OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tarō Asō

Tarō Asō (japonieraz: 麻生 太郎, Asō Tarō, Iizuka, 1940ko irailaren 20a) japoniar politikaria izan zen. Japoniako lehen ministroa izan zen 2008tik 2009ra.
Barne Arazoetako eta Komunikazioko ministroa 2003-2005), Kanpo Arazoetako ministroa (2005-2007) eta Finantza ministroa (2012-2021) izan zen. 2008ko irailaren 24an izendatu zuten lehen ministro, Yasuo Fukudaren dimisioaren ondoren. Hurrengo urtean hauteskundeak deitu zituen eta dimisioa eragin zuena garaitua izan zen. 2012tik 2021era lehen ministrorde izan zen.
Alderdi Liberal Demokratikoko kide eta katolikoa da. Bere izen kristaua Francisco da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q132596
* Multimedia: Tarō Asō / Q132596
# Yukio Hatoyama

Yukio Hatoyama (japonieraz: 鳩山 友紀夫, born 鳩山 由紀夫, Hatoyama Yukio, Bunkyō, Tokio, 1947ko otsailaren 11) japoniar politikaria da. Japoniako lehen ministroa izan zen 2009tik 2010era.
Politikarekin lotura handia zuen familia batean jaio zen. Ichirō Hatoyama aitona izan zen lehen ministro eta aita Kanpo Arazoetako ministroa.
Ingeniaritza ikasi zuen Tokioko Unibertsitatean. Alderdi Luberal Demokratikoko kidea izan zen eta 1986an diputatu hautatu zuten. 1993an alderdia utzi eta Alderdi Demokratikoan sartu zen, baina ondoren Japoniako Alderdi Demokratikoarekin bat egin zuen. Lehen ministro izan zen 2008ko irailetik 2010eko ekainera.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131077
* Multimedia: Yukio Hatoyama / Q131077
# Naoto Kan

Naoto Kan (japonieraz: 菅 直人, Kan Naoto, Ube, 1946ko urriaren 10a) japoniar politikaria da. Japoniako lehen ministroa izan zen 2010eko ekainetik 2011ko irailera.
1980an Behe Ganberako kide hautatu zuten Federazio Sozialista Demokratikoko kide gisa. 1996an Osasun ministro izendatu zuten Alderdi Liberal Demokratikoak zuzendutako koalizio gobernuan. Garai hartan Kan Japoniako Alderdi Demokratikoko kidea zen.
2010ean Finantza ministro eta lehen ministrorde izendatu zuten. 2010eko ekainean Yukio Hatayamaren lekua hartu zuen Japoniako Alderdi Demokratikoko presidente eta lehen ministro karguetan. Bere agintaldian 2011ko Fukushimako lurrikara eta istripu nuklearra gertatu ziren. 2011ko irailean dimisioa eman zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47846
* Multimedia: Naoto Kan / Q47846
# Yoshihiko Noda

Yoshihiko Noda (japonieraz: 野田 佳彦, Noda Yoshihiko, Funabashi, 1957ko maiatzaren 20a) japoniar politikaria da. Japoniako lehen ministroa izan zen 2011tik 2012ra.
Japoniako Alderdi Demokratikoko kidea, 1993an diputatu hautatu zuten eta 2010etik 2011ra Finantza ministro izan zen. 2011ko irailean izendatu zuten lehen ministro, Naoto Kanek dimisioa eman ondoren. 2012ko abenduan hauteskundeak galdu zituen Shinzō Aberen Alderdi Liberal Demokratikoaren aurka.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57647
* Multimedia: Yoshihiko Noda / Q57647
# Yoshihide Suga

Yoshihide Suga (japonieraz: 菅 義偉, Suga Yoshihide, 1948ko abenduaren 6a) Alderdi Liberal Demokratako presidentea eta Japoniako lehen ministro izendatutako politikari japoniarra da. 2020ko irailaren 16an egitea erabaki zuenean, Suga izango da Reiwa garaiko lehen lehen ministro berria. 2021eko urriaren 4an Fumio Kishidak ordezkatu zuen.
Ordezkarien Ganberako Kanagawa 2. barrutiaren ordezkaria da 1996az geroztik. Barne Gaietarako eta Komunikazioetako ministroa izan zen Shinzo Abek 2006tik 2007ra lehen ministro gisa izan zuen lehen agintaldian, eta Kabineteko idazkari nagusia 2012tik 2020ra bigarren agintaldian. Kabineteko idazkari nagusi gisa egon zen Japoniako historiako luzeena izan zen. Suga-k 2020ko LDPren lidergo hauteskundeetarako hautagaitza iragarri zuen Abek dimisioa eman ondoren, eta Abe lehen ministro izatearen aitzindaritzat jotzen zen, hauteskundeak egin aurretik alderdiko boto-emaileen gehiengoaren oniritziak lortuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q122465
* Multimedia: Yoshihide Suga / Q122465
# Fumio Kishida

Fumio Kishida (japonieraz: 岸田 文雄, Kishida Fumio, 1957ko uztailaren 29a) Japoniako lehen ministro eta Alderdi Liberal Demokratikoko (LDP) presidentea izan zen 2021etik 2024ra.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q359480
* Multimedia: Fumio Kishida / Q359480
# Shigeru Ishiba

Shigeru Ishiba (japonieraz: 石破 茂, Ishiba Shigeru, 1957ko otsailaren 4a) Japoniako lehen ministro eta Alderdi Liberal Demokratikoko (LDP) presidentea da 2024az geroztik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1335527
* Multimedia: Shigeru Ishiba / Q1335527
# Ichirō Hatoyama

Ichirō Hatoyama (japonieraz: 鳩山 一郎, Hatoyama Ichirō, 1883ko urtarrilaren 1a - 1959ko martxoaren 7a) Japoniako lehen ministro izan zen 1954tik 1956ra bitartean. Bere agintaldian Alderdi Liberal Demokratikoa (LDP) eraketa gainbegiratu zuen eta Sobietar Batasunarekin harreman ofizialak berrezarri zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q333589
* Multimedia: Ichirō Hatoyama / Q333589
# Tetsu Katayama

Tetsu Katayama (japonieraz: 片山 哲, Katayama Tetsu, Wakayama, 1887ko Uztailak 28a - Kanagawa, 1978ko Maiatzak 30a) 1947tik 1948ra Japoniako lehen ministro izan zen politikari japoniarra izan zen. Japoniako lehen ministro izan zen lehen sozialista izan zen, eta Alderdi Liberal Demokratikoko edo bere aitzindarietako kide ez zen azkena 1993ra arte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q335194
* Multimedia: Tetsu Katayama / Q335194
# Masayoshi Ōhira

Masayoshi Ōhira (japonieraz: 大平 正芳, Ōhira Masayoshi, Kagawa, 1910ko martxoaren 12a – Tokio, 1980ko ekainaren 12a) 1978tik 1980an hil zen arte Japoniako lehen ministro izan zen politikari japoniarra izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q315568
* Multimedia: Masayoshi Ōhira / Q315568
# Kei Okami

Kei Okami (japonieraz: 岡見 京, Okami Kei, Aomori prefektura, 1859ko abuztuaren 15a - 1941eko irailaren 2a) sortzez, Nishida Keiko (japonieraz: 岡見 京子) japoniar medikua izan zen. Mendebaldeko unibertsitate batean medikuntza titulua lortu zuen lehen emakume japoniarra izan zen.

## Lehen urteak

Keiko Okami, jaiotza-izena Nishida Keiko zuena, Aomori prefekturan jaio zen 1859an. Yokohamako Kyoritsu Nesken Eskolan graduatu zen 1878an, eta ondoren ingeleseko eskolak eman zituen Sakurai Nesken Eskolan. 25 urte zituela, Okami Senkichiro arte irakaslearekin ezkondu zen. Ondoren, bikoteak AEBetara bidaiatu zuen.

## Prestakuntza medikoa

Amerikan, Kei Okamik Woman's Medical College of Pensilvanian ikasi zuen, Eliza Presbiterianoko Emakumeen Atzerriko Misiolari Elkartearen laguntza jasoz. Lau urteko ikasketen ondoren, 1889an graduatu zen, Susan la Flesche Piccotterekin batera. Horrela, Mendebaldeko unibertsitate batean mediku titulua lortu zuen lehen emakume japoniarra bihurtu zen.

## Karrera medikoa

Japoniara itzuli ondoren, Kei Okamik Jikei Ospitalean (orain Jikei Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko ospitalea) lan egin zuen, Takaki Kanehiro doktoreak gonbidatuta. Gero, bere klinika propioa ireki zuen, Akasaka Tameike, Minaton, bere etxearen kanpoaldean .Kei Okamik ginekologian lan egin zuen eta tuberkulosia zuten pazienteak ere tratatu zituen.
Geroago, praktika itxi eta Shoei neskatoen eskolako zuzendariorde izan zen (Shoei neskatoen bigarren eta goi mailako eskolaren aurrekoa), bere koinatu Kiyomunek sortu zuena. 1897an, emakume gaixoentzako ospitale txiki bat ireki zuen, True andrearekin elkarlanean. Erizaintza eskola bat ere ezarri zuen lokal berean. Bederatzi urteren ostean itxi zuten ospitalea, oso gaixo gutxi baitzeuden, gehienak atzerriko predikariak. Ondoren, bularreko minbizi baten ondorioz hartu zuen erretiroa. Cristiana devota, misiolari lanetan parte hartu zuen Japonian, Japoniako ospitale handienetako batean erizainei anatomia irakasteaz gain.

## Erreferentziak

* ↑ «Dr. Kei Okami» Woman's Medical College of Pennsylvania: Photograph Collection. 1850-present (Drexel University).
* ↑ Prominent People of Minato City: Keiko Okami. Minato City Administration.
* ↑ «Women's Foreign Missionary Society of the Presbyterian Church» Woman's Work for Woman and Our Mission Field (Women's Foreign Missionary Societies of the Presbyterian Church) IV: 136..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15996486
# Kane Tanaka

Kane Tanaka (japonieraz: 田中カ子, Tanaka Kane) Ota jaioa; Fukuoka, 1903ko urtarrilaren 3a - ibidem, 2022ko apirilaren 19a) 119 urterekin eta 107 egun hil zen japoniarra izan zen, Guinness Errekorrak munduan bizirik irauten zuen pertsona zaharrena bezala errekonozituta zuena.
Meiji aroan jaio zen eta beste lau arotan bizi izan zen. 1922an bere lehengusu Hideo Tanakarekin ezkondu zen eta bi seme eta bi alaba izan zituzten. Senarrarekin denda baten jabe izan zen eta 1993an alargundu zen. 2018ko uztailean planetako pertsonarik zaharrena bihurtu zen.
Tanaka sekula bizi izan den bigarren pertsona adin gehienduna zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29441888
* Multimedia: Kane Tanaka / Q29441888
# Pedro Torres Cruces

Pedro Torres Cruces (Humilladero, 1949ko apirilaren 27a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1971tik 1980ra.

## Kirol ibilbidea

Lorpenik aipagarrienak, Mendiko sailkapenak izan ziren 1973ko Frantziako Tourrean eta 1977ko Espainiako Vueltan, baita etapa garaipen bana bi Itzulietan. Horretaz gain, 1980ko Espainiako Vueltan bigarren amaitu zen sailkapen nagusian.
1980ko denboraldiaren amaieran, talderik gabe geratu zen eta ibilbide profesionalari amaiera eman behar izan zion. Anaia Dámaso ere, txirrindularia izan zen.

## Palmaresa
### Amateurretan

1969
* 2. Tour de Bigorren
1970
* Kataluniako Gerrikoko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* 9. Nafarroako Itzulian

### Profesionaletan

1971
* 2. Muñecas Famosa Sari Nagusian
* 3. Espainiako Mendiko txapelketan
* 3. Nafarroako Sari Nagusian
* 7. Andaluziako Itzulian
1972
* 2. Samianigoko Klasikoan
1973
* Levanteko Itzuliko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* Asturiasko Itzuliko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* Frantziako Tourreko Mendiko sailkapena eta etapa bat
* 3. Nafarroako Sari Nagusian
* 3. Asturiasko Itzulian
* 3. Course de côte d'Allevard-en
* 5. Espainiako Vueltan
* 6. Munduko errepideko txapelketan
1974
* Arrateko Igoera
* 3. Levanteko Itzulian
* 7. Euskal Herriko Itzulian
* 7. Setmana Catalanan
* 9. Nafarroako Sari Nagusian
1975
* 3. Aragoiko Itzulian
* 3. Kantabriako Itzulian
* 4. Midi Libren
* 4. Munduko errepideko txapelketan
* 7. Euskal Herriko Itzulian
* 9. Nafarroako Sari Nagusian
* 10. Frantziako Tourrean
1976
* 3. Kantabriako Itzulian
* 7. Euskal Herriko Itzulian
* 7. Midi Libren
* 9. Espainiako Vueltan
1977
* 8. Espainiako Vueltan, Mendiko sailkapena eta etapa bat
* 3. Kantabriako Itzulian
1978
* 2. Kantabriako Itzulian eta etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* 3. Masferrer garaikurran
* 3. Kataluniako Voltan
* 4. Nafarroako Sari Nagusian
1979
* 2. Kantabriako Itzulian
* 4. Kataluniako Voltan
* 6. Espainiako Vueltan
1980
* 2. Kantabriako Itzulian eta etapa bat
* 2. Espainiako Vueltan
* 4. Udaberriko Klasikoan
* 7. Andaluziako Itzulian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko Txapelketan

| Lasterketa | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | - | - | 16. | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | 13. | - | 10. | 17. | 19. | UT | - | 35. |
| Espainiako Vuelta | - | 31. | 5. | UT | 14. | 9. | 9. | - | 6. | 2. |
| Munduko errepideko txapelketa | - | - | 6. | - | 4. | UT | UT | 28. | 32. | - |
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak

* Pedro Torres Cruces - ProCyclingStats
* Pedro Torres Cruces - MuseodeCiclismo.it
* Datuak: Q2389229
# Galo Ponte y Escartín

Galo Ponte y Escartín politikari eta magistratu espainiarra izan zen.

## Biografia

Antonio Ponteren semea, Zaragozako Ogasun Ordezkaritzako lehen ofiziala, zen. Zuzenbidea ikasi zuen Zaragozako Unibertsitatean, eta lizentziatura graduatu ondoren urgazle gisa sartu zen Marceliano Isábalen bulegoan, urte batzuk geroago (1924) gogoratu zuenez: "Isábal jaunari zor diot naizen eta izan nintekeen guztia; izan ere, bere bulegoan, nire lizentziaturaren astean bertan ireki baitzen aitarentzat, eta karrera judizialean sartu nintzen arte egon bainintzen bertan, Legeez dakidan apurra ikasteaz gain — maisuak irakatsi zidana baino askoz ere gutxiago —, ikasi ere egin nuen — eta horretatik harrotu egiten naiz — betebeharraz interes guztien gainean jartzen duen kontzeptu bat edukitzera, besteen eskubidea eta norberarena errespetuz begiratzera eta norberaren azterketaren mende dauden gaiak zuzentasunez eta leialtasunez erabakitzera".
Aragoiko hiriburuan errepublikano zorrillista eta hiriko zinegotzia izan zen hasieran, eta kazetaritza-lanetan jardun zuen, Diario de Avisos egunkariko erredaktore gisa.
Tomás Castellano Villarroya Itsasoz Haraindiko ministro zenean abokatu fiskal izendatu zuten Manilan (1895), eta han zegoen hiru urte geroago gerra garaian, boluntarioen teniente koronel gisa. Ondoren, Espainiara itzuli zen, Cadizeko epaile gisa eskalafoi judizialean sartuta. Gero, Auzitegi bereko eta Sevillako Auzitegiko magistratu eta presidente izan zen. Primo de Riverak Auzitegi Goreneko fiskal izatera bultzatu zuen (1924ko ekainaren 30ean), José Lladóren ordez, eta, ondoren, Grazia eta Justizia ministro izendatu zuen (1925eko abenduaren 3an). Horren kudeaketan, Zaragozari kartzela berria eman zion, Torreroko probintzia-espetxea, eta Zaragozako Lurralde Auzitegiaren egoitza den Ilargien Jauregia edo Erraldoien Jauregia zaharberritzea agindu zuen. Horrez gain, Aragoiko Foru Eranskina (1925eko abenduaren 7an) aldarrikatu zuen, tradizioak urtero Zaragozara haragi hilkorreko Ama Birjinaren etorrera oroitarazten duen egunean (1926ko urtarrilaren 2an). Haren lana izan zen karrera fiskala eta judiziala bereizi eta ministerio fiskalari bere lehen Estatutua eman zion errege-dekretua aldarrikatu izana (1926ko ekainaren 21a) eta, gainera, bere ministerioan Zigor Kode berriaren proiektua eratu zen (1927ko uztailaren 12a), hurrengo urtean (1928) aldarrikatu zena.
Diktaduraren ondoren eta Bigarren Errepublikan jazarri egin zuten eta Madrilgo kartzelan preso egon zen.
Diktadurako Erantzukizun Politikoen Auzitegiak epaitu zuen, eta Aragoiko abokatutzak eta José Antonio Primo de Riverak eta Sáenz de Herediak, Lizarrako markesak, alegatuak aurkeztu zituzten haren defentsan. Azkenean, absolbitu egin zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5874966
* Multimedia: Galo Ponte y Escartín / Q5874966
# Michael Jeffery

Philip Michael Jeffery (Wiluna, Mendebaldeko Australia, 1937ko abenduaren 12a - Canberra, 2020ko abenduaren 18a) australiar militar eta politikaria izan zen. Australiako Armadan sartu zen eta Malaysiako matxinada komunistaren errepresioan eta Vietnamgo Gerran parte hartu zuen. 1993an, armadatik erretiratu zen. 1993-2000 bitartean Mendebaldeko Australiako gobernadorea izan zen eta 2003-2008 artean Australiako Gobernadore Orokorra.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q355053
* Multimedia: Michael Jeffery / Q355053
# Ignacio Orbaizeta

Ignacio Orbaizeta Zabaltza (Eguesibar, 1923ko apirilaren 4a - Iruñea, 2011ko apirilaren 20a), euskal txirrindulari profesionala eta enpresaburua izan zen, 1939 eta 1949 artean profesionala izandakoa. Bere ibilbidean 34 garaipen lortu zituen.
Erretiratu zenean, etxetresna elektrikoak saltzeari ekin zion, Super Ser enpresa sortuz.

## Palmaresa

1940
* Altsasuko Saria
1941
* Altsasuko Saria
* 2. Getxoko Zirkuituan
1942
* Pascuas Sari Nagusia
1943
* 3. Espainiako Ziklo-kros Txapelketan
1944
* Pascuas Sari Nagusia
* Kataluniako Voltako etapa 1
* Levanteko Itzuliko etapa 1
1945
* 2. Espainiako Ziklo-kros Txapelketan
* Pascuas Sari Nagusia
1946
* Kataluniako Voltako 2 etapa
* Espainiako Vueltako etapa 1
* Loinaz Proba

## Emaitzak lasterketa nagusietan

| Lasterketa | 1939 | 1940 | 1941 | 1942 | 1943 | 1944 | 1945 | 1946 | 1947 | 1948 | 1949 |
| Italiako Giroa | - | - | X | X | X | X | X | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | X | X | X | X | X | X | X | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | X | X | - | - | X | X | - | Err. | - | - | X |
| Txirrindularitzako Munduko Txapelketak | X | X | X | X | X | X | X | Err. | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu Err.: Erretiratu zen X: Ez zuten egin

## Taldeak

* Independente (1939-1941)
* Osasuna (1942)
* Unión Ciclista Navarra (1943)
* Independente (1944 – 1945)
* Sans Pirelli (1946)
* Independente (1947)
* UD Sans (1948)
* Independente (1949)

## Erreferentziak

* ↑ www.urtekaria.com
* ↑ «Adiós a Ignacio Orbaiceta» Diario de Noticias 2011/04/21.

## Kanpo estekak

* Ignacio Orbaizeta - ProCyclingStats
* Datuak: Q8762814
* Multimedia: Ignacio Orbaiceta / Q8762814
# José Gascón y Marín

José Santiago Bautista Gascón Marín politikari eta katedradun espainiarra izan zen.

## Biografia
### Lehen urteak

Zuzenbide ikasketak egin zituen Cesaraugustanako Unibertsitatean, eta doktore gradua lortu zuen Madrilgo Unibertsitate Zentralean, La extradición (1895) filmari buruzko memoria batekin. Filosofia eta Letretako ikasketak ere egin zituen, lizentziatu gradua lortuz.
Zaragozako Unibertsitateko Zuzenbide Fakultateko irakasle laguntzailea, 1902ko apirilaren 7an Sevillako Unibertsitateko Zuzenbide Administratiboko katedradun izendatu zuten. 1907an, Zaragozako Nazioarteko Zuzenbideko katedra irabazi zuen, eta, geroago, Ebroko Administrari izatera itzuli zen. 1916an katedradun bihurtu zen Unibertsitate Zentralera.

### Politikagintzaren aroa

Politikoki Ejea de los Caballeros barrutiko diputatu hautatu zuten, eta gero senatari.
Lehen Hezkuntzako zuzendari nagusia, idazkariordea eta, geroago, Instrukzio Publiko eta Arte Ederretako ministroa Juan Bautista Aznar buru izan zuen gobernu laburrean (1931ko otsailaren 18tik apirilaren 14ra), Bigarren Errepublika aldarrikatu aurreko azkena. Estatuko kontseilaria izan zen, bai eta Instrukzio Publikoko kontseilaria, Jurisprudentzia eta Legediko eta Zientzia Moral eta Politikoetako akademikoa ere. Bigarren korporazio honetan lehendakaritza lortu zuen.
Haren ekoizpen zientifikoa oso zabala da, eta batez ere Administrazio Zuzenbideari dagokiona nabarmentzen da.
Administrazio-zuzenbidearen antolamendu sistematiko sinple batekin hasi zen, eta, ondoren, administrazio-zuzenbideari eta probintzia- eta udal-legeriari buruzko nozioak eman ziren, eta, geroago, laburpen bat, eta, ondoren, administrazio-zuzenbideari buruzko tratatu bat. Espainiako legeriaren printzipioak bi liburukitan. Bere ekoizpenaren zati handi bat Espainiako tokiko eta probintziako administrazioaren ingurukoa da, baina Espainiako Administrazio Zuzenbidearen Historia ere landu zuen.
Ez zitzaion ahaztu Nazioarteko Zuzenbideari, Zuzenbide Politikoari eta Zuzenbide Kanonikoari buruzko gogoeta egitea, eta, batzuetan, argitalpen asko egin zituen, baina Gizarte Zuzenbidean ekoizpen handiagoa du. Francisco de Vitoria gai zientifikoen artean egon zen.
Hagako Nazioarteko Zuzenbidearen Akademian ikastaro bat eman zuen 1932an nazioarteko funtzionarioei buruz; 1930ean beste bat garatu zuen nazioarteko Administrazio Zuzenbidean egindako aldaketei buruz.
Adolfo González Posadarekin batera, Espainiaren ordezkaritza izan zuen Zuzenbide Publikoko Nazioarteko Institutuan. Administratzaile eskola handi bat sortu zuen, besteak beste, Carlos García Oviedo, Unibertsitate Hispaniarreko errektore izatera iritsi zena.

## Kargu politikoa

| Aurrekoa Elías Tormo | Espainiako Erresumako 54. Instrukzio Publiko eta Arte Ederretako ministroa 1931eko otsailaren 18a – apirilaren 14a | Ondorengoa Marcelino Domingo Sanjuan (Espainiako Bigarren Errepublikaren Instrukzio Publiko eta Arte Ederretako ministro gisa) |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5940053
* Multimedia: José Gascón y Marín / Q5940053
# Julio Wais San Martín

Julio Wais San Martín politikari eta abokatu espainiarra izan zen, non Justiziako ministerioa hartu zuen Allendesalazarren 2. gobernuan eta Ogasun eta Ekonomia Nazionaleko ministerioak Berenguer jeneralaren gobernuan.

## Biografia
### Lehen urteak

Julio Wais San Martín Antonio Wais Pacorro eta Julia Sanmartín Patiñoren semea zen, jatorri frantsesa, alemana eta galiziarra zuen familia, aitaren aldeko aitona-amonak Sebastian Wais Laffitte baionarra eta Josefa Pacorro Pan coruñarra izan baitzituen.
Zuzenbidea ikasi zuen Santiagoko Unibertsitatean, eta Madrilgo Unibertsitatean doktoratu zen 1900ean. Coruñan abokatu aritu zen, eta diputatu probintziala izan zen 1907tik. Bere langela Madrilera eraman zuen eta González Besada jurista ospetsuarekin lan egin zuen.

### Aro politikoa

Bere ibilbide politikoa Alderdi Kontserbadorean hasi zuen Pontedeumeko (Coruña) diputatu gisa, eta 1913tik 1923ra parlamentuko eserlekuak lortu zituen, hau da, Primo de Rivera jeneralaren estatu-kolpearen ondorioz bizitza parlamentarioa eten zuen arte. Erregistroetako zuzendari nagusia izan zen 1917an, eta Agintaritzako idazkariordea 1919 eta 1921 artean. Gobernuan, Grazia eta Justizia ministro izan zen, Allendesalazarren lehendakaritzapean (1921eko uztailaren 7tik abuztuaren 14ra), eta hilabete baino ez zuen iraun bere kudeaketak Ministerio horren buruzagitzan.
Direktorio primoriveristan zeregin politikoetatik aldenduta, Berenguer jeneralak Ekonomia Nazionaleko ministro izendatu zuen (1930eko otsailaren 3tik urte bereko abuztuaren 20ra), eta, ministerio hori utzi zuenean, Ogasun ministro izatera igaro zen, Argüelles ordezkatuz, 1931ko otsailaren 18ra arte. Banco de Españan Azterlan Ekonomikoen Bulegoa eta Monetaren Kontratazio Zentroa sortu zituen. "Moneta eta trukeari buruzko esperientzia bat" idatzi zuen, 1932an Jurisprudentzia eta Legegintzaren Akademian emandako hitzaldi bat jasotzen, zuzentzen eta zabaltzen duen testua, zeinari buruz numerarioa baitzen, bere ministerio-kudeaketa azalduz.

### Azken urteak

Bigarren Errepublikarekin politikatik erretiratu zen berriro, eta Frantziara ihes egin behar izan zuen familiarekin, 1937ko otsailean, Tucumaneko errefuxiatuen espedizio ospetsuan, Argentinako Errepublikaren babespean.
Coruñan ezkondu zen, 1904ko martxoaren 19an, Aurora Tenreiro Berdiérekin, Buenos Aireskoa.
Txinako Urrezko Espigako Gurutze Handien, Japoniako Altxor Sakratuaren Ordenaren eta Belgikako Koroaren jabe izan zen, baita Polonia Restituttako Ordenako 1. mailako Gurutzearen jabe ere. Bartzelonako kondearen kontseiluko kide izan zen 1954ko apirilaren 16an Madrilen hil zen arte. Pontedeumeko Udalak bere memoriari eskaini zion bere etorbide nagusietako bat.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9016573
* Multimedia: Julio Wais Sanmartín / Q9016573
# Orokietako gudua

Orokietako gudua Nafarroako herri hartan Bigarren Karlistaldian egindako gudua izan zen, liberalek eta karlistek 1872ko maiatzaren 4an egina.
1872ko apirilean Francisco Serranok, Iparraldeko Armadaren buruzagi gorena zena, borroka-lerroaren ezkerraldeko muturrean eraso behar zuen zutabearen zuzendaritza Moriones jenerali eman zion. Maiatzaren 2an, Etxarri Aranatz inguruan araketa bat egiten zebilen Carasak zuzenduriko karlistak erasotzea erabaki zuen. Lekunberrin igaro zuen gaua, armadaren ezkerraldea oztopatzeko eta etsaia jazartzeko leku aproposa zelako. Hilaren 3an Carasak Saldiasetik Ezkurraraino zihoala jakin eta azken herriraino joan zen. Jeneral karlistak orduan Aranatzera joatea erabaki zuen.
Moriones erregegai karlistak maiatzaren 2an Beratik muga zeharkatu zuela jakinaren gainean zegoen eta Carasak honekin bat egingo zuela suposatu zuen. Zubietaraino Saldiasetik joan ostean, Eratsunera joan zen, On Karlos handik zegoela jakin baitzuen. Maiatzaren 4an Labaienera heldu zen. Duela gutxi On Karlos Doneztebetik aterata zegoen Labainerako bidean. Carasa ere haraino zihoan eta biek 3.000 lagun inguru zituzten. Moriones Urrotzen gelditu gabe karlistak Donezteben ez zeudela jakin zuen baizik eta Orokietan. Egun horretako arratsaldeko seiak baino lehen, liberalak Orokietan zeuden eta herriko bideak erabiliz arroila ekidin zuten.
Hain ziur zeuden karlistek ezen posizio aurreratuak ere ez zituzten kokaturik. Hutsegite honi esker (eta baita liberalen mugimenduaren azkartasunagatik esker) karlistek ez zuten hiru zutabeen erasoaz jabetu eta, nahiz eta sarjentu batek erresistentzia-gune txiki bat antolatu, armada karlista herrian babestu zen. Morionesek, orduan, artilleria eraman zuen eta On Karlos, gudaroste txiki baten laguntzaz, Ilarregitik alde egitea lortu zuen.
Karlistek eutsi saiatu arren, ezin eta Morionesen garaipena erabatekoa izan zen. Armadak eragabez ihes egin zuen Ilarregi eta Alkotzeraino, 38 hildako eta 749 preso utziz. Karlos erregegaiak hurrengo egunean berriro muga zeharkatu behar izan zuen.
Liberalen garaipenak, taktikoki inportantea izan ez bazen ere, karlistak adoregabetu zituen.

## Erreferantziak

* ↑ "Batalla de Oroquieta"

## Bibliografia

* Enciclopedia Espasa. 40, 654 or. ISBN 84-239-4540-5..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11317228