OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Elghalia Djimi

Elghalia Djimi (Agadir, 1961eko maiatzaren 28a) saharar ekintzailea da, Sahrawi Association of Victims of Grave Human Rights Violations Committed by Moroccan State erakundeko presidenteordea. Erakunde horretan, giza eskubideen urraketen kontakizunak erregistratzeko eta presidentetzarik ezean kudeaketa lana koordinatzeko lana du. Gainera, Desagertutako Sahararren Familien Batzordeko kidea da.

## Biografia

Djimi Agadirren (Maroko) jaio zen, 1961ean. Bere amonak hazi zuen, 1984an desagertu zenak. Djimi bera ere bortxaz desagertu zen 1981ean,, eta berriro 1987tik 1991ra, Mendebaldeko Sahararen okupazio marokoarraren aurkako protesta batean parte hartu ondoren.Azken honetan, bere ahizparekin eta Aminatou Haidar giza eskubideen defendatzaile ospetsuarekin batera bahitu zuten.
Hiru urte eta zazpi hilabete horietan espetxean tortura mota ezberdinak jaso zituen, eta txakurren hozkaden arrastoak utzi zizkioten aurpegian eta burusoiletan, buruko larrua erretzeko erabili zuten azidoak eragindako erreduren ondorioz. Kartzelan ezagutu zuen senarra, eta 1991n ezkondu zen harekin.
1994an, Djimi saiatu zen espetxeratuak izan ziren beste saharar batzuekin biltzen, baina koordinazio lana urte horretan bertan geldiarazi zuten Marokoko agintariek.1998an, bilera horiek berriz hastea lortu zuen, eta ezarri zizkioten giza eskubideen urraketak erregistratzea. Zeregin horretan jarraitzea erabaki zuen. 2006ko martxoan eta 2008ko abenduan berriro espetxeratu zuten.Askatasuna lortzean El Aaiunera joan zen bizitzera, senarrarekin eta bost seme-alabekin.

## Erreferentziak

* 1 2 3 «Entrevista a El GHALIA DJIMI» www.mujeressaharauis.org.
* ↑ «Take action for Vincent Machozi» Front Line Defenders 2016-03-30.
* 1 2 3 Poemario por un Sahara Libre 04-08: La activista saharaui Gali Djimi pide a España que presione a Marruecos para que respete los derechos en Sahara. .
* ↑ El Ghalia Djimi, militante sahraouie en territoire occupé. .
* ↑ «Intervención de El Ghalia Djimi | asvdh» web.archive.org 2013-10-01.
* ↑ «CONTRADICTIONS D'UN VOYAGE» L'Humanité 1992-06-30.
* ↑ Poemario por un Sahara Libre 04-08. .
* ↑ Archived copy. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16194028
# Lehen eta azken jaunartzea

Lehen eta azken jaunartzea (gaztelaniaz: 'La primera y última comunión') Cristóbal Rojas Venezuelako margolariak Parisen 1888an egindako lana da. Oihal gaineko olio bat da, 200 x 250,5 zm.-koa da. Pintura Parisko Saloi Ofizialean erakutsi zuten 1888an. Gaur egun Caracasen dago, Venezuelan. Rojas tuberkulosiak jota zegoela margotu zuen Villeneuse-Saint-Georges eskualdean, Frantzian.

## Deskribapena

Dramatismo handiko lana da. Pinturak bost pertsona irudikatzen ditu gela batean; horietako batek, neskato batek, lehen jaunartzea jasotzen du. Besaulki gorri batean eserita dago eta tapaki zuri batez babestuta dago. Tapaki horretan, leihoaren argia nabarmentzen da, bere garbitasunaren sinboloa adieraziz. Neskaren aurpegian gaixotasun baten sintomak antzematen dira, tuberkulosia; ziur asko gaixotasunak bere bizitzarekin laster amaituko du.
Ezkerrean apaiza dago, tristura keinua adieraziz, eta bere eliz mutila; biak argituta daude. Eskuinean, amaren atzean, itzalean gizon bat ikusten da, aita seguru asko.
Konposizioan argi eta itzalen erabilera nabarmentzen da, argiak eta ilunak, eta errealismo izugarriko akabera.

## Erreferentziak

* ↑ Paz Castillo, Fernando y Rojas Guardia, Pablo (Coordinadores). (1973): Diccionario de las arte plásticas en Venezuela. Gráficas Armitano, C. A. Caracas – Venezuela. 302p.
* ↑ Calzadilla, Juan. (1981): Obras antológicas de la Galería de Arte Nacional. La Gran Enciclopedia Vasca. Bilbo. 216.or. ISBN 84-248-0711-1

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Margolanaren inguruko komentarioa IAM Venezuela webgunean.
* Datuak: Q5967895
# Ama gaztea

Ama gaztea (gaztelaniaz: 'La joven madre') Arturo Michelena Venezuelako margolariak 1889ko Frantziako Artisten Elkartearen Aretoan parte hartzeko egindako pintura da; erakusketa hori urtero Parisko Palais de l'Industrie et des Beaux-artsen egiten zen. 1887an lortutako saria zela eta, Arturo Michelenak hors concours kategoria ospetsuko hurrengo erakusketetan askatasunez parte hartu ahal izateko ohorea zuen. Mihise honetan aire zabaleko eszena bat erakusten da, espazio osoan argi natural homogeneoa duena eta kolore oso sotilak dituena. Bisualki, obrak lasaitasuna eta alaitasuna transmititzen ditu. Amatasunari tonu poetikoan egindako benetako omenaldia da.

## Historia

Obra Michelenaren esku egon zen hil zen arte; ondoren, alargunak margolariaren ilobei utzi zien, eta hauek partikular bati saldu zioten, garai hartan Errepublikako presidentea zen Raúl Leoni doktoreari oparitzeko. Azkenik, Leoniren oinordekoek Arte Galeria Nazionalari saldu zioten 1983an, eta han jarraitzen du gaur egun. Emakume modelo bera beste bi artelanetan aurkituko dugu: El niño enfermo eta para Carlota Corday camino al cadalso.

## Deskribapena

Ama gaztea oihal gaineko olio bat da, 172 x 141,8 zm.-koa, irudiak tamaina naturalean dituena. Obran errealismo sozialarekin lotutako estetika antzematen da, garaiko joera artistikoarekin eta gizartearen gustuarekin bat datorrena.
Lanaren arreta guztia irudikatutako bi irudietan zentratuta dago: ama banbuzko aulki batean eserita dago, hondo griseko horma batean etzanda, eta bere seme txiki biluzia magalean etzanda (hari dagokio ikusmen-foku nagusia, emakumearen soinekoarekin batera). Garai hartako ama tipiko baten eguneroko bizitza intimoa atzematen du, etxeko patio batean eserita, udaberriko giro lasai eta kezkarik gabekoan. Nabarmentzekoa da, batez ere, bere soineko zabal eta lurruntsuaren kolore arrosa. Parpaila zuriak ditu, eta lore gorriekin eta pastelekin harmonizatzen du. behean eta eskuinean artistaren sinadura agertzen da: "ARTURO MICHELENA/PARIS 1889".

## Erreferentziak

* ↑ https://los154sonetos.wordpress.com/2019/01/26/soneto-lxv/arturo-michelena-la-joven-madre-1889-s-65-1466147928/
* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) ««La joven madre», de Arturo Michelena», Evelyn Castro.
* ↑ https://es.wikipedia.org/wiki/Anexo:Obras_de_Arturo_Michelena

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Margolanaren inguruko komentarioa IAM Venezuela webgunean.
* Datuak: Q28529765
* Multimedia: La Joven Madre by Arturo Michelena / Q28529765
# Arturo Michelena

Arturo Michelena (Valencia, Venezuela, 1863ko ekainaren 16a – Caracas, 1898ko uztailaren 29a) Venezuelako margolaria izan zen.
Michelena txikitan hasi zen margotzen, aitaren gidaritzapean. Parisera joan zen eta han ikasi zuen Académie Julian delakoan. Atzerrian arrakasta lortu zuen lehen margolari venezuelarra izan zen, Cristóbal Rojas (1857-1890) eta Martín Tovar y Tovarrekin (1827-1902) batera, XIX. mendean.
Caracasko Arturo Michelena Museoak bere izena darama. Baita Valenciako bere jaioterriko Arturo Michelena nazioarteko aireportua, eta hiri bereko Arturo Michelena Unibertsitate pribatuak.

## Galeria

* El niño enfermo, 1886
* Retrato ecuestre de Bolívar, 1888
* Charlotte Corday, 1889
* La Joven Madre, 1889
* Lastenia Tello de Michelena, 1890
* Vuelvan Caras, 1890
* Pentesilea, 1891
* La vara rota, 1892
* La Muerte de Sucre en Berruecos, 1895
* Miranda en La Carraca, 1896
* El panteón de los héroes, 1898

## Erreferentziak

* ↑ «Biografia de Arturo Michelena» www.biografiasyvidas.com (Noiz kontsultatua: 2023-08-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q715363
* Multimedia: Arturo Michelena / Q715363
# Unibertsal

Metafisikan, unibertsalak gauza partikularrek partekatzen dituzten ezaugarri, erlazio eta modalitateak dira. Horrela, "ibai" unibertsalak "Urumea", "Oria" eta "Nilo" partikularrak biltzen ditu bere baitan, partikular horiek partekatzen dituzten ezaugarriak (lur azaleko ur-korronte bat izatea. alegia) partekatuz. Unibertsalei buruzko hausnarketak Platon eta Aristotelesekin abiarazi eta Erdi Aroan hartu zuen garrantzi nabarmena, unibertsalak benetan existitu (errealismoa), edo unibertsalak existitzen direla ukatu behar diren (nominalismoa) eztabaidatuz.

## Bibliografia

* Aguirre, Javier (2008): "Abelardo eta unibertsalen inguruko eztabaida" in Agustin Arrieta (et al.): Filosofiaren historia, Donostia, Elkar. ISBN 978-84-9783-403-2
* Arrieta, Agustin (2004): "Metafisika" in Joxe Azurmendi (et al.): Filosofiako gida, Bilbo, UEU. ISBN 84-8438-048-3
* Bengoetxea, Juan Bautista (2004): "Epistemologia" in Joxe Azurmendi (et al.): Filosofiako gida, Bilbo, UEU. ISBN 84-8438-048-3

## Kanpo estekak

* Datuak: Q118824083
# Lucy Delaney

Lucy Ann Delaney (San Luis, Ameriketako Estatu Batuak,1830 - 1891tik aurrera) estatubatuar idazle, ekintzaile eta esklaboa izan zen, 1891ko From the Darkness Cometh the Light narratiba esklabistagatik ezaguna, "askatasun eskaera" baten lehen pertsonan egindako kontakizun bakarra eta Emantzipazioaren ondoren argitaratutako esklaboen kontakizun bakanetakoa.
Memorietan esklabotzatik askatzeko Polly Berry bere amak San Louisen (Missouri) izandako borroka legalak kontatzen dira. Alabaren kasuan, Berryk Edward Bates politikari eta Wijo alderdiko epaile ezagunaren eta Abraham Lincoln presidentearen administrazioan AEBetako fiskal nagusi izan zenaren babesa izan zuen. Lucy Annen kasua argudiatu zuen auzitegian, eta 1844ko otsailean irabazi zuen. Bere kasuak San Luisen 1814tik 1860ra bitartean aurkeztutako 301 askatasun eskaeretako bi izan ziren. XX. mendearen amaieran aurkitu zituzten, eta kasuaren artxiboak Misuriko Elkarte Historikoaren esku daude.
Delaneyren heriotzaren data eta xehetasunak ez dituzte jakitera eman.

## Erreferentziak

* ↑ «Lucy A. Delaney (Lucy Ann). From the Darkness Cometh the Light or Struggles for Freedom» Doc South.

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Lucy Delaney» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q6698268
# Luis Briñas

Luis López de Briñas y MacMahon (Bilbo, 1849ko martxoaren 5ean bataiatua – 1938ko apirilaren 18a), normalki Luis Briñas izenarekin ezaguna, entzute handiko pertsona izan zen Bilbon, batez ere berrogei bat urte eman zituelako Erruki Etxeari laguntzen (1880-1922). 1909az geroztik, presidenteordea izan zen erakunde horretan. 1926an umezurtzen babes-etxe horri eman zizkion milioi bat pezeta dohaintzan, 1930ean beste milioi bat, eta orube batzuk ere bai.
1927an Iturritxualde mendiko (Avril mendiko) lur batzuk laga zizkion Victoria Eugenia erizaindegiari, Justo eta Pastor Deunen baselizaren ondoan zeudenak. Gero, erizaindegi hori gaurko Santa Marina ospitalea bihurtuko zen, eta hango pabiloi batek gaur egun bere izena darama, haren eraikuntzarako dirua eman zuelako.
Santutxu auzoko Basarrate zelaian zituen lurrak ere dohaintzan eman zituen 1933an Luis Briñas ikastetxea eraiki ahal izateko. Handik gertu etxe dotore bat zeukan ( Jauregi Sorgindua / Palacio Encantado izenarekin ezaguna zen etxea).
Luis Briñas, bai Alfonso XIII.a Espainiako erregearen, bai Bilboko Udalaren esker onak irabazi zituen, On-egitearen Gurutze Handia eman zion eta Bilboko Udalak Seme Kutuna izendatu zuen. Bere bustoa, marmolez eginda, Bilboko Erruki Etxeko lorategietan dago. Higinio Basterrak egindako lana da busto hori.
1929ko apirilaren 8an udalak onartzen du Bilbo hiriko urrezko domina sortzea; Luis Briñas izan zen lehena hori jasotzen, haren etengabeko eskuzabaltasuna eskertzeko eta aintzat hartzeko. 1930ean beste milioi bat pezeta eman zuen eta Begoñaibarreko kaleetako orubeak eman zituen ere (Tiboli, Castaños, Epalza eta Uriortu kaleetan).
1936ko urtarrilean, Ospitalari 150.000 pezetako dohaintza egin zuelako Udalak ospitaleko Ohorezko Batzordekidea izendatzea erabaki zuen.
Higinio Basterra (l876-1975) eskultoreak eginiko kareharrizko bustoa Erruki-Etxeko lorategian dago, eta Karitate Batzordeko batzar-aretoan Manuel Losada margolariak eginiko olio-erretratu ederra dago.
Begoñaldean, Errefugio komentutik gertu, hesiak inguratua eta gutxian erabilitako txaleta bazeukan, bertakoek "Jauregi Sorgindua" (gaztelaniaz: Palacio encantado) izenarekin ezagutzen zutena.
I938ko apirilaren 18an hil egin zen eta berak emandako lur-sailetan Luis Briñas Eskola-taldea eraiki zen.

## Erreferentziak

* ↑ Estornes, Blog De Cesar. (martes, 28 de mayo de 2013). «BLOG DE CESAR ESTORNES de HISTORIA Y DEPORTES: LUIS BRIÑAS MAC-MAHON - UN FILÁNTROPO BILBAÍNO» BLOG DE CESAR ESTORNES de HISTORIA Y DEPORTES (Noiz kontsultatua: 2025-01-05).
* ↑ «BRIÑAS PROIEKTUA» LUIS BRIÑAS - 75. URTEURRENA (Noiz kontsultatua: 2024-11-26).
* ↑ «LUIS BRIÑAS MAC-MAHON» LUIS BRIÑAS - 75. URTEURRENA (Noiz kontsultatua: 2024-11-26).
* 1 2 3 4 Luis Briñas Eskola Taldea. (2009). Luis Briñas 75 urteurrena / aniversario. Bilboko udala (D. L. BI-1321-09).

## Ikus, gainera

* Luis Briñas ikastetxea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16518244
# Andoni Aiartza

Andoni Ayarza Zallo (Madril, 1965eko irailaren 12a) bizkaitar futbolari ohi eta kirol-kazetaria da, Athletic Clubean aritutakoa. Nahiz eta Madrilen jaio, Derion bizi izan da beti. Erdiko edo eskuin atzelari lanetanb aritzen zen. 1987an lehen mailan debutatu zuen RCD Mallorcaren aurka.

## Jokalari ibilbidea

2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | UEFA | UEFA | Errekopa | Errekopa | Besteak | Besteak | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Bilbao Athletic | 2. | 1983/84 | 0 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 2 | 0 |
| Bilbao Athletic | 2. | 1984/85 | 16 | 1 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 19 | 1 |
| Bilbao Athletic | 2. | 1985/86 | 32 | 2 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 34 | 2 |
| Bilbao Athletic | 2. | 1986/87 | 22 | 2 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 23 | 2 |
| Bilbao Athletic | Denera | Denera | 70 | 5 | 8 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 78 | 5 |
| Athletic | 1. | 1987/88 | 19 | 1 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 21 | 1 |
| Athletic | 1. | 1988/89 | 7 | 0 | 0 | 0 | - | - | 1 | 0 | - | - | - | - | 8 | 0 |
| Athletic | Denera | Denera | 26 | 1 | 2 | 0 | - | - | 1 | 0 | - | - | - | - | 29 | 1 |
| Valladolid | 1. | 1989/90 | 17 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | 6 | 1 | - | - | 24 | 1 |
| Valladolid | 1. | 1990/91 | 22 | 1 | 6 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 28 | 2 |
| Valladolid | Denera | Denera | 39 | 1 | 7 | 1 | - | - | - | - | 6 | 1 | - | - | 52 | 3 |
| Athletic | 1. | 1991/92 | 20 | 2 | 7 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 27 | 2 |
| Athletic | 1. | 1992/93 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 0 | 0 |
| Athletic | Denera | Denera | 20 | 2 | 7 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 27 | 2 |
| Rayo Vallecano | 1. | 1993/94 | 9 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 9 | 0 |
| Rayo Vallecano | 1. | 1994/95 | 19 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 20 | 0 |
| Rayo Vallecano | Denera | Denera | 28 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 29 | 0 |
| Atlético Marbella | 2. | 1994/95 | 28 | 2 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 30 | 2 |
| Atlético Marbella | 2. | 1995/96 | 30 | 3 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 32 | 3 |
| Atlético Marbella | Denera | Denera | 58 | 5 | 4 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 62 | 5 |
| Barakaldo | 2.B | 1996/97 | 22 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 23 | 0 |
| Barakaldo | Denera | Denera | 22 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 23 | 0 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 263 | 14 | 30 | 1 | - | - | 1 | 0 | 6 | 1 | - | - | 300 | 16 |

## Erreferentziak

* ↑ Abizena Ayarza idaztea, euskal herritar horren aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, Aiartza onartu du deitura horren grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia

## Kanpo estekak

* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Datuak: Q3615400
# Franz Beckenbauer

Franz Anton Beckenbauer (/fʁant͡s ˈbɛkənˌbaʊ̯ɐ/ ahoskatua; Munich, Bavaria, Alemania, 1945eko irailaren 11 – Salzburgo, 2024ko urtarrilaren 7a) alemaniar futbolaria izan zen. Ezizenez Kaiser, alemaniar futbolaren historiako jokalaririk onentzat hartu da.
1974ko Munduko Futbol Txapelketa eta 1974ko Eurokopa irabazi zituen Mendebaldeko Alemaniako Selekzioaren kapitaina izan zen eta 1990ko Munduko Futbol Txapelketa irabazi zuen alemaniar selekzioaren entrenatzailea ere bai. Gainera, FC Bayern München taldeko jokalaria zela, UEFAko Txapeldunen Liga bat, Kontinentearteko Kopa bat, Europako Errekopa bat, lau Bundesliga eta lau Alemaniako Kopa bereganatu zituen.
1972 eta 1976 urteetan, Urrezko Baloia saria irabazi zuen. 2004ean, IFFHS erakundeak argitaratutako Mendeko futbolari onenaren sailkapenean hirugarren postuan geratu zen.
Beckenbauer futbolari balioaniztuna izan zen, bereziki erdilari gisa: zelaiko hainbat kokapenetara moldatu zen eta libero postua garatu zuen.

## Iruditegia

* Beckenbauer 1974an
* Elastikoa
* 2008an

## Erreferentziak

* ↑ Uralde, Pettan. (2024-1-8). «Franz Beckenbauer hil da» Berria (Noiz kontsultatua: 2024-5-3).

## Kanpo estekak

* Franz Beckenbauer jokalariari buruzko bideoa ikusgai
* Datuak: Q4457
* Multimedia: Franz Beckenbauer / Q4457
# Braille

Braille sistema itsuentzat eginiko idazkera sistema da, irakurri eta idatzi ahal izan dezaten. Louis Braille frantziarrak sortu zuen 1821ean. Berez, sistema ortografikoaren moldaketa bat da, baina ohiko ortografian zentzumena bista bada, Braille sisteman irakurtzeko nozizeptoreak erabiltzen dira. Irakurtzeko, itsuak hatzak darabiltza: horregatik, letrak azaltzeko, erliebe duten puntuak erabiltzen dira.

## Jatorria

Itsuen irakaskuntzan, erliebezko sinboloak erabiltzea aspalditik zetorren. Horrela, XV. mendean, Francisco Lucas espainiarrak erliebezko letradun sistema asmatu zuen. Antzekoak Europa osoan landu ziren: esaterako, Frantzian Valentin Haüy irakasleak antzeko bat asmatu zuen, kartoi-orri gainean erliebezko letrak sortuz: horietan oinarrituta, Braillek modu erabat berritzailea asmatu zuen. Abianpuntutzat, zeinu sortzaile izendatu zuen sei puntuko kaxatxoa asmatu zuen: hor, erliebezko puntuen konbinaketek ortografiako letra guztiak azaltzen zituzten.

## Konbinaketak

Esaterako, ezkerreko lehen puntua bakarrik erliebean ageri bada, <a> letra da. Horrela, 63 konbinaketa egin daitezke, baina gero, horien arteko beste konbinaketek beste grafiak sortzen dituzte, hots, letra larriak, zenbakiak, e.a. Adibidez:
<a> xehea idazteko:
<A> larria idazteko, letra larriaren ikurra + <a> xehea:

## Braille idazten
### Letrak eta zenbakiak

* A, 1
* B, 2
* C, 3
* D, 4
* E, 5
* F, 6
* G, 7
* H, 8
* I, 9
* J, 0
* K
* L
* M
* N
* O
* P
* Q
* R
* S
* T
* U
* V
* W
* X
* Y
* Z

### Beste ikur batzuk

* Ondoren, letra larria
* Ondoren, zenbakia
* Puntua
* Koma
* Puntu eta koma
* Harridura ikurra
* Alderantzizko galdera ikurra irekitzeko
* Galdera ikurra ixteko
* Parentesiak, ireki eta itxi
* Gidoia

## Idazteko moduak

Urte askotan, idazteko modu egokiena oso xumea zen. Horretarako, puntzoi bat erabiltzen zen: paper lodi baten gainean erregeleta bat jartzen zen eta hor, koadrikuletan zeinuen sei zuloak markatuta zeuden. Erabiltzaileak erregeletaren laguntzaz, papera puntzoiaz zulatu behar zuen. Baina arazoak ez ziren hor bukatzen: testuak, hitzak, eskuinetik ezkerretara idatzi behar ziren, ispilu moduan, gero, papera itzuli ondoren, idatzia ondo irakurtzeko. Horrela, Perkins makinaren asmakizuna itsuentzako mesede izugarria izan zen: itxuraz, idazteko makina arrunta dirudi, baina sei tekla ditu soilik. Sei tekla horiekin, zeinu bakoitzaren zulo guztiak sor daitezke. Gaur egun, bestetik, informatikaren laguntzaz, Brailleren munduan benetako iraultza gertatu da. Ordenagailu moldatuekin, ahotsa ezagutzeko sistemekin eta beste aurrerapen askorekin, Brailleren erabilera erabat sinplifikatu da. Itsuentzako tresnak eta baliabideak sortzen dituen teknologiak tifloteknologia izena du.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20120615170352/http://usuarios.discapnet.es/ojo_oido/sistema_braille.htm

## Kanpo estekak

* : http://paperekoa.berria.info/harian/2007-12-30/015/009/euskara_ukitzeko_eta_entzuteko_.htm%5B%5D
* (Ingelesez): en:Basque Braille
* Brailleri buruzko informazioa "Tribuaren berbak" saioan.
* Datuak: Q79894
* Multimedia: Braille / Q79894
# Tifloteknologia

Tifloteknologia (grekerazko tiflos terminotik, "itsua") izenaz itsuentzako teknikak eta tresnak berriak sortzen dituen teknologia ezagutzen da. Haren helburu nagusia itsuen eta gutxi ikusten duten pertsonen bizitza erraztea da.
Teknologion asmo nagusietakoa komunikazioa eta teknologiak haien erabilerarako moldatzean datza. Moldaketa horiek gabe, itsuek ezingo lukete ordenagailurik edo telefonorik erabili eta, horren ondorioz, haien bazterketa larrituko litzateke. Moldaketa horiek oso pertsonalizatuak izaten dira, bakoitzaren beharrei hobeto erantzuteko.

## Material tifloteknikoen familiak

* Braille lerroak
* Braille inprimagailuak
* Pantailako lupak
* Kontraste handiko gaiak
* OCR karaktereen ezagutze optikoa
* TTS edo hizketaren sintesia

## Zenbait softwarea

* Orca Gnome inguruneko pantaila irakurgailua.
* Irakurle digitala: Firefox eta Chrome nabigatzaileen lineako irakurgailua. Euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez irakurtzen du.
* Foliate: GNU/Linux distribuzioetarako liburu elektronikoen irakurgailua da, ezarpenetan TTSa konfiguratuta, testuak irakurtzen ditu.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): Tifloteknologiaren historia Espainian. No Solo Usabilidad aldizkarian argitaratutako testua.
* (Gaztelaniaz): Tiflotecnología
* (Gaztelaniaz): "Informática para discapacitados - Tiflotecnología".
* (Gaztelaniaz): Tiflotecnología
* Datuak: Q3754239