OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Urmael

Urmaela parke eta lorategietako aintzira baino txikiagoa den ur eremu txiki eta itxia da, jatorri naturala edo artifiziala ukan dezakeena. Normalean euri urek edo lurpeko urek sortua izaten da, baldintza naturaletan. Artifiziala delarik, gehienetan apaingarri gisa erabiltzen da parke eta lorategietan, baina ureztatzea errazteko edo arrainak eta landareak hazteko ere erabil daiteke.
Ingurune oihantsuan dauden urmaelek zingira deritzen biotopoak osatzen dituzte, eta padurak itsasertzean.

## Ezaugarriak

Ez dago adostasun argirik urmaela definitzean. Batzuek aintzira txiki moduan definitzen dituzte sinpleki, beste batzuek ezaugarri teknikoagoak hartzen dituzte kontuan. Tamaina soilik kontuan hartzen dutenen artean ere ez da irizpide bateraturik azalera mugak ezartzeko orduan.
Oro har, urmaelek honako baldintzak izan ohi dituztela esan daiteke, kasu bakoitzean guztiak beti betetzen ez diren arren:
* Ur eremu txikia eta itxia da, sakonune batean sortzen dena.
* Ez du gainazaleko ur iturri egonkorrik, eta urak ihesbiderik ez du (ur geldia da, euri urek edo lurpeko urek elikatua).
* Sakonera txikikoa izaten da, urmaelaren ondora argi kopuru handia heltzen da.
* Ur masaren gainazalean sortzen diren uhinak txikiegiak dira ur hertzean eraginik izateko.
* Urmael asko urtaroaren arabera agertu eta desagertzen dira, baina beti toki berean agertzen dira.

## Urmaelen erabilera

Urmaelak toki publikoak dira, ur gazikoak baldin badira eta itsasoarekin lotuta baldin badaude. Urmael pribatuak, jabetza eta osasun publikoari buruzko legeen mende daude, eta hartzen duten lurraren jabearenak dira. Arrainak, gehigarri hutsa baino ez dira, eta, legez, ondasun higikortzat hartzen dira.
Egun, urmaelen erabilpen garrantzitsuenetako bat, arrainen hazkuntza eta ugalketa da.
Lehorte bakoitzaren ondoren, urmaela garbitu eta lokatza irentsi behar da. Azken hau, airean utzita, oso ongarri ona da. Ongarritu ondoren, hondoan, zurtoin gogorreko larre landareak ereiten dira. Hauek, udaberri bukaeran ebaki ondoren, lur gainean, eskuila zotala eratuko dute. Hauen kontra igurtziko dira ernaltzaileak euren arrautzak uzteko.
Apaingarri gisa erabiltzen den urmael baten eredua, Madrilgo Retiro Parkean dagoena da.

## Erreferentziak

* ↑ «Urmael». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2025-01-24.)

## Ikus, gainera

* Aintzira
* Zingira
* Padura

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12719646
* Multimedia: Ponds / Q12719646
# Ortigueirako Zelta Munduko Nazioarteko Jaialdia

Ortigueirako Mundu Zeltako Nazioarteko Jaialdia (galizieraz Festival Internacional do Mundo Celta de Ortigueira) Ortigueira udalerrian (Galizia) egiten den musika zeltako jaialdia da. 1978an sortu zen, eta, hortaz, iberiar penintsulan, musika mota horretako jaialdi zaharrena da, handienetakoa izateaz gain. Estatuko eta nazioarteko turismo-intereseko jaialdiaren izendapenak jaso ditu. Noiz edo noiz, ekitaldiko 100.000 bisitariren kopurua ere gainditu izan du.
Agertoki nagusia portuan dago, eta maila handiko eta nazioartean ospetsuak diren hainbat musika-talderen emanaldien lekuko izan da, hala nola Alan Stivell edota The Chieftains, besteak beste. Jaialdiaren barruan, talde berrientzako RUNAS lehiaketa antolatzen da 2000. urteaz geroztik, eta horretan birritan izan dira irabazle Euskal Herriko taldeak: Ruaille-Buaille, 2013an, eta Xabi Aburruzaga Band, 2014an.
Morouzos hondartza eta pinuen etorbidean jaialdi honetara bertaratzen den jendearentzako kanpalekuak egokitu ohi dira.

## Ikus, gainera

* Galiziako musika

## Iruditegia

* Akanpalekua jaialdian zehar.
* Herriguneko giroa.
* Eszenatoki nagusia.
* Gau giroa.

## Kanpo estekak

* Ortigueirako Mundu Zeltako Nazioarteko Jaialdiaren webgune ofiziala (Gaztelaniaz) (Galizieraz) (Ingelesez)
* Datuak: Q3328419
* Multimedia: Ortigueira Festival / Q3328419
# Nazioarteko Ikus-entzunezko Programen Jaialdia

Nazioarteko Ikus-entzunezko Programen Jaialdia (frantsesez: Festival international des programmes audiovisuels edo FIPADOC) urtero urrian Biarritzen antolatzen den dokumental zinemaldia da. Antolatzaileek «ingurumenaren, giza eskubideen eta justizia sozialaren alde konprometitua den jaialdi» gisa aurkezten dute. Dokumentalaren betekizuna nola ikusten duten laburbildu dute Fipadoceko buru Anne Georgetek eta Christine Campdessusek. «Ahaztuei, isilduei, oldartuei hitza ematen dielarik, dokumentala kontrabotere bilakatzen da», adierazi dutenez.
1987an Canneseko Zinemaldian sortua, 1995ean Nizara eta 1997an Biarritzera mugitu zuten. Proiekzio batzuk Miarritzetik kanpo egiten dira: Baiona, Donibane Lohizune...

## Programak

Programa hauek ditu:
* Telefilmak
* Telesailak
* Dokumentalak eta saiakerak
* Erreportaje handiak
* Musika eta ikuskizunak
* Saio laburrak

## Sariak

* Urrezko FIPA
* Zilarrezko FIPA
* Gizonezko aktore onenaren Urrezko FIPA
* Emakumezko aktore onenaren Urrezko FIPA
* Gidoi onenaren Urrezko FIPA
* Jatorrizko musika onenaren Urrezko FIPA
* Mitrani Saria
* Europar Gazteen Epaimahaiaren Saria

## Erreferentziak

* ↑ «Miarritzeko Fipadoc jaialdian 170 film izanen dira ikusgai bihartik goiti», Iñaki Etxeleku, 2025/01/23.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko zinemaldiak

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Frantsesez)(Ingelesez)
* Datuak: Q3070651
# Euskal Herriko zinemaldiak

Hona hemen Euskal Herrian egiten diren zinemaldien zerrenda, alfabetikoki ordenatuta:
* Aretxabaletako huhezinema film laburren jaialdia
* Cortada Gasteizko Film Laburren Jaialdia
* Donibane Lohizuneko Zuzendari Gazteen Zinemaldia
* Donostiako Beldurrezko Astea
* Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldia
* Donostiako Nazioarteko Zinemaldia.
* Bidasoko Nazioarteko Zine Arkeologikoaren Jaialdia.
* Iruñeko Zinemaldia
* Lekeitioko Bideo eta Zine Bilera, euskarazko zine eta bideoari eskainitako zinemaldia. Azaroaren erdialdera ospatzen da.
* Mendi Film Festival
* Miarritzeko Zinema Latinoamerikarraren Jaialdia
* Nazioarteko Ikus-entzunezko Programen Jaialdia, Biarritzeko dokumentalen zinemaldia.
* Punto de Vista Zinemaldia, dokumentalen Nafarroa Garaiko nazioarteko zinemaldia.
* Sestao Fantastico, zinema fantastikoaren zinemaldia. Uztailaren erdialdera egiten da.
* Zinebi film dokumental eta laburren zinemaldia. Azaro-abendu aldera egin ohi da Bilbon.
* Zinegin jaialdia, azaroan Hazparnen. Euska zinemari eskainitako jaialdia da.
* Zinegoak
* Zinema Ikusezina (Film Sozialak). Batez ere film dokumental eta laburrena. Urri aldean antolatutakoa Bilbon eta Bizkaiko beste udalerri batzuetan ere.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257555
# Fabienne Audéoud

Fabienne Audéoud (Besançon, 1968) frantziar artista plastikoa eta musikaria da.

## Biographie

1991n, Fabienne Audéoud Parisko Merkataritza Eskolan matrikulatu zen. 1993 eta 1994an, konposizioa ikasi zuen Simon Bainbridgerekin, Londresko Guildhall School of Music and Drama-n. Ondoren, 1996tik 1998ra, arte plasikoak ikasi zituen Londresko Goldsmiths Unibertsitatean. A cappella ahots-emanaldietan lan egin zuen, eta bat-bateko musikariekin kolaboratu.
Hamar bat urtez bizi izan zen Londresen. 2000tik, Fabienne Audéoudek John Russell artista ingelesarekin kolaboratzen du, BANK taldearen kide sortzailea bera. Besteak beste, 2019an, Nizako Villa d'Arsonen Tainted Love Club Edit izeneko erakusketa kolektibo batean, Russellekin egindako poster batzuk aurkeztu zituen.
Diziplina anitzeko praktika artistikoa garatzen du, musika, pintura, performancea, idazketa, bideoa eta dantza integratuz.
2012an, Montrouge Aretoan parte hartu zuen.

## Albumak

* Read my lips, Believe / Colonial Groove, 2009
* Sont-ils?, dokumentaleko musika, Believe / Colonial Groove, 2011
* Playing the Piano, 5 CD, Believe / Colonial Groove, 2011
* F.CK me, Believe / Colonial Groove, 2011
* Les suffragettes, filmaren soinu-banda originala, Believe / Colonial Groove, 2012
* Praying for north korea in cork, Believe, 2014

## Erakusketak

* Pourquoi les femmes aiment-elles l’enfer ?, heterospektiba John Russellekin, Le Confort Moderne, Poitiers, 2005
* Vous qui entrez ici, abandonnez tout espoir, Renaud Bézyrekin, La Générale, Sèvres, 2009
* Oysters and Goats, Komplot, Brusela, 2011
* Black Mariah, Cork, 2014
* No To Crucifixions, Karst, Plymouth, 2014
* Le Bien, La Salle de bains, Lyon, 2016
* Musée Sainte-Croix, Poitiers, 2017
* Le magasin de pulls. Un opéra de genre, Komplot, Brusela, 4 rue Pierre Semard, Sète, Arto-o-Rama, Marsella, 2021

## Erreferentziak

* ↑ Fabienne Audeoud. 1998.
* ↑ Visages de la scène artistique française au Palais de Tokyo. 2019.
* ↑ Anaïd Demir. (13 mai 2005). Mouvement perpétuel. .
* ↑ L'art d’interpréter le risque de Fabienne Audeoud. 2019-04-17.
* ↑ La belle revue - «Fabienne Audéoud : Le Bien». 2016.
* ↑ Pedro Morais. (15 octobre 2015). Fabienne Audéoud : L’Enfer, c’est moi. .
* ↑ Anaïd Demir. (13 mai 2005). Mouvement perpétuel. .
* ↑ La belle revue - Entretien avec Fabienne Audéoud. .
* ↑ François Édouard Zier / Fabienne Audéoud. 2013.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q73427588
# Romy Alizée

Romy Alizée (Frantzia, 1989) frantziar argazkilari, aktore, zuzendari eta sexu-langilea da.

## Ibilbidea

Romy Alizéek aktore-prestakuntza bat hasi zuen 2010ean, Parisen.
Argazkilaritzaren bidez, iruditeria erotikoa ezagutu zuen, batez ere Gilles Berqueterena.
Aldi berean, modelo erotiko bihurtu zen, besteak beste, Ren Hang eta Richard Kern argazkilarientzat posatu zuen, baina jarrera estereotipatuekin eta gizonezkoen begirada zerbitzatzeaz nazkatuta, argazkilari eta zuzendari bihurtzea erabaki zuen pixkanaka.
Autorretratua da nagusi bere obran.
2015ean Émilie Jouvet, 2018an Erika Lust, Shu Lea Cheang eta Poppy Sanchez zuzendarientzat performancea egin zuen.
Gaze S obrarekin, bere lana performancera hedatu zuen, Marianne Chargois artista eta sexu-langilearekin batera idatzia eta taularatua.

## Argazki-lana

Hans Lucas Estudioko kidea, hainbat erakusketa egin zituen, eta bere argazkiak obretan argitaratu zituen.

## Zuzendaria

* 2021: Romy & Laure et le Mystère du Plug Enchanté, Laure Giappiconirekin batera zuzendua (publikoaren saria Courts mais trash jaialdian)
* 2021: FIST
* Romy & Laure et le Secret de l’Homme Meuble, Laure Giappiconirekin batera zuzendua (publikoaren saria Fesseseko film-jaialdian eta Pantingo Côté Court jaialdian)

## Aktorea

* 2021: Les Démons de Dorothy, Alexis Langlois
* 2021: Fou de Bassan, Yann Gonzalez
* 2021: AUF WIEDERSEHEN, Mansfield. TYA Nicolas Medy
* 2021 : Sourdingue, Victor Boulenger

## Posizio-hartzeak

Bere burua queer eta feministatzat du. Honela definitzen du porno feminismoa: «Pornografia apur bat, emakumeen sexualitatea lehen planora ekartzen duena, emakumeen orgasmoak argitara ateratzen dituena. Eta pantailan ikusten ez dena ere interesatzen zaiona: lan-baldintzak, soldatak, aktoreei, aktoreei ematen zaien arreta».
2018ko azaroan, Interneteko plataformek biluztasuna kontrolatzearen aurka agertu zen. Haren arabera, plataformek egiten duten zentsura legeak zigortzen duena baino askoz harago doa, eta «totalitarismo kultural maltzurra» proposatzen du, esplizituki pisua emakumeen gorputzaren gainean jartzen duen arau bat betetzera bideratuta dagoena. France Inter irrati-katean eman zuen argitara, Sonia Devillersek aurkeztutako L'Instant M saioan.

## Bibliografia

* Romy Alizée, Furie, Paris, Maria Inc., 2018
* Hold-Up 21, éditions Anne Carrière, 2023 (kolektiboa) ISBN 978-2380822762

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Juliette Hochberg. (5/9/2018). Rencontre avec Romy Alizée, photographe engagée de l'érotisme féminin. .
* 1 2 Grazia.fr. (2017-07-04). «Pourquoi le porno sera sauvé par les femmes» Grazia.fr.
* ↑ Fisting Club: Episode 1. .
* ↑ Tess Raimbeau. (2018-05-04). Sévices de table. .
* ↑ Mélody Thomas. (24/7/2018). Presse érotique, la fin du sexe à la papa. .
* ↑ Marsaud, Lucie. (2018-10-17). Pornographie féministe : militer pour les femmes et le plaisir. .
* ↑ Romy Alizée. (13/12/2018). «En furie contre la censure du Net» Libération.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q60835431
# Zeinab Badawi

Zeinab Badawi (arabieraz: نيبة دوني‎; Khartum, 1959) Sudanen jaiotako telebistako eta irrati kazetari britainiarra da. 2021ean, Badawi Londresko SOAS Unibertsitateko presidente izendatu zuten.

## Biografia

Badawi bi urte zituenetik Britainia Handian bizi da. Bere birraitonak, Sheikh Babiker Badrik, Kitchenerren britainiar indar kolonizatzaileenen aurka borrokatu zen 1898ko Omdurmango guduan, eta emakumeen hezkuntzan aitzindaria izan zen Sudanen. Badawiren aita, Mohammed-Khair El Badawi, egunkari editorea izan zen, erreforma sozialarekin konprometitua. Familia Erresuma Batura joan zenean, BBCren arabierazko zerbitzuan sartu zen. Badawik aise hitz egiten du arabieraz zein ingelesez.
Londresko iparraldeko Hornsey High School for Girls eskolan egin zituen ikasketak, Oxfordeko St Hilda's Collegen Filosofia, Politika eta Ekonomia ikasi aurretik. Oxforden. Ekialdeko eta Afrikako Ikasketetan ere gradua du Londresko Unibertsitatean, eta Ekialde Hurbileko Politikan eta Antropologian ere bai.
ITV Morning News saioko lehen aurkezlea izan zen (gero ITV News gisa ezagutua, 5:30ean), eta Channel 4 News aurkeztu zuen Jon Snowrekin batera, 1989tik 1998ra, BBCko albiste zerbitzuetan hasi aurretik. Badawi BBC Four zein BBC World News kateetan eman izan duten World News Today albistegiko aurkezlea izan da, eta Reporters BBCko erreportajeen asterokoan ere bai. BBCko HARDtalk elkarrizketa saioko ohiko aurkezlea ere uzab da. Elkarrizketa esklusibo batean, 2009ko maiatzean, Badawik Sudango presidente Omar Al-Bashir elkarrizketatu zuen, gerra krimenak leporatu zizkioten lehen estatuburua.
Bere lehen liburua, An African History of Africa, 2024ko apirilean argitaratu zen (Afrikaren historia afrikar bat).

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Zeinab Badawi» artikulutik itzulia izan da, 2024-12-29 data duen 1266040511 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2024-12-29 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* ↑ (Ingelesez) «Zeinab Badawi awarded Honorary Doctorate by SOAS» soas.ac.uk.
* ↑ Zeinab Badawi appointed as President of SOAS. SOAS University of London 5 October 2021.
* ↑ «BBC World Service – World Agenda – Zeinab Badawi's return to Sudan homeland» bbc.co.uk.
* ↑ Dutta, Kunal. (19 December 2009). «BBC appoints two female newsreaders in their 50s» The Independent.
* ↑ «International Women's Day: 25 SOAS alumni to be inspired by» SOAS University of London 8 March 2023.
* ↑ «Zeinab Badawi» Education & Activism: Women at Oxford (University of Oxford).
* ↑ «Sudanese-British broadcaster Zeinab Badawi appointed president of top UK university» Arab News 6 October 2021.
* ↑ Zeinab Badawi: 'You go to SOAS and you meet the world'. SOAS University of London 12 December 2023.
* ↑ Chigudu, Simukai. (2024-04-12). «An African History of Africa by Zeinab Badawi review – an insider's take» The Guardian ISSN 0261-3077..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q184936
* Multimedia: Zeinab Badawi / Q184936
# Vitiges

Vitiges (Vitigis, Vitigo, Witiges edo Wittigis bezala ere ezaguna; antzinako eskandinavieraz Vigo bezala ere ezaguna) Italiako errege ostrogotikoa izan zen 536tik 540ra.
535-554ko Gerra Gotikoaren hasieran Italiako tronua lortu zuen, bere aurrekoa, Teodato, boteretik kendu zuenean. Bizantziar jenerala zen Belisariok aurreko urtean Sizilia azkar hartu eta Italia hegoaldean aurrera egiten ari zen, eta Teodatok laguntza bidali ez zuenez, noblezia ostrogodoak erregeak kanporatu zuten. Vitigesek azkar hil zuen Teodato.
Vitiges Amalasunta erreginaren bizirik iraun zuen alaba bakarraren senarra zen, Matasunta, eta, beraz, bere errege-legitimitatea ezkontza horretan oinarritzen zen. 536an, Kasiodorok, pretoriar prefektuak, ezkontza panegirikoa eman zuen, eta bizirik dirau, tradizionalki erromatarra zen erretorika forma bat, dinastia gotikoa gorespenez egonkortu zuena.
536ko abenduaren 9an Belisario Erroman sartu zen. Vitigesek armada berrantolatu zuen eta 537an Erroma setiatu zuen, hiria hornitzen zuten akueduktu guztiak moztuz. 538ko martxoan setioa etetera behartu zuten, Italia iparraldeko operazio militarrei berriro ekiteko, Iohannes jenerala berehala hurbiltzen ari baitzen Ravenara.
540an Belisariok ostrogodoen hiriburua eraso zuen, Ravenna. Vitiges preso hartu zuten eta emaztearekin batera Konstantinoplara eraman zuten, non oinordekorik gabe hil zen. Hil ondoren, Matasunta Germanorekin ezkondu zen, enperadorearen lehengusua.

## Erreferentziak

* ↑ «Gibbon and the History of Art» Edward Gibbon and the Decline and Fall of the Roman Empire (Harvard University Press): 193–206. 1977-12-31 (Noiz kontsultatua: 2025-01-23).
* 1 2 Schutz, Herbert; Wolfram, Herwig; Dunlap, Thomas J.. (1990-10). «History of the Goths.» The American Historical Review 95 (4): 1174. doi:10.2307/2163529. ISSN 0002-8762. (Noiz kontsultatua: 2025-01-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q312607
* Multimedia: Witigis / Q312607
# Dorothy Cottrell

Ida Dorothy Ottley Cottrell, jaiotzez Wilkinson, (Picton, Hegoaldeko Gales Berria, 1902ko uztailaren 16a – Homestead, Florida, 1957ko ekainaren 29a) australiar idazlea izan zen.

## Bizitza

Walter Barwon Wilkinson meategiko zuzendariaren eta Ida Constance Fletcherren alaba izan zen. Bost urte zituela, Ballaratera (Victoria) joan zen gurasoekin bizitzera. Urtebete geroago poliomielitisa hartu zuen eta horren ondorioz gurpil-aulkia erabili zuen bisitza osoan. Gurasoak banandu ostean, Pictonen eta Toowoomban (Queensland) bizi izan zen eta ikasketak etxean egin zituen irakasle pribatuekin. 1922ko maiatzaren 23an Walter Mackenzie Cottrell kontulariarekin ezkondu zen Brisbaneko Ann kaleko eliza presbitarianoan egindako ezkutuko zeremonia batean. Seme adoptatu bat izan zuen. Familia Dunk uhartean eta Sydneyn bizi izan zen, 1924an Ularundara itzuli baino lehen.
Lehen eleberria, The Singing Gold, 1927an kaleratu zuen. 1936an Wilderness Orphan ipuina idatzi zuen, urte berean Orphan of the Wilderness izenburupean zinemarako moldatu zena. 1928tik 1954ra eta 1956tik 1957ra Estatu Batuetan bizi izan zen eta marrazkilari gisa lan egin zuen. Homesteaden (Florida) hil zen 1957an, bihotzeko gaixotasun baten ondorioz.

## Lanak

* The Singing Gold (1927)
* Before Bunny Came Here (1929)
* Earth Battle (1930)
* The Night Flowers (1930)
* Judith Runs Out of Gas (1932)
* Not Without Introductions! (1932)
* The Actress Next Door (1932)
* Romance in the Making (1932)
* Valentine's Blush (1932)
* The Peppered Egg Mystery (1932)
* Winks and the Trainwrecker (1932)
* Illegitimate (1932)
* Little Dogs and Large (1932)
* Into this World (1932)
* A Sock on the Beak (1933)
* Racing Abe Goes Home (1933)
* Winks : His Book (1934)
* Pups Versus Divorce (1934)
* Wilderness Orphan : The Life and Adventures of Chut the Kangaroo (1936)
* Teddy Bear (1937)
* The Square Peg (1939)
* Where's That Dog Spike? (1939)
* The Island (1947)
* The Reef (1947)
* Blown Away (1949)
* How to Wear a Wheelchair (1950)
* Rain Forest (1951)
* Shark Bait (1951)
* The Pit in the Jungle (1951)
* The Silent Reefs (1952)
* The Gantlet of Flames (1952)
* 'Dear Friend' : Tributes to Mary Gilmore (1955)
* Tribute to Mary Gilmore (1955)
* Spanish Gold (1955)
* That Dog Spike! and Other Stories (1957)
* Of Grandmother Jerington-Whatmore (hil ostekoa, 1959)
* A Matter of Comparison (hil ostekoa, 1965)
* Cabbage Roses (hil ostekoa, 1988)
* The Art Class, 1917 (from Wheel-Rhyme) (hil ostekoa, 1991)
* Dorothy Cottrell's Grey Country : Extracts from Wheel-Rhyme, an Unpublished Novel by Dorothy Cottrell (hil ostekoa, 1995)
* An Uncommon Stupid Dog
* In the Dark of the Moon
* Hurricane

## Zinemarako moldaketak

* 1936: Orphan of the Wilderness
* 1960: The Secret of the Purple Reef

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Dorothy Cottrell» AustLit (The University of Queensland) 2017-05-10 (Noiz kontsultatua: 2025-01-24).
* 1 2 (Ingelesez) Rutledge, Martha; Ross, Barbara. «Ida Dorothy Ottley Cottrell (1902–1957)» Australian Dictionary of Biography (Noiz kontsultatua: 2025-01-24).
* 1 2 (Ingelesez) «Works by Dorothy Cottrell» AustLit (The University of Queensland) (Noiz kontsultatua: 2025-01-24).
# Malleus Maleficarum

Malleus Maleficarum (euskaraz Sorginen Mailua, alemanez Der Hexenhammer) ziurrenik Pizkundean sorginkeriari buruz idatzitako tratatu garrantzitsuena izan zen. Inozentzio VIII.a aita santuak 1485. urtean Inkisizioari emandako eskumen zabalen pean, 1486an idatzia eta 1487an lehenbizikoz Alemanian argitaratua izan zen.
Liburua bi domingotarren lana izan zen: Johann Sprenger, Koloniako Unibertsitateko dekanoa Alemanian, eta Heinrich (Institoris) Kraemer, teologiako irakaslea Salzburgoko Unibertsitatean (Austria) eta inkisidorea Tirolgo eskualdean (Austria).
Koloniako Fakultateko bertako Inkisizioko teologo gorenek kondenatu zuten idazlana legez kanpoko prozedurak gomendatzeagatik eta demonologiako erromatar doktrina katolikoekin bat ez etortzeagatik. Hala ere, arrakasta itzela izan zuen. 1484an Inozentzio VIII.a aita santuak Summis desiderantes affectibus bulda argitaratu zuen, non Alemanian sorginkeriaren hedapena deitoratzen zuen eta Sprenger eta Kraemerri hura erauzteko baimena ematen zien.
Europa osora hedatu eta argitalpen berri ugari izan zituen, baita Inkisizioaren eskuliburu nagusia bilakatu ere. Hurrengo 200 urtean baino gehiago iraun zuen sorgin ehizan sekulako eragina izan zuen. Aldirik gorenean, XVI-XVII. mendeetan jazo zen sorgin ehiza hori.
Alpeetako nekazarien folklorea eta sinesmenak kodifikatzen zituzten, eta Bibliko Irteera 22:18-an adierazten dena aplikatzea zuen helburu. Lana hiru zatitan banatzen da. Lehen zatian, sorginen errealitatea eta gaiztakeria azpimarratzen dira, eta demonologian ez sinestea heresia dela esaten da. Etsaiaren izaera dela eta, edozein lekukok, haren kredentzialak kontuan hartu gabe, akusatu baten aurka deklaratu dezake. Bigarren zatia sorginen jarduerei buruzko ipuin alegiazko bilduma bat da, adibidez, deabruarekin egiten ziren itunak, deabruekin zituzten sexu-harremanak (incubi eta succubi), gaueko zaldiketa eta metamorfosia. Hirugarren zatia sorgin-epaiketetan jarraitu beharreko legezko prozedurei buruzko eztabaida da. Tortura aitorpenak bermatzeko bide gisa onesten da. Agintari laikoei eta sekularrei dei egiten zaie inkisidoreei lagun diezaieten Satanek bere kausan sartu dituenak akabatzen.

## Oharrak

* ↑ Fraideen ordena erlijioso baten barruan ez dauden erlijiosoak, hau da, apezpikuak, eta bere agintepean dauden kleroko pertsonak.

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Ingelesez) «Malleus maleficarum | Summary, Hammer of Witches, & Facts | Britannica» www.britannica.com 2024-12-31 (Noiz kontsultatua: 2025-01-24).
* ↑ Bergenheim, Åsa (2018). "The Lecherous Witch: Evil, Witchcraft and Female Sexuality in Early Modern Sweden" (PDF). Progressive Connexions.

## Ikus, gainera

* Nafarroako sorgin ehiza (1525)

## Kanpo estekak

* Malleus Maleficarum liburuaren latinezko testua irakurgai (Ingelesez) (Latinez)
* Datuak: Q208556
* Multimedia: Malleus Maleficarum / Q208556