# 1859
## Gertaerak
### Mundua

* Abenduaren 25a – Australian Europako 24 untxi askatu zituzten eta hala hasi zen historiako kolonizazio azkarrenetako bat. Thomas Austin kolonoak enkargatu zituen, ehizarako. Untxiak izurrite kontrolaezin bilakatu ziren flora eta faunarentzat.

### Zientzia eta teknologia

* Azaroaren 29a – Lehenengoz argitaratu zen Charles Darwin zientzialariak idatzitako Espezieen jatorria, izaki bizidunen hautespen naturalaren eta eboluzioaren teoria plazaratu zuen liburua.

### Kirolak
## Jaiotzak

* Urtarrilaren 8a – Fanny Bullock Workman, estatubatuar geografoa, kartografoa, esploratzailea, bidaia idazlea eta mendizalea (h. 1925).
* Urtarrilaren 9a – Carrie Chapman Catt, estatubatuar feminista eta sufragio unibertsalaren bultzatzailea (h. 1947).
* Urtarrilaren 11 – George Curzon (Curzon of Kedleston I. markesa), britainiar politikari kontserbadorea (h. 1925).
* Urtarrilaren 13a – Kostis Palamas, greziar poeta (h. 1943).
* Urtarrilaren 14a – Francesc Ferrer, kataluniar politikari eta pedagogo iraultzailea (h. 1909).
* Urtarrilaren 23a – Katharine Tynan, irlandar poeta eta idazlea (h. 1931).
* Urtarrilaren 27a – Gilen II.a Alemaniakoa, Alemaniako azken enperadorea (Kaiser) eta Prusiako azken erregea (h. 1941).
* Urtarrilaren 27a – Pavel Miliukov, errusiar politikaria, Alderdi Konstituzionalista Demokrataren buruzagia eta ideologo nagusia (h. 1943).
* Urtarrilaren 28a – Cláudia de Campos, portugaldar poeta, saiakeragile eta feminista (h. 1916).
* Urtarrilaren 30a – Jean Hiriart Urruti, euskal idazlea eta kazetaria (h. 1915).
* Urtarrilaren 31 – Julio Lazurtegi, euskal herritar metalurgia eta meatzaritza arloetako enpresaburua (h. 1943).
* Otsailaren 3a – Hugo Junkers, alemaniar aeronautikoa (h. 1935).
* Otsailaren 5a – Giovanni Capurro, italiar poeta (h. 1920).
* Otsailaren 5a – Minna Keene, kanadar argazkilaria (h. 1943).
* Otsailaren 10a – Alexandre Millerand, frantziako presidentea (h. 1943).
* Otsailaren 13a – William Strang, eskoziar margolari, grabatzaile, idazle eta ilustratzailea (h. 1921).
* Otsailaren 19a – Svante Arrhenius, suediar kimikaria, 1903ko Kimikako Nobel Sariduna (h. 1927).
* Otsailaren 21a – Mikhail Rodzianko, errusiar politikari liberal-kontserbakorra (h. 1924).
* Martxoaren 2a – Sholem Aleijem, yiddishazko idazlea eta antzerkigilea (h. 1916).
* Martxoaren 8a – Kenneth Grahame, eskoziar idazlea (h. 1932).
* Martxoaren 9a – Peter Altenberg, austriar idazlea (h. 1919).
* Martxoaren 14a – Matilde Montoya, mexikar emagina eta doktore gradu akademikoa lortu zuen lehengo emakumea (h. 1939).
* Martxoaren 16a – Aleksandr Stepanovitx Popov, errusiar fisikaria eta ingeniaria (h. 1906).
* Martxoaren 19a – Josefa Ignacia Albisu, gipuzkoar erraketista (h. 1950).
* Martxoaren 26a – Alfred Edward Housman, ingeles aditu klasiko eta olerkaria (h. 1936).
* Apirilaren 2a – Anatol ar Braz, bretainierazko idazlea (h. 1926).
* Apirilaren 5a – Vicente González de Echávarri, arabar idazle eta politikaria (h. 1917).
* Apirilaren 8a – Edmund Husserl, alemaniar filosofoa (h. 1938).
* Apirilaren 8a – Teodor Teodorov, Bulgariako lehen ministroa (h. 1924).
* Apirilaren 16a – Ciro Bayo, espainiar abenturari, bidaiari, itzultzaile eta idazlea (h. 1939).
* Apirilaren 18a – Antonio Elosegi Ansola, El Diario Vasco egunkariaren sortzailea (h. 1948).
* Apirilaren 19a - Marie-Béatrice de Baye, frantziar poeta (h. 1928).
* Apirilaren 24a – Pedro Planas Basagañas, Balergo destakamenduko espainiar soldadua (h. 1913).
* Maiatzaren 2a – Jerome K. Jerome, idazle ingelesa (h. 1927).
* Maiatzaren 2a – Pasquale del Pezzo, italiar matematikaria (h. 1936).
* Maiatzaren 6a – Juan Antonio Escurra, Paraguaiko presidentea (h. 1919).
* Maiatzaren 8a – Johan Jensen, Danimarkar matematikaria eta ingeniaria (h. 1925).
* Maiatzaren 15a – Pierre Curie, frantziar kimikalaria (h. 1906).
* Maiatzaren 16a – Frida Schanz, alemaniar idazle, irakasle, argitaratzaile eta itzultzailea (h. 1944).
* Maiatzaren 22a – Arthur Conan Doyle, idazle eskoziarra (h. 1930).
* Maiatzaren 22a – Tsubouchi Shōyō, japoniar idazlea eta itzultzailea (h. 1935).
* Maiatzaren 28a – Fernando de Torres, espainiar politikaria, Bizkaiko gobernadore zibila (h. 1923).
* Maiatzaren 30a – Pierre Janet, frantziar filosofoa, psikologoa eta neurozientzialaria (h. 1947).
* Ekainaren 5a – Bonifazio Etxeberria, gipuzkoar industria gizona, Bonifacio Echeverría arma-fabrikaren sortzailea (h. 1951).
* Ekainaren 8a – Mary Cholmondeley, ingeles idazlea (h. 1925).
* Ekainaren 13a – Christine Terhune Herrick, estatubatuar idazle eta kazetaria (h. 1944).
* Ekainaren 23a – Édouard Michelin, frantziar industriala, bere anaiarekin batera Michelin konpainiaren sortzailea (h. 1940).
* Ekainaren 27a – Leon Intxausti, bizkaitar elizgizon agustindar errekoletoa (h. 1937).
* Ekainaren 28a – Leon Olalkiaga, gipuzkoar albaitaria (h. 1919).
* Uztailaren 6a – Verner von Heidenstam, suediar idazlea, Nobel Sariduna 1916an (h. 1940).
* Uztailaren 24a – Louis Iriart Etxepare, familia euskalduneko Bearnotar politikaria (h. 1945).
* Uztailaren 26a – Virginie Demont-Breton, frantziar margolaria (h. 1935).
* Uztailaren 28a – Berthe Marx, frantziar pianista eta musikagilea (h. 1925).
* Abuztuaren 2a – Georges Rochegrosse, frantziar margolaria (h. 1938).
* Abuztuaren 4a – Knut Hamsun, norvegiar idazlea, Literatura Nobel Sariduna 1920an (h. 1952).
* Abuztuaren 5a – Piarres Broussain, lapurtar medikua, Euskaltzaindiaren sortzaileetakoa eta politikaria (h. 1920).
* Abuztuaren 15a – Blanca de los Ríos, espainiar idazlea eta literatura kritikaria (h. 1956).
* Abuztuaren 18a – Anna Ancher, daniar margolaria (h. 1935).
* Abuztuaren 24a – Christophe-Louis Légasse, lapurtar apaiza (h. 1931).
* Irailaren 1a – Victor Loret, frantziar egiptologo eta naturalista (h. 1946).
* Irailaren 3a – Jean Jaurès, frantziar buruzagi sozialista (h. 1914).
* Irailaren 16a – Yuan Shikai, txinako lehendakaria (h. 1916).
* Irailaren 21a – Francesc Macia, Kataluniako Generalitateko 122. Presidentea (h. 1933).
* Urriaren 9a – Alfred Dreyfus, frantziar militarra (h. 1935).
* Urriaren 15a – Augusta Déjerine-Klumpke, frantziar medikua, neuroanatomian egin zuen lanagatik ezaguna (h. 1927).
* Urriaren 17a – Childe Hassam, estatubatuar margolari inpresionista (h. 1935).
* Urriaren 17a – Paolo Orsi, italiar arkeologoa (h. 1935).
* Urriaren 18a – Henri Bergson, frantziar filosofoa (h. 1941).
* Urriaren 20a – John Dewey, estatubatuar pedagogo eta filosofo pragmatikoa (h. 1952).
* Urriaren 27a – Domingo Sabalo, Jats, lapurtar pilotaria.
* Azaroaren 11a – Belle Gunness, norvegiar-estatubatuar serieko hiltzailea (h. 1908).
* Azaroaren 15a – Christopher Hornsrud, Norvegiako lehen ministroa (h. 1960).
* Azaroaren 18a – Flora Sassoon, indiar enpresaburu, hebraista eta filantropoa (h. 1936).
* Azaroaren 20a – Théophile Steinlen, suitzar-frantziar Art Nouveau margolari eta irarlea (h. 1923).
* Azaroaren 22a – Cecilia Grierson, irakaslea, filantropoa eta Argentinako lehen medikua (h. 1934).
* Azaroaren 22a – Fusajirō Yamauchi, japoniar enpresaria, Nintendoren sortzailea eta lehen presidentea (h. 1940).
* Azaroaren 23a – Billy the Kid, AEBetako legezkanpoko bidelapur eta tiratzailea (h. 1881).
* Abenduaren 2a – Georges Seurat, frantses margolaria (h. 1891).
* Abenduaren 5a – Charles Henry Gilbert, estatubatuar iktiologoa, iktiologian aitzindaria (h. 1928).
* Abenduaren 5a – John Jellicoe, Royal Navyko flota almirantea (h. 1935).
* Abenduaren 15a – Ludwik Zamenhof, Doktoro Esperanto, poloniar hizkuntzalaria eta okulista, esperantoaren sortzailea (h. 1917).
* Abenduaren 16a – Francis Thompson, ingeles poeta eta saiakera-idazlea (h. 1907).
* Abenduaren 17a – Paul César Helleu, frantziar margolaria (h. 1927).
* Abenduaren 18a – Gloria Melgar, espainiar musikagilea eta margolaria (h. 1938).
* Abenduaren 21a – Gustave Kahn, frantziar idazlea eta arte-kritikaria (h. 1936).
* Abenduaren 22a – Manuel Gutiérrez Nájera, mexikar olerkaria (h. 1895).
* Abenduaren 23a – Klavdia Lukaxevitx, errusiar idazle eta irakaslea (h. 1931).
* Abenduaren 25a – Anna Palm de Rosa, suediar margolaria, akuarelengatik ezaguna (h. 1924).
* Abenduaren 26a – Luis Salazar, bizkaitar politikari kontserbador eta historialaria (h. 1936).
* Abenduaren 27a – Minda Ramm, norvegiar eleberrigile, itzultzaile eta literatura kritikaria (h. 1924).
* Abenduaren 29a – Venustiano Carranza, Mexikoko presidentea (h. 1920).
* Hilario Gaiztarro, Donostiako San Ignacio klinika sortu zuen gipuzkoar kirurgialaria (h. 1909).
* José María Basterra, euskal arkitektoa, arte sakroan aditua (h. 1932).
* Paulina Arana Goiri, Sabin eta Luis Arana Goiri anai eta eusko abertzaletasunaren sortzaileen arreba (h. 1921).
* Juan Antonio Benlliure, espainiar margolaria (h. 1930).
* Mercedes Álvarez de Flores, kolonbiar poeta eta idazlea (h. 1950).
* Sara Blomfield, ingeles idazle eta filantropoa, haurren eta emakumeen eskubideen alde lan egin zuena (h. 1939).

## Heriotzak

* Urtarrilaren 20a – Bettina von Arnim, alemaniar idazlea (j. 1785).
* Urtarrilaren 22a – José Santos de la Hera, bizkaitar militarra (j. 1792).
* Urtarrilaren 28a – William Hickling Prescott, estatubatuar historialaria eta hispanista (j. 1796).
* Urtarrilaren 28a – Frederick John Robinson (Goderich I. bizkondea), Erresuma Batuko lehen ministroa (j. 1782).
* Urtarrilaren 29a – William Cranch Bond, Estatu Batuetako astronomoa (j. 1789).
* Otsailaren 13a – Eliza Acton, sukaldaritzako liburu idazle eta poeta ingelesa (j. 1799).
* Otsailaren 23a – Zygmunt Krasinski, poloniar idazlea (j. 1812).
* Martxoaren 14a – Martín de los Heros, bizkaitar militar eta idazle liberala (j. 1783).
* Apirilaren 12a – Jean-Joseph Ader, lapurtar historialari eta antzekigilea (j. 1796).
* Apirilaren 14a – Sydney, Lady Morgan, irlandar eleberrigilea (j. 1781?).
* Apirilaren 16a – Alexis de Tocqueville, pentsalari, legegile, politikari eta historialari frantsesa (j. 1805).
* Maiatzaren 1a – Amalia Anglés y Mayer, espainiar opera-kantaria eta gitarra-jotzailea (j. 1827).
* Maiatzaren 5a – Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet, alemaniar matematikaria (j. 1805).
* Maiatzaren 6a – Alexander von Humboldt, alemaniar naturalista, geografoa eta esploratzailea (j. 1769).
* Maiatzaren 8a – José Madrazo y Agudo, espainiar margolaria (j. 1781).
* Maiatzaren 12a – Sergei Aksakov, errusiar idazlea (j. 1791).
* Maiatzaren 20a – Josip Jelačić, Kroaziako heroi nazionala (j. 1801).
* Maiatzaren 22a – Fernando II.a Bi Sizilietakoa, Bi Sizilietako erregea (j. 1810).
* Ekainaren 6a – Prosper-Michel-Arnaud Hiraburu, Euskal Herrian jaiotako apezpikua (j. 1805).
* Ekainaren 7a – David Cox, ingeles paisaia-margolaria (j. 1783).
* Ekainaren 11 – Klemens Wenzel von Metternich, austriar politikaria (j. 1773).
* Ekainaren 12a – Martin Goihetxe, euskal idazlea eta apaiza (j. 1791).
* Uztailaren 8a – Oskar I.a Suediakoa, Suedia eta Norvegiako erregea (j. 1799).
* Uztailaren 23a – Marceline Desbordes-Valmore, frantziar poeta (j. 1786).
* Abuztuaren 4a – Joan Maria Vianney, santu katolikoa (j. 1786).
* Abuztuaren 28a – Leigh Hunt, ingeles kazetari, kritikari, saiakeragile, itzultzaile eta olerkaria (j. 1784).
* Irailaren 28a – Carl Ritter, alemaniar geografoa (j. 1779).
* Urriaren 4a – Karl Baedeker, Alemaniako liburu-argitaratzailea (j. 1801).
* Urriaren 12a – Robert Stephenson, ingeniari zibil ingelesa (j. 1803).
* Urriaren 29a – Ventura Barkaiztegi, gipuzkoar militar eta politikaria (j. 1815).
* Azaroaren 8a – Pierre Claude François Delorme, Neoklasizismoko margolari eta irarle frantziarra (j. 1783).
* Azaroaren 15a – Josepha Heath Gulston, galestar eleberrigilea (j. 1811).
* Azaroaren 20a – Mountstuart Elphinstone, Britainia Handiko kolonizatzailea (j. 1779).
* Azaroaren 28a – Washington Irving, AEBetako idazlea (j. 1783).
* Abenduaren 2a – John Brown, estatubatuar abolizionista (j. 1800).
* Abenduaren 8a – Thomas De Quincey, idazle ingelesa (j. 1785).
* Abenduaren 20a – Ewa Felińska, poloniar idazlea (j. 1793).
* Jean Erratxun, Gaskoia, Lapurdiko errebote jokalaria (j. 1817).
* Sixto Cámara, nafar kazetari eta politikari errepublikanoa (j. 1824).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7687
* Multimedia: 1859 / Q7687