# Andrea Bella

Andrea Bella García (Montevideo, Uruguai, 1978ko urtarrilaren 7a) Haur hezkuntzako irakaslea, euskara irakaslea, irudigilea, hikazalea eta Bergarako Euskaraldiko dinamizatzailea da.
2025eko otsailaren 22an Donostiako Groseko Zaldi Urdina arte eskolan ZirHika eta Euskaraldian hitanoa sustatzeko aurkezpenean parte hartu zuen Amaia Agirre Arrastoa eta Andoni Egaña Makatzaga bertsolariekin batera. Andrea Bellaren esanetan:
   «Nire herrialdetik hurbilago sentitzen naun (naiz), hika egiten dudanean.»

## Bizitza

Andrea Bella Garcíaren aitona (amaren aldetik) asturiarra zen, eta amonaren gurasoak, galiziarrak, Ferrolekoak. Bella abizenak italiar jatorria du.
Montevideoko Haize Hegoa, San Joseko Euskaldunak taldea eta Euskaro euskal etxeetan euskara irakaslea izan zen, eta Haur Hezkuntzako irakasle Uruguaiko hiriburuko 316. haur eskolan. Hirugarren aldia egin zuen Euskal Herrian 2014an. Oporretan bi astez izan zen Maizpiden, euskara lantzen. Hirugarren astean lagunekin izan zen, Gasteizen, Algortan eta adiskideak bizi ziren tokietan. Noticias Vascas izeneko atala du Facebooken.
   «Erraza ez bada ere, euskara ikas daiteke Euskal Herritik at.»
Andrea Bellak Irakasletzako ikasketak egin zituen. Uruguain ikasi zuen euskaraz. Familiarekin Uruguaiko Haize Hegoa euskal etxean euskal dantzak egitera joan zen, 1996an, Eusko Indarra dantza taldean. Han, euskara ezagutu eta ikasteko aukera izan zuen, Eusko Jaurlaritzaren programa baten bidez; Euskara Munduan programaren bidez, hain zuzen ere. 2014ko udako hamabostaldi bat eman zuen Lazkaoko Maizpide euskaltegian ikasten. Bere aurretik, Paola ahizpa ere ibilia zen. Ahizpak euskarazko klaseak ematen zituen eta Andrea bera ere hasi zen Uruguaiko euskal etxeetan euskara eskolak ematen. Beranduago, hitanoa ikasi zuen, lagun batek irakatsita.

### Ibilbidea

20 urtez, haur hezkuntzako irakaslea izan zen. Liburuen irudigile ere aritu da. Helduei euskara irakasten ibilia da, 10 urtez, Uruguaiko euskal etxeetan. Bergaran, 2025eko Euskaraldiko dinamizatzaile lanetan dabil, Euskal Herrian dagoen tarte horretan, bizi Zornotzan.
2020ko urtarrilean Euskara irakasle eta ikasleak Argentinan batu zituen ‘Euskara Munduan’ programan parte hartu zuen.
2020ko apirilaren 3a, euskara zabaltzeko eta sustatzeko asmoz, euskara online eta doan praktikatzeko aukera ematen duen Mintzanet egitasmoan parte hartzen ari ziren beste zenbait erabiltzailerekin batera martxan jarri zuen Jalgi Hadi Mundura euskara elkarte birtuala. Urte batzuk lehenago lagunartean sortutako WhatsApp talde bat izan zuten abiapuntu, baina ideia 2020an garatu zuten kideek: COVID-19 pandemiaren eraginez Mintzaneteko erabiltzaileen arteko harremana sustatzeko zonaldeka komunitate birtualak eratuta, eta ‘Mintzanet Bizkaia’ taldean proposatu zuten WhatsApp taldea elkarte birtuala bilakatzea. Elkarrekin online saioak egiteaz gain, asmoa euskara eta euskararekin lotuta zeuden ekintzak sustatzea izan zuten, bai Euskal Herrian bai Diasporan.
2021eko maiatzaren 5ean Klaudio Landak aurkeztutako Euskal Telebistako ‘Eztabaidan’ saioan parte hartu zuen Mintzaneteko Anabel Jaureguiberry argentinar erabiltzailearekin batera.
2022ko apirilaren 3an Jalgi Hadi Mundura elkarteak bigarren urteurreneko ospakizunean parte hartu zuen, 22. Korrikaren “hitzekin" leloa, bere egin eta kide bakoitzak gogokoen zuen euskarazko hitz bat hautatuta, testu bat sortu zuen, hura zergatik aukeratu zuen azalduta. Gero hitz guztiekin “Hitzetatik harago” liburua osatzeko helburua zuten. Liburua 2023an aurkeztu zuten Mintzaneteko erabiltzaileek Sarako Idazleen Biltzarrean. Azaleko marrazkia Asisko Urmeneta euskal komikigileak egin zuen eta barneko marrazkiak Txaro Diez eta Andrea Bella berak. Itsasoa izan zen Bellak aukeratutako hitza.
2024ko abenduaren 3an, euskararen egunean, Bergarako Udalak antolatutako "Berriketa Plaza" izeneko saioan parte hartu zuen Euskararen Nazioarteko Egunean, euskararen historia soziala jasotzeko, aurreko urteetan egindakoa osatze aldera. Izan ere, 2021etatik aurrera hainbat elkarrizketa egin dituzte norabide horretan Ahotsak proiektuan.

#### Euskal Herrirako etorrerak

2001ean, Uruguaira irakastera joandako AEK-ko irakasle bik gonbidatuta etorri zen Euskal Herrira etorrri zen lehen aldiz. 2007an, Gaztemundurekin itzuli zen berriro, eta Diasporaren Mundu kongresuan ere parte hartu nuen. Maizpidek lagunduta, 2014an eta 2021ean ere egon zen hemen euskara praktikatzen.
2024ko urtarril amaieran etorri zen urtebeterako, hainbat sortzaile proiektu garatzera, ilustrazioa eta euskara uztartuz. Jalgi Hadi Mundura elkarte birtualeko kidea da eta Hitzetik harago liburuko ilustrazioak egin ditu, Txaro Diezegaz batera (@eguzkilore.ederra).

## Euskara

Euskara ezagutu zuenetik, sentimendu berezi sortu zitzaion, euskarara hurbiltzeko gogoa. Egokitzea eta erregistro erosoa aurkitzea da kontua. Andrearen kasuan, hika ezagutu eta gero, lagunekin egiteko beharra sentitu zuen. Izan ere, Uruguain, euren hizkuntzaren erregistroak antzekotasun gehiago ditu hitanoarekin zukarekin baino. Bere herrialdetik hurbilago sentitzen da, lagunekin hitanoa egiten duenean.
Euskara ezagutu zuenetik, sentimendu berezia, euskarara hurbiltzeko gogoa. Egokitzea eta erregistro erosoa aurkitzea da kontua. Andrearen kasuan, hika ezagutu eta gero, lagunekin egiteko beharra sentitu zuen. Izan ere, Uruguain, euren hizkuntzaren erregistroak antzekotasun gehiago ditu hitanoarekin zukarekin baino. Bere herrialdetik hurbilago sentitzen da, lagunekin hitanoa egiten duenean.
   «Harremanak behin hizkuntza batean hasita, gero, aldatzea zaila da. Horregatik, oso garrantzitsua da lehen hitza euskaraz egitea.»

### Hika

Ikastaroan ikasi zuen. Amerikako ikasleak zeuden, nazioarteko taldea zen eta. Haien artean Txileko lagun bat zegoen, Alvaro, hitanoari buruzko ikastaro bat egindakoa Ritxi Lizartzarekin. Andreari erakusten hasi zen. Hasieran ez zuen ondo ulertzen, baina belarria egiten hasi zen eta hitanoz hitz egiten.
Uruguain bizi zenez, euskara praktikatzeko asmoz Mintzanet programan sartu zen. Programa horretan Muxikako Anizeto izan zuen bidelagun. Saio batean hikaren kontua aipatu zion eta noka praktikatzeko aukera sortu zen. Hitanoa ikasi zuen eta noka hitz egiten saiatzen da bere egunerokoan.
2025eko otsailaren 22an Euskaraldirako ZirHika agerraldian egon zen Donostian, gazteen artean erabilera sustatu eta noka bultzatzeko asmoz.
   «Hasieran, ez ninan (nuen) argi hika norekin egin eta saiatu naun (naiz) lagunen artean hika egiten, nahiz eta haiek niri zuka egin.»
   «Egunerokoan lagun batzuekin nik hika eta haiek zuka hitz egiten dinagu (dugu). Baina ulertzeko arazorik ez dinagu (dugu) izaten.»

## Liburuak
### Itzulpena

* Antologia elebiduna: Gaztelania – Euskara ametsak - Ekintzak... eta Hitzak, euskarazko atala, Paola Bellarekin batera. Chivilcoyko Sade eta Beti Aurrera euskal etxeak eginda, Plap argitaletxea, Argentina, 2015.

### Poesia lankidetzak

* Hatsaren poesia bilduma, Olerki Bilduma, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025.

### Testu lankidetzak

* Hitzetatik harago, Jalgi Hadi Mundura taldeko kideekin sortutako liburua. Zortziko argitaletxea.

### Ilustrazioak

* 2022: Hitzetatik harago, Jalgi Hadi Mundura. Zortziko argitaletxea. Barneko ilustrazioak Charo Diezekin batera. Azala, Asisko Urmenetak eginda eta kontrazala Alfredo Laborde argentinarrak.
* 2023: Habitar el desorden, Beti Jauregizar, Gingko argitaletxea, Uruguay. Azala eta barneko ilustrazioak.
* 2024: Masusta erreximenta, Ekaitz Bergaretxe. Herrima argitaletxea. Azala eta barneko ilustrazioak. Euskal emakume idazleen literatura, Amaia Álvarez Uria. Testu Zaharrak argitaletxea. Azala eta barruko ilustrazioak.
* 2025: Hatsaren poesia, Olerki Bilduma 2025, liburuaren azala.

### Horma-irudiak, elkarlanean

* 2024: Sanoki ostatua, Senperen, Asisko Urmeneta eta Malmo artistekin.
* 2024: Zugarramurdiko gaztetxea, Asisko Urmeneta, Malmo, eta bertako gazteekin.

## Sariak eta aintzatespenak

* 2015ean, Valentziako euskal etxean (Espainia) Euskaltzaleok eta Laurak Bat euskal etxeak antolatutako Diasporako 2. Literatur Lehiaketako saria jaso zuen, Ene Alaba Maitea gutunarekin.
* 2011 Euskal Aste Nazionala, testu lehiaketako lehen saria. Necochea, Argentina.
* 2016 Bidelari onenari Mintzanet saria. Donostia, Gipuzkoa.
* 2023 Maitasun mezuen lehiaketa, hirugarren saria. Portugalete. Bizkaia.
* 2021, 2022, 2023, 2024.Mikroipuin lehiaketako finalista. Barakaldo, Bizkaia,

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 SL, TAI GABE DIGITALA. (2025-02-22). «Euskaraldian hitanoa aktibatuko da ‘H’ bat gehituz txapan» naiz: (Noiz kontsultatua: 2025-03-02).
* ↑ «Andrea Bella: "Euskal kultura lehen aldiz euskal etxera joandakoan ezagutu nuen"» Goierriko Hitza 2014-02-04 (Noiz kontsultatua: 2025-03-13).
* ↑ SL, TAI GABE DIGITALA. (2025-02-22). «Euskaraldian hitanoa aktibatuko da ‘H’ bat gehituz txapan» naiz: (Noiz kontsultatua: 2025-03-02).
* ↑ Irutxuloko, Hitza(e)ko. (2025-02-23). «Euskaraldia Hikan izena ematera deitu dute ZirHikaren Donostiako aurkezpenean» Irutxuloko Hitza (Noiz kontsultatua: 2025-03-13).
* ↑ «Hitanoa biziberritzeko egitasmo bat aurkeztu dute: ZirHika» Berria 2025-02-22 (Noiz kontsultatua: 2025-03-13).
* 1 2 3 4 «'Montevideoko Haize Hegoa euskal etxean gazteok beti ari gara parte hartzen'» Argia (Noiz kontsultatua: 2025-03-06).
* ↑ [file:///C:/Users/izarn/AppData/Local/Microsoft/Windows/INetCache/IE/PH6OGAYP/ALEA_011[1].pdf «ARABAN DA KORRIKA»] Alea. Arabako aldizkaria (Araba) 27: 27..
* ↑ Mintzanet, Author. (2020-01-24). Euskara irakasle eta ikasleak batu ditu ‘Euskara Munduan’ programak Argentinan. (Noiz kontsultatua: 2025-03-13).
* ↑ «JALGI HADI MUNDURA» jalgihadimundura.blogspot.com (Noiz kontsultatua: 2025-03-04).
* ↑ Mintzanet, Author. (2021-03-18). Jalgi Hadi Mundura euskara elkarte birtualak urtea beteko du: “Ezina ekinez egina”. (Noiz kontsultatua: 2025-03-13).
* ↑ Mintzanet, Author. (2021-05-06). Andrea Bella eta Anabel Jaureguiberry, Euskal Telebistan: “Maite dugu euskara”. (Noiz kontsultatua: 2025-03-13).
* ↑ Mintzanet, Author. (2022-04-04). Jalgi Hadi Mundura elkarteak bigarren urteurrena ospatu du, 22. Korrika hizketagai. (Noiz kontsultatua: 2025-03-13).
* ↑ Mintzanet, Author. (2023-04-12). ‘Hitzetatik harago’ eta ‘Bixente’ liburuak aurkeztu dituzte Mintzaneteko erabiltzaileek Sarako Idazleen Biltzarrean. (Noiz kontsultatua: 2025-03-13).
* ↑ «“HITZETATIK HARAGO” LIBURUA» elinberri 2023-01-06 (Noiz kontsultatua: 2025-03-13).
* ↑ «"Berriketa Plaza" egin zuten atzo Bergaran, euskara berbagai hartuta - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2025-03-13).
* 1 2 «"Euskaraz eta euskal kulturaz maitemindu nintzen" - Zornotza» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2025-03-06).
* ↑ «Herriko Idazleen Elkartea lagun egin poesia liburu elebiduna aurkeztuko du ostiralean Chivilcoyko Beti Aurrerak» Euskal kultura (Noiz kontsultatua: 2025-03-13).
* ↑ (Gaztelaniaz) Entrega de premios del 2º Certamen Literario de Cartas de la Diáspora – LAURAK BAT EUSKAL ETXEA. 2015-01-30 (Noiz kontsultatua: 2025-03-13).

## Kanpo estekak

* Uruguai-ko Andrea Bella Garciak euskara ikasi du, eta euskaraz bizitzen badaki !, Irulegiko irratia, 2024.02.28
* Iparraldearen orena.
* Andrea Bella, Uruguaiko euskalduna: "Batzuetan aurpegi txarra jartzen didate euskaraz hasten naizenean" eitb.eus, 2024.03.23
* Euskararen nazioarteko eguna 2024: Euskara: askok hautatu duten bide berria. Goiena
* Euskara eta euskal kultura dira Andrea Bellaren pasioak. 2024
* Datuak: Q132859771