OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Leggin

Leggina hankak ia erabat estaltzen dituen jantzia da, normalean gerritik orkatiletaraino esaterako. Batzuek panti mota bat dela deritzote; beste batzuek aldiz galtzen multzoan sailkatzen dute. Gaur egun pieza bakarreko jantzia da nahiz eta aspaldian legginak hanka bakar batentzako jantziak ziren.
Leggin modernoak, orokorrean, lycraz, nylonez eta kotoiz eginak daude. Dena dela, zeta, artile edo beste material sintetikoez eginikoak aurki daitezke merkatuan.
2019az geroztik, Legginaren Nazioarteko Eguna ospatzen da urtero urriaren 18an.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Crenshaw, Madeleine. (2020-10-18). «Kate Hudson and Fabletics Celebrate ‘International Legging Day’ With Yoga, Dance Class and More — How to Tune In» Footwear News (Noiz kontsultatua: 2023-01-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q660782
* Multimedia: Leggings / Q660782
# Minigona

Minigona edo gona motza, izenak berak dioenez, gona labur-labur bat da, barrena belauna baino aski gorago duena (oro har, ipurmasailetik 10 bat zentimetro beherago, gehienez). Mary Quant moda sortzaile britainiarrak sortu zuen, 1965ean.
Pauen jaiotako André Courrèges moda sortzaile euskaldunak modan jarri zuen, 1965eko udaberri-udako bere moda bilduman, minigonari diseinu futuristagoa emanda.

## Ikus, gainera

* Mikrogona

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Sophie George: Le vêtement de A à Z, ISBN 978-2-9530240-1-2, 100. orrialdea.
* ↑ Edorta Kortadi: «Andre Courreges, Balenziagagandik ikasi zuen gizona», Zeruko Argia, 571. zenbakia, 1974-02-10. Eskuratze data: 2011-02-08.
* ↑ (Frantsesez) Leslie Meyzer: «Mode années 60», Elle aldizkariaren webgunea. Eskuratze data: 2011-02-08.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q230823
* Multimedia: Miniskirts / Q230823
# Kamisola

Erabilera modernoan, kamisola mahukarik gabeko azpiko arropa bat da, mahukarik gabeko kamiseta baten antzekoa, ohi, gerriraino zabaltzen dena. Kamisola, eskuarki, satin, nylon edo kotoiarena egiten dute.
Erabilera historikoan, berriz, kamisola gizonek erabiltzen dituzten mota askotako jaken izena zen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [1998]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q574526
* Multimedia: Camisoles / Q574526
# Burkini

Burkinia edo bainujantzi islamikoa emakume musulmanentzako bainujantzia da. Burkiniak gorputz osoa estaltzen du, eta bakarrik aurpegia, eskuak eta oinak uzten ditu agerian, musulmanen erlijio-sinismenak errespetatuz. Aheda Zanetti libano-australiarrak diseinatu zuen Ahiida enpresaren izenean.
Burkinia burka eta bikini jantzien akronimoa da.

## Ikus, gainera

* Bainujantzia
* Bikinia
* Burka

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Kontsulta-fitxak] [2014]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q936034
* Multimedia: Burqini / Q936034
# Gerruntze

Gerruntzea, sorbaldetatik gerriraino modu estuan estaltzen duen mahukarik gabeko jantzi femenino bat da, aurretik irekia izan ohi da eta lokarri edo botoien bidez ixten da. Kanpoko jantzi bat izan zen, blusa edo alkandora gainean erabilia, Europan XVI. eta XVIII. mendeen artean, eta gaur egun Europako jantzi erregional ugariren zati dena. Barruko jantzi bezala, beste jantzi batzuetarantz eboluzionatu zuen, hala nola, kotila, kortsea eta bularretakoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q930924
* Multimedia: Bodices / Q930924
# Pikardiak

Pikardiak, emakumezkoen tirantedun kamiseta bat da, normalki eskoteduna, aldaketara iristen dena, oihal arinez egina (tula, gaza...), eta orokorrean emakumaren gorputza ikusgai utzi eta nabarmentzen duten gardentasun, parpail, lokarri eta brodatuez apaindua; maiz kolore beretxuko eta neurri eta formatu esberdinetako kulero, tanga eta galtzerdiekin batera erabiltzen da. Orokorrean, linjeria sexy piezatzat jotzen da.
1942 aldera Sylvia Pedlar estatubatuar linjeria diseinatzaileak sortzailetzat jotzen da, Baby Doll (1956) filmari esker mundu osoan ezagun egin zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q797901
* Multimedia: Babydoll / Q797901
# Azpiko gona

Azpiko gona, gonazpikoa edo zaiazpikoa gonaren edota soinekoaren azpian erabiltzen den barren-jantzi mehea da, gerritik beherakoa edo gorputz osokoa.
Normalean oihal leun eta lerrakorra (zeta, satin, poliester edo nylon) erabiltzen dute azpiko gonak egiteko eta lokarri bat dute eusteko.
Bi motakoak izan daitezke:
* Gorputz osokoa, tiranteduna, bularretik gonaraino doana.
* Gerritik beherakoa, kamisola batekin eramana.

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Gonazpiko. .
* ↑ Barbier, Muriel & Boucher, Shazia (2003). The Story of Lingerie. Parkstone. ISBN 1-85995-804-4
* ↑ Saint-Laurent, Cecil (1986). The Great Book of Lingerie. Academy editions. ISBN 0-85670-901-8

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14833626
* Multimedia: Slips / Q14833626
# Top

    Artikulu hau jantziari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Top (argipena)».
Topa edo crop top bularraldea soilik estaltzen duen jantzi motza, gorputzera doitua eta normalean uhalik ez duena.
Topak jatorria Estatu Batuetan du, 1940 edo 1950eko hamarkadetan. Bere urrezko aroa 1970eko hamarkadaren amaiera izan zen. Gero 1990eko hamarkadaren hasieran eta erdialdean desagertu zen, baina, ondoren, indarberriturik agertu zen AEBetako nerabe eta gazteen armairuetan, batez ere unibertsitatekoenetan, 2000. urtearen ondoren, eta ordutik bere ospea mantendu du.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]
* ↑ Euskalterm: [Arropa-dendak Hiztegia] [2011]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14633326
* Multimedia: Tube tops / Q14633326
# Bralette

Bralette emakumezkoen azpiko arropa mota bat da, ugatzak estaltzeko erabiltzen dena. Bularretako tradizional baten elementuak kiroletako top baten formarekin konbinatzen ditu. Bralette bularren kontra estutu behar da, sostengua emanez, baina ez du betegarririk ezta hagaxka zurrunik, eta beraz jantzi erosoagotzat jotzen da. Azpiko arropa gisa eraman daiteke, edo bestela blusekin edo jaka irekiekin batera, guztiz edo zati batez erakutsiz. Tamaina, ehun, kolore eta diseinu ezberdinetan aurki daitezke.
Lehen braletteak 1940ko hamarkadan agertu ziren, eta 2010eko hamarkadaren erdialdean modara itzuli ziren.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «“Bralette”, el sujetador que se ve» El Nuevo Diario 2017-05-17 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2019-01-05) (Noiz kontsultatua: 2024-05-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) Pérez, María José. «¿Es un top? ¿Es un sujetador? No, es un 'bralette'» Vogue Spain 2016-06-13 (Noiz kontsultatua: 2024-05-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) Nieto, Marta. «Alerta tendencia: el bralette, el sujetador sin aros» Woman.es 2015-08-25 (Noiz kontsultatua: 2024-05-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) Balboa Torres, Valentina. «Bralette: La Prenda Amiga De La Comodidad Femenina» Tiempo Real 2017-10-06 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2019-01-05) (Noiz kontsultatua: 2024-05-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) Moreno Gaxiola, Andrea. «Qué es un bralette y por qué deberías usarlo» R. S. V. P. 2018-04-26 (Noiz kontsultatua: 2024-05-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q60465560
* Multimedia: Bralettes / Q60465560
# Burka

Burka (arabieraz: برقع burqu' edo burqa' ) zenbait islamdar tradizioetan emakumeek jendaurrean daramaten jantzia da. Burka oso bat osatzeko gorputza estaltzen duen ehun zabala (jilbāb), buruzapia (ḥijāb) eta aurpegiaren beloa (niqāb) beharrezkoak dira.
Jantzi honek Persian du jatorria, non egungo Afganistanen chadri izena duen. Handik Pakistan eta Indiara zabaldu zen. Europan normalean hitza niqāb adierazteko erabiltzen dute eta herrialde batzuetan, adibidez Frantzian, emakumeei toki publikoetan janztea debekatu diete.

## Ezaugarriak

Islamaren etorrera baino askoz lehenago basamortuetan du jatorria jantzi mota honek. Bi funtzio nagusi zituen: lehenik eta behin, haize bolada gogorren aurka babesteko balio zuen eta bigarrengo funtzioa emakumeenganako babesarekin loturik zegoen, eta talde bat beste batengatik erasotua zenean soilik erabiltzen zen.

## Erreferentziak

* ↑ II. mendean Tertulianok horrela zioen: « Iudicabunt nos Arabiae ethnicae feminae ethnicae quae non caput, sed faciem quoque ita totam tegunt, ut oculo liberato contentae sint dimidiam frui lucem quam totam faciem prostituere.  »
* ↑ Renteria, Aitor. (2010-09-15). «Burka eramatea debekatu diete musulmanei» Berria.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q167884
* Multimedia: Burqa / Q167884
# Txador

Txadorra (Arabic: Chadr) Iraqgo jantzi tradizionala da, Erdialdeko Asiako emakume musulmanek erabiltzen dutena. Zirkuluerdi formako oihala da, irekia aurreko aldean, ilea eta lepoa estali eta oinetarainoko luzera izaten duena.

## Erreferentziak

* ↑ Mujika, Amagoia. Zapiak komunikazioa trabatzen badu. berria.info (Noiz kontsultatua: 2017-3-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q463843
* Multimedia: Chador / Q463843
# Hilekorako kulero

Hilekorako kuleroak, hilekoaren kuleroak, kulero menstrualak edo hilekoa xurgatzeko kuleroak emakumezkoen azpiko arropa mota bat dira, menstruazioan askatzen den odola xurgatzeko diseinatuak.
Hilekorako azpiko arroparen merkatua produktu higieniko tradizionalei (hala nola konpresei eta tanpoiei) uko egiten dieten kontsumitzaileen nahiei egokituz garatu da. Hala ere, hilekorako kuleroak tanpoiekin edo kopa menstrualekin batera erabil daitezke babes gehiago lortzeko. Odola xurgatzeko eta mikrobioei aurre egiteko, teknologia desberdinak, askotan patentatuak, erabiltzen dira.
Hilekorako kuleroak hondakinak eta gastua murrizteko modu ekologikotzat jotzen dira. Hileko pobreziari aurre egiteko modu bat ere bada.

## Erreferentziak

* ↑ Urrutikoetxea, Ane. «Berriro erabili daitekezken tanpoiak» Gaztezulo 2019-11-28 (Noiz kontsultatua: 2024-05-20).
* ↑ «Telazko konpresak eta hilekoaren kuleroak: jakin behar duzun guztia hauen erabilera eta zainketarako» Gaztezulo 2024-03-11 (Noiz kontsultatua: 2024-05-20).
* 1 2 Dagdrømmer, Jaione. «Pobrezia menstruala eta alternatiba jasangarriak» Gaztezulo 2022-06-30 (Noiz kontsultatua: 2024-05-20).
* ↑ Aspuru Saez, Aitor. «Esti Urresolak sortu du bideoa "Cocoro" hilekoa xurgatzeko kuleroaren crowfundinga sustatzeko» Aiaraldea 2016-11-15 (Noiz kontsultatua: 2024-05-20).
* 1 2 (Ingelesez) Godio, Mili. «9 best period underwear: Thinx, Knix, ModiBodi» NBC News 2021-07-12 (Noiz kontsultatua: 2024-05-20).
* ↑ (Ingelesez) Eveleth, Rose. «The Science Behind Period Underwear» Racked 2016-01-05 (Noiz kontsultatua: 2024-05-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) «¿Cómo se usan los tampones, las toallas sanitarias y las copas menstruales?» Planned Parenthood (Noiz kontsultatua: 2024-05-20).
* ↑ (Ingelesez) Benton, Emilia; Gomez, Jasmine; Jones, Alexis. «9 Best Reusable And Leakproof Period Panties From Thinx, Knix, And More, Per Customer Reviews» Women's Health 2022-12-16 (Noiz kontsultatua: 2024-05-20).
* ↑ (Ingelesez) Kale, Sirin. «The rise of period pants: are they the answer to menstrual landfill – and women’s prayers?» The Guardian 2021-09-01 (Noiz kontsultatua: 2024-05-20).
* ↑ (Ingelesez) Francis, Gemma. «What are the environmental impacts of period products?» Independent 2021-11-05 (Noiz kontsultatua: 2024-05-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1944079
* Multimedia: Period underwear / Q1944079
# Kulero

Kuleroak, Iparraldean kulotak deituak, emakumezkoen azpiko arropa mota bat dira. Oro har, gerritik izterretaraino estaltzen dute eta genitalek eta arropak elkar uki ez dezaten erabiltzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ Kulero. Euskaltzaindiaren Hiztegia, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2019-08-22).

## Ikus, gainera

* Tanga
* Hilekorako kulero

## Kanpo estekak

* Datuak: Q49223
* Multimedia: Underwear / Q49223
# Perekop-Txongar operazioa

Perekop-Txongar operazioa Errusiako Gerra Zibilaren baitan Hegoaldeko Frontean 1920ko azaroaren 7tik azaroaren 17ra hedatu zen kanpaina izan zen. Armada Gorriko Mikhail Frunzek gidatutamo tropek Armada Zuriaren esku zeuden Pyotr Wrangelen tropak garaitu zituen. Helburua Krimeako Penintsula askatzea zen, horretarako Perekopeko istmoan eta Sivaxen zeuden gotorlekuak hautsiz.
1920ko urrian Armada Zuriak Iparraldeko Taurian (Krimeako Penintsula) zituen 20.000tik 25.000ra soldadu eta zaldunak Perekopeko istmoan eta Sivaxen jarri ziren defentsa lanetan. Defentsako lehenengo lerroa Perekopen zegoen, Turkiar Harresia gisa ezagutzen zena sortuz. Bigarren lerroa Ixunen zegoen, eta gotortze garrantzitsuak zeuden Txongarren eta Litovski penintsula zein Arabateko barran.
1920ko azaroaren 7an Armada Gorriaren bi dibisiok Sivaxa gurutzatu zuten, eta azaroaren 8an Litovskiiko penintsula hartu zuten. Azaroaren 9an Turkiar Harresia hartu zuten. Hurrengo bi egunetan Letoniako Errifledun Dibisioak Ixuneko eskualdeko babesak apurtu zituen, eta beste dibisio batek Txongar eta Sivaxen gurutzean zegoen Taganaxeko tren-geltokia hartu zuten. Momentu horretan Armada Gorriak aukerak zituen Krimea osoa hartzeko Arabateko barratik, Salgir ibaiaren bukaeraraino joanez.
Azaroaren 11n Frunzek errendizio proposamena bidali zion Wrangeli, amnistia ziurtatuz, baina Wrangelek bere armadarekin batera portuetarako bidea hartu eta ebakuazioa prestatu zuen. Frantziako barkuak erabilita 80.000 bat soldadu, ofizial eta zibilek Turkiarako bidea hartu zuten. Sebastopol eta Feodosia azaroaren 15ean konkistatu zituen Armada Gorriak, Kertx azaroaren 16an eta Jalta azaroaren 17an.
Leninen arabera hau izan zen "Armada Gorriaren historiako orrialderik loriatsuenetako bat".

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) A. V. Golubev. Perekop-Chongar Operation of 1920. The Soviet Encyclopedia.
* ↑ Poln. sobr. soch.. 42 (5. argitaraldia), 130 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3381753
* Multimedia: Siege of Perekop (1920) / Q3381753
# 1996ko Euskal Bizikleta

XXVII. Euskal Bizikleta 1996ko maiatzaren 22tik 26ra egin zuten. Bere 760,8 km-ko ibilbidea osatzeko Miguel Indurain nafarrak 19.41'20" behar zituen.

## Etapak

| Etapa | Data | Ibilbidea | km | Etaparen irabazlea | Sailkapen orokorraren 1.a |
| 1.a | Maiatzaren 22a | Eibar > Elgoibar | 160,1 | Alessandro Bertolini | Alessandro Bertolini |
| 2.a | Maiatzaren 23a | Elgoibar > Etxarri Aranatz | 228,3 | Simone Biasci | Alessandro Bertolini |
| 3.a | Maiatzaren 24a | Lakuntza > Ondarroa | 172,8 | Marcelino García Alonso | Marcelino García Alonso |
| 4.a/1.a | Maiatzaren 25a | Ondarroa > Abadiño | 78 | Alberto Elli | Marcelino García Alonso |
| 4.a/2.a | Maiatzaren 25a | Elorrio > Abadiño (ban. erloj.) | 14,9 | Alex Zülle | Miguel Indurain |
| 5.a | Maiatzaren 26a | Iurreta > Arrate | 106,7 | Miguel Indurain | Miguel Indurain |
| Guztira | Guztira | Guztira | 760,8 | | |

## Emaitzak etaparen arabera
### 1. etapa

* Maiatzaren 22a: Eibar > Elgoibar – 160,1 km
Etaparen sailkapena :
| # | Txirrindularia | Taldea | Denbora |
| 1 | Alessandro Bertolini | BRE | 4.11'51" |
| 2 | Sauro Gallorini | COF | + 2" |
| 3 | Mikel Zarrabeitia | ASI | + 5" |
Sailkapen orokorra :
| # | Txirrindularia | Taldea | Denbora |
| 1 | Alessandro Bertolini | BRE | 4.11'51" |
| 2 | Sauro Gallorini | COF | + 2" |
| 3 | Mikel Zarrabeitia | ASI | + 5" |

### 2. etapa

* Maiatzaren 23a: Elgoibar > Etxarri Aranatz – 228,3 km
Etaparen sailkapena :
| # | Txirrindularia | Taldea | Denbora |
| 1 | Simone Biasci | SAE | 6.17'05" |
| 2 | Alessandro Bertolini | BRE | + 2" |
| 3 | Peter Luttenberger | CAR | d.b. |
Sailkapen orokorra :
| # | Txirrindularia | Taldea | Denbora |
| 1 | Alessandro Bertolini | BRE | 10.28'56" |
| 2 | Álvaro González de G. | EUS | + 5" |
| 3 | Mikel Zarrabeitia | ASI | d.b. |

### 3. etapa

* Maiatzaren 24a: Elgoibar > Etxarri Aranatz – 228,3 km
Etaparen sailkapena :
| # | Txirrindularia | Taldea | Denbora |
| 1 | Marcelino García Alonso | ONC | 4.20'39" |
| 2 | Miguel Indurain | BAN | d.b. |
| 3 | Alex Zülle | ONC | d.b. |
Sailkapen orokorra :
| # | Txirrindularia | Taldea | Denbora |
| 1 | Marcelino García Alonso | ONC | 14.49'40" |
| 2 | Miguel Indurain | BAN | + 55" |
| 3 | Alex Zülle | ONC | + 1'09" |

### 4. etapa/1. atala

* Maiatzaren 25a: Ondarroa > Abadiño – 78 km
Etaparen sailkapena :
| # | Txirrindularia | Taldea | Denbora |
| 1 | Alberto Elli | MAG | 1.51'40" |
| 2 | Ibon Ajuria | EUS | + 2" |
| 3 | José Castelblanco | KEL | + 3" |
# Donbasseko gudua (1919)

Donbasseko gudua Errusiako Gerra Zibileko kanpaina militar bat izan zen, 1919ko urtarriletik maiatzera iraun zuena, non Armada Zuriak Armada Gorriak Dongo Ostearen oblastaren aurka egindako erasoak gaitzetsi zituen, amaieran Donbass eskualdea okupatzea lortuz.
Ukrainako Herri Errepublikako armada Kharkiv eta Kievetik bota eta Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialista ezarri ondoren, 1919ko martxoan Armada Gorriak Donbasseko erdialdea eraso zuen. Erasotutako lurra, hasiera batean Alemaniarren kontrolpean egon zena, Armada Inperialak 1918ko azaroan abandonatzean Armada Zuriaren Bolondres Armadak eremua hartu zuen. Okupazioaren helburua estrategikoki kokatuta zeuden eta ekonomikoki garrantzitsuak ziren lurraldeak kontrolatzea zen, Zuriei Krimearantz, Azoveko itsasorantz eta Itsaso Beltzerantz beste aurrerapauso bat ematea ahalbidetuko zutenak. Armada Gorriak, Ukraina osoa berreskuratzeko irrikan, Donbassen kontraerasoa bideratzea erabaki zuen. Borroka gogorren ondoren zonalde honetako gune nagusiak bereganatu zituzten (Yuzivka, Luhansk, Debaltseve, Mariupol), martxoaren amaiera arte, Vladimir May-Mayevski buru zuten Zurien aurka galdu zituen arte.
Apirilaren 20rako frontea Dmitrovsk-Horlivka lerroan zehar zabaltzen zen, eta Zuriek Kharkiv aldera bide bat zuten irekita, Ukrainako SESren hiriburua. Luhanskeko hiriak haien erasoei Maiatzaren 4ra arte aurre egin zien. 1919ko maiatzatik aurrera Hegoaldeko Errusiako Indar Armatuen arrakastak gora egin zuten, Gorriek Nestor Makhnoren anarkistekin izan zuten gatazkagatik (martxoan oraindik euren aliatuak zirenak) eta Otaman Nykyfor Hryhoriv aliatu boltxebikearen matxinadagatik.
Donbasseko gudua 1919ko ekainaren hasieran amaitu zen, Zurien erabateko garaipenarekin. Garaipenaren ondorioz hauek Kharkiv, Dnipro, eta ondoren Krimea, Mykolaiv eta Odesarantz erasotzen jarraitu zuten.

## Erreferentziak

* 1 2 Sullivant, Robert S.; Adams, Arthur E.. (1964-04). «Bolsheviks in the Ukraine: The Second Campaign, 1918-1919» Russian Review 23 (2): 186. doi:10.2307/126523. ISSN 0036-0341. (Noiz kontsultatua: 2024-10-13).
* ↑ Magocsi, Paul Robert. (2017). Historia Ukrainy: Ziemia i ludzie. Ksiegarnia Akademicka Publishing ISBN 978-83-7638-455-9. (Noiz kontsultatua: 2024-10-13).
* ↑ Smele, Jonathan. (2016-02-15). The "Russian" Civil Wars, 1916—1926. Oxford University Press ISBN 978-0-19-023304-4. (Noiz kontsultatua: 2024-10-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19908783
# Dibrivkako gudua

Dibrivkako gudua Nestor Makhno eta Fedir Shchus buru zituzten ukrainar matxinoen eta Ukraina hegoaldea okupatzen ari ziren Erdialdeko Inperioen arteko gatazka militarra izan zen. 1918ko irailaren 30ean gertatu zen, Lehen Mundu Gerraren amaiera aldera. Gudua Makhnok, Shchusek eta anarkisten jarraitzaile talde batek Dibrivkan Austria-Hungariako eta Ukrainako destakamenduen aurka hasi zen. Anarkistak metrailadorez armaturik zeuden eta bertako nekazarien laguntza zuten. Guduaren ondorioz munizioak, armak eta gerra-presoak hartu zituzten. Garaipen matxinatu osoa izan zen, eta lurralde autonomo bat ezarri zen eskualdean, Botere Zentralen porrotaren ondoren.

## Erreferentziak

* ↑ Guthier, Steven L.; Palij, Michael; Makhno, Nestor. (1978-01). «The Anarchism of Nestor Makhno, 1918-1921: An Aspect of the Ukrainian Revolution» Russian Review 37 (1): 96. doi:10.2307/128375. ISSN 0036-0341. (Noiz kontsultatua: 2024-12-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113642056
# Belo

    Artikulu hau burua eta aurpegia estaltzeko oihal-zatiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Belo (argipena)».
Beloa munduko eta historia hainbat kulturatan burua eta batzuetan aurpegia ere estaltzeko jantzi eta egun ere janzten duten buruko oihala da. Zapi, fular edo errezela hau bereziki emakumeek janzten dute, baina kultura batzuetan gizonari dagokio beloa janztea. Askotan esanahi erlijiosoa du, Islamean kasu. Kristautasunean ere, lekaimeek edo elizkizunetara doazen emakumeek beloa janzten dute kasu batzuetan. Beste batzuetan, kultura tradizio bati jarraiki jantzi izan da. Besterik gabe, burua estaltzeko erabiltzen denean, jantzi-osagarri moduan ere erabil daiteke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6497446
* Multimedia: Veils (clothing) / Q6497446
# Jeans

Jeansak —Hego Euskal Herrian, praka bakeroak edo galtza bakeroak— denim izeneko kotoizko oihal sendoaz egindako prakak dira. Jeans hitza oihal berean egindako jakak izendatzeko erabiltzen da. Jeans izena zuzenean ingelesetik dator, euskaraz eta munduko beste hainbat hizkuntzatan bere horretan mailegatu den hitza da. Euskaraz gaztelaniatik datorren "bakeroak" eta euskarazko itzulpen izan daitekeen "unai-prakak" aldaerak erabili dira. Jeans hitza Genova hiriaren izenetik hartu zuten, haien oihala (denima) Italiako hiri hartatik baitzetorren. XIX. mendean sortu ziren eta XX. mendeko erdialdera arte, langileen jantziak ziren. 1950eko hamarkadan, estatubatuar gazteen artean zabaldu zen beat azpikulturako jantzia izatera igaro zen, arropa formalen aurkakoa; aurrerago, hippie eta beste kulturek ere bereganatu zuten. Geroztik, mundu osoko moda informalaren ikur bilakatu eta jende guztiaren armairuetan egotera igaro da, bereziki gazteen artean. Zabalkuntza horrek aldaera asko ekarri dizkio: zabalak, estuak, luzeak, motzak, gerritik erorita... Estiloa zamarra eta bestelako jantzietara ere zabaldu da. Egile nagusietan, Levi's, Lee eta Wrangler daude.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Hiztegi Batua
* ↑ «Hiztegi Batua - jeans» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-28).
* ↑ «Kultur hitzen itzulpena literatura testuetan» EIZIE (Noiz kontsultatua: 2024-04-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q83363
* Multimedia: Jeans / Q83363
# 1950eko 1 Formulako denboraldia

1950eko 1 Formulako denboraldia historiako 1 Formulako Munduko Txapelketaren 1. denboraldia izan zen, Automobilen Nazioarteko Federazioak (FIA) antolatua.

## Denboraldiko podiumak

| Noiz | Sari Nagusia | Irabazlea | Bigarrena | Hirugarrena |
| 05.13 | Britania Handia | Nino Farina | Luigi Fagioli | Reg Parnell |
| 05.21 | Monako | Juan M. Fangio | Alberto Ascari | Louis Chiron |
| 06.04 | Suitza | Nino Farina | Luigi Fagioli | Louis Rosier |
| 06.18 | Belgika | Juan M. Fangio | Luigi Fagioli | Louis Rosier |
| 07.02 | Frantzia | Juan M. Fangio | Luigi Fagioli | Peter Whitehead |
| 09.03 | Italia | Nino Farina | Dorino Serafini Alberto Ascari | Luigi Fagioli |
| Munduko txapelketa 1950 | Munduko txapelketa 1950 | Nino Farina | Juan M. Fangio | Luigi Fagioli |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68926
* Multimedia: 1950 in Formula One / Q68926
# Pamela (kapela)

Pamela hegal zabala duen kapela malgu mota bat da, bereziki emakumeek erabiltzen dutena. Horregatik, eguzkitarako kapela egokia izaten da; orduan ohikoa da lastozkoa izatea. Egoera formaletan ere erabiltzen da, gehienetan apaingarri ugarirekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6059276
* Multimedia: Picture hats / Q6059276
# Mantelina

Mantelina (gaztelaniaz: mantilla) buruzapia da, batez ere emakumezkoek elizan janzten zutena. Apain-orraziarekin batera, Espainiako jantzi tradizionala da.
Erdi Aroko burukoetan oinarriturik, XVII. mendetik aurrera erabiltzen dute, nahiz eta XX. mendean eguneroko erabilera ia desagertu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ The American Heritage Dictionary of the English Language; 4. ed. 2000

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1480322
* Multimedia: Mantilla / Q1480322
# 1951ko 1 Formulako denboraldia

1951ko 1 Formulako denboraldia historiako 1 Formulako Munduko Txapelketaren 2. denboraldia izan zen, Automobilen Nazioarteko Federazioak (FIA) antolatua.

## Denboraldiko podiumak

| Noiz | Sari Nagusia | Irabazlea | Bigarrena | Hirugarrena |
| 05.27 | Suitza | Juan M. Fangio | Piero Taruffi | Nino Farina |
| 06.17 | Belgika | Nino Farina | Alberto Ascari | Luigi Villoresi |
| 07.01 | Frantzia | Luigi Fagioli Juan M. Fangio | José F. González Alberto Ascari | Luigi Villoresi |
| 07.14 | Britania Handia | José F. González | Juan M. Fangio | Luigi Villoresi |
| 07.29 | Alemania | Alberto Ascari | Juan M. Fangio | José F. González |
| 09.16 | Italia | Alberto Ascari | José F. González | Felice Bonetto Nino Farina |
| 10.28 | Espainia | Juan M. Fangio | José F. González | Nino Farina |
| Munduko txapelketa 1951 | Munduko txapelketa 1951 | Juan M. Fangio | Alberto Ascari | José F. González |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68955
* Multimedia: 1951 in Formula One / Q68955