# Margarita Tecpoyotl Torres

Margarita Tecpoyotl Torres (Cholula, Puebla, Mexiko, XX. mendea) jatorri indigenako zientzialaria, irakaslea, ikertzailea eta asmatzailea da, elektronikan espezializatutakoa. Moreloseko Estatuko Unibertsitate Autonomoan (UAEM) ikertzaile irakaslea da. Lau patente titulu eta bi marka ditu, baita egile eskubideen erregistro publikoko sei ziurtagiri ere. Bere ikerketa-lerro nagusia gailu mikroelektromekanikoen diseinuan oinarrituta dago. Bere ikerketa taldearekin batera, telebista irekirako tamaina txikiko antena garatu zuen, mundu osoan sari eta aintzatespen ezberdinak jaso zituena.

## Bizitza

Matematikako eta elektronikako lizentziaturak ikasi zituen Pueblako Unibertsitate Autonomoan (BUAP), eta matematikako gradua lortu zuen 1991. urtean. 1997. urtean maistratasuna lortu zuen eta 1999. urtean elektronikako doktoretza, biak Astrofisika, Optika eta Elektronikako Institutu Nazionalean.
1999. urtean, Moreloseko Estatuko Unibertsitate Autonomoko Ingeniaritza eta Zientzia Aplikatuen Ikerketa Zentroan irakasle ikertzaile titular gisa lan egiten hasi zen, C mailan. Hortik aurrera, Ikertzaileen Sistema Nazionaleko kidea da, lehenik hautagai gisa, eta, gero, 1. mailan.
2001. urtean eta 2003. urtean ikerketa-egonaldi bat egin zuen Bristoleko Unibertsitatean, Ingurumenaren eta Klimaren Maneiurako Ikerketa Zentroan (Weather and Environmental Management Research Center), eta antena eta radar-sistemetan lan egin zuen. 2012. urtean urte sabatikoa hartu zuen Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko (UNAM) Zientzia Aplikatuen eta Garapen Teknologikoaren Zentroan.

## Ibilbide zientifikoa

Irakasle gisa, ingeniaritzan eta zientzia aplikatuetan maistratza- eta doktoretza-programak sortzeko ardura izan du, baita ezagutza berritzaileak merkaturatzeko maistratasuna eta espezializazioa ere. Programa horiek UAEMen ematen dira, eta CONACYTeko Kalitate Graduondoko Programa Nazionalaren parte dira.
2014an, INNTECVER enpresaren sortzaileetariko bat izan zen, eta UAEMen ezagutzak transferitzeko bulegoak inkubatu zuen. Zientzietako Kontseilu Aholku-emaileak aitortutako enpresa.
Bere ikerketa-lerro nagusiak gailu mikroelektromekanikoen diseinua eta hainbat aplikaziotarako antenen diseinua dira. Haren garapen teknologikoetako bat da eskuzko dardarizoak eta bihotz-erritmoa detektatzen duen sistema. Bere lan-taldearekin batera, antena duala garatu zuten, dimentsio txikikoa, telebista irekiko seinaleak hartzen zituena.

### Telebistako antena txikia

Bere lan-taldeak munduko telebistarik txikienaren antena garatu eta patentatu zuen. Antenak 11 cm-ko luzera, 6.5 cm-ko zabalera eta 6 mm-ko lodiera ditu; gainera, 80 gramoko pisua du eta ez du elikadura elektrikorik edo anplifikadorerik behar. Tresna hori telebista irekirako zein digitalerako erabil daiteke; telebista irekiaren kasuan, deskodetzaile bat baino ez du behar, eta, telebista digitalerako, kable ardazkidea (koaxiala).
Antenako estaldurek aukera ematen dute harrera-potentzia handitzeko gailuaren tamaina handitu barik, eta, gainera, barnealdean eta kanpoaldean erabiltzeko aukera ematen dute, sabaian orientazio espezifiko batekin finkatuta. Funtzionamendu-probetan, Kalifornian, 70 kanal erakarri zituzten, eta Mexiko Hirian, 28.

## Ekoizpen zientifikoa

Ikerketa zientifikoko 100 artikulu baino gehiago idatzi ditu, eta 300 aldiz baino gehiagotan aipatu izan dira nazioarteko aldizkarietan. Gainera, hainbat zientzia-aldizkaritan jardun du berrikusle, hala nola Sensors, Applied Computational Elektromagnetics Society Journal, Actuators eta Research Journal of Physical and Applied Science aldizkarietan. Asian Journal of Environment & Ecology aldizkariko editore akademikoen taldeko kidea ere bada.

### Nabarmendutako argitalpenak

Bere argitalpenik garrantzitsuenen artean honako hauek daude:
* Design of MEMS vertical–horizontal chevron thermal actuators. J Varona, M Tecpoyotl-Torres, AA Hamoui. Sensors and actuators A: Physical 153 (1), 127-130.
* Nanohodi-polymer konpositeen DC eroankortasun elektrikoaren ereduen analisia nanometric elektronic devices aplikazioarekin. R Vargas-Bernal, G Herrera-Perez, M Calixto-Olalde, M Tecpoyotl-Torres. Journal of Electrical and Computer Engineering 2013.
* Individual patch antenna and antenna patch array for Wi-Fi Communication. JG Vera-Dimas, M Tecpoyotl-Torres, P Vargas-Chable, ja Damian-Morales, J Escobedo-Alatorre, S Koshevaya. Center for Research of Engineering and Applied Sciences (CIICAp), Morelos Stateko Erkidegoko Unibertsitatea (UAEM).
* Modeling of MEMS thermal actuation with external heat source. J Varona, M Tecpoyotl-Torres, AA Hamoui. Electronics, Robotics and Automotive Mechanics Conference (CERMA 2007), 591-596.
* Pentagonal microstrip antenna equivalent to a circular microstrip antenna for GPS operation frequency. 4. MT Torres. Programazio Matematikoa eta Softwarea.

### Patenteak

Bere ikerketak Mexikoko Jabetza Industrialaren Institutuan lau patente erregistratzera eraman du.
| Patente-titulua | Patente-zenbakia | Asmatzaileak | Beste datu batzuk |
| Eragingailu termikoa integratuta duen mikroispilua. | 295373 | Jorge Varona Salazar Margarita Tecpoyotl Torres Hanas Hamoui | CPC: KPI: H01L21/033 Erregistro zenbakia: 4676826 3 Orri zenbakia: MX /A/2008/014210 |
| Mikroeragingailu termikoa desplazamendu horizontal edo bertikalerako, jarduera termomekaniko optimizatuarekin. | 295737 | Jorge Varona Salazar Margarita Tecpoyotl Torres Hanas Hamoui | CPC: IPC: G02B26/00 Physics-Optics) Erregistro zenbakia: 4676825 5 Orri zenbakia: MX /A/2008/014209 |
| Mikrotirako antena duala, telebista irekirako, kanpoaldean erabiltzeko. | 331116 | Margarita Tecpoyotl Torres Jorge Alberto Damián Morales Jose Gerardo Vera Dimas. | CPC: KPI: H01Q9/04 ELECTRICITY-BASIC ELECTRIC ELEMENTS Orri zenbakia: MX /E/2012/005321 |
| Telebista irekirako antena duala, neurri txikikoa. | 331117 | Margarita Tecpoyotl Torres Jose Gerardo Vera Dimas | CPC: KPI: H01Q9/04 ELECTRICITY-BASIC ELECTRIC ELEMENTS Espediente zenbakia: MX /a/2012/005322 Orri zenbakia: MX /E/2012/035148 |
Gainera, bi marka eta egile-eskubideen erregistro publikoaren sei ziurtagiri ditu.

## Sariak eta sariak

Bere ibilbide profesionala eta ikerketa lana dela eta, askotan aintzatetsai izan da:
* 2018an MEM gailu inertzial eta elektrofotermiko berrien diseinua, analisia eta inplementazioa proiekturako finantziazioa lortu zuen. Hori CONACYTen Oinarrizko Ikerketa Zientifikoaren deialdiaren barruan dago.
* 2020an Optika eta Fotonikaren Nazioarteko Elkarteko (The International Society for Optics and Photonics - SPIE) kidea da.
* Bereziki, telebistarako neurri txikiko antena bat garatzeko egin duen lana behin baino gehiagotan aintzatetsia izan da. 2013an, lehenengo postua lortu zuen UAEMek eta TechBA oinarri teknologikoko enpresa mexikarren azeleragailuak antolatutako UAEM Bootcamp Potentzialean, eta, horri esker, bere proiektua aurkeztu ahal izan zuen Silicon Valleyn. Lan hori ere historia arrakastatsutzat jo zuen Altair enpresak. 2015ean, garapen teknologiko hori Britainia Handiko Ingeniaritzako Errege Akademiak eta Newton Foundation-ek antolatzen zuten Leaders in Innovation Fellowship programan parte hartzeko hautatu zuten, eta hirugarren postua lortu zuen aurkeztutako proiektu mexikarren artean.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Leonardo Rios Guerrero. Margarita Tecpoyoltl Torres. .
* 1 2 Agencia ID. (18 marzo de 2016). Crean en UAE Morelos la antena para televisión más pequeña del mundo, de extraordinaria recepción.. , Online or..
* 1 2 IGI Global. Margarita Tecpoyotl-Torres. .
* ↑ UAEMorelos. Excelencia UAEM: Margarita Tecpoyotl Torres. .
* ↑ Centro de Investigación en Ingeniería y Ciencias Aplicadas. (2016). Posgrados CIICAp-IICBA. .
* ↑ Redacción. (21 de marzo de 2016). Investigadores de la UAEM crean antena para TV más pequeña del mundo.. Saltillo, Coahuila, Tech or..
* ↑ Guerrero, Ana Luisa. (11 de enero de 2016). Crean antena dual de dimensiones reducidas. Pachuca, Hidalgo, Online or..
* ↑ Garrido, Rodrigo. (11 de abril de 2016). La antena para televisión más pequeña del mundo fue desarrollada en México. , Online or..
* ↑ Tecpoyotl Torres, Margarita; Vera Dimas, José Gerardo. «Prototipos de antenas de parche para sistemas de comunicación inalámbrica» Hypatia.
* ↑ Publons. Margarita Tecpoyotl Torres. .
* ↑ Asian Journal of Environment & Ecology. Editorial Team. .
* ↑ Google Scholar. Margarita Tecpoyotl. .
* ↑ Instituto Mexicano de la Propiedad Intelectual. (Enero 2012). Microespejo con actuador térmico integrado. .
* ↑ Varona, J.; Tecpoyotl-Torres, M.; Velázquez, R.. (Enero-Febrero 2013). «Micro sensor-actuador térmico sin baterías para aplicaciones en microelectronica de ultra-bajo consumo de potencia.» Revista Mexicana de Física 59: 26 - 38..
* ↑ Instituto Mexicano de la Propiedad Industrial. (Febrero 2012). Microactuador térmico para desplazamiento horizontal o vertical con desempeño termomecánico optimizado. .
* ↑ Instituto Mexicano de la Propiedad Industrial. (Noviembre 2013). Antena dual de microtira para televisión abierta para uso en exteriores. .
* ↑ Instituto Mexicano de la Propiedad Industrial. (Junio 2015). Antena dual para televisión abierta de dimensiones reducidas. .
* ↑ Universidad Autónoma del Estado de Morelos. (24 de octubre de 2018). Felicitación UAEM 24/10/2018. .
* ↑ SEP-CONACYT. (2018). Convocatoria de Investigación Científica Básica 2017‐2018: Proyectos Apoyados. .
* ↑ The International Society of Optics and Photonics. Dr. Margarita Tecpoyotl-Torres. .
* ↑ LMC. (13 de enero de 2014). Concluye con éxito campamento emprendedor Potencial UAEM, con apoyo de TechBA. , Emprendedores or..
* ↑ [https://altairuniversity.com/wp-content/uploads/2017/03/UAEM_SS_030617_Letter_web.pdf Using Altair FEKO to Facilitate Development of the World’s Smallest TV Antenna. ] Michigan.
* ↑ Mexican Digital LIF Community: 22 activities delivered and 1423 participants reached in six months. 19 abril de 2021.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q109423467