# Azaroaren 27

Azaroaren 27a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta hogeita hamaikagarren eguna da, 332.a bisurteetan. 34 egun falta dira urtea amaitzeko.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Michel Portal Jaiotza: Baiona, 1935 eta 1935 Unax Ugalde Jaiotza: Gasteiz, 1978 Aimar Oroz Jaiotza: Aratzuri, 2001 Miren Azkarate Jaiotza: Donostia, 1955 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan Bruce Lee Jaiotza: San Franciscoko Txinatar Hospitala, 1940 Heriotza: Kowloon Tong $^{(en)}$ , 1973ko uztailaren 20a Jimi Hendrix Jaiotza: Seattle, 1942 Heriotza: Kensington, 1970eko irailaren 18a Bronzino Jaiotza: Florentzia, 1503 Heriotza: Florentzia, 1572ko azaroaren 23a Charles Scott Sherrington Jaiotza: Londres eta Islington, 1857 Heriotza: Eastbourne, 1952ko martxoaren 4a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian Álvaro Alcalá Galiano Jaiotza: Bilbo, 1873ko maiatzaren 21a Heriotza: Paracuellos de Jarama, 1936 Tomás Garbizu Jaiotza: Lezo, 1901eko irailaren 12a Heriotza: Donostia, 1989 Sabina de la Cruz Jaiotza: Sestao, 1929 Heriotza: Santa Marina Ospitalea, 2020 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Guido Gezelle Jaiotza: Brujas, 1830eko maiatzaren 1a Heriotza: Brujas, 1899 Alexandre Dumas Jaiotza: former 2nd arrondissement of Paris $^{(en)}$ , 1824ko uztailaren 27a Heriotza: Marly-le-Roi, 1895 Eugene O'Neill Jaiotza: New York, 1888ko urriaren 16a Heriotza: Boston, 1953 Ada Lovelace Jaiotza: Londres, 1815eko abenduaren 10a Heriotza: Marylebone, 1852 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
* Gertaerak
* Alfred Nobel
* 1095 - Urbano II.a Aita Santuak Lehen Gurutzada aldarrikatu zuen Clermonteko Kontzilioan (Auvernia)
* 1826 - Marruskadura bidezko poxpoloak asmatu zituzten.
* 1895 - Alfred Nobel suediarrak (irudian) testamentua sinatu zuen, Nobel Sariak ezartzeko nahia azalduz.
* + Gertaera gehiago...
* Egutegia
* Txantiloi:Azaro2025
* Aurreko eta hurrengo urteetan
* 2022: Igandea
* 2023: Astelehena
* 2024: Asteazkena
* 2026: Ostirala
* 2027: Larunbata
* 2028: Astelehena
* Izendegia
* Santutegia:
* Klovis I.a
* Seaska egutegia:
* Mirari eta Odon.

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1512 – Iruñeko murruen aurkako bigarren erasoa abiatu zuen Nafarroako armadak, barnean gaztelarrak gotortuta zirela.
* 1784 – Euskaraz hitz egitea debekatu zuten Aiako eskolan (Gipuzkoa) eta eraztunaren zigorra gomendatu zuten.
* 1838 – Txapela erabiltzea debekatu zuen Baldomero Esparterok, Lehen Guda Karlista betean. Txapela jantzita harrapatzen zutena gogor zigortuko zutela adierazten zuen zabaldutako bandoak.
* 1978 – ETAk Heliodoro Arriaga Ciaurriz guardia zibila erail zuen Billabonan.
* 1980 – ETAk Miguel Garciarena Baraibar militarra hil zuen Donostian.
* 2009 – Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak uko egin zion euskarazko hedabideei diru-laguntzak emateari.
* 2013 – Espainiako Auzitegi Nazionalak Nafarroako Foru Erkidegoko lehendakari Yolanda Barcinari tartak jaurti zizkioten Mugituko lau kide nafarrei bi urteko espetxe zigorra ezarri zien.

### Mundua

* 1755 –6,5-7,0 magnitudeko lurrikara batek Marokoko Fez eta Meknes hiriak suntsitu zituen, guztira 15.000 hildako inguru utziz.
* 1871 – Espainiarrek Habanako zortzi medikuntza ikasle exekutatu zituzten Kuban, eta beste dozenaka espetxeratu. Fusilatu guztiak 21 urtetik beherakoak ziren.
* 2006 –
** Rafael Correa ezkertiarra Ekuadorreko presidente bilakatu zen hauteskundeetako bigarren itzulian botuen gehiena lortu eta gero.
** PSOEk 1998an ETAk egindako su-etenean PPk negoziatzearen alde izandako jarrera biltzen zuen bideo bat kaleratu zuen.
* 2009 –
** Kataluniako 12 egunkarik editorial bera atera zuten, Estatutu berriaren alde.
** Irlandako Gobernuaren Ikerketa Batzordeak aurkeztutako txostenaren arabera herrialde hartako Elizak eta Estatuak sexu-abusuak estali zituzten.
* 2010 – Dublinen milaka herritar kaletara atera ziren, Irlandako Errepublikako Gobernua krisiari aurre egiteko prestatzen ari zen planaren aurka.

## Arte eta kultura
### Mundua

* 1842 – Ruslan eta Liudmila (errusieraz: Руслан и Людмила, Ruslan i Lyudmila), Mikhail Glinkaren musika eta Valerian Shirkov, Nestor Kukolnik eta N. A. Markevitxen libretoa duen opera estreinatu zen San Petersburgoko Bolshoi Antzokian.

## Kirolak
### Euskal Herria

* 2016 – Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia: Oinatz Bengoetxea leitzarra Jokin Altuna amezketarrari Ogeta pilotalekuan jokatutako finalean 22-21 nagusitu zitzaion.

### Mundua
## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1830 – Fidel Sagarminaga, bizkaitar politikaria eta idazlea (h. 1894).
* 1893 – Migel Etxebeste, nafar organista eta musikagilea (h. 1962).
* 1900 – Sorne Unzueta, Utarsus, euskal idazlea (h. 2005).
* 1908 – Juan Garizurieta, bizkaitar futbolaria (h. 2001).
* 1913 – Inazio Eizmendi, Basarri, gipuzkoar bertsolaria, kazetaria eta euskal idazlea, XX. mendeko bertsolari nagusienetakotzat hartua (h. 1999).
* 1914 – Astrea Barrios, bizkaitar politikaria, kazetaria eta aktibista feminista (h. 2016).
* 1918 –
** Milagros Uranga, Milagros I, gipuzkoar erraketista (h. 1992).
** Jean-Pierre Urkia, lapurtar apezpikua (h. 2011).
* 1922 – Justina Aldalur, klaratar ordenako gipuzkoar lekaimea eta bertsozalea (h. 2017).
* 1923 –
** Juan Gardeazabal, Juanito, euskal herritar futbol arbitroa (h. 1969).
** Ruperto Sagasti, bizkaitar futbolaria (h. 2008).
* 1935 – Michel Portal, lapurtar konpositore eta musikaria, Europako jazz musikaririk garrantzitsuenetakotzat joa.
* 1942 –
** Pello Huizi Petrikorena, nafar fraide frantziskotar eta apaiz katolikoa (h. 2023).
** Juan Manuel Zamora, gipuzkoar futbolaria (h. 2015).
* 1948 – Luis Carrera, gipuzkoar belar hockey jokalari ohia.
* 1950 – Javier Torrealdea, EHUko irakasle eta Informatika Fakultateko dekano ohia.
* 1953 – Jon Imanol Azua, bizkaitar politikari ohi eta enpresaburua.
* 1955 – Miren Azkarate, gipuzkoar politikaria.
* 1956 – Juan Carlos Etxegoien, Xamar, nafar idazle eta irakaslea.
* 1967 – Elena Odriozola, gipuzkoar ilustratzailea.
* 1969 – Juan Carlos García González, bizkaitar saskibaloi arbitroa.
* 1974 – Raúl Iglesias, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1978 – Unax Ugalde, gasteiztar aktorea.
* 1984 – Elise Garrigue, euskal surflari eta modeloa.
* 1986 – Julie Greciet, lapurtar golfaria.
* 1987 – Andoni Erburu, bizkaitar aktorea.
* 1991 – Inma Fernandez, gipuzkoar aktorea.
* 1992 –
** Ion Areitio, gipuzkoar txirrindularia, trial modalitatean aditua.
** Zulai Plazaola, gipuzkoar aktorea.
* 2001 – Aimar Oroz, nafar futbolaria.
* 2002 - Estefania Etxebeste Giraldo, nafar arri-jasotzailea.

### Mundua

* 1127 – Txinako Xiaozong Enperadorea (h. 1194).
* 1380 – Aragoiko Fernando I.a, errege katalanaragoiarra (h. 1416).
* 1598 – Alessandro Algardi, italiar eskultore barrokoa (h. 1654).
* 1635 – Françoise de Maintenon, frantziar emakume noblea (h. 1719).
* 1684 – Tokugawa Yoshimune, Tokugawa shogunerriko zortzigarren shogun (h. 1751).
* 1701 – Anders Celsius, suediar fisikari eta astronomoa (h. 1744).
* 1754 – Georg Forster, alemaniar naturalista, etnologo, bidaia idazle, kazetari eta iraultzailea (h. 1794).
* 1798 – Andries Wilhelmus Jacobus Pretorius, Hegoafrikako politikaria, boerren buruzagia (h. 1853).
* 1809 – Fanny Kemble, britainiar aktore, idazle eta abolizionista (h. 1893).
* 1810 – Alphonse de Barrés du Molard, frantziar militarra (h. 1893).
* 1841 – Rafael Molina Sánchez, Lagartijo, espainiar toreatzailea (h. 1900).
* 1843 – Elizabeth Stride, ustez Jack Tripa-ateratzailearen hirugarren biktima (h. 1888).
* 1848 – Henry Augustus Rowland, estatubatuar fisikaria (h. 1901).
* 1857 – Charles Scott Sherrington, ingeles fisiologoa (h. 1952).
* 1860 – Facundo Perezagua, espainiar politikari sozialista eta sindikalista (h. 1935).
* 1865 – Walter Frederick Gale, australiar bankari astronomiazalea (h. 1945).
* 1867 – Charles Koechlin, frantziar musikagilea eta musikako teorikoa (h. 1950).
* 1870 – Juho Kusti Paasikivi, Finlandiako presidentea (h. 1956).
* 1874 – Chaim Weizmann, israeldar zientzialaria eta politikaria (h. 1952).
* 1878 – William Orpen, irlandar margolaria (h. 1931).
* 1882 – Adolf Abel, alemaniar arkitektoa (h. 1968).
* 1885 –
** Guillermo Larregi, El Vasco de la Carretilla, Patagoniatik Buenos Airesera 22.300 km-ko bidaia oinez eta 130 kg.-ko eskorga eramanez egin zuen (h. 1964).
** Liviu Rebreanu, errumaniar eleberrigilea (h. 1944).
* 1886 – Tsuguharu Foujita, japoniar margolaria (h. 1968).
* 1891 – Pedro Salinas, espainiar olerkaria (h. 1951).
* 1898 – José María Gil-Robles, espainiar politikari eta abokatua (h. 1980).
* 1900 - Amparo Navarro Giner, espainiar maistra eta politikaria (h. 1986).
* 1903 – Lars Onsager, estatubatuar kimikaria, 1968ko Kimikako Nobel Saria (h. 1976).
* 1908 – Tameo Ide, japoniar futbolaria (h. 1998).
* 1909 –
** James Agee, estatubatuar eleberrigile, kazetari, poeta, gidoilari eta filmen kritikaria (h. 1955).
** Irene Polo, Argentinan erbesteratutako kataluniar kazetaria, publizista eta antzerki ordezkaria (h. 1942).
* 1915 – Yves Thériault, quebectar idazlea, Kanadako idazle oparoenetakoa (h. 1983).
* 1919 – Alberto Girri, argentinar olerkari, itzultzaile eta kontalaria (h. 1991).
* 1921 – Alexander Dubček, eslovakiar politikaria eta Txekoslovakiako buruzagia (h. 1992).
* 1925 –
** Claude Lanzmann, frantziar kazetaria, idazlea eta zinegilea (h. 2018).
** Georgette Rizk, palestinar militante eta ekintzaile politiko, sozial eta feminista (h. 2018).
* 1927 – Irene Falcón, espainiar kazetaria, Dolores Ibarruriren idazkari pertsonala (h. 1999).
* 1928 – María Belén Morales, kanariar eskultore eta margolaria (h. 2016).
* 1932 – Benigno Aquino, Jr., filipinar pilitikaria (h. 1983).
* 1933 – Jacques Godbout, quebectar olerkari, eleberrigile, saiakera-idazle eta zinemagilea.
* 1934 – Amable Liñán, espainiar ingeniaria.
* 1936 – Zaid al-Rifai, Jordaniako lehen ministroa (h. 2024).
* 1939 – Laurent-Désiré Kabila, Kongoko presidentea (h. 2001).
* 1940 – Bruce Lee, borroka arteetako maisua, aktorea, filosofoa, zinemagilea eta Jeet Kune Do borroka-artearen sortzailea (h. 1973).
* 1941 – Aimé Jacquet, frantziar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1942 –
** Federico Arana, mexikar biologo, idazle, karikaturagile, musikari, musikagile eta margolaria.
** Manolo Blahnik, kanariar zapata-diseinatzalea.
** Jimi Hendrix, estatubatuar musikaria eta kantautorea, Rock musikaren historiako gitarrista elektriko handienetakoa (h. 1970).
* 1943 – Nicole Brossard, frantziar-kanadar poeta eta eleberrigilea.
* 1945 – Arcadi Oliveres, kataluniar ekonomista eta bakearen eta justizia sozialaren aktibista (h. 2021).
* 1951 –
** Kathryn Bigelow, estatubatuar zinema zuzendaria.
** Dražen Dalipagić, serbiar saskibaloi-jokalari eta entrenatzailea (h. 2025).
* 1955 –
** Andrés Montes, espainiar kazetaria eta kirol esataria (h. 2009).
** Bill Nye, estatubatuar zientzia-komunikatzaile, telebista-aurkezle eta ingeniari mekanikoa.
* 1956 - Miluca Sanz, espainiar artista eta musikaria.
* 1957 –
** Steve Bannon, estatubatuar eskuin muturreko hedabideetako enpresaburua, estratega eta politika arloko pertsonaia.
** Ana Lilian de la Macorra, mexikar telebista-ekoizlea eta aktore ohia.
* 1960 –
** Maria Schneider, estatubatuar jazz konposatzailea.
** Julia Tymoxenko, Ukrainako lehen ministro ohia.
* 1961 – Laura del Sol, kataluniar aktore eta dantzaria.
* 1962 – Conrad Anker, estatubatuar alpinista, eskalatzaile eta idazlea.
* 1963 –
** Duília de Mello, brasildar astronomoa, astrofisikaria, irakaslea eta ikertzailea.
** Alejandra Rodríguez, argentinar abokatua eta kazetaria, 2024ko Miss Unibertso.
* 1964 – Roberto Mancini, italiar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1965 –
** José Enrique Carrera, espainiar txirrindulari ohia.
** Rachida Dati, frantziar politikaria.
* 1967 – Shane Embury, britainiar musikaria, Napalm Death bandako baxu-jotzailea.
* 1969 –
** Hernán Gaviria, kolonbiar futbolaria (h. 2002).
** Natalia Millán, espainiar aktore eta abeslaria.
* 1970 –
** Han Kang, hegokorear idazlea, 2024ko Literaturako Nobel Saria.
** Kelly Loeffler, estatubatuar enpresaburua eta politikaria.
* 1975 – Edita Pučinskaitė, lituaniar txirrindularia.
* 1977 –
** Adam Archuleta, NFLko estatubatuar amerikar-futbolari ohia, euskal jatorriduna.
** Alyssa Monks, estatubatuar margolaria.
** Mika Tan, estatubatuar aktore eta modeloa.
* 1978 – Shy Love, puertorrikar aktorea.
* 1979 – Danielle Foxxx, brasildar emakumezko aktore pornografiko transexuala.
* 1982 – Tatsuya Tanaka, japoniar futbolaria.
* 1984 – György Grozer, hungariar-alemaniar boleibol jokalaria.
* 1985 – Alison Pill, kanadar aktorea.
* 1987 – Lashana Lynch, britainiar aktorea.
* 1990 – Garry Rodrigues, herbehereetar futbolaria.
* 1992 – Victoria Volkova, mexikar modelo, aktore, makillatzaile eta youtuberra.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1936 – Álvaro Alcalá Galiano, bizkaitar dekoratzailea eta margolaria, Paracuellos de Jaraman fusilatua (j. 1873).
* 1978 – Roman Irigoien Mitxelena, gipuzkoar sendagile eta olerkaria (j. 1904).
* 1985 – Francis Daguerre, lapurtar errugbilaria (j. 1908).
* 1989 – Tomas Garbizu, gipuzkoar organojole, txistulari eta musika-konpositorea (j. 1901).
* 2013 – Juliana Saratxaga, arabar pandero jotzailea. (j. 1911)
* 2020 – Sabina de la Cruz, bizkaitar irakaslea, idazlea eta Blas de Oteroren alarguna (j. 1929).
* 2024 – Jesus Urra, Batzarre mugimenduko politikaria (j. 1948).

### Mundua

* K. a. 8 – Horazio, latindar poeta (j. K. a. 65).
* 395 – Rufino, erromatar politikaria.
* 450 – Gala Plazidia, erromatar enperatriza.
* 511 – Klovis I.a, frankoen erregea.
* 602 – Maurizio, Bizantziar Inperioko agintaria (j. 539).
* 1252 – Zuria Gaztelakoa, Gaztelako infanta eta Frantziako erregina ezkontidea (j. 1188).
* 1564 – Francisco Pacheco, espainiar margolaria (j. 1564).
* 1570 – Jacopo Sansovino, Pizkunde garaiko italiar arkitekto eta eskultorea (j. 1486).
* 1632 – John Eliot, ingeles politikaria (j. 1592).
* 1698 – Rombout Verhulst, flandriar eskultore eta artisaua lurperatu zuten (j. 1624).
* 1754 – Abraham de Moivre, frantziar matematikaria (j. 1667).
* 1766 – Juan Francisco de Güemes, espainiar noble eta militarra, Nafarroako erregeordea (j. 1681).
* 1811 – Gaspar Melchor de Jovellanos, asturiar idazle ilustratua (j. 1744).
* 1836 – Carle Vernet, frantziar margolaria (j. 1758).
* 1852 – Ada Lovelace, historiako lehen programatzailea (j. 1815).
* 1868 – Teontzi Beltz, Cheyenne tribuko buruzagia (j. c. 1803).
* 1895 – Alexandre Dumas (semea), frantziar idazlea (j. 1824).
* 1899 – Guido Gezelle, flandriar olerkaria (j. 1830).
* 1901 – Antonio Gisbert, espainiar margolaria (j. 1834).
* 1904 – Josefa Antúnez, espainiar jostuna, brodatzailea (j. 1833).
* 1906 – Michael Cusack, irlandar irakasle eta kultur-kirol ekintzailea, Elkarte Atletiko Gaelikoaren sortzailea (j. 1847).
* 1914 – Hanna Hammarström, suediar asmatzaile, ingeniari eta enpresaburua (j. 1829).
* 1916 – Emile Verhaeren, belgikar poeta (j. 1855).
* 1923 – Tage Reedtz-Thott, Danimarkako lehen ministroa (j. 1839).
* 1924 - Elise Hall, estatubatuar saxofoi-jotzaile klasikoa (j. 1853).
* 1925 – Roger de La Fresnaye, frantziar margolari kubista (j. 1885).
* 1940 – Nicolae Iorga, Errumaniako lehen ministroa (j. 1871).
* 1945 – Josep Maria Sert, kataluniar margolaria (j. 1874).
* 1950 – Mary Hallock-Greenewalt, estatubatuar asmatzailea eta piano-jotzailea (j. 1871).
* 1953 – Eugene O'Neill, estatubatuar idazlea, 1936ko Literaturako Nobel Saria (j. 1888).
* 1955 –
** Luís de Freitas Branco, portugaldar musikagilea eta musikologoa (j. 1890).
** Arthur Honegger, suitzar musikagilea (j. 1892).
** Emma Jung, suitzar psikologoa eta idazlea, psikologia analitikoan espezialista (j. 1882).
* 1960 – Dirk Jan de Geer, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1870).
* 1967 – Léon M´Ba, Gabongo lehenengo presidentea (j. 1902).
* 1976 - Sarah Stewart, mexikar-estatubatuar ikertzailea, onkologia birikoaren ikerketaren alorrean aitzindaria (j. 1905).
* 1981 – Lotte Lenya, austriar abeslari eta aktorea (j. 1898).
* 1983 – Jorge Ibargüengoitia, mexikar idazlea (j. 1998).
* 1985 – Fernand Braudel, frantziar historialaria (j. 1902).
* 1988 –
** Carmen Carbonell, kataluniar aktorea eta antzerki-enpresaburua (j. 1900).
** John Carradine, estatubatuar aktorea (j. 1906).
* 1989 – Carlos Arias Navarro, Espainiako gobernuaren presidentea frankismoan (j. 1908).
* 1998 – Gloria Fuertes, espainiar olerkaria (j. 1917).
* 1999 – Alain Peyrefitte, frantziar politikaria (j. 1925).
* 2000 – Elena Cernei, errumaniar mezzo-sopranoa (j. 1924)
* 2004 – Gunder Hägg, suediar atleta (j. 1918).
* 2007 – Jane Rule, kanadar idazlea, lesbianismoari buruzko eleberriak eta saiakerak idatzi zituena (j. 1931).
* 2010 – Irvin Kershner, estatubatuar zinema eta telebista zuzendari, ekoizle eta aktorea (j. 1923).
* 2011 –
** Ken Russell, ingeles zinema zuzendaria (j. 1927).
** Eugenia Sacerdote de Lustig, italiar-argentinar medikua, Argentinan poliomielitisaren aurkako txertoa probatzen lehena (j. 1910).
* 2013 –
** Nilton dos Santos, brasildar futbolaria, futbolaren historiako defentsa onenetako bat (j. 1925).
** Waldemar Świerzy, poloniar marrazkigilea (j. 1931).
* 2014 – P. D. James, britainiar idazlea (j. 1920).
* 2015 – Xosé Neira Vilas, galiziar idazlea (j. 1928).
* 2016 – Ioannis Grivas, Greziako lehen ministroa (j. 1923).
* 2017 – José María Romero de Tejada, kataluniar legelaria (j. 1948).
* 2021 – Almudena Grandes, espainiar idazlea (j. 1960).
* 2022 – Gábor Csapó, hungariar waterpolo jokalaria (j. 1950).
* 2023 –
** Maria Barmitx, nenetsera irakasle eta ikerlaria (j. 1934).
** Mary L. Cleave, estatubatuar astronauta eta ingeniaria (j. 1947).

## Jaiak eta urteurrenak

* Sehaska egutegiko izendegia: Mirari eta Odon.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3018
* Multimedia: 27 November / Q3018