OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Mayerlis Angarita

Mayerlis Angarita Robles (San Juan Nepomuceno, Kolonbia, 1980) kolonbiar giza eskubideen aldeko ekintzailea da. Kolonbiako gatazka zibilean bere ama desagertu ondoren, aita erbesteratu egin zen. Angaritak gatazkaren biktima diren emakumeen alde egin du lan eta Narrar para Vivir izeneko erakundea sortu zuen. NBE Emakumeak erakundekoekin lan egin du.

## Ibilbidea

1980 inguruan jaio zen San Juan Nepomucenon, Aitak idazkaria izatea nahi bazuen ere, zuzenbidean lan egin nahi zuela erabaki zuen. Hamabost urte zituenean osaba hil zuten eta ama, Gloria Robles Sanguino, "desagertu" egin zen. Aita etxez aldatu zen, baina horrek arazoak sortu zizkion, lekualdatuak izan zirenei errespetu gutxi ematen zitzaielako.
2000ko martxoaren 26an sortu zuen Macayepoko sarraskiaren ondorioak ikusi eta hilabetera Narrar para Vivir/Bizitzeko Narrar Emakumeen Sarea. Erakundearen egoitza nagusia San Juan Nepomucenon (Bolivar) kokatu zen eta bere ekintza Mariaren Mendien azpieskualdeko 15 udalerrietara zabaldu zen, beren eskubideak aldarrikatzeko borrokan ari diren 800 emakume baino gehiagorekin batera. Ordutik, dozenaka aldiz eraso diete erakundeko emakumeei eta bera hiru aldiz erasotua izan zen 2018ra arte.

## Aintzatespenak

2018an, Anne Klein Women's Award saria jaso zuen, Jineth Bedoya Lima kolonbiarrarekin batera. Emakumeek eta neskek gatazkan zehar bizi duten egoera zailaz biek duten kezkagatik.
2021eko Emakumeen Nazioarteko Egunean (martxoaren 8an), Mayerlis Angaritak Emakume Adoretsuen Nazioarteko Saria jaso zuen Antony Blinken Estatu Batuetako Estatu Idazkariaren eskutik. Jill Biden lehen damaren hitzaldia izan zen zeremonian. Sarituen artean Afganistanen hildako beste zazpi emakume zeuden.

## Erreferentziak

* ↑ «Mayerlis Angarita, Planting and Healing» UN Women | Americas and the Caribbean.
* 1 2 3 «Being a woman social leader in this country is much more difficult than being a male leader | Heinrich Böll Stiftung» Heinrich-Böll-Stiftung.
* 1 2 «Anne Klein Women's Award 2018 to Jineth Bedoya and Mayerlis Angarita | Heinrich Böll Stiftung» Heinrich-Böll-Stiftung.
* ↑ «Mayerlis Angarita» Unidad para las Víctimas.
* ↑ 2021 International Women of Courage Award Recipients Announced. US Department of State 2021-03-04.
* ↑ D. | AP, Sonia PÉrez. 3 female Guatemalan judges defend rule of law. ISSN 0190-8286..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q50379641
* Multimedia: Mayerlis Angarita / Q50379641
# Itzizuloko monasterioa

Itzizuloko monasterioa edo Itzaltzuko monasterioa (izen osoa: Itzizuloko Done Salbatzaile eta Mikel Zeinduen monasterioa) Nafarroa Garaiko Zaraitzu ibaxako Itzaltzu udalerrian dagoen monasterio zahar bat da.

## Kokapena

San Jose baseliza zaharra, eraikuntza xumekoa, Erdi Aroko monasterio zahar honekin identifikatu dute egile batzuek. Herriaren mutur batean zegoen, baina silarrixkako hormaren zati txiki bat baino ez da ikusten. Landa-eremuko eraikina zen, nabe angeluzuzeneko oinplanoa, luzitutako harlanduxkako hormak eta izkinak eta baoak harlanduzkoak zituen, eta lauzazko bi isurkiko estalkia zuen. Atea zirkuluerdiko arku xume bat zen, seguruenik XVI. mendekoa. Ermita honetako erretaula Funesko San Migel baselizara eraman zuten.

## Historia

Itzaltzu herria Bratzko Aznarrek Leireko abadiari 1034an emandako Itzizuloko Done Salbatzailea eta Mikel monasterioaren inguruan eratu zen. 1507ra arte ez zen agertu Zaraitzuko Ibaxako Unibertsitateko batzarrean epaimahaiak zituztenen artean. XI. eta XIII. mendeetan, lekua dokumentatuta dago, Itzuzuloa izenpean.
Itzaltzu herria monasterio hauen inguruan sortu zen, non familia batzuk ezarri ziren. Gaur egungo Itzaltzu udalerria Itzizuloko monasterioen jabetzetakoa da. Mendeetan zehar, Itzaltzuko biztanleak Leireko monjeen petxeroak izan ziren, eta monasterio horren mende zegoen Itzaltzukoa; hau da, Itzaltzuko bizilagunek zergak ordaindu behar zizkieten lurren jabe ziren monjeei. XVI. mendean, Done Salbatzailea eta Mikel monasterioko fraideak desagertuta, Itzaltzu herri bihurtu zen eta Zaraitzuko Ibaxako Unibertsitatean sartu zen; hala ere, Leireko monasterioak oraindik bere boterepean mantendu zuen Itzaltzuko jasokundeko Andre Mariaren eliza, XIX. mendean Mendizabalean desamortizatu zen arte.

## Ikus, gainera

* Itzaltzu
* Zaraitzu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110725984
# Karakorum

Karakorum erdialdeko Asiako mendi sistema da, Himalaiaren mendebaldean dagoena, Pakistan, India, Txina, Afganistan eta Tajikistanen artean hedaturik. 500 kilometro inguruko luzera du eta, poloak kenduta, glaziar gehien duen munduko eskualdea da. Lau mendikate dira, harkaitz kristalinoz eta sedimentuzkoz osatuak, ipar-ekialdetik hego-ekialderako norabidea dutela. Mendi garaiena Dapsang da (K2 ere deitua), 8.611 metro dituena.

## Izena

Turkieraz legar beltza esan nahi du; izan ere, bertako glaziar gehienak harri txingorrez estaliak daude.

## Esplorazioa

Dituen altueraren eta gogortasunaren ondorioz, oso jende gutxi bizi da han. Europar esploratzaileak XIX. mendearen hasieran iritsi ziren aurrenekoz Karakorumera, eta britainiar topografoak 1856an heldu ziren. Muztagh Igarobide deritzona 1886an zeharkatu zuen lehen aldiz Francis Yonghusband koronelak zuzendutako espedizio batek, eta Hunza ibaiaren gaineko haranak General Sir George K. Cockerill arakatu zituen 1892an. 1910eko eta 1920ko hamarkadetan egindako azterketek hein handi batean eskualdearen geografia zehaztu zuten.

## Geologia eta glaziarrak

Karakorum eta Himalaia eskualdeak hainbat arrazoirengatik dira garrantzi handikoak Lurra aztertzen duten zientzialarientzat. Geologikoki munduko eskualderik aktiboenetako bat da, talka egiten duten bi kontinenteren arteko muga baita. Ondorioz, plaken tektonika ikertzeko eskualde garrantzitsua da. Horrezaz gain, glaziarren azterketa aldaketa klimatikoa neurtzeko baliagarri da, hauen urtzea eta tenperaturan eta prezipitazio kopuruan epe luzeko aldaketak, hain zuzen ere, dira aldaketa horren adierazle.

## Gailurrik garaienak

Karakorumeko mendirik garaienetako batzuk honako hauek dira:
* K2 (8611 m)
* Gasherbrum I (8068 m)
* Broad Peak (8047 m)
* Gasherbrum II (8035 m)
* Gasherbrum IV (7925 m)
* Distaghil Sar (7885 m)
* Masherbrum (7821 m)
* Rakaposhi (7788 m)
* Kanjut Sar (7761 m)
* Saser Kangri (7672 m)
* Chogolisa (7665 m)
* Haramosh Peak (7397 m)
* Ogro (7285 m)
* Muztagh Tower (7273 m)
* Trango dorreak (6286 m)

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Karakorams
* Datuak: Q5469
* Multimedia: Karakoram / Q5469
# Aksai Chin

Aksai Chin (uigurreraz: ﺋﺎﻗﺴﺎﻱ ﭼﯩﻦ‎‎; txinera tradizionalez: 阿克赛钦) Txinako kudeatutako eskualde bat da, Xinjiang eta Tibeteko eskualde autonomoen parte gisa (batez ere Hotan prefekturaren barruan dago), Indiak bere lurraldea dela aldarrikatzen du Ladakh lurraldearen zati gisa, Kaxmir eskualde handiagoaren ekialdeko eremua. Lurralde hau Txina eta Indiaren arteko lurralde gatazka baten erdian egon da 1962tik, Kaxmirko gatazka handiagoaren baitan.

## Erreferentziak

* ↑ uigurreraz: {{{1}}}‎ «ئاقساي چىنمۇ ياكى ئاقساي چۆلمۇ؟» Radio Free Asia (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).
* ↑ Ci hai : di liu ban, cai tu ben. (Di 1 ban. argitaraldia) Shanghai ci shu chu ban she 2009 ISBN 978-7-5326-2859-9. PMC 455107239. (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).
* ↑ «Q NO 2879.MAP SHOWING AKSAI CHIN AS PART OF CHINA» www.mea.gov.in (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).
* ↑ «Q . 3081 Stapled visa by china» www.mea.gov.in (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).
* ↑ HarperCollins (Firm). (2007). Collins world atlas.. Collins ISBN 978-0-00-723168-3. PMC 219958527. (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).
* ↑ Dorling Kindersley, Inc.. DK Complete atlas of the world. ISBN 1-4654-4401-7. PMC 910703189. (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).
* ↑ Encyclopedia Americana.. (International ed. argitaraldia) Scholastic Library Pub ©2006- ISBN 0-7172-0139-2. PMC 60798441. (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q230830
* Multimedia: Aksai Chin / Q230830
# Leh

Leh (hindiz: लेह; tibeteraz: གླེ་ edo སླེ་) Indiako iparraldean dagoen hiria da, Ladakheko hiriburua. 30.870 biztanle zituen 2011an. 3.524 metroko altueran dago kokatuta.
Historikoki, Ladakheko Himalaiar Erresumako hiriburua ere izan zen.

## Klima

Datu klimatikoak (Leh (1951–1980)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 8.3 | 12.8 | 19.4 | 23.9 | 28.9 | 34.8 | 34.0 | 34.2 | 30.6 | 25.6 | 20.0 | 12.8 | 34.8 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | -2.0 | 1.5 | 6.5 | 12.3 | 16.2 | 21.8 | 25.0 | 25.3 | 21.7 | 14.6 | 7.9 | 2.3 | 12.8 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -14.4 | -11.0 | -5.9 | -1.1 | 3.2 | 7.4 | 10.5 | 10.0 | 5.8 | -1.0 | -6.7 | -11.8 | -1.3 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -28.3 | -26.4 | -19.4 | -12.8 | -4.4 | -1.1 | 0.6 | 1.5 | -4.4 | -8.5 | -17.5 | -25.6 | -28.3 |
| Euria (mm) | 9.5 | 8.1 | 11.0 | 9.1 | 9.0 | 3.5 | 15.2 | 15.4 | 9.0 | 7.5 | 3.6 | 4.6 | 105.5 |
| Euri egunak (≥ 1 mm) | 1.3 | 1.1 | 1.3 | 1.0 | 1.1 | 0.4 | 2.1 | 1.9 | 1.2 | 0.4 | 0.5 | 0.7 | 13.0 |
| Hezetasuna (%) | 51 | 51 | 46 | 36 | 30 | 26 | 33 | 34 | 31 | 27 | 40 | 46 | 37.6 |
| Iturria: India Meteorological Department ||||||||||||||

## Irudi galeria

* Shanti Stupako ikuspegia urrutitik.
* Hiriaren ikuspegi orokorra.
* Hiria uda partean.
* Leh negu partean.

## Erreferentziak

* ↑ India Meteorological Department. Leh Climatological Table Period: 1951–1980. .
* ↑ India Meteorological Department. Leh Climatological Table Period: 1951–1980. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q230818
* Multimedia: Leh / Q230818
# Pangong Tso

Pangong Tso (txineraz 班公错; hindiz पांगोंग त्सो), Txinako Herri Errepublika eta Indiaren artean dagoen laku endorreikoa da.

## Ezaugarriak

Lakua itsasoaren mailatik 4.250 metrora dago Himalaia mendietan. Azaleraren bi heren Txinako Herri Errepublikako mugen barruan daude, eta gainontzekoa Indian. Lakuak 134 kilometro luze ditu, eta punturik zabalenean bost kilometro dauzka.
Nahiz eta ur gazidun lakua den, neguan erabat izozten da. Bertara iristeko Leh herrian hasten den errepidea hartu eta Changla mendatea igaro behar da, munduko mendaterik garaiena. Lakurako errepidea uda garaian baino ez da zabalik egoten maiatzetik irailera.

## Fauna

Udan hegazti migratzaile askoren pausalekua da. Antzara indiarra eta paita gorrizta erraz ikusten dira. Antzararen inguruan Kiang basa astoa eta marmota bizi dira.

## Argazkiak

* Lakua uda garaian
* Pangong Tsorako errepidea
* Pangong Tsorako errepidea
* Fitxategi:Pangong Tso Range.jpg

## Ikus, gainera

* Txinako lakuak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1032254
* Multimedia: Pangong Tso / Q1032254
# Stok Kangri

Stok Kangri, Himalaiako mendi bat da, Indiako ipar-mendebaldeko Ladakh eskualdean. 6.153 metroko garaiera du.
1951n lehenbizikoz igoa izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1507962
* Multimedia: Stok Kangri / Q1507962
# Amerikar keinu hizkuntza

Amerikar keinu hizkuntza (ingelesez American Sign Language, ASL, Ameslan) ia Ipar Amerika osoan (Quebec eta Mexikoko zonalde batzuk kenduta) erabiltzen den keinu hizkuntza da. Britania Handian, aldiz, beste keinu hizkuntza bat erabiltzen da, britainiar keinu hizkuntza, eta amerikarrarekin konparatuta alde handiak ditu, bien arteko komunikazioa zaila izateraino.
Ipar Amerikatik kanpo, amerikar keinu hizkuntza beste herrialde hauetan erabiltzen da: Filipinak, Malasia, Singapur, Hong Kong, Dominikar Errepublika, El Salvador, Haiti,Puerto Rico, Boli Kosta, Burkina Faso, Ghana, Togo, Benin, Nigeria, Txad, Gabon, Kongoko Errepublika, Afrika Erdiko Errepublika, Mauritania, Kenya, Madagascar eta Zimbabwe. Beste edozein zeinu hizkuntza moduan, honek ere berezko gramatika eta sintaxia ditu. Nahiz eta datu oso fidagarriak ez izan, kalkulatu da bakarrik Estatu Batuetan milioitik bi milioira bitarte direla hizkuntza horren erabiltzaileak.

## Ikus, gainera

* Gortasun
* Keinu hizkuntza
* Espainiako keinu hizkuntza
* Frantziako keinu hizkuntza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14759
* Multimedia: American Sign Language / Q14759
# Tomasita Quiala

Juana Tomasa Quiala Rojas, (1961ko abenduaren 29a, Arroyón de Flores, Banes, Holguín, Kuba) mundu artistikoan Tomasita goitizenarekin ezaguna, Kubako bertsolari ospetsua da, (payadora edo, batez ere, repentista hitza erabiltzen da han). Bat-batean jendaurrean bertsoak sortzeaz gain, idatzizko testu batzuk ere argitara eman ditu. Artista afizionatuen mugimendu herrikoitik sortu zen, non goranzko ibilbide artistikoari eutsi dion lau hamarkadatan. Ipuinak, abestiak eta arte handiko poesia idazten ditu.
Artista profesionalaren kategoria aspaldian lortu zuen, baina beti lan komunitarioei lotuta egon da. Bere eszenatoki nagusiak guatekeak, serenatak eta nekazarien jaiak izan ziren eta dira: La Antonia, Pipián, Picadura eta El Mudo komunitateetan, besteak beste, ibili da bere bat-bateko bertsoekin langileei alaitasuna eroaten. Cucalambeanas jardunaldietan figura nagusietako bat da.
Oso gaztetatik Kubako hiriburura joan zen itsuentzako Abel Santamaría eskola berezian ikastera, eta han lehen eta bigarren hezkuntza egin zituen. Bat-batean abestien hitzak inprobisatzen hasi zen behin jendaurrean, ustekabean, beste poeta-abeslari baten defentsan canturía batean parte hartu zuenean, inork espero ez zuenean, eta berehalakoan publikoaren txalo zaparradak bereganatu zituen.
Profesional gisa, 1986an hasi zen lanean, Habanako "Antonio María Romeu" Musikaren Zentro Probintzialean.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Juana Tomasa Quiala Rojas» Cubanos Famosos (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).
* ↑ (Gaztelaniaz) Quiala Rojas, Juana Tomasa. «Tomasita Quiala - EcuRed» www.ecured.cu (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Tomasita para rato» www.juventudrebelde.cu (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).
* Datuak: Q131784795
# Saka (Deba)

    Artikulu hau Debako baserri eta ganadutegiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Saka (argipena)».
Saka baserria, Perlakua, Perlakua-Saka edo Arriolaperla izenez ere ezaguna, Debako Arriola baserri-auzoko etxalde bat da. Zezenketatarako ganadutegi baten jatorria ere bada, Marqués de Saka izenez ezaguna gaztelaniaz, euskaraz Lasturko zezenak (Lastur, izatez, Arriolatik gertu dagoen beste auzo bat izanik). Turismorako landetxea ere bada etxea 2021. urtean.
Gutxienik 1897. urtetik ezaguna da Saka zezenketa eta ganadu-ikuskizunetarako (sokamuturrak eta) ganadua hazten duen ganadutegia delako. Nafar kastako ganadua hazten dute bertan.

## Erreferentziak

* ↑ «Arriola Auzoa » Deba » Gipuzkoa» b5m.gipuzkoa.eus (Noiz kontsultatua: 2022-01-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) «PERLAKUA - SAKA Agroturismo restaurante pais vasco - GANADERIA BRAVA» www.sakabaserria.com (Noiz kontsultatua: 2022-01-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110529622
# Sundanceko Zinemaldia

Sundanceko Zinemaldia (ingelesez Sundance Film Festival) urtero urtarrileko azken bi asteetan zehar Estatu Batuetako Utah estatuko Park City udalerrian (Salt Lake City estatu-hiriburutik hurbil) antolatzen den nazioarteko zinemaldia da. Bertan estatubatuar nahiz nazioarteko zinemagintza independienteari bultzada eman nahi zaio.

## Historia

Zinemaldi hori hasiera batean 1978an Utah/US Film Festival izenaz sortu zen. Geroago, 1980an Robert Redford aktorea eta estatuko gobernadore Scott Mathesonek bultzaturik, Hollywoodeko industria erraldoitik at zeuden zinemagile gazteei aukera eskaintzeko ideia garatu zen. Hasiera batean, Sundance zinemagintza institutu bat izan zen, baina laster gazteen zinema-lanak erakusteko beharra ikusi zen; hortaz 1983an Redfordek Sundanceko Zinemaldia sortu zuen, egun nazioarteko zinema independentearen zinemaldi garrantzitsuena dena.
Sundance izena 1969an Robert Redfordek berak Butch Cassidy and the Sundance Kid filmean antzeztu zuen pertsonaiarengan oinarritzen da (Butchen pertsonaia Paul Newmanek antzeztu zuen).
Urtero aurkezten diren 9.000 filmetatik, 200 aukeratu eta jendaurrean ikusgai ipintzen dira. 50.000 pertsona baino gehiago Utah estatuko Park City, Salt Lake City eta Ogden udalerrietako eta Sundance eski-estazioko zinema aretoetara zuzendu joaten dira. Dokumental, drama eta film laburrak proiektatuz talentu berriak topatzen dira eta bertaratzen den edonork zuzeneko musika, zinema sortzaileen solasaldiak, instalakuntza aurreratuak, eta abar goza ditzake.
Zinemaldi hartatik gaur egun oso ospetsuak diren hainbat zinemagile atera dira, adibide gisa: Quentin Tarantino, Coen anaiak, Robert Rodriguez, Paul Thomas Anderson, Steven Soderbergh, Darren Aronofsky edota Jim Jarmusch. Ezagutzera eman dituen filmeen artean, besteak beste, Sex, Lies, and Videotape, Reservoir Dogs, El Mariachi, The Blair Witch Project, Donnie Darko, Saw, Little Miss Sunshine, (500) Days of Summer, Precious, Fruitvale Station, Whiplash, Boyhood, Manchester by the Sea eta Get Out daude.
Urtero prentsaurreko askotan aipatu izan den moduan, ez da Hollywooden aurkako zinemaldia.

## Kanpo estekak

* Sundanceko Zinemaldiaren webgune ofiziala (Ingelesez)
* Sundance - Festival Virginen Gida (Ingelesez)
* Sundance Institutua (Ingelesez)
* Sundanceko Zinemaldiaren katea (Ingelesez)
* Sundanceko Zinemaldiari buruzko bloga (Ingelesez)
* Datuak: Q189887
* Multimedia: Sundance Film Festival / Q189887
# Arosa (Grisonia)

Arosa Suitzako udalerria da. Grisonia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Demografia

| Urtea | Biztanleak |
| 1550–1750 | c. 125 |
| 1850 | 52 |
| 1900 | 1.071 |
| 1930 | 3.466 |
| 1941 | 1.980 |
| 2000 | 2.771 |

## Klima

Datu klimatikoak (Arosa (1981-2010)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | -0.3 | 0.1 | 2.6 | 5.5 | 10.7 | 14.1 | 16.8 | 16.2 | 12.6 | 9.2 | 3.1 | 0.2 | 7.6 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -3.4 | -3.6 | -1.5 | 1.5 | 6.4 | 9.5 | 11.9 | 11.5 | 8.3 | 5.3 | -0.1 | -2.7 | 3.6 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -6.1 | -6.6 | -4.5 | -1.6 | 2.9 | 5.8 | 8.2 | 8.2 | 5.3 | 2.4 | -2.6 | -5.3 | 0.5 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 86 | 79 | 92 | 96 | 119 | 152 | 163 | 170 | 124 | 88 | 106 | 90 | 1365 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1.0 mm) | 11.2 | 9.7 | 12.5 | 12.4 | 13.7 | 15.1 | 13.8 | 13.9 | 11.0 | 9.4 | 11.7 | 11.3 | 145.7 |
| Elur egunak (≥ 1.0 cm) | 12.9 | 11.6 | 13.5 | 11.4 | 4.6 | 1.8 | 0.5 | 0.5 | 2 | 4.5 | 11.1 | 13.2 | 87.6 |
| Eguzki orduak | 108 | 115 | 138 | 141 | 159 | 159 | 195 | 181 | 153 | 142 | 99 | 87 | 1676 |
| Hezetasuna (%) | 69.4 | 70.6 | 72.3 | 75.4 | 76.8 | 76.6 | 74.9 | 76.8 | 75.8 | 68.0 | 69.4 | 69.2 | 72.9 |
| Iturria: MeteoSwiss ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ MeteoSwiss. Climate Norm Value Tables. .
# Libbie Riley Baer

Elizabeth Caroline (Libbie) Riley Baer (Bethel, 1849ko azaroaren 18a – 1929ko otsailaren 27a) estatubatuar poeta izan zen, In the Land of Fancy eta beste hainbat idazlanen egilea.

## Bizitza

Elizabeth Caroline Riley, Libbie izen hipokoristikoa erabili zuena, Ohioko Bethel herritik gertu jaio zen 1849ko azaroaren 18an. Aitaren aldeko arbasoak Riley eta Swing familiak zituenez, James Whitcomb Riley idazlearen eta David Swing filosofo eta predikariaren senidea zen. Amaren aldetik, Hegoaldeko Ohioko Blair familiaren ondorengoa zen. Lehen poema hamar urterekin idatzi zuen.
Woman's Relief Corps sortu zenean, Baerrek, Errepublikako Armada Handiarekin aliatu zenez, parte garrantzitsua hartu zuen erakunde horren lanean, eta hainbat ardura-kargu hartu zituen, denbora eta energia asko lan horri emanez. Konposizio poetikoan beti trebea izan arren, 1883 inguruan hasi zuen bere literatur ibilbidea. Hainbat aldizkaritan kolaboratu zuen. Bere idazlan asko abertzaletasunaean inspiratuta zeuden. Lagunekiko harreman afektiboa eta erruki beroa ere islatu zituen bere poemetan.
1867ko azaroaren 14an, John Mason Baer kapitainarekin ezkondu zen eta harekin Wisconsingo Appleton hirira joan zen bizitzera. Haien semeak, John Miller Baerrek, ​​Ipar Dakota ordezkatu zuen Ordezkarien Etxean.
Libbie Riley Baer 1929ko otsailaren 27an hil zen, eta Appletongo Riverside hilerrian lurperatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Herringshaw, Thomas William. (1909). «Baer, Mrs. Libbie C. Riley» Herringshaw's National Library of American Biography: Contains Thirty-five Thousand Biographies of the Acknowledged Leaders of Life and Thought of the United States; Illustrated with Three Thousand Vignette Portraits. American Publishers' Association, 193 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).
* 1 2 3 (Ingelesez) Willard, Frances Elizabeth; Livermore, Mary Ashton Rice. (1893). «Baer, Mrs. Libbie C. Riley» A Woman of the Century: Fourteen Hundred-seventy Biographical Sketches Accompanied by Portraits of Leading American Women in All Walks of Life. Buffalo: Moulton, 41-42 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).
* ↑ (Ingelesez) Moulton, Charles Wells. (1890). «Libbie C. Baer» The Magazine of Poetry (Charles Wells Moulton) 2: 313. (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).
* ↑ (Ingelesez) Williams, Russell Ambrose. (2008). The Kickapoo Quintet: The Children of Russell and Alice Williams. 2 Gateway Press, 1043 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).
* ↑ (Ingelesez) Matson, Francis G. (1921). «John Miller Baer» Official Congressional Directory. U.S. Government Printing Office, 82 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).
* ↑ (Ingelesez) Coyle, William. (1962). «Baer, Libbe C. Riley» Ohio Authors and Their Books: Biographical Data and Selective Bibliographies for Ohio Authors, Native and Resident, 1796-1950. Cleveland: World Publishing Company, 27 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).
# Tiazol

Tiazola edo 1,3-tiazola konposatu organikoa da, C$_3$H$_3$NS formula duena konposatu heteroziklikoen familiakoa eta azolen klasekoa. Isotiazola edo 1,2-tiazola du isomero gisa, nitrogeno- eta sufre-atomoak ondoz ondoan dituena. Konposatu aromatikoa da, nahiz eta aromatikotasun-maila txikia izan.Likido horixka da. Etil eterretan eta etanoletan disolbagarria da.
Tiazolak eta bere deribatu ordezkatuek tiazolen multzoa osatzen dute. Tiazolek pirrolarekin, imidazolekin eta oxazolekin batera azolen klasea osatzen dute.
Tiazolaren eraztuna B1 bitaminaren osagaitako bat da.

## Sintesia

Tioazolak sintetizatzeko bi bide nagusi daude.
Tioamidak eta halozetonsak erreakzionaraziz bideetako bat da. Adibidez, dimetiltiazola tioazetamida eta kloroazetona erreakzionaraziz lortzen da.
Cook-Heilbron-en sintesia da beste bidea. Tiazoalak α-aminonitriloak karbono disulfuroarekin kondentsatuz erdiesten dira.

## Erabilera

Tiazola aromatizatzaile gisa usatzen da. Halaber, tinduak eta fungizidak sintetizatzeko ere baliatzen da.

## Tiazolio-gatzak

Tiazoloaren nitrogenoa alkilatzen bada, triazolio katioia eratzen da. Triazolio-gatzak katalizatzaile moduan erabiltzen dira sintesi kimikoan.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Thiazole» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).
* ↑ (Ingelesez) «Organic Syntheses Procedure» orgsyn.org (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).
* ↑ (Ingelesez) Cook, A. H.; Heilbron, Ian; Levy, A. L.. (1947-01-01). «318. Studies in the azole series. Part I. A novel route to 5-aminothiazoles» Journal of the Chemical Society (Resumed) (0): 1594–1598. doi:10.1039/JR9470001594. ISSN 0368-1769. (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).
* ↑ «Thiazole - Hazardous Agents | Haz-Map» haz-map.com (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).
* ↑ (Ingelesez) Stetter, Hermann. (1976). «Catalyzed Addition of Aldehydes to Activated Double Bonds—A New Synthetic Approach» Angewandte Chemie International Edition in English 15 (11): 639–647. doi:10.1002/anie.197606391. ISSN 1521-3773. (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q413426
* Multimedia: Thiazole / Q413426
# Erre (argipena)

Erre hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:
* R letra;
* erre (errekuntza), zerbait suaren bitartez hondatu;
* errekia, janariak prestatzeko modu bat;
* Erre, Frantziako herria.

## Ikus, gainera

* Erredura, azalean eragindakoa
* Erretura, soroetan-eta egindakoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3057437