# Albrecht Dürer

Albrecht Dürer (Nurenberg, Bavaria, 1471ko maiatzaren 21a - Nuremberg, 1528ko apirilaren 6a) Alemaniako Pizkundeko artistarik ezagunenetakoa izan zen, garai hartako Italiako maisu gailenen parean jar daitekeen pintore bakarra. Flandriako pintoreen teknikak ongi menderatzen zituen artista zen; Italiako moldeak ere bereganatu, eta pinturari eta grabaketari buruzko ikerketa teorikoak egin zituen. Geometria eta proportzio matematikoen inguruko zaletasun handia erakutsi zuen bere margolanetan. Haren obrak eragin handia izan zuen XVI. mendeko Herbehereetako eta Alemaniako artistengan.

## Bizitza
### Gaztaroa

Nurenbergen lanean ari zen zilargin hungariar baten semea zen, eta Dürer zilarra eta urrea lantzen hasi zen aitaren lantegian. Garrantzi handiko ikasbidea izan zuen, gerora diseinatzaile eta grabatzaile gisa nabarmentzeko aukera eman ziona; grabatuak izan ziren, hain zuzen, Dureroren lanik aipagarrienetakoak. Bere lehen obra artistiko handia, Autorretratua, 1484. urterako osatu zuen. 1486an. Michael Wohlgemuth margolari eta grabatzailearen lantegian hasi zen ikasle, xilografiak egiten batez ere, eta han bereganatu zituen Herbehereetako artearen ezaugarriak, Jan van Eyckenak besteak beste, eta germaniar tradiziokoak (Hans Pleydenwurff).
1490. urtean, Flandesera jo zuen; han, marra zehatza eta konposizioaren legeak ikasi zituen (Aitaren erretratua, 1490). Flandesen bertan izan zuen Andrea Mantegna italiar pintorearen naturalismoaren berri, eta urrundu egin zen aurreko irakasleen molde gotiko zaharkituetatik (Autorretratua senargai-jantzian, 1493, Mendebaldeko pinturako lehen autorretratua). 1494ko uztailaren 7an Agnès Freyrekin ezkondu zen.

### Italiako lehen bidaia

1494 aldean joan zen lehen aldiz Italiara, eta bertan ezagutu zituen garai hartako artista handienen obrak; bidaia hark eragin handia izan zuen bere koadro, marrazki eta grabatuetan. Pizkundea Italiako mugimendutzat hartua zen eta gainerako herrietako artistak, alemaniarrak esaterako, antzinako arteari loturiko apaingile soiltzat hartzen ziren. Dürerrek arte joera berrien ikerketa sakona egin zuen eta estetikaren ikusmolde berriak bereganatu zituen, mendeku gisa edo. Horrela, garai hartan egin zituen obra gehienak Italiako artelanen egokitzapenak dira, Andrea Mantegna, Antonio Pollaiolo, Giovanni Bellini eta abarren kopiak. Baina italiar artistez gainera, arreta berezia eskaini zion Italiako paisaiari eta argiari (Landa ikuspegia, 1495, Ashmolean Museum, Oxford). Pizkundeko izpiritua nola beretu zuen garbien erakusten duen obra Autorretratua da (1498, Pradoko museoa, Madril), jaioterrira itzuli ondoren margotu zuena.
1495ean antolatu zuen Nurenbergen bere pintura eta grabatze lantegia, eta bertan hasi zen kobrea lantzen. Ordutik aurrera iritsi zuen haren heldutasun aroa. Lan ugari egin zuen, germano-flandriar eta italiar estiloak bateratu zituen eta ikonografian halako eklektizismo bati heldu zion: erretratu humanistak, Bibliako gaiak, alegoria filosofikoak eta satirak egin zituen. Nurenbergen, erretaulez eta erretratuez gainera, grabatuak egin zituen batez ere; grabatua giza gorputzaren lanketara hurbiltzeko tresna gisa erabili zuen eta proportzioen teknika landu zuen, Pizkundeko legeei jarraituz (Adan eta Eva, 1504).
Margolanetan eta marrazkietan baino beranduago arte antzeman zitzaizkion Azken Gotikoko ezaugarriak grabatuetan, baina joera gero eta joera klasizista eta humanistagoa hartu zuen, adibidez, Apokalipsia (1498) hamalau xilografiez osaturiko sail ikusgarrian eta zazpi xilografiez osaturiko Pasio Handia sailean (1498 ingurukoa). Ama Birjinaren bizitza xilografia sailean eta mende hasierako pinturetan (Magoen gurtza, 1504, Uffizi Galeria) aipagarria da geometriaren nagusitasuna, espazioarekiko kezka eta baita xehetasun bitxi edo errealistekikoa ere; perspektibaren eta proportzioen ikerketa bikainak dira. 1500. urte ingurua izan zen arte gotikoko ezaugarrien eta Pizkundekoen arteko etena nabarmentzen hasi zen garaia; Pizkundeko joera betekoak dira, esaterako, Oswolt Krelen erretratua (1499, Alte Pinakothek, Munich), Nurenbergeko aristokraziako zenbait kideren erretratuak, Gizon gaztearen erretratua (1500, Alte Pinakothek, Munich) etab.

### Italiako bigarren bidaia

1505eko udazkenean, artista gisa heldutasun beteko garaia zuenean eta grabatugile ezaguna zela ordurako, Italiara joan zen berriro 1507ko negua arte. Aurreko bidaian bezala, Venezian igaro zuen denbora gehiena.Giovanni Belliniren obrak erakarri zuen batez ere, eta haren eraginez erretratu gozoak, leunak egin zituen 1505-1507 bitartean; eskola desberdinek perspektibaren arazoari zein irtenbide eman zioten aztertu zuen. Joera manieristak agertu ziren kolore guztiz biziek argiturik egin zituen oholetan. Garai hartakoa aipagarria du, besteak beste Errosarioaren festa (1506, Galeria Nazionala, Praga) ordu arteko bilakaeraren amaiera eta sintesia dena, eta Adan eta Eva (1507, Pradoko museoa, Madril), formaren ideal klasikoaren sekretu matematikoaren bilaketaren emaitza bikaina. Kolorea nagusitu zen Hirutasun Sainduaren Gurtza obran ere (1511, Kunsthistorisches Museum, Viena).
Italiako bigarren bidaitik itzuleran pinturan murgildu zen buru-belarri eta matematika ikasten jardun zen, harik eta 1509an berriro grabatuak egiten hasi zen arte. Printzipio klasikoak erabiltzen jarraitu zuen eta konposizio handiagoak egiten hasi, adibidez Hamar milen martirioa (1508, Kunsthistorisches Museum, Viena) eta Hirutasunaren gurtza (1511, Kunsthistorisches Museum, Viena). 1507-1513 urteen artean Nekaldia saila osatu zuen, brontzezko grabatuez, eta 1509-1511 bitartean Nekaldi txikia, zur gaineko grabatua, egin zuen; espazio zabalak eta lasaitasuna dira obra horietan nagusi. 1513-1514 urteetan hiru maisulan egin zituen: Zalduna, heriotza eta deabrua, San Jeronimo bere estudioan eta Malenkonia grabatuak; aditu batzuen ustez hirurak batera hartu beharra dago. Dürerek bere artea gorenera eramateko asmoz egindako obratzat jotzen dira, formak eta giroa bikainak eta aberatsak dira, eta klasikotasunaren perfekzioa ageri dute.

### Enperadoreen zerbitzuan

1512. urtean Maximiliano enperadorearentzat hasi zen lanean, 1519 arte. Garai hartako artista germaniar ospetsuenekin batera jardun zuen, eta 92 xilografia, karroza bat, Orduen Libururako animalien akuarelak eta hainbat erretratu, adibidez Maximiliano I.a (1519, Kunsthistorisches Museum, Viena), egin zituen haren zerbitzuan. 1518an Lutero ezagutu zuen eta asko hunkitu zuen aita santuaren indulgentzien salmenta zela-eta emandako hitzaldiak.
Maximiliano hil ondoren, Herbehereetara abiatu zen 1520. urtean, haren ondorengo Karlos V.aren zerbitzura. Anberes, Brujas, Gante eta abarretan ibili zen, eta garai hartako pintore nagusien obrak ezagutu ahal izan zituen (Quentin Metsys, Bernaert van Orley, Lucas van Leyden) eta XV. mendeko maisuenak orobat: Rogier van der Weyden, Hugo van der Goes, Jan van Eyck. Garai hartako irudietan xehetasunez beteriko marrazki errealistakoak dira nagusi, Herbehereetako pintura eskolaren izpirituarekin lotura handia dutenak, esaterako Ama Birjina, Umea eta Santa Anarekin (Metropolitan Museum of Art, New York) eta Bernhart von Reesenen erretratua (Gemaldegalerie, Dresden).

### Azken urteak

1521ean itzuli zen Nurenbergera, osasun arazoak zirela-eta. Azken urteetan pintura obra gutxi egin zituen, nahiz eta badiren garai honetako erretratu grabatu batzuk; bereziki interesgarria da Lau apostoluak deituriko margolana (1526, Alte Pinakothek, Munich), Erreforma protestantearen eta erlijio joera berrien kutsua ageri duena. Lan teorikoak, zientifikoak eta ilustrazioak egin zituen batez ere (Neurtzeko moduei buruzko irakasketa, 1525; Gotorlekuei buruzko tratatua, 1527; Giza gorputzaren neurriei buruzko tratatua, 1528). Obra handi batean bildu nahi izan zituen bere ikerketa teorikoak (Margolari gazteentzako bazka), baina atal batzuk bakarrik eman ziren argitara, Dürer hil ondoren.

## Lanak

| Artikulua | Data | Bilduma |
| Heller Altarpiece | 1500s 1610s | Staatliche Kunsthalle Karlsruhe Historical Museum Frankfurt Städel Museoa Dominican Monastery Municheko Residenz |
| Madonna with the Siskin | 1506 | Gemäldegalerie |
| Hamar mila kristauen martirioa | 1508 | Kunsthistorisches Museum |
| Adoration of the Trinity | 1511 | Kunsthistorisches Museum |
| Portrait of Jakob Fugger the Rich | 1520 | Bavariako Estatuko Margo-Bilduma |
| Portrait of a Young Fürleger with Loose Hair | 1497 | Städel Museoa |
| Feast of the Rosary | 1506 | National Gallery Prague |
| Saint Jerome in His Study | 1521 | National Museum of Ancient Art |
| portrait of Johann Kleeberger | 1526 | Kunsthistorisches Museum |
| Self-Portrait | 1498 | Pradoko Museoa |
| Portrait of the Artist Holding a Thistle | 1493 | Louvreko margogintza saila |
| Jesus doktoreen artean | 1506 | Thyssen-Bornemisza Museoa |
| Lion | 1494 | Hamburger Kunsthalle |
| Autoerretratua | 1500 | Bavariako Estatuko Margo-Bilduma |
| Mary and Child | 1512 | Kunsthistorisches Museum |
| Magoen gurtza (Dürer) | 1504 | Uffizi Galeria |
| Dresden Altarpiece | 1496 | Staatliche Kunstsammlungen Dresden |
| Lamentation of Christ | 1500 | Bavariako Estatuko Margo-Bilduma |
| Lamentation of Christ | 1498 | Germanisches Nationalmuseum |
| Hercules Killing the Stymphalian Birds | 1500 | Germanisches Nationalmuseum Bavariako Estatuko Margo-Bilduma |
| Portrait of a Young Woman with braided hair | 1497 | Gemäldegalerie |
| Haller Madonna | 1490s | Washingtongo Arte Galeria Nazionala Samuel H. Kress Collection Thyssen-Bornemisza family Collection |
| The Madonna of the Carnation | 1516 | Bavariako Estatuko Margo-Bilduma Alte Pinakothek (Munich) |
| Bagnacavallo Madonna | 1490s | Magnani-Rocca Fundazioa |
| The Virgin Mary in Prayer | 1518 | Gemäldegalerie |
| Emperor Maximilian I | 1519 | Kunsthistorisches Museum |
| Portrait of Barbara Holper | 1490 | Germanisches Nationalmuseum |
| Portrait of Bernhart von Reesen | 1521 | Staatliche Kunstsammlungen Dresden |
| Burkard von Speyer | 1506 | Royal Collection |
| Portrait of Elspeth Tucher | 1499 | Hessen Kassel Heritage |
| Portrait of Frederick III of Saxony | 1496 | Gemäldegalerie |
| Portrait of Felicitas Tucher | 1499 | Schloss Weimar |
| Portrait of Hans Tucher | 1499 | Schloss Weimar |
| Hieronymus Holzschuherren erretratua | 1527 1526 | Gemäldegalerie |
| Portrait of Jakob Muffel | 1526 | Gemäldegalerie |
| Portrait of the Nuremberg Painter Michael Wolgemut | 1516 | Germanisches Nationalmuseum Bavariako Estatuko Margo-Bilduma |
| Portrait of a Young Man | 1500 | Bavariako Estatuko Margo-Bilduma |
| Portrait of a Young Man | 1506 | Palazzo Rosso |
| Portrait of a Venetian Woman | 1505 | Kunsthistorisches Museum |
| Portrait of a Young Woman with a (Red) Beret | 1507 | Gemäldegalerie |
| Portrait of a young Venetian woman | 1506 | Gemäldegalerie |
| Saint Philip | 1516 | Uffizi Galeria |
| The Apostle James the Elder | 1516 | Uffizi Galeria |
| Saint Jerome in the Wilderness | 1496 | National Gallery |
| Virgin and Child with Saint Anne | 1519 | Metropolitan Museum of Art |
| Lukreziaren suizidioa | 1518 | Bavariako Estatuko Margo-Bilduma |
| Madonna and Child | 1526 | Uffizi Galeria |
| Avarice | 1507 | Kunsthistorisches Museum |
| Wire drawing mill near Nyremberg | 1494 | Kupferstichkabinett Berlin |
| Seven Sorrows Polyptych:Sorrowing mother | 1490s | Alte Pinakothek (Munich) |
| Portrait of Willibald Pirckheimer | 2nd millennium | Rijksmuseum |
| Portrait of the artist's father | 1490 | Uffizi Galeria |
| Mary among a Multitude of Animals | 1500s | Albertina |
| The Crucifixion | 16th century | Musée des Beaux-Arts de Dijon |
| Salvator Mundi | 1505 | Metropolitan Museum of Art |
| Virgin and Child | 1516 | Metropolitan Museum of Art |
| The Holy Family | 1509 | Boijmans Van Beuningen Museoa |
| Lot and His Daughters [reverse] | 1490s | Washingtongo Arte Galeria Nazionala Samuel H. Kress Collection Thyssen-Bornemisza family Collection |
| Portrait of a Clergyman (Johann Dorsch?) | 1516 | Washingtongo Arte Galeria Nazionala Samuel H. Kress Collection of the National Gallery of Art Samuel H. Kress Collection |
| Head of a Young Woman | 1522 | Metropolitan Museum of Art |
| Portrait of Luther | 2nd millennium | Danimarkako Galeria Nazionala |
| Venus and the Three Graces | | Danimarkako Galeria Nazionala |
| The Adoration of the Magi | 2nd millennium | Danimarkako Galeria Nazionala |
| Elector of Saxony Frederick III | 1520s | Royal Museum of Fine Arts Antwerp |
| Circumcision of Jesus | 1490s | Staatliche Kunstsammlungen Dresden |
| Flight to Egypt | 1490s | Staatliche Kunstsammlungen Dresden |
| Seven Sorrows Polyptych: Christ among the Doctors | 1490s | Staatliche Kunstsammlungen Dresden |
| Via Crucis | 1490s | Staatliche Kunstsammlungen Dresden |
| Altarpiece of the Mater Dolorosa, Scene: Christ Nailed Art the Cross | 1490s | Staatliche Kunstsammlungen Dresden |
| Crucifixion | 1490s | Staatliche Kunstsammlungen Dresden |
| Deposition | 1490s | Staatliche Kunstsammlungen Dresden |
| Heavenly Scene | 1496 | National Gallery |
| Adam | 1507 | Pradoko Museoa |
| Eva | 1507 | Pradoko Museoa |
| Portrait of a Man | 1524 1521 | Pradoko Museoa |
| Maria mit Kind an der Brust | 1503 | Kunsthistorisches Museum |
| Portrait of a man | 1497 | Skokloster Castle |
| Jabach Altar: Saints Joseph and Joachim | 1504 | Bavariako Estatuko Margo-Bilduma |
| Jabach Altar: Saints Simeon and Lazarus | 1500s | Bavariako Estatuko Margo-Bilduma |
| Portrait of the artist's father | 2nd millennium | Bavariako Estatuko Margo-Bilduma Wittelsbacher Ausgleichsfonds |
| Hll. Johannes und Petrus (Verkleinerte Kopie nach den Vier Aposteln) (Kopie nach) | | Bavariako Estatuko Margo-Bilduma |
| Tod Mariae (Kopie nach) | | Bavariako Estatuko Margo-Bilduma |
| Christ as the Man of Sorrows | 1493 | Staatliche Kunsthalle Karlsruhe |
| Heller Altarpiece | 1500s | Historical Museum Frankfurt |
| Heller altarpiece, central panel, Assumption and Coronation of Mary | 1500 | Dominican Monastery |
| Heller-Altar, first inner wing, Martyrdom of Saint James the Great | 1500s | Historical Museum Frankfurt |
| Heller-Altar, erster rechter Flügel, Innenseite, Martyrium der Hl. Katharina von Alexandrien | | Historical Museum Frankfurt |
| Heller-Altar, erster linker Flügel, Außenseite, Anbetung der Könige/Apostel Petrus und Paulus | | Historical Museum Frankfurt |
| Saint Thomas Aquinas and Saint Christopher | | Historical Museum Frankfurt |
| Heller-Altar, Stifterbildnis der Katharina von Melem | | Historical Museum Frankfurt |
| Dresdener Altar | 1496 | Staatliche Kunstsammlungen Dresden |
| Madonna | 1516 | Slovak National Gallery |
| Portrait of a Young Man | 1500s | Arte Ederren Museoa (Budapest) |
| Maria | 1881 | Bratislava City Gallery |
| View of Kalchreuth | 1511 | Kunsthalle Bremen |
| Graveyard of S. Johannis | 1489 | |
| Jabach Altar: Job on the Dungheap | 1505 | Städel Museoa |
| Emperor Charlemagne | 1510s | Germanisches Nationalmuseum |
| Emperor Sigismund | 1510s | Germanisches Nationalmuseum |
| Way to Calvary | 1527 | Cook collection No/unknown value |
| Way to Calvary | 1527 | Accademia Carrara |
| Portrait of a Young Man | 1507 | Kunsthistorisches Museum |
| Lot and his daughters | | Washingtongo Arte Galeria Nazionala |
| Two Squirrels | 1512 | Albertina |
| A Man in a Fur Coat | 1521 | Isabella Stewart Gardner Museum |
| Jacob II. Fugger, der Reiche (1459-1525) | 16th century | Gemäldegalerie |
| Bildnis Albrecht Dürers | 2nd millennium | Gemäldegalerie |
| Maria mit dem Kind | 1518 | Gemäldegalerie |
| Kaiser Maximilian I. (1459-1519) | | Gemäldegalerie |
| Hieronymus Holzschuher (1469-1529) mit Deckel | 1526 | Gemäldegalerie |
| Emperor Maximilian I | 1519 | Germanisches Nationalmuseum |
| Salvator Mundi with the Child Jesus | 1493 | Albertina |
| Portrait of a man | | Munich Central Collecting Point |
| Head of a Woman | 1503 | Frantziako Liburutegi Nazionala |
| Erasmus of Rotterdam | 16th century | Icones Leidenses |
| St. Unuphrius | 1505 | Kunsthalle Bremen |
| Portrait of St Sebastian with an Arrow | 1499 | Accademia Carrara |
| Portrait of a Man | 1520 | Department of Prints and Drawings of the Louvre |
| Wunderbare Errettung eines ertrunkenen Knaben aus Bregenz | | Heinz Kisters Collection |
| Crucifixion | 16th century | Staatliche Kunstsammlungen Dresden |
| Jabach Altar: Piper and Drummer | 2nd millennium | Wallraf-Richartz Museum |
| The Four Apostles: Saints John and Peter | 1526 | Bavariako Estatuko Margo-Bilduma |
| The Four Apostles: Saints Mark and Paul | 1526 | Bavariako Estatuko Margo-Bilduma |
| The Head of Christ Crowned with Thorns | 16th century | Glasgow Museums Resource Centre |
| The Madonna with the siskin | 1506 | Gemäldegalerie |
| Not this Man but Barabbas | | Brighton Museum & Art Gallery |
| Christ and Mary Magdalene (Noli me Tangere) | | Wellcome Collection |
| Saint Jerome | | Wellcome Collection |
| Saint Jerome in His Study | | Wellcome Collection |
| Miraculous rescue of the drowned boy from Bregenz | 1490s | |
| Portrait of Hieronymus Holzschuher | 1526 | Gemäldegalerie |
| Saint Jerome | 1521 | |
| Portrait of Oswolt Krel: "Sylvan Men" with Heraldic Shields of Oswolt Krel | 1499 | Bavariako Estatuko Margo-Bilduma |
| Portrait of Oswolt Krel: Oswolt Krel | 1499 | Bavariako Estatuko Margo-Bilduma |
| Portrait of Oswolt Krel: "Sylvan Men" with Heraldic Shields of Agathe von Esendorf | 1499 | Bavariako Estatuko Margo-Bilduma |
| Marriage Coat of Arms of the Families Duerer and Holper. Verso of the Albrecht Dürer the Elder portrait | 1490 | Uffizi Galeria |
| Young Woman in Netherlandish Dress | 1521 | Washingtongo Arte Galeria Nazionala |
| Q124455029 | 1526 | |
| The Seven Sorrows of the Virgin: The Flight into Egypt | 1496 | Gemäldegalerie Alte Meister |
| Portrait of a Man | 1490s | Heinz Kisters Collection |
| Marienaltar, Mittelbild, Szene: Maria mit Kind | 1496 | |
| Maria mit Kind vor einer Landschaft | | |
| Tal von Kalchreuth. | 1490s | Kupferstichkabinett Berlin |
| Kopf eines Mannes | 1527 | No/unknown value |
| Knabenkopf nach links geneigt | 1503 | Frantziako Liburutegi Nazionala |
| Knabenkopf nach rechts geneigt | 1503 | Frantziako Liburutegi Nazionala |
| Familia Santua | 1490s | Boijmans Van Beuningen Museoa |
| Totenschädel. | 1521 | |
| Portrait of Michael Wolgemut | 1516 | Veste Coburg Art Collections |
| La Crucifixion avec la Vierge, saint Jean et un donateur | | Musée Jeanne-d'Aboville |
| Adoration of the Magi | 1490s | Basileako Arte Museoa |

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2018/2/21 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 185. arauaː Errenazimentuko pertsona-izenak. .

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Albrecht Durer - The complete works, albrecht-durer.org
* Datuak: Q5580
* Multimedia: Albrecht Dürer / Q5580