# Tauimako aerodromoa

Tauimako aerodromoa Marokoko Espainiako protektoratu zaharrean dagoen Tauima herrian egon zen Espainiako instalazio militar bat izan zen. Aipatu aerodromoa, Melilla inguruan zegoena, Espainiako Aeronautika Militarraren hegazkinentzako base bezala balio izan zuen.

## Historia

1921ean Marokoko tropek Melillatik gertuko lurraldeak bereganatu zituzten, tartean Zeluango aerodromoa, beraz abiazio militarrak leku berri bat bilatu behar du. Hautatutako lekua Cabrerizas Altasen inguruan dago, Melilla hiriaren iparraldean; aerodromoa eremu estua da, 300 m-koa alde nagusian. Espainiako armadak eta okupatutako lurrek berreskuratuta, aerodromoa Nadorren hegoaldean dagoen 8 km²-ko lautada batera lekualdatzen da, Tauima herriaren ondoan, betiko ezarri zen hipikatik.
Instalazioak hangar eta kanpin-tailer desmuntagarri gutxi batzuetara mugatzen dira, eta babes-horma batez inguratuta daude. Aldi berean, Itsaso Txikiko badian Atalayoneko Hidroabioien Basea ezarri zen. Bi instalazio aeronautiko horiek oso zeregin garrantzitsua izango dute Alhucemaseko lehorreratzean, 1925eko irailean.
Gatazka belikoa amaitu ondoren, aerodromoko instalazioak hobetzeari ekin zitzaion, eta 30eko hamarkadaren erdialdean zurezko kontrol-dorrearen ordez harlangaitzez eraikitako beste bat jarri zen. Tauimako aerodromoa ofizialki ireki zuen dahir batek (Sultanaren dekretua), 1931ko uztailaren 27an.
Gerra zibilaren hasieran, matxinatutako tropek aerodromoa okupatu zuten uztailaren 17an. Ondoren, zenbait linea inauguratu ziren, bai Tauimako aerodromotik, bai Atalayoneko ur-hegazkinen basetik: Erroma-Palma Mallorcakoa-Melilla-Cadiz, Melilla-Sevilla, Melilla-Tetuan eta Melilla-Malaga-Sevilla-Lisboa. Horiek guztiak Ala Littoria konpainia italiarrak zerbitzatu zituen. Italia Bigarren Mundu Gerran sartu zenean, Ala Littoriako lineak kendu egin ziren, eta TAEk (Espainiako Aireko Trafikoa) ordeztu zuen Madril-Malaga-Tetuan-Melilla ibilbidea, 558. ibilbidearekin. Azken hori, berriz, 1940ko abenduan, Iberiak ordeztu zuen, eta Sevilla-Malaga-Melilla lineari eutsi zion.
40ko hamarkadaren erdialdean, 08-26 pista eraiki zen, 1400 metroko luzerarekin., eta erabilgarri dagoen espazio osoa betetzen du. 1946ko uztailean, Tauimako aerodromoa aduanazain izendatu zuten, eta Espainiako eta nazioarteko trafikoari irekita geratu zen. Une hartan, nazioarteko akordio eta presioen aurrean, Espainia charter hegaldiak eta hegaldi irregularrak hartzen hasi zen. Esparru horretan, CANA (Compañía Auxiliar de Navegación Aereo) agertzen da, Tetuán-Melilla-Malaga-Granada egiten. 1955ean kontrol-dorrearen eraikuntza esleitu zen igorleen zentroa, baina 1956an Marokoko erresumaren deskolonizazio prozesuak Espainiako gobernua behartu zuen tropak eta aireko lineak pixkanaka erretiratzera.
Marokok 1957. urte amaieran, Espainiarekin aireko hitzarmen bat negoziatzeko konferentzia deitu zuen. Bilerak abenduaren 2tik 11ra egin ziren Madrilen, bi herrialdeen arteko harreman tirabiratsuen harira, Sidi Ifniko gertaerek bultzatuta, negoziazioek aurrera egitea eragotziko zutelako.
Otsailean, Marokoko Gobernuak bere aldetik iragarri zuen Royal Air Maroc-ek Tetuán eta Nador arteko hegaldiak behin-behinean hasteko asmoa zuela, Tauimako aerodromoa erabiliz, Espainiarekin aireko akordioa sinatzen ez zen bitartean. 1958ko martxoaren 10ean hautsi ziren negoziazioak eta jarraian ondoko herrialdeak Iberia konpainiaren Tetuán-Melilla(Tauima) eta Melilla(Tauima)-Malaga lineak debekatu zituen. Espainiako gobernuak neurri bera hartu zuen Royal Air Marocek Espainiari emandako guztien aurka, eta, aldi berean, Espainiako armadak oraindik kontrolpean dituen Tetuan eta Melillako aireportuak itxi zituen trafiko zibilari dagokionez.
Elkarrizketak berriz hasi zirenean, Marokoko gobernuak Espainiaren proposamena onartu zuen, penintsulatik Melillara (Tauima) zihoazenak kabotaje hegaldi espainiartzat har zitezen. Hala, Tauimako aerodromoa agintari alauitei ematen zaienean, Melilla helmuga duten merkantzia eta bidaiariak -iragaitzazko tratamenduarekin- ez lirateke Marokoko aduana- eta muga-kontrolen mende egongo. Joan-etorri hori egin ahal izateko, Melillako hiritik eta hirirako garraioa bi herrialdeetako agintariek bereziki “zigilatutako” ibilgailuekin egingo litzateke. Marokok ez zuen begi onez ikusi egoera hori, beldur zelako Espainia Tetuango aireportuarekin eta Ceuta hiriarekin alderatuta antzeko pribilegioak lortzen saiatu zela.
1958an Tauimako aerodromoa oraindik Espainiako aireportuen inbertsio planean sartzen da.
Bien bitartean, eta hainbat ikerketa egin ondoren, Ogasun Ministerioak 184 milioi esleituko zituen Melillako aireportu berria eraikitzeko, baina, zoritxarrez, Ministroen Kontseiluaren erabaki batek premiazko helburu militarretara bideratu zuen, eta haren eraikuntza formalki bertan behera geratu zen.
Irtenbide alternatiboa izan zen berriz heliportu bat proposatzea hipikan edo Malla inguruan, edo halakorik ezean, 400 metro eskaseko pista bat eraikitzea lurreratze eta aireratze laburreko hegazkinentzat, STOL.
Egoera horrek 1967ra arte iraun zuen, Melillako Hirian aireportu bat eraikitzea garapen ekonomiko eta sozialerako II. planean sartu zenean. Aukeratutako lursailak, ia erabilgarri dauden bakarrak, hiriaren hego-mendebaldean dauden partzela batzuk dira, Yasinemeko errepide zaharretik gertu daudenak. Lanak 1967ko urrian esleitu ziren; irrati-instalazio elektrikoa 1968ko abenduan egin zen, eta, 1969ko uztailaren 24an, Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratu zen Melillako Hiriko aireportua bidaiarien trafiko zibilari, nazionalari eta nazioartekoari, irekita uzteko agindua.

### Melillako aireportuaren inaugurazioa

Melillako aireportua 1969ko uztailaren 31n inauguratu zuen Jose Lacalle Larraga Aireko ministroak, Marokon Espainiako Protektoratu zaharrean zegoen Tauimako aerodromoa behin betiko ordezkatzeko.

## Airelineak eta helmugak

| Urtea | Airelinea | Helburua | Aireontzia |
| 1931 | Ala Littoria | Málaga Sevilla Cádiz Palma de Mallorca Roma Lisboa Tetuán | Hegazkinak 9. Junkers G 24 9. Junkers F 13 Savoia-Marchetti S.M.73 Fokker F.VIIb/3m Ur-hegazkinak Dornier Do J <i id="mwmg">Wal</i> Do R <i id="mwnQ">Superwal</i> Savoia-Marchetti S.55 Savoia-Marchetti S.66 |
| 1940 | TAE (Tráfico Aéreo Español) | Málaga Madrid Tetuán | Douglas DC-1 Douglas DC-7 |
| 1941 | Iberia | Málaga Sevilla Tánger Tetuán | Douglas DC-1 9. Junkers Ju 52 |
| 1946 | CANA (Compañía Auxiliar de Navegación Aérea) | Málaga Granada Tetuán | MILES Aerovan Lockheed 18 Donostialdea |
| 1959 | Spantax | Málaga | Douglas DC-3 |

## Bibliografia

* Cabello Alcaraz, J. (1951). Apuntes de geografía de Marruecos. Editora Marroquí.
* Casanova, Julián; Espinosa, Francisco; Mir, Conxita; Moreno Gómez, Francisco (2004). Morir, matar, sobrevivir. La violencia en la dictadura de Franco. Barcelona: Ed. Crítica.
* Gil Honduvilla, Joaquín (2007). Justicia en guerra. Bando de guerra y jurisdicción militar en el bajo Guadalquivir. Ayuntamiento de Sevilla, Patronato del Real Alcázar.
* González Álvarez, Manuel (2006). Aspectos militares de la Guerra Civil. La actuación en España de la Legión Cóndor. Universidad de León.
* Hidalgo Salazar, Ramón (1975). La ayuda alemana en España. 1936-1939. Madrid: Editorial San Martín.
* Preston, Paul (2013) [2011]. El Holocausto Español. Odio y Exterminio en la Guerra Civil y después. Barcelona: Debolsillo.

## Kanpo estekak

* Ministerio de Transportes, Movilidad y Agenda Urbana. (Septiembre 2017). Plan Director del Aeropuerto de Melilla - Antecedentes y Marco Jurídico - Reseña Histórica del Aeropuerto. .
* Datuak: Q117466143