# Uztailaren 16

Uztailaren 16a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta laurogeita hamazazpigarren eguna da, 198.a bisurteetan. 168 egun falta dira urtea amaitzeko.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Miguel Indurain Jaiotza: Atarrabia, 1964 Espido Freire Jaiotza: Bilbo, 1974 Carmelo Bernaola Jaiotza: Otxandio, 1929 Heriotza: Madril, 2002ko ekainaren 5a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan Camille Corot Jaiotza: Paris eta rue du Bac, 1796 eta 1796 Heriotza: Paris eta rue du Faubourg-Poissonnière, 1875eko otsailaren 22a Roald Amundsen Jaiotza: Borge, 1872 Heriotza: Ozeano Artikoa eta Hartzen uhartea, 1928ko ekainaren 18a Joshua Reynolds Jaiotza: Plympton, 1723 eta 1723 Heriotza: Londres, 1792ko otsailaren 23a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian Tomas Blanco Jaiotza: Bilbo, 1910eko azaroaren 10a Heriotza: Madril, 1990 Serafin Baroja Jaiotza: Donostia, 1840ko irailaren 22a Heriotza: Bera, 1912 Vicente de Santa María Jaiotza: Aras, 1742 Heriotza: Mission San Buenaventura $^{(en)}$ , 1806 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Thomas More Jaiotza: Londres, 1478ko otsailaren 7a Heriotza: Tower Hill, 1535 Heinrich Böll Jaiotza: Kolonia, 1917ko abenduaren 21a Heriotza: Langenbroich $^{(en)}$ , 1985 Jane Birkin Jaiotza: Londres, 1946ko abenduaren 14a Heriotza: Parisko 6. barrutia, 2023 Ludovico Ariosto Jaiotza: Reggio nell'Emilia, 1474ko irailaren 8a eta 1474 Heriotza: Ferrara, 1533 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
* Gertaerak
* Apolo XI
* 622 - Islamiar egutegiaren hasiera eguna.
* 1212 - Navas de Tolosako gudua.
* 1901 - Euskararen batasuna bultzatzeko batzarra egin zen Hendaian.
* 1969 - Apolo 11 suziria (irudian) jaurti zen, gizakia lehen aldiz Ilargian oinez ipiniko zuena.
* + Gertaera gehiago...
* Egutegia
* Txantiloi:Uztail2025
* Aurreko eta hurrengo urteetan
* 2022: Larunbata
* 2023: Igandea
* 2024: Asteartea
* 2026: Osteguna
* 2027: Ostirala
* 2028: Igandea
* Izendegia
* Santutegia:
* Karmengo Ama Birjina, Elbira Ohrengoa, Marie-Madeleine Postel, Reinilda Sainteskoa
* Seaska egutegia:
* Karmele/Karmel/Karla eta Igotz.

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1985 – Fernando Egilioren kotxean bonba bat jarri zuten Angelun.
* 1998 – Egin egunkariko kazetari talde batek behin-behineko egunkaria sortu zuten polizia operazioak itxitako Egin ordezkatzeko, Euskadi Informacion egunkaria.
* 2010 – BBK porrot egindako Cajasur aurrezki kutxaren jabe egin zen, Espainiako Bankuak egindako enkantea irabaztean.

### Mundua

* 1212 – Navas de Tolosako gudua.
* 1950 – Koreako Gerran, Tumaneko sarraskia gertatu zen.
* 2006 – Hezbolak jaurtitako misilek zortzi hildako eragin zituzten Haifako hiri Israeldarrean.

## Arte eta kultura
### Mundua

* 1948 – Key Largo ("Largo lurmuturra") filma estreinatu zen, John Hustonek zuzendu eta Humphrey Bogart, Lauren Bacall, Edward G. Robinson eta Claire Trevor aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1970 – Cromwell filma estreinatu zen, Ken Hughesek zuzendu eta Richard Harris eta Alec Guinness aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1973 – Enter the Dragon ("Sartuarazi Herensugea") filma estreinatu zen, Robert Clousek zuzendu eta Bruce Lee, John Saxon, Ahna Capri, Robert Wall, Shih Kien eta Jim Kelly aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1999 – Eyes Wide Shut ("Ongi Irekitako Begiak") filma estreinatu zen, Stanley Kubrickek zuzendu eta Nicole Kidman eta Tom Cruise aktoreek antzeztu zutelarik.

## Kirolak
### Euskal Herria
### Mundua

* 1950 – Maracanazoa: 1950eko Munduko Futbol Txapelketako finalean Uruguaiko futbol selekzio nazionalak Brasilgo futbol selekzio nazionala 1-2ko emaitzaz irabazi zion.

## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1566 – San Martin Loinazkoa, beasaindar misiolari eta martiria (h. 1597).
* 1896 – Fausto Arotzena, Gipuzkoako Aldundiko artxibozaina (h. 1980).
* 1902 – Andoni Urrestarazu, Umandi, euskal idazlea (h. 1993).
* 1916 – Carmen Albisu, gipuzkoar euskaltzale aitzindaria (h. 2007)
* 1929 – Carmelo Bernaola, euskal konpositorea (h. 2002).
* 1931 – Ignacio Egibar, gipuzkoar arraunlari ohia.
* 1937 – Felix Beristain, bizkaitar margolaria (h. 2025).
* 1952 – Karmelo Landa, euskal herritar politikaria eta EHUko irakaslea.
* 1960 – Carmelo Barrio, arabar politikaria.
* 1962 – Juan Tomás Martínez, Barakaldoko sumendia, bizkaitar txirrindularia.
* 1964 – Miguel Indurain, nafar txirrindularia, historiako kirolari onenen artean sailkatua.
* 1968 – Eba Gaminde Egia, Deustuko Unibertsitateko irakaslea eta ikertzaile bizkaitarra.
* 1969 – Joseba Permach, gipuzkoar atleta ohia eta Batasunaren bozeramaile ohia.
* 1971 –
** Jon Bakero, nafar futbolari ohia.
** Begoña Pro, nafar kazetari eta idazlea.
* 1974 – Espido Freire, euskal idazle eta zutabegilea.
* 1979 – Zugaitz Ayuso, gipuzkoar ziklo-kros eta mendi bizikletako txirrindulari ohia.
* 1991 – Irati Mogollón, gipuzkoar soziologoa.
* 1992 – Ander Plazaola, bizkaitar txirrindulari ohia.
* 1993 –
** Ainhoa Artetxe, euskal aktorea.
** Iñigo Orozko, gipuzkoar futbolaria.

### Mundua

* 1194 – Klara Asiskoa, italiar santu katolikoa, klaratar moja ordenaren fundatzailea (h. 1253).
* 1486 – Andrea del Sarto, italiar margolaria.
* 1660 – Jakob Prandtauer, austriar arkitekto eta eskultorea (h. 1726).
* 1723 – Joshua Reynolds, ingeles pintorea (h. 1792).
* 1773 – Josef Jungmann, txekiar olerkari, itzultzaile eta hizkuntzalaria (h. 1847).
* 1796 – Camille Corot, frantziar margolaria (h. 1875).
* 1805 – Sarah Yorke Jackson, Ameriketako Estatu Batuetako Lehen Dama (h. 1887).
* 1806 – Vicente de Santa María, nafar misiolari frantziskotarra (j. 1742).
* 1821 – Mary Baker Eddy, estatubatuar erlijio berritzailea (h. 1910).
* 1831 – Naser al-Din Xah Qajar, Qajar dinastiako Irango xah (h. 1896).
* 1855 – Georges Rodenbach, belgikar olerkaria (h. 1898).
* 1858 – Eugène Ysaÿe, belgikar biolinista, musikagile eta orkestra-zuzendaria (h. 1931).
* 1860 – Otto Jespersen, daniar hizkuntzalaria (h. 1943).
* 1862 – Ida B. Wells, estatubatuar kazetaria, eskubide zibilen mugimenduko lider aitzindaria eta NAACP erakundearen sortzaileetako bat (h. 1931).
* 1863 – Alfons Sala, kataluniar industrialari, abokatu eta politikaria, Kataluniako Mankomunitatearen presidentea (h. 1945).
* 1866 – Edwin Brant Frost, estatubatuar astronomoa (h. 1935).
* 1872 – Roald Amundsen, norvegiar esploratzailea (h. 1928).
* 1883 – Charles Sheeler, estatubatuar margolari eta argazkilaria (h. 1965).
* 1886 – Pierre Benoit, frantses idazlea eta Frantziako Akademiako kidea (h. 1962).
* 1888 – Frits Zernike, herbeheretar fisikaria, 1953ko Fisikako Nobel Saria (h. 1966).
* 1895 – Katia Granoff, ukrainar-frantziar idazle eta arte-merkataria (h. 1989).
* 1896 – Trygve Lie, norvegiar politikaria, Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusia (h. 1968).
* 1901 – Leon Shamroy, estatubatuar zinema argazkilaria (h. 1974).
* 1902 – Dorothy Cottrell, australiar idazlea (h. 1957).
* 1904 – Goffredo Petrassi, italiar musikagilea (h. 2003).
* 1907 – Barbara Stanwyck, estatubatuar aktorea (h. 1990).
* 1908 – Hildegard Brom-Fischer, herbeheretar ehungintzako artista (h. 2001).
* 1911 – Ginger Rogers, estatubatuar aktore, dantzari eta abeslaria (h. 1995).
* 1919 – Choi Kyu-hah, Hego Koreako presidentea (h. 2006).
* 1921 – Miguel Labordeta, gaztelaniaz idazten zuen aragoitar poeta (h. 1969).
* 1924 – Hannie Lips, Herbeheretako telebista aurkezlea (h. 2012).
* 1926 – Irwin Rose, estatubatuar biokimikaria, 2004ko Kimikako Nobel Saria (h. 2015).
* 1928 – Anita Brookner, ingeles eleberrigile eta arte-historiagilea (h. 2016).
* 1930 – Guy Béart, frantziar abeslaria eta kantautorea (h. 2015).
* 1931 – Violet Neilson, jamaikar politikari eta irakaslea (h. 2024).
* 1932 –
** Christopher Koch, australiar eleberrigilea (h. 2013).
** Oleg Protopopov, errusiar patinatzaile-artistikoa (h. 2023).
** Dick Thornburgh, estatubatuar legelari eta politikaria (h. 2020).
* 1936 – Yasuo Fukuda, Japoniako 91. lehen ministroa.
* 1937 – Lídia Quinan, brasildar erizain, enpresaburu eta politikaria (h. 2024).
* 1939 –
** Dave Kunst, Lurrari bira oinez eman zuela independenteki ziurta daitekeen lehen pertsona.
** Ruth Perry, Liberiako presidentea (h. 2017).
** Ryozo Suzuki, japoniar futbolaria.
* 1941 –
** Justo Beramendi, espainiar historialaria (h. 2024).
** Desmond Dekker, jamaikar ska eta reggae musika abeslari eta musikagilea (h. 2006).
** Gloria Montenegro, txiletar botanikaria.
* 1942 – Margaret Court, australiar tenislari ohia, urte berean Grand Slameko lau txapelketak irabazten lehenengo emakumea.
* 1943 – Reinaldo Arenas, kubatar nobelagile, poeta eta antzerki idazlea (h. 1990).
* 1947 – Assata Shakur, Pantera Beltzak alderdi ezkertiarreko estatubatuar aktibista.
* 1948 –
** Rita Barberá, Valentziako alkatea (h. 2016).
** Rubén Blades, panamar abeslari, musikagile, musikari, aktore, abokatu eta politikaria.
* 1949 – Marika, kataluniar ilustratzailea eta komikigilea.
* 1950 – Lee Wan-koo, Hego Koreako lehen ministroa (h. 2021).
* 1951 – Dan Bricklin, estatubatuar informatikaria.
* 1957 – Faye Grant, estatubatuar zinema, telebista eta antzerkiko aktorea.
* 1958 –
** Michael Flatley, estatubatuar-irlandar dantzari, aktore, koreografo, musikari eta telebistako aurkezlea.
** Laura Freixas, kataluniar idazle feminista.
** Miguelanxo Prado, galiziar marrazkilari eta komikigilea.
* 1959 –
** Ángeles Caso, espainiar idazlea.
** Bob Joles, estatubatuar ahots-aktorea.
* 1962 – Sandra Guida, argentinar aktorea, abeslaria eta dantzari profesionala (h. 2022).
* 1964 - Nino Burjanadze, Georgiako presidentea.
* 1966 - Ana Redondo, espainiar legelaria, irakaslea eta politikaria, Espainiako gobernuko Berdintasunerako ministroa.
* 1967 – Will Ferrell, estatubatuar aktore, komediante, zinema ekoizle eta gidoigilea.
* 1968 – Larry Sanger, estatubatuar filosofoa, Jimmy Walesekin batera Wikipedia sortu zuenetako bat.
* 1971 – Carlos Núñez, galiziar musikaria.
* 1973 – Stefano Garzelli, italiar txirrindulari ohia.
* 1979 –
** Elsa Donaire Malagelada, kataluniar saskibaloi-jokalari ohia eta erizaina.
** María Escoté, kataluniar jostun eta arropa diseinatzailea.
* 1980 –
** Jesse Jane, estatubatuarr aktore pornografikoa eta modelo erotikoa (h. 2024).
** Adam Scott, australiar golfaria.
* 1981 – Angelica Ross, estatubatuar enpresaburu, aktorea eta transgeneroen eskubideen aldeko ekintzailea.
* 1982 – André Greipel, alemaniar txirrindularia.
* 1983 – Katrina Kaif, Bollywoodeko britainiar aktorea eta modeloa.
* 1985 –
** Rocío Delgado, galiziar kazetaria eta telebista aurkezlea.
** Dejan Jakovic, kanadar futbolaria.
* 1988 – Sergio Busquets, kataluniar futbolaria.
* 1989 – Gareth Bale, galestar futbolaria.
* 1990 –
** Eddie Hassell, estatubatuar aktorea (h. 2020).
** C. Tangana, espainiar rap abeslaria.
** Aleksandr Dziuba, errusiar hizkuntzalari eta itzultzailea.
* 1992 – Jarosław Zyskowski, poloniar saskibaloi jokalaria.
* 1997 - Tone Sekelius, suediar abeslaria eta influencerra.
* 2001 - Kendra Chéry, frantziar saskibaloi jokalaria.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1670 – Bartolome Salazar, arabar epaile eta funtzionarioa, Liman.
* 1741 – Jose Urrutia, esploratzaile eta kolono euskalduna, San Antonion (j. c. 1678).
* 1912 – Serafin Baroja, euskal idazlea (j. 1840).
* 1917 - José Luis Villabaso, bizkaitar enpresaburua (j. 1852).
* 1982 – Alberto Lopez-Jauregizar, bizkaitar politikaria, ETAk eraila (j. 1939).
* 1986 – José María Busca Isusi, gaztelaniaz idatzi zuen gipuzkoar idazlea (j. 1916).
* 1990 –
** Tomás Blanco, bizkaitar aktorea (j. 1910).
** Bedita Larrakoetxea, bizkaitar idazlea eta itzultzailea (j. 1894).
* 2010 – Filomena Matute Merino, 108 urte, 11 hilabete eta 5 egun bizi izan zen Euskal Herritarra (j. 1901).
* 2018 – Miguel Ángel Alegría, nafar pilotaria (j. 1933).
* 2023 – Javier Elkoro, gipuzkoar futbolaria (j. 1948).

### Mundua

* 947 – Fujiwara no Tadabumi, japoniar shogun eta jenerala (j. 873).
* 1216 – Inozentzio III.a, Aita santua (j. 1160/1161).
* 1342 – Karlos I.a Hungariakoa, Hungariako eta Kroaziako erregea (j. 1288).
* 1487 – Karlota Ziprekoa, Zipreko erregina (h. 1444).
* 1557 – Ana Cleveskoa, Ingalaterrako erregina ezkontidea (j. 1515).
* 1691 – François Michel Le Tellier de Louvois, frantziar estatugilea (j. 1641).
* 1740 – Mariana Neoburgekoa, Espainiako erregina ezkontidea (j. 1667).
* 1747 – Giuseppe Maria Crespi, italiar pintorea (j. 1665).
* 1764 – Ivan VI.a Errusiakoa, Errusiako tsarra (j. 1740).
* 1882 – Mary Todd Lincoln, Ameriketako Estatu Batuetako lehen dama (j. 1818).
* 1884 – Manuel Milà i Fontanals, kataluniar jakintsua (j. 1818).
* 1913 – Esther Saville Allen, estatubatuar idazlea (j. 1837).
* 1923 – Louis Couperus, herbeheretar idazlea (j. 1863).
* 1931 – Alice Pike Barney, Washington Hiriko margolaria, hiria arteen erdigune bihurtzeko lan egin zuena (j. 1857).
* 1950 – Paulina Luisi, uruguaiar mediku, irakasle, sufragista eta ekintzaile feminista (j. 1875).
* 1953 – Hilaire Belloc, frantziar jatorriko ingeles idazle, historialari eta politikaria (j. 1870).
* 1960 –
** Albert Kesselring, alemaniar mariskala (j. 1885).
** John P. Marquand, estatubatuar idazlea (j. 1893).
* 1981 – Jacob Wolfowitz, poloniar-estatubatuar estatistikaria (j. 1910).
* 1982 –
** Patrick Dewaere, frantziar aktorea (j. 1947).
** Charles Robberts Swart, Hegoafrikako azken gobernadore orokorra eta lehendabiziko presidentea (j. 1894).
* 1983 – Michel Micombero, Burundiko presidentea (j. 1940).
* 1985 –
** Heinrich Böll, alemaniar idazlea, 1972ko Literaturako Nobel Saria (j. 1917).
** Robert Siohan, frantziar musikagilea (j. 1894).
* 1989 –
** Nicolás Guillén, kubatar poeta (j. 1902).
** Herbert von Karajan, austriar orkestra-zuzendaria (j. 1908).
* 1991 – Robert Motherwell, estatubatuar margolaria, espresionismo abstraktuaren sortzaileetako bat (j. 1915).
* 1994 – Julian Seymour Schwinger, estatubatuar fisikaria, 1965eko Fisikako Nobel Saria (j. 1918).
* 1995 –
** Charles Bruck, Errumanian jaiotako frantziar musikagilea (j. 1911).
** Stephen Harold Spender, ingeles poeta eta kritikaria (j. 1909).
* 1997 – Dora Maar, frantziar argazkilari, margolari eta olerkaria (j. 1907).
* 1999 –
** John Fitzgerald Kennedy Jr., John F. Kennedyren semeetako bat, hegazkin istripuan (j. 1960).
** André Martinet, frantziar hizkuntzalaria eta euskalaria (j. 1908).
** Alfred Raoul, Kongoko Errepublikako presidentea (j. 1938).
* 2001 – Maurice de Bevere, Morris, belgikar komikigilea, Lucky Luke pertsonaiaren sortzailea (j. 1923).
* 2003 –
** Celia Cruz, kubatar abeslaria (j. 1925).
** Carol Shields, kanadar idazlea (j. 1935).
* 2005 – John Ostrom, estatubatuar paleontologoa, 1960ko hamarkadan dinosauroak ulertzeko modua aldatu zuena (j. 1928).
* 2010 - Alice Colonieu, frantziar artista, margolari, eskultore eta zeramikaria (j. 1924).
* 2011 – Geraint Bowen, galestar poeta (j. 1915).
* 2012 – Jon Lord, ingeles konpositore, piano jotzailea eta Hammond organo jotzailea (j. 1941).
* 2014 – Johnny Winter, estatubatuar blues eta rock gitarra-jotzailea (j. 1944).
* 2015 – Alcides Ghiggia, uruguaitar futbolaria (j. 1926).
* 2016 – Evelyn Pielou, britainiar zientzialaria (j. 1924).
* 2017 – George A. Romero, estatubatuar zinemagilea (j. 1940).
* 2018 – Gabriel Caruana, zeramikan berezitutako maltar artista ezagunetakoa (j. 1929).
* 2019 –
** Johnny Clegg, hegoafrikar musikari eta antropologoa (j. 1953).
** Claude-Hélène Perrot, frantziar historialari eta afrikazalea (j. 1928).
* 2021 – Josep Maria Gay de Liébana, kataluniar ekonomialaria, dibulgatzailea eta kirol arloko ekonomia aholkularia (j. 1953).
* 2023 –
** Jane Birkin, britainiar abeslari eta antzezlea (j. 1946).
** Franz Hinkelammert, alemaniar ekonomialari eta teologoa (j. 1931).
** Kevin Mitnick, estatubatuar hackerra (j. 1963).

## Jaiak eta urteurrenak

* Sehaska egutegiko izendegia: Karmele/Karmel/Karla eta Igotz.
* Kristauentzat Karmengo Amaren jaia. Euskal Herriko herri askotan jai egun nagusia, besteak beste:
** Markina-Xemein
** Zornotza
** Barakaldo
** Alegia
** Santurtzi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2731
* Multimedia: 16 July / Q2731