OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Akutagawa Ryunosuke

Akutagawa Ryunosuke (Tokio, 1892ko martxoaren 1a - ib., 1927ko uztailaren 24a) idazle japoniarra izan zen. Fantasiazko munduak, gertaera berezi miragarriak islatzen ditu bere obretan. 1916an argitaratu zuen Hana (Sudurra) obrak ospea ekarri zion eta, bere buruaz beste egin arte, eleberri laburrak argitaratu zituen bereziki. Zenbait obra: Rashomon (1915, Rasho atea), Akuma-no-Tabako (1916, Deabruaren tabakoa), Inozo baten bizitza (1927), Imogayu (1931).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q186326
* Multimedia: Ryūnosuke Akutagawa / Q186326
# Kenzō Tange

Kenzō Tange (japonieraz: 丹下 健三, Tange Kenzō, Osaka 1913ko irailaren 4 – Tokio 2005eko martxoaren 22) arkitekto eta hirigile japoniarra zen.
Tokyoko unibertsitatean arkitektura eta ingeniaritza ikasi ondoren, 1941 arte Le Corbusier-en dizipulua zen Kunio Maekawa arkitektoarekin egin zuen lan. 1949an Bakearen Parkea eta Bonba Atomikoaren Museoa egiteko lehiaketa irabazi zuen, Hiroshima hiri berreraikiaren erdian gauzatuko zirenak. Lan handi eta esanguratsu honek bere nazioarteko ezagutza ahalbidetu zuen. Arkitektura agentzia bat sortu zuen, Studio Kenzo Tange 1981 urtea arte, gero Kenzo Tange Associates.
Bere estiloaren bereizgarriak dira eraikin biluzak, ageriko hormigoizkoak hasieran, beiraz eta harriz estalitakoak geroago.
1987an Pritzker Saria irabazi zuen.

## Lan garrantzitsuak

* 1955 : Hiroshimako Bakearen Memorialaren Museoa, Hiroshima
* 1958 : Kagawako prefetura, Takamatsu Japonia
* 1963 : Bi estadio 1964ko Tokioko Joko Olinpikoetarako (estalki eseki ikusgarriekin)
* 1965 : Andra Mariaren katedrala, Tokio
* 1968 : Plan Orokorra 1970ko Osakako Nazioarteko Erakuskearako eta Theme Building estadioa
* 1991 : Tokioko Udaletxea bulego dorre bikiekin (Tokyo Metropolitan Government)
* 1991 : Grand Ecran eraikina (Place d'Italie merkatari gunea), Paris
* 1997 : Asiako Artearen Museoa, Niza, Frantzia
* 2000 : Tokyo Dome hotela

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)(Ingelesez) Kenzo Tange ARCHIGUIDE gunean
* (Ingelesez) Kenzo Tange web orri ofiziala
* Datuak: Q151794
* Multimedia: Kenzo Tange / Q151794
# Tokugawa Iesada

Tokugawa Iesada (japonieraz: 徳川 家定, 1824ko maiatzaren 6a-1858ko abuztuaren 14a) Japoniako Tokugawa shogunerriko hamairugarren shoguna izan zen. Bost urte baino ez zituen eman karguan, 1853tik 1858 arte. Adimen urritasuna zuen eta ez zen shogun bezala aritzeko gai. Itsasontzi Beltzen gertakariaren ondoren kargura iritsia, ustez, bere aita Tokugawa Ieyoshiren gaixotasuna eta heriotzaren arrazoia izan zirenak, Iesada, sakokua hautsi eta Japoniako mugak, atzerriko eraginei zabaldu zizkien Kanagawako Konbentzioan sinatutako Ezpareko hitzarmenen (Anglo-Japoniar adiskidetasun hitzarmena, Harris hitzarmena eta Anglo-Japoniar adiskidetasun eta merkataritza hitzarmena) arduraduna izan zen, Bakumatsuari bidea irekiz.
* Datuak: Q336383
* Multimedia: Tokugawa Iesada / Q336383
# Richard Sorge

Richard Sorge (Baku, Errusiar Inperioa, 1895eko urriaren 4a - Tokio, 1944ko azaroaren 7a) alemaniar kazetari eta sobietar espioia izan zen.
Azerbaijanen jaio zen, non bere aitak petrolioaren industrian lan egiten zuen eta familiarekin Alemaniara itzuli zen 1898an. Lehen Mundu Gerran esku hartu zuen eta zauri larriak jaso zituen 1916an. Garai hartan bere ideologia inperialista, ezkertiar batengatik aldatu zuen. Ekonomia eta zientzia politikoak ikasi zituen eta Alderdi Komunistan afiliatu zen.
Espioi gisa errekrutatu zuten sobietarrek. Txinan egon ondoren, 1933an Japoniara bidali zuten espioitza erakunde bat sortzeko. Kazetaritza erabili zuen koartada gisa. 1940 eta 1941 artean Adolf Hitlerren planak aurkitu zituen Sobietar Batasunari eraso egiteko. Japoniak SESB erasotzeko asmorik ez zuela ere jakinarazi zien. 1941eko urrian japoniarrek atxilotu zuten espioitzagatik. Torturatu, epaitu eta urkatu egin zuten 1944ko azaroan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q44580
* Multimedia: Richard Sorge / Q44580
# Kisshomaru Ueshiba

Kisshomaru Ueshiba (japonieraz: 植芝 吉祥丸, Ueshiba Kisshōmaru, 1921eko ekainaren 27a – 1999ko urtarrilaren 4a) aikido-maisu japoniar ospetsu bat izan zen.
# Shohei Imamura

Shohei Imamura (japonieraz: 今村 昌平, Imamura Shōhei, Tokio, 1926ko irailaren 15a – ibidem, 2006ko maiatzaren 30a) Japoniar zinegilea izan zen.
Nekazaritza- eta, batez ere, historia-ikasketak egiten ari zela, antzerki-lanak idatzi eta zuzendu zituen unibertsitatean. 1951 urtean Schochiku estudiotan sartu zen, eta zuzendari-laguntzaile lanetan aritu zen. Nusumareta yokubo (1958, Desio lapurtuak) eta Hateshinaki yokubo (1958, Desio ase ezinak) izan ziren Imamuraren lehen filmak. Imamuraren estilo barrokoak, eta gizarteaz eta erotismoaz zituen kezkek indar bizia eman zieten hirurogeiko hamarkadan egin zituen filmei. Buta to gunkan (1961, Neskatxak eta gangsterrak); Nippon Konchuki (1963, Emakume-intsektua); Jinruigaku nuymon (1966, Pornografoa), eta Kamigami no fukaki yokubo (1968, Jainkoen desio bizia). 1965 urtean Imamura Productions izeneko zinema ekoizpen-etxea sortu zuen, eta harentzat egin zituen hurrengo lan gehienak. Hirurogeita hamarreko hamarkadan telebistarako lan egin zuen batik bat, eta bi film bakarrik egin zituen: Nippon sengoshi Madamu onbora no seikatsu (1970, Gerraondoko Japoniaren historia taberna bateko zerbitzari baten hitzetan) eta Fukushu suru wa watenniari (1979, Mendekua nirea dut). Laurogeita hamarreko hamarkadan lan gutxiago egin zuen, baina ezagun bihurtu zen mundu osoan. Garai hartako filmak ditu: Eijanaika (1980); Narayama-bushi ko (1983, Narayamako balada), Zegen (1987, Burdeletako nagusia) eta Kuroi ame (1989, Euri beltza), guztiak errealismo gordinez eginak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q309950
* Multimedia: Shōhei Imamura / Q309950
# Shūsaku Endō

Shūsaku Endō (japonieraz: 遠藤 周作, Endō Shūsaku, Tokio, 1923ko martxoaren 27a - 1996ko irailaren 29a) japoniar idazlea izan zen, Japoniako literatura modernoan ikuspegi katolikoa sartu zuena. Junnosuke Yoshiyuki, Shōtarō Yasuoka, Junzo Shono, Hiroyuki Agawa, Ayako Sono eta Shumon Miura idazleekin batera, Japonian Bigarren Mundu Gerraren ondoren sortutako idazle-talde nagusietako bateko kidetzat jo ohi da.

## Biografia

Tokion jaio bazen ere, haren gurasoak Mantxuria okupatu berrira joan ziren (Mantxukuo), eta Dalian hirian bizi izan ziren. 1933an gurasoak banandu zirenean, Endo amarekin itzuli zen Japoniara, eta Koben bizi izan zen izeba baten etxean. Hamaika urte zituela, bataio katolikoa hartu zuen amaren eraginez. Bigarren Mundu Gerran ez zen soldadu izan, pleurasia eta beste arazo batzuk zirela eta.
1949an literatura frantsesean graduatu zen Keioko Unibertsitatean, Tokion. 1950-1953 urte bitartean Lyongo Unibertsitatean (Frantzia) aritu zen ikasten, eta frantses idazle katolikoetan espezializatu zen. Bera izan zen Bigarren Mundu Gerraren ondoren atzerrian ikasi zuen lehenengo japoniarra.

## Obrak

Japoniara itzuli zenean, Akutagawa sari ospetsua irabazi zuen Shiroi Hito (Gizon zuria) ipuinarekin (1955). Umi to dokuyaku (Itsasoa eta pozoia) lanarekin (1957) Mainichi eta Shincho sariak irabazi zituen. Lan horretan japoniarren morala eta errua aztertu zituen, japoniar sendagile batzuek estatubatuar pilotu bati egiten dioten anestesiarik gabeko bibisekzioa dela-eta. Chinmoku (Isiltasuna)nobela historikoa (1966) Endoren maisulantzat hartzen da. Portugaldar misiolarien ekintzak kontatzen ditu XVII. Mendearen hasierako Japonian.
Lan arinagoak ere idatzi zituen, hala nola Ero zoragarri bat (1974) edo Txistu egiten dudanean (1974). Samuraia (1980) lanean samurai batek 1614. urtean Mexikora eta Europara egiten duen bidaia bat kontatu zuen. Eskandalua (1986) lanean, gaizkiaren arazoa landu zuen, Japonia modernoko sexu-munduaren ikerketa baten bidez.
Nobeletan, bere haurtzaroko oroitzapenak agertu zituen: arrotza izatea, paziente baten bizitza, tuberkulosiaren aurkako borroka. Haren fede katolikoa ere maiz-maiz islatzen da nobeletan: pertsonaiek arazo moral konplexuei aurre egin behar diete, eta emaitza, maiz, tragedia izaten da. Endoren obra Graham Greeneren obrarekin parekatu izan da.
* Datuak: Q316217
* Multimedia: Shūsaku Endō / Q316217
# Russell Malone

Russell Malone (Albany, Georgia, 1963ko azaroaren 8a - 2024ko abuztuaren 23a) Jazz genero barruko gitarra-jotzaile estatubatuarre izan zen. 1988an Jimmy Smithekin hasi zen lanean. 1990. hamarkadan Harry Connick, Jr. eta Diana Krall mailako artistekin jo zuen.

## Diskografia
### Artista nagusia gisa

* Russell Malone (Columbia, 1992)
* Black Butterfly (Columbia, 1993)
* Sweet Georgia Peach (Impulse!, 1998)
* Wholly Cats (Venus, 1999)
* Look Who's Here (Verve, 2000)
* Heartstrings (Verve, 2001)
* Jazz at the Bistro Benny Greenekin (Telarc, 2003)
* Playground (Maxjazz, 2004)
* Live at Jazz Standard, Volume One (Maxjazz, 2006)
* Live at Jazz Standard, Volume Two (Maxjazz, 2007)
* Triple Play (Maxjazz, 2010)
* Love Looks Good on You (HighNote, 2015)
* All About Melody (HighNote, 2016)

### Kolaboratzaile gisa

Hona hemen kolaborazio batzuk:
* We Are in Love. Harry Connick Jr.ren albuma (1991)
* I Heard You Twice the First Time. Branford Marsalisen albuma (1992)
* All for You: A Dedication to the Nat King Cole Trio. Diana Krall (Impulse!, 1996)
* Habana. Roy Hargroveren albuma (1997)
* A Family Affair. Christian McBrideren albuma (Verve, 1998)
* Spirit Song. Kenny Barronen albuma (Verve, 1999)
* When I Look in Your Eyes. Diana Krallen albuma (1999)
* Bluebird de Benny Greenen albuma (Telarc, 2004)
* In My Time. Gerald Wilsonen albuma (Mack Avenue, 2005)
* Portrait. Northwestern State University Jazz Ensembleren albuma (2009)
* Jazz in the Key of Blue. The Jimmy Cobb Quarteten albuma (2009)
* Stripped. Macy Grayren albuma (2016)

## Erreferentziak

* ↑ https://www.walb.com/2024/08/23/jazz-guitarist-albany-native-russell-malone-passes-away/

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Diskografia Discogs webgunean.
* Datuak: Q944779
* Multimedia: Russell Malone / Q944779
# Machiko Kyō

Machiko Kyō (japonieraz: 京 マチ子, Hepburn: Kyō Machiko, Osaka, 1924ko martxoaren 25a – Tokio, 2019ko maiatzaren 12a) japoniar aktorea izan zen.
Machiko Kyō 1950eko hamarkadan Japoniako aktore ezagunenetakoa izan zen. Akira Kurosawak zuzendutako Rashomon-ek (1951) eman zion ospea, baina bere herrialdeko beste hainbat zinemagile ezagunekin ere egin zuen lan; hala nola, Kenji Mizoguchirekin —Ugetsu Monogatari (1953), Yōkihi (1955)— eta Teikosuke Kinugasarekin —Jigokumon (1954)—. AEBetan The Teahouse of the August Moon filmatu zuen Marlon Brandorekin (Daniel Mann, 1956).

## Filmografia hautatua
### Zinema

* Rashomon (1950)
* Ugetsu Monogatari (1953)
* Ani Imōto (1953)
* Jigokumon (1953)
* Sen-hime (1954)
* Yōkihi (1955)
* Tōjūrō no Koi (1955)
* Street of Shame (1956)
* The Teahouse of the August Moon (1956)
* Ana (1957)
* Yūrakuchō de Aimashō (1957)
* Chūshingura (1958)
* Kanashimi wa Onna dakeni (1958)
* Ukigusa (1959)
* Kagi (1959)
* Onna to Kaizoku (1959)
* Jokyō (1960)
* Tanin no kao (1966)
* Aru eiga-kantoku no shōgai (1975)
* Otoko wa Tsurai yo: Torajirō Junjō Shishū (1976)

### Telebista

* Hissatsu Shimainin (1981)
* Shin Hissatsu Shimainin (1982)
* Hissatsu Shikirinin (1984)
* Hana no Ran (1994)
* Genroku Ryōran (1999)

## Erreferentziak

* ↑ «Machiko Kyo aktore japoniarra hil da» Berria 2019-05-14 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* Datuak: Q180602
* Multimedia: Machiko Kyō / Q180602
# Kitasato Shibasaburō

Kitasato Shibasaburō (japonieraz, 北里 柴三郎, Kumamoto, 1853ko urtarrilaren 29a - Gumma, 1931ko ekainaren 13a) japoniar sendagilea eta bakteriologoa izan zen. 1885-1891era E. von Behringekin batera lan egin zuen Berlingo Robert Koch laborategian; tetanosaren eta difteriaren baziloak ikertu zituen. 1890ean, Behring-ekin batera, antitoxinek eritasunaren kontra indartzeko duten balioa frogatu zuen. 1894an, Hong Kongen izan zen epidemia batean, Alexandre Yersin bakteriologo frantsesarekin ia aldi berean, izurri bubonikoa eragiten duen Pasteurella pestis baziloa aurkitu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017-05-25 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q442225
* Multimedia: Kitasato Shibasaburo / Q442225
# Akio Morita

Akio Morita (Nagoia, Aichi, Japonia, 1921eko urtarrilaren 26a - Tokio, Japonia, 1999ko urriaren 3a) japoniar enpresa-gizona izan zen, Japoniako enpresa-gizon ospetsuenetakoa.

## Biografia

Osakako Unibertsitatean ikasi zuen. Gerra-garaian, enperadorearen ontzidian aritu zen lanean. 1946an, Sony etxea sortu zuen, Ibuka Masarurekin. Finantza-, marketin- eta merkataritza-lanen arduradun izan zen. Nazioartean izan zuen lehenengo arrakasta miniaturazko irrati-transistorea izan zen (1955ean). Gero, Estatu Batuetan Sony zabaltzeko oinarri sendo bat osatu zuen, eta hainbat lantegi jarri zituen Kalifornian.
1970ean, Sony izan zen New Yorkeko burtsan kotizatu zuen lehenengo japoniar enpresa. 1971tik aurrera, enpresako lehendakari izan zen, eta, 1976tik aurrera, zuzendari nagusia.
Moritak erabaki zuen Sonyk gai berritzaileekin lan egin behar zuela, walkmanak eta bideo-zintak eginez, esate baterako. Garrantzizko lana egin zuen, bestalde, Japoniaren eta Estatu Batuen arteko merkataritza-tirabirak baretzeko, bi herrialdeetako harreman ekonomikoetako taldean lan eginez.
Burmuinetako eritasun baten ondorioz, Sonyren zuzendaritza utzi behar izan zuen 1994an.

## Kanpo-estekak

* (Ingelesez) Akio Morita Library

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q310845
* Multimedia: Akio Morita / Q310845
# Firefox for Android

Firefox for Android telefono mugikor eta bestelako gailu txikiagoetarako Mozilla Firefox web nabigatzailearen bertsio berezia da.
Nabigatzailearen izena hasierako izena- Fennec- fenekotik zetorkion, desertuan bizi den azeri txiki batetik, alegia. 2020an, Firefox for Androiden bertsio birdiseinatu bat argitaratu zen Androiderako (Fenix kodeduna, eta Firefox Daylight bezala ere ezagutzen dena), Firefox Focusen inspiratutako barne-arkitektura eta erabiltzaile-interfaze berri bat, pribatutasun-funtzio berriak eta gehigarrietarako WebExtensionetara aldatu zutena.

## Antzeko proiektuak

* Mozilla Firefox
* Mozilla Thunderbird
* Mozilla Sunbird
* Nvu

## Kanpo estekak

(Ingelesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q550315
* Multimedia: Mozilla Fennec / Q550315
# Thérèse Eléonore Lingée

Thérèse-Éléonore Lingée, jaiotzaz Thérèse-Éléonore Hémery (1753-1833), Frantziako diseinatzaile eta grabatzailea izan zen, grabatzaile-familia bateko alaba.

## Biografia

Parisen jaioa, Thérèse-Éléonore Marguerite Hémeryren ahizpa gazteena izan zen. 1745ean jaioa, eta Nicolas Ponce oparoarekin ezkondua, eta 1751n jaiotako Antoine-François Hémery grabatzailearen arreba. Ziurrenik Margueritek sartu zuen lehen aldiz zizelaren eta punteatuaren artean. Krayoiaren teknikarako talentu berezia garatu zuen, Jean-Michel Moreau, André Pujos eta Charles-Nicolas-Cochin interpretatuz, domina askotako erretratuak barne. Basan eta Poignantek argitaratutako Poullaingo Kabinetearen bildumarako lan egin zuen (1781).
Parisko Aretoan 1781ean Cochinen araberako El rapto de las sabinas lanarekin bere presentzia adierazita geratu zen Frantziako Iraultza baino lehentxeago, Apoloren Semeen Elkarte Akademikoko kideen erretratu grabatu batzuk egin zituen, Moreauren eta Cochinen arabera, eta une hartako Marseillako Akademiaren partaide gisa aipatzen da.
Charles-Louis Lingée (1748-1819) grabatzailearekin ezkondu zen, eta gutxienez bi seme-alaba izan zituen. Bikotea Saint-Jacques ruen bizi izan zen. Bere lanak senarraren izenarekin sinatu zituen, baita dibortziatu ondoren ere. Gero Lefebvre (edo Lefèvre) margolari batekin ezkondu zen [?-? ]; 1793ko Aretoan "ciudadano Lingée, mujer Lefèvre" izenarekin egin zuen erakuketa. Bikote hau rue des Lπ-Saint-Paulen bizi izan zen.
1813-1814 bitartean aktibo egon zen oraindik, eta Étine Achille Réveil-ek koordinatzen duen Pintura eta Eskultura Museoaren bilduman parte hartu zuen. Azken helbideetako bat Mazarine rue izan zen.' 1820 eta 1833 bitartean hil zen.

## Erreferentziak

* ↑ «Antoine François Hémery (1751-1...)» data.bnf.fr (Noiz kontsultatua: 2022-12-27).
* ↑ (Ingelesez) Notice biographique d'« Eléonore Lingée », British Museum.
* ↑ Lefebvre (citoyenne), notice du Salon de 1793, Base salons du musée d'Orsay.
* ↑ Lefebvre, peintre, rue des Lions Saint-Paul, Notice du Salon de 1793, Base salons du musée d'Orsay.
* ↑ « Thérèse-Éléonore Lingée », Washington, National Gallery of Art.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18508692
* Multimedia: Thérèse Eléonore Lingée / Q18508692
# Gaskoiniako Konderria

Gaskoiniako Dukerria Erdi Aroko lurralde erakundea izan zen, Karlomagnok 781an sortutakoa, Ipar Euskal Herria eta Akitania hartzen zituena.

## Historia

Ludovico Pio Karlomagnoren semeak Baskoniako dukerriaren barruan zegoen Gaskoiniako konderria jaso eta arin hartu zituen bertako usadioak, baskoienak (latinez: Uuasconum) hain zuzen ere. Hori zela eta, 785ean, Paderborngo aitaren gortera joan zenean, bere adineko gazte talde batekin eta baskoi antzera jantzita agertu zen: kanpoko tunika biribila, alkandora mahuka-aske, galtzaluzeak, kaltza eztendunak eta eskuko lantza.
Konderria Aturriren haranean hedatu eta Baiona zuen hiriburua. Hego Euskal Herriarekin lotura estua omen zuen (latinez: Spanoguasconia).
830. urte inguru, Antso II.a Antsok Karlos Burusoilaren aurka borrokatu zuen, konderriarekiko bere eskubideak mantentzeko. Baina konde honek Baskonia duke bihurtua, dukerriarekin elkartu zuen lurraldea.
Aragoiko kondea zen Galindo Aznarez II.ak Azibela ezkondu zuen, Gartzia Antso kondearen arreba. Honen semea zen Gilen Antso Gaskoiniakoak Gartzia Antsoren alaba zen Urraka Gartzia ezkondu zuen eta Antso VI. Gilen Gaskoiniakoa zuten semea. Eudon Akitaniakoa, Gilen handia Akitaniako duke eta Poitierseko kondearen semea 1033an bihurtu zen konde berria. 1063an konderria Akitaniako dukerriari lotu zion, biek Gilen VIII.a Akitaniakoa kondea buruzagitzat baitzuten. Gero, Akitaniako dukerriarekin batera, Ingalaterrako erregearen lurraldeak bihurtu ziren.
Hala ere, jadanik 1020. urtean, konderriaren zati batek, Iruñeko Erresuma eta Baskoniako dukerriaren artean sinatutako Itunari ezker, banatu eta Lapurdiko konderria sortu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Astronomo, Vita Hludowici imperatoris,IIII. kap , 294 or.
* ↑ Schulten 1927:240)
* ↑ (Bazan 2006:247-249)

## Bibliografia

* Bazan, Iñaki De los tiempos oscuros al esplendor foral (ss. V al XVI), 2006, Madril: La esfera de los libros ISBN 84-9734-570-3.
* Schulten, Adolf Las referencias sobre los Vascones hasta el año 810 después de J.C., 1927, Eusko Ikaskuntza. RIEV, 18, 2.

## Ikus, gainera

* Baskoniako dukerria
* Gaskoinia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3751870
# Pecorino

Pecorinoa ardi-esnez (pecora hitzak ardia esan nahi du italieraz) eginiko italiar gazta ondu barietate bat da.
Lau Pecorino barietate nagusietatik, guztiek Europar Batasunak Babestutako Jatorrizko Izendapen estatusa dutelarik, Erromatar Pecorinoa da ziur asko Italiatik kanpo ezagunena, bereziki Estatu Batuetan, XIX. mendetik gaztarentzako esportazio merkatu garrantzitsu bat izan dena. Erromatar Pecorino gehiena Sardinia uhartean egiten da, gazta honen ekoizpena Lazion eta Toskanako Grossetoko probintzian ere baimenduta dagoen arren.
Babestutako Jatorrizko Izendapenaren beste barietateak Sardiniako Sardiniar Pecorinoa, Toskanar Pecorinoa, hau Sardiniar Pecorinoaren toskanar barietatea delarik (ia soilik Toskanara euren artaldeekin 1950eko hamarkadan joan ziren sardiniarrek egina) Siziliako Siziliar Pecorinoa (Picurino Sicilianu sizilieraz) eta Basilicatako Pecorino di Filiano dira. Barietate guzti hauek zenbait estilotan topa daitezke heltze denboraren arabera. Gaztarik helduenak, stagionato deituak (onduak, helduak) gogorragoak dira, baina testura hauskor bat mantentzen jarraitzen dute, eta gurin eta intxaur zapore argi bat dute. Beste bi motak, semistagionato (erdionduak) eta fresco, testura samurrago bat eta esne eta esnegain zapore leunagoak dituzte.
Hegoaldean ohikoa da Pecorinoari piperbeltz aleak edo piper gorri ezkatak gehitzea. Gaur egun beste osagai ugari gehitzen zaizkio, intxaurrak, errukula edo boilur zuri edo beltzezko zati txikiak kasu. Sardinian, nahita, gaztaren euliaren larbak sartzen dira casu marzu izeneko tokiko gutizia lortzeko.
Pecorino stagionato on bat, sarritan bazkari bateko postrea da, udare eta intxaurrekin zerbitzatua edo gaztainondo ezti gogorrez bustia. Pecorinoa sarritan pasta plateretan ere erabiltzen da, italiar eskualde gehienetan lehen aukera delarik, Unbriatik hasi eta Siziliaraino, askoz garestiagoa den Parmiggiano-reggiano gaztaren ordez. Gaur egun, nahiago da Erroma eta Lazioko pasta errezetetarako, esate baterako, pasta sugo all'amatricianarekin, pasta cacio e pepe eta pasta alla gricia kasu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q677640
* Multimedia: Pecorino / Q677640
# Gazta fresko

Gazta fresko edo gazta berria ore biguneko gazta da, alegia, esne-gazur kopuru handia eta ontze prozesurik ez duen gazta. Nagusiki denboraldi hasierako gazta izaten da.
Gazta mota honen ekoizpena oso sinplea da. Mamitzeak 14 ordu inguru irauten du, batzuetan baita gehiago ere. Esne-gatzur kentzea mamia presioa eginez haustean eragiten da, ez da gehiegizkoa izan behar eta gainera gazta berriak beti hezeak mantendu behar dira (%-60-80ko uraz), honek kontserbatzeko nahiz urrutira garraiatzeko oso zailak izatea dakar.
Bere izenak ongi adierazten duen bezala ondu gabe jaten dira, baina maiz baita ogi, azukrea, gatza, baratxuria, tipula eta abarrez lagundua ere.

## Ikus gainera

* Gazta ondua
* Gazta-krema

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3323634
* Multimedia: Fresh cheese / Q3323634
# Gazta birrindu

Gazta birrindua (italieraz formaggio gratugiatto) arinki birrindua eta hezetasun gutxikota izateagatik egitura gogorra duen gaztatik ateratako produktu edo elikagaia da. Italiako gastronomian normalki Reggiano, Reggianito eta Parmigiano gaztak erabiltzen dira, beste gastronomietan adibidez, Cheddar gazta eta Edam gazta ere birrindu ohi dira. Fabrikan birrindua erosia edota norberak etxean birringailuz egin dezake. Batzutan gazta errazago urtu eta likido moduan janaria estal dezan birrintzen da,

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3088336
* Multimedia: Grated cheese / Q3088336
# Cottage gazta

Cottage gazta berri edo gaztanbera taldean sar dezakegu, behi esnea moztu ondoren gatz ura kendu, mamia garbitu ( gatzari zaporea kentzeko) eta prentsaturik ondu gabe jaten dena. Ingalaterran ekoizten da. Gaur egun koipe kopuru desberdinekin burutzen da merkaturatzeko. Gazta tartak egiteko, fruituekin, ogietan zabaltzeko entsaladetan, pastak betetzeko.... erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13221624
* Multimedia: Cottage cheese / Q13221624
# Guriezoko gazta

Guriezoko gazta Kantabria eta Bizkaia inguruan burutzen den gazta, zehatzago Guriezo osatzen duten herri txikietan eta Enkarterriak Karrantzako bailarako herrietan. Karrantza-gurienzana ardi arrazaren esne gordinarekin burutzen den gazta. Gazta samurra edo ondutakoa aurki genezake. Gazta zilindrikoa dugu, eta alboak borobilduak ditu.

## Ezagugarriak

Azal gogor eta horixka du, lizunik gabea freskoetan eta lizun pittin batekin ondutakoetan. Ore konpaktua, begi oso txikietan eta kolore zurixka samurretan eta horixka ondutakoetan. Samurretan ore leunagoa, ondutakoak lehorragoak eta puskatzeko errazagoa. Ardi gazta zaporetsu eta usaintsua da, azido puntuarekin, normalean bere horretan jateko

## Ikus, gainera

* Osagaiak/Gazta

## Kanpo estekak

* datos-quesuco-guriezo.html