OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Naturi Naughton

Naturi Cora Maria Naughton-Lewis (East Orange, Ameriketako Estatu Batuak, 1984ko maiatzaren 20a) estatubatuar abeslaria, abestigilea eta aktorea da. Naughton ezaguna da 3LW R&B musika hirukoteko kidea izateagatik gisa ezaguna da eta Fame eta Notorious filmetan antzezteagatik, azken horretan Lil' Kim rap abeslariarena eginez. Telesailetan ere antzezle-lanetan aritu da besteak beste, NBCko The Playboy Club telesailean Brenda izeneko Playboy untxitxoaren rolean, The Client List telesailaren lehenengo denboraldian Kendra pertsonaiarena eginez eta Starz telebista kateko Power telesailean Tasha St. Patrick pertsonaiaren paperean.

## Filmografia
### Filmak

| Urtea | Izenburua | Rola | Oharrak |
| 2008 | Cash Rules | - | Bideoan |
| 2009 | Notorious | Lil' Kim | |
| 2009 | Fame | Denise Dupree | |
| 2010 | Lottery Ticket | Stacie | |
| 2013 | Highland Park | Char | |
| 2013 | Let the Church Say Amen | Rachel Jackson | Telebistslo filma |
| 2018 | Step Sisters | Aisha | |
| 2020 | Emperor | Sarah Green | |
| 2020 | Really Love | Sicily | |
| 2022 | 88 | Maria Jackson | |
| 2022 | The Night Before Christmas | Journee | |
| 2023 | Call Her King | Jaeda King | |

### Telebista

| Urtea | Izenburua | Rola | Oharrak |
| 2001 | Taina | Ria | Atala: "Blue Mascara" |
| 2001 | The Jersey | Bere burua | Atala: "Speaking of Coleman" |
| 2001 | Becoming Presents: Wannabe | Bere burua | Atala: "3LW" |
| 2002 | The Nick Cannon Show | Bere burua | Atala: "Nick Takes Over Nickelodeon" |
| 2002 | All That | Bere burua | Atala: "3LW" |
| 2010 | Mad Men | Toni Charles | Atala: "Hands and Knees" |
| 2011 | The Playboy Club | Brenda untxitxoa | Protagonista |
| 2011 | It's Always Sunny in Philadelphia | Shadynasty | Atala: "Frank's Brother" |
| 2012 | The Client List | Kendra | Protagonista: 1. denboraldian |
| 2013 | Let's Stay Together | Sharon | Atala: "Single Black Stacy" |
| 2014 | The Eric Andre Show | Bere burua | Atala: "Naturi Naughton; Ryan Phillippe" |
| 2014–20 | Power | Tasha St. Patrick | Protagonista |
| 2015–19 | Doc McStuffins | Luna (ahotsa) | Gonbidatua: 2., 3. eta 5. denboraldietan |
| 2018 | Queen of the South | Sasha Bishop | Atala: "La Muerte" |
| 2020–24 | Power Book II: Ghost | Tasha St. Patrick | Protagonista: 1. denboraldian Gonbidatua: 2. denboralditik 4.era |
| 2021–22 | Queens | Jill “Da Thrill” | Protagonista |

### Antzerkia

| Urtea | Antzezlana | Rola | Oharrak |
| 2005-08 | Hairspray | Little Inez | Ordezkapena |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q441834
* Multimedia: Naturi Naughton / Q441834
# Reggie Theus

Reginald Wayne Theus (Inglewood, Kalifornia, 1957ko urriaren 13a) NBAko estatubatuar saskibaloi jokalari ohi bat da. Chicago Bulls (1978-1984), Kansas City / Sacramento Kings (1984-1988), Atlanta Hawks (1988-1989), Orlando Magic (1989-1990), New Jersey Nets (1990-1991), Ranger Varese (1991-1992) eta Aris Tesalonika BC (1993) taldeetan jokatu zuen.
Ondoren entrenatzaile gisa talde ugaritan jardun izan du.

## Kanpo estekak

* Estatistikak (Ingelesez)
* Datuak: Q1424495
* Multimedia: Reggie Theus / Q1424495
# Deron Williams

Deron Michael Williams (Parkersburg, Mendebaldeko Virginia, 1984ko ekainaren 26a) NBAko Utah Jazz taldean antolatzaile moduan aritzen den 191 cm-ko saskibaloi jokalaria da.

## Rookie Urtea

NBAra 2005an heldu zen urte horretako Draftean 3. postuan aukeratua izan eta gero, urte horretan Deronek lehia handia duen jokalariarekin, Chris Paul, ailegatu zen ere NBAra (4.postua). Haien arteko norgehiakoak NBAan urtero ikusi daitezkeen gauzarik interesgarrienetarikoak dira. Williamsek estreinaldiko urtea ordezko jokalaria izanda hasi zuen, baina pixkanaka aulkia utzi eta titular amaitu zuen. Urte horretan batezbeste, 10,8 puntu eta 4,5 asistentziakin bukatu zuen, zenbaki horiek rookie onenen bostekoan sartzeak ahalbidetu zuten. Hurrengo urtetik aurrera Salt Lake Cityko Utah Jazzen liderra da.

## All-Star

2006ean Houstonen egin zen All-star-ean "Rookie taldearekin" parte hartu zuen.(partidua galdu zuen 106 - 96)
2007ean Las Vegasen antolatu zen All-star-ean "Sophomore taldea" (2.urteko jokalariak) ordezkatu zuen (partida irabazi zuen 155 - 114).
2008an New Orleanseko Allstar-ean "Skills Challenge" lehiaketa irabazi zuen Chris Paul, Jason Kidd eta Dwyane Wade menderatuz eta lehiaketako marka hautsiz (25,5 segundo).
2010ean Dallaseko Allstar-ean lehen agerraldia egin zuen mendebaldeko konferentzia ordezkatuz. partidak errekor bat hautsi zuen, 100.000 ikusle baino gehiagoen aurrean jokatu zen, partida futbol amerikarreko Dallas Cowboys taldearen estadioan izan zen.
* Datuak: Q298496
* Multimedia: Deron Williams / Q298496
# Jordan Williams

Jordan Williams (Torrington, Connecticut, 1990eko urriaren 11 -) Estatu Batuetako saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena.
New Jersey Nets taldeak 2011ko draftean hautatu eta NBAn 43 partida jokatu zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Eurocupbasketball.com. BILBAO BASKET announces Jordan Williams. .
* ↑ basketball-reference.com Indiana Pacers at New Jersey Nets Box Score, January 2, 2012
* Datuak: Q2640114
# Afro-estatubatuar

    Ez nahasi afro-amerikarrekin.
Afro-estatubatuarrak Ameriketako Estatu Batuetako herritarrak dira, Sahara azpiko Afrikako arbasoak dituztenak.
Gaur egun, ia 40 milioi pertsona dira. 1790an, ordea, haien kopurua 757.208koa zen.

## Ghettoak

AEBetako ghettorik handienetakoa Harlem (New York) auzokoa da.

## Afro-estatubatuar ospetsuak

Afro-amerikar ospetsuen artean, aipatzekoak dira, besteak beste, Malcolm X eta Martin Luther King politikari eta ekintzaileak, Louis Armstrong, Ray Charles, Ella Fitzgerald edo Aretha Franklin musikari eta abeslariak,Toni Morrison eta Langston Hughes idazleak, Jean-Michel Basquiat margolaria, Garrett Augustus Morgan semaforoaren asmatzailea, Jesse Owens eta Carl Lewis atletak eta Magic Johnson eta Michael Jordan saskibaloi jokalariak.

## Ikus, gainera

* Afro-amerikarren eskubide zibilen aldeko mugimendua (1955-1968)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q49085
* Multimedia: African Americans / Q49085
# Menyanthaceae

Menyanthaceae Asterales ordenako familia bat da. 70 espezie inguru hartzen ditu eta landare urtarrak dira.

## Ezaugarriak

Landare belarkara akuatikoak dira. Aerenkima daukate, landarearen lorea eta hostoak ur azalean mantentzen laguntzen diena. Korola elkartua dute eta inulina pilatzen dute.

## Generoak

* Liparophyllum Hook.f.
* Menyanthes L.
* Nephrophyllidium Gilg
* Nymphoides Ség.
* Ornduffia Tippery & Les
* Villarsia Vent.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III» Botanical Journal of the Linnean Society 161 (2): 105–121. 2009-10-01 doi:10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x. ISSN 1095-8339. (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161177
* Multimedia: Menyanthaceae / Q161177
* Espezieak: Menyanthaceae
# Boris Pahor

Boris Pahor (Trieste, 1913ko abuztuaren 26a - ibidem, 2022ko maiatzaren 30a) esloveniar idazlea izan zen.
Triesten jaio zen hiria Austria-Hungariar Inperioaren zati zenean eta Italiako gutxiengo esloveniarraren parte izan zen. Bigarren Mundu Gerra aurreko Italia Faxistako komunitatearen neurketa deskribatu zuen. Baita nazien kontzentrazio-esparruen biziraupena ere.
Esloveniako partisanoen kide izan zen eta hainbat kontzentrazio-esparrutara deportatu zuten, besteak beste, Dachaun eta Bergen-Belsenen.
Komunismo marxistaren aurka ere agertu zen, eta Eslovenian ez zuen errekonozimendurik jaso Independentzia amaitu arte.
Nekropolia eleberrian kontzentrazio-esparruetan izandako esperientzia deskribatu zuen. Santi Leonek euskarara itzuli zuen 2024an.

## Lan hautatuak

* 1955 Vila ob jezeru (Hiribildua aintziran), eleberria.
* 1955 Mesto v zalivu (Hiria badian), eleberria.
* 1956 Nomadi brez oaze (Oasirik gabeko nomada'), eleberria.
* 1959 Kres v pristanu, edo Grmada v pristanu, ipuinak.
* 1964 Parnik trobi nji (Debekatuta dago horretaz hitz egitea), eleberria.
* 1967 Nekropola, eleberria. Santi Leonek euskarara itzuli zuen 2024an; Nekropolia.
* 1975 Zatemnitev, eleberria.
* 1978 Spopad s pomladjo (Udaberri zaila).
* 1984 V labirintu, (Labirintoan), eleberria.
* 1999 Zibelka sveta (Urrezko atea), eleberria.
* 2003 Zgodba o reki, kripti in dvorljivem golobu, eleberria .
* Letteratura slovena del Litorale: vademecum / Kosovel a Trieste e altri scritti" (2004) – biografiak, saiakerak (italieraz).
* 2006 Trg Oberdan (Oberdan plaza), eleberria.
* 2009 Trikrat ne: spomini svobodnega človeka.

## Erreferentziak

* ↑ «Boris Pahor-en 'Nekropolia' - Aurkezpena» EIZIE (Noiz kontsultatua: 2024-09-13).
* ↑ «Nekropolia, kontatu ezin dena kontatzeko ahalegina» EITB 2024-09-13 (Noiz kontsultatua: 2024-09-13).
* ↑ «Irakurtzea «esperientzia gogorra» izan daiteke «Nekropolia» lanean» GARA 2024-06-12 (Noiz kontsultatua: 2024-09-13).
* ↑ «Nekropolia, kontatu ezin dena kontatzeko ahalegina (Elkarrizketa: Arantza Iturbe eta Santi Leone; irratsaio osoa)» EITB 2024-09-13 (Noiz kontsultatua: 2024-09-13).
* ↑ «Boris Pahor-en 'Nekropolia' - Aurkezpena» EIZIE (Noiz kontsultatua: 2024-09-13).
* ↑ «Nekropolia, kontatu ezin dena kontatzeko ahalegina» EITB 2024-09-13 (Noiz kontsultatua: 2024-09-13).
* ↑ «Irakurtzea «esperientzia gogorra» izan daiteke «Nekropolia» lanean» GARA 2024-06-12 (Noiz kontsultatua: 2024-09-13).
* ↑ «Nekropolia, kontatu ezin dena kontatzeko ahalegina (Elkarrizketa: Arantza Iturbe eta Santi Leone; irratsaio osoa)» EITB 2024-09-13 (Noiz kontsultatua: 2024-09-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q378747
* Multimedia: Boris Pahor / Q378747
# Afro-kubatar

Afro-kubatarrak (gaztelaniaz: afrocubano) Kubako herritarrak dira, osorik edo partzialki Sahara azpiko Afrikako arbasoak dituztenak. Afro-kubatar terminoak Kubako elementu historiko edo kulturalak ere aipa ditzake, komunitate honi lotuak, eta bertako afrikarren eta Kubako gizartean dauden beste elementu kultural batzuen konbinazioa, hala nola arraza, erlijioa, musika, hizkuntza, arteak eta klase-kultura.
2002ko erroldaren arabera, 11,2 milioi kubatar galdekatu zituzten, kubatarren milioi bat edo %11 afro-kubatar edo beltz gisa identifikatuta. Gainera, hiru milioi inguru "mulato" edo "mestizo" bezala identifikatu ziren, arraza mistoa esan nahi duena, batez ere afrikar eta europarren konbinazioa. Horrela, uharteko biztanleen % 40k baino gehiagok diote afrikar arbasoren bat dutela.

## Erlijioa

Afro-kubatarrak erromatar katolikoak dira nagusiki, gutxiengo protestanteekin. Erlijio afro-kubatarra hiru korronte nagusitan bana daiteke: Santeria, Palo Monte eta besteak. Santeria sinkretizatuta dago erromatar katolizismoarekin.

## Musika

XIX. mendearen erdialdetik aurrera, kubatar musikaren berrikuntzak komunitate afro-kubatarrari egotzi zaizkio. Son, conga, mambo and chachachá generoek europar erritmoak Saharaz hegoaldeko Afrikako elementuekin konbinatzen zituzten. Kubako musikak bilakaera nabarmena izan zuen Europako soinu tradizionaletik Afrikako bat-bateko tradizioetara.

## Erreferentziak

* ↑ The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition. Houghton Mifflin Company. Random House Unabridged Dictionary, Random House, Inc. 2006.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Artxibo» www.one.cu.
* ↑ Moore, Robin. (2006). «Black Music in a Raceless Society: Afrocuban Folklore and Socialism» Cuban Studies 37: 1–32. doi:10.1353/cub.2007.0009..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q388467
* Multimedia: Afro-Cubans / Q388467
# Afro-amerikar

    Ez nahasi afro-estatubatuarrekin.
Afro-amerikarra jatorri afrikarreko arraza beltzeko amerikarra da. Afro-amerikarra Saharaz hegoaldeko Afrikako arbasoak dituztenak edo jatorriz Afrika Beltzekoak diren Amerikan oro har jaiotako pertsonak izendatzen dituen terminoa da. Afro-estatubatuar terminoa, berriz, erabiltzen dugu, ingelesezko afroamerican esamoldearekin nahastea saihesteko, Estatu Batuetan bizi den taldearen populazioari erreferentzia egiteko erabiltzen dena, ingelesezko African American terminoaren hitzez hitzeko itzulpena dena.
Afroamerikako biztanle gehienak Saharaz hegoaldeko Afrikatik (gehienak Gineako golkotik) Amerikara harrapatutako, esklabotutako eta lekualdatutako pertsonen ondorengoak dira, batez ere meategi eta esklabo-plantaziotan lan egiteko, XVI. eta XIX. mendeen artean (ikus Atlantikoko esklabo merkataritza). Ingelesez Black American sinonimoa dute (euskaraz: «estatubatuar beltza»).
Gaur egun, kontinenteko biztanleriaren % 7 inguru osatzen dute, eta portzentajeak handienetik txikienera daude Haiti ( % 95), Saint Kitts eta Nevis ( % 92,5), Barbados ( % 92,4), Jamaika ( % 92,1), Bahamak ( % 90,6), Dominikar Errepublika ( % 90.2, mulatoak barne), Grenada ( % 89,4), Antigua eta Barbuda ( % 87,3), Dominika ( % 86,6), Santa Luzia ( % 85,3), Saint Vincent eta Grenadinak ( % 66), Kuba ( % 62, mulatoak barne), Trinidad eta Tobago ( % 57,2, mestizoak barne), Bermuda ( % 53,8), Panama (% 35, mulatoak eta zanboak barne), Brasil ( % 45,3, mulatoak eta arreak barne), 12 Puerto Rico ( % 41, mulatoak barne), Kolonbia ( % 24, mulatoak barne), Estatu Batuak ( % 13,6, mulatoak barne), Peru ( % 9,7, mulatoak eta zanboak barne), Nikaragua ( % 9), Uruguai ( % 8.1), Costa Rica ( % 7.8, mulatoak barne), Honduras ( % 5), Ekuador ( % 4.8), Kanada ( % 3.2), Argentina ( % 4,5), Venezuela ( % 3,5), Mexiko ( % 2,5, zanboak barne), Bolivia ( % 1), eta Guatemala ( % 0,5, garifunak barne). Bestalde, Txilen, Paraguain eta El Salvadorren oso urriak dira afrikar ondorengo edo afromestizen populazioak, eta haien populazio guztien % 0,2 baino gutxiago direla kalkulatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ «afro-amerikar». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2025-01-06.)
* ↑ Magdalena León (et al.). (1992). Lola G. Luna (comp.) ed. Género, clase y raza en América Latina: algunas aportaciones. Bartzelona: Universidad de Barcelona ISBN 9788476659595..
* ↑ Teun A. Van Dijk. (2009). Dominación étnica y racismo discursivo en España y América Latina. GEDISA ISBN 9788497844529..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16242628
# Jesse Owens

James Cleveland "Jesse" Owens (Oakville, Alabama, 1913ko irailaren 12a - Tucson, Arizona, 1980ko martxoaren 31) atleta estatubatuarra izan zen, lasterketa laburretan eta luzera jauzian espezializatua.
Nazioartean ospe handia lortu zuen, Berlingo Olinpiar Jokoetan lau urrezko domina irabazi zituelako.

## Biografia

Jesse Owens Oakville-n (Alabama) jaio zen 1913ko irailaren 12an Henry Cleveland Owens eta Mary Emma Fitzgerald-en hamar seme-alabetatik gazteena (hiru emakume eta zazpi gizon). "JC" ezaguna zen bezala, bederatzi urte zituen familia Clevelandera (Ohio) joan zenean Migrazio Beltza Handian etorkizun hobe baten bila, milioi bat eta erdi afro-amerikarrek herrialdearen hegoaldeko segregaziotik ihes egin zutenean. Hiri horretako ikasturte hasieran, irakasleak bere izena galdetu zion, eta gazteak erantzun zion “JC'' (ingelesez jay-cee ahoskatua), baina hegoaldeko azentu indartsua zela eta, hezitzaileak Jesse ulertu zuen. Hori izan zen hortik aurrera Jesse Owens izenarekin ezaguna izatearen arrazoia.
Nerabezaroan lanbide desberdinetan lan egin zuen bere denbora librean: zama-banatzaile gisa, zamaketaria zama-bagoietan eta oinetakoak konpontzeko dendan, bere aitak eta anaiak altzairu-fabrika batean lan egiten zuten bitartean. Urte haietan abiadura lasterketekiko bere zaletasuna hasi zen. Charles Riley bere entrenatzailea izan zen Fairmont High School-en, eta oso garrantzitsua izan zen Owensi irakasteko, Owens-ek atletismoan izandako arrakastaren erantzule egin baitzuen. Riley ere estimu handian zuen eskola orduak baino lehen entrenatzeko aukera ematen ziolako, eskola ondoren zapata dendan lan egiten baitzuen.
Instituzio horretan bertan, Minnie Ruth Solomon, bere etorkizuneko emaztea, ezagutu zuen Jessek 15 urte zituenean eta Minniek 13 urte zituenean. Harremanak fruituak eman zituen, 1932an, bikotearen lehen alabarekin, Gloria Owensekin. Jesse eta Minnie 1935ean ezkondu ziren eta beste bi alaba izan zituzten: Marlene, 1939an jaioa, eta Beverly, urtebete geroago jaioa.
1933an, Cleveland-eko East Technical High School-en ikasten ari zela, Owens-ek kirol ingurune nazionalaren arreta erakarri zuen 100 yardako (91,4 m) lasterketan 9,4 s-ko munduko errekorra berdindu zuenean eta errekorra lortu zuenean Chicagon egin zen institutuko txapelketa nazionalean 7,56 metroko luzera jauzian.

## Ikus, gainera

* Atleta ezagunen zerrenda
* Afroamerikar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)Webgune ofiziala
* Datuak: Q52651
* Multimedia: Jesse Owens / Q52651
# Víctor Ibarbo

Víctor Ibarbo (1990eko maiatzaren 19a - ) Kolonbiako futbolaria da.

## Selekzio nazionala

Kolonbiako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 2010 | 4 | 0 |
| 2011 | 0 | 0 |
| 2012 | 0 | 0 |
| 2013 | 2 | 1 |
| 2014 | 6 | 0 |
| 2015 | 3 | 0 |
| Guztira | 15 | 1 |

## Kanpo loturak

* National Football Teams
* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q2117509
* Multimedia: Víctor Ibarbo / Q2117509
# Caterine Ibargüen

Caterine Ibargüen Mena (Apartadó, Kolonbia, 1984ko otsailaren 12a - ) kolonbiar atleta bat da, luzera jauzi, altuera jauzi eta jauzi hirukoitzan espezializatua. Munduko Atletismo Txapelketatan urrezko domina lortu du, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarra eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan urrea. Hego Amerikako Jokoetan bost urrezko domina, hiru zilarrezko eta bost brontzezko lortu ditu.
2016ko abuztuaren 14an 15,17 metroko jauzi hirukoitza egin zuen.
* Datuak: Q6348
* Multimedia: Caterine Ibargüen / Q6348
# René Higuita

José René Higuita Zapata (Medellín, Kolonbia, 1966ko abuztuaren 27a), kolonbiar futbol atezain bat da.
* Datuak: Q237494
* Multimedia: René Higuita / Q237494
# Ray Charles

Ray Charles Robinson (Albany, 1930eko irailak 23- Beverly Hills, 2004ko ekainak 10) soul, rhythm and blues eta jazzeko estatubatuar kantari, saxo-jole eta piano-jole bat izan zen. Txikitatik itsu egon zen, eta mundu mailan musika herrikoiaren historian zehar eragin gehien izan zuen musikarietako bat bezala errekonozitua izan zen.

## Bizitza

Ray Charles Georgiako Albany herrian jaio zen. Haurtzaroan, 7 urte zituela galdu zuen ikusmena glaukoma baten ondorioz. Pianoan autodidakta izan zen, baina "St Augustine School"en, itsuendako eskola batean musika klaseak ere jaso zituen braillez. 1940ko hamarkada amaieran, Ray Charlesek diska bat jarri ahal izan zuen bere herrialdeko zerrendetan, eta 1951n bere lehen Top Tena lortu zuen, "Baby, Let Me Hold Your Hand"i esker. Gospel kantuak letra herrikoiekin kantatzeagatik kritikatua izan zen, kantuei letra erlijiosoak eta alderantziz jartzeko tradizio handia dagoen arren. Gospel musikaren fundatzaileetako bat izan zen Thomas Andrew Dorsey da adibideetako bat, musika herrikoian ere ibilbide esanguratsu bat izan zuena. Solomon Burke eta Little Richard bi estiloen artean ere mugitu ziren.
Newport Jazz Festivalean agerpen bat egin ondoren arrakasta garrantzitsu bat lortu zuen "(The Night Time is) The Right Time" lanarekin, eta 1959ko bere kanturik ezagunena izan zen "What'd I say"rekin. Bere karreraren fase honen izatea Ray Charles aurrez aurre izeneko zuzeneko bere bilduman entzun daiteke, 1959an Atlantan afroamerikar entzulego ugari baten aurrean grabatua.
Ray blues-gospeleko bere sintesiaren mugetatik haratago joaten hasi zen Atlanticekin jarraitzen zuen bitartean, disketxe honek orain Jeinua deitzen zuelarik. Orkestra askorekin eta jazz artista askorekin grabatu zuen, Milt Jackson kasu, eta Hank Snowren "I'm Movin' On" lanarekin country musikako bere lehen coverra ere egin zuen.
Ondoren, ABC Recordsera pasa zen. ABCn, Charlesek kontrola handia izan zuen bere musikarekiko, eta bere ikuspegia ez zuen esperimentuzko alboko proiektuetan hedatu, baizik eta pop musikan, emaitza bezala "Unchain My Heart" kantua eta Billboardeko zerrendetan lehen postuan zegoen "Hit the Road, Jack" kantua emanez. 1962an Charlesek kanpoko bere entzule berriak Modern Sounds in Country and Western Music bilduma berriarekin harritu zuen, bilduma honen barnean, beste batzuen artean, "I Can't Stop Loving You" eta "You Don't Know Me". Honen jarraian zenbait arrakasta iritsi ziren, horien artean "You Are My Sunshine", "Crying Time", "Busted" eta "Unchain My Heart".
2004. urtean, Taylor Hackfordek film bat egin zuen Ray Charlesen bizitzari buruz: Ray.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q544387
* Multimedia: Ray Charles / Q544387
# Ella Fitzgerald

Ella Fitzgerald (Newport News, Virginia, 1917ko apirilaren 25a – Beverly Hills, Kalifornia, 1996ko ekainaren 15a) abeslari estatubatuar eta afroamerikar handia izan zen. Jazz estiloa landu izan zuen batez ere, 1934tik 1993 arte luzatu zen bere musika ibilbide luzean.
Chick Webben orkestran sartu zen 1934ean, eta hura hiltzean taldearen zuzendaritza hartu zuen (1939-1941). Ondoren, mundu guztian zehar kantatu zuen. Bere diskoen artean, aipatzekoak dira: Lady Be Good (1946), Porgy and Bess (L. Armstrongekin, 1958), How High the Moon (1960).
1970 eta 1980ko hamarkadetan kantatzen eta grabatzen jarraitu zuen. Diabetesak eraginda, begietako gaitza izan zuen eta betaurreko handi batzuk erabili behar izaten zituen emanaldietan. 1986an bihotzeko ebakuntza egin zioten, baina abesten jarraitu zuen. 1993an, diabetesaren eraginez, oinak moztu behar izan zizkioten. Los Angelesen hil zen 1996an.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Ellaren webgune ofiziala
* (Ingelesez) Diskografia osoa
* Datuak: Q1768
* Multimedia: Ella Fitzgerald / Q1768
# Langston Hughes

Langston Hughes (Joplin, Missouri, 1902ko otsailaren 1a – New York City, 1967ko maiatzaren 22a) poeta, eleberrigile, antzerkigile eta kazetari estatubatuarra izan zen, afroamerikarra.
Delako Harlemeko Pizkundean zehar egindako lanagatik da ezaguna batez ere.

## Lanak
### Poesia

* The Weary Blues. 1926
* Fine Clothes to the Jew. 1927
* The Negro Mother and Other Dramatic Recitations. 1931
* Dear Lovely Death. 1931
* The Dream Keeper and Other Poems. 1932
* Scottsboro Limited: Four Poems and a Play. N.Y.: Golden Stair Press. 1932
* Shakespeare in Harlem. 1942
* Freedom's Plow. 1943
* Fields of Wonder. 1947
* One-Way Ticket. 1949
* Montage of a Dream Deferred. 1951
* Selected Poems of Langston Hughes. 1958
* Ask Your Mama. 1961
* The Panther and the Lash: Poems of Our Times, 1967
* The Collected Poems of Langston Hughes. 1994

### Fikzioa

* Not Without Laughter. 1930
* The Ways of White Folks. 1934
* Simple Speaks His Mind. 1950
* Laughing to Keep from Crying, 1952
* Simple Takes a Wife. 1953
* Sweet Flypaper of Life, Roy DeCaravaren argazkiak. 1955
* Simple Stakes a Claim. 1957
* Tambourines to Glory (book), 1958
* The Best of Simple. 1961
* Simple's Uncle Sam. 1965
* Something in Common and Other Stories. 1963
* Short Stories of Langston Hughes. 1996

### Ez-Fikzioa

* The Big Sea. New York: 1940
* Famous American Negroes. 1954
* Marian Anderson: Famous Concert Singer. 1954
* I Wonder as I Wander. 1956
* A Pictorial History of the Negro in America, Milton Meltzerekin. 1956
* Famous Negro Heroes of America. 1958
* Fight for Freedom: The Story of the NAACP. 1962

### Antzerkiak

* Mule Bone, with Zora Neale Hurston. 1931
* Mulatto. 1935 (The Barrier bezala berrizendatua 1950an)
* Troubled Island, William Grant Stillekin. 1936
* Little Ham. 1936
* Emperor of Haiti. 1936
* Don't You Want to be Free. 1938
* Street Scene. 1947
* Tambourines to glory. 1956
* Simply Heavenly. 1957
* Black Nativity. 1961
* Five Plays by Langston Hughes. Bloomington: Indiana University Press, 1963.
* Jericho-Jim Crow. 1964

### Haurrentzako'

* Popo and Fifina, Arna Bontempsekin. 1932
* The First Book of the Negroes. 1952
* The First Book of Jazz. 1954
* The First Book of Rhythms. 1954
* The First Book of the West Indies. 1956
* First Book of Africa. 1964

## Ikus, gainera

* Ingelesezko literatura.
* Literatura amerikarra.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188093
* Multimedia: Langston Hughes / Q188093