OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aho-uhal

Aho-uhala uhal mehea da, zaldi-azienden ahora lotzen dena, eta zaldizkoak montura helduta edukitzeko eta gidatzeko baliatzen duena. Larruzkoa edo, modernoki, ehun artifizialez egindakoa izaten da. Gurdi gidariek ere erabiltzen dituzte orga abereak gobernatzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Aho-uhal. zaldilasterketak.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2196000
* Multimedia: Reins / Q2196000
# A-55

A-55 edo Vigo - Tuiko Autobia Vigo eta Portugal lotzen duen autobia da.

## Tarteuneak

| Tarteunea | Egoera | Luzera (km) |
| Vigo - Puxeiros | 1992 | 11 |
| Puxeirosko Saihesbidea | 1992 | 2 |
| O Porriño - Tui | 1993 | 13 |
| Tuiko Saihesbidea | 1992 | 15,4 |
| Tuiko Zubi Internazionala - Portugal A-3 | 1993 | 1 |

## Ibilbidea

| Irteera | Irteera izena (Portugaleko norabidea) | Irteera izena (Vigoko norabidea) | Lotzen duen errepidea |
| | Vigo - Tuiko Autobiaren hasiera | Vigo - Tuiko Autobiaren amaiera | |
| 2A | Sardoma Moledo Naia | | |
| 2B | Lavadores Casal | | |
| 2 | | Naia Sardoma Moledo | |
| 3 | | Segade Beade | |
| 4 | Bembrive Segade | Bembrive Segade Beade | |
| 5 | A Gandariña | | |
| 5B | Meixoeiro | | |
| 6 | Cabral Unibertsitatea | Meixoeiro | |
| 7 | | Cabral Unibertsitatea O Porriño Ourense | A-55 |
| 7A | O Porriño Tui Portugal Baiona | | AP-9  E-01  AG-57  VG-20 |
| 7B | Aireportua  Guixar Pontevedra | | AP-9  E-01 |
| 8 | Puxeiros Mos | | |
| 8A | | Baiona Guixar | AG-57  VG-20 |
| 8B | | Aireportua  Guixar Pontevedra | AP-9  E-01 |
| 9 | | Aireportua Puxeiros | |
| 10 | Mos | | |
| 10A | | Tameiga | |
| 10B | | Pousada | |
| 11 | | Porteliña | |
| 12 | | Sanguiñeda | |
| 13 | Redondela Ourense Madril | | A-52  N-550 |
| 14 | O Porriño | | |
| 15A | | Redondela Pontevedra Ourense | A-52  N-550 |
| 15B | | O Porriño | |
| 17 | Pontevedra Vigo Baiona | Pontevedra Vigo Baiona | AP-9  E-01  AG-57 |
| 18A | As Gandaras Iparraldea | | |
| 18B | O Porriño Hegoaldea Salceda Salvaterra de Miño | | |
| 18 | | O Porriño Hegoaldea Salceda Salvaterra de Miño | |
| 21 | As Gandaras Hegoaldea A Granxa | | |
| 22 | | As Gandaras  A Granxa | |
| 23 | O Cerquido | O Cerquido | |
| 24 | Guillarei | | |
| 26A | Tui Iparraldea Caldelas | Tui Iparraldea Salceda Salvaterra de Miño | |
| 26B | Pontevedra Vigo | Pontevedra Vigo | AP-9  E-01 |
| 29 | Tui Mendebaldea Gondomar Baiona | | PO-340 |
| 29B | | Gondomar Baiona | PO-340 |
| 29A | | Tui Mendebaldea | PO-340 |
| 30 | Tui Hegoaldea Tomiño A Guarda O Rosal | Tui Hegoaldea Tomiño A Guarda O Rosal | |
| | Vigo - Tuiko Autobiaren amaiera | Vigo - Tuiko Autobiaren hasiera | A3 |

## Erreferentziak

* ↑ https://www.fomento.gob.es/el-ministerio/sala-de-prensa/noticias/2015/MARZO/150330-04.htm.
* 1 2 http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1992/03/03/015.html.
* 1 2 http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1993/04/30/075.html.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q789303
# Ahoko (zaldia)

Ahokoa edo aho-burdina burdinazko tresna bat da, zaldi-azienden ahoan jartzen dena eskuz gobernatu ahal izateko. Bertan aho-uhalak lotzen dira, eta zaldiaren buruan finkatzen da brida baten bidez. Zaldizkoak estutu edo lasaitu dezake aho-uhalak erabiliz.
Eskuarki, metalezkoa edo material sintetikozkoa da, eta ahoko hortzartekoan ezartzen da, hortzik ez dagoen tokian.

## Erreferentziak

* ↑ Aho-burdina. Euskalterm, ivap.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-23).
* ↑ Ahoko. zaldilasterketak.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q830004
* Multimedia: Bits / Q830004
# Dahomey

Dahomey mendebaldeko Afrikako antzinako erresuma izan zen, egungo Beningo Errepublikaren lurraldea hartzen zuena. XVII. mendean sortu eta 1894an Frantziak konkistatu arte, Dahomeyko Erresuma eskualdeko herrialderik boteretsuenetakoa izan zen. 1894-1960 bitartean, Dahomey Mendebaldeko Afrika Frantsesaren zati bat izan zen. Dahomeyko Errepublika burujabeak 1960 eta 1975 bitartean iraun zuen, urte hartan izenez aldatu eta Benin bilakatu baitzen.
Joruba herriaren lurraldeetan ezarritako erresuma hau Ardrako Erresumaren mende egon zen hasieran, 1715 aldean independentzia lortu zuen arte. Handik aurrera, Dahomeyko erregeek lurralde asko lortu zituzten konkisten bitartez. Erresuma esklabotzaren bitartez aberastu zen. Aipagarria da Dahomeyko amazonak izeneko unitate militarra, emakumez osaturik zegoena.

## Dahomeyko erregeen zerrenda

* Gangnihessou (1600 – 1620)
* Dakodonou (1620-1645)
* Aho Houegbadja (1645-1685)
* Houessou Akaba (1685-1708)
* Agadja (1708-1740)
* Tegbessou (1740-1774)
* Kpengla (1774-1789)
* Agonglo (1789-1797)
* Adandozan (1797-1818)
* Ghezo (1818-1858)
* Glele (1858-1889)
* Behanzin (1889-1894)
* Agoli-Agbo (1894-1900)

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-03-30). 168. araua: Afrika kolonialeko toponimia. .
* ↑ Bertaux, Pierre Africa. Desde la prehistoria hasta los Estados actuales, Madrid, Siglo XXI, 1974
* ↑ WHKMLA: History of the Kingdom of Dahomey. zum.de.
* ↑ Ronen, Dov. (1971). «On the African Role in the Trans-Atlantic Slave Trade in Dahomey» Cahiers d’Études Africaines XI (41): 1..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q468814
* Multimedia: Dahomey / Q468814
# Comerica Park

Comerica Park AEBtako Michigan estatuko Detroit hirian dagoen beisbol estadio bat da. MLB ligako Detroit Tigers taldearen jokalekua da. 2000n inauguratu zen.

## Iruditegia

* Sarrera.
* Markagailua.
* Barnealdearen ikuspegi panoramikoa.
* Barnealdea.

## Kanpo estekak

* Comerica Park. Detroit Tigers taldearen webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q868482
* Multimedia: Comerica Park / Q868482
# Allada

Allada Beningo hiria da, Atlantique departamenduan dagoena. 2013an 127.512 biztanle zituen, horietatik 23.287 Alladako arrondissementean bizi zirelarik.
Allada Ardrako Erresumaren hiriburua zen, XII. edo XIII. mendean adja etniako migratzaile talde batek sortutako monarkia. 1724an Dahomeyko Erresumak Allada konkistatu zuen.

## Banaketa administratiboa

Allada honako arrondissementtan banaturik dago:
* Agbanou
* Ahouannonzoun
* Allada
* Attogon
* Avakpa
* Ayou
* Hinvi
* Lissègazoun
* Lon-Agonmey
* Sékou
* Togoudo
* Tokpa-Avagoudo

## Biztanleria

| Urtea | Biztanleak |
| 1979 | 12.022 |
| 2008 (estimazioa) | 21.833 |

## Erreferentziak

* ↑ Florentin Nangbe, Monographie de la commune de Allada, Afrique Conseil, avril 2006, 37 p.
* 1 2 INSAE, Effectifs de la population des villages et quartiers de ville du Bénin, (RGPH-4, 2013), février 2016, p. 2
* ↑ Filippello, Marcus. (2017). Aderinto, Saheed ed. Allada. in: African Kingdoms: An Encyclopedia of Empires and Civilizations. Santa Barbara: ABC-CLIO, 7–9 or. ISBN 978-1-61069-579-4..
* ↑ (Ingelesez) Robin Law, The Kingdom of Allada, Centre of Non-Western Studies, Leyde, 1997, 137 p. ISBN 90-73782-80-5
* ↑ Alexis B. Adande, Togudo-Awute, capitale de l'Ancien royaume d'Allada : étude d'une cité précoloniale d'après les sources orales, écrites et les données de l'archéologie, Université Paris 1, 1984, 2 vol. (thèse de 3e cycle d'Histoire des sociétés de l'Afrique noire)
* ↑ Henri Labouret et Paul Rivet, Le royaume d'Arda et son évangélisation au XVIIe siècle, Institut d'ethnologie, Paris, 1929, 62 p-XIX p. de pl.
* ↑ (Ingelesez) «Allada» World Gazetteer.
# Dahomeyko amazonak

Dahomeyko amazonak edo Mino (“gure amak” fon hizkuntzan) Dahomeyko unitate militarra izan zen, emakumez osaturik zegoena.

## Historia

Dahomey gaur egungo Beninen kokatutako erresuma izan zen, XVII. mende hasieran sortu eta 1894 arte iraun zuena. Bertako yorubak inguruko herriekin gerran jardun zuten luzaroan eta, esklaboen salerosketak herrialdeari ekarritako oparotasun ekonomikoari eusteko, gainbehera demografikoari aurre egin behar zioten. A. E. Wilmot merkatari ingelesak, esaterako, Abomey hiriburuko kaleetan gizonezkoen eta emakumezkoen arteko desproportzioa oso nabarmena zela jaso zuen. Horrenbestez, Agaja erregeak (1708-1732) bere aita Houegbadjak sortutako elefante ehiztari emakumeen taldea (gbeto) guardia pertsonal gisa erabiltzen hasi zen lehenik, eta borrokarako trebatu eta erabili zituen geroago. 1724an, Alladaren aurkako gerran parte hartu zuten, eta handik hiru urtera, Whydah erresumako Savi hiriburuaren konkistan ere jardun zuten. Harrezkero, emakumeek batailoi iraunkorra osatu zuten eta 6.000 kide izatera iritsi zen.
Gerrariak nerabezaroan errekrutatzen zituzten eta trebatze prozesu gogorra izaten zuten: lantzak, aiztoak, mazoak, ezpatak eta suzko arma europar batzuk erabiltzen ikasten zuten, baita gorputzez gorputzeko borrokan ere. Eta borrero lanetan ere gaztetatik jarduten zuten, heriotzara ohitzeko eta errukia uxatzeko. Ordainetan, pribilegio asko zituzten: errege jauregian bizi ziren eta nahi adina alkohol, tabako eta esklabo omen zituzten eskura, Richard Francis Burton esploratzaileak 1860an idatzi zuenez.
Minoen kopurua eta ospea handituz joan zen aldameneko herriekin borrokan baina, europar kolonizatzaileen aurka hasi zirenean, zehazki frantziarren aurka, teknologiak gainditu zituen. Zenbait frantziar militarren arabera, suzko arma gutxi eta zaharkituak zituzten, eta ez zituzten zuzen erabiltzen. Minoen adorea eta gorputzez gorputzeko borrokan zuten nagusitasuna nabarmendu zuten arerioek, baina hori ez zen nahikoa izan. 1892an, frantziarren aurkako gudu batera 434 mino bidali zituzten; soilik 17 atera ziren bizirik. Mendea amaitu baino lehen, Dahomey, Afrikako ia azkeneko erresuma independentea, Frantziako kolonia bihurtu zen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Irazustabarrena, Nagore. Afrikar emakume gerrariak Oscar sarietan. Argia astekaria, 2019ko otsailak 24, CC BY-SA 3.0, argia.eus (Noiz kontsultatua: 2020-1-9).

## Kanpo estekak

* Irazustabarrena, Nagore Afrikar emakume gerrariak Oscar sarietan, argia.eus
* Datuak: Q1993380
* Multimedia: Amazons of Dahomey / Q1993380
# Liobagrus

Liobagrus Amblycipitidae familiako arrain genero bat da. Liogargus arrainak Yangtze ibaiaren arroan, Taiwanen, Japonian eta Koreako penintsulan bizi dira. Eurek hegal adiposoa hegal kaudalarekin konfluentea da. Espezie gehienek 10 bat zentimetroko tamaina dute.

## Espezieak

| # | Espeziea | Egoera |
| style='text-align:right' | Liobagrus aequilabris | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus andersoni | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus anguillicauda | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus chengduensis | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus chenghaiensis | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus formosanus | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus geumgangensis | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus huaiheensis | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus hyeongsanensis | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus kingi | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus marginatoides | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus marginatus | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus mediadiposalis | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus nantoensis | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus nigricauda | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus obesus | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus reinii | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus somjinensis | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Liobagrus styani | daturik gabe |
# Sodio hidroximetilsulfinato

Sodio hidroximetilsulfonatoa konposatu organikoa da, CH$_3$NaO$_3$S formula duena, organosufre konposatuen familiakoa. Solido kristalino-zuria da. Uretan eta alkoholetan disolbagarria da.
Sodio hidroximetilsulfonatoa eta bere deribatuak ehungintzan lixiba gisa baliatzen dira.

## Sintesia

Sodio hidroximetailsulfonatoa sintetizatzeko sodio ditionitoa eta formaldehidoa erreakzionarazten dira.
${\ce {Na2S2O4 + 2 CH2O + H2O -> HO-CH2-SO3Na + HO-CH2-SO2Na}}$.

## Erabilera

Sodio hidroximetilsulfonatoaren erabilera nagusia ehungintzan dago, lixiba gisa.
Emultsio-polimerizazioan ere usatzen da erredox-hastarazle sistemen osagai gisa. Tipikoa izaten da t-butil peroxidoarekin osatzea bikotea.
Nitxo erabileren artean arrainontzietan ura-arazteko aditibo gisa baliatzea da. Kloroa eta kloramina oso azkar erreduzitzen ditu eta uretako amoniakoarekin erreakzionatzen du aminometanosulfinato ioi kaltebera sortuaz.
Sintesi organikoan prozesu berezietarako erabiltzen da, kimika berdean esaterako.

## Erreferentziak

* ↑ Sodium hydroxymethanesulfinate. PubChem.
* ↑ (Ingelesez) Schubart, Rüdiger. (2000). «Sulfinic Acids and Derivatives» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/14356007.a25_461. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2024-12-23).
* ↑ Ritter, Gunter. Chloramine removing means.. BAENSCH TETRA WERKE.
* ↑ Kotha, Sambasivarao; Khedkar, Priti. (2012-03-14). «Rongalite: A Useful Green Reagent in Organic Synthesis» Chemical Reviews 112 (3): 1650–1680. doi:10.1021/cr100175t. ISSN 0009-2665. (Noiz kontsultatua: 2024-12-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3492820
# Waitangi (Chatham Uharteak)

Waitangi edo Waiteki Chatham Uharteetako portu nagusi eta herririk populatuena da. Petre badiaren hegoaldeko kostaldean dago, uhartediaren mendebaldeko eremuan. Azken zentsuaren arabera 200 biztanle zituen, uhartedian bizi diren 663 biztanleren %27 inguru.

## Klima

Datu klimatikoak (Waitangi, Chatham Islands) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 17.8 | 18.1 | 17.3 | 15.4 | 13.4 | 11.5 | 10.9 | 11.4 | 12.3 | 13.2 | 14.6 | 16.5 | 14.4 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 14.8 | 15.1 | 14.4 | 12.5 | 10.5 | 8.8 | 8.0 | 8.6 | 9.5 | 10.6 | 11.9 | 13.7 | 11.5 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 11.9 | 12.2 | 11.5 | 9.7 | 7.6 | 6.2 | 5.2 | 5.8 | 6.7 | 8.0 | 9.3 | 11.0 | 8.8 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 52 | 56 | 85 | 74 | 90 | 93 | 109 | 79 | 68 | 56 | 53 | 71 | 886 |
| Iturria: http://en.climate-data.org/location/475472/ ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ explore.data.stats.govt.nz (Noiz kontsultatua: 2024-12-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1809774
* Multimedia: Waitangi Harbour, Chatham Islands / Q1809774
# Azido fenilsulfiniko

Azido fenilsulfinikoa edo azido bentzenosulfinikoa konposatu organiko aromatikoa da, C$_6$H$_5$SO$_2$H formula duena, organosufre konposatuen familiakoa eta azido sulfinikoen klasekoa. Solido kristalino garden-zurixka da. Airetan erraz oxidatzen da.
Azido fenilsulfinikoa azido sendoa da.

## Sintesia

Azido fenilsulfinikoa sintetizatzeko bentzenosulfonil halogenuroen erredukzioa usatzen da. Bi maneratan egin daiteke.
Bentzenosulfonil kloruroa zink- edo burdina-hautsez tratatzen da eta ondoren sodio karbonatoa erantsiz azido fenilsulfinikoaren sodio-gatza lortzen da, hots, sodio fenilsulfinatoa (C$_6$H$_5$SO$_2$Na ). Horrela egiten da gatza egonkorragoa delako.
${\ce {2 C6H5SO2Cl + 2 Zn -> (C6H5SO2)2Zn + ZnCl2}}$
${\ce {(C6H5SO2)2Zn + Na2CO3 -> 2 C6H5SO2Na + ZnCO3}}$
Azidoa lortu nahi bada, bentzenosulfonil kloruroa edo fluoruoa sodio sulfitoz tratatzen da.
${\ce {C6H5SO2Cl + Na2SO3 + H2O -> C6H5SO2H + NaCl + NaHSO4}}$

## Erabilera

Azido fenilsulfonikoaren erabilera nagusia sintesi organiko asimetrikoa da, karbono-karbono loturak sortzea helburu duena, karga negatiboak egonkortzen dituelako.

## Erreferentziak

* ↑ Benzenesulfinic acid. .
* ↑ Patai, Saul, ed. (1990). The chemistry of sulphinic acids, esters, and their derivatives. Wiley ISBN 978-0-471-91918-6. (Noiz kontsultatua: 2024-12-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7181442
* Multimedia: Benzenesulfinic acid / Q7181442
# Bostongo Unibertsitatea

Bostongo Unibertsitatea (ingelesez: Boston University; BU) Bostonen dagoen unibertsitate pribatua da. 1869an ofizialki Bostonen ezarri zen arren, Eliza Metodista Batuak 1839an Vermonteko Newburyko Institutu Bibliko izenarekin sortu zuen.
Klaustroan 3.000 irakasle baino gehiago eta 30000 ikasle inguru izanik, Bostongo Unibertsitatea Estatu Batuetako laugarren unibertsitate pribatu handiena da, eta Massachusetts osoan enplegu gehien ematen dituen laugarren erakundea.
Unibertsitateak gradu, master eta doktorego tituluak eskaintzen ditu 18 eskola eta fakultateren bidez. Eskola eta fakultate horiek bi hiri-campus bereizitan jarduten dute. Campus nagusia Charles ibaiaren ibaiertzean dago, Bostongo Fenway-Kenmore auzoan, eta Bostongo mediku-campus unibertsitarioa, berriz, South End auzoan.
Bere ikasle ohien eta egungo irakaslegoaren artean, Unibertsitateak zortzi Nobel sari, 23 Pulitzer Sari, 10 Rhodes Scholars, sei Marshall Scholars, 48 Sloan Fellows, bederatzi Oscar Sari eta Emmy eta Tony Sarien irabazleak ditu. Bostongo Unibertsitateak, gainera, MacArthur, Fulbright, Truman eta Guggenheim bekak jaso ditu, baita Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia eta Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala elkarteetako kideak ere. 1876an, garai hartan irakaslea zen Alexander Graham Bellek telefonoa patentatu zuen eta Bostongo Unibertsitateko laborategietan lan egin zuen bere garapenean.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Bostongo Unibertsitatearen webgunea
* Datuak: Q49110
* Multimedia: Boston University / Q49110
# Zentroko Alderdia (Norvegia)

Zentroko Alderdia (norvegieraz: Senterpartiet) Norvegiako alderdi politiko zentrista da. Ideologia tradizional bat bultzatzea baino gehiago, nekazarien eta arrantzaleen interesak defendatzea da bere helburua. Horretarako, eredu ekonomiko eta politiko deszentralizatuaren alde agertu ohi da. Gainera, Norvegia Europar Batasunean sartzearen aurka dago.
Historian zehar, eskuineko alderdien sustengatzaile izan da. 2005eko hauteskundeetan, aldiz, joera horri buelta eman eta Jens Stoltenbergek gidatutako gobernuan sartu zen, Alderdi Laborista eta Ezkerreko Alderdi Sozialistarekin batera. Aurretik, hiru lehen ministro izan ditu: Peder Kolstad (1930-1931), Jens Hundseid (1931-1932) eta Per Borten (1965-1971).

## Kanpo estekak

* (Norvegieraz [bokmål]) [www.senterpartiet.no Alderdiaren webgune ofiziala]
* (Ingelesez) Alderdiaren ideologiaren azalpen laburra
* Datuak: Q493685
* Multimedia: Senterpartiet / Q493685
# Charles (ibaia)

Charles ibaia (ingelesez: Charles River; massachusettez: Quinobequin) Massachusetts estatuko ibaia da, Hopkintonen jaio eta Bostongo portuan, Maineko golkoan, isurtzen den arte ipar-ekialderantz doana. 129 kilometro luze da, eta azken zatian Boston (eskuinaldea) eta Cambridge (ezkerraldea) arteko muga osatzen du.
23 hiri zeharkatzen ditu, eta arroa, oso urbanizatua, 798 km²-koa da. Bertako uren kutsadura-mailak arreta berezia eskaini dio agintarien aldetik. Unibertsitateko hainbat campusek bi ertz hauek hartzen dituzte: Harvard, Bostongo Unibertsitatea, Brandeis Unibertsitatea eta Massachusetts Institute of Technology ospetsua.

## Historia

Kolonaurreko garaian amerindiarrek Charles ibaia erabiltzen zuten garraiorako eta arrantzarako. XVII. mendean, John Smithek egungo izena eman zion Ingalaterrako Karlos I.a erregearen omenez. Boston hiriaren sorrerarekin eta garapenarekin, bertako urak (Mother Brookeko kanala) desbideratzen dira errotak hornitzeko eta, horrela, sutegietarako eta ehungintzarako ezinbestekoa den energia lortzeko. XIX. mendean, Charles Eliot eta Arthur Shurcliff paisajistek, Frederick Law Olmsted arkitekto ospetsuaren ikasleek, ibaiaren ertzak egokitu zituzten 30 bat kilometrotan. Hogei parke eta azalera natural diseinatu dituzte Watertown plazako Charlestown zubitik.

## Galeria

* Harvard Unibertsitateko campusa Cambridgen.
* John W. Weeks zubia.
* Bostonen ikuspegia
* Ibaiaren goialdea
* Ikuspegia
* Ikuspegia

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Charles River Watershed» The Charles River Watershed Association.
* ↑ George R., Stewart. (1967). Names on the Land: A Historical Account of Place-Naming in the United States. (3. argitaraldia) Houghton Mifflin, 38 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q794927
* Multimedia: Charles River / Q794927
# Cambridge (Massachusetts)

Cambridge Ameriketako Estatu Batuetako Massachusetts estatuko hiria da, Boston Handia metropoli eremuan. Middlesex konderriko bi hiriburuetako bat da (bestea Lowell da). Ezaguna da, batez ere, munduko unibertsitate garrantzitsunetako bi, Harvard Unibertsitatea eta Massachusetts Institute of Technology, bertan daudelako. 2010ean 105.162 biztanle zituen eta estatuko bosgarren hiririk handiena zen, Boston, Worcester, Springfield eta Lowellen ondotik.

## Klima

Datu klimatikoak (Cambridge, 1991–2020 bataz bestekoak) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 2.8 | 4.0 | 7.7 | 14.2 | 19.7 | 24.8 | 28.1 | 27.4 | 23.4 | 17.1 | 11.3 | 5.8 | 15.5 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -1.8 | -0.8 | 3.0 | 9.0 | 14.5 | 19.7 | 23.0 | 22.3 | 18.3 | 12.0 | 6.5 | 1.4 | 10.6 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -6.4 | -5.6 | -1.7 | 3.9 | 9.3 | 14.6 | 17.9 | 17.2 | 13.2 | 6.9 | 1.7 | -2.9 | 5.7 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 94 | 95 | 115 | 111 | 93 | 111 | 88 | 94 | 100 | 121 | 103 | 126 | 1252 |
| Iturria (1): PRISM Climate Group ||||||||||||||
| Iturria (2): NCEI(prezipitazioa) ||||||||||||||

## Herri eta hiri senidetuak

Cambridge ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
* Erevan (Armenia) (1987)

## Erreferentziak

* ↑ Cambridge (city), Massachusetts Quickfacts.census.gov
* ↑ (Ingelesez) «PRISM Climate Group at Oregon State University» Northwest Alliance for Computational Science & Engineering (NACSE), based at Oregon State University.
* ↑ (Ingelesez) National Oceanic & Atmospheric Administration. Summary of Monthly Normals 1991-2020: CAMBRIDGE 0.9 NNW, MA. .
* ↑ (Ingelesez) Yerevan Municipality Official Website. (Noiz kontsultatua: 2018-08-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q49111
* Multimedia: Cambridge, Massachusetts / Q49111
# Massachusetts Institute of Technology

Massachusettseko Teknologia Institutua —ingelesez, MIT edo Massachusetts Institute of Technology— ikerketa unibertsitate pribatu bat da, Ameriketako Estatu Batuetako Cambrigde hirian dagoena, Massachusetts estatuan.
MITek sei fakultate eta unibertsitate eskola ditu, guztira 32 sail dituztenak. Zientzia eta teknologia ikerketetan nabarmentzen da unibertsitatea. Estatu Batuetako irakaskuntza eta ikerketako gune nagusietako bat da, batez ere ingeniaritzaren eta ekonomiaren arloan; izan ere, mundu osoko zientzia eta ingeniaritza arloko unibertsitaterik hoberenetariko bat dela jotzen da. Nobel saria irabazi dutenetako askok han ikasi dute edo han dihardute irakasle.

## Kanpo estekak

* MITeko webgunea
* MITeko Nobel saridunen zerrenda
* Datuak: Q49108
* Multimedia: Massachusetts Institute of Technology / Q49108
# Rómulo Etcheverry Boneo

Romulo Agustín del Corazón de Jesús Etcheverry Boneo (Dolores, 1884ko maiatzaren 5a - Buenos Aires, 1947ko azaroaren 10a) abokatu eta legelari argentinarra izan zen, Justizia eta Instrukzio Publikoko ministro gisa jardun zuena Edelmiro J. Farrell de facto presidente izan zen bitartean.

## Biografia

Dolores herrian jaio zen, Romulo Eren semea zelarik. Etcheverry, Buenos Aires Probintziako Gorte Goreneko eta Maria de las Mercedes Boneoko epailea. Julia Justina Barrios Vazquezekin ezkondu zen 1911n.
1902an Buenos Aires hiriko Salbatzailearen Ikastetxeko urrezko domina lortu zuen. Abokatu ikasketak egin zituen Buenos Airesko Unibertsitatean eta 1909an hartu zuen. Azken erakunde horretan irakasle lanetan aritu zen 1921etik Zuzenbide Zibilaren arloan hil zen arte.
1943 eta 1944 artean, Litoral Unibertsitate Nazionaleko kontu-hartzaile izendatu zuten, eta kargua utzi zuen Justizia eta Instrukzio Publikoko ministro izateko.
Buenos Aires probintziako Gorte Goreneko epailea izan zen, besteak beste, botere judizialean. Militante katoliko aktiboa izan zen, zuzenbidearen gaineko ikusmolde iusnaturalista eta tomistak defendatu zituena. Bere seme Luis apaiz ordenatu zen eta Argentinako Unibertsitate Katolikoa sortzen lagundu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28005296