OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bob Edme

Bob Edme argazkilari eta fotokazetari lapurtarra da. Argazkiak argitaratzen ditu Associated Press nazioarteko berri-agentzian baita egunkarietan ere (Euskaldunon Egunkaria, GARA, Berria eta Mediabask).
Edmek argazkilaritza profesionalarekin duen harremana duela hiru hamarkada baino gehiago hasi zen. 1985eko apirilean hasi zen, Egin egunkariko erredaktoreburuak erreportaje bat egiteko eskatu zion GALen garaian, Xabier Galdeano hil zutenean. Garai hartan bai ‘Egin’ eta bai Ipar Euskal Herriko kazetariak argazkilari baten bila zebiltzan lan hori egiteko.

## Argazkilaritza

2004an Gisèle Lougarot-ekin "Dans l'ombre des passeurs" argazki-liburua argitaratu zuen Elkar argitaletxearekin. 1942ra arte muga gurutzatzen lagundu zuten mugalarien jarduera aztertzen du Euskal Herrian. Frantziako juduen erbesteratzea eta STOkideak Afrika iparraldeko Frantzia Librearen tropekin bat egitea ahalbidetu zuten mugalarien bitartekoei, motibazioei, metodoei eta esperientziei buruzko testigantzak aurkezten zituen liburua.
Baionako Museoko hormetan argazki erakusketa bat antolatu zuen 2017an, 1985tik berak kazetari moduan egindako 90 argazkirekin. Hainbat gai azaldu ziren argazkietan: uso-ehiztarien irudiak, euskal preso politikoen aldeko adierazpenak, olatu erraldoia, haur palestinarrak, pilota-partidak, Juan Pablo II aita santua, dantzariak... Lehen urteetako argazkiak zuri-beltzezkoak ziren. Argazki batzuk negatiboz eginda zeuden, arrantzaleena bezala, eta gainerakoak argazki digitalak ziren. Horietako batzuk urte hartan bertan azaldu ziren Euskal Herriko Seaska federazioaren 50.000 kopietan argitaratutako egutegian.
Edmeren esanetan, prentsako argazkilariak ere kazetariak dira, informazioa ematen dute, kalean gertatzen denaren lekuko dira, eta beren inguruan ikusten dutena kontatzen dute.

## Zenbait argazki

* Baxoa euskaraz
* Baxoa euskaraz
* Aitor Sarasua
* Eñaut Etxamendi
* Pantxoa Etxegoin

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) SA, Baigorri Argitaletxea. (2017-01-12). «30 años de fotoperiodismo recogidos en la exposición de Bob Edme en el Museo Vasco» GARA (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).
* ↑ «bob edme "Associated Press" at DuckDuckGo» duckduckgo.com (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).
* ↑ Edme, Bob. (1990-2003). «Bod Edmeren 1100 argazki. Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka. 1990-2003.» Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka (Berria.eus) (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).
* ↑ «bob edme site:naiz.eus - Google Bilaketa» www.google.com (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).
* ↑ «bob edme site:berria.eus - Google Bilaketa» www.google.com (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).
* ↑ «bob edme "mediabask - Google Bilaketa» www.google.com (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).
* ↑ (Frantsesez) «Dans l'ombre des passeurs Par Gisèle Lougarot | Essais | Histoire | leslibraires.ca | Acheter des livres papier et numériques en ligne» leslibraires.ca (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124339578
* Multimedia: Bob Edme / Q124339578
# Roberto Zarrabeitia

Roberto Zarrabeitia (Buenos Aires, 1953) argazkilari eta kazetari bilbotarra, egunkari desberdinetan lan egin du.

## Biografia

Gurasoak emigranteak eta Buenos Airesen jaioa, bost urtekin familiarekin Bilbora itzuli zen. Bera bilbotarra sentitzen da. Erakusketa desberdinak egin ditu. Gazte garaietan argazkilaritzan hasi zen hau salaketa tresna gisa erabiliz. Ondoren, Egin egunkarian hasi zen lanean. Bere lanen indargune nagusia pertsonen erretratuak dira. Prentsa-kazetari moduan une gogorrak ezagutu zituen: Oiz mendiko hegazkin istripua, Ortuellako Marcelino Ugalde ikastetxeko hondamendia... Eginen hamar urte egin eta gero Deia egunkarira igaro zen.

## Kanpo estekak

* Zihara Jainaga Larrinagak Berrian egindako elkarrizketa.
* Datuak: Q65012999
# Aída Ayala

Aida Beatriz Máxima Ayala (Posadas, Argentina, 1953ko ekainaren 28a) Herritarren Batasun Erradikal alderdiko politikari eta ingeniari argentinarra da. 2003-2007, 2007-2011 eta 2011-2015 aldietarako aukeratu zuten Erresistentzia Hiriko intendente. 2015ean, Chacoko Probintziako gobernaziorako hautagai gisa aurkeztu zen, eta bigarren postuan geratu zen, botoen % 42rekin eta Domingo Peppo gobernadore hautetsiarekiko 13 puntuko distantziarekin.
2015eko abenduan izendatu zuten Nazioko Udal Gaietarako idazkari, Mauricio Macri presidente karguan hasi zenean. Kargu horri uko egin zion 2017ko abenduan, 2017ko hauteskundeetan hautetsi izan ostean Nazioko diputatu kargua hartzeko. 2018ko maiatzean, Niremperger epaileak behin-behineko espetxealdiarekin auzipetu zuen Ayala, Erresistentziako intendente izan zen bitartean dirua garbitzeagatik, eta 200 milioi euroko enbargoa ezarri zion; behin-behineko espetxeratzea ere agindu zuen, baina Kasazio Penaleko Ganbera Federaleko IV. Aretoak aho batez baliogabetu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Elecciones provinciales septiembre 2015 Escrutinio definitivo. .
* ↑ Aída Ayala será secretaria de Asuntos Municipales de la Nación. .
* ↑ Jorge Luna Arrieta. (2019ko martxoaren 7a). «Revocaron la prisión preventiva de la diputada Aída Ayala» La Voz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5715314
* Multimedia: Aída Ayala / Q5715314
# Lourdes Auzmendi

Lourdes Auzmendi Aierbe (Ataun, Gipuzkoa, 1956) itzultzailea, interpretea eta politikaria da. Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuorde izan zen 2010eko martxotik 2012ko abendura.

## Bizitza

Hamabi senideren artean gazteena, Euskadiko Ezkerreko zuzendarietakoa izandako Martin Auzmendiren arreba da. Familia eta herri guztiz euskaldunean hazi zenez, txikitan gaztelaniaz ez zekien mintzatzen. Herriko eskolako maistrak gogor zigortzen zuen horregatik, eta hamaika urte zituela gurasoek Donostiako moja jesuiten kolegiora —Gipuzkoako burgesiaren alabak biltzen zituen ikastetxera— bidali zuten barneko ikasle, gaztelaniaz ikas zezan. Filosofia eta Itzulpengintza ikasiko zuen gero.
Frankismoaren garaian etakide izana, Perturren bikotekide zen, ETA (pm)-ko buruzagi hori desagertu zenean (1976); geroztik, Pertur hil izana leporatzen dio ETAri Auzmendik. 1970eko hamarkadaren bukaeran, Zeruko Argiako kazetari izan zen. Gero Euskadi Irratian ere aritu zen kazetari. Yoyes adiskide mina zuen; ETAk hura hil zuenean (1986) Auzmendi jota geratu zen, eta, albistegietako aurkezle izatearen estresari aurre egin ezinda, Euskadi Irratia utzi eta itzulpengintzari heldu zion.
1987an, EIZIEren (Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea) sortzaileetako bat izan zen, eta elkarte horretako lehendakari ere bai aldi batez. 2001etik 2017. urtera bitartean Euskal Herriko Unibertsitatean irakasle aritu zen lanean, Itzulpengintzako lizentziaturan. Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak sorturiko 25 lan baino gehiago bildu dira.
2004an, Aldaketa, Cambio por Euskadi plataforma sortzeko manifestuaren sinatzaileetako bat izan zen Lourdes Auzmendi. 2009ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan, plataforma horrek Patxi López hautagaiaren alde egin zuen; hautagai horrek hauteskundeak irabazita, Eusko Jaurlaritzak Euskara Sustatzeko zuzendari izendatu zuen Auzmendi, Ramon Etxezarretak zuzendutako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzaren barruan. 2010eko martxoan, Etxezarretak dimisioa eman zuenean, Auzmendi izendatu zuten sailburuorde.
2024ko abendutik UZEIko lehendakaria da.

## Erreferentziak

* ↑ Nerea AZURMENDI: «Lourdes Auzmendi, una larga trayectoria como traductora», Diario Vasco, 2010-03-31.
* 1 2 3 Xabier EUZKITZE eta beste: Lourdes Auzmendiri egindako elkarrizketa, ETB 1eko Anitzele telebista saioa, 2011-12-15.
* ↑ David GUADILLA: «La ex compañera de 'Pertur' será la directora de Promoción del Euskera del Gobierno Vasco», Diario Vasco, 2009-06-03.
* ↑ II Hiritar Digitalen Nazioarteko Kongresuko Hizlariak.
* ↑ Lourdes Auzmendiren produkzioa Inguma datu-basearen arabera (>25 produktu).
* ↑ Agurtzane SOLABERRIETA: «Lourdes Auzmendi izendatu du Jaurlaritzak Hizkuntza Politikarako sailburuorde», Berria, 2010-03-31.
* Datuak: Q12262637
# Arteadar-ardagai

Arteadar-ardagaia (Szczepkamyces campestris) Polyporaceae familiako onddo espezie bat da. Espezie hau ez da oso ezaguna, belztuta duelako ertza bereizten da antzeko espezietatik batez ere ale helduetan.
Sinonimoak: Antrodia campestris, Coriolellus campestris, Dichomitus campestris, Polyporus campestris, Favolus campestris.

## Deskribapena

Karpoforoa: Resupinatua, tamaina aldakorrekoa (3-10 cm luze, 2-3 cm zabal, 1 cm arteko lodiera). Okre-krema kolorekoa eta ertz belzkara (heldua denean). Zenbait geruzako tutu oso motz okre argi kolorekoz eta poro lodi nahaspilatu irregularrez osatutako himenioa du, krema kolorekoa eta zahartzean marroi bihurtzen da.
Hanka: Ez du, zuzenean bat egiten du substratuarekin, zarakar bat osatuz.
Haragia: Mehea, okre antzekoa, zuraren testura edo kortxoarena du. Ia usain gabea, zapore mikatza. Espora-jalkina zuria.
Etimologia: Campestris epitetoak landakoa esan nahi du (gaizki deitua, zuhaitzetatik bizi baita)

## Jangarritasuna

Bere trinkotasun gogor eta zurkarak ez du kontsumitzeko aukerarik ematen.

### Nahasketa arriskua

Trametes gibbosa eta Trametes hirsuta delakoekin nahas daiteke, hauek kapela kontsolan dute (ez zarakarra). Datronia mollis espeziearekin ere bai, hau egurrean proiektatzen da zarakarrik sortu gabe eta poroak gris kolorekoak ditu.

## Sasoia eta lekua

Urte osoan, batez ere azaroan. Udaren amaieran eta udazkenean esporak askatzen ditu. Hainbat urte iraun dezake. Urria. Saprofitoa, hostozabalen egur hondarretan: Artea, hurritza, haritza, pagoa, baita pinua ere, karraska.

### Banaketa eremua

Europa osoa Uraletaraino. Ameriketako Estatu Batuak, Kolonbia, Brasil, Kanariak, Iran, Uzbekistan.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia..
* ↑ Szczepkamyces campestris: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130232965
# Aspergillus terreus

Aspergillus terreus onddo bat da, oso ezaguna dena B anfoterizina terapiarekiko duen errefraktantziagatik.
Mebinolina (lobastatina) drogarako lehen iturria izan zen, kolesterol serikoa jaisteko droga, hain zuzen.

## Erreferentziak

* ↑ Thom C, Church M.B.. (1918). «Aspergillus fumigatus, A. nidulans, A. terreus n. sp. and their allies» American Journal of Botany 5 (2): 84–104. doi:10.2307/2435130..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3798237
* Multimedia: Aspergillus terreus / Q3798237
# Aspergillus oryzae

Aspergillus oryzae, baita kōji izenez ezaguna ere (japonieraz: ニホンコウジカビ edo 日本麹黴, Hepburn: nihon kōji kabi, Japoniako koji-lizuna), Japoniar gastronomian asko erabiltzen den onddo mota bat da.
Miso eta soja-saltsa ekoitzitzeko soja hartzitzen du. Arrozaren hartzidurarako erabiltzen da, batez ere sake eta shōchū edariak ekoizteko.
* Datuak: Q22662068
* Multimedia: Aspergillus oryzae / Q22662068
* Espezieak: Aspergillus oryzae
# Aspergillus niger

Aspergillus niger Aspergillus generoko onddoa da, barazki askotan (tomate, limoia, mahatsa, tipula....) hazi daitekeena, lizun bat sortuz.
Lizunen taldean sailkatzen da eta hifa luzeak ditu. Bioteknologian onddo garrantzitsua da Aspergillus niger, industrian erabiltzen baita, besteak beste, azido zitrikoa eta azido glukoniko ekoizteko.
Espezie kosmopolita da eta habitat askotan dago: lurzoruan, uretan, barazkietan, hautsean, etab. Ohikoa da ere usteltzen ari diren landare-hondakin organikoetan. Janariak hondatu ditzake. Mesofiloa da, aerobio hertsia eta ingurugiro azidoak jasateko gaitasuna du.
Gehienetan ez da onddo patogenoa, baina kontzentrazio handietan giza gorputzean sartzen bada aspergilosia eragin dezake. Bere esporek luzaro iraun dezakete bideragarriak.

### Banaketa eremua

Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik. Habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ Madigan M.T., Martinko J.M., Parker J. Brock Mikroorganismoen biologia (2007) E.H.U-ak euskaratua:406 orr.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q132014
* Multimedia: Aspergillus niger / Q132014
* Espezieak: Aspergillus niger
# Jorge Cortes Izal

Jorge Cortes Izal (Otsagabia, 1930eko apirilaren 25a - Iruñea, 2010eko urtarrilaren 12a) euskaltzain urgazle nafarra izan zen.
Euskal hiztun izan ez arren, "Nafarroako XX. mendeko euskararen historiako protagonistarik handienetako bat" izan da Roldán Jimenoren arabera. Izan ere, hezkuntza eta hizkuntzaren zabalkuntzaren inguruan probintziako hainbat ekimenen sustatzailea izan da.

## Ibilbidea

Komertziala lanbidez, ama euskalduna izan zuen eta haren haurtzaroan euskaraz herrian entzuten zen, nahiz eta berak orduan ikasi ez. Garai hartan etxeko transmisioa eteten hasita zegoen Otsagabian, eta urteekin ekin zion hizkuntza ikasteari Asisko Urmeneta irakasle zuela, Pablo Antoñanarekin eta Jose Maria Jimeno Juriorekin batera.
Nafarroako ikastolen sortzaileetakoa izan zen, 1963an lehenengo euskal eskola sustatzen ahalegindu baitzen. Bi urte geroago, Iruña'ko Euskalerriaren Adiskideak elkartearen babesean, Nuestra Señora de Ujué izena hartu zuen ikastola sorrarazi zuen Atarrabian, gerora San Fermin eta Paz de Ziganda Ikastolen hazia izan zena, eta 1965-66 ikasturtean ikastolako lehendakari izendatu zuten gurasoek. 1966an "Principe de Viana" aldizkariaren euskara sustatzeko atalaren arduradun jarri zen, Miguel Javier Urmeneta eta Amadeo Marcoren onespen eta laguntzaz. Hurrengo urteetan probintzian zehar beste ikastola batzuen sorreran parte hartu zuen.
"Euskalerria irratia"ren sortzaileetakoa ere izan zen (irratiaren ""Larreko Saria" eman zioten 1997an), eta 2008an "Jimeno Jurio saria" jaso zuen Artaxoan, euskararen alde egindako lanagatik. Juan Zelaia kultur proiektu asko bultzatu izan dituen lagunari ere eman zioten saria orduan, laugarren edizioan.

## Ikus, gainera

* Euskararen historia

## Kanpo loturak

* Mikel PERUARENA: "Itzaleko lanean nekaezin" Paperekoa.berria.info
* Datuak: Q12260557
# Astaputz arrunt

Astaputz izarra edo Astaputz arrunta (Scleroderma citrinum) Sclerodermataceae familiako onddo espezie bat da. Ez da gomendatzen kontsumitzea, digestio arazoak sor ditzake. Jatetxeetan iruzurrak egin dira, izan ere, peridioa edo estalkia kentzean, boilurren antza du.
Sinonimoak: Lycoperdon aurantium, Lycoperdon aurantiacum, Scleroderma aurantium, Lycoperdon tesselatum, Scleroderma squamosum, Scleroderma vulgare, Pompholyx sapidum, Scleroderma vulgare var. aurantiacum, Scleroderma aurantium var. aurantiacum.

## Deskribapena

Karpoforoa: 4 eta 8 cm arteko diametrokoa. Hori-oliba kolorekoa edo okre-hori zikin kolorekoa. Kanpoko geruza lodia eta zurbila da, ezkata zabal eta zapalez estalita dago, ia globo-forma du, zapal samarra, garaia baino zabalagoa da.
Gleba: Hasieran zuri-arrosa kolorekoa, gero gris-arbel kolorekoa, azkenean beltz-grisaxka eta esporak heltzen direnean hauts bihurtzen da. Usain handia du eta zertxobait baratxuria gogorarazten du.
Hanka: Ia ez du hankarik, mizelio sare batek osatua.
Etimologia: Scleroderma hitza grezierazko "sclera" hitzetik dator, gogorra esan nahi du eta "derma" hitzetik, azala esan nahi du. Citrinum epitetoa latinetik dator, bere kolore hori-limoi koloreagatik.

## Jangarritasuna

Sukaldaritzarako baliorik gabea, batzuetan apur bat toxikoa da, asko kontsumitzen bada. Boilur beltzeko kontserbak faltsutzeko balio izan du perretxiko honek.

### Nahasketa arriskua

Beste Scleroderma batzuekin, hala nola Scleroderma verrucosum (jangarria ez dena) eta Scleroderma cepa delakoarekin, honek kolorearrexka du.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean, oso ohikoa koniferoen eta hostozabalen basoetako lurzoruan. Leku hareatsu eta lehorretan.

### Banaketa eremua

Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Kutxa Fundazioa Sozial eta Kulturala. (1992). Euskal Herriko perretxikoak. Litografía Danona s. coop.ltda., 16 or. ISBN 84-7173-211-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 706 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa., 520 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 302 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Scleroderma citrinum: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1210127
* Multimedia: Scleroderma citrinum / Q1210127
* Espezieak: Scleroderma citrinum
# Astaputz belzkor

Astaputz belzkorra (Bovista nigrescens) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik, batez ere heltzen denean, gleba zuria izateari uzten dionean. Ez da ohikoa Euskal Herrian.
Sinonimoak: Lycoperdon globosum, Bovista nigrescens, Lycoperdon bovista, Sackea nigrescens, Globaria nigrescens.

## Deskribapena

Karpoforoa: 3 eta 6 cm arteko diametrokoa. Globo itxura apur batekin. Hasieran ilegabea eta zuria da, ondoren soildu eta pitzatu egiten da, azkenik, kolore arre-purpura distiratsua hartzen du, oinarri ilunarekin eta paperaren itxurarekin zahartzean. Fase honetan, kanpoko geruza ireki egiten da, goiko aldetik zirrikitu bat zabaltzen zaio, masa beltzaxka eta hauts itxurakoa ikusten utziz.
Haragia: Gleba, hasieran, trinkoa eta zuria da, perretxikoa gaztea denean, ondoren kolore arre-purpura bat hartzen du esporak heltzen direnean, azkenik, masa ilunago bat geratzen da, espora-masak osatua.

## Jangarritasuna

Sukaldaritzarako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Bovista plumbea delakoarekin, hau txikiagoa da eta zahartzean berunaren kolorea hartzen du.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, nahiko ohikoa larreetako belarretan.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Brasil, Ekuador, Argentina, Islandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Kirgizistan, Australia.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Kutxa Fundazioa Sozial eta Kulturala. (1992). Euskal Herriko perretxikoak. Litografía Danona s. coop.ltda., 517 or. ISBN 84-7173-211-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 692 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. JoseLuis Añanos Echo Editorial Pirineo, 508 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 304 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Bovista nigrescens: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2679918
* Multimedia: Bovista nigrescens / Q2679918
* Espezieak: Bovista nigrescens
# Astaputz bigun

Astaputz biguna (Lycoperdon molle) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Gaztetan kontsumi daitekeen arren (gleba zuria), oso motela da.
Sinonimoak: Lycoperdon gemmatum var. furfuraceum, Lycoperdon cupricum, Lycoperdon turbinatum var. γ furfuraceum, Lycoperdon glabellum, Lycoperdon gemmatum var. molle, Lycoperdon umbrinum var. glabellum, Lycoperdon umbrinum var. cupricum, Lycoperdon umbrinum f. glabellum.

## Deskribapena

Karpoforoa: 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa eta 6 cm arteko altuerakoa; normalean pixka bat ziba baten itxura du. Kolorea krema zikinetik arre-grisaxkara doa, azkenean okre-arrexka. Orratz hauskorrak ditu, eta laster erraz bereizten diren pikor batzuetan geratzen dira eta orduan ia leuna da. Poro apikala ez oso erregularra. Gleba arre-oliba kolorekoa.
Etimologia: Lycoperdon hitza grezierazko "lupa de lupo"-tik dator, onddoak esporen hauts bafadak isil-isilik jariatzen dituelako zapaltzean. Molle epitetoa berriz latinetik dator, samurra, gozoa, malgua esan nahi duen "mollis,-e" hitzetik.

## Jangarritasuna

Gaztetan jangarria.

### Nahasketa arriskua

Lycoperdon umbrinum espeziearekin, honek ezten gogorragoak ditu.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, ohikoa basoetan.

### Banaketa eremua

Ipar Amerika, Costa Rica, Islandia, Europa, Errusia, Israel, Kaukasia, Mongolia, Kazakhstan eta Japonia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 700 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. Jose Luis Añanos Echo Editorial Pirineo, 618 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 454 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 304 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Lycoperdon molle: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6707376
* Multimedia: Lycoperdon molle / Q6707376