OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ikatz aktibatu

Ikatz aktibatua konposatu karbonodunen kaltzinazioz lortzen den ikatz-mota berezia da. Ikatz aktibatua oso adsorbatzaile ona da. Fluido likido edo gaseosoetatik substantzia toxikoak edo hondakin-uretatik substantzia organikoak adsortzioz erauzteko usatzen da.
Azken finean, aktibazioak ikatzean poro txikiak eta bolumen txikikoak sortzen ditu eta horrek adsortzio-gainazala izugarri handitzen du. Eskala mikroskopikoan hain porotsua denez, ikatz aktibatuaren gramo batek 3.000 metro koadrotik gorako azalera du.

## Ekoizpena

Ikatz aktibatuaren prozesua ikatza ekoiztean oinarritzen da, honako material hauek erabiliz: almendra-azalak, koko-oskola, zohikatza, petrolioa, mundruna, egurra, eta ikatz minerala.

## Erreferetziak

* ↑ Ikatza aktibatu. Zientzia eta teknologia hiztegi entziklopedikoa. Elhuyar fundazioa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q190878
* Multimedia: Activated carbon / Q190878
# Manresako geltokia

    Ez nahasi FGC-ren Manresa-Baixador, Manresa-Alta edo Manresa-Viladordis geltokiekin.
Manresa Kataluniako Aldirietako geltoki bat da, Manresako udalerrian kokatuta dagoena. Geltokian Bartzelonako aldirietako lineak eta Lleidako aldirietako lineako trenek dute geltokia.

## Egoera

Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Lleida — Bartzelona: 301,719 kilometro-puntua.

## Historia

Trena 1859ko uztailaren 4an heldu zen Manresara, Terrassa eta Manresa bitarteko trenbidearen irekierarekin. 1860ko maiatzaren 30ean trenbidea Lleidaraino luzatu zen, eta 1861ean Zaragozaraino.
1878. urtean, Norteko Konpainiaren esku geratu zen. Hori dela-eta, geltokiari Norteko geltokia deritzo herrian.
1890. urtean, Manresa Alta eta Sallent geltokien arteko zabalera metrikoko trenbidea Manresa-Norte geltokiraino luzatu zen. Zabalera metrikoko terminalaren eta Manresa Baixador geltokien arteko trenbidea 1963an itxi zen.
1911. urtean Terrassa eta Manresa bitarteko trenbidea bikoiztu egin zen eta 1926 eta 1929 urteen artean trenbidea elektrifikatu zen.
1941. urtean, zabalera iberikoko trenbideen nazionalizazioarekin, geltokia RENFE-ren esku geratu zen. 1981. urtean, Manresa eta Lleida bitarteko trenbidea elektrifikatu egin zen.
2004ko abenduaren 31tik, geltokiaren kudeaketa Adif-en esku dago, RENFE zaharra disolbatu ostean. 2017an, Manresako geltokitik merkantzietako azken trena abiatu zen, Manresa eta Flix bitarteko sodio kloruro trena. 2019an, geltokiaren irisgarritasuna hobetzeko lanak burutu ziren.

## Zerbitzuak
### Bartzelonako aldiriak

| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |

### Lleidako aldiriak

| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| RL4 | Lleida-Pirineus | Bell-lloc d'Urgell • Mollerussa • Golmés • Castellnou de Seana • Bellpuig • Anglesola • Tàrrega • Cervera • Sant Guim de Freixenet • Sant Martí Sesgueioles • Calaf • Seguers-Sant Pere Sallavinera • Aguilar de Segarra • Rajadell • Manresa • Sant Vicenç de Castellet | Terrassa Nord |

## Erreferentziak

* ↑ «Manresa (Est.) :: © EuroFerroviarios ® :: El Punto de Encuentro de los Trabajadores Ferroviarios» www.euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2024-01-05).
* ↑ «Spanish Railway » Blog Archive » Barcelona á Zaragoza (por Lérida)» web.archive.org 2018-12-14 (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).
* ↑ «Manresa» www.trenscat.com (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).

## Ikus, gainera

* Bartzelonako aldiriak
* Lleidako aldiriak
* Kataluniako aldiriak

## Kanpo estekak

* Kataluniako Aldirietarako Generalitatearen webgunea
* Kataluniako Aldirietarako Renfe-ren webgunea
iea    Lleidako Aldiriak :
# Lotura bikoitz

Kimikan lotura bikoitza bi atomoren arteko lotura kobalente mota bat da zeinetan lau lotura-elektroi elkarbanatzen diren. Lotura bikoitz ohikoenak karbono-atomoen arteko izaten dira, alkenoetan eta ariloetan esaterako. Alabaina bi atomo klaseren artekoak ere usu dira. Adibidez karbonilo funtzio-taldean (C=O) karbonoak eta oxigenoak elkarbanatzen dituzte elektroiak, konposatu azoikoetan bi nitrogenok (N=N), iminetan nitrogenoak eta karbonoak (C=N) eta sulfoxidoetan sufreak eta oxigenoak (S=O). Formuletan bi lerro paralelok edo berdin zeinuak (=) adierazten dute lotura bikoitza.
Alexander Butlerov kimikari errusiarrak sartu zituen lotura bikoitzak notazio kimikoan.
Kate karbonatu batean lotura bikoitzak eta bakunak txandakatzen badira, lotura bikoitzak konjugatuak direla esaten da.
Lotura bikoitzen adibideak :
| Etilenoa | Azetona | Dimetil sulfoxidoa | Diazenoa |

## Erreferentziak

* ↑ Lotura bikoitz. Zientzia eta teknologiaren hiztegi entziklopedikoa. Elhuyar Fundazioa.
* ↑ Basterretxea, Francisco; Zabala, Gorka; Mijangos, Fernando; Izurieta, Itziar; Etxebarria, Nestor & Martinez de Marigorta, Edorta. (1996). Kimika orokorra. Udako Euskal Unibertsitatea, 76 or. ISBN 84-86967-71-6..

## Ikus, gainera

* Lotura bakun
* Lotura hirukoitz
* Lotura kobalente

## Kanpo estekak

* Datuak: Q258652
* Multimedia: Double bond / Q258652
# Lotura bakun

Kimikan lotura bakuna edo lotura sinplea atomoen arteko lotura kobalente mota, non atomoek elektroi-bikote bat konpartitzen baitute. Lotura bakun ia denak sigma loturak dira. Notazio kimikoan linea batez irudikatzen da lotura sinplea.
Lotura bakunak ohikoenak dira konposatu kimikoetan. Agertzen dira molekula txiki eta sinpletan, kloro (Cl$_2$) eta hidrogeno (H$_2$) molekularrean adibidez, katea luzeko pentanoaren (CH$_3$CH$_2$CH$_2$CH$_2$CH$_3$) moduko alkanoetan eta klorofila bezalako molekula konplexuetan.
Lotura bakunen adibideak :
| Hidrogeno molekulara | Metanoa | Bromoetanoa | Klorofila non lotura bikoitzak ere ageri diren |

## Erreferentziak

* ↑ Lotura bakun. Zientzia eta teknologa hiztegi entziklopedikoa. Elhuyar fundazioa.
* ↑ Basterretxea, Francisco; Zabala, Gorka; Mijangos, Fernando; Izurieta, Itziar; Etxebarria; Nestor & Martinez de Marigorta, Edorta. (1996). Kimika orokorra. Udako Euskal Unibertsitatea, 76 or. ISBN 84-86967-71-6..

## Ikus, gainera

* Lotura bikoitz
* Lotura hirukoitz
* Lotura kobalente

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1059835
# Lotura hirukoitz

Kimikan lotura hirukoitza atomoen arteko lotura kobalente mota bat da, non atomoek hiru elektroi-bikote partekatzen baitituzte. Lotura hirukoitzak lotura bakunak eta lotura bikoitzak baino sendoagoak dira. Formula kimikoetan hiru linea paraleloz (≡) irudikatzen da.
Lotura hirukoitz ohikoetan nitrogeno molekularrean ageri da (N$_2$). Bigarren ohikoena bi karbono-atomoen artean agertzen da alkinoetan. Beste funtzio-talde batzuk ere lotura hirukoitzak dituzte, zianuroak eta isozianuroak esaterako. Molekula ez-organiko batzuk hala nola difosforoak eta karbono(II) oxidoak lotura hirukoitza dute.
Lotura hirukoitzen adibideak :
| Zianogenoa | Hexa(tert-butoxi)diwolfram(III)a metalen arteko lotura hirukoitzaren adibidea | Fenilazetilenoa | azetonitriloa |

## Erreferentziak

* ↑ Lotura hirukoitz. Zientzia eta teknologiaren hiztegi entziklopedikoa. Elhuyar fundazioa.
* ↑ Basterretxea, Francisco; Zabala, Gorka; Mijangos, Fernando; Izurieta; Itziar; Etxebarria, Nestor & Martinez de Marigorta, Edorta. (1996). Kimika orokorra. Udako Euskal Unibertsitatea, 76 or. ISBN 84-86967-71-6..

## Ikus, gainera

* Lotura bakun
* Lotura bikoitz
* Lotura kobalente

## Kanpo estekak

* Datuak: Q177033
* Multimedia: Triple bond / Q177033
# EU-Alert

EU-Alert termino generiko bat da, herritarren telefono mugikorretara larrialdi edo hondamendi natural garrantzitsu baten berri emateko Europako alerta publikoen sistemarentzat.
Cell Broadcast teknologia erabiltzen da gune zehatz bateko mugikorretara mezu masiboak bidaltzeko, erabiltzaileen pribatutasuna errespetatuz.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Directiva (UE) 2018/1972 del Parlamento Europeo y del Consejo, de 11 de diciembre de 2018, por la que se establece el Código Europeo de las Comunicaciones Electrónicas (versión refundida) (Texto pertinente a efectos del EEE). 2018-12-11 (Noiz kontsultatua: 2024-11-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Alertas de Protección Civil en España: cómo funcionan y cómo configurarlas en tu móvil | Ciudadanía | INCIBE» www.incibe.es (Noiz kontsultatua: 2024-11-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Public Warning System» DGPCyE (Noiz kontsultatua: 2024-11-11).

## Kanpo estekak

* Frantziako sistemaren web-orria (frantsesez): FR-Alert https://fr-alert.gouv.fr/
* Espainiako sistemaren web-orria (gaztelaniaz): ES-Alert https://www.proteccioncivil.es/coordinacion/redes/ran/public-warning-system
* Alemaniako sitemaren web-orria (alemanieraz): DE-Alert / Cell Broadcast https://www.bbk.bund.de/DE/Warnung-Vorsorge/Warnung-in-Deutschland/So-werden-Sie-gewarnt/Cell-Broadcast/cell-broadcast_node.html
* Datuak: Q55601740
* Multimedia: EU-Alert / Q55601740
# 1815eko Tamboraren erupzioa

1815eko Tamboraren erupzioa Sondako uharte txikietako Sumbawan (orduko Ekialdeko Herbeheretar Indiak eta egungo Indonesia) izandako sumendiko erupzioa izan zen.
1815eko apirilean, milurteko erupziorik handiena gertatu zen Tanbora mendian. Sumendiaren leherketa 2.000 kilometrora entzun zen Sumatrako uhartean eta errautsak ehundaka kilometrotan zehar zabaldu ziren. Guztira 82.000 pertsona hil zirela uste da. Ondorengo urtean, 1816. urtean, errautsek atmosfera estali zutela eta Udarik gabeko urtea izenaz ezagutzen den fenomenoa gertatu zen. Errautsek eguzkiaren izpien indarra oztopatu eta tenperaturek behera egin zuten ipar-hemisferio osoan.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) (pdf) Tambora, la erupción más devastadora. (Noiz kontsultatua: 2009-12-22).
* ↑ Stothers, Richard B.. (1984). «The Great Tambora Eruption in 1815 and Its Aftermath» Science 224 (4654): 1191–1198. doi:10.1126/science.224.4654.1191. PMID 17819476. Bibcode: 1984Sci...224.1191S..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3591483
* Multimedia: 1815 Tambora eruptions / Q3591483
# Irristariak

Fonetikan, irristariak tradizionalki erdibokal eta erdikonsonante deitu izan direnak biltzen dituen klasea da. Hurbilkarien sail orokorrean sartzen dira. Fonetikoki soinu hurbiltzailea da, bere kabuz silaba eratzen ez duen bokal baten errealizazioa, silaba balioa duen beste bokal batekin batera ez badoa. Erdibokal terminoa diptongo beherakorren elementu ez-silabikoarentzat gordetzen da. Erdi-soinudun terminoa diptongo gorakor baten elementu ez-silabikoa edo triptongo baten lehen soinua izendatzeko erabiltzen da. Kontsonanterdiak ebakera itxiagoak izan ohi baitira bokalerdiak baino.
Erdibokalak edo erdi-konsonanteak bokal alofono ez-silabikoak izaten dira maiz. /i, u/-ri dagozkion erdibokalak, [j, w] ikurrekin adierazten direnak.

## Euskaraz

Irristariak alofonoak dira euskaraz. Hobeto esan, irristaritasuna alofonikoa da. Nahiz eta [au] eta [aw] desberdintasunari antzematen diogun (cf. naiz [najs] / nahiz [nais] desberdintasuna), silabatzeak ohartarazten gaitu ahoskera bien arteko aldeaz. Prozesatze prosodikoaren aroan, silaba gutxiagoko eredu erritmiko batean txertatu da hitza, diptongoa egin denean. Hala, ezagutu hitzaren [esaɣutu], [esautu], [esawtu] ahoskeretan, hirugarrena bigarrena baino areago desberdintzen da lehenengotik: hiru silabatakoa delako, laukoak diren beste bien ondoan
* Erdieroalea – DRAE
* Erdibokala – DRAE
# Sol minor

Sol minor (Solm ere Europako notazioan, eta Gm notazio amerikarrean) Sol notatik abiatuta eskala minor naturalak duen tonalitatea da; Nota hauek osatzen dute: sol, la, si♭, do, re, mi♭ eta fa. Bere Gako-armadurak bi bemol ditu, si bemol eta mi bemol. Erlatibo maiorra si bemol maior tonalitatea da, eta tonalitate homonimoa, berriz, sol maior.
Sol minorra sostenituarekin sentikorrak dituen bemolen bi tonalitateetako bat da; bestea, berriz, minorra. Izan ere, eskala naturala bere bemol handienaren antzekoa da, eta eguzki txikiarena modu eolikoan dago alde bakarra.
Wolfgang Amadeus Mozarten ustez, tristezia eta tragedia adierazteko tonalitate egokiena sol minorra zen, eta tonalitate minorreko haren obra asko sol minorrean daude, hala nola Pianorako 1. kuartetoa eta Hari-kintetoa 4. zk.
Mozartek minorreko tonalitateak erabiltzen zituen bere sinfonietan, tonalitate nagusi minor gisa, baina bi sinfonia baino ez daude, biak sol minorrean: 25. sinfonia eta 40. sinfonia famatua. Klasizismoan, sol minorreko sinfoniek ia beti lau tronpa erabiltzen zituzten, bi sol notan eta bi si bemol notan. Dresdeko printzearentzat Veracinik sei opertura idatzi zituenean , tonu minorrean idatzi zuen bakarra 5. zenbakikoa izan zen, eta sol minorrean zegoen.

## Musika kultuko obrak

* Fantasia eta ihes handia sol minorrean, BWV 542 - Bach
* 83. sinfonia, "Oiloa" - Haydn
* 40. sinfonia - Mozart
* 1. balada sol minorrean - Chopin
* Polaka sol minorrean - Chopin
* Pianorako 2. kontzertua - Saint-Saëns
* Eslaba-dantza, 8. zk., sol minorrean - Dvoχák
* Siziliarra, Op. 78 - Faurea
* Preludioa sol minorrean - Rakhmàninov
* Biolontxelorako sonata sol minorrean - Rakhmàninov
* Requiemaren zati handi bat, eta, zehazki, "Dies Irae".
* 2. kontzertua sol minorrean, Op. 8, RV 315, Lau urtaroetako "Uda" - Antonio Vivaldi
* Adagioa sol minorrean - "Adagio de Albinoni", Remo GIazotto dela uste da
* Biolinerako 1. kontzertua sol minorrean, Op. 26 - Max Bruch
* Gabonetako kontzertua - Arcangelo Corelli

## Herri-musikako obrak

* Shine Non You Crazy Diamond - Pink Floyd
* Money for Nothing - Dire Straits
* What I'dator Doy - Linkin Park

## Erreferentziak

* ↑ Gm escala menor natural. .
* ↑ Hellmut Federhofer, pròleg a l'edició del Quartet per a piano en sol menor de Mozart, Bärenreiter Urtext.
* ↑ H. C. Robbins Landon. Mozart and Vienna. Nova York: Schirmer Books (1991): 48. Comenta que escriure per a quatre trompes era un fet habitual en l'equipament de les obres en sol menor del període Sturm und Drang. També destaca que la Simfonia núm. 40 de Mozart va ser el primer exemple de l'ús de quatre trompes.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q283895
* Multimedia: G minor / Q283895
# Etoposido

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Etoposidoa, VP-16 bezala ere ezaguna, podofilina erdisintetiko bat da, Podophyllum landaretik eratorria. Tumore-zelulen ugalketa inhibitzeko duen gaitasunagatik minbizi mota batzuk tratatzeko erabiltzen dute.
Banaketa azkarreko zelula osasuntsu batzuetan ere eragin dezake, hala nola odolaren, digestio-aparatuaren edo ilearen zeluletan, eta, beraz, albo-ondorio kaltegarriak ere sortzen ditu.
Etoposidoa 1983an merkaturatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Fischer, Janos; Ganellin, C. Robin. (2006). Analogue-based Drug Discovery. John Wiley & Sons, 489 or. ISBN 9783527607495..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q418817
* Multimedia: Etoposide / Q418817
# Kalina Jędrusik

Kalina Jędrusik(Częstochowa, 1930eko otsailaren 5a - Varsovia, 1991ko abuztuaren 7a) poloniar abeslari eta aktorea izan zen. Hogeita hamar filmetan baino gehiagotan aritu zen 1953tik hil zen arte.

## Bizitza

1930ean jaio zen, Gnaszynen, eta orain Częstochowaren zati bat da, Henryk Jędrusiken alaba, politikari eta senataria. Juliusz Słowacki Bigarren Hezkuntzako Eskola Publikoan graduatu zen 1949an, bere jaioterrian. Krakovian, Krakoviako Antzerki Arteen Akademian ikasi zuen. 1953an egin zuen debuta aktore gisa Gdanskeko Wybrze¿ Antzokian. 1955etik aurrera Varsoviako hainbat antzokitan aritu zen, Antzoki Nazionala (1955-1957), Współczesny Antzokia (1957-1963), Komediaren Antzokia (1964-1967), Studencki Teatrr Satyryków (1969-1972), Teatro de Variedades (1972-1985) eta Teatro Polaco de Varsovia (1985-1991) antzokietan.
Besteak beste,Lekarstwo na miłość edo Ziemia obiecana filmak eginez lortu zuen ospea 1970eko hamarkadan benetako sexu-sinboloa izatera iritsi zen. 1976an Estatu Batuetan aritu zen Violetta Villas sopranoarekin.
Stanisław Dygat idazlearekin ezkondu zen.
1991ko abuztuaren 7an hil zen Varsovian, asma-krisi batek jota. Notableen etorbidean lurperatu zuten, Powązkiko hilerrian.
1996an, poloniar zinemaren historiako hirugarren emakumezko aktore onena izendatu zuten, Film aldizkariak zinemaren 100 urteak ospatzeko egindako inkesta batean.
2021ean, Bo we mnie broma seks (Autumn Girl) pelikula biografikoa estreinatu zen, Katarzyna Klimkiewiczek zuzendua eta Maria Dabska da protagonista nagusia, baita Borys Szyc, Leszek Lichota eta Rafaque Rutkowski ere.

## Filmografia

Filma :
| Urtea | Izenburua | Papera |
| 1967 | Ewa Wants to Sleep (Ewa chce spać) | Emakume gaztea hotelean |
| 1960 | Innocent Sorcerers | Kazetaria |
| 1960 | Jowita | Helena Ksierabakia |
| 1961 | Tonight a City Will Die | Prostituta |
| 1964 | Upaola | Zuzanna |
| 1965 | The Cure for Love (Lekarstwo na miłoicar) | Joanna |
| 1968 | Eskumuturra | Kazimiera Wąsowska |
| 1975 | Promesa handiaren lurraldea | Lucy Zucker |
| 1975 | Mazepa | Kasztelanowa Robroncka |
| 1980 | Levins Mühle | Antonia |
| 1982 | Polan und seine Gäste hotela | Jozefina Polan |
| 1984 | Baryton | Gertruda |
| 1986 | KK Dezerterzy | Madame Elli |
| 1986 | Dziewczkokatu z Nowolipek | Maria Prymasiak |
| 1988 | Hanussen | Baronesa Stadler |
| 1991 | 30 door. key | Mrs. Filidorea |
| 1991 | Veronicaren bizitza bikoitza | Emakume deigarria |

## Erreferentziak

* ↑ Kalina Jędrusik. .
* ↑ Kalina Jędrusik. .
* ↑ Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne. .
* ↑ Kalina Jędrusik (1930-1991). .
* ↑ "Bo we mnie jest seks". Zobacz zwiastun filmu o Kalinie Jędrusik!. .
* ↑ "Bo we mnie jest seks", czyli film o Kalinie Jędrusik. W roli głównej Maria Dębska. .

## Kanpo estekak

* Kalina Jędrusik Internet Movie Databaseren webgunean (Ingelesez)
* Profila filmpolski.pl (Gaztelaniaz)
* «Tumba de Kalina Jędrusik» (en inglés). Find a Grave.
* Datuak: Q274295
* Multimedia: Kalina Jędrusik / Q274295
[[Kategoria:1930} jaiotzak]][[Kategoria:1991} heriotzak]]
# Iodo-zenbaki

Kimikan, iodo-zenbakia edo iodo-indizea da konposatu asegabe batek denbora jakin batean absorbatzen duen iodo kantitatearen neurria. Konposatu edo disoluzio baten asegabetasun-maila neurtzeko erabiltzen da neurri hori. Bromoa ere helburu berarekin usa daiteke eta, kasu horretan, bromo-zenbakia neurtzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Iodo-indize. Zientzia eta teknologiaren hiztegi entziklopedikoa. Elhuyar fundazioa ISBN https://zthiztegia.elhuyar.eus/terminoa/eu/iodo-indize..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q898793
# Bromo-zenbaki

Kimikan, bromo-zenbakia edo bromo-indizea da konposatu asegabe batek denbora jakin batean absorbatzen duen bromo kantitatearen neurria. Konposatu edo disoluzio baten asegabetasun-maila neurtzeko erabiltzen da neurri hori. Iodoa ere usatzen da helburu berarekin eta iodo-zenbakia neurtzen da.

## Erreferentziak

* ↑ iodo-indize. Zientzia eta teknologia hiztegi entziklopedikoa. Elhuyar fundazioa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q239232
# John Compton

John George Melvin Compton (Canouan, Saint Vincent eta Grenadinak, 1925eko apirilaren 29a – Castries, 2007ko irailaren 7a) santaluziar politikaria izan zen. Santa Luziako lehen ministroa izan zen 1979an, 1982tik 1996ra eta 2006tik hil zen arte.
1939an Santa Luziara joan zen. Zuzenbidea eta ekonomia ikasi zituen Aberystwytheko Unibertsitatean eta London School of Economics-en.
1954an politikan hasi zen kolonial garaian. Santa Luziako Alderdi Laboristako kide izan zen eta langileen grebetan parte hartu zuen. Lan ministroa izan zen eta 1967tik inpedendentzia egunera arte Santa Luzia premier izan zen uhartearen independentziaren alde lan egiten zuen bitartean.
1979ko otsailaren 22an herrialdeko lehendabiziko lehen ministro bihurtu zen, baina hilabete batzuk geroago hauteskundeak galdu eta oposizioko buru izatera pasa zen. 1982ko urrian hauteskundeak irabazi zituen eta 1982ko azarotik 1996an erretiratu zen arte lehen ministro izan zen berriro. Mendebaldearen aldeko politika egiten dut, antikomunista eta kontserbadorea. Karibeko eskualdean integratzearen defendatzailea izan zen.
1998an Langileen Alderdi Batura batu zen eta 2006ko hauteskundeak irabazi zituen. Berriz ere lehen ministro bihurtu zen 2006ko abenduan, eta hurrengo urteko irailean hil zen.
* Datuak: Q716020
* Multimedia: John Compton / Q716020
# Nut

Nut edo Nuit, "Jainkoak erditu zituen Handia", zeruaren jainkosa da, unibertsoa eta argizagien sortzailea, egiptoar mitologiaren arabera. Izen egiptoarra eta greziarra Nut da; jainkosa greziarra, Rea.

## Ikonografia

Emakume biluzi baten moduan irudikatzen zen, gorputza zeru ganga gisakoa zuena, izarrez estalia; batzuetan, ordea, behi baten moduan (Mehet-Urt) halaber, edo haren senar Geben (Lurra) gainean eta euren aita Shu (Airea), biak banatzen saiatzen (mitoaren irudikapen grafikoa). Buruan ur pitxer bat zeraman emakumearen gisan ere irudikatua izan zen. Haren gorputzadarrek zeruari eusten zioten lau zutabeak sinbolizatzen zituzten.

## Mitologia

Egunero, Eguzkiak Nuten gorputzaren gainean bidaia egin ondoren, jainkosak irentsi egiten zuen eta biharamunean erdi.
Shu eta Tefnuten alaba haren neba Geben emaztea eta Osiris, Isis, Set, Neftis eta Horus Zaharra jainkoen ama, egun epagomenoetan jaio zirenak. Heliopolisen, Ra eguzki jainkoaren ama zen, eta behi batekin identifikatzen zen (Mehet-Urt).
Hildakoak berpizteko ahalmena zuen. Sarkofagoen kanpoaldean, hildakoa hegal irekiekin irudikatzen zen; barnean, aldiz, besoak altxata zeuzkan emakumearen itxura zuen, beste munduan berpizten laguntzen, edo zeruaren irudikapen gisa.
Bizilekua sikomoro pikondo bat zuen Heliopolisen, eta haren adarrak arima nekatuen babesleku ziren. Tradizioaren arabera, Maria Ama Birjinak Egiptora bidaia egin zuenean, atseden hartzeko erabili zuen sikomoro bera zen.

## Gurtza

Jatorria Heliopolisen zuen jainkosak. Menfisen eta Denderan ere santutegiak izan zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q165496
* Multimedia: Nut (goddess) / Q165496
# Internet hilaren teoria

Internet hilaren teoria sareko konspirazio-teoria bat d. Teoriaren arabera, ahalegin koordinatu eta intentzionatu baten ondorioz, Internet, biztanleria kontrolatzeko eta giza jarduera organikoa minimizatzeko algoritmoek automatikoki sortutako edukien eta manipulatutako boten jardueraz osatzen da. Teoriaren aldekoek uste dute bot sozial horiek nahita sortu zirela algoritmoak manipulatzen laguntzeko eta bilaketen emaitzak sustatzeko, kontsumitzaileak manipulatzeko helburuarekin. Teoriaren defendatzaile batzuek gobernuko agentziei botak erabiltzea leporatzen diete, pertzepzio publikoa manipulatzeko. «Heriotza» horretarako emandako data 2016 edo 2017 urte ingurukoa izan ohi da. Internet hilaren teoriak jarraitzaileak irabazi ditu ikusitako fenomeno asko kuantifikagarriak direlako —bot-trafikoaren gorakada, esaterako—, baina gaiari buruzko literaturak ez du teoria osorik babesten.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Walter, Yoshija. (2024-02-05). «Artificial influencers and the dead internet theory» AI & SOCIETY doi:10.1007/s00146-023-01857-0. ISSN 1435-5655. (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).
* ↑ (Ingelesez) Tiffany, Kaitlyn. (2021-08-31). «Maybe You Missed It, but the Internet ‘Died’ Five Years Ago» The Atlantic (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).
* ↑ (Ingelesez) DAO, Bridgit. (2023-10-09). The Metaweb: The Next Level of the Internet. CRC Press ISBN 978-1-000-96049-5. (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).
* ↑ (Ingelesez) Stenzel, Gerhard; Zorn, Maximilian; Altmann, Philipp; Mansky, Maximilian Balthasar; Kölle, Michael; Gabor, Thomas. (2024-07-22). Self-Replicating Prompts for Large Language Models: Towards Artificial Culture. MIT Press doi:10.1162/isal_a_00813. (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).
* ↑ Mariani, Robert. (2023). «The Dead Internet to Come» The New Atlantis (73): 34–42. ISSN 1543-1215. (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).
* ↑ (Ingelesez) III, Vic Gonzales. (2023-06-28). «The Internet is Dead: The Truth Behind the Dead Internet Theory» Capiz News | Opinion | News | Commentaries | Capiz, Philippines (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).
* ↑ (Ingelesez) «Did A.I. just become a better storyteller than you?» The Story (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).
* ↑ (Frantsesez) soir, Par l’édition du. (2021-09-06). «Une théorie du complot affirme qu’internet est « mort » depuis 2016 - Edition du soir Ouest-France - 06/09/2021» Ouest-France.fr (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108370415