OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Pays de Gosse

Pays de Gosse Okzitaniako lurralde historikoa da, Landetan dagoena. Ahurtiren iparraldean kokaturik, Aturriren eskuinaldean dago.
Ipar-mendebaldean Seinautze eta hegoaldean Lapurdi ditu. Honako udalerriak ditu:
* Biarrotte
* Biaudos
* Josse
* Orx
* Saint-Barthélemy
* Saint-Jean-de-Marsacq
* Saint-Laurent-de-Gosse
* Sainte-Marie-de-Gosse
* Saint-Martin-de-Hinx
* Saubrigues

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3373458
# Marensin

Marensin edo Marencin (gaskoiz: Marensin) Okzitaniako lurralde historikoa da, antzinako baroierria izan zena. Landetan kokaturik, egungo Vieux-Boucau-les-Bains, Magescq, Castets, Léon udalerri nagusiak ditu.
Mendebaldean Ozeano Atlantikoa, iparraldean Pays de Born eta hegoaldean Maremne ditu.

## Udalerriak

| Azur Castets Vieux Boucau Léon Linxe Lit-et-Mixe | Magescq Moliets-et-Maâ Messanges Vielle-Saint-Girons Saint-Michel-Escalus Taller |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3290418
# Bordagaineko Andre Mariaren eliza

Bordagaineko Andre Mariaren eliza Lapurdiko Ziburu udalerrian dagoen eliza bat da. Bertan Andre Maria Nekaneren kapera dago (Chapelle de Notre-Dame des Douleurs).
1987. urteaz geroztik Monumentu Historiko gisa sailkatua dago.

## Kokalekua

Dorre karrikan dago, gain edo muino baten gainaldean. Alboan Bordagaineko dorrea eta Ziburuko gurutzea dauzka.
* Eliza edo kapera eta dorrea.

## Historia

XII. mendean eliza eraiki eta 1575. urtera arte Ziburuko eliza bakarra izan zen. Frantziako Iraultza garaian eliza nazionalizatua eta hilerria desagerrarazia izan zen, ondorioz eliza bera ere hondakinetan gelditu zen.
2010an modu bikainean zaharberritua izan ondoren Ziburuko Turismo Bulegoaren bitartez bisita daiteke. Bordagaineko dorrearen gainaldeko behatokitik Donibane Lohizuneko badia eta Euskal kostaldearen ikuspegi zoragarria dago.

## Ikus gainera

* Bordagaineko dorrea
* Ziburuko gurutzea
* Ziburuko chappe dorrea

## Kanpo estekak

* Bordagaineko Andre Mariaren elizari buruzko bideoa ikusgai. Youtube.com
* Bordagaineko Andre Mariaren elizari buruzko informazioa. Ciboure-paysbasque.com (Frantsesez)
* Datuak: Q22920621
* Multimedia: Église Notre-Dame de Bordagain / Q22920621
# Itsasaldeko gaskoi

Itsasaldeko gaskoia gaskoiaren azpidialektoa da, Landetako mendebaldeko eskualdean, Baiona inguruan (non gascon de Baiona —«Baionako gaskoia»— izena duen), Girondako hego-mendebaldean (Arcachongo badian) hitz egiten dena. Gaskoiz, gascon maritime esaten diote; edo, tokiko hizkeran, parlar negre edo parlar negue (ahoskera: parˈla ˈnøɣrə, parˈla ˈnøɣə), hau da, «mintzaira beltza», ekialderago eta iparralderago mintzatzen den parlar clar («mintzaira argia») delako gaskoi aldaerari kontrajarria. Itsasaldeko gaskoia egiten den eremua, zehazki, ondorengo hau da: Marensin, Maremne, Seignanx, Peirahoradako barrutia, Landa Handia, Eyre ibaiaren ibarra eta Shalòssa eskualdearen zati bat.
Parlar negre eta parlar clar azpidialektoen arteko ezberdintasun nagusia bokalen ahoskera da, lehenengoan gehiago biribiltzen dituztelako. Adibidez, gaskoi orokorreko /e/ bokala itsasaldeko gaskoian /ø/ bilakatzen dute, ahoskatzean. Hala ere, idazterakoan bietan e (edo é) erabiltzen dute.
Azpidialekto bien artean apenas dagoen desberdintasunik, eta bietako edozein hiztunek erraz-erraz uler dezake beste hizkera. Hau da, biek diasistema bat osatzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ Rectoran, Pierre. (1996). Le gascon maritime de Bayonne et du Bas-Adour. Jean Curutchet ISBN 2-904348-60-3..
* ↑ Moureau, Pierre. (1997). Dictionnaire gascon-français, français-gascon: suivant les parlers maritimes. Princi Negre ISBN 2-905007-37-0..
* ↑ Lartigue, Philippe. (2004ko ekaina). «Le vocalisme du gascon maritime» D.E.A. de Sciences du Langage (Tolosa: Tolosa II-Le Mirailgo Unibertsitatea).
* ↑ «Que parlam: guide de conversation français-gascon (gascon maritime ou "de Bayonne")» Jakin (Baiona) ISBN 2-911731-02-6..

## Ikus, gainera

* Okzitaniera
* Gaskoi (hizkuntza)
* Euskal Herriko hizkuntzak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2429545
# Manuela Antonia Márquez

Manuela Antonia Márquez y García Saavedra (1844–1890) perutar idazle, poeta, musikagile eta piano-jotzailea izan zen.

## Bizitza

Arte ederretan nabarmena zen familia batetik zetorren. Luis eta José Arnaldo Márquez perutar idazle ezagunen arreba zen.
Limako Sagrados Corazones Belén ikastetxean ikasi zuen. Bere artikulu eta poema asko Peruko aldizkarietan argitaratu zituen, hala nola El Correo, El Cosmorama eta La Alborada, izengoiti bat erabiliz. Poema batzuk Parnaso peruano (1871) eta Poetisas americanas (1896) bildumetan sartu ziren.
Literatura jarduerez gain, piano-jotzaile eta musikagilea ere izan zen. Ahots eta pianorako hainbat konposizio moldatu zituen. Gainera, La novia del colegial Peruko lehen zarzuela dramatikoaren egilea izan zen.
Delia Castro Márquez idazlearen ama, Serafina Quinteras idazlearen amona eta Blanca Varela poetaren birramona zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Balta, Aída. (1998). Presencia de la mujer en el periodismo escrito peruano (1821-1960). Universidad de San Martín de Porres, Facultad de Ciencias de la Comunicación, Turismo y de Psicología, 80 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) García y García, Elvira. (1925). La mujer peruana a través de los siglos. Universidad de Florida (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) Cortés, José Domingo. (1871). «Manuela Antonia Márquez» Parnaso peruano. Imprenta Albion de Cox y Taylor, 403 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) Poetas peruanas del siglo XIX. Lima: Municipalidad de Lima (argitaratze data: 2020) (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) Pérez, Celeste. «Blanca Varela: ¿por qué es importante continuar leyendo su obra en tiempos actuales?» El Comercio 2020-08-11 (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Blanca Varela, motrileña de cuarta generación» Ideal 2007-05-07 (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
# Xosé Manuel Budiño

Xosé Manuel Budiño (Moaña, Pontevedra-) gaita-jole galiziarra da.
Hinabt kolaborazio egin ditu beste musikari batzuekin, tartean Capercaillie, Oskorri, Kepa Junkera edo Uxia Senlle.

## Diskografia

* 1997 - Paralaia
* 2000 - Arredor
* 2004 - Zume de Terra
* 2007 - Home
* 2010 - Volta

## Ikus, gainera

* Galiziako musika

## Kanpo loturak

* Budiñoren webgune pertsonala
* Datuak: Q3396276
* Multimedia: Xosé Manuel Budiño / Q3396276
# Apolonio Tyanakoa

    Artikulu hau filosofoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Apolonio».
Apolonio Tyanakoa (antzinako grezieraz: Ἀπολλώνιος ὁ Τυανεύς; Tyana, Kapadozia, c. 15- Efeso, c. 98) Asia Txikiko filosofo neopitagorikoa izan zen. Bere bidaia luzeetan ohituren erreforma aldarrikatu zuen Pitagorasen dotrina oinarritzat hartuz. Haren pertsona eta bizitza elezaharretako lainoetan murgildurik ageri dira. Vespasiano enperadoreak begiramena zion, baina Domizianok jazartu eta erbesteratu egin zuen. Haren Pitagorasen bizitza Porfirio eta Janblikok erabili zuten. Beste zenbait lan: Igarketari buruzko tratatua, Orakuluak, Epistolak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-5-10 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (1997-9-26). Latin eta greziar pertsona-izen klasikoak euskaraz emateko irizpideei buruzko erabakia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q297040
* Multimedia: Apollonius of Tyana / Q297040
# Janus Lester

Janus Lester 2022an Beran Jokin Pinatxok sorturiko musika taldea da. Taldeko partaideak: Jokin Pinatxo; ahotsean eta gitarran, Garazi Esnaola; teklatuan, Mattin Arbelaitz; baterian, Andoni Arriola; Tonboian, Julen Suarez; trompetan, Javi Echarri; gitarran eta Julen Barandiaran; baxuan.

## Historia

Jokin Pinatxo beratarrak Azken Trena taldeko partaide izan zenak, musikan jarraitzeko grinarekin sortu zuen taldea da. Hortik atera zen taldearen lehen lan luzea 2022an, "Ez gaitzala loak harrapatu". gero "Janus Lester Zuzenean" diska eta 2024 atera zuen diska berria "Lore"

## Diskografia

* Lore (2024)
* Ez gaitzala loak harrapatu (2022)

## Erreferentziak

* 1 2 «Janus Lester» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-17).
* ↑ MusikaZuzenean TB # 220 : Janus Lester. (Noiz kontsultatua: 2023-07-27).

## Kanpo estekak

* Janus Lester webgune ofiziala
* Janus Lester badok.eus euskal musikaren atarian
* Datuak: Q131459674
# Iñigo Artieta

Iñigo Artieta (Lekeitio, Bizkaia, XV. mendearen erdialdea – 1503-1511) marinela, armadorea, militarra, merkataria, prokuradorea eta kortsarioa izan zen.
# Rosario Orrego

Rosario Orrego Castañeda, Rosario Orrego de Uribe, Rosario Orrego de Chacón edo "Una madre" ezizenpean ezaguna (Copiapó, 1831 - Valparaíso, 1879ko maiatzak 21) idazle, olerkigile, editore, kazetari eta hezitzaile txiletarra zen. Latinoamerikako emakume literaturaren aurrekarietakotzat hartzen da, Txileko lehen emakumezko eleberri eta olerki idazleetakoa izanik.

## Erreferentziak

* ↑ Rubio, Patricia, ed. (1999). Escritoras chilenas. 3: Novela y cuento / Patricia Rubio (ed.). (1. ed. argitaraldia) Ed. Cuarto Propio ISBN 978-956-260-162-7. (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).
* ↑ Paatz, Annette. Rosario Orrego de Uribe: La voz femenina de la novela decimonónica chilena. (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Rosario Orrego (1831-1879) - Memoria Chilena» Memoria Chilena: Portal (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9070760
* Multimedia: Rosario Orrego / Q9070760
# Delfina María Hidalgo

Delfina María Hidalgo de Morán (Caldera, 1862 – ?), Violete izengoitiaz ere ezaguna, txiletar irakasle, poeta, saiakeragile, itzultzaile eta argitaratzailea izan zen.

## Bizitza

Hainbat hedabidetan kolaboratu zuen, besteak beste El Padre Camargon 1870eko hamarkadan eta El Predicadorren 1885ean –aldizkari horretako lehen erredaktore izan zen–. Gainera, La Aurora aldizkaria sortu zuen 1887an.
Poesiari dagokionez, bere lehen argitalpenetako bat Ensayos poéticos izan zen, Antofagastan 1880an plazaratua. Quiteria Varas Marín eta Amelia Solar de Claro bezalako idazleekin batera, XIX. mendearen amaieran Txileko lirika femeninoko lehen testuak argitaratu zituen.
Rafael Torreblancaren, Juan Gonzalo Mattaren edo Santiago eta Ramón Escuti Orrego anaien sormen literarioa bezala, Delfina María Hidalgoren literatur ekoizpena Ozeano Bareko Gerra osteko modernismora hurbiltzen da.

## Lanak
### Norberaren lanak

* Ensayos poéticos (1880)
* La perfecta contricción o el alma (1887)
* Poesías Líricas (1887)
* Poemas del hogar: educativos, morales, patrióticos (Alberto Moránekin batera, 1914)
* Chile, mi patria: poemas heroicos (Alberto Moránekin batera)
* Dime con quién andas

### Itzulpenak

* Probada por su Ascención después de la muerte en la Cruz i Resurrección (1886)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Rojas Carrasco, Guillermo. (1947). Contribución del profesorado a las letras nacionales. Editorial "Amanecer", 164 or..
* 1 2 (Gaztelaniaz) Heise G., Julio. (1947). Historia de Chile: El período parlamentario 1861-1925. Santiago de Chile: Editorial Andrés Bello, 485 or..
* 1 2 (Gaztelaniaz) Toribio Medina, José. (1923). La literatura femenina en Chile (notas bibliográficas y en parte críticas). Santiago de Chile: Imprenta Universitaria, 334 or..
* 1 2 (Gaztelaniaz) Guerín de Elgueta, Sara. (1928). Actividades femeninas en Chile: obra publicada con motivo del cincuentenario del decreto que concedió a la mujer chilena el derecho de validar sus exámenes secundarios: datos hasta diciembre de 1927. La Ilustración, 757 or..
* ↑ (Gaztelaniaz) Pinto, Patricia; Rojas, Benjamín. (1994). «Prólogo: Juicio provisional sobre la crítica literaria de mujeres en Chile» in Pinto, Patricia; Rojas, Benjamín. Escritoras Chilenas. II Volumen: críticas literarias. Concepción.
* ↑ (Gaztelaniaz) Juszko, Paulina. (2000). El Humor de las Argentinas. Editorial Biblos, 130 or. ISBN 978-950-786-274-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Miranda, Marta Elba. (1940). Mujeres chilenas. Editorial Nascimento, 150 or..
* ↑ (Gaztelaniaz) Volantines, Arturo. (2007). «La literatura en la provincia de Atacama» Ponencia presentada en el "Encuentro Literario Vallenar con letras de Atacama", 23 y 24 de Febrero, 2007; Depto. de Cultura, Ilustre Municipalidad de Vallenar, Atacama. jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2014-08-27) (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10798465
# Abigail Thorn

Abigail Thorn (Newcastle upon Tyne, 1993ko apirilaren 24a) youtuber, aktore eta antzerkigile ingelesa da.
Thornek 2013an Philosophy Tube YouTubeko kanala sortu zuen, 2012an Ingalaterran unibertsitateko matrikula tasak igo zirelako filosofia eskola libreak ematen saiatzeko asmoz.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Philosophy Tube. Philosophy Tube FAQ. .
* ↑ (Ingelesez) A Thorn in YouTube’s Side Digs In Even Deeper (Published 2020). 2020-02-12 (Noiz kontsultatua: 2024-12-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q66715738
* Multimedia: Abigail Thorn / Q66715738
# Putin khuilo!

Putin khuilo! edo Putin – khuylo! (errusieraz: Путин – хуйло!, ukraineraz: Путін – хуйло!) Vladimir Putin iraintzeko erabiltzen den eslogan politikoa da. Putin kirtena! edo Putin astazakila! euskal itzulpenak izan litezke. Khuilo hitza irain larria da.
Ukrainan sortu zen eslogana, FC Metalist Kharkiv eta FC Shaktar Donets taldeetako hooliganek 2014an batera abestu zutenean, Errusia-Ukraina gerraren hastapenarekin bat. Esaldia ohikoa da protesta kantuetan eta graffitietan: halaber, oso erabilia da Ukrainan Errusiaren aurka erabiltzeko, zein Errusian Vladimir Putinen aurkari politikoen artean.

## Etimologia

Хуйло iraina modu askotan transliteratzen da, gehienetan huilo, huylo, khuilo edo khuylo. Haren muinean хуй izena dago, khui, hitzez hitz zakil esan nahi duena, bai errusieraz bai ukraineraz. -lo atzizkiak irain bilakatzen du. Itzulpena astazakil izan liteke, baina errusieraz termino askoz iraingarriagoa da. Batzuetan, bokal guztiak kenduta ere idazten da, azkena salbu: птн х̆ло (ptn kh̆lo).
Putin hello edo Khutin puilo moduan ere erabili da.

## Irudi galeria

* Putinen aurkako margoa, Luhansken.
* "ПТН X̆ЛО" (PTN KHLO) eranskailurz egina.
* Matrikula batean idatzia.
* Hackeatutako ordainketa-makina batean.
* Partitura moduan.

## Erreferentziak

* ↑ 156. Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema. Gasteiz: Euskaltzaindia (argitaratze data: 2009-02-27) (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Ingelesez) Walker, Shaun. (2014-06-15). «Ukraine minister's abusive remarks about Putin spark diplomatic row» The Guardian ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Ukraineraz) «Украинские ультрас: глобальное перемирие» Українська правда. Життя (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Ukraineraz) «“Слуга народу” в Росії: після вирізаного жарту про Путіна серіал зняли з ефіру» Українська правда (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Ingelesez) Reporter, Brendan Cole Senior News. (2022-04-29). «'Putin Huylo' Meaning as Phrase Becomes Rallying Cry for Ukraine Support» Newsweek (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Errusieraz) «Песня "Путин, hello" группы "Телери" взорвала интернет (видео)» Подробиці 2014-05-06 (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Errusieraz) Михно, Ирина. ««Пьяная вишня», «Гасова Лямпа», «Усадьба бачевских» и «Хутин-пуйло». Крутые бары Львова, в которых нужно пить» Holiday.by 2016-07-13 (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17195494
* Multimedia: Putin khuilo! / Q17195494
# Akh

Akha (edo aja), antzinako egiptoarren ustetan, gizakiaren elementuetako bat izan zen, egiptoar mitologiaren historian zehar esanahiz aldatu zuen arren. Haien iritziz, giza izpirituaren osagaiak hauek ziren: ib, ka, ba, akh, ren eta sheut. Hasieran, karen eta baren bateraketa aldaezina zen, izpirituaren beste zatiak, egiptoar mitologian, gorputz fisikoaren heriotzaren ondoren batasuna sortzen zuena. Adiera horretan, mamuaren antzekoa zen.

## Ondorengo sinesmenak

Horren ondoren, akharen zati izatera pasa zen, beste pertsona, jainko eta animalien akh multzoa. Ikuspegi horrekin, pertsonak behe mundu Duatean jainkoekin bildutakoan izan behar zuen itxura zen, hilezkorra eta aldaezina.
Geroago, ka, heriotzaren ondoren, akharen eta baren arteko aldaketatzat hartu zen, barekin batzea akha sortzekoaren aurkakoa. Sinesmen horren barnean, akha denbora batez behe munduan egoten zen, itzuli eta ka gisan berraragiztatua izateko, beste ba batekin.
Akh eta baren banaketa eta ka eta baren bateraketa heriotzaren ondoren lortzen ziren, hil testu eta sorginkeriekin, indarra ekartzearen xedearekin. Behin hori lortuta, ziurra zen pertsona hori ez zela "bigarren aldiz hilko", hots, haren existentziaren amaiera ekarriko zukeen heriotza.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2633843
* Multimedia: Akh / Q2633843
# Mandaita

Mandaita (gaztelaniaz Montevite) Añanako Kuadrillan dagoen Iruña Oka udalerriko herrietako bat da. 1976 arte Langraiz Oka udalerri zaharraren barruan egon zen.

## Izena

X mendeko agiri batean Mandaytu izenarekin agertzen da. Geroago Montevite izena nagusitu zen.

## Demografia

* Mandaitako biztanleria

## Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 13 | Gasteiz (geltokia) | Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (Gaztelako Atea) • Subillabide • Tresponde • Billoda • Billoda (Plaza) • Langraiz Oka (udaletxea) • Langraiz Oka (bar-posta) • Langraiz Oka (Bikuña) • Olabarri • Mandaita • Pobes • Padul • Gesaltza Añana (museoa) • Gesaltza Añana • Tuesta • Espejo • Villanañe • Uribarri Gaubea • Gurendes • San Millan de San Zadornil • Korro • Tobillas | Bobeda |

## Ondasun nabarmenak

* San Joan Bataiatzailearen eliza
* San Juan eliza
* San Juan eliza
* Bolatokia

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2744594
* Multimedia: Mandaita / Q2744594
# Olabarri

Olabarri (azentua bigarren silaban; gaztelaniaz: Ollávarre) Arabako Añanako kuadrillan dagoen Iruña Oka udalerriko herrietako bat da. 1976 arte, Langraiz Oka udalerri zaharraren barruan egon zen.

## Demografia

* Olabarriko biztanleria

## Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 13 | Gasteiz (geltokia) | Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (Gaztelako Atea) • Subillabide • Tresponde • Billoda • Billoda (Plaza) • Langraiz Oka (udaletxea) • Langraiz Oka (bar-posta) • Langraiz Oka (Bikuña) • Olabarri • Mandaita • Pobes • Padul • Gesaltza Añana (museoa) • Gesaltza Añana • Tuesta • Espejo • Villanañe • Uribarri Gaubea • Gurendes • San Millan de San Zadornil • Korro • Tobillas | Bobeda |

## Monumentuak

* Olabarriko dorrea
* San Esteban Protomartiri eliza gotortua
* San Esteban eliza eta dorrea
* San Esteban eliza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2363167
* Multimedia: Olabarri (Araba) / Q2363167
# Tresponde

Tresponde (gaztelaniaz Trespuentes) Añanako Kuadrillan dagoen Iruña Oka udalerriko kontzejuetako bat da. 1976 arte Iruña udalerri zaharreko herriburua izan zen. bertan dago, Iruña-Veleia aztarnategi ezaguna.

## Demografia

* Trespondeko biztanleria

## Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 13 | Gasteiz (geltokia) | Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (Gaztelako Atea) • Subillabide • Tresponde • Billoda • Billoda (Plaza) • Langraiz Oka (udaletxea) • Langraiz Oka (bar-posta) • Langraiz Oka (Bikuña) • Olabarri • Mandaita • Pobes • Padul • Gesaltza Añana (museoa) • Gesaltza Añana • Tuesta • Espejo • Villanañe • Uribarri Gaubea • Gurendes • San Millan de San Zadornil • Korro • Tobillas | Bobeda |

## Ondasun nabarmenak

* Trespondeko zubia: tradizioak dioenez erromatar jatorrikoa den 13 begiko zubia.
* Santa Katalinako lorategi botanikoa, 2003tik irekia.

## Argazki galeria

* Santiago eliza
* Santiago eliza
* Santa Katalina komentua
* Santa Katalina komentua

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2744536
* Multimedia: Tresponde-Trespuentes / Q2744536
# Jaha Dukureh

Jaha Dukureh (Bantarget, Gambia, 1989) giza eskubideen aldeko ekintzailea da, eta emakumeen genitalen mutilazioaren aurkako kanpaina (EGM) bultzatzen du. Safe Hands for Girls erakundearen sortzailea eta zuzendaria da. MGF/EGMren aurka borrokatzen da, eta The Guardian's End FGM Guardian Global Media Campaign-en kanpainaren liderra da. 2016ko apirilean, urteko 100 pertsona garrantzitsuenak biltzen dituen Time 100 zerrendan sartu zen.

## Bizitza

Dukureh Ganbian jaio zen. Jaio eta astebetera klitoria moztu zioten. Ama hil ondoren, 15 urte besterik ez zituela, New Yorkera joan zen ezkontza itundu baten ondorioz. Koitoan min handia hartu ondoren, kirurgia egin zioten infibulazioa desegiteko. Bere esanetan, jasandako mutilazioa berriro esperimentatzea izan zen. Dibortziatu eta familiakoekin bizitzera joan zen. Legezko tutore baten baimenik ez izateagatik hamar eskolak baztertu ondoren, New Yorkeko bigarren hezkuntzako eskola batean izena ematea lortu zuen. 17 urterekin Atlantara joan eta berriro ezkondu zen.

## Ibilbidea

2013an Dukureh-ek Enpresen Administrazioan gradu-titulua lortu zuen Hegomendebaldeko Georgia Estatuko Unibertsitatean. Urte horretan Safe Hands for Girls sortu zuen, EGMren aurkako Gobernuz Kanpoko Erakunde (GKE) bat. 2015ean Dukureh AEBetako herritar bihurtu zen.
Dukureh-ren aktibismoak emakumeen genitalen mutilazioa debekatzea lortu zuen Gambian.
Atlantan bizi da. The Guardian Dukurhen bizitzari buruzko film bat egiten hasi zen.

## Erreferentziak

* ↑ «Jaha Dukureh | West Africa Gateway | Portail de l'Afrique de l'Ouest» www.west-africa-brief.org.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 Topping, Alexandra. (12 de mayo de 2014). «Jaha Dukureh: 'In Washington, they don't want to talk about vaginas'» The Guardian.
* 1 2 3 Somra, Gena. (4 de enero de 2016). «One woman's journey to American Dream includes a crusade» CNN.
* ↑ http://www.safehandsforgirls.org/
* 1 2 Daly, Claire. (21 de abril de 2016). «Time 100: FGM campaigner Jaha Dukureh makes prestigious list» The Guardian.
* ↑ Orenstein, Peggy. (21 de abril de 2016). «Jaha Dukureh» TIME.
* ↑ Bonds Staples, Gracies. (21 de abril de 2016). «Time magazine honors Atlanta woman’s fight to end genital mutilation» Atlanta Journal-Constitution.
* 1 2 Mourgere, Isabelle. (19 de mayo de 2016). «La militante anti-excision, Jaha Dukureh, au top 100 du Time magazine» TV5Monde.
* ↑ Lyons, Kate. (24 de noviembre de 2015). «The Gambia bans female genital mutilation» The Guardian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q24572648
* Multimedia: Jaha Dukureh / Q24572648
# Bergonda

Bergonda (ofizialki Bergonda / Bergüenda) Arabako Lantaron udalerria osatzen duten herrietako bat da.

## Historia

XVI mendean Hurtado de Corcuera familiak Bergondako ospitalea eraiki zuen. XVIII menderarte Bergonda dorrea existitu izan zen.

### Bergonda udalerri ohia

Herri honek izena eman zion udalerri bati, 1978an Salcedorekin bat eginda Lantarón osatu zuena. Bertan herri hauexek zeuden, Bergondaz gain: Alcedo (1947 arte Gaubean zegoena), Fontecha, Larrazubi eta Sobrón.

## Demografia

* Bergondako biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* San Joan Bataiatzailearen eliza.
* Mendiko Andre Mariaren baseliza.

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera

* Arabako udalerrien anexio eta desanexioen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Lantaroneko udala
* Datuak: Q2897125
* Multimedia: Bergüenda / Q2897125
# Caicedo Yuso

Caicedo Yuso Lantarongo udalerria osatzen duten herrietako bat da. 1978 arte Salcedo udalerriaren zati izan zen.

## Demografia

* Caicedo Yusoko biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* Jasokundeko Andre Mariaren eliza

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Lantarongo Udalaren webgunea
* Datuak: Q2743578
* Multimedia: Caicedo de Yuso / Q2743578