# Baigorri

    Artikulu hau Nafarroa Behereko udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Baigorri (argipena)».
Baigorri Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean, Baigorri-Ortzaize eskualdean, Donibane Garazi hiriburutik 10,9 kilometrora. Altuera 146 eta 149 metro artekoa da, eta 69,44 km²-ko azalera du. 2018an, 1 480 biztanle zituen.
Bertako biztanleak baigorriarrak dira.
Baigorriko ibarreko eta Baigorri-Ortzaize eskualdeko hiriburua da, teknikoki Baigorri herria den arren. Gainera, Baigorriko Bizkonderriko hiriburua izan zen baldintza berean.

## Izena

Baigorri beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
* frantsesez: Saint-Étienne-de-Baïgorry
* okzitanieraz: Sent Estève de Baigòrri
* aragoieraz: Baigorri
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
* Vallis que dicitur Bigur (980)
* Beguer (1238)
* Beigur (1238)
* Baigur (1238)
* Baigorrie (1238)
* Sanctus-Stephanus de Bayguerr (1335)
* Sant-Esteban (1513)
* Baygorri (1650)
* Thermopile (1793)

### Etimologia

Baigorri toponimoa izen gardena da: bai ("ibai") (cf. Baia (ibaia)) eta gorri hitzen arteko elkarketa da. "Ibai gorria" uler liteke, Urepeleko Errobi ibaiak udalerritik igarotzean hartzen duen koloreari erreferentzia eginez.
Irudi luke frantses eta okzitanierazko izenak, Arrosa edo Donamartiri bezalako beste kasu batzuetan bezala, tokiko santuaren (kasu horretan, Done Eztebe) eta euskal izen tradizionalaren (kasu honetan, Baigorri) elkartzetik datozela. Hala ere, hori ez da guztiz egia. Udalerria osatzen duten herriguneen garapenarekin, Donostei eta Baigorriko hiriguneek bat egin zuten, gaur egungo herri barnea sortuz. Horregatik, izen konbinatu bat sortu zen: Donostei-Baigorri (frantsesera Saint-Étienne - Baigorri eta okzietanierara Sent Estève - Baigòrri egokitua). Ondoren, izena lehen aipatutako beste kasuekin parekatu zen, de preposizioa gehituz.

## Geografia

Baigorri Baigorriko ibarrean dago.

### Sarbideak

Baigorritik Ortzaizeraino autobusez joan daiteke, han Baionako aldirietako geltokia dago. Udalerria antzinako RN 648 eta RN 648a errepideek zeharkatua da, egun RD 15 eta RD 948 direnak.

### Klima

Datu klimatikoak (Irulegi, 1981-2010) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 24.8 | 27.0 | 30.0 | 32.6 | 35.0 | 40.0 | 41.0 | 42.0 | 39.2 | 34.0 | 27.0 | 26.0 | 42.0 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 11.9 | 12.9 | 15.6 | 17.1 | 20.8 | 23.7 | 25.9 | 26.2 | 24.4 | 20.5 | 15.2 | 12.5 | 18.9 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 7.5 | 8.0 | 10.3 | 11.7 | 15.2 | 18.2 | 20.3 | 20.5 | 18.3 | 15.3 | 10.6 | 8.3 | 13.7 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 3.0 | 3.2 | 5.0 | 6.4 | 9.7 | 12.7 | 14.7 | 14.8 | 12.3 | 10.1 | 6.0 | 4.0 | 8.5 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -15.4 | -10.5 | -9.5 | -3.2 | -0.2 | 2.8 | 5.8 | 4.0 | 2.0 | -2.5 | -8.5 | -9.8 | -15.4 |
| Batez besteko prezipitazioa (mm) | 146.0 | 129.8 | 124.7 | 139.3 | 106.9 | 77.0 | 65.6 | 76.1 | 92.5 | 112.1 | 164.8 | 153.4 | 1398.2 |
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 96.7 | 115.5 | 128.9 | 78.8 | 70.1 | 66.2 | 103.2 | 80.3 | 69.3 | 88.1 | 124.1 | 110.2 | 128.9 |
| Iturria: Frantziako klimatologia zerbitzua ||||||||||||||

### Hidrografia

Baigorri Errobiko ibaiadar Urepeleko Errobik eta bere ibaiadarrek zeharkatua da:
* Gernieta erreka
* Bihuntzegiko erreka, baita haren ibaiadar Herauneko erreka ere
* Lespars erreka
* Zahaztoi erreka, baita haren ibaiadar Abraku eta Zargarai errekak ere
* Beletxiko erreka, baita haren ibaiadar Herraukiko eta Tihistako errekak ere
* Aparaineko erreka
* Lixketako erreka
* Latxarrako erreka
* Herateko erreka
* Nekaitzeko erreka, baita haren ibaiadar Marmarako erreka ere
* Presa Urepeleko Errobin
* Urepeleko Errobi Baigorrin
* Piszikultura
* Baigorriko erromatar zubia
* Errobi Baigorri eta Donostei artean

### Orografia

GR 10ek, Pirinioak mendebaldetik ekialderantz zeharkatzen dituen ibilbide luzeak, herria zeharkatzen du. Sarbidea da, Iparla zeharkatuz, Bidarrairaino.
Hona hemen udalerriko mendi nagusiak:
* Adartza (1 250 m): Banka, Luzaide eta Baigorri artean dago
* Munhoa (1 021 m): Baigorri eta Donibane Garazi artean
* Aintziaga (905 m): mendebaldean
* Hauza (1 305 m): mendebaldean
* Adi (1 450 m): Baigorri eta Urepele artean
* Izpegi mendatea (672 m): Baigorri eta Erratzu artean
* GR 10, Harrieta mendatean
* Iparla, Baigorritik ikusita
* Ahuntzak, Iparlan
* Auzamendia
* Munhoa, Urdozetik

### Auzoak

* Donostei edo Behereko Karrika
* Baigorri edo Gaineko Karrika
* Urdoze
* Leizparze
* Okoze
* Otikorene
* Gernieta
* Baserria Gernietan
* Urepeleko Errobi Orikorenen
* Izpegi lepoa
* Jarramendi Garatetik
* Okoze

## Historia

Lamotainpareta dagoen tokian, eremu protohistoiriko bat dago, harrizko parapetoen barruti batekin, inguru hau, goiz populatua egon zela adierazten duena.

### Erdi Aroa

1020an, Gaskoniako dukea zen Antso VI.a Gilen Gaskoiniakoak Baigorriko ibarraren subiranotasuna Nafarroako errege zen Antso III.a Gartzeitzeri eman zion, jasotako mesede baten esker onez. Errege berak 1033an nafar koroari erantsia 1033an eta Baigorriko Bizkonderria sortu zuen, Baigorrin hiriburuarekin, eta kontrola Gartzea Lopitzeri eman zion, Eneko Lopitz Bizkaiko kondearen anaiari. 1253an, Tibalt II.a Nafarroako erregeak Doneztebe elizako patronatua Orreagako patronatuari eman zion.
Baigorriko jaunak Nafarroako erregearen zerbitzupean bereizi ziren batailadore handi gisa. Askori Nafarroako Erresumako hainbat eskualdetan funtzionario postuak eman zitzaizkien eta beste hainbesteri errege gazteluetako alkateak eman zitzaizkien, bereziki Luzaide eta Amaiurrekoak. Merinoak eta Nafarroako Gorteetako ordezkariak ere izan ziren.
1391n Baigorriko Bizkonderria herri hauek osatzen zuten: Donostei-Baigorri (hiriburua), Anhauze, Sorhoeta, Donostei, Lasa, Irulegi, Urdoze, Leizparze, Okoze, Otikorene, Gernieta eta Azkarate.
XII. mendean, Lope II Enekoitzek, Baigorriko Bizkondeak, Oztibarreko lurraren errentak jasotzen zituen, eta horietako batzuk Haranbeltzeko prioratoari ematen zizkion, baita zenbait lur ere. XIII. mendean Bizkonderria bi zatitan banatu zen. Izan ere, Frantzisko Semenetz Baigorriko Bizkondearen semeak, lehen ezkontzetan Caupenne batekin ezkondua, herentziaz lehiatu ziren.
Erregeek, Felipe III.a Nafarroakoak eta Joana II.a Nafarroakoak, Bizkonderriaren erdia eman zioten haietako bati, Nafarroa andreari, Brun de Till jaunarekin ezkondua, eta, bestea, beste semeari. Bi zati horiek XV. mendean elkartu ziren berriro.

### Nafarroako konkista

Fernando Katolikoak Nafarroa Garaia kendu zionean, Baigorriko Bizkondeek leial segitu zuten beren legezko subiranoekin, baina beren jarduerak Bearnera eta Nafarroa Behereko lurretara desbideratu ziren. Gracian Etxautzkoa, Lautrecekin batera, Italiako kanpainara joan zen; geroago, Henrike II.a Espainiakoaren gortean kargu bat izan zuen. Antton Etxaultzkoa semeari zor zaio Bizkaiko jurisdikzioaren haranetik Garaziko Gortearen haranera igarotzea, administrazio judizial zibil eta kriminalari dagokionez (1564), botere feudalaren haranaren emantzipaziorako urrats garrantzitsua.
Gaztelarren aurka borrokatu zuen, baita erlijio gerretan ere, Erreformaren arerio nagusietako bat izan baitzen. Horregatik, Lüküzeko eta Armendaritzeko jaunak buru zituzten katolikoekin kausa komuna egin zuen, baina 1570ean men egin zuen. Hurrengo matxinada katolikoa gertatu zenean, Antton erreginari leial mantendu zitzaion eta, geroago, Henrike III.a Nafarroakoa eta IV.a Frantziakoaren konfiantzazko gizona izatera iritsi zen, 1573an eta 1583an espainiar gortera bidali zuena, zenbait kudeaketa egiteko.
Etxautzeko Bizkondea Labetzeko jaun, Saillejuzaneko jaun, Santiagoko ordenako zaldun, ganbera-aitoren seme, Nafarroako kapitain eta Bearneko seneskal handi izatera ere iritsi zen. Bertrand Etxautzkoa, Anttonen semea, Baionako apezpiku izendatu zuten 1593an. Frantziako kapilau handi, Tourseko artzapezpiku eta erregearen ordenen komendadore izendatua, Etxautz Luis XIII.a Frantziakoa eta Maria Mediciren konfiantzazko gizona izan zen, nahiz eta Richelieu kardinala, denbora batez bere laguna izan zena, ez zen oso abegikorra izan.
Horren ondoren, XVI. mendean giro gatazkatsua bizi izan zuen, Gaztelako Erresumak Nafarroako erresuma lotu ondoren Erroibar eta Baigorriko ibarra arteko borrokengatik. Hori Sorogainibarren edo Kintoan islatu zen: bertan lurren jabetza ospatzen zen.

### Frantziako Iraultza

1789ko Frantziako Iraultzaren ondoren, Baigorriko udalerria mugimendu iraultzailearen aurka agertu zen hasieran. 1790eko martxoaren 4ko Legeak Frantziako departamenduak eta barrutiak sortu zituen. Era horretan, Ipar Euskal Herriak eta Biarnok Pirinio Apalak edo Behe Pirinioak edota Pirinio Behereak izeneko departamendua sortu zuten. Ipar Euskal Herrian hiru barruti sortu zituen: Maule, Donapaleu eta Uztaritze. Lapurdin egindako gehiegikeriak zirela eta egoitza Uztaritzetik Baionara aldatu zuten.
1790eko azaroaren 13ko dekretu batek, etekinen errenten zerrenda gordailatzeko agindu zien eliz onuradunei. Udalak, erretorea, ordena indiskretua jendaurrean ezagutzera ematetik salbuetsi zuen, eta bereziki interesdunei jakinarazteko baimena eman zion. 1791ko hasieran, departamendu administrazioak, Harismendiri, bere auzapeza funtzioak baliogabetu zizkion, eta egoera aldatu egin zen. Herriko erretoreak, Pierre Casadevant donibanegaraztarrak, Frantziako Iraultzako I. konstituzioaren zina egiteari uko egin zion, postua 1792ko iraila arte mantenduz. Udal iraultzaile berriak kementsu ekin zion ezjakintasunari aurre egiteari. Horretarako, 1795eko abenduan, bi eskola jarri zituen, bata plazan eta bestea Lezpartze auzoan. Hurrengo urteko maiatzaren 9an beste lau ezarri zituen haurrei irakurtzen irakasteko; bata presbiterio zaharrean ireki zen, bigarrena Etxautzen, hirugarrena Anhauzen eta laugarrena Azkaraten.
Konbentzioaren Gerran, 1793ko ekainaren 22an, Baigorriko biztanleek gidatutako tropa frantziarrak Izpegi lepoko postua konkistatzea lortu zuten, baina espainiar soldaduek berehala baztertu zituzten.
Direktorioak izenen aldaketa bultzatu zuen, iraultzaileak izan zitezen. Horrexegatik hainbat udalerriek euren izenak aldatu zituzten, "termino iraultzaileak" erabiliz 1795ean. Baigorriko kasuan, Thermopyles izenera jarri zen, Termopiletako gudua gogoratzeko: hor, Atenas eta Esparta greziar polisak, persiar aurrerapenaren aurka borrokatzeko elkartu ziren, K.a. I. mendean.

### Napoleondar Gerrak

Napoleondar Gerretan, Baigorri eta Bidarraiko biztanleak Arthur Wellesley Wellingtongo Dukearen aurka agertu ziren, honek 1814an honako aldarrikapen hau zuzendu zien arte:
| « | Bidarrai eta Baigorri herrietako herritarren jokabideak izugarrizko irudipena eragin dit; bera ez da herrialdeko beste biztanle guztiena bezalakoa, eta ez dute eskubiderik egiten dutena egiteko. Gerra egin nahi badute, armadaren ilaretan sar daitezela; baina nik ez diet utziko txandaka biztanle atseginen eta soldaduen papera jokatzen. Etxean lasai badaude, inork ez ditu molestatuko; aitzitik, nire armadak okupatzen dituen herrialdeko gainerako biztanleak bezala babestuko dira. Jakin behar dute nik herrialdean sinatu nituen konpromiso guztiak bete ditudala, baina ohartarazi nahi dizuet, gerra egin nahi badute, etxetik irten eta soldadu egin behar dutela; ezin dutela herri horietan jarraitu. | » |
Aldarrikapen hori euskaraz eta frantsesez argitaratu zen. 1881eko apirila eta maiatzean, herri horretako agintariek eta biztanleek, Francisco Espoz Minako gerrillari taldearen erasoaldi baten beldur, babes neurriak hartu zituzten eta garda nazionalen konpainia batzuk etorrarazi zituzten. 1813ko uztailaren 1eko agindu prefektoral baten bidez, garda nazional sedentarioa antolatu zen Donibane Garaziko, Baigorriko, Iholdiko eta Donapaleuko kantonamenduetan, segurtasun neurriak hartzeko frantziar armadaren sarrera desantolatuaren eta etsaien gertutasunaren aurrean; hilabete honetan bertan garda nazionalak etsaiarekin hainbat liskar izan zituen.
Nafarroa Behereko erasoaldia uztailaren 23an hasi zen eta garda nazionalak errekonozimendu operazioetan eta mugako lehen borroketan parte hartu zuen. Biktimak izan ziren, eta, gainera, zaurituak azkar zaindu zituzten. Urte honetako azaroaren 30ean, Espozen soldaduek, udalerri honen norabidean eraso zuten, baina, defentsa on bati esker, garaituak izan ziren, eta erretiratu egin behar izan zuten, aurkitzen zituzten komunetan lapurtuz.
Handik bi astera, 2 000 espainiar erasora itzuli ziren, baina oraingoan benetako inbasioa zen; Baigorriko 300 gizonek amore eman behar izan zuten, kopuruz gutxiago zirelako, eta ez etsaiari aurre egin gabe. Abenduaren 16an, eguerdian, inbaditzaileak hartu zuen udalerria, eta gehiegikeriak eta lapurretak egin zituen herrian. Hori dela eta, biztanle askok Donibane Garazira emigratu zuten.
1814ko urtarrilaren 12an Harispe jenerala bere tropekin Baigorrira iritsi zen, non Espozen banaketa aurkitu zuen, eraso egin zion eta bi armadek oso borroka bortitza egin zuten. Harisperen soldaduek, ekintza pertsonalki zuzentzen zuen bere jeneralak asaldaturik, etsaia garaitu eta Baigorri hartu zuten. Biztanleriaren zati handi batek operazio militarrean parte hartu zuen. Urte bereko otsailaren 14an, Baigorriko ibarra berriro inbaditu zuten, oraingoan ere herritarren aurkako gehiegikeria ugari eginez.

### Nazien okupazioa

1940ko ekainaren 22an, Frantzia bi eremutan banatu zen: bata Wehrmachten mendekoa eta bestea Vichyko gobernuak administratua. Baigorriko ibarra Hirugarren Reichako administrazioari esleitu zitzaion. Demarkazio-linea ibarraren ekialdean egon zen, Arnegi eta Donibane Garazi artean.

### XX. mendea

XX. mendean zehar, nahiz eta aurrekariak XIX. mendearen erdialdean gertatu, Baigorriko gazte asko beren etxeak uzten hasi ziren Amerikara, batez ere Estatu Batuetara, bizitzera joateko, haietako bat Jean Esponda artzaina izan zen, eta horrenbeste euskaldun AEBetara erakarri zituen, non "Euskaldunen errege" izen eman baitzioten. Joera hori ez zen bukatu 1970eko hamarkadara arte, nahiz eta populazioa 2 500 biztanletik 1 800 biztanlera igaro zen.
1980ko hamarkadatik aurrera, kultura berritu zen. Euskal nortasuna, ordu arte, Frantziak lausotu eta gutxietsi egin zuen, eta, orain, bertako biztanleen harrotasuna da. Liskar politiko handiak ere izan ziren, bereziki Iparretarrak talde armatua zela eta, 1990eko hamarkadan pixkanaka gutxitzen hasi ziren. Artean, biztanleria 1 600 biztanle inguruan egonkortu zen, eta nekazaritza-mundua kalitatezko ekoizpena lehenesten hasi. Horrela, udalerria Irulegiko arnoan eta Ossau-Irati gaztan dago, eta arrain-hazkuntza eta nekazaritza ekologikoa garatzen dira.

## Demografia

| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 | 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 | 1901 |
| 3496 | 2411 | 2856 | 2876 | 3465 | 3380 | 3266 | 3256 | 3082 | 2760 | 2600 | 2521 | 2367 | 2451 | 2392 | 2343 | 2343 | 2280 | 2414 |
| 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 | 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2011 | 2016 | 2018 | |
| 2355 | 2627 | 2254 | 2370 | 2208 | 2174 | 2164 | 2117 | 2181 | 2022 | 1783 | 1691 | 1565 | 1525 | 1602 | 1585 | 1487 | 1480 | |

## Hirigintza
### Tipologia

Baigorri landa-eremuko udalerria da, populazio-dentsitate txikia edo oso txikia baitu (23 biztanle/km$^2$). Baigorri-Ortzaize eskualdeko hiriburu gisa, nolabaiteko eragina du eskualdeko gainerako udalerrietan; izan ere, Baigorrin denda batzuk daude, hala nola Posta edo bigarren hezkuntzako ikastetxe bat. Hala ere, eragin hori luze gainditu zuen Donibane Garazik, non Nafarroa Behereko hegoaldeko saltoki eta azalera handi gehienak biltzen diren.

### Lurzoruaren okupazioa

Udalerriaren lurzoruaren okupazioa lurraren okupazio biofisikoari buruzko Europako datu-basean islatzen da, Corine Land Cover izenaz ezaguna. Hala, basoak eta ingurune erdi-naturalak azalera osoaren % 76,4 dira, 2018ko datuen arabera. Hamarren pare bat gutxiago dira, 1990ean baino ( % 77,1). Zehazki, % 39,5 zuhaixkak edo belarra dira, % 34,9 basoak, % 13,6 larreak, % 8,5 nekazaritza-eremuak, % 2 landaretza gutxi edo batere ez duten eremuak eta % 1,5 eremu urbanizatuak.

### Etxebizitza

1990ean 758 etxe zeuden, horietatik 535 lehen etxeak ziren, 86 bigarren etxeak ziren eta 137 hutsik zeuden.
| Urtea | Etxeak | Etxeak | Etxeak | Etxeak |
| Urtea | Lehenak | Bigarrenak | Hutsiak | GUZTIRA |
| 1962 | 484 | 19 | 36 | 539 |
| 1968 | 485 | 19 | 36 | 540 |
| 1975 | 503 | 44 | 36 | 583 |
| 1982 | 508 | 128 | 50 | 686 |
| 1990 | 535 | 86 | 137 | 758 |

## Ekonomia

Etxauzko burdinola herritik 1,5 kilometrora dago hegoalderantz. XVII. mendeko erdialdetik 1785ra arte martxan izan zen.
Udalerriko ekonomia laborantzan dago oinarrituta, Irulegiko arnoaren eskualdean izanik.
Landu daitekeen azaleraren banaketa :
| Erabilera | Hektarea |
| Zerealak | 60 |
| Laborantza industrialak | 2 |
| Lekaleak, loreak | - |
| Mahatsiak | 72 |
| Baratzeak | - |
| Beste labore batzuk | 170 |
| Belar-azalera | 2 365 |
| Erabilitako nekazaritza-azalera | 2 668 |
Animalien errolda :
| Animala | Errolda |
| Esnetarako behiak | 235 |
| Hazteko behiak | 497 |
| Behia (guztira) | 732 |
| Ahuntza | 1 128 |
| Ardia | 349 |
| Txerria | 12 288 |
| Hegaztiak | 4 000 |
1982ko erroldaren arabera, biztanleria aktiboa 586 pertsonakoa zen, honela banatuta: 175 langile, 240 langile autonomo, 41 ugazaba, 73 profesional eta 57 langile. Guztira 569 langile zeuden sektore hauetan: 116 industrian (% 20), 216 zerbitzuetan (% 38) eta 237 lehen sektorean (% 42).

## Politika
### Auzapezak

| Hasiera | Amaiera | Auzapeza | Alderdia |
| 1995 | 2001 | Marcel Monlong | |
| 2001 | 2014 | Jean-Baptiste Lambert | Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasuna |
| 2014 | karguan | Jean-Michel Koskarat | Euskal Herria Bai |
| falta diren datuak osatu egin behar dira ||||

### Hauteskundeak

Baigorriko 2020ko martxoaren 15eko herri bozen emaitzak :
| Zerrendaburua | Zerrendaburua | Zerrenda | Lehen itzulia | Lehen itzulia | Eserlekuak | Eserlekuak |
| Zerrendaburua | Zerrendaburua | Zerrenda | Bozak | % | HK | EHE |
| | Jean-Michel Koskarat | EH Bai | 538 | 100,00 | 15 | 1 |
| Erroldatuak | Erroldatuak | Erroldatuak | 1 325 | 100 | | |
| Abstentzioak | Abstentzioak | Abstentzioak | 647 | 48,83 | | |
| Parte-hartzea | Parte-hartzea | Parte-hartzea | 678 | 51,17 | | |
| Zuriak eta baliogabeak | Zuriak eta baliogabeak | Zuriak eta baliogabeak | 140 | 20,65 | | |
| Baliodunak | Baliodunak | Baliodunak | 538 | 79,35 | | |
Baigorriko 2014ko martxoaren 23ko herri bozen emaitzak :
| Zerrendaburua | Zerrendaburua | Zerrenda | Lehen itzulia | Lehen itzulia | Eserlekuak | Eserlekuak |
| Zerrendaburua | Zerrendaburua | Zerrenda | Bozak | % | HK | EHE |
| | Jean-Michel Koskarat | EH Bai | 615 | 53,47 | 15 | 4 |
| | Jean-Baptiste Lambert | UMP | 535 | 46,52 | 4 | 1 |
| Erroldatuak | Erroldatuak | Erroldatuak | 1 384 | 100 | | |
| Abstentzioak | Abstentzioak | Abstentzioak | 203 | 14,67 | | |
| Parte-hartzea | Parte-hartzea | Parte-hartzea | 1 181 | 85,33 | | |
| Zuriak eta baliogabeak | Zuriak eta baliogabeak | Zuriak eta baliogabeak | 31 | 2,62 | | |
| Baliodunak | Baliodunak | Baliodunak | 1 150 | 97,38 | | |

### Erakunde publikoak

2017ko urtarrilaren 1era arte, Azkarate Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zen Euskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.

## Garraioa

Euskal Hirigune Elkargoaren esku dagoko Car Express hiriarteko autobus sareak zerbitzatzen du herria. Guztira, bi lineek eskaintzen du zerbitzua.

## Kultura
### Euskara

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Baigorriko ibarreko herri guztiak sailkatu zituen, mendebaldeko behe-nafarrera euskalkian, Arberoa eta Ortzaize ibarretan hitz egiten zena.
Koldo Zuazok, 2010ean, Baigorrik nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.

### Hezkuntza

Baigorrin hiru eskola primario, bi pribatu eta publiko bat daude: Baigorriko Ama Ikastola (pribatua), Donostei (pribatua) eta Baigorri (publikoa). Lehenengoan, murgilketa euskaraz egiten da, ia eskola guztiak euskaraz, eta beste bietan frantsesa-euskara irakaskuntza elebiduna eskaintzen da, orduen % 50 hizkuntza bakoitzean.
Halaber, bigarren hezkuntzako bi ikastetxe daude: Joan Pujo (publikoa) eta Donostei (pribatua).

### Kirola

Union sportive Baigorri (US Baigorri) 1971n sortutako errugbi taldea da. 2003an desagertu zen Union sportive Garazi (US Garazi) taldearekin bat egin zuenean Union sportive Nafarroa (US Nafarroa) sortzeko. Egoitza soziala Donibane Garazin egon arren, Baigorrin egoitza erantsi bat dago.
Herrian trinketean, ezker paretan eta aire zabalean pilota egiteko aukera dago, auzoetan zehar dauden pilotalekuei esker. Tenperatura oneko egunetan, erreboteko partidetara eta pilotako diziplinara joan daiteke. Izan ere, Zaharrer Segi udalerriko kluba Ipar Euskal Herriko klub onenetakoa da.

### Jaiak

* Nafarroaren Eguna: Basaizea elkarteak apirilaren amaieran antolatzen du urtero 1978tik, ekitaldi kulturalen bidez Nafarroako batasuna (Garaiko herrialdea Beherekoarekin) aldarrikatzeko.
* Done Eztebeko bestak: Done Ezteberen omenezko jaiak abuztuaren lehen astean ospatzen dira, eta egun nagusia abuztuaren 3a da. Pilota partidak, euskal dantzak eta abar izaten dira.

## Ondasun nabarmenak

* Doneztebe eliza: elizaren parterik zaharrenak XII. mendekoak dira. Erretaula XVII. mendekoa da eta ezkiladorrea 1790etik du
* Baigorriko erromatar zubia: nahiz eta erromatar hitza izan izenean, XVII. mendekoa (1661) den zubia da. Aldude ibaiaren gainean dago eraikia, Etxautz gazteluaren parean
* Etxautz gaztelua: Erdi Aroko aztarnak dituen arren, gaur egungo eraikina 1555. urtekoa da, protestanteek erraustu ostean eraikia. XVIII. mendean aldatua izan zen eta XX. mendeko bukaeran berriztatua
* Historiaurreko hondarrak aurkitu zituzten Lamotainpareta auzoan. Karrakei auzoan, berriz, gaztelu zahar bat
* Lizarazuko gaztelua 1366koa
* Urdozeko jauregia XIV. eta XVII. mendeen artekoa
* Itze baserria XVII. mendekoa
* Makozain baserria
* Martinxoloenia etxea
* Etxauzko burdinola XVII. eta XVIII. mendeetakoa
* Berhoa baserria XVIII. mendekoa
* Iturraldea baserria
* Jokoberro baserria
* Zuburia etxea
* Germietako San Laurendi elizaXIV. eta XVII. mendeen artekoa
* Okozeko San Salbatore eliza XIV. eta XVIII. mendeen artekoa
* Urdozeko eliza XVII. mendekoa
* Andra Mariko eliza XVIII. mendekoa

## Baigorriar ospetsuak

* Bertrand Etxautz (1556–1618), Baionako apezpikua 1598 eta 1618 artean.
* Jean Isidore Harizpe (1768–1855), militarra.
* Thomas Etxeberri (1774–1832), notarioa, bake epailea, auzapeza eta politikaria.
* Jean-Baptiste Etxeberri (1805–1874), politikaria.
* Jean Esponda (–1936) Estatu Batuetara joandako artzain arrakastatsua.
* Amédée Artze, (1900–1984), pilotaria.
* Jean Etxeberri-Aintxart (1914–2003), politikaria eta notarioa. Ipar Euskal Herriko lehen diputatu eta kontseilari nagusi abertzalea.
* Jean Haritxelhar (1923–2013), hizkuntzalaria eta Euskaltzaindiko presidente ohia.
* Pascal Mazzotti, (1923–2002), aktorea.
* Emile Larre Sokorri (1926–2015), apaiza, idazlea eta euskaltzain osoa.
* Marijane Minaberri (1926–2017), idazlea.
* Mixel Oronoz (1935–), idazlea eta euskaltzalea.
* Erramun Martikorena (1943–), abeslaria.
* Aurelia Arkotxa (1953–), idazlea eta euskaltzaina.
* Filipe Bidart (1953–), Iparretarrak talde armatuaren sortzailea eta buruzagi ohia.
* Jean Louis Harinordoki "Laka" (1954–), bertsolaria eta idazlea.
* Pantzo Hirigarai (1957–), idazlea.

## Herri senidetuak

Baigorri ondorengo herriekin senidetuta dago:
* Tafalla

## Irudiak

* Etxautz gaztelua
* Done Eztebe eliza
* Pilotalekua
* Zubi erromatarra
* Etxautz auzoa
* Okozeko San Salbatore eliza
* Baionako xingarra onduz

## Oharrak

* ↑ /baiɣoʁi/ ahoskatua (laguntza)

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ Euskaltzaindia. 122. araua: Nafarroa Behereko herri izendegia. .
* ↑ Jobbé-Duval, Brigitte. (2009). Dictionnaire des noms de lieux des Pyrénées-Atlantiques. Archives & Culture ISBN 978-2-35077-151-9. PMC 466662204. (Noiz kontsultatua: 2021-05-17).
* ↑ (Okzitanieraz) Diccionari toponimic occitan de las Lanas e deu Baish Ador. lo Congrès.
* 1 2 3 4 5 6 Orpustan, Jean-Baptiste. (2006). Nouvelle toponymie basque : noms des pays, vallées, communes et hameaux historiques de Labourd, Basse-Navarre et Soule. (Éd. entièrement rev. et corr. argitaraldia) Presses universitaires de Bordeaux ISBN 2-86781-396-4. PMC 72757865. (Noiz kontsultatua: 2021-05-17).
* ↑ Baionako kapitulua - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
* ↑ José Yanguasek argitaratutako paperak
* ↑ Direktorioak bultzatutako izenen aldaketa
* ↑ Orpustan, Jean-Baptiste. (2006). Nouvelle toponymie basque : noms des pays, vallées, communes et hameaux historiques de Labourd, Basse-Navarre et Soule. (Éd. entièrement rev. et corr. argitaraldia) Presses universitaires de Bordeaux ISBN 2-86781-396-4. PMC 72757865. (Noiz kontsultatua: 2021-05-17).
* ↑ Irulegiko estazioko balio klimatologikoak. Frantziako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
* 1 2 NOGARET, Joseph: Les châteaux historiques du pays basque français, Baiona, 1934.
* ↑ JAURGAIN, Jean de: La Vasconie, Paue, 1902.
* ↑ Mérimée datu-basea: Baigorri
* ↑ MORET, J. de.: Anales del Reino de Navarra. Tolosa, 1892, t. VI, pp. 141, 264 y 278.
* ↑ YANGUAS Y MIRANDA: Diccionario de antigüedades del reino de Navarra. Iruña, 1964.
* ↑ (Frantsesez) Collection générale des décrets rendus par l'Assemblée nationale. Tome 1, mai-décembre 1789 / , et sanctionnés ou acceptés par le Roi. 1789-1794 (Noiz kontsultatua: 2021-06-12).
* ↑ (Frantsesez) Irigaray, Jean. Frantziako Irautza Baigorriko ibarran (I): Nafarroako ibar bat 1789tik 1790ra. .
* ↑ (Frantsesez) Etcheverry-Ainchart, Jean. (2003). Baigorriko ibarra Iraultzaren pean. .
* ↑ Capdevilla i Subirana, Joan. Historia del deslinde de la frontera hispano-francesa. Instituto Geográfico Nacional, Ministerio de Fomento, Gobierno de España, ub.edu (Noiz kontsultatua: 2018-11-25).
* ↑ Veyrin, Philippe. (1975). Les Basques de Labourd, de Soule et de Basse Navarre : leur histoire et leurs traditions. Arthaud ISBN 2-7003-0038-6. PMC 2492212. (Noiz kontsultatua: 2021-06-12).
* ↑ Martín Mas, M. A.. (DL 2005). La Grande Armée : introducción al ejército de Napoleón. Andrea Press ISBN 84-96527-43-3. PMC 803054682. (Noiz kontsultatua: 2021-06-12).
* ↑ Pope, Stephen. (1999). The Cassell dictionary of the Napoleonic Wars. Cassell ISBN 0-304-35229-2. PMC 59431924. (Noiz kontsultatua: 2021-06-12).
* ↑ «Armistice 1940, France Allemagne, MJP, université de Perpignan» mjp.univ-perp.fr (Noiz kontsultatua: 2021-06-12).
* ↑ Xipirons, Tom. «Baigorriko historia» www.baigorry.fr (Baigorriko Herriko Etxea) (Noiz kontsultatua: 2021-06-12).
* ↑ «Corine Land Cover» www.statistiques.developpement-durable.gouv.fr (Noiz kontsultatua: 2021-06-12).
* ↑ INSEE - 1990eko errolda
* ↑ Agrikultura Ministerioa. Nekazaritza eta abeltzaintzako errolda orokorra. 1979
* ↑ INSEE - 1982ko errolda
* ↑ (Frantsesez) «2020ko hauteskudetako Baigorri udalerriko emaitza ofizialak» interieur.gouv.fr (Noiz kontsultatua: 2020ko ekainak 28).
* ↑ (Frantsesez) «2014ko hauteskudetako Baigorri udalerriko emaitza ofizialak» interieur.gouv.fr (Noiz kontsultatua: 2020ko martxoak 21).
* ↑ Instituzioaren behar gorria. 2015eko urriaren 11. Argia.com
* ↑ (Frantsesez) «Ipar Euskal Herriko TXIK TXAK sarea: garraio publikoaren gorakada handia hilabetean.» France Bleu 2019-10-21 (Noiz kontsultatua: 2021-04-22).
* ↑ Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
* ↑ Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.
* ↑ BAIGORRI - Ikastetxeen zerrenda
* ↑ Euskara Baigorriko ikastetxeetan - Euskararen Erakunde Publikoa
* ↑ (Frantsesez) «US Nafarroa» Fédération Française de Rugby (Noiz kontsultatua: 2021-06-12).
* ↑ (Frantsesez) «Zaharrer Segi, 2015eko klub onena» SudOuest.fr (Noiz kontsultatua: 2021-06-12).
* ↑ «Zaharrer Segi» www.zaharrersegi.fr (Noiz kontsultatua: 2021-06-12).
* ↑ Nafarroa Behereko jaiak
* ↑ Mérimée datu-basea: Doneztebe eliza
* ↑ Palissy datu-basea: Doneztebe eliza
* ↑ Mérimée datu-basea: Etxauzeko gaztelua
* ↑ Mérimée datu-basea: Etxauzeko gaztelua
* ↑ Mérimée datu-basea: Lizarazu gaztelua
* ↑ Mérimée datu-basea: Urdozeko Jauregia
* ↑ Mérimée datu-basea: Itze baserria
* ↑ Mérimée datu-basea: Makozain baserria
* ↑ Mérimée datu-basea: Martinxoloenia etxea
* ↑ Mérimée datu-basea: Etxauzko burdinola
* ↑ Mérimée datu-basea: Berhoa baserria
* ↑ Mérimée datu-basea: Iturraldea baserria
* ↑ Mérimée datu-basea: Jokoberro baserria
* ↑ Mérimée datu-basea: Zuburia etxea
* ↑ Mérimée datu-basea: Germietako San Laurendi eliza
* ↑ Mérimée datu-basea: Okozeko San Salbatore eliza
* ↑ Mérimée datu-basea: Urdozeko eliza
* ↑ Mérimée datu-basea: Andra Mariko eliza
* ↑ «Wayback Machine - Nafarroako herri eta hiri senidetuak» web.archive.org (Noiz kontsultatua: 2022-05-13).

## Ikus, gainera

* Baigorri-Ortzaize
* Nafarroa Beherea

## Kanpo estekak

* Baigorriko Herriko Etxearen webgune ofiziala
* Datuak: Q279252
* Multimedia: Saint-Étienne-de-Baïgorry / Q279252
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Baigorri