OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Martin Gardner

Martin Gardner (Tulsa, Oklahoma, 1914ko urriaren 21 – Norman, Oklahoma, 2010eko maiatzaren 22) matematikaren eta zientziaren dibulgazioan aritutako amerikar idazle bat izan zen. Jolas-matematikari buruz idatzitako lanengatik nabarmendu zen eta entzutetsuak izan ziren Scientific American aldizkarian idatzitako zutabeak (1956-1981), matematikaren inguruan. Horrela, geroago hain ezagunak diren Tangram jolasa, fraktalak edo Escherren lanak irakurleriari aurkeztu zizkion bertatik lehenengo aldiz.
1977ko abuztuan, Scientific American-eko bere zutabean, hautsi ahal izateko milioika urte beharko diren zifratze-gako berria artikulua argitaratu zuen Gardner-ek ("a new kind of cipher that would take millions of years to break"). Bertan, Gardner-ek bere ikerketa-lana eta MIT-ko hiru ikertzaile aurkeztu zituen.
Rivest, Shamir eta Adleman ziren ikertzaileok, konputazio-zientzian espezializatuak eta beren eskutik etorri zen sistema kriptografiko berria, RSA izenekoa (ikertzaileen izenen siglak hartuta).
Pseudozientziaren aurka ere jardun zuen, The Skeptical Inquirer aldizkarian 1983tik 2002ra arte zutabea idatziz (Notes of a Fringe-Watcher) eta Ikerketa eszeptikorako Komitea antolatuz. Haur-literatura ere idatzi zuen. Guztira, 70 liburu baino gehiago argitara eman zuen, filosofia, matematika problemak, paradoxak, kriptografia, buruhausgarriak, Sam Loyd edo Henry Dudeney bezalako autore anglosaxoiren enigma klasikoak... gai harturik.

## Bizitza

1914 urtean jaio zen Oklahomako Tulsa hirian, petrolio-enpresaburu aberats baten seme. Chicagoko Unibertsitatean filosofiako titulua eskuratuta, II. Mundu Gerran parte hartu zuen. 2000 urtean hil baitzen, Charlotte Greenwald izan zuen bizilagun 48 urtez. Bi seme, James eta Tom, eta hiru biloba utzi zituen, 2010eko maiatzaren 22an Norman hiriko ospitalean hil zenean.
* Datuak: Q677706
* Multimedia: Martin Gardner / Q677706
# William H. Gass

William Howard Gass (Fargo, Ipar Dakota, 1924ko uztailaren 30a - University City, Missouri, 2017ko abenduaren 6a) estatubatuar idazle, kritikari eta filosofia irakaslea izan zen. Itsas armadan izan zen Bigarren Mundu Gerran eta 1947an filosofian lizentziatu zen. Filosofia irakasle izan zen hainbat unibertsitatetan. Eleberriak, ipuinak eta saiakerak idatzi zituen.

## Lanak
### Fikzioa

* Omensetter's Luck (1966)
* In the Heart of the Heart of the Country (bost ipuin) (1968)
* Willie Masters' Lonesome Wife (eleberri labur ilustratua) (1968)
* Culp (1985)
* The Tunnel (1995)
* Cartesian Sonata and Other Novellas (lau eleberri labur) (1998)
* Middle C (2013)
* Eyes (bi eleberri labur, lau ipuin) (2015)

### Saiakerak

* Fiction and the Figures of Life (1970)
* On Being Blue: A Philosophical Inquiry (1976)
* The World within the Word (1978)
* Habitations of the Word (1984)
* Finding a Form: Essays (1997)
* Reading Rilke: Reflections on the Problems of Translation (1999)
* Tests of Time (2002)
* Conversations with William H. Gass (2003)
* A Temple of Texts (2006)
* Life Sentences (2012)
* Datuak: Q304874
* Multimedia: William H. Gass / Q304874
# Don Gordon

Don Gordon (Los Angeles, 1926ko azaroaren 13a - ib., 2017ko apirilaren 24a) estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat izan zen, filma batzuetako kredituetan Donald Gordon bezala agertzen da, jaiotzez izenez Donald Walter Guadagno zen. Nagusiki bigarren aktore antzezpenetako aurpegi ezaguna izateagatik ospetsua da, tartean Bullitt (1973), Papillon (1973) eta The Towering Inferno (1974) filmeetan antzeztu zuelarik.

## Filmografia hautatua

* Twelve O'Clock High (1949) (krediturik gabe)
* Halls of Montezuma (1950) (krediturik gabe)
* Let's Go Navy! (1951) (krediturik gabe)
* Force of Arms (1951) (krediturik gabe)
* It's a Big Country: An American Anthology (1951) (krediturik gabe)
* Girls in the Night (1953) (krediturik gabe)
* Law and Order (1953) (krediturik gabe)
* The Benny Goodman Story (1956) (krediturik gabe)
* Cry Tough (1959)
* Bullitt (1968)
* The Gamblers (1970)
* WUSA (1970)
* Cannon for Cordoba (1971)
* The Last Movie (1971)
* Z.P.G. (1971)
* Fuzz (1972)
* Slaughter (1972)
* The Mack (1973)
* Papillon (1973)
* The Education of Sonny Carson (1974)
* The Towering Inferno (1974)
* Out of the Blue (1980)
* Omen III: The Final Conflict (1981)
* The Beast Within (1982)
* Lethal Weapon (1987)
* Skin Deep (1989)
* The Exorcist III (1990)
* The Borrower (1991)

## Kanpo loturak

* Don Gordon aktorearen IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q1649350
# Paul Greengard

Paul Greengard (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1925eko abenduaren 11 - ibidem, 2019ko apirilaren 13a) neurozientzialaria izan zen. 2000ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Arvid Carlssonekin eta Eric Kandelekin batera neuronetan memoria gordetzeko oinarri biologikoa ikertzeagatik.
Gurasoak juduak zituen, baina amaordea episkopaliarra zen eta Paul tradizio kristauan hezia izan zen. Bigarren Mundu Gerran Massachusetts Institute of Technologyn lan egin zuen Japoniako kamikazeen aurkako alerta sistemetan. Gerra ostean matematika eta fisika ikasi zituen Hamilton Collegen. Johns Hopkins Unibertsitatean graduatu zen eta neuronen funtzio molekularrak eta zelularrak ikertzen hasi zen. 1967an farmakologiako irakasle izendatu zuten Yaleko Unibertsitatean. Alzheimerren gaixotasunari buruzko ikerketetan ere parte hartu zuen.
* Datuak: Q309979
* Multimedia: Paul Greengard / Q309979
# Robert A. Heinlein

Robert Anson Heinlein (1907ko uztailaren 7a, Butler, Missouri – 1988ko maiatzaren 8a, Carmel-by-the-Sea, Kalifornia) estatubatuar zientzia-fikzioko eleberrigile bat da.
Lau Hugo Sariren irabazle, bere idazlan nabarmenen artean honakoak daude: Double Star (1956), Starship Troopers (1959), Stranger in a Strange Land (1962) eta The Moon is a Harsh Mistress (1966). Ameriketako Estatu Batuetako zientzia-fikziozko eta fantasiazko idazleen elkarteak Maisu Handi izendatu zuen.

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q123078
* Multimedia: Robert A. Heinlein / Q123078
# Farley Granger

Farley Earle Granger (1925eko uztailaren 1a, San Jose, Kalifornia – 2011ko martxoaren 27a, New York) estatubatuar aktore bat izan zen. Zinema zaletu gehienentzat Alfred Hitchcock zuzendariaren Rope (1948) eta Strangers on a Train (1951) filmetan antzezteagatik ezaguna da.

## Filmografia

| The North Star (1943) The Purple Heart Rope Enchantment (1948) Roseanna McCoy They Live by Night (1949) Side Street Our Very Own (1950) Edge of Doom (1950) Strangers on a Train Behave Yourself! (1951) I Want You (1951) O. Henry's Full House Hans Christian Andersen (1952) The Story of Three Loves Small Town Girl (1953) Senso The Naked Street The Girl in the Red Velvet Swing (1955) Rogues' Gallery Guerilla Strike Force | The Spider Web (1970) Lo chiamavano Trinità... (1970) The Red Headed Corpse Something Is Crawling in the Dark (1971) Amuck Penetration (1972) Night Flight from Moscow The Man Called Noon (1973) Kill Me, My Love! (1973) Arnold (1973) Venus Savage City (1974) What Have They Done to Your Daughters? (1974) The Prowler Death Mask Very Close Quarters The Imagemaker (1986) The Whoopee Boys (1986) Throw Momma from the Train (1987) The Celluloid Closet (dokumentala) The Next Big Thing (2001) Broadway: The Golden Age, by the Legends Who Were There (dokumentala) |

## Kanpo estekak

* Farley Granger aktorearen IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q240076
* Multimedia: Farley Granger / Q240076
# Lyndon Baines Johnson

Lyndon Baines Johnson (Stonewall, Texas, 1908ko abuztuaren 27 - Stonewall, 1973ko urtarrilaren 22) estatubatuar politikaria izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako 36. presidentea izan zen 1963–1969 bitartean. Eskubide zibilen arloan aurrerapauso sendoak eman bazituen ere, Vietnamgo Gerrak ilundu zuen haren agintaldia.

## Bizitza

1949-1961 bitartean, Texasko senataria izan zen. 1961ean, John F. Kennedyren lehendakaritza garaian, lehendakariorde bilakatu zen. 1963an, Kennedyren hilketaren ostean, presidentetza hartu zuen; Alderdi Demokrataren ildo politikoari jarraiki, Gizarte Handia (ingelesez: The Great Society) izeneko programa abian jarri zuen. 1964an berriro hautatu zuten presidente, horretara Daisy iragarki politiko ezagunak hauspotuta. Aldiz, haren ospea bueltarik gabe amildu zen 1966tik aurrera, alderdi barneko tirabirak zirela-eta.
Eskubide zibilak, osasun eta hezkuntza zerbitzuak, eta pobreziaren kontrako gerra bultzatu zituen; baina ezin izan zuen Gizarte Handia proiektua bururatu, arazo latzei aurre egin behar izan zielako, arrazismoari eta Vietnamgo Gerrari batez ere. Izan ere, Estatu Batuek gerra hartan zuten esku hartzea areagotzearen aldeko joera erakutsi zuen behin eta berriro: 1963an, AEBek 16.000 soldadu zituen Vietnamen, eta 550.000 1968ko hasieran. Horietako 1.000 inguru hiltzen ziren hilean. 1968ko hauteskundeetara ez aurkeztea erabaki zuen.

## Gizarte Handia hitzaldia

| | Wikitekan bada UEUren liburu batetik ateratako testu zatia: Lyndon B. Johnson-en hitzaldia |
| Liburu osoa: Gaur egungo munduaren historia, 1945-2009 ||
| « | Guztien oparotasunean eta askatasunean oinarritzen da Gizarte Handia; pobrezia eta arrazakeria desagertzea eskatzen du; erabatekoa izan behar da hori guztia lortzeko gure konpromisoa, eta hasi baino ez gara egin. Gizarte Handiaren esparruan, ume guztiek aurkituko dituzte beren burua aberasteko eta talentuak hobetzeko ezagutzak. Esparru horretan, eraikitzeko eta gogoetan aritzeko aukeratzat hartzen da aisia; ez aspertu egonezinak sorraraziko dituen iturri beldurgarritzat. Esparru horretan, hiriak ez dira izango oinarrizko premiak asetzeko eta merkataritzaren eskakizunei erantzuteko soilik; edertasuna ere hor bilatuko da eta elkartzeko egarria hor aseko da. Naturarekiko harremana berritu ahal izango du gizakiak esparru horretan; omenaldia egingo zaio kreazioari bere izaeragatik eta gizakia ulertzen laguntzeagatik. Esparru horretan, beren helburuen kalitatea lehenetsiko dute gizakiek, dituzten ondasunen kantitatearen gainetik. | » |
| —. Testu osoa irakurtzeko Wikisourcen duzu eskuragarri |||

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Martínez Rueda, Fernando; Aizpuru Murua, Mikel. (2011). Gaur egungo munduaren historia, 1945-2009. Udako Euskal Unibertsitatea ISBN 9788484383345..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9640
* Multimedia: Lyndon B. Johnson / Q9640
# Joshua Lederberg

Joshua Lederberg (Montclair, New Jersey, AEB, 1925eko maiatzaren 23a - New York, 2008ko otsailaren 2a) mikrobiologo eta genetista estatubatuarra izan zen, 1958an Medikuntzako Nobel Saria eskuratu zuena (Edward Lawrie Tatum eta George Wells Beadlerekin batera).
Medikuntza ikasi zuen New Yorkeko Columbia Unibertsitatean, eta gero genetika mikrobiarra landu zuen. Genetika irakaslea izan zen urte luzeetan Wisconsin eta Stanfordeko unibertsitateetan.
Edward Tatumekin batera Escherichia coli bakterioaren gako genetikoak ikertu zituen, konjugazioa, transdukzioa eta birkonbinazio genetikoaren alde ilunak eta nondik-norakoak argituz.
Biologia molekularraren aitzindaria, bere bizitzaren azken urteetan exobiologiara hurbildu zen, NASArekin lan eginez Marteko balizko biziaren ikerketan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q218823
* Multimedia: Joshua Lederberg / Q218823
# Elmore Leonard

Elmore Leonard (New Orleans, Louisiana, Ameriketako Estatu Batuak, 1925eko urriaren 11 – Detroit, Michigan, 2013ko abuztuaren 20a) ingelesezko idazlea izan zen.

## Bizitza

Bigarren Mundu Gerran soldadutza itsas armadan egin ondoren, Detroiteko Unibertsitatean doktoregoa egin, eta publizitate-agentzia batean hasi zen lanean. Lehen fikzio-lanak aldizkari arruntetan argitaratu zituen. 1953an plazaratu zuen lehen eleberria, The Bounty Hunters. 1961ean, Hombre bosgarren eleberria argitaratu ostean, publizitatea utzi, eta fikzio-lanak idazten jardun ahal izan zuen, eleberri horretan oinarrituriko Hombre filmak (1967) izandako arrakastari esker. Lehenik, hiriko krimenei buruzko eleberrietara 1970eko hamarkadan aldatu aurretik, filmetarako istorioak idatzi zituen: Joe Kidd (1972) eta Mr. Majestyk (1974), besteak beste.
1983an idatzitako Stick eta LaBrava idazlanekin arreta gehiago erakarri bazuen ere, Glitz (1985) eleberriak eman zion onarpen zabalena. Bandits (1987), Get Shorty (1990), Maximum Bob (1991) eta ondorengo beste eleberriek arrakasta handia izan zuten, eta best-sellerrak izan ziren Estatu Batuetan. Eleberri horietako batzuekin, LaBrava eta Maximum Bobekin, esaterako, hainbat sari bereganatu ditu AEBn. Beste zenbait lan: Riding the Rap (1995), Cuba Libre (1998), Tishomingo Blues (2002), Mr. Paradise (2004), Up in Honey's Room (2007) eta Road Dogs (2009).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Elmore Leonarden webgune ofiziala
* Datuak: Q336519
* Multimedia: Elmore Leonard / Q336519
# Ross Macdonald

Ross Macdonald, Kenneth Millarren izengoitia (Los Gatos, Kalifornia, 1915eko abenduaren 13a - Santa Barbara, Kalifornia, 1983ko uztailaren 11) estatubatuar eleberrigilea izan zen. Polizia-eleberrien idazle gisa nabarmendu zen, Lew Archer detektibea protagonista zutela.
Kalifornian jaio eta Kanadan hazi zen, bere gurasoen aberrian. Western Ontarioko Unibertsitatean Historia eta Ingelesean lizentziatu zen. 1938an Margaret Sturm misteriozko eleberrien idazlearekin ezkondu zen.
1940ko hamarkadan hasi zen pulp aldizkarientzako istorioak idazten. Batzuk bere izenarekin idatzi zituen eta beste batzuetan izengoiti batzuk erabili zituen. 1950eko hamarkadatik Ross MacDonald izena baino ez zuen erabili.
Bere istorio asko Santa Barbaran gertatzen dira. Sakontasun psikologikoa, irudi sofistikatuak eta filosofia fikzioan txertatzea dituzte ezaugarri.

## Lanak
### Lew Archerren Eleberriak

* The Moving Target – 1949
* The Drowning Pool – 1950
* The Way Some People Die – 1951
* The Ivory Grin (aka Marked for Murder) – 1952
* Find a Victim – 1954
* The Barbarous Coast – 1956
* The Doomsters – 1958
* The Galton Case – 1959
* The Wycherly Woman – 1961
* The Zebra-Striped Hearse – 1962
* The Chill – 1964
* The Far Side of the Dollar – 1965 (1965 CWA Gold Dagger Award irabazlea)
* Black Money – 1966
* The Instant Enemy – 1968
* The Goodbye Look – 1969
* The Underground Man – 1971
* Sleeping Beauty – 1973
* The Blue Hammer – 1976
* The Archer Files, The Complete Short Stories of Lew Archer Private Investigator, Including Newly Discovered Case Notes, ed. Tom Nolan – Crippen & Landru, 2007.

### Lew Archerren ipuin bildumak

* The Name is Archer – 1955
* Lew Archer: Private Investigator (The Name is Archer + bi ipuin) – 1977
* Strangers in Town – Crippen & Landru, 2001

### Beste eleberri batzuk
##### Kenneth Millar bezala

* The Dark Tunnel (a.k.a. I Die Slowly) – 1944
* Trouble Follows Me (a.k.a. Night Train) – 1946
* Blue City – 1947
* The Three Roads – 1948

#### John Ross Macdonald bezala

* Meet Me at the Morgue (aka Experience With Evil) – 1953

#### Ross Macdonald bezala

* The Ferguson Affair – 1960

## Ez-fikziozkoak

* On Crime Writing – 1973, Santa Barbara : Capra Press, Series title: Yes! Capra chapbook series; no. 11, The Library of Congress bibliographic information includes this note: "Writing The Galton case."
* Self-Portrait, Ceaselessly Into the Past – 1981, Santa Barbara : Capra Press, collection of book prefaces, magazine articles and interviews.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q318297
# James A. Michener

James Albert Michener (Doylestown, Pennsylvania, 1907ko otsailaren 3a - Austin, Texas, 1997ko urriaren 16a) estatubatuar idazlea izan zen. Mabel Michener amak kuakero gisa hezi zuen. Swarthmore Collegen Pennsylvanian eta Eskoziako St Andrews Unibertsitatean ikasi zuen eta ingeleseko irakasle izan zen hainbat ikastetxe eta unibertsitatetan. Bigarren Mundu Gerran armadan sartu zen eta Hego Ozeano Barera bidali zuten. Bere esperientziek Tales of the South Pacífic liburua inspiratu zioten, 1948an Pulitzer saria irabazi zuena. Hautagai demokraten aldeko hainbat hauteskunde-kanpainatan parte hartu zuen. Berrogei liburu baino gehiago idatzi zituen, horietako asko best-sellerrak.

## Lanak

Eleberriak
* Tales of the South Pacific, 1947
* The Fires of Spring, 1949
* Return to Paradise, 1950
* The Bridges at Toko-Ri, 1953
* Sayonara, 1954
* Hawaii, 1959
* Caravans, 1963
* The Source, 1965
* The Drifters, 1971
* Centennial, 1974
* Chesapeake, 1978
* The Watermen]], 1978
* The Covenant, 1980
* Space, 1982
* Poland, 1983
* Texas, 1985
* Legacy, 1987
* Alaska, 1988
* Caribbean, 1989
* Journey, 1989
* The Novel, 1991
* Mexico, 1992
* Recessional , 1994
* Miracle in Seville , 1995
* Matecumbe , 2007
Ez-fikziozkoak
* The Future of the Social Studies ("The Problem of the Social Studies"), 1939, argitaratzailea
* The Voice of Asia, 1951
* The Floating World, 1954
* The Bridge at Andau], 1957
* Rascals in Paradise, 1957
* Japanese Prints: From the Early Masters to the Modern, 1959
* Report of the County Chairman, 1961
* The Modern Japanese Print: An Appreciation, 1968
* Iberia, 1968
* Presidential Lottery, 1969
* The Quality of Life, 1970
* Kent State: What Happened and Why, 1971
* Michener Miscellany – 1950/1970 , 1973
* Firstfruits, A Harvest of 25 Years of Israeli Writing, 1973
* Sports in America, 1976
* About Centennial: Some Notes on the Novel, 1978
* James A Michener's USA: The People and the Land, 1981
* Collectors, Forgers — And A Writer: A Memoir, 1983
* Six Days in Havana, 1989
* Pilgrimage: A Memoir of Poland and Rome, 1990
* The Eagle and the Raven, 1990
* My Lost Mexico, 1992
* The World Is My Home 1992
* Creatures of the Kingdom, 1993
* Literary Reflections, 1993
* William Penn, 1994
* Ventures in Editing, 1995
* This Noble Land, 1996
* Three Great Novels of World War II, 1996
* A Century of Sonnets, 1997
* Datuak: Q361653
* Multimedia: James A. Michener / Q361653
# Tito Puente

Tito Puente (New York, AEB, 1923ko apirilaren 20a - 2000ko maiatzaren 31) estatubatuar musikagile eta perkusio-jotzailea oso ezaguna izan zen, tinbal-jotzaile gisa. Bere ospeaz baliatuta, Latinoamerikako musika zabaldu zuen Estatu Batuetan, mamboa bereziki.

## Biografia

Gaztetan piano- eta perkusio-ikasketak egin zituen. 1930eko hamarraldiaren bukaeran, Noro Moralesen orkestran hasi zen perkusio-jotzaile gisa. Gero, musika-moldatzaile eta tinbal-jotzaile gisa lan egin zuen. Bigarren Mundu Gerra bukatuta, Julliard Musika Eskolan ikasi zuen, latin-musikako orkestra onenetan jotzeari utzi gabe. 1949an bere taldea sortu zuen, eta hispaniar entzuleez harago ere arrakasta izandako lehen mamboa grabatu zuen: Albaniquito.
1956tik 1960ra bitartean, disko asko grabatu zituen: Cuban Carnival (1956) eta Dance Mania (1958), besteak beste. Hurrengo hamarraldian grabatu zituen abestien artean, Caramelos (Pachanga con Puente diskokoa, 1961) eta Oye cómo va (El rey bravo diskokoa, 1962) ezagunenak dira. Grammy Saria jaso zuen Homenaje a Beny (1978), Tito Puente and His Latin Ensemble on Broadway (1983), Mambo Diablo (1985) eta Goza mi timbal (1989) diskoekin. 1990ean musika-eskola bat sortu zuen New Yorken.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q317122
* Multimedia: Tito Puente / Q317122
# Andreas Papandreu

Andreas Georgios Papandreu (grezieraz: Ανδρέας Γεώργιος Παπανδρέου; Kios, 1919ko otsailaren 5a - Atenas, 1996ko ekainaren 23a) greziar politikaria izan zen.

## Bizitza

Georgios Papandreuren semea zen. Kontseilu ministroa (1964), eta Ekonomia eta Koordinazio ministroa (1965) izan zen bere aita lehen ministroa zelarik. Koronelen estatu kolpearen garaian (1967ko apirila) preso hartu zuten. Kartzelatik atera ondoren erbestera joan zen eta PAK (Askapen Mugimendu Panheleniarra) antolatu zuen.
1974. urtean Greziara itzuli zen eta PASOK (Alderdi Sozialista Panheleniarra) sortu zuen. 1981. urtean, sozialistak garaile atera ondoren, lehen ministroa izan zen. 1989. urteko hauteskundeak galdu zituen, baina 1993ko urriko hauteskunde orokorretan berriro eskuratu zuen aginpidea. 1993an berriz izendatu zuten lehen ministro, eta 1994an gobernu berria osatu zuen. Urte horren amaieran uko egin zion errepublikako lehendakaritzara aurkezteari. 1995eko irailean berriz ere berregituratu zuen bere gobernua, eta berak bideratutako kanpoko politikari eta politika ekonomikoari buruz kritiko agertu ziren zenbait ministro baztertu zituen. 1996an, bera gaixo zegoelarik, krisi bat sortu zen PASOK alderdian eta, urte bereko urtarrilean, dimisioa eman zuen lehen ministro gisa.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q219256
* Multimedia: Andreas Papandreou / Q219256
# Marvin Minsky

Marvin Lee Minsky (New York, 1927ko abuztuaren 9a - Boston , 2016ko urtarrilaren 24a) estatubatuar zientzialaria izan zen. Adimen artifizialaren aitatzat hartzen da. Massachusettseko Teknologia Institutuko (MIT) adimen artifizialaren laborategiaren sortzailekidea izan zen.

## Biografia

Marvin Lee Minsky New York hirian jaio zen, familia judu batean. Fieldston School-en eta Bronx High School of Science-n ibili zen. Geroago, Andover-eko (Massachusetts) Phillips Academy-ra joan zen.
Batxilergoa amaitu ondoren, Ameriketako Estatu Batuetako Armadan sartu zen. Bi urteko zerbitzuaren ondoren, Princetongo Unibertsitatean sartu zen, eta 1950ean lizentziatuko zen.
Hil zen arte, Massachusettseko Teknologia Institutuko (MIT) Komunikabide eta Zientziako Toshiba irakasle kargua izan zuen.
Minsky-k irudi sinbolikoen deskribapena, geometria konputazionala, ezagutzaren irudikapena, semantika konputazionala, makinen pertzepzioa, ikaskuntza sinbolikoa eta konexiogintza garatzen lagundu zuen. 1951n SNARC sortu zuen, lehen neurona-sarearen simulagailua. 1963an errealitate birtualeko entzungailuaren eta 1957an mikroskopio konfokalaren patenteen asmatzailea izan zen (laser eskaneatzeko mikroskopio konfokal modernoen arbasoa).
Perceptrons liburua idatzi zuen (Seymour Papert-ekin), neurona-sare artifizialen analisiaren oinarrizko lana bihurtu zena. 1970eko hamarkadan zehar neurona-sare artifizialen ikerketa akademikoa birtualki desagertzearen erantzule dela adierazi du eremu horri2 egindako kritikak.
Minsky 2001: A Space Odyssey filmean aholkularia izan zen eta hari buruzko erreferentziak daude bai pelikulan bai liburuan. Filmatzerakoan Minsky ia hil zen istripu batean.
Minskyk Jurassic Parken gaia ere proposatu zion Michael Crichton-i Malibu hondartzan ibilaldi batean. Une horretan dinosauroak automata gisa sortu ziren. Geroago Crichtonek biomedikuntzan zituen ezagutzak baliatu zituen eta dinosauroak klon gisa sortu zituen.
Minskyk 2013ko BBVA Fundazioaren Ezagutzaren Mugak Saria jaso zuen Informazio eta Komunikazio Teknologietan. Sari honen epaimahaiak ikasketa automatikoari buruz egindako lana nabarmendu du, robotika, lengoaia, pertzepzioa eta plangintza integratzen duten sistemetan, markoetan (frames) oinarritutako ezagutzaren irudikapenaz gain, adimen artifizialaren eremua moldatu dute.

## Lan nabarmenak

* 1967 – Computation: Finite and Infinite Machines, Prentice-Hall
* 1986 – The Society of Mind
* 2006 – The Emotion Machine: Commonsense Thinking, Artificial Intelligence, and the Future of the Human Mind

## Ikus, gainera

* (Ingelesez) The Artificial Intelligence Channel. (Noiz kontsultatua: 2023-05-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q204815
* Multimedia: Marvin Minsky / Q204815