OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Denis Txerixev

Denis Dmitrievitx Txerixev (errusieraz: Денис Дмитриевич Черышев; Nizhni Novgorod, Errusia, 1990eko abenduaren 26a) erruso-espainiar futbolaria da. Real Madrileko harrobikoa, erdilari. 2017rainoko kontratua zuen klub horrekin. Aurrez, Vila-real CF klubean ibili zen urtebete, eta haiekin 7 gol sartu zituen guztira.
# Gabonsari

Gabonsaria edo agilando (agillando, agirando). Eguberrietan egiten den oparia edo ematen den sariari esaten zaio gabonsaria. Dirua, janaria, edariak edo beste mota bateko opariak izaten dira gabonsariak.
Garai batean, neguko solstizioa igaro eta gutxira, ohitura zegoen etxez etxe joateko, oles egiteko, abesteko eta gabonsaria eskatzeko. Janaria edo dirua eskatu egiten zen abestuz, eta abeslariek gabonsaria jaso ohi zuten.
Geroago morroi batzuei, fabriketako langile batzuei-eta, Gabonetan, sari berezia, ohiko soldatatik apartekoa, gehigarria eman izan zaie: gabonsaria. Saski bat janari eta edari bereziekin, aparteko diru-sari bat...
Urteko hamahirugarren edo hamalaugarren soldata, Gabonetako aparteko soldata, ohitura zahar hauekin zerikusia omen du.
Gabonetan baserri giroan bazegoen ohitura umeak etxerik etxe joateko, oles egin, abestu eta agilandoa eskatu. Honako formuletan ikus daiteke agilando hitzaren Durango-Eibar eta inguruetako aldaera:
                Agillando, agillando,
                bizkaittarrak Durangon;
                Aingeruak gera,
                zerutik gatoz,
                poltsia ba'dogu baña
                eskian gatoz.
                               Aingeruak gara
                               zerutik gatoz
                               (Gaztelaniaz) una limosñita
                               por amor de Dios,
                               aquí estamos cuatro
                               cantaremos dos
                               agillando agillando!
                               Matxin-arrando!
    Gabon, etxeko andre
    eta nagusiyak,
    agiranduengatik
    gera etorriyak.

## Erreferentziak

* ↑ «agilando - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-26).
* ↑ «agilando - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-26).

## Ikus, gainera

* Apalazio.
* Urtebarri barri.
# Teresa Rovira i Comas

Teresa Rovira i Comas (Bartzelona, 1918ko abenduaren 13a - 2014ko irailaren 23a) kataluniar liburuzaina izan zen, Antoni Rovira i Virgili alaba.

## Erreferentziak

* ↑ (Katalanez) Detall notícia - Biblioteca Virtual. (Noiz kontsultatua: 2017-02-17).
* ↑ (Katalanez) Teresa Rovira i Comas | enciclopèdia.cat. (Noiz kontsultatua: 2017-02-17).
* ↑ (Katalanez) MARTÍN, Laia «El subtil teixit de la polidesa : entrevista a Teresa Rovira». Escola Catalana, núm. 409, abril. Òmnium Cultural [Bartzelona], 2004, pàg. 32-40.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11951595
* Multimedia: Teresa Rovira i Comas / Q11951595
# Aye Nyein Thu

Aye Nyein Thu (birmanieraz: အေးငြိမ်းသူ; Xin, 1996) Myanmarreko Xin estatuko medikua da, A Nyein izenez ezagutzen dena.

## Biografia

2001eko lehen hiruhilekoan gobernu militarrak Mandalayri egindako estatu-kolpearen aurkako manifestazioetan aktiboki parte hartu zuen.Myanmarko Armadak 2021eko irailean leporatu zion Mindat udalerriko barne desplazatuei osasun laguntza ematea eta gobernuaren aurkako taldeei laguntzea. Armadak laguntzen ari ziren hiru mediku atxilotu eta ekipo medikoa konfiskatu zuen. 2021eko azaroan ebakuntza-aretodun ospitale bat eraiki zuen, eta inguruko beste eskualde pobreetako gaixoak artatu zituen.

## Sariak

* 2022an BBCk urteko 100 emakume inspiratzaileenen zerrendan sartu zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Quiénes son las 100 Mujeres influyentes e inspiradoras elegidas por la BBC en 2022 (y cuáles son las 12 de América Latina) - BBC News Mundo. .
* 1 2 Chanayuth. (2021-09-24). Myanmar Junta Seeks to Arrest Doctor Assisting Displaced Persons in Chin State. .
* ↑ We Spoke to a Doctor Treating Victims of Myanmar’s Deadly Crackdown. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115650597
# Lun Htar Htar

Lun Htar Htar (birmanieraz: လွန်းထားထား; Yangon, 1971ko ekainaren 8a) myanmartar idazle eta medikua da, 300 eleberri baino gehiago idatzi dituena.

## Bizitza

Soe Thway eta Mya Yiren alaba, Lun Htar Htar Yangonen jaio zen 1971ko ekainaren 8an. Jaiotzez Htar Htar Lin (birmanieraz: ထားထားလင်း) izena jarri zioten. 1987an Yangongo Dagon 2. eskolan graduatu zen, azterketa nazionalean 4 ikasgaitan bereizketak lortuz. Goi mailako ikasketak Yangongo 1. Medikuntza Unibertsitatean egin zituen eta 1998an lizentziatu zen. Unt Tun Maung britainiar medikuarekin ezkonduta dago eta May Maung izeneko alaba bat dauka. Gaur egun Ingalaterran bizi da.

## Lan hautatuak

* မချစ်ရဲပါဘူးနော် (1990)
* အကြင်နာသူစိမ်း (1991)
* အတူတူရှိလှည့်ပါ (1991)
* မခွဲထာဝစဉ် (1991)
* မြတ်နိုးမိသည်မှအပ (1991)
* ဆုံစည်းဖို့ရာ (1992)
* ခွဲခဲ့ရသော် (1992)
* ချစ်မြတ်နိုးလွန်းသူ၏နှလုံးသား (1992)
* သက်ဆုံးတိုင် (1993)
* သမုဒယကင်း (1993)
* အကြွေပန်း၏နိဒါန်း (1993)
* ပဲ့ကြွေသွားသောနှလုံးသားတစ်ခု၏တမ်းချင်း (1993)
* ငြိုးမာန်ဖွဲ့ စိမ်းရက်လေသလား (1993)
* ချစ်ခြင်း၏ဧရိယာအတွင်း ရောက်ရှိနေပါသဖြင့် ခေါ်ဆို၍ ရနိုင်သည် (2011)
* သုခဘုံသို့ အလည်တစ်ခေါက် (2011)
* ချစ်မြတ်နိုးခြင်းတွေ ဆွဲသီထားတဲ့ လည်တိုင်ဆီ (2011)
* မျှော်လင့်ခြင်းရဲ့ အစွန်းတစ်ဖက် (2011)
* ချစ်သူက ပြဋ္ဌာန်းတဲ့ ချစ်ခြင်းယဉ်ကျေးမှု (2011)
* စကားဝှက်တံခါး (2011)
* ကိုယ့်ရင်ဘတ်ရဲ့ တခြားအခြမ်း (2012)
* စောင့်နေသူ (2012)
* ချစ်သူ ဖန်ဆင်းထုဆစ်ထားတဲ့ ကျွန်မ (2012)
* ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ခင်းကျင်းထားသော ဝဲဘက်ရင်ရဲ့ တစ်နေရာ (2012)
* မမက်ဖူးတဲ့ အိပ်မက် (2012)
* နှလုံးသားကို ဝတ်ရုံချုပ်ဝတ်ထားတဲ့ ချစ်သူ (2012)
* အချစ်က သင့်အား ပြုစားခဲ့သော် (2012)
* နှလုံးသားရဲ့ (2012)
* မျက်ရည်တစ်ပွင့်ရဲ့ တိုးဖွညင်သာသော ရယ်မောသံ (2013)
* တိုင်တည်သစ္စာ တည်သောခါဝယ် (2013)
* ခြေသံများနှင့် ချစ်ခြင်း (2013)
* လျှပ်နွယ်ကဲ့သို့ ပြိုးပြက်သော (2013)
* သူ့ရင်ဘတ်ရဲ့ ဘယ်ဘက်တစ်နေရာတွင် သူမ နေထိုင်သည် (2013)
* ချစ်လွန်းတော့လည်း ရူးတယ်ထင် (2013)
* အဲဒီနေ့က ကောင်းကင်မှာ ပန်းတွေပွင့်တယ် (2013)
* နှလုံးသားပေါ်မှ တံဆိပ်ခတ်နှိပ်ထားတဲ့ကောင်လေး (2013)
* နှလုံးသားရှိရာဆီသို့ မျက်နှာမူ၍ (2013)
* မြတ်နိုးခြင်းမှ ကင်းလွတ်ရပါလို၏ (2014)
* ရင်ခုန်သံ (2014)
* ရင်ချင်းဆက်သူငယ်ချင်း (2014)
* ချိုမြိန်သော လက်စားချေခြင်း (2014)
* ပါးပြင်နုနုရဲ့ အကြွေး (2014)
* အမုန်း၏ တခြားမျက်နှာတစ်ဖက် (2014)
* ရင်ဘတ်ထဲကနေ ခွဲထွက်လာတဲ့လိပ်ပြာ (2014)
* အကျွမ်းတဝင် (2015)
* တိတ်ဆိတ်နက်ရှိုင်းသော သက်သေ (2015)
* ကောင်းကင်မှာ အရုပ်ရေးတဲ့ ကြယ် (2015)
* သံယောဇဉ်တွေသာ ကျည်ဆန်တွေဖြစ်ခဲ့ရင် (2015)
* သင့်ရဲ့ရင်ခွင်မှာ သက်ဝင်တောက်ပခွင့် ပြုပါ (2015)
* မာယာကျွေးသူရယ် (2015)
* ဂန္ထဝင်အငြိုး (2016)
* ရွှေလိုလူ (2016)
* မော့ကြည့်တော့ ကြယ် (2016)

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 (Birmanieraz) «လွန်းထားထား» Yatanarpon 2011-03-25 (Noiz kontsultatua: 2015-07-17).
* ↑ (Ingelesez) «UK-Based Burmese Doctor Jailed for Fondling Female Patient: Reports» The Irrawaddy 2015-04-20 (Noiz kontsultatua: 2015-07-17).
* ↑ (Birmanieraz) မင်းလွင်. «အင်္ဂလန်ရောက် မြန်မာဆရာဝန်တစ်ယောက်၏ အမှုကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ . .» Eleven News (Noiz kontsultatua: 2015-07-17).
* ↑ (Birmanieraz) «မင်္ဂလာ သက်တမ်း (၇)နှစ်ပြည့် အထမ်းအမှတ်ပွဲကို မိသားစုနဲ့ ကျင်းပဖို့ မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်လာတဲ့ လွန်းထားထား မိသားစု» Yatanarpon 2011-01-27 (Noiz kontsultatua: 2015-07-17).
# Kyi Aye

Kyi Kyi Tin-Myint (Yangon, 1929ko abenduaren 13a – New York, 2016ko abenduaren 28a), Kyi Aye (birmanieraz: ကြည်အေး) izengoitiaz ezagunagoa, birmaniar-estatubatuar idazle, itzultzaile eta medikua izan zen.

## Bizitza

Kyi Kyi 1929ko abenduaren 13an jaio zen Yangonen, Britainiar Birmanian. U Han eta Daw Ngwai Yonen seme-alabetatik hirugarrena zen. 1948an, Birmaniak independentzia berreskuratu zuenean, Yangongo Unibertsitatean ikasten hasi zen. Hasieran medikuntza ikasi zuen, baina hirugarren ikasturtean ikasgaia aldatu zuen eta artean lizentziatu zen, ingelesezko literaturan espezializatuta. 1953an, Tin Myint bankuko langilearekin ezkondu zen. Ezkondu ondoren, Yangon Unibertsitateko Ingeles Sailean irakatsi zuen eta eten zituen mediku ikasketak jarraitu zituen.
Oso gaztetan hasi zen poemak eta ipuinak idazten. Lehen ipuina Dagon Tayak 1947an sortutako Taya Magazine aldizkarian argitaratu zuen. Ertain-goi klaseko pertsonaiei buruzko istorio sinesgarriak idatzi zituen. Bere estiloa zorrotza eta indartsua zen, eta argumentuak argiak eta ezagunak. Pertsonaien sentimenduei buruz idazten zuen mugarik gabe.
1971ko abenduan Ameriketako Estatu Batuetara emigratu zuen senarrarekin eta seme-alabekin, eta han mediku-lizentzia lortu zuen. Psikiatra egin zen, haur eta nerabeen psikiatrian espezializatuta. Estatu Batuetako eta Erresuma Batuko hainbat ospitale eta erakundetan lan egin zuen eta 2002an erretiratu zen. 2016ko abenduaren 28an hil zen leuzemia mieloide akutuaren ondorioz.

## Lanak
### Birmanierazkoak

| Urtea | Birmanierazko izenburua | Transliterazioa |
| Poesia bildumak |||
| 1990 | ကြည်အေး၏ကဗျာများ | Kyi Aye Ei Kabyar Myar |
| 2016 | ပွင့်ဒင်္ဂ | Pwint Din Kha |
| Fikziozko idazlanak |||
| 1955 | မီ | Mee |
| 1958 | နွမ်းလျအိမ်ပြန် | Nwan Hla Eain Pyan |
| 1960 | ဖုန်းသက်တိုင် | Phone Thet Taing |
| 1961 | တမ်းတတတ်သည် | Tan Ta Thet Thi |
| 1961 | ကျွန်မပညာသည် | Kya-ma Pyin Nyar The |
| 1963 | ကေဖွဲ့ဆိုသီ | Kay Phwe So Thi |
| 1973 | မောင် ကိုကိုနှင့် မြနန္ဒာ | Maung Ko Ko Hnint Myanandar |
| 1980 | မေတ္တာမီးအိမ် | Myittat Mee Eain |
| 1996 | အပြင်ကလူ | 'A Pyin Ka Luu |
| 1996 | မှန်၏မှောင်ရိပ် : စိုးနှင့်ခိုင် | Hman Ei Hmaung Yeik : Soe Hnint Khine |
| 2001 | မှန်၏မှောင်ရိပ် : အိမ်ဖြူလင်းသစ် | Hman Ei Hmaung Yeik : Eain Phyu Lin Thit |
| Ipuin bildumak |||
| 1994 | ကြည်အေး၏ ဝတ္ထုတိုများ | Kyi Aye Ei Wuthtu Toe Myar |
| 2007 | ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် | Wuthtu Toe Paung Choak |
| Oroitzapenak |||
| 2015 | ဘဝအစွန်မှာ | Bawa Ah Swan Hmar |

### Ingelesezkoak

* Working Elephants (Essay), Back to Mandalay: Burmese Life, Past and Present (1996)

### Itzulpenak

| Egilea | Ingelesezko izenburua | Birmanierazko izenburua | Urtea |
| Jr. LeGrand Cannon | Look to the Mountain | တောတောင်ရေမြေ | 1955 |
| Pearl S. Buck | This Proud Heart | ဤမာန | 1994 |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Bala, Aung. (1981). «Cometmorary Burmese Literature» in Ferguson, John P. Essays on Burma. Asian Studies, 93 or. ISBN 9004063234. (Noiz kontsultatua: 2024-12-26).
* ↑ (Ingelesez) «Kyi Kyi Tin-Myint Obituary» The New York Times 2017-01-05 (Noiz kontsultatua: 2024-12-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13062730
# Mariano San Migel

Mariano San Migel Urzelai (Oñati 1879.12.7 – Gasteiz 1935.10.7) banda zuzendari, musikagile eta klarinetista

## Biografía

Marianoren aita Valladolideko herri bateko semea zen eta musikoa. Bigarren Karlistadiaren amaieran bere batailoia kuartel bilakatutako Oñatiko Unibertsitatera etorri zen 1876ko ekainean, eta 1883an batailoiak alde egin zuenean, aita herrian geratu zen, Fermina Urzelairekin ezkonduta. Baina laster Gasteizera joan zen musiko bezala, eta Mariano gaztetatik lotu zen hiri horretara. Geroago Madrilera aldatu zen Musika Kontserbatorioan ikastera, eta ondoren Injineruen banda militarrean sartu zen lanean. Hainbat bandatarako klarinetea jo zuen, baita Zapadore Minatzaileen Erregimenturako eta Alabarderoenerako. Kontzertuen Elkartean lehen klarinetea izan zen, eta Serrano maisuarekin konposizioa ikasi zuen. 1916an Harmonia izeneko musika-aldizkaria sortu zuen. Bandarako mila piezatik gora argitaratu zituen aldizkariak, eta artikulu teoriko interesgarri asko.
Madrilen bizi arren, Oñatirekin eta Gasteizekin harreman sendoak mantendu zituen, urtero etorriz. Eta Alabarderoen bandak Donostiakoari laguntzen zionean udatan, Mariano beti agertzen zen. 200 musika-pieza baino gehiago konposatu zituen, horien artean ezagunena “Zeledon” biribilketa izanik, Gasteizko jaietako ezinbesteko bilakatu den himnoa. Nabarmentzekoa da baita “Mektub” hileta martxa, beharbada bere musika lanen artean ikusgarrienetakoa; adibidez Adolfo Suarez Espainiako presidente-ohiaren hiletan, Diputatuen Kongresutik hilkutxa atera zutenean, oñatiarraren “Metkub” hileta martxa entzun zen.
1935ean Arabako hiriburuan hil zen, eta 1973an Urrezko Zeledonarekin hil osteko kondekorazioa eman zioten.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) Sáenz de Ugarte, José Luis.. Mariano San Miguel Urcelay. Diccionario biográfico español (Real Academia de la Historia)..
* 1 2 Azpiazu, Jose Antonio; Ugarte, Xabier. (2014). Antonio Ibarrondo Oleaga (1914-1985). Biografia. Oñatiko Udala, 85-88 or. ISBN L.G. SS- 1340-2014..
* ↑ (Gaztelaniaz) Concesiones de Celedones de Oro. Ayuntamiento de Vitoria..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2462657
* Multimedia: Mariano San Miguel / Q2462657
# Reino Ragnar Lehto

Reino Ragnar Lehto (Turku, 1898ko maiatzaren 2a – Helsinki, 1966ko uztailaren 13a) finlandiar abokatu eta politikaria izan zen. Finlandiako jarduneko lehen ministroa izan zen 1963ko abenduaren 18tik 1964ko irailaren 12ra.
1901era arte bere abizena Lagerlund izan zen. 1963ko abenduan ([Ahti Karjalainen]]ek dimisioa eman ondoren jarduneko lehen ministro bihurtu zen. 1964ko irailean Johannes Virolaineni eman zion kargua. Ondoren, Uusimaa probintziako gobernadore izan zen hil zen arte.
# Atzapar zimur

Atzapar zimurra (Clavulina rugosa) Clavulinaceae familiako onddo espezie bat da. Ez du zaporerik eta, beraz, ez du interes gastronomikorik.
Sinonimoak: Clavaria cornu-alces, Clavaria damicornis, Clavaria elegans, Clavaria rugosa var. γdamicornis, Clavaria rugosa var. ß cornu alces, Clavaria rugosa var. a elegans, Ramaria rugosa, Holocoryne rugosa, Clavaria gregalis, Clavaria pseudoflava, Clavaria clavaeformis, Ramaria rubescens, Clavaria rubescens, Clavaria gigantula, Clavaria obtusiuscula, Ramaria macrospora, Clavaria fragiliformis.

## Deskribapena

Karpoforoa: 4 eta 10 cm arteko fruituak. Tamainarik arruntena 4-6 cm-koa da, sinplea edo adar urritan zatitua, oinarrian mehetua eta goialdean zabalak, gainazal zimurtsu-tuberkulosoa edo tolesduraduna. Zuria, zuri zikina edo okre kolorekoa, batzuetan grisa, grisea aldaeran edo fuliginosoa fuliginea aldaeran
Hanka: Himenoforoaren luzapena da, zimurtasun gutxikoa edo ia leuna.
Haragia: Elastikoa, hauskorra eta biguna, gutxi definitutako zaporea eta usain fungikoak ditu.
Etimologia:

## Jangarritasuna:

Jangarri oso kaskarra.

### Nahasketa arriskua

Clavulina cristata delakoarekin, hau txikiagoa da eta oso adarkatua.

## Sasoia eta lekua

Arrunta, uda bukaeratik udazkenaren bukaerara arte, urriagoa udaberrian, koniferoen eta hostogalkorren basoetan, bakarrik edo taldean, gutxitan soropildua.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Groenlandia, Islandia, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Himalaiako eremua, Txina, Mongolia, Japonia, Hego Korea, Taiwan, Australia.

## Erreferentzia

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 558 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 428 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. JoseLuis Añanos Echo Editorial Pirineo, 139 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 430 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ Clavulina rugosa: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2978690
* Multimedia: Clavulina rugosa / Q2978690
# Atzapar zuri

Atzapar zuria (Clavulina coralloides) Clavulinaceae familiako onddo espezie bat da. Toxikoa izan gabe, nahasmendu gastrointestinalak eragin ditzake. Oso ohikoa udan eta udazkenean.
Sinonimoak: Ramaria coralloides, Clavaria cristata subsp. coralloides, Clavaria holmskjoldii, Clavaria holmskioldii, Clavaria holmskjoldiana, Clavaria alba.

## Deskribapena

Karpoforoa: 3 eta 5 cm arteko altuera, zuri garbia edo zurixka, enbor batez eta adarrez osatuta dago, adarren goiko muturrak oilarraren gandorraren itxurako punta meheetan bukatzen dira.
Himenioa: Karpoforoaren adarren azalera osoa estaltzen du.
Hanka: 0,5 - 1 cm-ko diametroa duen enbor batez osatua dago, motza, lodia, haragitsua, eta hortik abiatzen dira bat-batean karpoforoaren adarrak. Batzuetan tonalitate lilak ditu.
Haragia: Zuria, zaila, zapore leuna, amaieran zapore mingotsa. Usain gabea.
Etimologia: Cristata epitetoa latinetik dator, "cristatus" hitzetik, hau da, gandorrez hornituta esan nahi du. Bere itxuragatik

## Jangarritasuna

Sukaldaritzarako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Clavulina cinerea delakoarekin, baina hau grisa da, adar zimurtsuak eta mutur zorrotz eta koskadunak ditu. Bicolor aldaera, Clavulina cristata espezie tipotik bereizten da, adarren behealdea arrosa-arrez tindatuta edukitzeagatik.

## Sasoia eta lekua

Udaren amaieran eta udazkenean, koniferoen eta hostoerorkorren basoen lurrean multzoetan hazten da. Oso ohikoa.

### Banaketa eremua

Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Kutxa Fundazioa Sozial eta Kulturala. (1992). Euskal Herriko perretxikoak. Litografía Danona s. coop.ltda., 203 or. ISBN 84-7173-211-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 560 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 627 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 438 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ Clavulina coralloides: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q138027
* Multimedia: Clavulina coralloides / Q138027
# Gerardo Sasso

Gerardo Sasso edo Gérard de Martigues (c. 1040 – Jerusalem, 1120ko irailaren 3a) San Joan Ordenaren sortzailea izan zen.
Jaioterria eta nazionalitatea ezezagunak dira. Scalan, Amalfin edo Proventzan jaio ahal izan zen. San Benediktoren Ordenaren anaia laikoa izan zen, eta Lur Santura iritsi zen Latinoen Santa Maria abadian sartzeko. 1080an, abadeak Jerusalemgo San Joan ospitalea zuzentzeko agindu zion.
Lehen Gurutzadaren arrakastaren eta Jerusalemgo Erresuma Latindarraren sorreraren ondoren, Gerardok Jerusalemgo San Joanen Ordena edo Ospitaletako Zaldunen Ordena sortu zuen. Ordenak 1113an jaso zuen aita santuaren onarpena. Gerardok jarduerak Jerusalemdik kanpo hedatu zituen eta ospitaleak sortu zituen Bari, Otranto, Taranto, Messina, Pisa, Asti eta Saint-Gillesen, guztiak erromesen ibilbidean.
Gerardo ospitaleko errektore izendatu zuten, baina hil ondoren Ordenako lehen Maisu Handitzat hartu zuten. Bere fede eta errukiagatik gurtua izan zen, eta bere gorpuzkiak Proventza eta Maltara eraman zituzten Jerusalemgo Erresuma erori ondoren.
Eliza katolikoak beatifikatu zuen eta bere ospakizun liturgikoa urriaren 13an izaten da..

## Erreferentziak

* ↑ Batikanoko aitortza sarean

## Kanpo estekak

* Datuak: Q559527
* Multimedia: Frère Gérard (GM 1) / Q559527
# Azpiarrosa handi ubel

Azpiarrosa handi ubela (Entoloma bloxamii) Entolomataceae familiako onddo espezie bat da. Mesfidantzaz begiratu izan zaio, baina ez da toxikoa.
Sinonimoak: Hypophyllum terebinthinaceum, Agaricus subglobosus, Entoloma madidum var. bloxamii.

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, ganbil-kanpai itxurakoa, kamutsa, gero zabaldu egiten da titi batekin, ez da higrofanoa, hezetasunarekin likatsua, zetaduna eta distiratsua eguraldi lehorrarekin. Purpura-more kolorekoa, urdin-beltzaxka eta gero arbel kolorekoa.
Orriak: Marjinatuak, zabalak, estu, zuri-horixkak eta, ondoren, arrosa-izokin kolorekoak.
Hanka: 4 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 1,2 cm bitarteko lodierakoa. Betea, solidoa, lodia eta laburra, haritsua, ildaskatua, kapelaren kolore berekoa, zuri-horixka oinarrian (ezaugarria)
Haragia: Zuria eta haritsua oinean, gris-arbel kolorekoa kapelan. Irinaren usain arina du.
Etimologia: Entoloma grekotik dator: ertza barrurantz biribildua.

## Jangarritasuna

Jangarria

### Nahasketa arriskua

Onddo nahastezina da Entoloma generoan, kapelaren altzairu distiratsu koloreagatik eta kanpai itxura duelako. Onddo helduaren orrien koloreak Entoloma lividum delakoaren kolorea gogorarazten du. Horregatik, beti mesfidantzaz begiratu izan zaio, baina frogatu da ez dela toxikoa.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean. Soilguneetan eta belardietan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Brasil, Europa, Australia.

## Espeziearen egoera

Aranzadi Elkartearen arabera, azpiarrosa handi ubela desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 249 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 280 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 192 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Entoloma bloxamii: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.
* ↑ Zerrenda Gorria, Aranzadi Zientzia Elkartea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1956186
* Multimedia: Entoloma bloxamii / Q1956186
# Manmohan Singh

Manmohan Singh (punjaberaz mənˈmoːɦən ˈsɪ́ŋɡ ahoskatua; Gah, 1932ko irailaren 26a – New Delhi, 2024ko abenduaren 26a) Indiako ekonomialaria izan zen, 2004 eta 2014 artean herrialdeko 14. Lehen ministroa izan zena. Karguan izateko lehen sikh izan zen eta baita berrautatutako bigarrena Jawaharlal Nehru eta gero.
2004an kargua lortu zuenean, ez zen hauteskundeak irabazi zuen koalizioaren buruzagia, hau Sonia Gandhi baitzen. Baina Rajiv Gandhiren alargunak presioak izan zituen jaiotzez atzerritarra zelako eta Singh ordezko bilakatu zen.

## Erreferentziak

* ↑ BBC News. (2009-3-30). Profile: Manmohan Singh. .
* Datuak: Q41914
* Multimedia: Manmohan Singh / Q41914