# Allene Jeanes

Allene Rosalind Jeanes (Waco, Texas, 1906ko uztailaren 19a - Urbana, Illinois, 1995eko abenduaren 11a) estatubatuar kimikari ikertzailea izan zen. Bere ikerketak karbohidratoetan eta dextranoaren, Koreako Gerran plasma ordezkatzeko erabili zen substantziaren garapenean zentratu ziren. American Chemical Societyko kidea, Jeanesek hirurogei lan baino gehiago argitaratu zituen eta hamar patente jaso zituen. Nekazaritza Departamentuak 1953an emandako Zerbitzu Goraipatuaren Saria jaso zuen lehen emakumea.

## Biografia

Jeanes 1906ko uztailaren 19an jaio zen Wacon, Texasen. Viola Herring eta Largus Elonzo Jeanesen alaba zen, St. Louis Southwestern Railway-ko geltokiburua. Baylorreko Unibertsitatean Kimikan lizentziatu zen summa cum laude tituluarekin 1928an, eta Kaliforniako Unibertsitatean Berkeleyn Kimika organikoan maisutza lortu zuen1929an.
Zientzia irakasle aritu zen Athens Collegen, Alabamako Athens hirian, 1930etik 1935era. Gero, Illinoisko Unibertsitatean Kimikako irakasle izan zen. 1938an Illinoisko Unibertsitateko Kimika Organikoko doktoretza lortu zuen, Roger Adamsekin ikerketa lanak egin ondoren. Garai hartan, gutxi ziren karbohidratoak ikertzeko espezialitate horretan karrera bat egiten zuten emakumeak.

## Ibilbidea

Jeanes artoaren industrien ikerketarako bekaduna izan zen National Institutes of Health-erako (NIH) Claude Hudsonekin, eta Arauen Bulego Nazionalean lan egin zuen Horace S. Isbell-ekin. Roy L. Whistler-ekin bat egin zuen ikertzaile kimiko gisa 1941ean, Peoriako (Illinois) Estatu Batuetako Nekazaritza Departamentuaren Ipar Eskualdeko Ikerketa Laborategian (NRRL). Laborategi horrek artoarentzako, gariarentzako eta nekazaritza-hondakinen azpiproduktuentzako erabilera berriak aurkitu nahi zituen, eta han lan egin zuen 1976an erretiratu zen arte. Jeanesi "karbohidratoen zientzia aplikaturako NRRL mundu mailako zentro bihurtzeko eginkizun nabarmena izatea" egozten zaio.
Bere ikerketa eremua polisakarido naturalak ziren, almidoia (garian, artoan, arrozean eta patatetan dagoena), zelulosa (kotoian, zurean eta paperean dagoena) eta dextranoa barne. Jeanesek dextranoa sortzen dituzten bakterioak isolatu ahal izan zituen Peoriako tokiko konpainia batek hornitutako bakterioez kutsatutako sustraiko garagardoaren laginetatik. Aurkikuntza hau dextranoaren ekoizpen masiboko prozesu bat garatzeko eta dextranoan oinarritutako odol-plasma hedatzaile batean erabiltzeko oinarria izan zen. Plasmaren ordezko hau medikuek erabili zuten Koreako eta Vietnamgo gerretan. Bere lanaren ondorioz, Nekazaritza Departamentuak 1953an emandako Zerbitzu Goraipatuaren Saria jaso zuen lehen emakumea izan zen. Garvan domina ere jaso zuen 1956an.
1950eko hamarkadan Jeanes xantano goma garatu zuen taldearen buru ere izan zen, Xanthomonas campestris bakterioak sintetizatutako beste polisakarido bat. Honek guztiz irauli zuen elikagaien prozesamendua, bere loditze eta egonkortze propietate bereziengatik. Asko erabiltzen da hainbat produktutan, hala nola entsaladetan, saltsetan eta labean egitekoetan, testura eta trinkotasuna mantentzeko. Kosmetika industrian, xantano gomak krema eta ukenduen testura hobetzen du, kontsumitzaileentzako erakargarriagoak bihurtuz.
Medikuntzan, xantano gomak farmazia-produktu goxoagoak eta egonkorragoak sortzeko zeregina du. Glutenik gabeko gozogintzan ere ezinbestekoa da, glutenaren testura eta propietateak imitatzen dituen ordezko bat eskaintzen duena, glutenarekiko intolerantzia edo gaixotasun zeliakoa dutenei mesede handia eginez.
Orokorrean, Jeanesek garapen honetan egindako lanak eragin handia izan du, elikagaien zientzian, kosmetikan, medikuntzan eta baita energian aurrerapenetan nabarmen lagunduz, horrela eguneroko bizitzako hainbat alderdi hobetuz. Bere berrikuntza eta ekarpenak gaur egun erabiltzen dira hainbat modutan.
1986an argitaratu zen bere azken artikuluan, "Immunological and Related Interactions with Dextrans Reviewed in Terms of Improved Structural Information"-n, Jeanesek bere lanarekiko dedikazioa erakusten du.
Bere karrera osoan zehar, Allene Jeanesek hamar patente lortu zituen eta hirurogei argitalpen egin zituen. Horiek guztiak bere lanarekin eta aurkikuntzekin zerikusia zuten. Azkenean, sari ugari jaso zituen.
American Chemical Society, Sigma Xi eta Iota Sigma Piko kidea izan zen.
Erretiroa hartu zuenetik, NRRLren proiektuekin kolaboratzen jarraitu zuen eta bere ezagutzak ikertzaile gazteei eskaini zizkien. Jeanes 1995eko abenduaren 11n hil zen Urbanan, Illinoisen. 89 urte zituen.

## Sariak eta aintzatespenak

* 1953 - Estatu Batuetako Nekazaritza Saileko Distinguished Service Award.
* 1956 - American Chemical Societyren Garvan domina.
* 1962 - Estatu Batuetako Zerbitzu Zibileko Batzordeko Federal Woman’s Service Award.
* 1968 - Estatu Batuetako Nekazaritza Saileko Superior Service Award, Xantana goma aztertu zuen taldearentzat.
* 1976 - Elikagaien Teknologoen Institutuaren Elikagaien Teknologiako Industria Lorpenaren Saria.
* 1999 - Hil osteko Nekazaritza Ikerketa Zerbitzuko Zientzia Aretoan sartu zen, nekazaritzako produktuekin egindako polimeroak sortu zituzten ikerketa mikrobiologikoan egindako lanengatik.
* 2017 - Hil ostean, National Inventors Hall of Fame-n sartu zuten, bere patenteengatik.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2017-07-19). «Allene Rosalind Jeanes, química» Mujeres con ciencia (Noiz kontsultatua: 2025-02-10).
* 1 2 «Allene R. Jeanes Papers, MS 335, Archives of Women in Science and Engineering, Special Collections Department, Iowa State University Library.» web.archive.org 2015-09-11 (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* ↑ (Ingelesez) «Women Making a Difference in the World of Agricultural Research | Home» www.usda.gov 2025-02-08 (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* 1 2 3 4 5 6 7 8 (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2021-02-04). «Allene Rosalind Jeanes, la química que ayudó a salvar miles de soldados en Corea a partir de una partida contaminada de zarzaparrilla» Mujeres con ciencia (Noiz kontsultatua: 2025-02-10).
* 1 2 «"Allene R. Jeanes Papers, MS 335, Archives of Women in Science and Engineering, Special Collections Department, Iowa State University Library"» cardinal.lib.iastate.edu (Special Collections and University Archives. Iowa State University.) (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* 1 2 3 «Allene Rosalind Jeanes | Chemical Heritage Foundation» web.archive.org 2016-07-12 (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* 1 2 Ogilvie, Marilyn Bailey; Harvey, Joy Dorothy. (2000). The biographical dictionary of women in science : pioneering lives from ancient times to the mid-20th century. New York : Routledge ISBN 978-0-415-92038-4. (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* ↑ (Ingelesez) Rothenberg, Marc. (2012-10-12). History of Science in United States: An Encyclopedia. Routledge ISBN 978-1-135-58318-7. (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* 1 2 (Ingelesez) «What is Xanthan Gum Made From? Learn From Inventor and NIHF Inductee Allene Jeanes» www.invent.org 2025-02-08 (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* 1 2 Gregory L. Côté, Victoria L. Finkenstadt. (2008). «A History of Carbohydrate Research at the USDA Laboratory in Peoria, Illinois. Bulletin for the History of Chemistry. 33(2): 103–111.
* ↑ «Famous Scientists - Allene Rosalind Jeanes» web.archive.org 2014-05-14 (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* 1 2 3 (Ingelesez) «What is xanthan gum? | Good Food» www.bbcgoodfood.com (Noiz kontsultatua: 2025-02-10).
* ↑ (Ingelesez) Advances in Carbohydrate Chemistry and Biochemistry. Academic Press 1998-08-19 ISBN 978-0-08-056312-1. (Noiz kontsultatua: 2025-02-10).
* ↑ «Allene Jeanes | Lemelson» lemelson.mit.edu (Noiz kontsultatua: 2025-02-10).
* ↑ «Women Who Made a Difference» web.archive.org 2018-07-06 (Noiz kontsultatua: 2025-02-10).
* ↑ (Ingelesez) Weeter, Logan. (2017-03-07). «LAS alumna to be inducted into National Inventors Hall of Fame | College of Liberal Arts & Sciences at Illinois» las.illinois.edu (Noiz kontsultatua: 2025-02-10).
* ↑ «Famous Scientists - Allene Rosalind Jeanes» web.archive.org 2014-05-14 (Noiz kontsultatua: 2025-02-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7493
* Multimedia: Allene Rosalind Jeanes / Q7493