile izateari: 2013an, taldeak Espainiako Kopa bigarrenez irabazi ostean. Gipuzkoako Foru Aldundiak haren lana saritu zuen 2012. urtean.

## Erreferentziak

* ↑ «Axio Araña hil da, Ordiziako jokalari eta entrenatzaile ohia» Berria 2025-03-07 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
# Mauricio Díaz

Mauricio Díaz (1968ko abuztuaren 7a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Mauricio Díaz
* ↑ Mauricio DIAZ CASTRO

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6793598
# Natalia Duco

Natalia Duco (San Felipe, 1989ko urtarrilaren 31) atleta da. Txile ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Natalia DUCO

## Kanpo estekak

* Datuak: Q457943
* Multimedia: Natalia Duco / Q457943
# Roberto Echeverría

Roberto Echeverría (Cunco, 1976ko otsailaren 23a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Roberto Echeverría
* ↑ Roberto ECHEVERRIA

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7351679
# Gustavo Ehlers

Gustavo Ehlers (Santiago, 1925eko ekainaren 23a - Santiago, 2017ko uztailaren 8a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Gustavo Ehlers
* ↑ Gustavo EHLERS TRÖSTEL

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19364627
* Multimedia: Gustavo Ehlers / Q19364627
# Bernadette Kakounan

Bernadette Amani Kakounan (Dougbafla, Oumé, 1997ko irailaren 4a) bolikostar futbolaria da.
2019an, 21 urte zituela, maletak egin eta Boli Kosta atzean utzi zuen Amanik, futbolari izateko ametsa zuela. Espainiako Ligan jokatzeko aukera sortu zitzaion, eta horren aldeko apustua egin zuen, asmo argi batekin: maila gorenera iristea. Lehen urtean Extremaduran jokatu zuen, eta gero sasoi bat Friolen, beste bat La Solanan eta beste bat Logroñon, Euskal Herrian lur hartu zuen arte. 2023-2024ko denboraldian Eibarrek fitxatu zuen erdilaria, eta 2024-205ekoa bigarren denboraldia du Gipuzkoako taldean.

## Erreferentziak

* ↑ «Maletak hartu, futbolari izateko» Berria 2025-03-08 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
# Daniel Estrada (atleta)

Daniel Estrada (1990eko otsailaren 27a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Daniel Estrada
* ↑ Daniel ESTRADA

## Kanpo estekak

* Datuak: Q26611945
# Patricio Etcheverry

Patricio Etcheverry (Santiago, 1943ko martxoaren 6a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Patricio Etcheverry

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47459022
# Juan Pablo Faúndez

Juan Pablo Faúndez (1975eko azaroaren 2a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Juan Pablo Faúndez
* ↑ Juan Pablo FAUNDEZ

## Kanpo estekak

* Datuak: Q37999276
# Narrow Water gaztelua

Narrow Water gaztelua, irlanderaz: Caisleán an Chaoil, eskozieraz: Narra Wattèr Castle eta ingelesez: Narrow Water Castle, Ipar Irlandako Down konderrian dagoen gaztelu bat da, Warrenpoint udalerritik hurbil eta Carlingford aintziran Newry ibaiaren bokalaren ertzean.

## Historia

Jatorriz, XIII. mendean, bertan, Hugh de Lacy normandiarrari loturiko gotorleku bat bazen, 1560ko hamarkada aldera Magennis familiak dorretxe batez ordezkatu zuen.
1979ko abuztuaren 27an, Warrenpointeko segadan, Behin-behineko IRAk gaztelu honetatik hurbil segada batean Britainiar Armadako 18 soldadu hil zituen.

## Ikus gainera

* Warrenpointeko segada
* Datuak: Q6966307
* Multimedia: Narrow Water Castle / Q6966307
# Hernán Figueroa

Hernán Figueroa (1927ko abuztuaren 26a - 2013ko iraila) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Hernán Figueroa
* ↑ Hernan FIGUEROA

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5742423
* Multimedia: Hernán Figueroa / Q5742423
# Walter Fritsch

Walter Fritsch (1911ko abenduaren 31 - 2005eko uztailaren 18a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Walter Fritsch
* ↑ Walter FRITSCH

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16614109
# Ivana Gallardo

Ivana Gallardo (Osorno, 1993ko uztailaren 20a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Ivana Xennia GALLARDO

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55756961
# Jørgen Løvland

Jørgen Løvland (Evje, 1848ko otsailaren 3a – Oslo, 1922ko abuztuaren 21a) norvegiar irakasle eta politikaria izan zen, Norvegiako lehen ministroa 1907tik 1908ra.
Baserritar familia batean jaio zen eta 1865ean irakasleen eskolan graduatu zen. Ondoren, lehen hezkuntzako irakasle izan zen. 1878tik 1884ra Setesdaleko ikastetxe bateko zuzendaria izan zen eta 1884tik 1892ra Christianssands Stiftsavis egunkariko editorea izan zen.
Alderdi Liberaleko kidea eta Stortingeko diputatua izan zen. Lan, Kanpo Arazoetako eta Hezkuntzako ministro izan zen hainbat alditan. 1907ko urrian lehen ministro bihurtu zen Christian Michelsenen dimisioaren ondoren eta hurrengo urteko martxoan dimititu zuen.
Nobel Sariaren Norvegiako Batzordeko kide izan zen 1897an sortu zenetik hil zen arte.
* Datuak: Q457149
* Multimedia: Jørgen Løvland / Q457149
# Karen Gallardo

Karen Gallardo (Valdivia, 1984ko martxoaren 6a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Karen Gallardo
* ↑ Karen GALLARDO

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3193107
* Multimedia: Karen Gallardo / Q3193107
# Jörn Gevert

Jörn Gevert (Santiago, 1929ko martxoaren 16a - 2017ko iraila) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Jörn Gevert
* ↑ Jorn GEVERT

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11868557
* Multimedia: Jörn Gevert / Q11868557
# Juan Santiago Gordón

Juan Santiago Gordón (1943ko urtarrilaren 14a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Juan Santiago Gordón

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41617304
# Garcilaso de la Vega (El Inca)

Garcilaso de la Vega —jaiotza-izena: Gómez Suárez de Figueroa— (Cusco, Peru, 1539ko apirilaren 12a - Kordoba, Espainia, 1616ko apirilaren 23a) historialaria izan zen. Guraso izan zituen Sebastián Garcilaso de la Vega, Peruko konkistatzailea, eta Atahualpa inkaren lehengusu bat. 21 urte zituela Espainiara joan eta bertan bizi izan zen hil arte. Comentarios reales (1609) lana idatzi zuen; inken jatorriaz eta haien inperioaz berri ugari jaso zituen bertan, eta Espainiako gobernuak legez kanpo utzi zuen obra hori. 1616an argitaratu zen haren bigarren liburua, Historia general del Perú. Bere lanak eleberri historikoaren eta eleberri-moldeko biografiaren aitzindaritzat hartu dira.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q334711
* Multimedia: Inca Garcilaso de la Vega / Q334711
# Abd al-Malik al-Muzafar

Abd al-Malik al-Muzafar (izen osoa arabieraz: أبو مروان "المظفر" عبد الملك بن أبي عامر‎, ʾAbū Marwān “Al-Muẓaffar” ʿAbd Al-Malik ben ʾAbī ʿĀmir) (Kordoba, 975 – Kordoba, 1008ko urriaren 20a) hajiba izan zen Hisham II.a Al Andalusko kalifaren garaian.
Almanzor Kordobako hayib famatua eta ama-gatibuaren semea izan zen. Almanzor eta Abdaren, Antso Abarkaren alaba, semea Abderraman Antso bere anaia ordea zen. Batzuk diote honek anaia ordea pozoitu zuela Kordobaren ondoan.
Abd al-Malik al-Muzafar hil zenean, Kordobako kaliferriaren fitna edo gerra zibila sortu zen, kaliferria taifa erreinuetan bananduko zena.
Zuhaitz genealogikoa :
Almanzor
Abd al-Malik al-Muzafar :
# Abd ar-Rahman I.a

Abd ar-Rahman I.a edo Abderraman I.a —arabieraz: عبدالرحمن بن معاوية بن هشام بن عبد المل‎, Abd ar-Rahman ibn Muawiya ibn Hisham ibn Abd al-Malik— (Damasko, egungo Siria, 731 – Kordoba, 788) Kordobako Emirerriko lehenengo emir independentea izan zen, omeiatarren leinukoa.
747an Yusuf ibn Abd al-Rahman al-Fihrik Abd al-Rahman ibn Katir al-Lahmi ordezkatu zuen eta Abbastar Iraultzaren eta Berbereen matxinadaren anabasa aprobetxatuz ia independentea izan zen. 755ean al-Fihrik Zaragozan matxinada bat zapuztu ondoren, baskoiak ere matxinatu ziren. Une horretan, Abd ar-Rahman Algecirasen lehorreratu zen. Abd ar-Rahmanek Málaga eta Sevilla hartu zituen eta 756an Musarahko guduan al-Fihri menderatu ondoren, emir bilakatu zen.
Ezizenez "al-Dājil" (الداخل: "etorkina") ezaguna, bere erreinaldian ezin zituen iparraldeko kristau erresumen aurkako ohiko razziak egin. Hogeita hamabi urte eman zituen Yusuf al-Fihri azken vali eta bere semeen aurka, abbastarren aldeko siriar eta bereberren aurka borrokatzen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2016-09-30). (PDF) 181. araua: Erdi Aroko pertsona-izenak. Iruñea, 11 or..
* ↑ Payne, Robert. (1959). The Holy Sword: the story of Islam from Muhammad to the present. New York: Harper.
* Datuak: Q29000
* Multimedia: Abd al-Rahman I, Emir of Cordoba / Q29000
# Abd ar-Rahman Santxitz

Abd ar-Rahman Santxitz (izen osoa arabieraz: أبو المطرف سنجول "المأمون" عبد الرحمن بن أبي عامر‎, ʾAbū Al-Muṭaraf Sanjūl “Al-Maʾmūn” ʿAbd Ar-Raḥman ibn ʾAbī ʿāmir; Gaztelako Erresumako kronikatan Sanchuelo, euskaraz: Antso txikia, ezizenaz ezaguna; Kordoba, 983? - † Kordoba, 1009ko martxoaren 3a), Kordobako Kalifa-herriko amiriar leinuko buruzagi eta Hixam II.a kalifaren hayiba zen.

## Biografia
### Gaztaroa

Ziur asko 983 eta 986 artean jaioa, Abd ar-Rahman Santxitzek ibn Abi Amir al-Mansur aita eta Abda ama (Urraka Santxitz jaioa), Antso II.a Iruñekoaren alaba, zituen. Bere aitonaren antza zuenez hartu zuen ezizena.
Al-Jatib idazleak dio Antso II.a 992 urte inguru, irailaren 4an, Almanzor suhiari bisita bat egin eta hantxe ezagutu zuen ilobatxoa, bere oinak musuak eman zizkionari.

### Agintaldia

1008ko urrian, bere sasianaia zen Abd al-Malik al-Muzafar hil zenean (bere heriotzaren susmozkoa bazen ere), hayib edo lehen ministro berri bihurtu zen, Almanzorren oinordekoei lotutako titulua. Kalifaldian zeuden berebere, eslaviar eta arabiar arteko liskarrak, amiriar leinuaren jarrera eta Abd ar-Rahman Sanjulen gobernatzeko gaitasun eskasak anarkia eta matxinadak sortu zituzten, Kordobako kaliferria suntsituko zuen fitna edo guda zibilaren aurretikoak zirenak.
Bere agintaldian, gobernua baztertu eta jarrera arraroa azaldu zuen. Hixam II.aren lagun min bihurtu zen. Honek kalifaren eginkizunetatik urrundu eta plazer eta luxuei ekin zizkion. Hayib berria berarekin batera egin eta Kordoban bere ardoa eta emakumeekiko zaletasunari buruzko zurrumurruak hedatu ziren. Bere burua Hixam II.aren oinordekotzat aldarrikatzean bere aurrekoek zuen politika hautsi zuen. Leinu aldaketa ez zen omeiarren aldeko arabiarren gustukoa.

### Hilketa

Aita eta sasi-anaia izandako ospea irabazteko, neguan espedizio bat antolatzea bururatu zaio. Eslaviar eta arabiarrek kontra izateaz gainera eta, aholkulariek kontrakoa esan arren, iparralderantz jo zuen.
Berak eta berarekin batera bere aldekoak ziren berbereek alde egin eta berehala, matxinada hasi zen, 1009ko otsailaren 15ean, Muhammad ibn Hixamek zuzenduta. Lehendabizikoz, amiriek al-Zahira bere jauregian sortutako sasi-gortea errautsi eta gero, Kordobaren kontrola hartu zuen. Hixam II.a kalifak bere alde abdikatzera behartu zuen eta Muhammad II.a izena hartu zuen.
Abd ar-Rahman Santxitzek berria jakin bezain pronto, Kordobako bidea hartu zuen. Baina Kordobara hurbildu ahala, armada gutxituz joan eta Abd ar-Rahmanek ikuspegia aldatu zuen. Guadalmellatotik gertu babespean zegoen monasterio batean aurkitu eta bertan hil zuten 1009ko martxoaren 3an.
Zuhaitz genealogikoa :
Almanzor
Abd al-Malik ibn Abd al-Azīz al-Muẓaffar
Antso II.a Gartzeitz
Abd ar-Rahman Santxitz
Abd-al-Aziz al-Mansur
Abda Santxitz
Abu-Bakr ibn Abd-al-Aziz
Urraka Fernanditz :
* Datuak: Q307447