# Ana Vallés

Ana María González-Vallés Sixto, ezagunagoa Ana Vallés izenez (Ferrol, Coruña, Galizia, 1959) coruñar eszenako zuzendari, dramakigile, dantzari, aktore eta poeta bisuala da. 2024ko Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina jaso zuen.

## Ibilbidea

Sortzaile autodidakta da. Artisautzaren arloan eman zituen lehen urratsak, txotxongiloak sortuz, eta horrek modu naturalean eraman zuen antzerkiaren mundura. Bere ibilbide profesionalaren zatirik handiena Baltasar Patiñori lotuta egon da, zeinek alderdi teknikoa bere gain hartu zuen; Vallések, berriz, sorkuntzara, zuzendaritzara eta eszenaratzera bideratu zuen bere lana. Hasiera batean, beste konpainia batzuentzako eszenografia elementuak eraikitzeko tailer bat izan zuten, euren txotxongiloekin ikuskizun bat plazaratzea erabaki zuten arte. Ohikoak ez ziren muntaiak sortzen jarraitu zuten, eta sormenezko antzerkian ikertzen, testu-antzerkitik aldenduz; aldi berean, ikusleekin lotura handiagoa lortzen saiatu ziren, ikuslearengana aktorearen figura hurbiltzeko moduak bilatuz.
1986an, Matarile Teatro konpainia galiziarra sortu zuten Santiago de Compostelan, eta, ordutik, hizkuntza eszeniko mota ezberdinekin esperimentatu dute, besteak beste, antzerkia, dantza, performancea edo zirkua.
1993 eta 2008 artean, Galán Antzokia zabalik izan zuten, Galizian antzerki eta dantza garaikideak programatzeko eta zabaltzeko espazio gisa. Antzoki hori arte eszenikoentzako erreferente garrantzitsua bihurtu zen eskualdean; izan ere, dantza garaikidea modu egonkorrean programatu zuen lehena izan zen. 1995ean, En Pé de Pedra Nazioarteko Dantza Jaialdia jarri zuten martxan, hamabi urtez Santiago de Compostelako kale eta plazetan egin zena. Proiektu horrek funtsezko zeregina izan zuen Galiziako dantza garaikidearen garapenean eta sustapenean, eta aukerak eman zizkien gorabidean zeuden emakume eta gizon koreografo askori.
2010ean, Matarile Teatrok geldialdia izan zuen arrazoi ekonomikoengatik, baina, 2013tik aurrera, beste planteamendu batekin itzuli zen jarduerara, konpainia txikiago batekin kolaborazio espiritua berreskuratuta eta eszenako musika txertatuta, besteak beste.
2017. urtean, saLa Montiel sortu zuten, sortzaile berrientzako aldi baterako erakustoki bat, eta aurrekontuetatik eta araudi ofizialetatik independentea izatea izan zuen ezaugarri, sormen eta arte askatasun handiagoa ahalbidetuta.
2019an, Madrilgo Erkidegoko Udazkeneko Jaialdiaren 37. edizioak Matarile Teatro omendu zuen, beste konpainia batzuen artean, Espainiako abangoardia eszenikoan hiru hamarkada baino gehiago lan egiteagatik, eta konpainiaren atzera begirako bat programatu zuen Daimon y la jodida logística, Los limones, la nieve y todo lo resto eta Teatro Invisible lanekin.
Bere ibilbidean zehar, nekez sailka daitezkeen dozenaka ikuskizun taularatu ditu Vallések Matarile Teatrorekin, eta sari eta aipamen asko jaso dituzte Espainiako eta Europako hainbat lekutan.
Matarile Teatrorekin egindako lanez gain, beste batzuk ere egin ditu konpainia horretatik kanpo. 2000. urtean, Santiago Europako Kultur Hiriburua zela eta, II. Millenium Jaialdia inauguratu zen, Vallések idatzi eta zuzendutako Para imágenes brancas ikuskizunarekin, Galiziako Auditorioak eskatuta. 2007an Teatro de la Abadíarentzat Me olvidaré de todos vosotros sortu eta zuzendu zuen. Dantza konpainiaren dramaturgia zuzendu edo hartaz arduratu da, Carmen Werner Vallejorekin batera, hiru ikuskizunetan: Fine Romance (2001), Matar el nueve (2005) eta Sin pena y sin Gloria (2012). Illa Reunió-ren zuzendari eta sortzaile izan zen Centro Dramático Gallegorako (CDG) (2006). 2010ean Galiziako Auditoriumerako La voz humana operaren zuzendaritzaz eta dramaturgiaz arduratu zen. 2011n, Vallesek Centro Dramático Gallego (CDG) eta Radio Galega erakundeekin kolaboratu zuen, Irrati Antzerkiaren V. Diario Cultural Sariko lan finalisten dramatizazioa zuzenduz. 2017an, El fin de las cosas lana estreinatu zuten, Eva Guerrerok sortu eta zuzendutako dantza garaikideko pieza, eta Vallések Ojo exterior gisa hartu zuen parte.
2023ko maiatzean, harreman profesionala hasi zuenetik lehen aldiz, Vallesek Matarile Teatroren ikuskizun bat aurkeztu zuen Baltasar Patiño kredituetan egon barik, FRÁXIL handle with care. Zuzendu zuen hurrengo pieza 2009tik berarekin lan egin zuen Nuria Sotelo sortzaile eta dantzariaren Sobre o destravío ou a arte de perderse lana izan zen. Ikuskizuna ohikoak ez ziren lekuetarako pentsatuta zegoen, eta espazioaren eta hortik harago doanaren garrantzia ikertu zuen. Cangas de Morrazoko Xosé Manuel Pazos Varela udal auditorioko erakusketa aretoan estreinatu zen, 2024ko Cangaseko Nazioarteko Antzerki Komiko eta Festibalaren Mostran (MITCFC).
2024ko Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina jaso zuen.

## Ikuskizunak

* 1986 - O cumpreaños da infanta. Txotxongiloen eraikuntza, manipulazioa, zuzeneko ahotsa, Vallés eta Baltasar Patiño zuzendarikidetza. Galiziako helduentzako lehen txotxongilo-ikuskizuntzat hartzen da.
* 1991 - Andante. Sorrera eta zuzendaritza.
* 1992 - Café Acústico. Sorrera eta zuzendaritza.
* 1993 - Deriva. Baltasar Patiño zuzendari-kidea.
* 1995 - MVSEO. Sorrera, zuzendaritza eta interpretazioa.
* 1996 - Negro é negro. Sorrera, zuzendaritza eta interpretazioa.
* 1996 - Zeppelin nº 7. Sorrera, zuzendaritza eta interpretazioa.
* 1997 - 12 rounds. Sorkuntza, zuzendaritza, gidoia eta interpretazioa.
* 1998 - Teatro para camaleóns. Sorrera eta zuzendaritza.
* 1999 - The Queen is dead. Sorrera, zuzendaritza eta interpretazioa.
* 2000 - Para figuras brancas. Sorrera eta zuzendaritza.
* 2001 - A brazo partido. Sorrera, zuzendaritza eta interpretazioa.
* 2001 - Fine Romance. Dantza Behin-behineko Konpainiaren Zuzendaritza.
* 2002 - Sin sombra de duda. Sortzea eta interpretatzea.
* 2003 - Acto seguido. Sorrera eta zuzendaritza.
* 2005 - Pie izquierdo. Sorkuntza eta interpretazioa, Carmen Werner koreografo eta Behin-behineko Dantza dantzariarekin lankidetzan.
* 2005 - Historia Natural. Sorkuntza, zuzendaritza eta testuak.
* 2005 - Matar el nueve. Dramaturgia.
* 2006 - Illa Reunió. Sorrera eta zuzendaritza.
* 2007 - Truenos y misterios. Sorkuntza, zuzendaritza, interpretazioa eta testuak.
* 2008 - Animales artificiales. Sorkuntza, zuzendaritza, interpretazioa eta testuak.
* 2009 - Cerrado por aburrimiento. Sorkuntza, zuzendaritza, interpretazioa eta testuak.
* 2010 - La voz humana. Zuzendaritza eta dramaturgia.
* 2012 - Sin pena y sin Gloria. Zuzendaritza.
* 2013 - Staying Alive. Sorkuntza, zuzendaritza, interpretazioa eta testuak.
* 2014 - Hombres bisagra. Valleseko zuzendarikidea eta Baltasar Patiño.
* 2014 - El cuello de la jirafa. Sorkuntza, zuzendaritza, interpretazioa eta testuak.
* 2014 - Teatro invisible. Zuzendaritza eta testuak.
* 2016 - Antes de la metralla Forcejeos Humedades y Estrategias sobre Tácticas Teatrales. topaketa eszenikoa. Parte-hartzailea.
* 2017 - Circo de pulgas. Sorrera, zuzendaritza eta interpretazioa.
* 2017 - El fin de las cosas. Kanpoko begia.
* 2018 - Los limones, la nieve y todo lo demás. Sorkuntza eta interpretazioa, Mónica Garcia dantzari eta koreografoarekin elkarlanean.
* 2019 - DAIMON y la jodida lógica. Zuzendaritza, testuak eta koreografiak.
* 2020 - El diablo en la playa. Zuzendaritza eta testuak. Hauskortasunaren trilogiaren lehen zatia.
* 2021 - Inloca. Zuzendaritza, testua eta koreografia. Trilogía de la fragilidad trilogiaren bigarren zatia.
* 2023 - FRÁXIL handle with care. Sorkuntza, zuzendaritza, testua, espazio eszenikoa eta koreografia. Trilogía de la fragilidad trilogiaren hirugarren atala.

## Argitaratutako lanak

* 2008 - Illa Reunión, Ediciones Laiovento ISBN 97884871453
* 2017 - Cerrado por aburrimiento, Staying Alive, Teatro invisible, El cuello de la jirafa. Ana Vallés-en eta Matarile-ren testu-dramaturgien transkripzioa lau pieza horietarako. Ediciones Invasoras ISBN 84-16-99306-8
* 2021 - El diablo en la playa. Celeste Gonzalezekin eta Claudia Racing-Garciarekin batera. Ediciones Invasoras ISBN 8416993925
* 2022 - Inloca, Centro Dramático Nacional ISBN 84-9041-438-6

## Sariak eta aintzatespenak

* 1992an Zuzendaritza Onenaren Compostela Saria eskuratu zuen Café Acústico lanarekin.
* 1996an Negro é negro, Zuzendari Onenaren eta Ikuskizun Onenaren María Casares Galiziar Antzerki Sarietarako izendatu zuten.
* 2001ean Eszena Zuzendarientzako IV. Antzerki Lehiaketa Nazionalaren Zuzendaritza Onenaren bigarren Saria.
* 2003an Eszena Zuzendarientzako VI. Antzerki Lehiaketa Nazionalaren Zuzendaritza Onenaren bigarren Saria.
* 2003an Maria Casares Galiziar Antzerki Sarien Zuzendari Onenaren Saria jaso zuen Sarabela Konpainiaren Así que pasen cinco años muntaiarekin.
* 2005ean Historia Natural Valladolideko Kaleko Antzerki eta Arteen XI. Nazioarteko Jaialdiko (TAC) Ikuskizun Berritzaileenaren Saria irabazi zuen. Ikuskizun Onenaren Publikoaren Saria ere lortu zuen Galiziako Feira do Teatron.
* 2008an Valladolideko Kaleko Antzerki eta Arteen Nazioarteko Jaialdiak (TAC) omenaldia eskaini zion bere ibilbide artistikoarengatik.
* 2009an Parisko Don Quijote jaialdiko ikuskizun onenaren Publikoaren Saria jaso zuen, Animales artifiziales lanarekin
* 2015ean Valladolideko Kaleko Antzerki eta Arteen XI. Nazioarteko Jaialdiko (TAC) Ikuskizun Berritzaileenaren Saria irabazi zuen Hombres Bisagra lanarekin.
* 2019an Max sarietan eszena zuzendari onenaren sarirako izendatu zuten, Circo de pulgas lanarekin. Izendapen horrekin, sari horietan finalista izan zen lehen zuzendari galiziarra izan zen.
* 2024an Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina

## Erreferentziak

* 1 2 3 «Ana Vallés: «Lo raro es que se siga haciendo en muchos casos un teatro decimonónico»» La Voz de Galicia 2019-05-20.
* ↑ «Ana Vallés recibe a Medalla de Ouro ao Mérito nas Belas Artes do Goberno do Estado | Erregueté» erreguete.gal 2024-12-24.
* ↑ Ribas, Por María Parejo. (2019-11-17). «Ana Vallés: “Lo más difícil del teatro es dar con una forma propia”» La Circular.
* 1 2 3 Ministerio de Cultura. El Gobierno distingue a 38 personalidades y entidades de la cultura con la Medalla de Oro al Mérito en las Bellas Artes 2024. .
* ↑ «Ana Vallés: «Me encantaría poder recuperar esa efervescencia que tenía la ciudad»» La Voz de Galicia 2019-10-28.
* 1 2 Nieto, Antonio Hernández. (2020-10-08). «Ana Vallés, una referencia teatral no planificada» Woman's Soul.
* 1 2 «Matarile Teatro, 30 años con la mirada bajo el foco» El Español 2016-03-22.
* 1 2 3 4 «Matarile Teatro» Redescena.
* ↑ Rodríguez, José Carlos. (2021-11-26). «Ana Vallés, de Matarile Teatro: “Europa vive fundamentalmente de sus ruinas”» elobrero.es.
* ↑ «El Teatro Galán (Santiago de Compostela) se cierra como espacio de exhibición» Mundoclasico.com.
* ↑ culturagalega.org. (2021-02-02). «O Festival Internacional de Danza para Paseantes desenvolveuse en Compostela entre 1995 e 2007» culturagalega.org.
* ↑ «La tormenta perfecta de Ana Vallés» www.larazon.es 2021-11-22.
* ↑ «La Sala Montiel inicia su actividad» La Voz de Galicia 2017-09-02.
* ↑ sabela. (2017-08-05). «saLa Montiel, a 7 días» a cuerpo de baile.
* 1 2 3 4 5 horacio. (2022-01-31). ««INLOCA», de Ana Vallés, un espectáculo dirigido a «dotados para la oscuridad»» Culturamas.
* ↑ «El Festival | 37 Festival de Otoño. 2019» www.madrid.org.
* ↑ Diariocrítico.com. «Ana Vallés: “Prefiero el balbuceo a la sentencia”» Diariocrítico.com.
* ↑ «Gena Baamonde - Primer movimiento: para figuras brancas | CDAEM, Teatro Español» www.teatro.es.
* ↑ «Me acordaré de todos vosotros» Teatro de la Abadía.
* ↑ «Provisional Danza se adentra en el teatro con «Fine romance»» La Voz de Galicia 2001-04-03.
* ↑ Matar al 9 — Danza.es. .
* ↑ Sin pena y sin gloria. 25 años de Provisional Danza. .
* ↑ Fole, Xiana. «USCénica: encontro teatral con Ana Vallés» www.elcorreogallego.es.
* ↑ «El Centro Dramático Galego representará mañana en el Jofre su último montaje, «Illa Reunión»» La Voz de Galicia 2006-05-31.
* ↑ «Tiempos de decadencia» Mundoclasico.com.
* ↑ «Ana Vallés dirige para el CDG la dramatización de las obras finalistas del V Premio Diario Cultural de Teatro Radiofónico - Xunta de Galicia» www.xunta.gal.
* ↑ «Cia. Eva Guerrero: El fin de las cosas» Teatro Barcelona.
* ↑ Artezblai. (2023-06-23). «Ana Vallés estrena la última parte de la 'Trilogía de la Fragilidad', vinculada a la pandemia» Artezblai.
* ↑ «MITCFC - Sobre o extravío ou a arte de perderse» www.mostrateatrocangas.gal.
* ↑ «Illa Reunión» madridteatro.eu.
* 1 2 «XXI Certamen de Teatro para Directoras de Escena | Ayuntamiento de Torrejon» www.ayto-torrejon.es.
* ↑ «VIII edición premios de teatro gallego» Redescena.
* ↑ Artezblai. (2008-05-26). «IX Festival Internacional de Teatro y Artes de Calle» Artezblai.

## Kanpo estekak

* Matarile Teatroren webgune ofiziala.
* Datuak: Q120682371