OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Andre Maria Erregina eliza (Erriberri)

Andre Maria Erregina eliza Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Erriberri udalerrian kokatutako XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

## Eraikina

Nafarroako eraikuntza gotiko garrantzitsuenetakoa da. Bere artearen edertasuna bere historia bezain interesgarria da. Erriberriko Nafarroako Erregeen Jauregiari atxikia, Nafarroako errege-erreginek ospakizun handi eta hotsandiko ekitaldietarako erabili zuten. Jauregi hori errege Karlos III.a Nafarroakoaren egoitzarik gogokoena izan zen. Elizaren fatxada apainduriaz beteta dago, eta oso nabarmena da Parisko Notre-Dame katedralako tailerren eragina. Tenpluak nabe bakarra dauka, eta, barnean, Ama Birjinaren tailu gotikoa buru duen errenazimenduko erretaula dago, bai eta Heriotza Oneko Kristoren irudi gotikoa ere.
Nafarroan, antzeko eredua Lizarrako Hilobi Santuak eta Artaxoako San Saturninok dute.
* Portadako apostoluetako batzuk
Arrosa leiho handiaren azpian, atari handia zortzi arkiboltaz osaturik dago, eta horietako bakoitza oparo eta jori apaindua dago landare motiboekin. Otoitzean ari diren bi irudi ikusiko dituzu orbelean, biak errezel txikien azpian, ziurrenera, Joana I.a Nafarroakoa eta bere senarra dira, Frantziako errege Filipe I.a Gaztelakoa, alegia. Nafarroako errege-erreginak ziren ataria eraiki zen garaian.
Tinpanoan Ama Birjina ageri da irribarretsu eta eserita Haurrarekin, eta, halaber, badira Jesusen bizitzako hainbat pasarte: Deikundea, Kristoren jaiotza, Errugabeen lepo moztea, Egiptora egindako ihesa, Aurkezpena tenpluan eta Kristoren bataioa. Errealitatea eta sinbolismoa nahastu egiten dituen irudia gozatuko duzu ateburuan: arte baten gainera igota dagoen gizonarekin batera ageri baita kornamusa jotzen ari den izaki hibridoa, bai eta lauoineko irrigarria ere, beste pertsonaia batzuen artean. Ikonografiaren aberastasunak segida du atearen alde bietan. Zehazki, apostoluen bizitzari buruzko erliebeak ikusiko dituzu arku sailetan kokatuak.
Sar zaitez tenpluaren barrenera. Nabe bakarra dauka, eta han eraikinaren beste altxor baliotsua agertuko zaizu: errenazimenduko estilori jarraiki egindako erretaula nagusi bikaina. Ama Birjina eta Haurra dira erretaula buru, hots, XIV. mendeko tailu gotiko ederra da, Frantziako Erresumako eragina jaso zuen nafar estiloan egina.
Elizan Heriotza Oneko Kristoren irudia gurtzen dute. XIV. mendeko lan gotikoa da hori, irudi duenez desagertutako San Lazaro elizatik datorrena. Gurutziltzatu horren aldeko debozio handia dago herrian, dramatismo handiko irudia da, eta herriko jaiak haren ohoretan ospatzen dira. .

## Erreferentziak

* Nafarroako Entziklopedia Handia | ERRIBERI. (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

## Ikus gainera

* Erriberri
* Erdialdea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19833403
* Multimedia: Church of Santa María la Real, Olite / Q19833403
# Errefektorio

Errefektorio (latinetik eratorritako hitza, refectus hitzetik) edo Jan-areto ere, komentu eta monasterioetan elkarrekin jateko den leku amankomun bat da; bertan, monjeek eta mojek haien askariak egiten dituzte. Normalean, elizaren beste aldean egoten da eta laukizuzen itxura du.

## Antolaketa

Normalean mahaiak hormen paraleloan jartzen dira. Monjeak haien kategoriaren edo antzinakotasunaren arabera kokatzen dira, abadearena alde batean guztia buru izanez. Ordenen arabera, askotan askariak isiltasunean egiten dira. Ohikoa da, jaten den bitartean, monje batek Bibliaren pasarteak irakurtzea; horretarako pulpitu edo egokitutako espazioa egoten da. Haien ustez, horrela, gorputza elikatzen duten aldi berean espiritua ere indartzen da.
Oso espazio garrantzitsua da monjeentzako zeren eta bertan ordu asko ematen baitituzte. Sarbidea klaustrotik edo sukaldetik izaten da.

## Ohiturak

Areto horretan monje edo moja guztiak biltzen dira. Bertan eguneko askari guztiak egiten dira. Sartu aurretik lavatoriumen eskuak garbitu behar dituzte. Errefektorioan isilik sartzen dira eta eserik baino lehen otoitz egiten dute.

## Iruditegia

* Santa María de Huerta abadiaren errefektorioa.
* Biblia irakurtzeko pulpitu, Ruedako monasterioan.
* Maulbronngo monasterioaren errefektorio gotikoa.
* Iruñeko katedraleko errefektorio gotikoa
* Monjeak errefertorioan jaten

## Erreferentziak

* 1 2 Lajo Pérez, Rosina (1990). Léxico de arte. Madril: Akal. 178 or. ISBN 978-84-460-0924-5.
* ↑ https://books.google.es/books?id=tuk-AAAAYAAJ&pg=PA191&dq="A+small+building+in+a+monastery,+in+which+the+monks+washed+their+hands+before+and+aftera+repast.+"+An+Illustrated+Dictionary+of+Words+Used+in+Art+and+Archaeology"&hl=en&sa=X&ei=afigUIWoL6n5igKej4CwCQ&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

## Kanpo estekak

* Datuak: Q568225
* Multimedia: Refectories / Q568225
# Julia Morán

Julia Moran Sanchez (Blimea, 1896 - Vindoria, Langreo, Asturias, 1937ko azaroaren 26a), Julia Rico ezizenez ezaguna, militante sozialista eta Espainiako askatasunaren eta berdintasunaren aldeko ekintzailea izan zen, eta frankismoaren errepresioa jasan zuen.

## Biografia

Julia Asturiasko Blimea herrian jaio zen, San Martin del Rey Aurelio kontzejuan, 1896an. 1918an ezkondu zen Ramon Rico Fernandezekin. Senarra 1930ean hil zen eta alargun geratu zen 4 seme-alabarekin. Julia Rico deitzen zioten.1932an, Pola de Lavianako Herriko Etxean etxebizitza eskubidea zuen atezain bihurtu zen, Langileen Batasun Orokorreko (UGT) Asturiasko Meatzari Langileen Sindikatuari esker. Gainera, militante sozialista zen, eta 1933an Emakume Talde Sozialistaren idazkari hautatu zuten. 1934ko urriko iraultzaren ondoren, Herriko Etxea itxi egin zuten, eta, ondorioz, Julia senarraren gurasoek hartu behar izan zuten, Fronte Popularraren garaipenaren ondoren Herriko Etxea berriz ireki zuten arte, 1936an. Espainiako gerran, Asturiasen emakumeen talde sozialisten sustapena bultzatu zuen, eta atzeguardiaren abangoardian egon zen. 1937ko maiatzean, Gijongo Langileen Zentroko osoko bilkurako buru izan zen. Askatasunaren eta sexuen arteko berdintasunaren aldeko aktibismoak Bigarren Errepublikan protagonismoa onartzen ez zuten Espainiako Langileen Alderdi Sozialistako (PSOE) kideen ulertezintasuna ekarri zion.
1937ko urrian, gerra zibilean Asturias erori ondoren, Pola de Lavianako etxe batean ezkutatu zen Julia. Azkenean, azaroaren 25ean aurkitu eta atxilotu egin zuten, eta Lavianako La Pontona espetxera eraman zuten. Epaitua izan gabe, kamioi batean eraman zuten Vindoriarantz, eta biharmunean, azaroaren 26an fusilatu zuten, beste 7 atxiloturekin batera —hiru gizon eta lau emakume—, tartean 8 hilabeteko haurdun bat. Bizilagunen kontaketaren arabera, beste exekuzio batzuk izan ziren Vindorian eta San Esteban de las Cruces-en.

## Aintzatespenak

2010etik, Vindoriako Aldapan jarritako monolito batek Moran eta frankistek Vindoriako parajean hildako beste zazpi pertsonak dakartza gogora: Joaquina Antuña Moran, Rosario Montes Estrada, Jesusa Alonso Cantora, Angeles Norniella Rebollada, Jose Suarez Rodriguez, Luis Alonso Hevelino eta Alonso. Urtero, azaroaren 26an, talde sozialistak omenaldia egiten die Cuesta Vindorian fusilatutakoei.

## Ikus, gainera

* Feminismoa eta Espainiako gerra zibila

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 «Morán Sánchez, Julia» fpabloiglesias.es.
* ↑ «Mapa | Amiga Date Cuenta» www.amigadatecuenta.org.
* 1 2 3 4 5 Montagut, Eduardo. (2016-09-16). «Julia Morán Sánchez, socialista y feminista de Pola de Laviana» Tercera Información.
* 1 2 3 «Vindoria, la cuesta de los fusilaos» La Nueva España 2010-04-18.
* ↑ «Los franquistas ASESINARON en 1937 a 4 hombres y 5 mujeres, todos REPUBLICANOS, en la cuesta Vindoria, Langreo (Asturias)» RecueRda RepúBlica, documento memoria 2018-11-05.
* ↑ PELÁEZ, La Cuesta Vindoria, E.. (2016-11-27). «El PSOE rinde homenaje a los ocho asesinados de la Cuesta Vindoria» La Nueva España.
* ↑ «Nuevo acto vandálico contra el monolito de Cuesta Vindoria» rtpa.es.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124021536
# Kristen Pfaff

Kristen Marie Pfaff (Buffalo, New York, AEB, 1967ko maiatzaren 26a – Seatte, Washington, AEB, 1994ko ekainaren 16a) estatubatuar baxu-jotzailea izan zen, Hole bandan egindako lanarengatik ezaguna. Baxuaz gain pianoa, biolontxeloa jotzen zuen eta ahotsak ere egiten zituen.

## Hole

Courtney Lovek eta Eric Erlandsonek Kristen jotzen entzun zuten Janitor Joe bandarekin batera, eta Leslie Hardyren ordez baxu-jotzaile gisa taldearekin bat egitea eskaini zioten. Hasieran, Kristenek baztertu egin zuen, baina, azkenean, onartu egin zuen.
1993an, Pfaff Seattlera joan zen, eta Courtney Love (gitarra eta ahotsa), Eric Erlandson (gitarra), Kristen Pfaff (baxua eta bigarren ahotsa) eta Patty Schemel (bateria) izan zituen taldekide.

## Heriotza

1994ko ekainaren 16an, goizeko 9:30ak aldera, bere lagun Paul Ericksonek hilda aurkitu zuen bainuontzian. Heroina gaindosi bat izan zuen (autopsia bati esker baieztatu zuten). Eric Erlandson Holeko gitarristak telefonoz jakinarazi zion, Courtney Love taldeko abeslariari, bere kidearen heriotza. Pfaffen heriotzari dagokionez, Lovek, Kurt Cobain senarraren heriotzagatik dolu-egoeran zegoenak, eta drogekiko mendekotasunaren ondorioz egoera txarrean zegoenak, honako hau esan zuen: «Bazirudien ez zela inoiz amaituko, bata bestearen atzetik zetorren. Artista handia zen, eta lagun handia. Zoritxarra izan zen».
6. sekzioan lurperatu zuten, 45. lotean, Forest Lawn Cemeteryn, Buffalon, New Yorken.

## Diskografia
### Hole taldearekin

* Live Through This (1994)

### Janitor Joe taldearekin

* Big Metal Birds (1993)
* Lucky (1994)

## Erreferentziak

* ↑ «Kristen Pfaff» Bing (Noiz kontsultatua: 2024-12-31).
* ↑ (Gaztelaniaz) Reuters. (1994-06-18). «Hallada muerta la bajista del grupo de la mujer de Kurt Cobain» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2024-12-31).
* ↑ (Ingelesez) «The tragic death of Hole bassist Kristen Pfaff» faroutmagazine.co.uk 2024-04-14 (Noiz kontsultatua: 2024-12-31).
* ↑ (Gaztelaniaz) LOS40. (2023-06-11). «¿Cómo murió Kristen Pfaff? La desaparición de la bajista de Hole que quedó olvidada por Kurt Cobain | LOS40 Classic» LOS40 (Noiz kontsultatua: 2024-12-31).
* ↑ (Ingelesez) Camus, Alyson. (2013-06-03). «What Did Exactly Happen To Hole's Bassist Kristen Pfaff, Who Died 19 Years Ago This Month?» Rock NYC (Noiz kontsultatua: 2024-12-31).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q240554
* Multimedia: Kristen Pfaff / Q240554
# Catherine Impey

Catherine Impey (1847 – 1923ko abenduaren 14a) arraza diskriminazioaren aurka borrokatu zuen britainiar ekintzaile kuakeroa izan zen.

## Biografia

Anti-Caste izeneko Britainia Handiko arrazakeriaren aurkako lehen aldizkaria sortu zuen, 1888ko martxoan, eta 1895ean argitaratu zuen azken aldizkarira.
Aldizkariak Booker T-ren lSouthern Letter (Hegoaldeko Gutunak) zuen inspirazio iturri. Impeyk hainbat aldiz bisitatu zituen Estatu Batuak 1878tik aurrera eta aldizkariak Britainiar Inperioko eta AEBetako arraza aurreiritziak azaldu eta gaitzesten zituen. AEB. 1893an, erakunde bat sortu zuen, La Society for the Reconition of the Universal Brotherhood of Man (Gizonaren Ermandade Unibertsala Aitortzeko Elkartea), Ida B Wells estatubatuarrarekin. IdaErresuma Batuan izan zen lintxamenduen aurkako kanpaina egiten.
Impey Streeten bizi zen, Somerseten.

## Bibliografia

* Dk. Caroline Bressey, Anti-Caste: Britain's First Anti-racist Journal, ESRCren webgunean (RES-000-22-0522).
* Dk. Caroline Bressey Essex-eko Unibertsitateko "Departmental Seminars - Abstracts and Bio-notes" irakaskuntza programan,

## Erreferentziak

* ↑ «Quakers against racism: Catherine Impey and the Anti-Caste Journal» www.quakersintheworld.org.
* ↑ Drew, Liam. (2021-07-12). «The forgotten woman who took on white supremacy in Victorian Britain» The Independent.
* ↑ «ESRC Society Today - RES-000-22-0522 - Anti-Caste: An Historical Geography of Britain's First Anti-racist Journal» web.archive.org 2007-03-12.
* ↑ «week1» web.archive.org 2006-05-06.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5052746
* Multimedia: Catherine Impey / Q5052746
# Elexalde (Gamiz-Fika)

    Artikulu hau Gamiz-Fikako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Elexalde».
Elexalde Gamiz-Fika udalerriko auzoa da. Fikako hirigune nagusia da.

## Demografia

* Elexaldeko biztanleria

## Ikus, gainera

* Fika
* Mungialdea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12256698
# Fika

    Artikulu hau Bizkaiko herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Fika (argipena)».
Fika Gamiz-Fika udalerri bizkaitarraren auzoa da, 1928ko fusioa arte berezko udalerria osatzen zuena. Gaur egun, BI-3102 errepideak herria lotzen du alde batetik Ergoienekin (Gamiz-Fikako herriburua) eta bestetik Astorekarekin (Larrabetzu).
Herritarrei "fikatar" deitzen zaie.

## Mugakideak

Iparraldean Ergoien herrigunea, hegoaldean Alegria auzunea, ekialdean Legarreta auzunea eta hego-mendebaldean Lezama eta Zamudioko udalerriak mugakide ditu.

## Demografia eta biztanleria

Udalerri gisa agertzen den azken erroldan (1920koan) 374 biztanle eta 76 etxe zituen. INE estatu espainiarreko estatistika-erakunde ofizialak ez ditu Fika eta Gamizeko biztanleria-datuak bereizita eskaintzen, beraz ez dago populazio-kopuruak zehatz ematerik.

## Jakingarriak

1427koa dugu herriaren lehen testigantza, eta 1558an alkatea Juan Perez de Landaverde zen.
Auzo nagusiari Elexalde deitzen zaio, 294 biztanle zituena 2008an, eta bertan dago ikusteko modukoa den San Martin eliza, 1500 inguruan eraikia.

## Jaiak

Maiatzaren 15ean ospatzen dira Fikako jaiak.

## Ikus, gainera

* Mungialdea

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Gamiz-Fikako udal webgunea
* (Gaztelaniaz) Fika 1842tik aurrera izandako biztanleria datuak aurkitzeko webgunean.
* Datuak: Q12257871
* Multimedia: Fika (Gamiz-Fika) / Q12257871
# Ergoien (Gamiz-Fika)

    Artikulu hau Gamiz-Fikako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ergoien».
Ergoien Gamiz-Fika udalerriko auzoa da. Gamizko herrigune nagusia da.

## Demografia

* Ergoiengo biztanleria

## Ikus, gainera

* Gamiz-Fika

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257024
# Ibarra (Gamiz-Fika)

Ibarra Gamiz-Fika udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Ibarreko biztanleria

## Ikus, gainera

* Gamiz-Fika

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259359
# Beñat Lizaso

Beñat Lizaso Alberdi (Azpeitia, Gipuzkoa, 1982ko abenduaren 28a) bertsolaria da, Sebastian Lizaso bertsolari txapeldunaren semea.
Bi aldiz hartu du parte Bertsolari Txapelketa Nagusian eta aurreneko aldian finalaurreko fasea jokatu zuen. 2019an Gipuzkoako Bertsolari Txapelketako finala jokatu zuen.

## Txapelketak

* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Finalaurreak (1): 2013
** Parte hartzeak (2): 2013, 2017
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** Zazpigarren 2019an.
** Finalaurreak (1): 2015
** Parte hartzeak (4): 2007, 2011, 2019

## Sariak

* Lizardi Saria (1): 2005
* Argi Berri Saria (1): 2004

## Kanpo estekak

* Beñat Lizaso Bertsozale.com webgunean.
* Datuak: Q42566022
# Daifuku

Daifuku (大福, "zorte handia") edo daifukumochi (大福餅) japoniar sukaldaritzako gozopil bat da, mochi txiki eta biribil batez osatua eta betegarri batekin, gehienetan ankoz.
Barietate asko egiten dira, bai kolore aldetik, bai betegarri aldetik. Ohikoena mochi zuria, berde argia edo arrosa argia da, ankoz betea. Bi tamainakoak izaten dira, bata txikia (4 cm) eta bestea eskukada neurrikoa. Barietate batzuek fruta zatiak edo osoak dituzte (marrubiak esaterako), fruta eta anko nahasketak edo meloi birrinduzko orea. Ia daifuku guztiak arroz-irinez edo arto-fekula geruza fin batez estaltzen dira, elkarren artean edo hatzei ez itsasteko. Nahiz eta mochitsuki izan daifukuak egiteko metodo tradizionala, mikrouhin labean ere egin daiteke.

## Izena

Osagai nagusia mochi izanik, Mendebaldean izen horrekin ezagutzen da gehien bat, baina ez da zuzena.
Hasieran, harabuto mochi (腹太餅, "sabel-lodi mochi") esaten zioten daifukuari, barrubetea zegoelako. Geroago, izena daifuku mochi bihurtu zen (大腹餅, "sabelhandi mochi"). Fuku (腹, "sabel") eta fuku (福, "zorte) japonieraz berdin ahoskatzen direnez, izena daifuku mochi formara aldatu zen geroago ("zorte handiko mochi").

## Historia

Txinatarrek, tradizionalki, arroz likatsu bolak jaten dituzte azukiz edo sesamoz eta melazaz barrubeteak, tangyuan zopetan sartuak. Bola horiek ilargiaren biribiltasuna gogorarazten dute, eta usadioz gauargien festan jaten dira, txinatar ilargi egutegiko urteberri-egunean, zeinetan linterna hegalari mulkoak askatzen baitira zeruan urte berrirako zorion-ekarle gisa. Tradizio hau, Korean ere egiten dena, jada ez da Japonian egiten, ilargi-egutegiko jaiak kendu eta eguzki-egutegiko baliokideak ezarri baitira.
Zopa honen antzekoa da Japoniako oshiruko (善哉) arroz likatsu gozoa, nahiz eta zōni (雑煮) bertsio gazia ere badagen. Era berean, zopa horietako opilak lehorrak ere jaten dira orain, arroz-irinez edo, bakanago, sesamoz hautseztatuta, daifukua itsats ez dadin, tangyuan zoparekin gertatzen den bezala uretan irakin ondoren.
XVIII. mendearen amaierarako, daifukua ospea hartzen ari zen, eta jendea txigortua jaten hasi zen. Batzuetan zeremonia-oparitzat ere erabiltzen ziren.

## Mota bereziak

* Daifuku
* Ichigo daifuku
* Yomogi daifuku
* Ichigo daifuku
* Mango daifuku
* Yukimi daifuku (雪見だいふく): Daifuku izoztua, ghienetan industriala. Kanpoko geruza mochi da eta barnekoa zapore askotariko izozkia
* Yomogi daifuku (蓬大福): Bertsio bat kusa mochi-rekin egina da, artemisia min zaporekoa.
* Ichigo daifuku (イチゴ大福): Aldaera bat marrubi eta betegarri gozoarekin, normalean anko, mochi biribil txiki baten barruan. Batzuetan krema erabiltzen da betegarri gozoa egiteko. Marrubia duenez, udaberrian jan ohi da. 1980ko hamarkadan asmatu zen. Gozotegi askok asmakizuna beren gain hartzen dute, eta ez da horren jatorri zehatza ezagutzen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Not-So-Stressful Microwave Mochi» The Fatty Reader jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2013-01-20) (Noiz kontsultatua: 2010-11-20).
* ↑ (Japonieraz) Daifuku. Etimologia hiztegia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1067842
* Multimedia: Daifuku / Q1067842
# San Migel (Garai)

    Artikulu hau Garaiko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «San Migel».
San Migel Garai udalerriko auzoa da.

## Demografia

* San Migelgo biztanleria

## Ikus, gainera

* Garai

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12266912
# Goierri (Garai)

Goierri Garai udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Goierriko biztanleria

## Ikus, gainera

* Garai

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12258607
# Momoitio

Momoitio Garai udalerriko auzoa da.
Aipagarria da bertako San Joan Bataiatzailearen ermita. 70 hilobitik gora aurkitu dira azken urteotan aipatu ermitaren inguruan dagoen Momoitioko nekropolian.

## Demografia

* Momoitioko biztanleria

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12263767
# Libaroa

Libaroa Gatikako auzoa da.

## Demografia

* Libaroako biztanleria

## Ikus, gainera

* Gatika

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12262283
# Urresti

Urresti Gatikako auzoa da.

## Demografia

* Urrestiko biztanleria

## Ikus, gainera

* Gatika
# Butroe (auzoa)

Butroe Gatikako auzoa da. Butroeko gaztelua bertan dago.

## Demografia

* Butroeko biztanleria

## Ikus, gainera

* Gatika

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12255564
* Multimedia: Butroe, Gatika / Q12255564
# Zurbao (Gatika)

Zurbao Gatikako auzoa da.

## Demografia

* Zurbaoko biztanleria

## Ikus, gainera

* Zurbao
* Gatika

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12269500
# Garai (Gatika)

Garai Gatikako auzoa da.

## Demografia

* Garaiko biztanleria

## Ikus, gainera

* Garai
* Gatika

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12258178
# Ugarte (Gatika)

    Artikulu hau Gatikako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ugarte (argipena)».
Ugarte Gatikako auzoa da.

## Demografia

* Ugarteko biztanleria

## Ikus, gainera

* Gatika

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268511
# Sertutxa

Sertutxa edo Garai-Sertutxa Gatikako (Bizkaia) auzoa da. Bertan daude udaletxea, herrigunea, eta kultur etxea.

## Demografia

* Sertutxako biztanleria

## Sertutxa edo Zertutxa abizenaren etimologia

Sertutxa edo Zertutxa Artadia; "ARTEA" hitz errodun bezala hartuz, "-TZA" ugaritasun atzizkia gehiturik eta S protesikoarekin.
Sertutxa Gatikako izen bereko auzotik datoz, Bizkaiko jaurerrian. 1704 urteko datuen arabera izen horrekin 10 baserri zeuden; 1 Sopelan (gaur egungo Sertutxa kalea dagoen tokian), bestea Gorlizen eta 8 Gatikan. Urte berean Begoña auzora (Bilbo) zabaldu zen, Madrilera 1707. urtean eta Mexikora ondoren Gatikan jaiotako Francisco de Sertucha Basaldua, "Capitan de Dragones del presidio de Veracruz" karguarekin joan zenari esker.
Armak: Ezkutu zatitua: 1. Zilar kolorezko atzekaldean gurutze huts loreduna, 1202an Tolosako Navaseko Borrokan parte hartzeagatik irabazia. Urre kolorez zortzi makal hosto berde.

## Ikus, gainera

* Gatika

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12267342
# Igartua

Igartua Gatikako auzoa da.

## Demografia

* Igartuko biztanleria

## Ikus, gainera

* Gatika

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259427
# Gorordo

    Artikulu hau Gatikako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gorordo (argipena)».
Gorordo Gatikako auzoa da.

## Demografia

* Gorordoko biztanleria

## Ikus, gainera

* Jose Maria Gorordo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12258674
# Marmota

Marmota edo Muxarra (Marmota generoa) karraskari handia da. Sciuridae familian sailkaturik dago katagorriekin batera, baina bai itxura eta baita portaera aldetik ere, ez dute animalia hauekiko antz handirik. 8 kilo inguru pisatzen dute, 55 cm luze izaten dira, eta 18 cm garai. Eguneko ugaztuna da, eta belarjalea. Marmotaren ernaldia 5 hilabetekoa da.

## Euskal Herrian

Lehenengo marmotak 1948an sartu ziren Pirinioetan, Alpetatik ekarritako aleez kolonia bat antolatu zenean. Orduz gero marmoten kopurua handitzen ari da, eta kolonia berriak aurkitzen dituzte etengabe.
Marmotek Pirinioetan harrapari espezifikorik ez dutenez eta oso moldagarriak direnez, beldurgarri heda daitezke eta arazo ekologiko larriak sor ditzakete.

## Espezieak

* Alpetar marmota edo Pirinioetakoa (Marmota marmota)
* Babaicina marmota
* Bobak marmota
* Browery marmota
* Caligata marmota
* Caudata marmota
* Flaviventris marmota
* Himalayana marmota

## Marmotaren harrapariak

Hauek dira marmotaren harrapari nagusiak:
* Hontza
* Erroia
* Arrano beltza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131567
* Multimedia: Marmota / Q131567
* Espezieak: Marmota
# Naruto (argipena)

Naruto japoniar jatorrizko izena da eta honakoa izan daiteke:
* Naruto manga eta animea
* Naruto Japoniako hiria, Shikoku uhartean
** Narutoko zurrunbiloak, Naruto eta Awaji uharte arteko itsastartean sortzen diren zurrunbilo ezagun eta ikusgarriak
* Naruto edo Narutomaki, surimiz egiten den japoniar jakia
# Koreako gune desmilitarizatua

Koreako gune desmilitarizatua (Hangul: 한반도 비무장 지대; Hanja: 韓半島非武裝地帶; RR: Hanbando Bimujang jidae) informalki 38. paraleloa izenez ezaguna, Iparraldeko 38. paraleloak zeharkatzen baitu, Koreako penintsula gutxi gorabehera bitan banatu eta Koreako Herri Errepublika Demokratikoa (Ipar Korea) eta Koreako Errepublikaren (Hego Korea) arteko muga ezartzen duen gunea da. 1953an, Koreako Gerraren amaieran, ezarri zuten, 4 kilometro zabal eta 238 kilometro luze ditu.
Ironikoki, gune "desmilitarizatua" izendapena duen arren, mundu osoko gune militarizatuetako bat da, bi herrialdeen artean hamarkada luzez bizi den harreman txar eta tentsio ikaragarriaren lekuko zuzena baita.
Bereziki bi herrialdeen arteko babesgune militarra izateko diseinatua izan zen, etsaitasunezko izaera du eta bertan ia zibilik ez da bizi. 1970ean espioitza burutzeko asmoz eraiki ziren hiru tunel topatu ziren, eta handik hogei urtera laugarren bat topatu zen, denak ere, Ipar Koreako militarrek eraikiak. Gune osoa gau eta egunez argiztatua dago, Ipar Koreako Kaesong eta Kosong, eta Hego Koreako Munson eta Sokcho hirietako burdinbideen eremua izan ezik. Gune desmilitarizatuaren erdigunean Panmunjom udalerria dago, Koreako Gerrari amaiera eman zion armistizioa sinatu zen lekua.
Panmunjon akordioan bi aldeek adostutakoaren arabera, gune desmilitarizatuaren hegoaldea AEBek kudeatzen dute, iparraldea berriz Ipar Koreak.
Etsaitasun gune honen bitxikerietako bat flora eta fauna aldetik aniztasun ekologiko handia duela da, gainera duela hamarkadetatik gunea despopulatua izateak mesedea egin dio.

## Ikus gainera

* Iparraldeko 38. paraleloa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q331990
* Multimedia: Demilitarized Zone of Korea / Q331990