OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# María Aguilar Velarde

María Aguilar Velarde (Atlixco, 1695eko martxoaren 3a – Puebla, 1756ko otsailaren 25a) mexikar moja domingotarra eta idazlea izan zen, María Anna Águeda de San Ignacio erlijio-izena zuena. Puebla hiriko Santa Arrosa komentuko lehen priorea izan zen.

## Bizitza

Espainia Berriko Atlixco hirian jaio zen, Pedro de la Cruz Aguilar espainiarraren eta Manuela Velarde pueblatarraren alaba. 1714an, hemeretzi urte zituela, Pueblako Santa Arrosa beaterioan sartu zen, María Anna Águeda de San Ignacio erlijio-izena hartuz. 1740an, Klemente XII.a aita santuaren bolaren bidez, beaterio hori ahizpa domingotarren komentu bihurtu zen. María komentuko lehen priore egin zen eta kargu horretan bizitza osoan zehar geratu zen.
Garaikideen arabera, oso emakume ikasia izan zen, eta horregatik, bere aitor-entzuleek eta apezpikuek eskatuta, erlijioaren inguruko hainbat idazlan sortu zituen, besteak beste gai mistiko eta teologikoei buruzko lau tratatu eta mojentzako gidaliburu espiritualak. Lan horiek Pueblan inprimatu ziren 1758an, eta horietako bat berrinprimatu zuten 1782an. 1791an, Pueblako ikastetxe batek beste liburu bat argitaratu zuen, Devociones varias sacadas de las obras de la V.M. María Águeda de San Ignacio izenburua zuena.
José Mariano Beristainek María Aguilar Velarde bere Biblioteca hispano americana setentrional bilduman sartu zuen eta bi obra aipatu zituen, horietako bat Pueblako apezpikuaren aginduz inprimatua izan zelarik.
María Aguilar Velarde Santa Arrosa komentuan hil zen 1756ko otsailaren 25ean. Bere obra oso ondo hartua izan zen bere bizitzan zehar, baina ez du gaur egunera arte iraun, eta orduko kronikariek utzitako iruzkinak baino ez dugu ezagutzen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 (Gaztelaniaz) Sosa, Francisco. (1985). «Aguilar, María» Biografías de mexicanos distinguidos : (doscientas noventa y cuatro). (1. argitaraldia) Porrúa, 8-9 or. ISBN 968-452-050-6. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* 1 2 3 (Ingelesez) Wilson, James Grant; Fiske, John. (1900). «Aguilar, María» Appletons' Cyclopædia of American Biography. 1 New York: D. Appleton, 37 or. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ (Ingelesez) Eich, Jennifer L. (2008). «San Ignacio, Sor María Anna Águeda de» in Smith, Bonnie G. The Oxford Encyclopedia of Women in World History. Oxford; New York: Oxford University Press, 635-636 or. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ (Ingelesez) Eich, Jennifer L. (2004). The Other Mexican Muse: Sor María Anna Áqueda de San Ignacio (1695 - 1756). University Press of the South ISBN 1889431672..
* 1 2 (Ingelesez) McKnight, Kathryn Joy. (1997). The Mystic of Tunja: The Writings of Madre Castillo, 1671 - 1742. Amhurst, Massachusetts: University of Massachusetts Press, 200 or. ISBN 1558490744..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18761321
# Makimono

Makimono (japonieraz: 巻物, hitzez hitz, "gauza biribilkatua") Japonian erabilitako paperezko edo zetazko bilkaria da, horizontalean hedatzen dena kakemonoa ez bezala, eta margolan edo kaligrafia lana duena.

## Ezaugarriak

Makimonoa jatorrizko txinatar bilkarien egokitzapen japoniarra da, VI. mendean monje budistek Txinatik eta Koreatik ekarriak. Japonian, idazkera hau oso hedatua egon zen feudalismoaren garaian.
Makimonoak zetaz edo paperez (washi) eginda daude. Bilkariak pixkanaka desbilduz irakurtzen dira; beraz, liburuen antzeko sistema narratiboa dute, batzuetan idazlanak hainbat bilkaritan hedatuz. Kaligrafiaren alorrean, askotan berariaz egindako kutxatxo batean gordetzen dira, batzuetan artistak berak apaindua edo sinatuta.

## Sushia

Makimono hitza sushi bilduak izendatzeko ere erabiltzen da, nahiz eta ohikoena makizushi izan, askotan maki bezala laburtua.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Kenji Toda. (1969). Japanese Scroll Painting. Greenwood Press ISBN 0837118832..
* ↑ 巻物/絵巻物 Makimono/Emakimono, Ten Ryu, 2009. ..
* ↑ (Ingelesez) Yoshiyuki Nishio, Maintenance of East Asian Painting (Examination), The American Institute for Conservation, 1993.
* ↑ (Ingelesez) Evans, Toshie M.. (1997). A Dictionary of Japanese Loanwords. Greenwood Publishing Group, 230 or. ISBN 0-313-28741-4...
* ↑ (Ingelesez) Earnshaw, Christopher J.. (1989). Sho : Japanese calligraphy. Boston/Rutland/Vermont: Tuttle Publishing, 173 or. ISBN 0-8048-1568-2...
* ↑ (Ingelesez) Sushi Roll. sushiencyclopedia.com (Noiz kontsultatua: 2019-07-31)..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3125472
# Tetraodontiformes

Tetraodontiforme edo Tetraodontiformes Aktinopterijioen klaseko izen bereko ordenako arrainez esaten da. Gorputz sendokoak, buru-handiak, aho eta zakatz zulo txikikoak izaten dira. Azala hezurrezko txaflaz edo ezkata zimur lodiz estalia dute. Saihets-hezurrik ez dute. Tetraodontiformeen klaseak hamaika familia biltzen ditu bere baitan: balistidoak, molidoak, tetraodontidoak, besteak beste.

## Familiak

* Aracanidae
* Balistidae
* Diodontidae
* Molidae
* Monacanthidae
* Ostraciidae
* Tetraodontidae
* Triacanthidae
* Triacanthodidae
* Triodontidae
* †Bolcabalistidae
* †Cretatriacanthidae
* †Eoplectidae
* †Eospinidae
* †Moclaybalistidae
* †Plectocretacicidae
* †Protobalistidae
* †Protriacanthidae
* †Spinacanthidae

## Erreferentziak

* ↑ Keiichi, Matsura & Tyler, James C.. (1998). Encyclopedia of Fishes. San Diego: Academic Press, 230 or. ISBN 0-12-547665-5..
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q211837
* Multimedia: Tetraodontiformes / Q211837
* Espezieak: Tetraodontiformes
# Shirley Manson

Shirley Ann Manson (Edinburgo, Eskozia, 1966ko abuztuaren 26a) eskoziar abeslari, konpositore, musika egile eta aktorea da. Abesten estilo zuzena eta ahots bereizgarria erakutsi izan ditu, batez ere Garbage taldearekin. 2010eko hamarkadatik Los Angelesen bizi da, Kalifornian.

## Ibilbidea

Mansonen ibilbide musikala nerabezaroan hasi zen, Goodbye Mr. Mackenzie taldearentzat koruak egiten eta teklatua jotzen. Taldean protagonismo gehiago lortu zuen gutxira, eta presentzia eszeniko indartsia garatu zuen. Bere taldearen zigilu diskografikoak artista bakarlari gisa plazaratu nahi izan zuen eta talde bereko musikariekin, berarentzat Angelfish izena hartuz egin zuten, karreraren fase berri bati ekin zion. Garbage taldekoek Angelfish MTVn ikusita, Shirley Manson gonbidatu zuten pare bat maketatan ahotsak grabatzera; eta azkenean album oso bat koidatzi eta koproduzitu zuen bandarekin. Horren ondorioz sortutako izen bereko lehen albuma egin zuen Garbagek kantari zela Manson, eta arrakasta kritiko eta komertziala izan zituen, lan horrekin eta hurrengoekin. Garbagek bira jendetsuak egin zituen mundu osoan zehar eta 12 milioi disko saldu zituen 10 urtetan.
2006an Shirley bakarkako materiala idazten eta grabatzen hasi zen, Garbageko kideek atsedenaldia hartu zutenean.
2008an telebistako aktore lanean estreinatu, Terminator: The Sarah Connor Chronicles telesailaren bigarren eta azken denboraldian, Catherine Weaverren rolean, T-1001 terminator modeloa bat zena.

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelerazko wikipediako «Shirley Manson» artikulutik itzulia izan da, 2024-12-11 data duen 164061562 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2024-12-11 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* ↑ «The Darkling Manifesto: Shirley Manson's Individualist Style Legacy (en inglés)» Rolling Stone 31 de julio de 2012.
* ↑ «Shirley Manson: Still Mysterious and Delicious (en inglés)» The Austin Chronicle 2 de octubre de 2012.
* ↑ Gee, Catherine. (11 de mayo de 2012). Garbage, Troxy, review. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q234104
* Multimedia: Shirley Manson / Q234104
# Mycena vinacea

Mycena vinacea Mycenaceae familiako onddo espezie bat da. Australian eta Zeelanda Berrian aurkitzen da. Lehen aldiz John Burton Cleland zientzialariak deskribatu zuen, 1931n.

## Deskribapena

Kapela: Erdialdean purpura ilun kolorekoak dira, arrosa argiagoa ertzetan, 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa.
Orriak: Arrosa oso argi kolorekoak dira gaztetan, malba kolorekoak zaharretan.
Hanka: Purpura-arrosakara argi kolorekoa.
Haragia: Zeharrargia eta basa-baratxuri edo tipulinaren usaina izaten dute. Espora-jalkina zuria arrosa koloreko ñabardura izan dezake.
Etimologia: Mycena terminoa latinetik dator, “vitis” hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin oso luze, mehe eta malguari egiten dio erreferentzia.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua

Talde handietan hazten da orbeletan eta zuhaixka mistoetan

### Banaketa eremua

Australia eta Zeelanda Berria.

## Erreferentziak

* ↑ Cleland JB. (1931). "Australian fungi: notes and descriptions. No. 8". Transactions and Proceedings of the Royal Society of South Australia 55: 152–60.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mushroom Observer.
* ↑ Mycena vinacea: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Mycena vinacea Index Fungorum webgunean.
* Datuak: Q5229677
* Multimedia: Mycena vinacea / Q5229677
# 2023ko Andaluziako Itzulia

2023ko Andaluziako Itzulia txirrindularitza itzuli honen 69. edizioa izan zen. 2023ko otsailaren 15 eta 19 artean egin zuten, 5 etapatan banatutako 845,2 kilometroko ibilbidea eginez.

## Etapak

| Etapa | Data | Etapako hiriak | type | Luzera (km) | Desnibela (m) | Etapako garailea | Sailkapen orokorreko liderra |
| 1 | Otsk 15 | Puente de Génave – Santiago of the Sword | mendiko etapa | 179 | 3.947 m | Tadej Pogačar | Tadej Pogačar |
| 2 | Otsk 16 | Diezma – Alcalá la Real | bitarteko etapa | 156,1 | 2.589 m | Tadej Pogačar | Tadej Pogačar |
| 3 | Otsk 17 | Alcalá de Guadaíra – Alcalá de los Gazules | etapa laua | 161 | 1.667 m | Tim Wellens | Tadej Pogačar |
| 4 | Otsk 18 | Olvera – Iznájar | bitarteko etapa | 164,8 | 3.095 m | Tadej Pogačar | Tadej Pogačar |
| 5 | Otsk 19 | Otura – Alhaurín de la Torre | bitarteko etapa | 184,3 | 2.910 m | Omar Fraile | Tadej Pogačar |

## Sailkapenak
### Sailkapen orokorra

Iturria : ProCyclingStats :

### Taldekako sailkapena
## Erreferentziak
## Kanpo estekak

* Datuak: Q116778096
# 2024ko Andaluziako Itzulia

2024ko Andaluziako Itzulia txirrindularitza itzuli honen 70. edizioa izan zen. Hasieran 2024ko otsailaren 14 eta 18 artean egitekotan zuten, 5 etapatan banatuta, baina nekazarien protestak zirela eta, azkenean, 4,95 kilometroko erlojupekoa baino ez zuten egin.

## Etapak

| Etapa | Data | Etapako hiriak | type | Luzera (km) | Desnibela (m) | Etapako garailea | Sailkapen orokorreko liderra |
| 1 | Otsk 14 | Almuñécar – Cádiar | mendiko etapa | 162,3 | 3.781 m | cancellation of the stage | |
| 2 | Otsk 15 | Vélez-Málaga – Alcaudete | mendiko etapa | 192,2 | 3.386 m | cancellation of the stage | |
| 3 | Otsk 16 | Alcaudete – Alcaudete | banakako erlojupekoa | 4,95 | 186 m | Maxim Van Gils | Maxim Van Gils |
| 4 | Otsk 17 | Lucena (Kordoba) – Lucena (Kordoba) | bitarteko etapa | 100 | 2.000 m | cancellation of the stage | |
| 5 | Otsk 18 | Benahavís – La Línea de la Concepción | bitarteko etapa | 168 | 2.991 m | cancellation of the stage | |

## Sailkapenak

Iturria : ProCyclingStats :
Iturria : ProCyclingStats :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124216946
# Judimendi ikastetxea

Judimendi ikastetxea Gasteizko Judimendi auzoko eskola publiko bat da. Haur eta Lehen Hezkuntza eskaintzen ditu. Ospetsua da eskola hau azken urteetan jasotzen ari den indarberritze-prozesuarengatik. Irakasleen eta auzokideen inplikazioari esker A ereduko ikastetxe estigmatizatua zena D ereduko auzo-eskola bilakatzen ari da.
Antzeko prozesua burutu zuten 2000 eta 2014 urteen artean Gasteizko Ramon Bajo ikastetxean, Alde Zaharrean, eta hango eredua erabili dute Judamendin ere. Horrela, obra handiak egin dira ikastetxean, patioa adibidez berritu eta berdetu egin dute, metodologikoki material asko aldatu dute, diziplinarteko proiektuka ari dira, Haur Hezkuntzan mugimendu autonomoan, etapa batetik besterako zubiak eraikitzen… eta auzora zabalik Judimendiko elkarte, batzorde eta ekintzetan hartzen dute parte.
| « | Errotzen programa ere Ramon Bajo ikastetxeak duen programaren erreplika da. Gure auzoan ditugu familia euskaldunak, arabiarrak, andaluziarrak… eta aniztasun horren isla izan nahi du eskolak. Gero elkarbizitza hori auzora zabaltzen da, edo auzotik eskolara, eta elkarrekin egiten dute bidea umeek. Hezkuntzaren eta ikaslearen arrakastaren gako asko saretze eta harreman horietan bilatu behar ditugu. Zein inportantea sare horiek elikatzea | » |
| —Amaia Zudaire, Rakel Pangua, Olarizu Lopez de Briñas eta Aitor Idigoras irakasleak |||
* Eskolako patio berria.
* Gurasoak eta irakasleak, eraberritzearen eragileak.
* Amelia Barquín

## Kokapena

Gasteizko Judimendi auzoan dago, Judimendi etorbideko 15B zenbakian.

## Erreferentziak

* 1 2 Judimendi ikastetxe publikoa, CEIP JUDIMENDI HLHI. Eusko Jaurlaritza
* ↑ Ugaritasuna ikasgeletan. Diario Noticias de Álava 2019-05-30
* 1 2 3 Garcia Idiakez, Mikel; Blanco, Dani. «Judimendi: A ereduko ikastetxe estigmatizatua D ereduko auzo-eskola bilakatzen» Argia (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ Amenabar, Anakoz. (2023-08-22). «"Familiek eskertu egiten dute Judimendiren gertutasuna" - Gasteiz» Alea.eus (Noiz kontsultatua: 2025-02-20).
* ↑ «Etapa berri bati ekin dio Judimendik - Gasteiz» Alea.eus (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).

## Ikus, gainera

* Amelia Barquín

## Kanpo estekak

* «Judimendi: A ereduko ikastetxe estigmatizatua D ereduko auzo-eskola bilakatzen» PDF (Argia, 2025) Garcia Idiakez, Mikel eta Blanco, Dani
* Bizikidetza astea. Judimendi. Diario Noticias de Álava 2012-05-17
* Datuak: Q132560714
# Bretxa plaza

Bretxa plaza :
| Donostia, Parte Zaharra ||
| Bretxa plazako arrandegi zaharraren eraikina. ||
| Herrialdea Lurraldea | Euskal Herria Gipuzkoa |
| Bretxa plaza Bretxa plaza Bretxa plaza ||
| Koordenatuak: | 43°19′24.4″N 1°58′58″W﻿ / ﻿43.323444°N 1.98278°W﻿ / 43.323444; -1.98278 |
Bretxa plaza Donostiako Parte Zaharreko plaza bat da. San Juan eta Aldamar kaleen artean kokatua dago, Bretxa izeneko inguruan.
"Bretxa" izena gertakari historiko batetik datorkio: 1719an, Berwick dukearen tropek hiria erasotu zuten, eta inbasioa burutzeko Frantziako armadak bi arrakala handi (bretxak, alegia) egin zituen garai hartan bertan zegoen harresian, orain plaza dagoen parean. Gerora, 1813ko abuztuaren 31an, tropa anglo-portugaldarrek hiria bereganatu zuten, gune beretik erasotzen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61070506
* Multimedia: Plaza de la Brecha, Donostia-San Sebastián / Q61070506
# Ilehori

Ilehoria pigmentu melanina ilunaren maila baxuak ezaugarritzen dituen ile kolore bat da. Ageriko tonua hainbat faktoreren araberakoa da, baina beti du kolore horixkaren bat. Kolorea, oso zurbil dagoen ilehori batetik (pigmentu banaketa irregular eta eskasaren ondoriozko platino-horailak), urre eta marroi horiak arte alda daiteke.
Ilehoriaren eboluziorako literatura zientifikoan aurkitutako azalpen tipiko bat larruazal arinaren eboluzioarekin erlazionatuta dago, eta, bere aldetik, D bitaminaren sintesiaren eta iparraldeko Europa eguzki-erradiazio murriztuaren eskakizunarekin.

## Erreferentziak

* ↑ Frost, Peter. (2006). Frost: Why Do Europeans Have So Many Hair and Eye Colors?. Cogweb.ucla.edu.
* ↑ Robins, Ashley H.. (1991). Biological Perspectives on Human Pigmentation. Cambridge University Press, 195–208 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q202466
* Multimedia: Blond hair / Q202466
# Ernaldi

Ernaldia abere bat ernari dagoen denbora da. Ugaztunetan, enbrioia ernaltzetik umea egin arterainoko umaldia, umekiak amaren umontzian hazteko duena. Animalia txikiek ernaldi laburragoa eta ume asko izaten dituzte; handiek, berriz, ernaldi luzeagoa dute, eta erditze bakoitzean ume bakarra izan ohi dute. Hartara, arratoiak 18-21 egun bitarteko ernaldia du, untxiak 30-32, katuak 60-70, txakurrak eta otsoak 58-63, gizakiak (haurdunaldia izenekoa) 250-290, zaldiak 320-355, elefanteak 520-730.
Giza espeziearen ernaldiari haurdunaldi deritzo.

## Ikus, gainera

* Umealdi

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013-12-14 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28627
* Multimedia: Pregnancy / Q28627
# Kotava

Kotava hizkuntza eraikia da. Staren Fetceyek sortu zuen 1978an, esperanto eta idoa aztertu eta kritikatu ondoren.
1988an eta 1993an bi erreforma sakon jasan zituen, hizkuntza 20.000 erro lexikalekin utziz.

## Adibidea

Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsaleko lehenengo artikulua:
    Kot ayik sokoblir nuyaf is miltaf gu bagaliuca is rokeem. Va ova is jiluca sodir isen kottan is artan va sint beron gotegid.
Euskaraz:
| « | Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu beharra dute. | » |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «OHCHR | Universal Declaration of Human Rights - Basque (Euskara)» OHCHR (Noiz kontsultatua: 2025-02-20).

## Kanpo estekak

* www.kotava.org
* Kotapedia
* Datuak: Q1377116
# Zetirizina

Zetirizina konposatu organikoa da, C$_{21}$H$_{25}$ClN$_2$O$_3$ formula duena. Piperazinaren deribatua da zeinetan piperazinaren bi nitrogeno-atomoetan ordezkatzaileak dauden. Halaber azido karboxilikoa da eta IUPACek azido azetiko ordezkatu gisa izendatzen du. Solido kristalino zuri-horixka da. Uretan disolbagarria da eta etanoletan disolbaezina.

## Sintesia

Zetirizina sintetizatzeko1-(4-klorofenilmetil)piperazina metil (2-kloroetoxi)azetatoarekin alkilatzen da sodio karbonatoren eta xilenoren presentzian produktua % 28ko errendimenduan sortzeko. Tarteko produktua potasio hidroxidoarekin tratatzen da etanol absolutuan errefluxuan jarrita , potasio gatza % 56ko etekina lortzen delarik. Ondoren, hori azido klorhidriko diluituz hidrolizatzen da zetirizina % 81eko errendimenduarekin lortuaz.

## Erabilera

Zetirizina botika antihistaminikoa da errinitis alergikoa, dermatitisa eta urtikaria tratatzeko usatzen da. Pilula edo likido gisa hartzen da ahoz. Hartu eta ordu erdira hasten da bere eragina eta egun oso batez irauten du efektuak.
Espainian Alersina, Alerlisin eta Zyrtec markekin saltzen da. Halaber zetirizina generikoa ere merkaturartzen da. Frantzian Zyrtec eta Xyzall markekin eta generiko gisa merkaturatzen da.
Zetirizina Munduko Osasun Erakundearen Sendagai Ezinbestekoen Zerrendan dago.

## Albo-ondorioak

Zetirizinaren albo-ondorio ohikoak logura, aho lehorra, buruko mina eta sabeleko mina dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Cetirizine» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-02-17).
* ↑ Reiter, József; Trinka, Péter; Bartha, Ferenc L.; Pongó, László; Volk, Balázs; Simig, Gyula. (2012-07-20). «New Manufacturing Procedure of Cetirizine» Organic Process Research & Development 16 (7): 1279–1282. doi:10.1021/op300009y. ISSN 1083-6160. (Noiz kontsultatua: 2025-02-17).
* 1 2 3 «★ Cetirizina 🥇» www.vademecum.es (Noiz kontsultatua: 2025-02-17).
* ↑ Citerizine. .
* ↑ BNF 76: September 2018. (september 2018 - march 2019. argitaraldia) Pharmaceutical Press 2018 ISBN 978-0-85711-338-2. (Noiz kontsultatua: 2025-02-17).
* Datuak: Q423075
* Multimedia: Cetirizine / Q423075
# Leonard Peltier

Leonard Peltier (1944ko irailaren 12a, Grand Forks, Ipar Dakota) amerindiar ekintzailea, preso politiko ohia eta Amerikar Indiar Mugimeduko kide bat da. Amnistia Internazionala eta beste hainbat nazioarteko erakundeek bere epaiketan zehar egondako irregulartasunak salatu eta behin baino gehiagotan bere preso politiko izaera aldarrikatu dute. 2025eko urtarrilean, ia 50 urte zeraman giltzapeturik, eta orduan aldatu zioten zigorra, etxeko konfinamenduaren truke.
Hilabete batzuk lehenago Ipar Dakotako sioux lurralde sakratuan uranio eta ikatza topatu eta ondorioz 250 amerindiar erailak izanda, 1975eko Pine Ridge Indiar Erreserbako istiluetan jazotako tiroketa batean ustez FBIko bi kide tiroz hil izana leporatuta, 1977an bi bizialdi osorako espetxe zigor jaso zituen. Aldiz, gaur egun arte 250 amerindiarren erailketarengatik ez dago FBIko inortxo ere espetxeratua edota zigortua ere.
Atxilotu zutenean, Peltier Mugimendu Indiar Amerikarreko (AIM) kide aktiboa zen, eta erakunde hori aurrerapauso handiak ematen ari zen herri indigenak antolatzeko. Lau urte geroago, Informazio Askatasunaren Legean oinarritutako demanda batek Peltierren errugabetasuna frogatzen zuten dokumentuak askatu zituen, baita FBIk COINTELPRO (Inteligentziaren Aurkako Programa) izeneko programa ospetsua erabili izana ere, hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetako asaldura zibilean sortua, disidentetzat jotzen den edozein erakunde desintegratzeko.
AEBtako hainbat pertsona nabarmenek bere askapena eskatu izan dute, tartean Pete Seeger, Michael Moore, Danny Glover, Rubin "Hurricane" Carter, Vivienne Westwood edota Rage Against the Machine eta U2 musika taldeak.

## Etxeko konfinamendua

2024ko uztailean, baldintzapeko askatasunaren eskaera ukatu zitzaion azken aldiz. 2025eko urtarrilean, ordea, Joe Bidenek azken unean sinatu zuen Leonard Peltier ekintzaile indigenak 1976tik betetzen zuen biziarteko kartzela-zigorraren kommutazioa. Etxeko konfinamenduan beteko du gainerako zigorra.

## Argitalpenak

* Arden, Harvey (& Leonard Peltier). Have You Thought of Leonard Peltier Lately? HYT Publishing, 2004. ISBN 0-9754437-0-4.
* Peltier, Leonard. Prison Writings: My Life Is My Sun Dance. New York, 1999. ISBN 0-312-26380-5.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.democracynow.org/es/2025/1/17/free_leonard_peltier_biden_clemency
* ↑ https://www.txalaparta.eus/eu/liburu-denda/egileak/leonard-peltier?srsltid=AfmBOoqLo-onmRDbgZ1CpuUpQlhREoozxkZdjZOGGVO-581QeXb2_Zti
* ↑ https://elpais.com/us/2024-07-08/no-hay-clemencia-para-leonard-peltier-activista-nativo-americano-condenado-por-el-asesinato-de-dos-agentes-del-fbi.html
* ↑ https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20250120/biden-conmuta-la-pena-del-indigena-leonard-peltier-que-lleva-casi-medio-siglo-en-prision

## Kanpo estekak

* Datuak: Q439054
* Multimedia: Leonard Peltier / Q439054
# Gunnar Knudsen

Gunnar Knudsen (Saltrød, 1848ko irailaren 19a – Skien, 1928ko abenduaren 1a) norvegiar itsasontzi-jabe eta politikaria izan zen, Norvegiako lehen ministroa 1908tik 1910era eta 1913tik 1920ra.
Itsas kapitain eta itsasontzien jabe baten semea izan zen. Chalmers Teknologia Unibertsitatean ikasi zuen Göteborgen eta ingeniaritzan graduatu zen 1867an. Gero Ingalaterrara joan zen Sunderlanden itsasontziak eraikitzeko teknikak ikastera. 1871n, lehenengo itsasontzia diseinatu zuen familia-konpainiarentzat, eta belaontziak lurrun-ontzietara aldatzea zuzendu zuen. Anaiarekin batera familiaren enpresa heredatu zuen eta 1904an Borgestad ontzi-enpresa sortu zuen.
Politikan Alderdi Liberaleko kide izan zen. 1886an Gjerpengo alkate bihurtu zen eta 1896an Telemarkeko gobernadore. 1891n Stortingeko kide hautatu zuten eta bere alderdiko buru izan zen 1909tik 1927ra. Bi aldiz izan zen Norvegiako lehen ministro, 1908tik 1910era eta 1913tik 1920ra. Bere gobernuak neurri sozialak, gaixotasunagatiko estaldurak eta ama ezkongabeen aldeko neurriak onartu zituen.
* Datuak: Q560949
* Multimedia: Gunnar Knudsen / Q560949
# Once Caldas SA

Once Caldas SA Kolonbiako talde ezaguna da, Manizales hirikoa (Caldas departamentuan). Kolonbiako 4 liga irabazi ditu eta Libertadores Kopa bat ere bai.

## Palmaresa
### Kolonbian: 4

* Kolonbiako futbol liga (4): 1950, 2003(A), 2009(A), 2010(F)
** Apertura (A), Finalización (F)

### Nazio artean: 1

* Kontinente arteko Futbol Kopa:
** Txapelduna (0)
** Finalista (1): 2004.
* Libertadores Kopa: (1): 2004.
* Hego Amerikako Errekopa (0): finalista 2005ean.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Once Caldasen webgunea
* Datuak: Q47533
* Multimedia: Once Caldas / Q47533