# Arroxela

Arroxela (frantsesez La Rochelle) Itsas Charente (17) departamenduko hiriburua da, Ozeano Atlantikoaren ertzean dagoena. Frantziako arrantzari dagokionez, Arroxelako portuak munta handia du.
Joanes Leizarragak hiri horretan argitaratu zuen Testamentu Berria 1571n.

## Historia

X. mendean lehenbizi agirietan agertu zenean herrixkak Rochella (gaskoizko Roche –haitz– hitzaren txikigarria) zuen izena. XI. mendean hiri-gutun (charte de commune) lortu zuen.
Ré uhartetik gertu bere kokapen estrategikoari esker, Euskal Herria eta Bretainia arteko portu nagusi bilakatu zen eta Ingalaterra eta Hansarekin merkataritza-harreman estuak landu zituen. Ehun Urteko Gerran ingelesen eskuetan izan zen 1372an, Arroxelako guduan Gaztelak ingelesak menderatu arte.
Merkataritza-harremanak eta Parisetik urrun egoteak Erreforma bultzatu zuen hirian eta protestanteen hiriburu bilakatu zen. 1571n bertan babestu ziren higanotak Joana III.a Nafarroakoak zuzenduak. Karlos IX.a Frantziakoak autonomia hori bukatzeko asmoz, hiria setiatu zuen baina ingelesen laguntzari esker hiria eustea lortu zuen.
XVIII. mendearen hasieran, biztanleriaren % 90 protestante zen eta ardo, gatz, bakailao eta Kanadatik zetozen larruen salerosketez bizi zen. Baina Richelieu kardinalak eta Luis XIII.a Frantziakoak ezin egoera mantendu eta hiria berriro setiatu zuten. Setio gogor horren ostean, hiriak bere eskubideak eta biztanleriaren % 20 galdu zituen. Katolizismora aldatu (dragonnades) nahi ez zutenek, erbesteratzea erabaki eta iheslariek New Rochelle sortu zuten Ameriketako Estatu Batuetan.
XVIII. mendean merkataritza berpiztu eta esklabotza, azukre, kafe eta anilei esker oparotasun-garaiak itzuli ziren.
Bigarren Mundu Gerran, alemaniar Kriegsmarinek portuaren munta estrategikoaz ohartu eta itsaspekoentzat base handia eraiki zuen. Berriro setiatua, hiria Paris baino bederatzi hilabete geroago errenditu zen. Frantzian askatutako azken hiria izan zen.

## Auzoak

Arroxelako auzoak :
| Auzoa | Biztanleria | Dendak | Industriak | Elkarteak |
| Centre-ville | 10.827 | 1.400 | 88 | 137 |
| Fetilly - Bel air - La Trompette | 5.354 | 71 | 15 | 35 |
| La Genette | 4.341 | 244 | 20 | 17 |
| Lafond - Prieuré - Beauregard | 6.131 | 59 | 10 | 26 |
| Laleu - La Pallice - La Rossignolette - Vaugouin | 6.942 | 254 | 95 | 31 |
| Les Minimes | 6.137 | 275 | 59 | 23 |
| Mireuil - Saint-Maurice | 15.091 | 111 | 9 | 50 |
| Port-Neuf | 5.290 | 40 | 4 | 25 |
| Saint-Éloi | 4.772 | 121 | 37 | 20 |
| Tasdon - Bongraine | 5.684 | 59 | 14 | 18 |
| Villeneuve-les-Salines - Petit Marseille | 9.486 | 64 | 12 | 38 |
| Guztira | 80.055 | 2.698 | 363 | 420 |

## Klima

Datu klimatikoak (Arroxela) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.5 | 9.9 | 12.1 | 14.7 | 17.9 | 21.3 | 23.8 | 23.5 | 21.8 | 18.0 | 12.6 | 9.2 | 16.1 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 5.9 | 6.9 | 8.7 | 11.1 | 14.3 | 17.5 | 19.8 | 19.6 | 17.8 | 14.2 | 9.4 | 6.6 | 12.7 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 3.4 | 4.0 | 5.4 | 7.4 | 10.7 | 13.7 | 15.8 | 15.7 | 13.7 | 10.5 | 6.3 | 3.9 | 9.2 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 82.5 | 66.1 | 57.0 | 52.7 | 61.1 | 42.9 | 35.1 | 46.4 | 56.5 | 81.6 | 91.8 | 81.8 | 755.3 |
| Eguzki orduak | 84 | 111 | 174 | 212 | 239 | 272 | 305 | 277 | 218 | 167 | 107 | 85 | 2250 |
| Iturria: Weatherbase ||||||||||||||

## Biztanleria

Biztanleriaren bilakaera 1821-2008 :
| 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 | 1856 | 1861 |
| 12.327 | 14.629 | 14.857 | 16.720 | 17.465 | 16.507 | 16.175 | 18.904 |
| 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 | 1901 |
| 18.710 | 19.506 | 19.583 | 22.464 | 23.829 | 26.808 | 28.376 | 31.559 |
| 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1945 | 1954 |
| 33.858 | 36.371 | 39.770 | 41.521 | 45.043 | 47.737 | 48.923 | 58.799 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2008 |
| 66.590 | 73.347 | 75.367 | 75.840 | 71.094 | 76.584 | 77.196 | 75.822 |
| 2009 |
| 74.707 | |
| 1858an, Saint-Maurice eta Cognehorseko zati bat hartu zituen barne. 1880an Laleu . ||||||||

## Ikustekoak

* Portu-zaharra (Vieux-Port), bere Erdi Aroko dorre zaintzaileekin.
* Grosse Horloge atea.
* Pizkundetar udaletxea.
* Frank Delmas lorategia.
* Bout du Monde (munduko amaiera) itsasargia.

## Hezkuntza

* La Rochelle Business School

## Kirola

* Atlantique Stade Rochelais: Hiriko errugbi talde profesionala da.

## Arroxelar ezagunak

* Pierre Hautin, Inprimizalea, 1571n Joanes Leizarragaren Testamentu Berria argitara eman zuen inprimatzailea.
* Jacques Nicolas Billaud-Varenne, politikaria.
* Aimé Bonpland, botanikaria.
* William-Adolphe Bouguereau, margolaria.
* Jean-Loup Chrétien, astronauta.
* John Theophilus Desaguliers, matematikaria.
* Guy-Victor Duperre, almirantea.
* Jean Duvignaud, idazlea.
* Eugène Fromentin, idazle eta margolaria.
* Bernard Giraudeau, aktorea.
* Guy Laroche, diseinatzailea.
* Melissa Lauren, aktore pornoa.
* Fabrice Neaud, komikigilea.
* René Antoine Ferchault de Réaumur, naturalista, entomologo, meteorologo eta idazlea.

## Herri eta hiri senidetuak

Arroxelak honako hiri senidetuak ditu:
* Lübeck (Alemania) (1988)
* New Rochelle (New York) (Ameriketako Estatu Batuak) (1910)
* Newport (Rhode Island) (Ameriketako Estatu Batuak)
* Akre (Israel) (1972)
* Essaouira (Maroko) (1999)
* Santiago de Figueiró (Portugal) (2003)
* Petrozavodsk (Errusia) (1973)

## Iruditegia

* Alde Zaharra eta Portu Zaharra
* Euskal arrantzaleen ontziak.
* Harresiak
* San Luis katedralaren barnealdea

## Erreferentziak

* ↑ 36. araua. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-9-24).
* ↑ Knecht, Robert Jean. The rise and fall of Renaissance France, 1483–1610. , 355 or..
* ↑ Kamil, Neil. (2004). Fortress of the soul: violence, metaphysics, and material life. , 584 or..
* ↑ Philippe Barbour, Dana Facaros, Michael Pauls. France. , 356 or..
* ↑ Iturriak : ville-larochelle.fr, INSEE 2004 eta CCI 1998.
* ↑ Weatherbase. (2011). Weatherbase: Weather for La Rochelle, France. .
* ↑ www.ville-larochelle.fr. La Rochelle: Twin towns. .

## Kanpo estekak

* Arroxelako webgune ofiziala (Frantsesez)
* Datuak: Q82185
* Multimedia: La Rochelle / Q82185