# Marokoko nekazaritza

Marokoko nekazaritzak nazioko langileen % 40 inguru enplegatzen du. Beraz, herrialdeko enpresaburu handiena da. Ipar-mendebaldeko zati euritsuetan garagarra, garia eta beste zereal batzuk ureztatu gabe hazi daitezke. Kostalde atlantikoan, ordoki zabalak dauden tokian, oliba, zitrikoak eta ardo-mahatsa hazten dira, artesi putzuek hornitutako urez, neurri handi batean. Abereak hazten dira eta basoek kortxoa, zura eta eraikuntzako materialak ematen dituzte. Itsas populazioaren zati batek bere bizibiderako arrantza egiten du. Agadir, Essaouira, El Jadida eta Larache arrantza-portu garrantzitsuenen artean daude. Nekazaritzak zein arrantza industriak klima-aldaketaren eragin handia izango dutela espero da.
Marokoko nekazaritza ekoizpena laranjak, tomateak, patatak, olibak eta oliba olioak ere osatzen dute. Kalitate handiko nekazaritza produktuak Europara esportatzen dira normalean. Marokok nahikoa elikagai ekoizten ditu etxeko kontsumorako, aleak, azukrea, kafea eta tea izan ezik. Marokoko aleen eta irinaren kontsumoaren % 40 baino gehiago Estatu Batuetatik eta Frantziatik inportatzen da.
Marokoko nekazaritza industriak zerga-salbuespen osoa izan zuen 2013ra arte. Marokoko kritikari askok esan zuten nekazari aberatsek eta nekazaritza enpresa handiek onura handiegia ateratzen zutela zergak ez ordaintzeagatik eta nekazari pobreek kostu handiekin borrokan ari zirela eta estatuaren laguntza oso eskasa jasotzen ari zirela. 2014an, Finantza Legearen baitan, 5 milioi MAD fakturazioa baino handiagoa zuten nekazaritza-enpresek sozietateen errentaren gaineko zerga progresiboa ordaintzea erabaki zen.

## Erreforma

Nekazaritza sektoreak egiturazko arazo sakonak jasaten ditu; oso sentikorra izaten jarraitzen du klima-gorabeheren aurrean eta merkataritzaren liberalizazioaren presioen aurrean. Sektore honek BPGaren %15 inguru hartzen du eta biztanleriaren ia erdia hartzen du. Gainera, pobreen %70 landa eremuan bizi da, eta horrek hirietara edo EBrantz landa-exodo masiboa eragiten du (askotan legez kanpoko emigrazioa). Sektorearen erreforma berez ezinbestekoa ez ezik, ezinbestekoa da EBrekin nekazaritza-merkataritza liberalizatzeko epea dagoelako. Liberalizazio honetatik guztiz etekina atera ahal izateko Marokok osasunaren eta landare-osasunearen egoera hobetu beharko du. Eremu desegokietan zerealen laborantza sustatzeko uraren diru-laguntza zer den eraginkortasunez landu beharko da.
Beste gai garrantzitsu bat langileen lan baldintzak dira. 2013an, Solidary Hands (Mains Solidaires) Marokoko lan kodearen 1.910 urraketa dokumentatu zituen, tartean 112 irain eta zigor kasu, 68 bidegabeko tiroketa eta bi bortxaketa kasu. Shaml-ek antzeko emaitzak lortu zituen 2014an, herrialdeko iparraldeko 19 auzo ezberdinetako nekazari langileek 855 sexu eraso kasu deskribatu zituzten, xaxatzetik bortxaketaraino .

## Lurra

Maroko baliabide ustiagarri ugariz hornituta dago. Gutxi gorabehera 85,000 metro kkiloarratu (33,000 sq mi) laborantza-lurraren (horietatik zazpiren bat ureztatu daiteke) eta, oro har, klima mediterraneo epela, Marokoko nekazaritza-potentziala beste herrialde arabiar edo afrikar gutxi batzuek parekatzen dute. Elikagaien ekoizpenean autosufizientzia lortzeko ahalmena duen herrialde arabiar bakanetako bat da. Urte arrunt batean Marokok etxeko kontsumorako beharrezkoak diren aleen bi heren (garia, garagarra eta artoa, batez ere) ekoizten ditu. Herrialdeak zitrikoak eta goiztiar barazkiak esportatzen ditu Europako merkatura; bere ardo-industria garatzen da, eta labore komertzialen ekoizpena (kotoia, azukre-kanabera, azukre erremolatxa eta ekilorea) hedatzen ari da. Tea, tabakoa eta soja bezalako labore berriagoak fase esperimentala gainditu dute, Gharb lautada emankorra haien laborantzarako egokia da. Herrialdea aktiboki garatzen ari da bere ureztatze potentziala, azken finean 2,500,000 acre (10,000 km$^2$) baino gehiago ureztatuko dituena.

## Lehortea

Hala ere, lehorte arriskua beti dago. Batez ere arriskuan daude zereal-hazkuntzako lur beheak, urteko prezipitazioen aldakuntza handia jasaten baitute. Batez beste, hiru urtean behin gertatzen da lehortea Marokon, eta nekazaritza-ekoizpenaren hegakortasuna sortzen du, sektorearen hedapenerako muga nagusia dena.
Lehorteak izan ohi dira Marokoko nekazarien kezka nagusia, herrialdeko ekonomiaren zati handi bat osatzen duen nekazaritza-ekoizpen handia dela eta.

## Haxixa

Maroko munduko haxix esportatzaile handiena da, kanabisaren erretxina. Aduanako Munduko Erakundearen arabera, Marokok Europako haxixaren merkatuaren %70 hornitzen du. Estatistikak asko aldatzen diren arren, haxix-ekoizpena urtean 2.000 tona metrikokoa dela kalkulatzen da, 85.000 hektarea arte kanabisaren ekoizpenari eskainita, 2.000 milioi dolarreko merkatu-balioarekin. 1990eko hamarkadaren erdialdean, lehorte-urteen ondorengo eurite errekorren ondorioz, Europako adituek jakinarazi zuten kanabisa landatzen den azalera ia % 10 handitu zela (kannabisaren batez besteko hektarea bi eta zortzi tona metriko landare gordinak ekoizten ditu). 1995 amaierako eta 1996ko euriteek bedeinkapena izan zuten Marokorentzat, urte anitzeko lehorte bati amaiera emanez. Eurite haiek narkotrafikorako onura izan ziren. Tangerren, horrek beste lanik aurkitzen ez zutenentzat narkotrafikoan lanpostu gehiago ekarri zituen, batez ere lehortearekin nekazaritza-merkataritza lehortu zelako.
Gaur egun, droga-trafikoak hazten jarraitzen du, laborantzarako erabiltzen diren eremuak Rif erdialdeko hazkuntza-eremu tradizionaletatik haratago hedatuz mendebaldera eta hegoaldera Chefchaouen, Larache eta Taounate probintzietan. Hazkunde horrek jarraitzen du 1990eko hamarkadan droga-trafikoa desagerrarazteko kanpaina ondo zabaldu zen arren.

### Drogaren aurkako politika

Marokoko Gobernuak 1990eko hamarkadaren erdialdeko drogaren aurkako "garbiketa" kanpaina irakasgarria da bai droga-merkataritzaren hazkundea eragozteko gaitasun nabarmenagatik, bai droga-negozioaren tamainari eta irismenari buruz agerian utzi zuenagatik. Drogen haztea Frantziako Protektoratuaren menpe, laburki, legeztatu zen, baina legez kanpokotzat jo zuten 1956an, Marokoko independentziaren urtean. 1960ko eta 1970eko hamarkadetan Europako turismo eta drogen merkatuak hedatu zirenean, drogen lur azpiko merkatu erraldoi bat garatu zen, gobernuko funtzionarioek baimendu ez ezik, bultzatu zutena.

## Abeltzaintza

Abeltzaintza hedatuta dago, batez ere ardiak eta behiak. Marokok bere haragi-eskakizunak betetzen ditu eta esnekietan autosufiziente bihurtzen saiatzen ari da.

## Basoak

Marokoko basoek, bere lur-eremu osoaren hamarren bat inguru hartzen duten ( Marokoko Sahara izan ezik), merkataritza-balio handia dute. Marokok bere egur- beharren asko asetzen ditu Erdi eta Goi Atlaseko altuera handiko basoak bilduz. Eukalipto-landaketei esker, ikatzaz autosufizientea da, erregaia prestatzeko asko erabiltzen baita. Eukaliptoak herrialdeko paper eta zelulosa industrietarako beharrezko lehengaia ere ematen du. Paper mamia esportazio produktu baliotsua da, kortxoa bezala, herrialdeko artelatz baso ugarietatik datorrena.

## Arrantza

Marokoko mendebaldeko kostaldean Kanariar Korrontearen arrantza-esparruak sardina, hegaluze eta atun ugari ditu, baina herrialdeak ez ditu itsas baliabide horietaz guztiz aprobetxatzeko flota modernorik eta prozesatzeko instalaziorik. Marokok 1996an Europar Batasunarekin sinatutako merkataritza-hitzarmen handi baten zati garrantzitsu bat arrantza-eskubideei buruzkoa zen, zeinaren bidez EBk Marokori urteko kuota bat ordaintzen dion ontziei (batez ere espainiar) Marokoko uretan arrantza egiteko aukera emateko.

## Erreferentziak

* ↑ Morocco | Infoplease. .
* ↑ (Ingelesez) «Climate Risk Profile: Morocco» Climatelinks 9 December 2016.
* ↑ (Ingelesez) Rayne, Louise; Brandolini, Filippo; Makovics, Jen Lavris; Hayes-Rich, Emily; Levy, Jackson; Irvine, Hope; Assi, Lima; Bokbot, Youssef. (2023-11-08). «Detecting desertification in the ancient oases of southern Morocco» Scientific Reports 13 (1): 19424. doi:10.1038/s41598-023-46319-1. ISSN 2045-2322. OCLC .10632388 PMID 37940666..
* ↑ Morocco - Corporate - Tax credits and incentives. .
* ↑ Redirect. .
* ↑ (Ingelesez) «The dark side of Morocco's booming agricultural exports» correctiv.org 2018-05-02.
* ↑ «Ketama Gold puts Morocco top of Europe's cannabis league» TheGuardian.com 27 May 2003.
* ↑ Moroccan Hashish. .
* 1 2 «Middle East Report 218: "Networks of Discontent in Northern Morocco: Drugs, Opposition and Urban Unrest," by James Ketterer» www.merip.org.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2369817
* Multimedia: Agriculture in Morocco / Q2369817