OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Paul Maye

Paul Maye (Baiona, 1913ko abuztuaren 19a - Biarritz, 1987ko apirilaren 19a) txirrindulari lapurtarra izan zen, profesionala 1936tik 1950era.
Historian Paris-Tours gehien irabazi duen txirrindularia da.

## Palmaresa

| 1934 Frantziako Txapelketa amateurra 1935 Frantziako Txapelketa militarra 1936 Bordele-Saint-Jean d'Angély Frantziako Tourreko bi etapa 1938 Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa 3. Paris-Toursen | 1941 Paris-Tours Circuit de Paris 1942 Paris–Tours Circuit de Paris 1943 Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa 1945 Paris-Roubaix Paris–Tours |

## Kanpo estekak

* Paul Maye - ProCyclingStats
* Datuak: Q493674
* Multimedia: Paul Maye / Q493674
# Sauveur Ducazeaux

Sauveur Ducazeaux (Biarritz, 1911ko abenduaren 8a - Colmar, 1987ko ekainaren 23a) lapurtar txirrindularia izan zen. Profesionala 1931tik 1944ra, Frantziako Tourreko eta Euskal Herriko Itzuliko etapa bana irabazi zuen.
"Ipar-ekialdea" eskualdeko kirol zuzendaria izan zen Frantziako Tourrean, 1950eko hamarkadan. Bere gidaritzapean, Roger Walkowiakek irabazi zuen 1956ko edizioa. Frantziako taldeko burua ere izan zen Espainiako Vueltako 1956ko eta 1957ko edizioetan.

## Palmaresa

1931
* Circuit du Béarneko etapa 1
1933
* Paris-Chauny
1935
* Euskal Herriko Itzuliko etapa 1
1936
* Frantziako Tourreko etapa 1
1938
* 2. Paris-Caenen
* 3. Criterium Nationalean
1941
* 2. Paris-Alençonen

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzuli Handia | 1936 | 1937 | 1938 |
| Italiako Giroa | — | — | 39. |
| Frantziako Tourra | 37. | 19. | UT |
Legenda :
| — | Ez zuen parte hartu |
| UT | Utzi |

## Kanpo estekak

* Sauveur Ducazeaux - ProCyclingStats
* Datuak: Q2010067
* Multimedia: Sauveur Ducazeaux / Q2010067
# Latsariak

Latsariak Euskal Mitologiako jeinu edo ireluak dira. Euskal Herriko hainbat lekuetan agertzen omen dira irelu hauek, beti arropa garbitzen den lats edo errekei loturik.
Mitologiako pertsonai hauek, edo oso antzekoak, Europako beste hainbat lekuetan agertzen dira baita ere.

## Ezaugarriak

Hainbat iturriek latsariak laminekin lotzen dituzte, baina nahiko elementu daude izaki ezberdinak direla ondorioztatzeko. Euskal Mitologian sarritan gertatzen den legez, irelu hauen inguruko informazio gutxi jaso dugu, edo askotan ez oso era zehatz batean, eta honek nahasketa dakar irelu ezberdinen artean.

## Latsariei buruzko elezaharrak

* Iholdi.
Jose Migel Barandiaranen Ihordiko informatzaile batek zera kontatzen zion 1936 eta 1937 urteren artean:
| « | Senbladi´ko errekaño batean xarta, xarta, xarta latsariak gauaz ari nihaurrek intzun nizin. | » |
* Ataun.
Egun batean Ataungo neska bat etxeko lixiba egiteko gau betean egiten tematu omen zen. "Jaungoikoa esnatu baino lehen" bere lana aimaitzeko zin egin zuen. Lixiba putzuko harria aurreneko arroparekin jotzerakoan, harriari lotuta geratu omen zen.
Elezahar honetan argi ikusten da latsarien lotura Euskal Mitologiaren Gaueko ireluarekin. Irelu honek gauaren zaintzailea da eta berak eta berekin lotutako ireluek gaua profanatzen duten pertsonak zigortzen dituzte. "Eguna egunezkoentzat eta gaua Gaubezkoarentzat". esaera ezagunak laburbiltzen duen euskal sinismen zaharra.
* Luzaide.
Luzaiden Jose Maria Satrustegik jaso zuenez, gauero joaten omen dira latsariak Artxurieta errekara. Oso garbi aditzen zen arropa garbitzerakoan sortzen zuten zarata.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) de Barandiaran, Jose Miguel. (1972). Obras completas de Jose Miguel de Barandiaran. Bilbao: La Gran Enciclopedia Vasca, 147 or..
* ↑ (Gaztelaniaz) de Barandiaran, Jose Miguel. (1972). Obras completas de Jose Miguel de Barandiaran. Bilbao: La Gran Enciclopedia Vasca, 93 or..
* ↑ (Gaztelaniaz) Satrustegi, Jose Maria. [file:///C:/Users/Usuario/Downloads/Dialnet-amiasYSirenasATravesDeLaSimbologia-308255.pdf Lamias y sirenas atraves de la simbologia. ] Dialnet, 9 or..

## Bibliografia

J.M. de Barandiaran, Fragments d´ethnographie basque. Bull. du Musée Basque, 14.ena. Baiona, 1937.
* Datuak: Q3173830
# Garenneko latsagiak

Garenneko latsagiak (frantsesez, Lavoirs de la Garenne) Morbihango Vannes hiriko antzinako latsagia publikoak dira. Hiriko harresietatik hegoaldera kokatuta daude, Marle ibaiaren bihurgune batean, hortik bere ur-hornidura ziurtatzen zelarik.

## Historia

1797 eta 1807 artean eraiki ziren garbitegiak. Latsari askok erabiltzen zituztelarik, instalazioak handitu ziren 1827 eta 1831 artean.
Jabetza pribatukoa zen jatorrian, baina eraikina Vannesko Udalak eskuratu zuen 1928an. Erabilpenean jarraitu zuen 20. mendean zehar baina Marleko uretan lixiba egitea debekatu zuen Udalak 1951n.
Marleko ur-goraldi batek hondatu zuen eraikina, eta ondoren erabat zaharberritu ziren 2005-2006ko neguan. Harrezkero turismo bisitetarako azpiegitura da, harresien ingurunearekin eta lorategi batekin bat eginda.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Anthony. (2023-02-14). «Lavoirs de La Garenne - Vannes» Vannes Bretagne Sud (VBS) (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, frantsesezko Wikipediako «Lavoirs de la Garenne» artikulutik itzuli da; zehazki, 2024-10-04ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q58454933
* Multimedia: Lavoirs de la Garenne / Q58454933
# Bernat Capó

Bernat Capó Plomer (Muro (Balear Uharteak), 1919ko urriaren 20a - ib. 2000ko otsailaren 11) txirrindulari mallorcarra izan zen, profesionala 1945etik 1954ra.
Hirutan sailkatu zen Espainiako Vueltako lehenengo hamarren artean eta 1950eko Vueltan bi etapa irabazi zituen.
Bere garaian ospe handia lortu zuen, 1947ko azaroaren 22an, Palmako Tirador Belodromoan, Espainiako Orduko errekorra hautsi zuelako, 42,663 kilometroko markarekin, horrela pista horretan bertan 1927ko azaroaren 6an Miquel Bover Salomek ezarritako marka gaindituz.

## Palmaresa

1945
* Iparraldeko Zirkuituko etapa 1
* 6. Getxoko Zirkuituan
* 8. Espainiako Vueltan
1946
* Burgosko Itzulian eta etapa 1
* Mallorcako Itzulia
* 3. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 3. Kataluniako Voltan
1947
* Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa
* Mallorcako Itzulia
* 2. Getxoko Zirkuituan
* 2. Pascuas Sari Nagusian
* 3. Burgosko Itzulian
* 3. Jaumendreu garaikurran
* 7. Kataluniako Voltan
1948
* Tarragonako Itzulia eta etapa 1
* 2. Mallorcako Itzulian
* 3. Espainiako Vueltan
1949
* Andaluziako Sari Nagusia
* Kataluniako Voltako etapa 1
* 2. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 2. Jaumendreu garaikurran
1950
* Portugalgo Itzuliko etapa 1
* 4. Masferrer garaikurran
* 7. Espainiako Vueltan eta 2 etapa
1951
* Kataluniako Voltako etapa 1
1952
* 2. Masferrer garaikurran
* 3. Ribera del Jalón Zirkuituan
1953
* 5. Pascuas Sari Nagusian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan

| Lasterketa | 1945 | 1946 | 1947 | 1948 | 1949 | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 |
| Italiako Giroa | X | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | X | X | - | - | UT | - | - | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | 8. | - | - | 3. | X | 7. | X | X | X | X |
| Munduko errepideko txapelketa | X | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu X: Ez zen jokatu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Murió Bernardo Capó, una de las grandes leyendas del ciclismo español» ultimahora.es 2000/02/13.

## Kanpo estekak

* Bernat Capó - ProCyclingStats
* Datuak: Q1774682
# Antonio Vallori

Antonio Vallori Mateu (Selva (Mallorca), 1949ko urtarrilaren 21a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1974 eta 1976 artean.
Lorpenik aiapagarriena, 1976ko Espainiako Vueltako etapa garaipen bat izan zen.

## Palmaresa
### Amateurretan

1969
* Cinturón a Mallorcako etapa 1
1971
* 10. Nafarroako Itzulian
1973
* Cinturón a Mallorcako etapa 1
* 2. Tarragonako Itzulian
* 2. Nafarroako Itzulian eta 2 etapa

### Profesionaletan

1974
* Kantabriako Itzulia eta etapa 1
* 2. Leganesko Hiru Egunetan
* 3. Elola Sarian
1975
* 6. Nafarroako Sari Nagusian
1976
* Espainiako Vueltako etapa 1
* 9. Andaluziako Itzulian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzulia | 1974 | 1975 | 1976 |
| Italiako Giroa | — | — | — |
| Frantziako Tourra | UT | — | — |
| Espainiako Vuelta | 12. | — | 28. |
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak

* Antonio Vallori - ProCyclingStats
* Datuak: Q8201767
# Mycena adscendens

Mycena adscendens
Sinonimoak: Agaricus adscendens, Agaricus tenerrinus, Mycena adscendens, Mycena tenerrina
Mycenaceae familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena

Basidioma: 0,6 eta 0,8 cm bitarteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa, gero ganbila, zuri- elur kolorekoa, ertz ildaskatuarekin.
Orriak: Zuriak, zabal, libreak, ertza apur bat kotoitsua du.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: Zilindrikoa, zuria, pruinaduna bere luzera osoan, oinarrian erraboil txiki batekin.
Haragia: Zuria, urria, usain edo zapore nabarmenik gabekoa.
Etimologia: Mycena terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, esan nahi du.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Euri-sasoietan agertzen den espeziea da. Gaztetan erraz ezagutzen da, kapela estaltzen duten baina adinarekin desagertzen diren azukre-itxurako pikorrengatik, baita zurarekin bat egiten duen disko iletsu batean amaitzen den hankarengatik ere.

## Sasoia eta lekua

Negukoa eta arraroa, adar hiletan.

### Banaketa eremua

Estatu Batuetan Washingtonetik Kaliforniara arte aurkitu da eta Europan eta Japoninian ere aurkitu dira aleak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Aranzadi, zientzia elkartea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián. (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
* Datuak: Q5789046
* Multimedia: Mycena adscendens / Q5789046
# 1133
## Jaiotzak

* Martxoaren 5a – Henrike II.a Ingalaterrakoa, Ingalaterrako erregea (h. 1189).
* Sigurd II.a Norvegiakoa, Norvegiako erregea (h. 1155).
* Urraka Gaztela eta Leongoa, Gaztelako infanta eta Iruñeko erregina ezkontidea.

## Heriotzak

* Otsailaren 19a – Irene Dukas, bizantziar enperatriza (j. 1066).
* Sæmundr fróði, islandiar olerkaria (j. 1056).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19586
* Multimedia: 1133 / Q19586
# 1155
## Jaiotzak

* Otsailaren 28a – Henrike Gaztea, Normandiako dukea eta Anjou, Turena eta Maineko kondea (h. 1183).
* Maiatzaren 17a – Jien, Japoniako fraide budista, historialari eta poeta (h. 1225).
* Azaroaren 11 – Alfontso VIII.a Gaztelakoa, Gaztelako erregea (h. 1214).
* Kamo no Chōmei, Japoniako olerkari eta literatura-kritikaria (h. 1216).
* Saito Musashibo Benkei, monje gerlari japoniarra (h. 1189).

## Heriotzak

* Ekainaren 10a – Sigurd II.a Norvegiakoa, Norvegiako erregea (j. 1133).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19650
* Multimedia: 1155 / Q19650
# Yamamoto Gonnohyōe

Yamamoto Gonnohyōe (山本 権兵衛, Gonnohyōe Yamamoto, 1852ko azaroaren 26a - 1933ko abenduaren 8a), Japoniako Armada Inperialeko almirantea izan zen eta bi aldiz Japoniako lehen ministroa 1913tik 1914ra eta berriro 1923tik 1924ra.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41556
* Multimedia: Gonbee Yamamoto / Q41556
# Kiyoura Keigo

Kiyoura Keigo (清浦 奎吾, 1850eko otsailaren 14a edo martxoaren 27a - 1942ko azaroaren 5a) japoniar politikaria izan zen. Japoniako lehen ministroa izan zen 1924an, historialariek "Taishō Demokrazia" deitu duten garaian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q381739
* Multimedia: Keigo Kiyoura / Q381739
# Wakatsuki Reijirō

Wakatsuki Reijirō (若槻 禮次郎, 1866ko martxoaren 21a - 1949ko azaroaren 20a) japoniar politikaria eta Japoniako lehen ministroa izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q335177
* Multimedia: Reijirō Wakatsuki / Q335177
# Jeff Koons

Jeffrey 'Jeff' Koons (York, Pennsylvania, 1955eko urtarrilaren 21a) AEBetako artista ezagun bat da. Guggenheim Bilbao Museoaren aurrean egindako Puppy lanagatik da Euskal Herrian ezaguna, eta munduan, hori bezalako gai popular eta askotan hutsalen inguruan egindako lanengatik; adibidez, animalia-globoen erreprodukzioak, altzairu herdolgaitze distiratsuan egina. New Yorken eta bere jaioterrian Yorken, Pennsylvanian, bizi da eta bertan lan egiten du.
Bere lanak prezio ikaragarri garestietan saldu izan dira enkanteetan eta inoiz prezio errekorra ere lortu duen artista da. bat. Kritikariak ez datoz bat esatean ea Koons serioa den ala garrantzirik ba ote duen artearen historian, kitsch hutsa dela ere esan izan diote, zinikoa eta auto-marketinean zenrtatua. Koonsek esana da ez dela ezkutuko esanahirik bilatu behar bere lanetan, eta ezkutuko kritikarik ere ez dagoela.
1990eko hamarkadan ezkondua egon zen Ilona Staller Cicciolina aktore porno italiarrarekin, eta hura irudi gisa erabili izan zuen zenbait lanetan. Horietakoren bat ikusgai egon zen Guggenheim Bilbao Museoaren irekieran, nahiz eta haren oroitzapen argiena Puppy txakurtxoa den, eta baita metalezko tulipa distiratsuen obra ezagun bat ere, kanpoaldetik ere ikusgai dagoena hori ere.

## Iruditegia

* Altzairuzko tulipak, Bilboko Guggenheim Museoan.
* Puppy, Bilboko eskultura ezaguna.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Tully, Kathryn. «The Most Expensive Art Ever Sold At Auction: Christie's Record-Breaking Sale» Forbes (Noiz kontsultatua: 2018-08-31).
* ↑ AFP news agency. (2008-09-16). Jeff Koons brings pop art revolution to Versailles. (Noiz kontsultatua: 2018-08-31).
* ↑ (Ingelesez) «Idi-bihotzak - Museo Guggenheim Bilbao» Museo Guggenheim Bilbao (Noiz kontsultatua: 2018-08-31).

## Ikus, gainera

* Salvatore Garau

## Kanpo estekak

* Datuak: Q297525
* Multimedia: Jeff Koons / Q297525
# Keisuke Okada

Keisuke Okada (岡田 啓介, Okada Keisuke, 1868ko urtarrilaren 20a - 1952ko urriaren 7a) Japoniako almirante eta estatu-gizona izan zen, 1934tik 1936ra Japoniako lehen ministro izan zena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q714951
* Multimedia: Keisuke Okada / Q714951
# Melillako Eguna

Melillan irailaren 17an ospatutako Melillako Egunean, Pedro de Estopiñán y Virués 1497ko irailaren 17an, Melilla hartu ondoren, Errege Katolikoek Melillako lehen gobernadore bihurtu zuten.
Melillako plaza izan zen Afrikako iparraldean Gaztelaren hedapena ekarri zuen Afrikako gotorlekuetako lehena. Melillako konkistaren ondorioz, dukearen tropek Cazazako plaza mantendu zuten 1505etik 1532ra, Fezko Erresumaren goarnizioa ezarri zen lekua, eta konkista horren ondorioz, Medina Sidoniako dukeari Cazazako markesgoa eman zioten. Medina Sidoniako dukeak 1497tik 1556ra izan zuen Melillako jabetza, ez jurisdikzioa, urte horretan uko egin baitzion Felipe II.aren alde edukitzeari, nahiz eta denbora horretan gastuak Koroak ordaindu.
Melillako aguazila ez zen Melillara itzuli Errege-erregina Katolikoen aurrean plaza eskaini ondoren. Andres eta Lorenzo de Melilla moriskoei hainbat mercedes eta lur eman zitzaizkien Axarkian, Torrox bezala.
Irailaren 17an Melillako eguna ospatzen da, Melilla Gaztelako Koroan sartu zela oroituz.

## Oroitzapenezko ekitaldiak

Normalean, gobernu autonomikoak Melillako Autonomia Domina ematearekin batera izaten da. Kondekorazio bat da, hiri autonomo honek emandakoa. Melilla hiriaren eta herritarren mesedetan ekintza, zerbitzu edo merituren bat egin duen Ceutako edozein herritarri aitorpena egitea du helburu.

## Erreferentziak

* 1 2 [https://medievalistas.es/wp-content/uploads/attachments/00315.pdf LA CONQUISTA CRISTIANA DE MELILLA: UN EPISODIO DE FRONTERA ENRIQUE GOZALBES CRAVIOTO Universidad de Castilla-La Mancha VI ESTUDIOS DE FRONTERA. ].
* ↑ comentó, F. M. Ariza Guijarro. (2021-09-17). «Honores a Pedro de Estopiñán en el Día de Melilla» El Faro de Melilla.
* ↑ Ruiz, Tamara Terán. (2022-08-17). «Día de Melilla: cuándo es y qué se celebra. Historia y bandera.» Banderas Puerta de Hierro.
# Saitō Makoto

Saitō Makoto (斎藤 実, Makoto Saitō, 1858ko urriaren 27a - 1936ko otsailaren 26a) Japoniako itsas ofiziala eta politikaria izan zen. Lehen Txina-Japonia Gerran bi gurutzontziren agintean bere burua nabarmendu zuenean, Saitō azkar igo zen kontralmirante mailara 1900. urtean. Almiranteorde mailara igo zen Errusia-Japonia Gerran 1904an. 1927 eta berriro 1929tik 1931ra. 1932ko maiatzean Inukai Tsuyoshi erail zutenean, lehen ministro kargua hartu zuen eta agintaldi bat bete zuen. Saitō 1935eko otsailean zerbitzu publikora itzuli zen Zigilu Pribatuaren Lord Keeper gisa, baina urtebete beranduago hil zuten otsailaren 26ko Istripuan. Saitō Takahashi Korekiyorekin batera, hil zuten Japoniako azken lehen ministro ohiak izan ziren 2022ra arte, Shinzō Aberen hilketarekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q335188
* Multimedia: Makoto Saitō / Q335188
# 1848ko Berlingo Matxinada

1848ko Berlingo Matxinada (alemanez: Barrikadenaufstand edo Barrikadenkämpfe) herri altxamendu liberala izan zen, Herrien Udaberriaren baitakoa, Berlinen, Prusiako Erresumako hiriburuan, 1848ko martxoaren 18an hasi zena.

## Historia

1848ko martxoaren 18an, berlindarrek bazuten Parisko Otsaileko Iraultzaren berri, eta bazekiten, Vienan gertatutako altxamenduarengatik, Metternichek, Austriako kantzilerrak, dimititu behar izan zuela. Hori zela eta, manifestatzaile talde bat Errege Jauregiraino joan zen eta erregearen anaiak, Gilen oinordekoak, jendearen kontra tiro egiteko agindu zuen. Arratsaldeko ordu bietan jazo zen hori; ondoren, jende taldeak batetik bestera ibili ziren, arineketan, izututa eta oihuka, Jauregi aurrean manifestatzaileak hiltzen ari zirela azaltzen.
Hiri osoa lehertu beharrean zegoen. Königstrasse kalean barrikada sendo handi bi altxatu zituzten, gurdiak, omnibusak, ohial fardelak, egurrak eta horrelakoak eroanda. Etxeetako teilatuetan, gizon-emakumeak, adreiluak eskuetan, soldaduak noiz etorriko zain zeuden. Ahal bezala armatu ziren denak, aizkora, lantza, pistola eta makilekin. Hamar ordu luzez, 4.000 matxinatu borroka egin zuten 14.000 soldaduren kontra. Borroketan 230 iraultzaile hil ziren.
Frederiko Gilen IV.a erregeak mezua igorri zien «berlindar maiteei, Prusiako herritar maiteei», odol jario hura eten zezaten. Baina deia alferrikakoa izan zen, eta iraultzaileek lortu zuten soldaduak kale batzuetatik kanporatzea. Martxoaren 19an, goizean, Erregeak armada erretiratu behar izan zuen. Barrikadetan hildakoak Errege Jauregiaren aurrera eroan zituztenean, erregea balkoira irten zen. Herritarrek gorpuen aurrean kapela eranzteko eskatu zioten, eta hala egin zuen berak, umiliaturik.
Barrikadetan ibilitako langileek ezer gutxi atera zuten gertaera hartatik. Burgesiako alde liberalenek nahikoa iritzi zioten gobernu berrian bi ministro liberal izateari, Ludolf Camphausen eta David Hansemann. Iraultzaileek hauteskunde orokor eta zuzenekoak galdatu zituztenean, liberal moderatuek, matxinatuen erradikalismoaren beldurrez, eskatu zioten erregeari armada itzul zedin, erreboltaren arriskua saihesteko. Tropak behar bezala prestaturik itzuli ziren.
Mugimendu iraultzailea zatitu zen, eta talde bakoitzak irtenbide ezberdina ikusten zion egoerari; beraz, ez zuten erantzuten jakin izan. Hala eta guztiz ere, udan muturreko talde bat hiriko armategiaz jabetzen ahalegindu zen, baina huts egin zuen. 1848ko iraultza zapalduta zegoen Berlinen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Chastain, James. March Revolution. ohio.edu (Noiz kontsultatua: 2016-01-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q808928
# Saponifikazio

Saponifikazioa ester edo glizerido baten eta base baten (NaOH edo KOH) arteko erreakzio kimikoa da, glizerina eta gantz azidoen gatz alkalinoa sortzen dituena. Gatz alkalino horri, orokorrean, xaboi deitzen zaio.
       Ester edo Lipidoa + Basea → Glizerina + Xaboia
Laborategian edo industrian saponifikazioa tenperatura altuetan burutzen da: glizeridoak (animalia edo landare gantzak, sarritan) ontzi handietan irakiten dira, sosa (NAOH) edo potasa (KOH) astiro gehituz.
Substantzia saponifikagarriak xaboi bihur daitezkenak dira. Lipido saponifikagarriak xaboi bihurtzen direnak dira, gantz azidoak dituztelako (fosfolipidoak, esfingolipidoak edo glukolipidoak). Lipido ez-saponifikagarriak ez dute xaboirik sortzen (kolesterola edo karotenoa, esaterako), gantz azidoak ez dituztelako. Lipido gehienak saponifikagarriak dira.
Saponifikazioa potasarekin burutzen bada xaboi bigunak agertzen dira, eta sosarekin xaboi gogorrak.
Saponifikazio-indizea glizerido gramo batean dauden gantz azidoak neutralizatzeko (xaboiak sortuz) behar den base kopurua (NAOH, KOH) da. Saponifikazio-indize txiki batek, kasu, lipido batean gantz azido gutxi daudela adierazten du (base kopuru txiki batekin neutralizatzen baitira gantz azido guztiak).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q335024
* Multimedia: Saponification / Q335024
# Jesús Antonio Lerma Nolasco

Jesús Antonio Lerma Nolasco (Xalisco, Nayarit, 1945eko uztailaren 4a – Tepic, Nayarit, 2025eko martxoaren 10a) mexikar elizgizon katolikoa izan zen. 2009tik 2019ra Mexikoko apezpiku laguntzailea izan zen, eta 2019tik 2021era Iztapalapako apezpikua.

## Bizitza

1963-1971 urteetan Ameriketako Estatu Batuetako Montezumako apaizgaitegian ikasi zuen eta 1971ko abensuaren 24an apaiztu zen Tepiceko katedralean. Tepiceko elizbarrutiko hainbat kargutan aritu zen 1972tik 2009ra arte.
2009ko maiatzaren 7an, Benedikto XVI.a aita santuak Auloneko apezpiku titular eta Mexikoko artxidiozesiako apezpiku laguntzaile izendatu zuen. Urte bereko uztailaren 10an, Norberto Rivera Carrera kardinalak apezpiku ordenatu zuen Mexiko Hiriko katedralean.
2019ko irailaren 28an, Frantzisko aita santuak Lerma Nolasco Iztapalapako elizbarrutiko lehen apezpiku izendatu zuen. Kargu horretan aritu zen 2021eko abuztuaren 14an erretiroa hartu arte, adin-muga zela eta. Tepicen hil zen 2025eko martxoaren 10ean, 79 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa

* Scipione Rebiba kardinala
* Giulio Antonio Santorio kardinala (1566)
* Girolamo Bernerio kardinala (1586)
* Galeazzo Sanvitale artzapezpikua (1604)
* Ludovico Ludovisi kardinala (1621)
* Luigi Caetani kardinala (1622)
* Ulderico Carpegna kardinala (1630)
* Paluzzo Paluzzi Altieri Degli Albertoni kardinala (1666)
* Benedikto XIII.a aita santua (1675)
* Benedikto XIV.a aita santua (1724)
* Klemente XIII.a aita santua (1743)
* Marcantonio Colonna kardinala (1762)
* Hyacinthe-Sigismond Gerdil kardinala (1777)
* Giulio Maria della Somaglia kardinala (1788)
* Carlo Odescalchi kardinala (1823)
* Joaquín Fernández de Madrid y Canal apezpikua (1834)
* Clemente de Jesús Munguía apezpikua (1852)
* Pelagio Antonio de Labastida y Dávalos artzapezpikua (1855)
* Eulogio Gillow y Zavalza artzapezpikua (1887)
* José Othón Núñez y Zárate artzapezpikua (1909)
* José María González Valencia artzapezpikua (1922)
* Antonio López Aviña artzapezpikua (1955)
* Norberto Rivera Carrera kardinala (1985)
* Jesús Antonio Lerma Nolasco apezpikua

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Hasta siempre, monseñor Jesús Antonio Lerma Nolasco (1945-2025)» Meridiano.mx 2025-03-10 (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).
* 1 2 3 4 (Ingelesez) «Bishop Jesús Antonio Lerma Nolasco †» Catholic Hierarchy (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).
* ↑ (Ingelesez) «Resignations and Appointments, 28.09.2019» Bollettino Sala Stampa della Santa Sede 2019-09-28 (Noiz kontsultatua: 2025-03-12).