OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Iruñeko oinzubiak

Oinzubiak Nafarroako Iruñea hiriburuko zubi bat da. Arga ibaia zeharkatzen du, eta Labriteko jaitsierako eremua eta Magdalena auzoak elkarlotzen ditu. Done Jakue Bidea igarotzen den lekuan dago, erromesen ostatua den Paderborn etxearen inguruan.
1950eko hamarkadan eraiki zen, Iruñeko hirigunea, Magdalena auzoa, Burlata eta Atarrabiaren arteko oinezkoen pasabidea izan zedin. Betoizko blokeekin egindako ilara batzuk ziren, beren artean bereiziak zeuden eta goiko aldean ohol zabalak zituztek, oinez igaro ahal izateko. Dena den, ibaia handitzen zenean, urak ohol zabal horiek eraman egiten zituen eta oinezkoek bloketik blokerako jauzia egin behar izaten zuten, Secretos del corazon filmean Montxo Armendariz zinemagileak erakutsi zuen moduan.
2000. urtean egungo oinzubiak jarri zituzten. Ziurrenik, oinezkoentzat seguruagoak izango dira, baina oraingo horiek xarma gutxiago dute.

## Kanpo estekak

* Oinzubiak. Arga ibaia:Magdalenako zatia. Iruñeko Ibai Parkea
* Datuak: Q20492500
# Belosoko oinzubia

Belosoko oinzubia edo Burlatako oinzubia Nafarroako Iruñea eta Burlata oinzubi bat da.
1911ko apirilaren 11an eraiki zen, Iruña—Zangoza burdinbidearen zati zen.
Gaur egun, N-121-A errepidearen zati zen, Iruñearen eta Burlataren arteko komunikazioak ziurtatuz.

## Historia

Beste garai batzuetan, Burlatako zubia deitzen zen. XIX. mendearen erdialdean eraiki zen, Baztandik zihoan Iparralderako errepiderako sarbidea emateko. Aurrerago, zubia Iparraldera doan Orreaga errepidearen trafikorako ere erabili zen, XIX. mendearen amaieran egin zena. Horrela, zubi horrek Done Petri eta Magdalenakoak lekuz aldatu zituen, ordura arte Iruñea eta Nafarroako iparraldea lotzen zituztenak.
1911n bigarren zubi bat martxan jarri zen, hau Iratiko trenaren edo Iruña—Zangoza burdinbidearen eta Iruñetik Uharterako tranbiaren zati zen. 1950eko hamarkadan trenaren gainbeherarekin, zubia automobilistek erabili zuten.

## Deskribapena

Zubiak lau zirkulazio-errei ditu, bi alde bakoitzean, eta Belosoko erripa Burlatako meandroarekin lotzen dute. Lau zutaberen gainean dago eta, alde batetik, Belosobeitiko bidegurutzeraino (Iruña) eta, bestetik, Burlatako biribilguneraino luzatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ «Tramo de la Magdalena - Río Arga - Parque Fluvial de Pamplona - Ayuntamiento de Pamplona» www.parquefluvialdepamplona.es (Noiz kontsultatua: 2020-05-28).

## Ikus, gainera

* Iruñerriko Ibai Parkea
* Iruña—Zangoza burdinbidea
* Beloso
* Burlata
* Arga ibaia

## Kanpo estekak

* Belosoko oinzubia. Arga ibaia:Magdalenako zatia. Iruñeko Ibai Parkea
* Datuak: Q20492114
# Urdanotz taldeko oinzubia

Urdanotz taldeko oinzubia Nafarroako Iruñea hiriburuko oinzubi bat da. Etxabakoitz auzoko Urdanotz etxagunean dago. Elortz ibaia zeharkatzen du. Urdanotz etxagunea eta Barañain udalerria elkarlotzea ahalbideratzen du.

## Kanpo estekak

* Elortz eta Sadar ibaiak. Arga ibaia:Magdalenako zatia. Iruñeko Ibai Parkea
* Datuak: Q20492752
# Etxabakoitzeko pasabidea

Etxabakoitzeko pasabidea Nafarroako Iruñea hiriburuko oinezkoentzako zubi bat da. Etxabakoitz auzoan dago, S.C.D. Echavacoiz kirol elkartearen parean. Elortz ibaia zeharkatzen du. Urdanotz etxagunea eta Barañain udalerria elkarlotzea ahalbideratzen du.
34 metro luze du. Bi ibaiertzetako guneen arteko garaieren arteko aldea gainditzen ditu, arkitektura oztopoen legea betez. Altzairu galbanizatuko bi kablek osatzen egitura dute (64 milimetroko diametroa dute), zimenduei atxikiak. Taula bat ere egituraren zati da, hormigoi armatuko plakek osatutakoa. Larakoak ditu egiturak, eta haien bidez eusten zaio barandari. Bestetik, klabearekin lotzen zaizkio aurrefabrikatuari, lotura lerrakor baten bidez.

## Kanpo estekak

* Elortz eta Sadar ibaiak. Arga ibaia:Magdalenako zatia. Iruñeko Ibai Parkea
* Datuak: Q20492422
# Pedro Arrupe zubia

Pedro Arrupe zubia Bilbo udalerriko oinezkoentzako zubi bat da, Bilboko itsasadarra zeharkatzen duena, iparraldetik Deustuko Doneperiaga auzoa eta hegoaldetik Abando auzoko Abandoibarra gunea elkarlotuz. 2003ko martxoaren 28an zabaldu zen.

## Izena

Izena Aita Pedro Arrupe apaizaren omenez datorkio. Burruntzia ezizena du.

## Ezaugarriak

Pasabidea, José Antonio Fernández Ordóñez ingeniariak diseinatua, altzairuz egina da, eta barrualdea zurezkoa da. 140 metro luze eta 7 metro zabal da. Guztira lau sarbide ditu Deustu aldean (bi eskailera bidezkoak, eta igogailu eta arrapala bidezko bana), eta hiru Abandoibarra aldean (bi eskailera bidezkoak, eta arrapala bidezko bakarra). Oinezkoentzako baino ez da, eta aipatu bezala, igogailua du iparraldeko ertzan, Deustu aldean.
Abandoibarra aldean, zubiaren inguruan, Bilboko tranbiaren Guggenheim geltokia, Guggenheim Bilbao Museoa bera, Euskal Herriko Unibertsitateko paraninfoa edota Deustuko Unibertsitateko liburutegia kokatzen dira. Deustuko aldean, aldiz, Deustuko Unibertsitatea dago.

## Iruditegia

* Zubiaren ikuspegia. Ezkerrean Abandoibarra ageri da.
* Pedro Arrupe zubia, atzean Iberdrola dorrea ageri dela.
* Pedro Arrupe zubia eta Deustuko Unibertsitatea.

## Erreferentziak

* ↑ Bilboko Udalaren webgunea: Kaleizenak
* ↑ El Correo: Cinco años de paseos peatonales por la ribera de Abandoibarra
* ↑ El Correo: La otra orilla del puente de Calatrava
* ↑ Patrimonio cultural. Puentes. Pasarela Pedro Arrupe. 2015-04-24 (Noiz kontsultatua: 2018-03-01).

## Ikus, gainera

* Bilboko itsasadarra
* Bilboko itsasadarreko zubiak
* Deustuko Doneperiaga
* Abandoibarra
* Abando (auzoa)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9056513
* Multimedia: Puente Pedro Arrupe / Q9056513
# Ha'penny zubia

Ha'penny zubia, irlanderaz: Droichead na Leathphingine eta ingelesez: Liffey Bridge, euskaraz literalki "Penike erdiaren zubia" esan nahi du, Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen zubi bat da, Liffey ibaia zeharkatzen du.
1816an eraiki zen. Hasiera batean Wellington Bridge izena eman zitzaion (Arthur Wellesleyren omenez, lehendabiziko Wellingtoneko Dukea), baina bi gertakizunei esker gaur egun duen izena bereganatu zuen. Bere itxura, penike erdiko txanpiarena baita eta oinsaria, zubi honetatik oinez igarotzeko diru kopuru horretako oinsaria ordaindu behar baitzen (gerora penike osokoa ere izan zen). 1919. urtean oinsari hau kobratzeari utzi egin zitzaion.

## Ikus, gainera

* The Ha'Penny Bridge, Dublin (margolana)

## Kanpo estekak

* Irlandar Arkitektura. Ha'penny Bridge zubiari buruzko webgunea
* Datuak: Q1034624
* Multimedia: Ha'penny Bridge / Q1034624
# Millennium zubia (Dublin)

Millennium zubia, irlanderaz: Droichead na Mílaoise eta ingelesez: Millennium Bridge, Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen oinzubi bat da, Liffey ibaia zeharkatzen du. Iparraldeko ibarra eta hegoaldeko ibarran dagoen Temple Bar eremuko Eustace kalea elkarlotzen ditu.
1999ko abenduan inauguratu zen, 2000. milurteko berriaren atarian, eta 51 metro luze ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6858800
* Multimedia: Millennium Bridge (Dublin) / Q6858800
# Seán O'Casey zubia

Seán O'Casey zubia, irlanderaz: Droichead Sheáin Uí Chathasaigh) eta ingelesez: Seán O'Casey Bridge, Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen oinzubi bat da, Liffey ibaia zeharkatzen du. Sean O'Casey (1880-1964) irlandar antzerkigilearen omenezko izena darama.
2005eko uztailaren 13an inauguratu zen eta 97.61 metro luze ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q369401
* Multimedia: Sean O'Casey Bridge / Q369401
# Samuel Beckett zubia

Samuel Beckett zubia (ingelesez Samuel Beckett Bridge eta irlanderaz Droichead Samuel Beckett) Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen zubi bat da. Liffey ibaia zeharkatzen du, Custom House Quay eta Sir John Rogerson's Quay kaiak elkarlotzen dituelarik, Convention Centre Dublin biltzar jauregia alboan duelarik. Samuel Beckett irlandar antzerkigilearen omenez izena darama.
2009ko abenduaren 10an inauguratu zen, Santiago Calatrava espainiar arkitektoak diseinatu zuelarik.

## Iruditegia

* Pasabidea.
* Hurbiletik.
* Zubia inauguratu aurretik egitura zamaontziz eramaten.
* Gauez.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1193916
* Multimedia: Samuel Beckett Bridge / Q1193916
# Gladys del Estal pasabidea

Gladys del Estal pasabidea Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen oinezkoentzako zubi bat da. Trenbidea gainetik zeharkatuz, Egia auzoko Kristinaenea parkea eta Urumea ondoko pasealekua lotzen ditu.
Gladys del Estal ekintzaile ekologistaren omenez du izena.
# Mikel Laboa pasabidea

Mikel Laboa pasabidea Gipuzkoako Donostia hiriburuko oinezkoentzako zubi bat da. Urumea ibaia zeharkatuz, Egia auzoko Kristinaenea parkea eta Loiolako Erriberak auzoa lotzen ditu. Realaren zubiaren eta Egiako zubiaren artean dago, eta Mikel Laboa abeslari ospetsuaren omenez du izena; hain zuzen ere 2009an eraiki eta ireki zen, abeslaria hil eta hilabete gutxira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12263620
# Norvegiarren zubia (Tolosa)

Norvegiarren zubia edota Mustad zubia, Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen oinzubi bat da, Oria ibaia zeharkatzen du.
Izena, 1906an antzinako zubia norvegiarrek eraiki zutelako darama. Norvegiar kolonia hau Tolosan XX. mendearen hasieran bizitzen jarri eta metalurgia lantegi bat sortu zuten, gainera Euskal Herrian iraupen-eskiaren kirola ere lehenbizikoz sartu zuten.
1983ko uholdeek asko kaltetu zutenez erakutsia izan zen.
2009an hormigoi armatuzko egitura duen oinzubia eraiki zen. Asmatu enpresako Jon Izagirre, Pablo Lobera eta Pedro Idorretak diseinatu zuten, eta 476.094 eurotako aurrekostua izan zuen.

## Ikus, gainera

* Tolosako zubiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61365371
# Isiltasunaren Dorreak

Isiltasunaren Dorreak (dakhma, dokhma edo doongerwadi izenez ere ezagunak), zoroastrismoko hil eraikinak dira, batez ere Indiako Mumbai hirian, eta Irango Yazd eta Kerman probintzietan daudenak. Indiakoak parsienak dira, eta Irangoak, irandar zoroastroarrenak.
Zoroastroar erlijioak giza gorpua elementu ez purutzat hartzen du; beraz, debekatuta dago horiek lur eta su elementu tradizionalak kutsatzen uztea. Arrazoi horrengatik, gorpuak Isiltasunaren Dorreetara eramaten dira, han saiek haien haragia jan dezaten. Behin hezurrek kolore zuria hartzen dutenean, eguzkia eta haizearen eraginez, eraikinaren erdialdeko hezurtegira jaurtitzen dira.

## Zoroastrismo irandarra

Irango zoroastrismoaren tradizioan, Isiltasunaren Dorreak muinoen edo mendi txikien tontorrean eraikitzen ziren, basamortu erako tokietan, populatuetako tokietatik urruti. XX. mendearen hasieran, fede horren jarraitzaileek tradizio hori alde batera utzi eta beren hildakoak hilerrietan lurperatzen hasi ziren; halaber, batzuek beren senideak erraustu dituzte (gatha), espresuki debekatzen den arren.

## Parsiak

Parsien tradizioen barnean, dorreak baso eta lorategiz inguratutako eraikin zanpatuak dira; bertara, gorpuen eramale banaka batzuk soilik sar daitezke. Gorpuak dorre horiek osatzen dituzten zirkuluetako bakoitzean uzten dira: kanpoaldean, gizonak; hurrengoan, emakumeak; eta erdikoan, umeak.
Azken urteetan, saien kopurua biziki jaitsi da Indian, diklofenakoaren erabileraren ondorioz (herrialde horretan 2005etik debekatuta dago), galtzeko arriskuan dagoen espezietzat hartzeraino. Hori dela eta, parsi elkarteek hegaztion ugaltzea oso kontuan hartu dute, eta aspaldiko beren hil erritu tradizionaletan segitzeko asmoa dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1157739
* Multimedia: Towers of Silence / Q1157739
# Armeria zubia (Tolosa)

Armeria zubia, Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen altzairuzko oinzubi bat da.

## Kokalekua

Oria ibaia zeharkatzen du, Andre Mariaren elizaren atzealdean dago, Tolosako Alde Zaharra eta ibaiaren eskuinaldeko sahiesbidea elkartuz.

## Historia

1997an Injelan S.L. enpresako I. Laskurain eta M. Gisasola ingeniariek proiektatu zuten eta 41.477.922 pezetako aurrekontua izan zuen.
Antzina, leku honetan bertan Zubiberria zeritzon zubi bat bazen, Andre Maria elizaren atzealdetik hurbil. 1672an Errege Armategia eraiki baina lehenxeagotik eraiki zen, Arrameleko San Joango zelaietatik arma-fabrikara sarbide zuzena izateko helburuz.
1750ean harriz zaharberritua izan zen, gainera arku berria eta karelak gehitu zitzaizkion. Gerora zubiaren nahiz bere desagerpenaren erreferentzien berririk ez dago.

## Erreferentziak

* ↑ Armeriako zubia. Tolosako zubiak. Mikel G. Telleria Tapia (Gaztelaniaz)

## Ikus gainera

* Tolosako zubiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56515105
# Garesko zubi erromanikoa

Garesko zubi erromanikoa XI. mendeko arku-zubia da, Arga ibaia Garesen zeharkatzen duena, Nafarroa Garaiko Izarbeibarren. Bertatik igarotzen da Donejakue bidea, Garesen elkartzen baitira Orreagatik datorren bide nagusia eta Somportetik datorren adarra. NA-7040 errepidearen eta San Pedro kalearen artean kokatua dago, eta alde zaharreko mendebaldeko sarbidea da.

## Historia

XI. mendean eraiki zuten, Antso III.a Gartzeitz Nagusia erregearen emazte Munia Gaztelakoaren aginduz, Donejakue bideko erromesei Arga ibaia zeharkatzea ahalbidetzeko. Herriari gaztelaniazko Puente La Reina («Erreginaren Zubia») izena eman zion.

## Ezaugarriak

110 metro luze da, eta bertatik 4 metro zabal den galtzada iragaten da. Zubiari erdi puntuko 6 arkuk eta 5 zutarrik eusten diote.
Donejakue bidea egiten duten erromesen deboziozko santuen irudiak ditu zubiak. Bestalde, gurutzea eta harrizko gurutzea ere bazituen, bai eta usadioz espetxeetako presoei laguntza emateko helburuz zubitik igarotzen ziren erromes eta bisitariek euren diru eskaintzak uzteko lekua ere. Mendeak igaro hala, baina, gurtza adierazpen horiek desagertuz joan ziren. 1834. urte arte, zubiaren erdian bazen Puiuko Andre Mariaren edo Txoriaren Ama Birjinaren irudia zuen horma-hobi bat, Txoriaren kondaira deritzonaren gertalekua. 1843an Ama Birjinaren irudia ibaitik hurbil dagoen San Pedro elizara eraman zuten.

## Irudi galeria

* Hiru arkuak.
* Pasabidea.
* Ikuspegi orokorra.
* Ikuspegia.

## Oharrak

* ↑ Edo Gartzia III.a Santxitz Naiarakoa erregearen emazte Estefania Foixkoaren aginduz

## Erreferentziak

* ↑ Gares: Historia. puentelareina-gares.es (Noiz kontsultatua: 2024-1-3).

## Kanpo estekak

* «Garesko Zubi Erromanikoa», Nafarroako Foru Gobernuaren turismo webgunea.
* Datuak: Q12258204
* Multimedia: Bridge of Puente la Reina / Q12258204
# Hiru Herrialdeen zubia

Hiru Herrialdeen zubia, frantsesez: passerelle des Trois Pays eta alemanez: Dreiländerbrücke, Frantziako Huningue eta Alemaniako Weil am Rhein udalerrien artean dagoen eta Rhin ibaia zeharkatzen duen oinzubi bat da. Txirrinduz ere igaro daiteke.
Izena Basilea hirian dagoen Dreiländereck kokalekutik hurbil egoteari zor dio, bertan Frantzia, Alemania eta [[Suitza]ko mugek bat egiten dute.
2006-2007 artean eraiki zen, Dietmar Feichtinger frantziar-austriar arkitektoak diseinatu zuen, eta 248 metro lyze ditu. Altzairu eta hormigoiez egina dago.
* Datuak: Q205682
* Multimedia: Dreilaenderbruecke / Q205682
# Deabruaren zubia (Martorell)

Deabruaren zubia, katalanez: Pont del Diable, Kataluniako Bartzelonako probintziako Martorell eta Castellbisbal udalerrien artean dagoen zubi bat da. Erromatar jatorria du eta Llobregat ibaia gurutzatzen du, Vallès Occidental eta Baix Llobregat eskualdeak elkarlotuz.
Vicenç Ros Udal Museoa zubiaren mantentze eta kudeaketaren arduraduna da. 1928an zubiaren erromatar garaiko garaipen arkua oso kaltetua zegoenez, zaharberritua izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q250523
* Multimedia: Pont del Diable (Martorell) / Q250523
# Izabako erromatar zubiak

Izabako erromatar zubiak Erronkariko ibaxako Izaba udalerrian balizko erromatar garaiko harrizko bi zubi dira, Belagua ibaiaren gainean. "Erromatar" ezizena eman bazaie ere, gaur egun, Erdi Aroan eraikitzen zirenen tipologia dutela esaten da, eta berez, erromanikoak direla.

## Historia

Ez dago argi zein garaikoa den. Batzuen arabera erromatarrek egindako galtzada bateko eraikina litzateke. Galtzada horren ibilbidea gaur egun Izaba eta Belagua arteko errepideak jarraituko luke.

## Erreferentziak

* Nafarroako Entziklopedia Handia | IZABAKO ZUBIAK. (Noiz kontsultatua: 2021-10-28).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Cascada de Belabarce - Cueva del Ibón - Puentes romanos de Isaba» Wikiloc | Rutas del Mundo (Noiz kontsultatua: 2024-06-03).
* ↑ «Puentes medievales de Isaba» www.artmedieval.net (Noiz kontsultatua: 2024-06-03).

## Ikus, gainera

* Izaba
* Belagua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25475990
# Urola ibaiko oinzubia (Zumaia)

Urola ibaiko oinzubia Gipuzkoako Zumaia udalerrian dagoen oinzubi bat da. Urola ibaia zeharkatzen du eta Urola ibaiko zubiaren parean dago.
Zubia burdinazkoa da eta 1884 inguruan eraiki zuten, kostaldeko errepidea ireki zenean. Zumaian Zubiaundia esaten zaio.

## Ikus, gainera

* Urola ibaiko zubia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25478745
* ↑ Odriozola Oyarbide, Lourdes. (1998). Zumaiaren historia. Zumaiako Udala ISBN 84-923919-1-X..
* ↑ Azkue Ibarbia, Imanol. (2008). Zumaia, izena eta izana. Zumaiako Udala, 68 or. ISBN 978-84-923919-4-3..
# Noruz

Noruz edo Naw-Rúz (persieraz: نوروز‎ /nouˈɾuːz/, euskaraz: «egun berria») urte berri tradizionala da Iran, Azerbaijan, Uzbekistan, Tajikistan, Turkmenistan, Pakistan, Indiako toki batzuetan eta kurduen artean. Turkian eta Asia Erdialdeko herrialde batzuetan ere ospatzen da. Mundu osoko bahá'íek ere egun horretan ospatzen dute urtearen hasiera.
Noruza udaberriko lehen eguneko jaialdia eta irandar urtearen hasiera da. Elkarte batzuek martxoaren 21ean ospatzen dute, eta, beste batzuek, udaberriko ekinokzioan, martxoaren 20an, 21ean edo 22an, alegia.
Noruz hitza nava = berria eta rəzaŋh = eguna/eguneko argia avesteratik dator; "egun berria" esangurarekin, eta esangura berbera mantentzen du egungo persieran (nou = berria eta ruz = eguna).

## Ohiko aldaerak

Noruza gutxienez 3.000 urteko ospakizuna da, eta sendo errotuta dago zoroastrismoko erritu eta tradizioetan. Gaur egun, jaialdia Persiar Inperioaren barnean egon ziren edo haren eragina izan zuten herrialde askotan ospatzen da: Iran, Kurdistan, Irak, Afganistan, Ekialde Ertaineko zati batzuk eta Tajikistan, Uzbekistan, Azerbaijan, Turkmenistan, Kazakhstan eta Kirgizistanen. Zoroastroar parsiek eta Indian bizi diren irandarrek ere ospatzen dute, eta jai eguna da Turkian: han, turkieraz Nevruz edo Bayram esaten zaio eta Newroz kurdueraz.
Herrialde askotan erabiltzen den agurra Ayd-e Noruz Mubarak da (Mubarak = zorionak), persieraz. Turkian, agurrak Bayraminiz Mubarek/ktulu olsun (turkieraz) eta Cejna wa pîroz be (kurdueraz) dira.
Zoroastroar egutegiko Fasli aldaeraren jarraitzaileentzat, Noruz euren urteko lehen eguna da. Zoroastroar egutegiko beste aldaera batzuek bi aldiz ospatzen dute, bata Jamshedi Noruz izenaz, martxoaren 21ean (udaberriaren hasiera), eta bigarrena, uztail edo abuztuan.
Bahá'í Fedearen jarraitzaileek, Iranen sortutako erlijio bat, Bahá'í egutegiari jarraituta, naw-rúz egunean ospatzen dute urte berria, Hemeretzi Egunen Baraualdiaren ostean. Persiar bahaiek berarekin lotutako ohitura asko dituzte; baina beste toki batzuetako bahá'íek tokiko ohituren arabera ospatzen dute jai eguna. Amerikar bahá'í elkarteek, adibidez, laudoriorik gabeko bazkari bat izaten dute, beren testuen irakurketa eta otoitzekin batera. Euskal Herriko bahá'íek bilera handiak egiten dituzte naw rúz ondoko igandean, otoitzak, arte saioak, haurrentzako jolasak eta janaria partekatuta. Naw Ruz, bahá'í testuen arabera, udaberriko ekinokzioan hasten da, eta hala ospatzen dute mundu osoko bahá'íek 2015etik aurrera; ordu arte beti martxoaren 21ean ospatzen zuten. Egun horretan, ahal izanez gero, ez dute lan egiten, eta haurrak ez dira eskolara joaten.

## Erreferentziak

* ↑ Beste aldaera batzuk: Nouruz, Norouz, Norooz, Narooz, Nawru, Nauruz, Nawroz, Noruz, Nohrooz, Novruz, Nauroz, Navroz, Naw-Rúz, Nowroj, Navroj, Nevruz, Наврӯз, Newroz, Navruz, Navrez, Nooruz, Nauryz, Nevruz, Nowrouz, ნავრუზი, नवरेह, નવરોઝ

## Kanpo estekak

* Datuak: Q483236
* Multimedia: Nowruz / Q483236
* Koordinazioa: Wiki Loves Living Heritage/Nowruz
# Puangroi Apaiwong

Thanpuying Puangroi Apaiwong (1914ko abenduaren 28a – 2000ko abuztuaren 17a; Tailandiera: Thailandiako lehen emakume konpositorea zela pentsatu zen. "Bua Kao" (Loto zuria) abestia klasiko oso ezaguna da Thailandian.

## Biografia

Thanpuying Puangroi Apaiwong, bere ama Luang Puangroi Sanitwong , Bangkoken, 1914an jaio zen . Gaztetan, gitarra eta pianoa jotzen ikasi zuen. 1934an Wattana Wittaya Akademian graduatu ondoren, Londreseko Trinity College-n izan zen musika ikasten.
Thailandiako lehen emakume musikagiletzat hartzen da Apaiwong, eta Phleng Thai sakon genero tailandiarrean egindako lanagatik hartu zuen protagonismoa; Mendebaldeko notazioa eta instrumentuak Thailandiako musika estilo tradizionalekin uztartzen ditu genero horrek. 100 pieza baino gehiago konposatu zituen bere ibilbidean zehar. Bera ezagunagoa da "Bua Kao" (Loto zuria) abestiagatik, 1930eko hamarkadaren amaieran The Old Flame (Sugar zaharra) filmaren soinu-bandarako idatzi zuena. Abestia Thailandian oso ezaguna den klasikoa bihurtu zen, eta UNESCOk "Asiako kanta" bezala ohoratu zuen 1979an.
Musikagile gisa, Apaiwong-ek antzezlanetarako eta filmetarako abestiak idatzi zituen geroago soinu bandak. Thailandiako errege-familiarentzat konposizioak egiteko ardura ere izan zuen, eta bost errege-dekorazio jasoko zituen. Thailandiako Artista Nazionala izendatu zuen Kultura Nazionaleko Batzordeak 1986an. Konposizioaz gain, Mendebaldeko musika klasikoa ere irakatsi zuen. Gainera, 2019ko abenduaren 28an, Google doodle-k Thanpuying Puangroi Apaiwong-en 105. urtebetetzea ospatu zuen.
2000n hil zen, 85 urte zituela.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 (Ingelesez) «Thanpuying Puangroi Apaiwong's 105th Birthday Doodle - Google Doodles» doodles.google (Noiz kontsultatua: 2024-12-29).
* 1 2 3 4 «����ѵԺؤ���Ӥѭ�ͧ����е�ҧ�����» web.archive.org 2006-02-20 (Noiz kontsultatua: 2024-12-29).
* 1 2 (Thailandieraz) «ท่านผู้หญิงหม่อมหลวงพวงร้อย อภัยวงศ์» ประวัติบุคคลสำคัญของประเทศไทยที่เกี่ยวข้องกับศิลปะและดนตรี.
* 1 2 (Thailandieraz) «ตอนที่ 25 ผลงานของท่านผู้หญิงพวงร้อย อภัยวงศ์ จากภาพยนตร์เรื่องถ่านไฟเก่า และเรื่องแม่เสือสาว พ.ศ. 2480 - พ.ศ. 2481» ห้องสมุดดนตรีสมเด็จพระเทพรัตน์ (Noiz kontsultatua: 2024-12-29).
* ↑ (Ingelesez) «Virtual Concert "Music Connection"» Chulalongkorn University 2021-05-07.
* ↑ (Ingelesez) Proudfoot, Michael. (2016-08-16). «Thai musicians charm Bavarian audiences» Bangkok Post (Noiz kontsultatua: 2024-12-29).
* ↑ Proudfood, Michael. (2016-08-16). «Thai musicians charm Bavarian audiences» The Bangkok Post.
* ↑ Eamsa-Ard, Lamnao. (2006). «Thai popular music: The representation of national identities and ideologies within a culture in transition» Edith Cowan University.
* ↑ Klongtoey, Krissie na. (2003-07-15). «She's gotta dance!» The Bangkok Post.
* ↑ «Pianist scales the heights» The Bangkok Post 2004-12-21.
* ↑ (Ingelesez) Desk, OV Digital. (2022-12-25). «28 December: Remembering Thanpuying Puangroi Apaiwong on her Birth Anniversary» Observer Voice.
* ↑ «Composer Puangroy dies: Best known for her Bua Khao song» The Bangkok Post 2000-08-21.
* Datuak: Q13023218
# Srettha Thavisin

Srettha Thavisin (thailandieraz: เศรษฐา ทวีสิน; 1962ko otsailaren 15a) Thailandiako enpresaburu eta politikaria da, 2023tik 2024ra Tailandiako 30. lehen ministroa izan zena, 2024ko abuztuaren 14an Auzitegi Konstituzionalak kargutik kendu zuen arte, espetxean egondako kabinete ministroa izendatu zuelako. Aurretik Sansiriko zuzendari nagusia eta presidentea izan zen.
1988an Sansiri sortu zuen, gero Thailandiako higiezinen sustatzaile handienetako bat bihurtu eta Srettha magnate eta milioidun izatera eraman zuena. Thaksin Shinawatra lehen ministro ohiaren laguna izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q118213697
* Multimedia: Srettha Thavisin / Q118213697
# Maha Vajiralongkorn

Maha Vajiralongkorn, Rama X.a (Bangkok, 1952ko uztailaren 28a) Thailandiako erregea da 2016tik. Bhumibol Adulyadej erregearen seme gizon bakarra, bere heriotzaren ondoren tronuan oinordeko izan zitzaion. 2019ko maiatzaren 4an koroatu zen.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Bajrakitiyabha, Princess Rajasarinisiribajra
Juthavachara Vivacharawongse
Mahidol Adulyadej, Prince Father
Bhumibol Adulyadej
Vacharaesorn Vivacharawongse
Srinagarindra, Princess Mother
Maha Vajiralongkorn
Chakriwat Vivacharawongse
Nakkhatra Mangala, 2nd Prince of Chanthaburi
Sirikit
Vatcharawee Vivacharawongse
Mom Luang Bua Kitiyakara
Sirivannavari Nariratana
Dipangkorn Rasmijoti of Thailand :
* Datuak: Q548733
* Multimedia: Vajiralongkorn / Q548733