OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Anna Barykova

Anna Pavlovna Barykova (errusieraz: Анна Павловна Барыкова) (San Petersburgo, 1839ko abenduaren 22a–Rostov Don, 1893ko maiatzaren 31a) Errusiar Inperioan jaiotako emakume poeta eta itzultzailea izan zen.

## Biografia

Bere jaiotzezko izena Ana Pavlovna Kamenskaia zen, Maria Kamenskaia eta Pavel Kamenskiren alaba. Fiodor Petrovitx Tolstoi margolariaren biloba zen, azken hau Aleksei Konstantínovich Tolstoiren osaba. Bi aldiz ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituen. Lev Tolstoyren argitaletxearentzat lan egin zuen itzultzaile gisa.
Poeta gisa, ezaguna egin zen tsarra satirizatzen zuen bertso-libelo batengatik, eta hirietako miseriari eskainitako poesia liburu batengatik; horri esker eta aberatsen berekoikeria kritikatzeagatik errusiar sektore iraultzaileen begikotasuna irabazi zuen. Bere lehen poesia liburukia, Ene Musa (Стихотворенія), 1878an argitaratu zen, ia 40 urte zituela. Bere idazlanak zirela eta atxilotua ere izan zen.
Bere bizitzaren amaieran, Lev Tolstoiren ideia erlijiosoekin eta Tolstoi inguruko mugimenduarekin bat egiten hasi zen, begetarianismo eta indarkeria-eza defendatuz. Tolstoiren jarraitzailea zen Vladimir Txertkoven adiskidea izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/barykova-anna-pavlovna-1839-1893
* ↑ https://www.geni.com/people/Anna-Pavlovna-Barykova/6000000030020951091
* ↑ Diccionario de las mujeres célebres, 29.or., A. Jourcin i Ph. Van Tieghem, 1970.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4078841
# Shafik Wazzan

Shafik Wazzan (Beirut, 1925eko urtarrilaren 16a – ibidem, 1999ko uztailaren 8a) libanoar politikaria izan zen. Libanoko lehen ministroa izan zen 1980tik 1984ra.
137 herrialdea krisi politikoaren ondorioz gobernurik gabe egon ondoren izendatu zuten lehen ministro. 1982an, gerrilla palestinarren erretiratzea ikuskatu zuen. 1991n bonba-auto baten eztandak zauritu zuen.
* Datuak: Q732533
* Multimedia: Shafig Wazzan / Q732533
# Martin Rezabal

Martin Rezabal Irazusta, ezizenez Olaso (Aia, Gipuzkoa, 1962) gipuzkoar bertsolari ohia da.

## Ibilbidea

Baserrian jaioa, txikitatik irratian bertsoak entzun zituen eta Aian izaten ziren bertso saioetan ere izan zen. Soldadutzan hasi omen zen bertsoak kantatzen. Luis Otamendi, Nikolas Zendoia eta Joxe Mari Lertxundirekin bertsotarako koadrila osatu zuen. Tolosako bertso eskolan ere ibili zen.
1991. urtean Gipuzkoako Bertsolari Txapelketan finalista izan zen, lau kanporaketa jokatu ondoren, eta zazpigarren egin zuen. Hurrengo bi Txapelketa Nagusitan ere hartu zuen parte.

## Txapelketak

* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** parte hartu (2): 1993, 1997
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa
** finalista (1): 1991
** finalaurrekoak (1): 1995

## Erreferentziak

* ↑ Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Martin Rezabal "Olaso" - Biografiak - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2023-01-26).
* 1 2 «Martin Rezabal Olaso: “Egungo bertsolariek ez diote puntuari brau erantzuten” - Orio» Karkara.eus (Noiz kontsultatua: 2023-01-26).
* ↑ «Luis Otamendi bertsolaria hil da» Argia (Noiz kontsultatua: 2023-01-26).
* ↑ «Hogeita bost urte Gipuzkoako Txapelketa hartatik» bertsoa.eus (Noiz kontsultatua: 2023-01-26).
* Datuak: Q115589892
# Andoni Larrañaga

Andoni Larrañaga Agirre (Azpeitia, Gipuzkoa, 1974) bertsolaria da, Anjel Larrañaga bertsolari eta pandero-jotzailearen semea.

## Ibilbidea

Hainbat aldiz izan da Lizardi, Osinalde eta Xenpelar sarietako finalean. 1995ean Gipuzkoako Txapelketan kantatu zuen eta finalaurrekoetan aritu zenez 1997ko Bertsolari Txapelketa Nagusian parte hartzeko txartela eskuratu zuen.
Aitak bezala Andoni semeak ere panderoa jotzen du.

## Txapelketak

* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Parte hartzeak (1): 1997
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** Finalaurrekoak (1): 1995

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Andoni Larrañaga - Biografías - BDB. Base de datos sobre bertsolarismo» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-05).
* ↑ Musikala, Txoko. (2010-05-23). «Txoko Musikala: 2010-05-23 Andoni Larrañaga (Azpeitia)» Txoko Musikala (Noiz kontsultatua: 2023-02-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115589889
# Aitor Sarriegi

Aitor Sarriegi Galparsoro (Beasain, Gipuzkoa, 1976ko abenduaren 26a) bertsolaria, gai-jartzailea, irakaslea eta kultura eragilea da. Informatikako Ingeniaritza ikasi zuen Donostiako Informatika Fakultatean, eta informatikari lanetan aritu ondoren Lapuebla de Labarcako ikastolan eta Gasteizko Armentia ikastolan aritu zen irakasle. Gaur egun Urretxu-Zumarraga ikastolan Matematikako eskolak ematen ditu batxilergoan, eta hango IKT dinamizatzailea da.
2011n Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa irabazi zuen, eta Bertsolari Txapelketa Nagusiko lau finaletan parte hartu zuen 2017ko txapelketan utzi zuen arte.

## Txapelketak

* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** bosgarrena (1): 2013
** finalista (3): 2009, 2013, 2017
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa
** Txapelduna (1): 2011
** Txapeldunordea (1): 2007
** Finalaurrekoak (1): 1995

## Sariak

* Lizardi saria (1): 1992
* Osinalde saria (1): 1993

## Kanpo loturak

* «Aitor Sarriegi», Bertsozale.eus.
* Datuak: Q12252962
* Multimedia: Aitor Sarriegi / Q12252962
# Jose Luis Urdangarin

Jose Luis Urdangarin Goñi (Hernani, 1972) gipuzkoar bertsolaria da. Ekonomilaria da ikasketaz eta ekonomiaren ingruko liburuak itzuli ditu.

## Ibilbidea

1985ean hasi zen bertsotan Hernaniko bertso eskolan eta 1990 eta 1996 artean bertako irakaslea izan zen. Bertsolari Txapelketa Nagusian birritan hartu zuen parte.
Bertso paper lehiaketa ugari irabazi ditu.

## Txapelketak

* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Parte hartzeak (2): 1993, 1997
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** Finalaurrekoak (1): 1995

## Erreferentziak

* 1 2 Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Jose Luis Urdangarin - Biografiak - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115589894
# Unai Agirre

    Artikulu hau bertsolari hernaniarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Agirre».
Unai Agirre Goia (Hernani, Gipuzkoa, 1975eko uztailaren 30a) euskal bertsolaria, eragilea eta bertso eskolako irakaslea da. Hernaniko Kronikan eta euskara irakasle egin du lan. Gaur egun, sagardogintzan ari da lanean, Gipuzkoako Sagardogileen Elkartean, hain zuzen ere.

## Bertsolaritzan hasiera

Bertsotan Juanjo Uriarekin hasi zen Langile ikastolan, hamar bat urterekin. Aitor zinean egin zuen bertso eskolakoekin bere lehen plaza, Hernanin.

## Bertsokera

Bere anaia Eñaut Agirrerekin batera, bertso zaharrak berreskuratzeko ahalegin handia egin du, eta hori dela eta, sarritan tradizio handiko doinuak erabiltzen ditu, tartean, Txirritaren Hirurogeita hamasei urte delakoa.
Oso bertsolari sentibera da bere kantukerari dagokionez, baina umore zorrotza du, aldi berean.

## Sariak
### Txapelketak

* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Finala (1): 2017
** finalaurrekoak (3): 1999, 2001, 2013
** final laurdenak (1): 2009
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** bosgarrena (1): 2015
** zazpigarrena (1): 2007
** zortzigarrena (1): 2011
** finalaurrekoak (1): 1995
** final laurdenak (1): 2003
* Euskal Herriko Eskolarteko Txapelketa
** Txapeldun (1): 1989 (txikitan)
** Finalista (1): 1990 (handitan)
* Gipuzkoako Eskolarteko Txapelketa
** txapeldun (3): 1987, 1988, 1989 (txikitan)
** bigarren (1): 1990 (handitan)
** finalista (3): 1990, 1992, 1993 (handitan)

## Sariak

* Xenpelar saria (0): 1991n bigarren
* Lizardi saria (2): 1993, 1994
* Orixe saria (1): 2007
* Osinalde saria (0): 1993an finalista eta herriaren saria

## Bertso-paper lehiaketak:

* Joxe Legarreta bertso-paper lehiaketa 1997: 1. saria (18 urtetik gorakoen mailan)
* Joxe Legarreta bertso-paper lehiaketa 1999: 1. saria (18 urtetik gorakoen mailan)
* Joxemiel Barandiaran literatur lehiaketa (bertso-paperak) 1989: 1. saria (12-14 urte artekoen mailan)
* Literatur lehiaketa egile berrientzat : 1. saria
* Literatur lehiaketa egile berrientzat 1997: 1. saria
* On Manuel Lekuona bertso-paper lehiaketa

## Sortutako doinuak

* Bizkorra ez naiz, baina badaukat

## Erreferentziak

* ↑ Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa – Bertsozale. Unai Agirre Goia - Biografiak - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea. (Noiz kontsultatua: 2017-11-12).

## Kanpo loturak

* Unai Agirre
* Datuak: Q12268560
# Annie Glenn

Anna Margaret Glenn (Columbus, 1920ko otsailaren 17a - Saint Paul, 2020ko maiatzaren 19a) estatubatuar ekintzailea izan zen, eta entzumen arazoak zituzten pertsonen alde egindako lanagatik da ezaguna. John Glenn astronautaren eta senataria emaztea izan zen.

## Biografia

Columbusen jaio zen, Ohion. Muskingumeko Unibertsitatean ikasi zuen. John Glennekin ezkondu zen 1943an, eta bi seme-alaba izan zituen harekin. Komunikatzeko zailtasunak dituzten haurren eta helduen alde egindako lanagatik saritu zuten, besteak beste, toteltasuna, Glennek berak bere bizitzaren ia erdian pairatutako egoera. 1999an, Ohioko Emakumeen Ospearen Aretoan sartu zuten, gizartean egindako lan nabarmenagatik.
Anna St. Paul, Minnesota hil zen, 2020ko maiatzaren 19an, 100 urte zituela, COVID-19arekin izandako konplikazioen ondorioz.

## Erreferentziak

* 1 2 Txantiloi:Versalita. (19 de mayo de 2020). «Fallece Annie Glenn, viuda del astronauta John Glenn, a causa del COVID-19» SIPSE.
* 1 2 Txantiloi:Versalita, Neil. (19 de mayo de 2020). Annie Glenn, Champion of Those With Speech Disorders, Dies at 100. Nueva York ISSN 0362-4331..
* ↑ Txantiloi:Versalita. (19 de mayo de 2020). «Annie Glenn, widow of astronaut and U.S. Sen John Glenn, dies at 100 from COVID-19» Dayton 24/7.
* ↑ Txantiloi:Versalita, Laura. «Annie Glenn, an Ohio treasure, dies at age 100» Journal News.

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Annie Glenn» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q4769295
* Multimedia: Annie Glenn / Q4769295
# Aldare-mahai

Aldare-mahaia eliza katolikoetako aldare bat da, koruan edo batzuetan gurutzaduraren azpian jartzen dena eta apaizak haren atzetik, meza emateko erabiltzen duena.

## Ezaugarriak

Aldarea izatez definizioz da mahaia, baina katolizismoan beste egitura batzuekin batu da historikoki, erretaula edo aldare-buruekin ohikoan, aldare nagusiak osatuz (non tradizionalki meza eliztarrei bizkarra emanez ematen zuen apaizak).
Vatikanoko II. kontzilioaren ondoren, apaizak herriari zuzenean begira jarri izan direnean meza emateko (versus populum posizioan), apaiza herriari bizkarra itzultzera behartzen zuten aldare nagusi gehienetan paretatik aldendu ziren, edo altzari beraren parte baziren, eliztarrengandik gertuago zegoen aldare independente berri bat eraiki izan da.
Euskal Herrian 20. mendetik ezagutzen diren elizetan, era honetako aldare mahaiak dira nagusi. Versus populum aldareak ere esaten zaie, eta hizkuntza germaniko batzuetan herriaren aldare (People's altar ingelesez, Volksaltar alemanez).
Liturgia katoliko erromatarraren meza-liburu ofizialak, Institutio Generalis Missalis Romani (IGMR) delakoak, dio 2002ko edizioan aldareak "hormatik aldenduta egon behar" duela. "Posible izan behar da haren inguruan oinez ibiltzea, eta ahalbidetu behar du meza herriari begira eman ahal izatea, posible denean."

## Iruditegia

* Notre-Dame Pariskoan 2024ko eraberritzean jarritako aldare-mahai berria.
* Arantzazuko kriptako aldarea.
* Dülmen hiri alemaneko eliza bateko aldarea.
* Saint-Etienne de Romorantin elizako aldarea.

## Erreferentziak

* ↑ «OEH - Bilaketa - Aldare» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).
* ↑ «General Instruction of the Roman Missal» www.vatican.va (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1590136
* Multimedia: Versus populum altars / Q1590136
# Mari Gilbert

Mari Gilbert (Ellenville, 1964ko ekainaren 22a - 2016ko uztailaren 23a) estatubatuar ekintzailea izan zen.

## Biografia

Gilbertek aitortza lortu zuen bere alaba Shannanen kasua jendaurrean azaltzean ahalegintzeagatik. Shannan New Jerseykoa 2010eko maiatzean desagertu zen,24 urte zituela, egoera arraroan. Shannanen desagerpenaren ikerketaren ondorioz, New Yorkeko Ocean Parkwayn zehar barreiatutako hilketen hamar biktima aurkitu zituzten. Ikertzaileek uste zuten Shannan istripuz itota hil zela, eta haren heriotza ez zegoela lotuta Long Islandeko hiltzaile serialaren krimenekin, baina Gilbertek aurkikuntza inpugnatu egin zuen, eta kasua berriro zabaldu zedin borrokatu zen, hilketa ikerketa gisa. Gilberten familiak eskatutako autopsia independente baten arabera, baliteke Shannan hil arte ito izana. Gilbert eta bere beste alabak (Sarra eta Sherre) maiz agertzen ziren telebista saioetan kasua eztabaidatzen.

### Heriotza

Gilbert sastakatu egin zuen bere alabetako batek, Sarrak, Ellenvilleko (New York) Warren kaleko apartamentu-etxe batean, 2016ko uztailaren 23an. Sarrak eskizofrenia zuen. Txosten baten arabera, gazteak "krimena egiteko agindu zioten ahotsak entzun zituen buruan". Bigarren graduko hilketa eta laugarren graduko arma bat izatea leporatu zioten Sarrari; hilketagatik erruduntzat jo zuten, eta 25 urteko kartzela zigorra ezarri zioten 2017ko abuztuan.
2020ko Chicas perdidas filmean, Amy Ryanek antzezten du Gilbert.

## Erreferentziak

* 1 2 Gastaldo, Evann. (24 de marzo de 2020). «One of Her 4 Daughters Was Murdered. Another Killed Her» Newser.
* ↑ «What happened to Mari Gilbert? The tragic true story behind Lost Girls» Evening Standard 16 de marzo de 2020.
* ↑ «Mari Gilbert Killed: Daughter Sarra Had Schizophrenia, Attorney Says» People.
* ↑ Dollinger, Arielle. (24 de julio de 2016). Woman Whose Search for Daughter Led Police to Bodies on Long Island Is Killed. ISSN 0362-4331..
* ↑ Doxsey, Patricia. «Sarra Gilbert sentenced to 25 years to life in prison in stabbing death of mother» Daily Freeman.
* ↑ Datta, Tejasvani. (12 de marzo de 2020). «Where is Sarra Gilbert Now? Is Shannan Gilbert's Sister in Prison?» The Cinemaholic.

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Mari Gilbert» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q26213635
# Versus populum

Versus populum ("herriarengana zuzenduta" latinez), meza ospatzeko jarera liturgikoa da, zeinean apaiza eliztarrei begira jartzen den, aldare-mahaiaren alde batetik.
Kontrako jarrerari ad orientem esaten zaio da (literalki, "ekialderantz" – nahiz eta ez luteralki hala izan) edo ad apsidem ("absiderantz" – baita aldarea elizaren absidearekin lotuta ez badago edo eliza edo kaperak absiderik ez badu ere). Forma hau meza tridentinoaren tipikoa izan da mendeetan liturgia katolikoan, non apaizak bizkarra ematen zien eliztarrei.
Praktikan, Vatikanoko II. kontzilioaren ondoren, apaiza herriari bizkarra itzultzera behartzen zuten aldareak gehienetan paretatik aldendu dira, edo altzari beraren parte baziren, eliztarrengandik gertuago zegoen aldare independente berri bat eraiki izan da, aldare-mahai edo versus populum aldarea. Euskal Herrian 20. mendetik ezagutzen diren elizetan, era honetako aldareak dira nagusi.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Celebrando la Misa Ad orientem, Ad Deum y Versus Populum – The Roman Catholic Diocese of Gallup. (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7922728
* Multimedia: Versus populum / Q7922728
# Herasko geltokia

Heras Espainiako Kantabriako probintziako tren geltoki bat da, Heras udalerrian kokatuta dagoena. Geltokian Kantabriako aldirietako lineako trenek eta Renfe Feveren lineako trenek dute geltokia.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Bilbo — Santander: 103,946 kilometro-puntua.

## Zerbitzuak
### Eskualdeko tren

Renfe Feve
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
R3Bilbo ConcordiaAmetzola • Basurto–Ospitalea • Zorrotza–Zorrozgoiti • Irauregi • Zaramillo • Sodupe • Aranguren–Geltokia • Mimetiz • Traslaviña • Artzentales • Villaverde Turtzioz • Karrantza • Gibaja • Udalla • Marron • Limpias • Treto • Cicero • Gama • Beranga • Hoz de Anero • Villaverde de Pontones • Puente Aguero • Orejo • Heras • Astillero • Maliaño • Valle Real • Nueva Montaña • ValdecillaSantander⁠
R3aMarronLimpias • Treto • Cicero • Gama • Beranga • Hoz de Anero • Villaverde de Pontones • Puente Aguero • Orejo • Heras • San Salvador • la Cantabrica • Astillero • Maliaño • Valle Real • Nueva Montaña • ValdecillaSantander :

### Aldiriko tren

Kantabriako Renfe Aldiriak
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
 C-3SantanderValdecilla–la Marga • Nueva Montaña • Valle Real • Maliaño • Astillero • la Cantabrica • San Salvador • Heras • Orejo • Solares • Ceceñas • la CavadaLierganes :

## Erreferentziak

* ↑ «Heras (Est.) :: © EuroFerroviarios ® :: El Punto de Encuentro de los Trabajadores Ferroviarios» euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Feve

## Kanpo estekak

* Kantabriako Renfe Aldirien webgunea
* Datuak: Q107440697
iea  Kantabriako Renfe Aldiriak :
# Güglingen

Güglingen Alemaniako hiri-udalerri bat da, Baden-Württemberg estatuan. Azken zentsuaren arabera 6.391 biztanle zituen, 16,27 kilometro koadroko azaleran. Heilbronnetik 18 kilometrora dago hego-mendebaldean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q53803
* Multimedia: Güglingen / Q53803
# Sufi Abu Taleb

Safi Abu Taleb (Tamiya, 1925eko urtarrilaren 27a – Kuala Lumpur, 2008ko otsailaren 21a) egiptoar politikaria izan zen. Egiptoko behin-behineko presidentea izan zen 1981eko urriaren 6tik 14ra.
Zuzenbidea ikasi zuen Kairoko Unibertsitatean, eta ikasketak zabaldu zituen Parisko eta Erromako unibertsitateetan. Kairoko Unibertsitateko presidentea izan zen.
1978an Egiptoko Ordezkarien Ganberako presidente hautatu zuten. 1981eko urriaren 6an Anuar as Sadat hil zutenean, Egiptoko presidente kargua hartu zuen behin-behinean. Zortzi egun geroago, Hosni Mubaraki utzi zion postua.
Malaysian hil zen, Kairoko Unibertsitateko ikasle ohien bidaia eta bilera batean.
* Datuak: Q733919
* Multimedia: Sufi Abu-Taleb / Q733919
# Andre Mariaren Erreginaren eliza (Soraluze)

Andre Mariaren Jasokundearen eliza Soraluzen dagoen eliza nagusia da.

## Historia

Elizaren aurreneko aipamena XIII. mendekoa bada ere gaur egungo eraikina XVI. mendearen erdialdekoa da. Oin lauki zuzena duen tenplua da. Jatorriz habearte bakarra zuen, baina gero beste bi erantsi zitzaizkion.
Hainbat harginek hartu zuten parte eraikuntzan, bertakoak ziren Juan eta Andres de Mendiolak beste batzuen artean. 1632an Juan de Ansola Ibaiguren markinarrak kaperak dauden alboko bi habearteak eraiki zituen eta Juan de Aranzeta elgetarrak dorrea 1686an. 1715ean Angiozarko Antoniok koruari eusten dion arkuteria barrokoa eraiki zuen gaur egun duen egitura osatuz.
Erretaula neoklasikoa du, Ventura Rodriguezek diseinatua.

## Eliz ataria

Elizaren elementu aipagarrienetako bat elizaren ataria da, 1666 urtean eraikia. Debako Antonio de Aziondok diseinatu eta Pedro de Aldazabalek egindakoa. 1980. hamarkadan berriztu zen. Bere egitura euskal arte herrikoiaren zurezko tailuen multzo ederrenetako bat da eta horregatik monumentu historiko-artistikorako kalifikazioa eta proposamena merezi izan du.

## Irudi galeria

* Kanpoaldea atzean.
* Aterpea.
* Habearteko ganga.
* Korua.
* Erretaula neoklasikoa.

## Erreferentziak

* 1 2 «Santa Maria La Real Parroki Eliza» Ondarea (Eusko Jaurlaritza) (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).
* ↑ Monumentuak — Soraluzeko Udala. (Noiz kontsultatua: 2017-09-07).
* ↑ Larrañaga Fernández de Arenzana, Ramiro. «El atrio de la iglesia de Placencia de las Armas, Soraluze» Ondare-5, Cuaderno de Artes Plásticas y Monumentales, Eusko Ikaskuntza In: Euskonews & Media 5: 189-223..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q38903434
* Multimedia: Church of Santa María la Real, Soraluze-Placencia de las Armas / Q38903434
# Done Joanes Bataiatzailearen eliza (Larraine)

Done Joanes Bataiatzailearen eliza Larraineko (Basabürüa, Zuberoa) parrokia da, monumentu historiko izendaturik dagoena. 1193. urtean du jatorria, ospitale bateko kapera moduan. Ospitale hau, Sauveladeko abadiako menekoa zen priore-etxea zen. Habearte txiki angeluzuzena, XVI. mendearen erdialdean luzatu zen mendebalderantz eta kanpandorrea gehitu zitzaion, ekialdean laukian sarturiko bi albo-kaperarekin batera. Erlijio gerretan pairaturiko kalteen ondorioz 1655ean konponketa lanak hasi ziren. Frantziar Iraultzaren garaian, eliza abere-bazka biltegi modura erabili izan zen, parrokia bihurtu baino lehen.
Barnean dituen ondasun higigarrien artean, XVI. mendeko prozesio-gurutzea eta XVI. mendeko Ama Birjina eta umearen zurezko estatua dira nabarmenenak, horiek ere babesturik daudelarik.
2003ko abenduaren 16an, monumentu historiko izendatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. Eglise Saint-Jean-Baptiste. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12266875
* Multimedia: Église Saint-Jean-Baptiste de Larrau / Q12266875
# San Martin eliza (Ezpeize)

Ezpeizeko San Martin eliza Ezpeizen (Ezpeize-Ündüreine, Zuberoa) dagoen eliza da. 1925etik aurrera monumentu historiko dago izendaturik. Eliza, barnean dituen margolanengatik da ezaguna batez ere.
XVIII. mendeko oihal batzuk berritzerakoan, hauen atzean, XVII. mende hasierako beste margolan batzuk agertu ziren, freskoak, Kristoren bizitza adierazten zutenak. Irudiotan aurpegiera asiarreko hainbat norbanako agertzen diren aldetik, irudi hauek Jesusen Konpainiarekin zerikusia izan dezaketela uste da.
Balizko erlazio honek ere azalduko luke jatorrizko irudi hauen ezkutatzea, 1764an Frantziak jesulagunak kanporatu baitzituen eta litekeena da kanporatze honen ondotik jesulagunen ondarea ezabatu nahi izana.
Margolanen berritzeaz gain, lanetan teilatu berria ere jarri zitzaion elizari, euriaren ondorioz gerta zitezkeen balizko filtrazioak ekiditeko.
2010eko azaroaren 11an, San Martin egunez, margolanen berritze lanak amaiturik, elizak berriz ireki zituen ateak.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Ezpeizeko elizari buruzko oharra, Mérimée datu-basea - Frantziako Kultura Ministerioa
* 1 2 (Frantsesez) L'église Saint-Martin d'Espès va bientôt rouvrir Sud Ouest egunkaria, 2010-10-30
* ↑ (Gaztelaniaz) Un mandarín, en la Pasión de Cristo de la parroquia de Ezpeize Gara egunkaria, 2008-01-19
* 1 2 (Frantsesez) Découverte de peintures baroques à l’église d’Espès - Ikerzaleak bloga
* ↑ (Frantsesez) Le trésor de Saint-Martin d’Espès - Baionako Elizbarrutia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12266903
* Multimedia: Église d'Espès / Q12266903
# Estimulatzaile

Estimulatzaileak alerta-egoera areagotzen duten substantzia-mota bat dira. Hainbat helburutarako erabiltzen dira, hala nola arreta, motibazioa, kognizioa, gogo-aldartea eta errendimendu fisikoa hobetzeko. Estimulatzaile batzuk naturalak dira; beste batzuk, berriz, sintetikoak. Estimulatzaile ohikoenetako batzuk kafeina, nikotina, anfetaminak, kokaina, metilfenidatoa eta modafiniloa dira. Estimulatzaileek hainbat erregulazio- edo debeku-mota izan ditzakete, jurisdikzioaren arabera.
Estimulatzaileek nerbio-sistema sinpatikoaren jarduera areagotzen dute, zuzenean edo zeharka. Estimulatzaile prototipikoek neurotransmisore kitzikatzaileen kontzentrazio sinaptikoak handitzen dituzte, bereziki norepinefrina eta dopamina (adibidez, metilfenidatoa). Beste estimulatzaile batzuek neurotransmisore kitzikatzaileen hartzaileei lotuz (adibidez, nikotina) edo loa sustatzen duten agente endogenoen jarduera blokeatuz (adibidez, kafeina) jarduten dute. Estimulatzaileek hainbat funtziori eragin diezaiekete, besteak beste, alerta-egoerari, arretari, saritze-sistemari, ikasketari, memoriari eta emozioari. Ondorioak estimulazio arinetik euforiaraino doaz, farmako espezifikoaren, dosiaren, hartzeko moduaren eta norbanakoaren ezaugarrien arabera.
Estimulatzaileek aitzinetik erabiltzen ditu gizakiak osasun-egoerak tratatzeko, erritualetan erabiltzeko edo plazererako. Estimulatzaileek adikzioa edo menpekotasuna eragin dezateke, adibidez, nikotinak, anfetaminek, kokainak eta beste askok.

## Erreferentziak

* ↑ Estimulatzaile. Zientzia eta teknologia hiztegi entziklopedikoa. Elhuyar fundazioa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q211036
* Multimedia: Stimulants / Q211036