# 2024 klima aldaketan

Artikulu honek 2024. urtean berotze globalaren eta klima-aldaketaren ondorioak neurtu, aurreikusi, arindu eta haietara egokitzeko gertakariak, ikerketen emaitzak, aurrerapen zientifiko eta teknologikoak eta giza ekintzak dokumentatzen ditu.

## Laburpenak

* «Krisi klimatikoa da gizateriak aurre egin behar dion behin betiko erronka, eta estuki lotuta dago desberdintasun krisiarekin; horren lekuko dira gero eta handiagoa den elikadura segurtasunik eza eta herritarren joan-etorriak, baita bioaniztasunaren galera ere» – Celeste Saulo, Munduko Meteorologia Erakundearen idazkari orokorra, State of the Climate 2023
* Urria: "Gizateriaren historian lehen aldiz, ziklo hidrologikoa desorekatuta dago, eta horrek guztiontzako etorkizun ekitatibo eta iraunkorra zapaltzen du."
* Azaroaren 12: COP29 Konferentzian, António Guterres Nazio Batuen Erakundeko Idazkari Orokorrak esan zuen 2024 "master class bat izan dela klimaren suntsipenean".

## Neurketak eta estatistikak

* Otsailaren 5 –
** Proceedings of the National Academy of Sciences aldizkarian argitaratutako ikerketa batek proposatu zuen urakan haizeen Saffir-Simpson eskalan "6. kategoria" gehitzea, publikoari ekaitzen arriskua hobetu adierazi ahal izateko, eta ohartarazi zuten hainbat ekaitzek jada lortu zutela intentsitate hori.
** Nature Climate Change aldizkarian argitaratutako ikerketa batek, Demospongiae belakien exoeskeletoetan erregistratutako 300 urteko ozeanoetako tenperaturen neurketan oinarritua, adierazi zuen berotze globala 1860ko hamarkadan hasi zela (ozeanoetako gainazaleko tenperaturak adierazitakoa baino 80 urte lehenago) eta, dagoeneko, 2020an industria iraultzaren aurreko tenperatura baino 1,7 °C gorago geundela, IPCCren estimazioa baino 0,5 °C gorago.
* Otsaila – (txostena) Copernicus Climate Change Servicen analisi batek adierazi zuen 2023ko otsailetik 2024ko urtarrilera bitarte mundu mailako bataz besteko airearen tenperaturak 1,5 °C-en muga gainditu zuela lehenengo aldiz. Urte bakar batean gainditzeak ez du suposatzen 2015eko Parisko Hitzarmenak jasotakoa gainditzen duenik.
* Otsailaren 13 – Current Issues in Tourism aldizkarian argitaratutako ikerketa batek ondorioztatu zuen AEBko eski denboraldia murriztu zela 1960-1979 tartetik 2000-2019 tartera 5,5 eta 7,1 eguneko tartean, eta horrek urtero 252 milioi dolar estatubatuarreko galera suposatzen ziola sektoreari.
* Martxoaren 18 – (txostena) Maineko Unibertsitateko Klima Analisi taldeak NOAAren datuak aztertu zituen eta ondorioztatu zuen 2023ko martxoaren erdialdean itsas gainazalaren tenperaturak maximoa erregistratu zuela, eta hortik aurrera egunero egon zela maximoetan.
* Martxoaren 21 – Communications Earth & Environment aldizkarian argitaratutako ikerketa batek ondorioztatu zuen tenperaturen igoerak modu iraunkorrean handitzen duela inflazioa hamabi hilabetez, bai errenta altuko herrialdeetan, bai errenta baxuko herrialdeetan; presio inflazionistak handiagoak dira behe-latitudeetan, eta urtarokotasun handia dute goi-latitudeetan.
* Maiatzaren 8 – (txostena) Emberren txostenaren arabera, energia berriztagarriak munduko elektrizitate sorreraren %30 izan zen 2023an.
* Maiatzaren 28 – Climate Centralek, Gurutze Gorriko Klima Zentroak eta World Weather Attributionek argitaratutako ikerketa batek ondorioztatu zuen aurreko hamabi hilabeteetan, gizakiek eragindako klima aldaketak aurreko urteko mugako bero-boladetako 26 egun gehigarri ekarri zituela.
* Ekainaren 11 – Earth System Science Data aldizkarian argitaratutako ikerketa batek estimatu zuen gizakien sortutako oxido nitroso emisioak %40 hazi zirela 1980 eta 2020 artean, CMIP6 ereduak aurreikusitako eskenatoki guztietako proiekzioak baino gorago.
* Uztailaren 1 – (txostena) Beryl urakanak, Atlantikoan inoiz erregistratutako 5. kategoriako ekaitzik goiztiarrena, errekorrak hautsi zituen azkartze, indarra eta kokapenari dagokionez ekainean gertatutako urakan batentzat.
* Uztailaren 9 – lehen aldiz, hamabi hilabeteko tartea batean (2024ko ekainera arte), Lurreko batezbesteko tenperaturak 1,5 °C gainditu zituen Industria Iraultza aurreko oinarritik.
* Uztailaren 21 – (txostena) batezbesteko tenperatura globalaren eguneko errekorra gainditu zen, 17,09 °C, 2023ko uztailaren 6an ezarri zen 17,08 °Cak gaindituz. Oro har, 2024ko uda izan zen inoizko beroena.
* Abuztuaren 28 – Nature aldizkarian argitaratutako ikerketa batek ondorioztatu zuen 2023ko ekaina-iraila bitarteko Kanadako baso-suteek atmosferara berotegi efektu gasen igorpena Txina, India eta Ameriketako Estatu Batuak ezik, munduko beste herrialde guztiena baino handiagoa izan zela.
* Azaroaren 20 – Environmental Research: Climate aldizkarian argitaratutako 2024ko Atlantikoko urakan denboraldiari buruzko ikerketa batek estimatu zuen klima aldaketaren ondorioz emandako itsasoko uraren tenperaturaren igoerak urakanen gehienezko haizearen abiadura handitu dutela 14–45 km/h artean, tartean Helene (26 km/h) eta Milton urakanetan (39 km/h).

## Gertakari eta fenomeno naturalak

* Urtarrila – Annual Review of Marine Science aldizkarian argitaratutako ikerketa baten arabera, kostaldeko geruza freatikoak igotzeak eta haien gazitasuna lurrerantz mugitzeak —«neurri handi batean ezkutukoak eta hautemanezinak» dira haien kalteak— eragiten du kostaldeko 1.546 komunitate potentzialki zaurgarriak izatea, itsas mailaren igoerak eragindako gainazala urpean geratu baino hamarkada batzuk lehenago.
* Otsailaren 12 – First Street Foundation irabazi asmorik gabeko fundazioak argitaratutako ikerketa batek jakinarazi zuen ingurumen araudiak airearen kalitatean eragindako hobekuntzak partzialki baliogabetzen ari direla klima aldaketak eragindako «zigor klimatiko» batengatik, bereziki baso suteen gorakadak eragindako PM2,5 partikulen gorakadagatik.
* Otsailaren 28 – Weather and Climate Dynamicsen argitaratutako ikerketa batek estatistikoki lotu zituen Artikoko izotz galera klima epelago eta lehorrago batekin Europan. Horrek aukera ematen du Europako udako eguraldia aurreko neguko datuekin hobeto iragartzeko.
* Martxoaren 25 – Oecologia aldizkarian argitaratutako ikerketa batek ondorioztatu zuen beroketa globalak, eta euriaren zein baso-suteen maiztasunak eta indarrak, polenaren aniztasuna gutxitu zuela, Arro Handian eta Sierra Nevadan aurki zitekeen polen-aberastasunari eraginez.
* Martxoaren 26 – Naturen argitaratutako ikerketa baten arabera, egoera jakin batzuetan, zuhaitz gehiago landatzearen ondorioz albedoan gertatzen den aldaketak (eguzki-argiak Lurraren azalean espaziorantz egiten duen islak) «albedoaren konpentsazio» esanguratsua eragin dezake, zuhaitzek atmosferatik karbonoa kentzearen onurak murriztuz.
* Martxoaren 27 – Naturen argitaratutako ikerketa baten arabera, Groenlandia eta Antarktikako izotzaren urteak Lurraren errotazio abiadura geldotu zuen, UTC denborari eraginez. UTCan egin beharreko aldaketek eragina zuten denbora-neurketa horretan oinarritutako sistema-informatikoetan.
* Apirilaren 8 – Klima berotzearen ondorioz, meteorito asko Antartikako izotz geruzan urtzean azaletik galtzen direla onartu ostean, Nature Climate Changen argitaratutako ikerketa batek ondorioztatu du 5.000 meteorito inguru iritsezin bihurtzen direla urtero. Aurreikuspenen arabera, 2050ean %24 inguru galduko da, eta ehuneko hori %76 igo liteke 2100ean, igorpen handiko egoera batean. (Lurrean aurkitutako meteoritoen %60 baino gehiago Antartikakoak dira).
* Apirilaren 11 – Sciencen argitaratutako ikerketa baten arabera, ez da behar bezala aztertu lurreko karbono ez-organikoak (SIC) etorkizuneko karbono atmosferikoaren kontzentrazioetan izango duen eragina, eta proiektatzen du lurreko ekosistemei nitrogenoa gehitzearekin lotutako lurzoruaren azidotzeak atmosferara 23.000 milioi tona karbono askatzea eragingo duela datozen 30 urteetan.
* Maiatzaren 11 (txostena) – Venezuela izan zen garai modernoan bere glaziar guztiak galdu zituela adierazi zuen lehen herrialdea, Pico Humboldteko glaziarra jada izotz-eremu bat baino ez zelako, glaziarrek berezkoa duten mugimendurik gabe.
* Maiatzaren 20 – Proceedings of the National Academy of Sciences aldizkarian argitaratutako ikerketa baten arabera, distantzia handietan izotzaren azpian dagoen itsasoko uraren fluxuak Thwaites glaziarra (Antartika) aurreikusi baino zaurgarriagoa egiten du izotza urtzeko, eta horrek, aldi berean, izotz-masaren galeraren aurreikuspenak handitzen ditu.
   Lehen aldiz, zientzialariek... argi eta garbi dokumentatu dituzte idortasunaren gaur egungo eta etorkizuneko joerak eta inpaktuak, lehen ziurgabetasun zientifikoko laino batean bildutako arrisku global eta existentziala agerian uzten dutenak. [Idortasunak] eta bere ondorioek milaka milioi pertsonen bizitza eta bizibidea mehatxatzen dute planetako ia eskualde guztietan.
* Ekainaren 6 – Geophysical Research Lettersen argitaratutako ikerketa baten arabera, 1980tik 2022ra, berezko klima-aldakortasunak Artikoaren berotzea bultzatu du, baina beroketa globala ezabatu du; zehazki, Barents itsasoan eta Karako itsasoan berotu da, baina hoztu egin da ekialdeko Ozeano Bare tropikalean eta Ozeano Australean.
* Ekainaren 3 – Administrazio Nazional Ozeaniko eta Atmosferikoak (NOAA) iragarri zuen El Niñoren baldintzek aurreko hilabetean ENSO neutro baldintzak ekarri zituztela, ozeanoaren eta airearen tenperaturek errekor maila lortu zuten urte bateko epeari amaiera emanez.
* Uztailaren 15 – Proceedings of the National Academy of Sciencesen argitaratutako ikerketa baten arabera, berotze globalak eragindako glaziarren eta poloetako izotz geruzen urtzeak poloetako eskualdeetatik ekuatorerantz mugitu du masa, eta horrek Lurraren forma nabarmen aldatu du, eta egunen iraupena luzatu. Isurpen handiko egoera batean, egunaren iraupena 2,62±0,79 ms/urte-raino igo liteke 2100ean. Egunaren iraupenaren aldaketek zaildu egiten dute kronometraje zehatza eta nabigazio espaziala.
* Uztailaren 25 – Aintzira Gazi Handian azaldutako sedimentuen CO$^2$ eta metano isurien neurketetatik abiatuta, One Earthen argitaratutako ikerketa batek ondorioztatzen du isurketa horiek aski handiak direla eskualdeko karbono-aurrekontuetan kontuan hartu behar izateko, eta mundu osoko gatz-lakuen galera geldiarazteko eta alderantzikatzeko ahaleginak justifikatzen dituzte.
* Abenduaren 9 – Desertifikazioari Aurre egiteko Nazio Batuen Konbentzioak ondorioztatu zuen lur lehorraren hiru laurden "etengabe lehorragoak dira azken hamarkadetan", eta "klima lehorragoak orain mundu osoko eskualdeei eragiten diela eta ez direla itzuliko lehenengo egoerara". Munduko biztanleriaren laurdena lehortzen ari den eremuetan bizi dira.
* Abendua &nash; (txostena) NOAAren 2024ko Artikoko txostenak edio Artikoko tundra ${\ce {CO2}}$ hartzaile izatetik iturri izatera pasa dela. Gainera, metano iturri bat ere bada.

## Ekintzak eta helburu adierazpenak
### Zientzia eta teknologia

* Urtarrilaren 2 – Estatu Batuetako merkataritza mailako lehen itsas parke eolikoa martxan jarri zen, Martha's Vineyard (Massachusetts) kostaldetik 24 km-ra. Hasieran, aerosorgailu batek 5 MW emango ditu, baina, denborarekin, 400.000 etxe eta enpresa energiaz hornitzeko gai izango diren 62 turbina izango direla aurreikusi dute.
* Urtarrilaren 11 – Nature Cities0en argitaratutako azterlan batek Riad hiriko beroa arintzeko zortzi agertokitan egindako saiakuntza baten emaitzak aurkeztu ziren. Proba horretan, efektu freskagarri handiak egiaztatzen dira, eta konbinazioak egiten dira, besteak beste, teilatuetan material islatzaileak, ureztatze-landaredia eta birgaitzea erabiliz.
* Urtarrilaren 18 – Espazioko eguzki-baratze baten lehen proba arrakastatsua, zelula fotovoltaiko baten eguzki-energia jaso eta Lurrera transmititzen zuena, bideragarritasunaren lehen erakustaldia izan zen.
* Otsaila: haize-parpaila baten printzipioak dituen ur-azpiko korronteetako sorgailu batek Faroe Uharteetan elektrizitatea ekoizten hasi zen.
* Otsailaren 9 – Ikertzaileek simulazioak erabili zituzten Science Advancesen argitaratutako AMOCaren balizko kolapso baten alerta goiztiarraren seinale bat garatzeko, eta iradokitzen dute AMOC «makurtzeko bidean» dagoela adierazten duela.
* Martxoaren 5 – aho-batekoa izan ez zen bozketa baten ondoren, IUGSren Kuaternarioko Estratigrafia azpibatzordeak erabaki zuen Antropozenoa ez dela garai geologiko bat. Bozketak, hala ere, aukera ematen du, modu informalean, gizakiek egindako eragin geologikoa horrela izendatzeko.
* Martxoa (asmakizuna): haizeak eragindako pantaila elektrodinamiko (EDS) batek eremu elektriko indartsuak sortzen ditu, eguzki-panelen azaleko hautsa eta poluitzaileak aldaratzen dituztenak. Horrek haien eraginkortasuna handitzen du, eta eskuz garbitzearen beharra kentzen du. Ikertzaileek frogatu dute eremu berean aldi berean hozte erradiatiboa eta eguzki-energia sortzen dela.
* Apirila (txostenak):
** eguzki-panelen gainean jarritako material bitrozeramiko berri batek argi ultramorea argi ikusgarri bihurtzen du, eta, hala, eguzkitik datorren argi aprobetxagarriaren kantitatea handitzen du (materialak argi ikusgaia pasatzen uzten du, normala den bezala).
** Ikusi da «arroka-irinak» glaziarrek fin birrindutako eta bolumen unitateko azalera handia duen arrokak «meteorizazio kimikoa» bultzatzen duela. Meteorizazio kimikoak aireko karbonoa ezabatzen du, lurzoruaren gainazalean zabaltzen denean. Antzeko bahiketa prozesu bat ere probatu dute, milimetro bateko diametroa duten hormigoi partikulak erabiliz.
* Apirilaren 2 – Estatu Batuetan itsas hodeiak txuritzeko teknologiari buruz egin zen lehen proba aire zabalean -hodeiak argitzeko eta eguzki-argia espazioan islatzeko diseinatu zen teknologia hori-, eta makina batek laborategi batetik kanpo aire librean tamaina egokiko gatz aerosolak modu trinkoan busti zitzakeen probatu zuen. Tokiko agintariek hurrengo hilabetean gelditu zuten proiektua, osasun eta segurtasun publikoarekiko kezkak argudiatuta.
* Apirilaren 3 – Communications Earth & Environmenten argitaratutako ikerketa baten arabera, airearen kalitateari buruzko legediak planeta hozten duten aerosolen emisioak murrizteak Lurraren desoreka energetikoa okertuko du, berotegi-efektuko gasen emisioek eragindakoaz gain. Azterketa horren arabera, hamarkada horretan berotze globala bizkortzea espero da.
* Maiatzaren 30 &ndash: Communications Earth & Environmenten argitaratutako azterlan baten arabera, Nazioarteko Itsas Erakundeak erregaiei buruz 2020rako emandako araudi batek, nazioarteko itsas garraioaren sufre-emisioak murriztera bideratuta zegoenak, aerosolek eragindako kutsadura murriztu zuen itsas ibilbideetan zehar, baina erradiazio behartuaren areagotzea eragin zuen (berotze globalaren efektua), eta ikertzaileek «inpaktu globala duen geoingeniaritzako nahigabeko obra» gisa kalifikatu zuten.
* Ekainaren 5a: Naturen argitaratutako ikerketa batek, ikatz aktibatuzko material baten poroetan txertatutako hidroxido ioi erreaktiboak dituen material «karga-xurgatzaile» bat aurkezten du, zeinak airetik CO2-a ezabatzen duen bikarbonatoa eratuz. CO2-z ase ondoren, kargak xurgatzen dituen materialaren propietateak berritu egin daitezke tenperatura baxuetan, 90 eta 100 °C bitartean.
* Ekaina (txostena): itsas adituen partzuergo batek erregai-kontsumoa murrizteko sistema bat proposatu zuen, non ontziek gatazkarik gabeko portuetara iristeko orduak koordinatzen baitituzte, «azkar nabigatu eta gero itxaron» praktika konbentzionala saihesteko, normalean abiadura motelagoetan nabigatuz eta erregaia aurreztuz.
* Uztaila (txostena): klimaren berotzeak sortzen duen glaziarretako urak harrapatutako aerosolen behin-behineko estratu ordenatuak desegiten dituela aurkitu da, ikertzaileek ingurumen-gertaeren erregistro historiko gisa erabiltzen dituztenak. Ice Memory Foundationek Antartikan izotz-lekuko gehiago gordetzeko asmoa du, datu-galtze horren aurretik.
* Azaroa (txostena): Estatu Batuetako gobernu-agentziak alerta goiztiarreko aireko sistema bat erabiltzen ari dira aerosolen kontzentrazio txikiak detektatzeko, beste herrialde batzuetan geoingeniaritza-saiakerak non egiten ari diren detektatzeko. Uste da eguzki-erradiazioaren aldaketak aurreikusi ezin diren ondorioak dituela kliman.

### Ekintza politiko, ekonomiko eta kulturalak

* Otsailaren 8 – Michael E. Mann zientzialariak milioi bat dolarreko kalte-ordaina irabazi zuen 2012an aurkeztu zuen hockey makilaren grafikoa iraintzeagatik. Blogarietako batek zientzialaria eraso zuen bere grafikoa "iruzurra" zela esanez.

### Adaptazio helburu adierazpenak
## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «2023 Marked Warmest Year on Record, Confirms WMO Report | Weather.com» The Weather Channel (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ «https://economicsofwater.watercommission.org/report/economics-of-wate…» archive.ph 2024-10-20 (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Wehner, Michael F.; Kossin, James P.. (2024-02-13). «The growing inadequacy of an open-ended Saffir–Simpson hurricane wind scale in a warming world» Proceedings of the National Academy of Sciences 121 (7) doi:10.1073/pnas.2308901121. ISSN 0027-8424. PMID 38315843. PMC PMC10873601. (Noiz kontsultatua: 2024-03-10).
* ↑ (Ingelesez) McCulloch, Malcolm T.; Winter, Amos; Sherman, Clark E.; Trotter, Julie A.. (2024-02). «300 years of sclerosponge thermometry shows global warming has exceeded 1.5 °C» Nature Climate Change 14 (2): 171–177. doi:10.1038/s41558-023-01919-7. ISSN 1758-6798. (Noiz kontsultatua: 2024-03-10).
* ↑ (Ingelesez) World's first year-long breach of key 1.5C warming limit. 2024-02-08 (Noiz kontsultatua: 2024-03-10).
* ↑ (Ingelesez) Scott, Daniel; Steiger, Robert. (2024-02-13). «How climate change is damaging the US ski industry» Current Issues in Tourism: 1–17. doi:10.1080/13683500.2024.2314700. ISSN 1368-3500. (Noiz kontsultatua: 2024-03-10).
* ↑ (Ingelesez) Paddison, Laura. (2024-03-18). «Global ocean heat has been at record levels every single day for the last year» CNN (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Kotz, Maximilian; Kuik, Friderike; Lis, Eliza; Nickel, Christiane. (2024-03-21). «Global warming and heat extremes to enhance inflationary pressures» Communications Earth & Environment 5 (1): 1–13. doi:10.1038/s43247-023-01173-x. ISSN 2662-4435. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) «Global Electricity Review 2024» Ember (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) «Climate change and the escalation of global extreme heat: Assessing and addressing the risks | PreventionWeb» www.preventionweb.net 2024-05-29 (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Tian, Hanqin; Pan, Naiqing; Thompson, Rona L.; Canadell, Josep G.; Suntharalingam, Parvadha; Regnier, Pierre; Davidson, Eric A.; Prather, Michael et al.. (2024-06-11). «Global nitrous oxide budget (1980–2020)» Earth System Science Data 16 (6): 2543–2604. doi:10.5194/essd-16-2543-2024. ISSN 1866-3508. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Wolfe, Mary Gilbert, Elizabeth. (2024-07-01). «Beryl strengthens into the earliest Category 5 Atlantic hurricane on record after devastating Windward Islands» CNN (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Harrison, Derek. (2024-07-09). «Average Global Temperature Has Warmed 1.5 Degrees Celsius Above Pre-industrial Levels for 12 Months in a Row» Inside Climate News (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ SA, Baigorri Argitaletxea. (2024-09-06). «Inoizko udarik beroena izan da aurtengoa... datorren urtekora arte» GARA (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Byrne, Brendan; Liu, Junjie; Bowman, Kevin W.; Pascolini-Campbell, Madeleine; Chatterjee, Abhishek; Pandey, Sudhanshu; Miyazaki, Kazuyuki; van der Werf, Guido R. et al.. (2024-09). «Carbon emissions from the 2023 Canadian wildfires» Nature 633 (8031): 835–839. doi:10.1038/s41586-024-07878-z. ISSN 1476-4687. PMID 39198654. PMC PMC11424480. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ Gilford, Daniel M; Giguere, Joseph; Pershing, Andrew J. (2024-11-20). «Human-caused ocean warming has intensified recent hurricanes» Environmental Research: Climate 3 (4): 045019. doi:10.1088/2752-5295/ad8d02. ISSN 2752-5295. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Ingelesez) Habel, Shellie; Fletcher, Charles H.; Barbee, Matthew M.; Fornace, Kyrstin L.. (2024-01-17). «Hidden Threat: The Influence of Sea-Level Rise on Coastal Groundwater and the Convergence of Impacts on Municipal Infrastructure» Annual Review of Marine Science 16 (1): 81–103. doi:10.1146/annurev-marine-020923-120737. ISSN 1941-1405. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Oltmanns, Marilena; Holliday, N. Penny; Screen, James; Moat, Ben I.; Josey, Simon A.; Evans, D. Gwyn; Bacon, Sheldon. (2024-02-28). «European summer weather linked to North Atlantic freshwater anomalies in preceding years» Weather and Climate Dynamics 5 (1): 109–132. doi:10.5194/wcd-5-109-2024. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Balmaki, Behnaz; Rostami, Masoud A.; Allen, Julie M.; Dyer, Lee A.. (2024-04-01). «Effects of climate change on Lepidoptera pollen loads and their pollination services in space and time» Oecologia 204 (4): 751–759. doi:10.1007/s00442-024-05533-y. ISSN 1432-1939. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Hasler, Natalia; Williams, Christopher A.; Denney, Vanessa Carrasco; Ellis, Peter W.; Shrestha, Surendra; Terasaki Hart, Drew E.; Wolff, Nicholas H.; Yeo, Samantha et al.. (2024-03-26). «Accounting for albedo change to identify climate-positive tree cover restoration» Nature Communications 15 (1): 2275. doi:10.1038/s41467-024-46577-1. ISSN 2041-1723. PMID 38531896. PMC PMC10965905. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Agnew, Duncan Carr. (2024-04). «A global timekeeping problem postponed by global warming» Nature 628 (8007): 333–336. doi:10.1038/s41586-024-07170-0. ISSN 1476-4687. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Tollenaar, Veronica; Zekollari, Harry; Kittel, Christoph; Farinotti, Daniel; Lhermitte, Stef; Debaille, Vinciane; Goderis, Steven; Claeys, Philippe et al.. (2024-04). «Antarctic meteorites threatened by climate warming» Nature Climate Change 14 (4): 340–343. doi:10.1038/s41558-024-01954-y. ISSN 1758-6798. PMID 38617203. PMC PMC11006603. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Huang, Yuanyuan; Song, Xiaodong; Wang, Ying-Ping; Canadell, Josep G.; Luo, Yiqi; Ciais, Philippe; Chen, Anping; Hong, Songbai et al.. (2024-04-12). «Size, distribution, and vulnerability of the global soil inorganic carbon» Science 384 (6692): 233–239. doi:10.1126/science.adi7918. ISSN 0036-8075. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Vallangi, Neelima. (2024-05-08). «Venezuela loses its last glacier as it shrinks down to an ice field» The Guardian ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Rignot, Eric; Ciracì, Enrico; Scheuchl, Bernd; Tolpekin, Valentyn; Wollersheim, Michael; Dow, Christine. (2024-05-28). «Widespread seawater intrusions beneath the grounded ice of Thwaites Glacier, West Antarctica» Proceedings of the National Academy of Sciences 121 (22) doi:10.1073/pnas.2404766121. ISSN 0027-8424. PMID 38768351. PMC PMC11145208. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* 1 2 (Ingelesez) «The global threat of drying lands: Regional and global aridity trends and future projections» UNCCD 2024-12-09 (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Ingelesez) Sweeney, Aodhan J.; Fu, Qiang; Po‐Chedley, Stephen; Wang, Hailong; Wang, Muyin. (2024-06-16). «Unique Temperature Trend Pattern Associated With Internally Driven Global Cooling and Arctic Warming During 1980–2022» Geophysical Research Letters 51 (11) doi:10.1029/2024GL108798. ISSN 0094-8276. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ «Climate Prediction Center: ENSO Diagnostic Discussion» www.cpc.ncep.noaa.gov (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Shahvandi, Mostafa Kiani; Adhikari, Surendra; Dumberry, Mathieu; Mishra, Siddhartha; Soja, Benedikt. (2024-07-23). «The increasingly dominant role of climate change on length of day variations» Proceedings of the National Academy of Sciences 121 (30) doi:10.1073/pnas.2406930121. ISSN 0027-8424. PMID 39008671. PMC PMC11287281. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ Cobo, Melissa; Goldhammer, Tobias; Brothers, Soren. (2024-08). «A desiccating saline lake bed is a significant source of anthropogenic greenhouse gas emissions» One Earth 7 (8): 1414–1423. doi:10.1016/j.oneear.2024.07.001. ISSN 2590-3322. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Nakamura, Tracey. (2024-10-11). «Executive Summary» NOAA Arctic (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Ingelesez) Calma, Justine. (2024-01-04). «The first US commercial-scale offshore wind farm is live, but the industry faces strong headwinds» The Verge (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Bello, Abdul-Rahman Oladimeji. «A new study shows some innovative strategies to beat heat» Interesting Engineering (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Haddad, Shamila; Zhang, Wanni; Paolini, Riccardo; Gao, Kai; Altheeb, Muzahim; Al Mogirah, Abdulrahman; Bin Moammar, Abdullatif; Hong, Tianzhen et al.. (2024-01). «Quantifying the energy impact of heat mitigation technologies at the urban scale» Nature Cities 1 (1): 62–72. doi:10.1038/s44284-023-00005-5. ISSN 2731-9997. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ «First ever space-to-Earth solar power mission succeeds | The Independent» web.archive.org 2024-01-19 (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Hanley, Steve. (2024-02-13). «Minesto Underwater "Kite" Begins Delivering Electricity To Faroe Islands» CleanTechnica (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) van Westen, René M.; Kliphuis, Michael; Dijkstra, Henk A.. (2024-02-09). «Physics-based early warning signal shows that AMOC is on tipping course» Science Advances 10 (6) doi:10.1126/sciadv.adk1189. ISSN 2375-2548. PMID 38335283. PMC PMC10857529. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) expert reaction to paper warning of a collapse of the Atlantic meridional overturning circulation | Science Media Centre. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Hunt, Katie. (2024-03-05). «Proposal to mark a new chapter in Earth’s history rejected, scientists say» CNN (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) Choudhury, Rizwan. «New device maximizes solar energy with self-cleaning tech» Interesting Engineering (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ Heo, Minsu; Yang, Junyeong; Kim, Bosung; Lee, Cheoljae; Park, Hyosik; Kim, Soo-Kwan; Lee, Jongsung; Son, Seongho et al.. (2024-03-01). «Self-powered electrodynamic dust removal for sustainable solar panels using triboelectric nanogenerators» Nano Energy 121: 109257. doi:10.1016/j.nanoen.2024.109257. ISSN 2211-2855. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Ingelesez) Ghosh, Pramit; Wei, Xinsheng; Liu, Hanze; Zhang, Zhenong; Zhu, Linxiao. (2024-03-20). «Simultaneous subambient daytime radiative cooling and photovoltaic power generation from the same area» Cell Reports Physical Science 5 (3) doi:10.1016/j.xcrp.2024.101876. ISSN 2666-3864. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Ingelesez) Makic, Erik. (2024-04-04). «Scientists make crucial breakthrough that could revolutionize solar energy: '[This might open up new avenues'»] The Cool Down (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Ingelesez) «A New Use for Old Concrete Could Revolutionize Carbon Capture» Popular Mechanics 2024-04-25 (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Ingelesez) Flavelle, Christopher; Bates, Ian C.. (2024-04-02). «Warming Is Getting Worse. So They Just Tested a Way to Deflect the Sun.» The New York Times ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Ingelesez) Hodnebrog, Øivind; Myhre, Gunnar; Jouan, Caroline; Andrews, Timothy; Forster, Piers M.; Jia, Hailing; Loeb, Norman G.; Olivié, Dirk J. L. et al.. (2024-04-03). «Recent reductions in aerosol emissions have increased Earth’s energy imbalance» Communications Earth & Environment 5 (1): 1–9. doi:10.1038/s43247-024-01324-8. ISSN 2662-4435. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Ingelesez) Yuan, Tianle; Song, Hua; Oreopoulos, Lazaros; Wood, Robert; Bian, Huisheng; Breen, Katherine; Chin, Mian; Yu, Hongbin et al.. (2024-05-30). «Abrupt reduction in shipping emission as an inadvertent geoengineering termination shock produces substantial radiative warming» Communications Earth & Environment 5 (1): 1–8. doi:10.1038/s43247-024-01442-3. ISSN 2662-4435. PMID 38826490. PMC PMC11139642. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Ingelesez) Li, Huaiguang; Zick, Mary E.; Trisukhon, Teedhat; Signorile, Matteo; Liu, Xinyu; Eastmond, Helen; Sharma, Shivani; Spreng, Tristan L. et al.. (2024-06). «Capturing carbon dioxide from air with charged-sorbents» Nature 630 (8017): 654–659. doi:10.1038/s41586-024-07449-2. ISSN 1476-4687. PMID 38839965. PMC PMC11186774. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ «MSN» www.msn.com (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Ingelesez) Environment 360, Nicola Jones / Yale. (2024-07-14). «The race to save glacial ice records before they melt away» Popular Science (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Ingelesez) Flavelle, Christopher. (2024-11-28). «The U.S. Is Building an Early Warning System to Detect Geoengineering» The New York Times ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ «Climate scientist wins defamation case against right-wing writers | The Hill» web.archive.org 2024-02-09 (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).

## Kanpo estekak

* Klima Aldaketaren inguruko Gobernu-arteko Panela (IPCC)
* Munduko Meteorologia Elkartea (WMO)
* klima indikadoreak AEBko ingurumen babes-agentzian
ieaKlima aldaketa :
Kausak :
Ondorioak eta arazoak :
Arintzea :
Gizartea eta moldatzea :
Oinarriak eta teoria :
Glosategia
Kategoria :
* Datuak: Q124328464