OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Martial Gayant

Martial Gayant (Chauny, 1962ko azaroaren 16a), Frantziako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa

1984
* Italiako Giroko etapa bat
* Chateraux-Limoges
1985
* Paris-Camembert
* Eskalatzaileen garaikurra
* 3. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan
1986
* Plouayko Sari Nagusia
* 5. Etorkizuneko Tourrean
1987
* Dunkerqueko Lau Egunetako etapa bat
* Frantziako Tourreko etapa bat
* 3. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan
1988
* 2. Munduko errepideko txapelketan
1989
* Fourmiesko Sari Nagusia
* 2. Frankfurteko Sari Nagusian
* 3. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 3. Binche-Tournay-Binchen
1990
* Limousingo Tourra
* 2. Etorkizuneko Tourrean eta etapa bat
* 2. Plouayko Sari Nagusian
1991
* Paris-Nizako etapa bat ( taldekako erlojupekoa)
* 2. Midi Libren
* 2. Lombardiako Giroan

## Kanpo estekak

Martial Gayant - ProCyclingStats
* Datuak: Q1764994
# Luc Roosen

Luc Roosen (Bree, 1964ko irailaren 17a) belgikar txirrindulari ohia da, profesionala 1986tik 1997ra.

## Palmaresa

1984
* Hasselt-Spa-Hasselt
1986
* 8. Dauphiné Libérén eta etapa bat
* 8. Belgikako Itzulian
1987
* Midi Libreko etapa bat
* 3. Zottegem Hiriko Sari Nagusian
1988
* Haut-Varko Tourra
* Suitzako Itzuliko etapa bat
* 2. Aragoiko Itzulian
* 2. Druivenkoers Overijsen
* 3. Milan-Turinen
* 4. Lombardiako Giroan
* 5. Züricheko txapelketan
* 6. Lieja-Bastogne-Liejan
1989
* 2. Andaluziako Itzulian eta etapa bat
* 2. Mediterraneoko Tourrean
* 3. Haut-Varko Tourrean
* 3. Lombardiako Giroan
* 9. Paris-Nizan
* 10. Flèche Wallonnen
1990
* Dauphiné Libéréko etapa bat
* Suitzako Itzuliko etapa bat
* Eskalatzaileen garaikurra
* 2. Luis Puig Sarian
* 2. Amstel Gold Racen
* 3. Romandiako Tourrean
* 5. Lieja-Bastogne-Liejan
1991
* Mediterraneoko Tourreko etapa bat
* Suitzako Itzulia eta etapa bat
* 3. Vaucluseko Tourrean eta etapa bat
* 9. Züricheko txapelketan
1992
* 3. Friuliko Giroan
* 5. Amstel Gold Racen
* 5. Donostia Klasikoan
* 7. Flèche Wallonnen
* 8. Ameriketako Sari Nagusian
* 9. Munduko errepideko txapelketan
* 10. Wincanton Classic-ean
1994
* 2. Andaluziako Itzulian
1995
* 2. Austria Behereko Itzulian
* 3. Gante-Wevelgemen
1996
* 2. Austriako Itzulian eta etapa bat

## Kanpo estekak

* Luc Roosen - ProCyclingStats
* Datuak: Q723029
# Armand de las Cuevas

Armand de las Cuevas (Troyes, 1968ko ekainaren 26a - Réunion, 2018ko abuztuaren 2a), frantziar txirrindularia izan zen, profesionala 1989 eta 1999 artean.
Garaipen aipagarrienak, besteak beste, 1991ko Frantziako errepideko txapelketa, 1994ko Donostia Klasikoa eta 1998ko Dauphiné Libéré izan ziren. Horretaz gain Miguel Indurain taldekidea izan zen Frantziako Tourrean.

## Palmaresa

1990
* Asturiasko Itzuliko etapa 1
1991
* Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa
* Plouayko Sari Nagusia
* Euskal Bizikletako etapa 1
1992
* 4. Romandiako Tourrean eta etapa 1
1993
* Étoile de Bessèges eta etapa 1
* Lisboako Sari Nagusia eta 2 etapa
* Nazioen Sari Nagusia
* 3. Marseillesa Sari Nagusian
* 4. Paris-Nizan eta etapa 1
1994
* Paris-Camembert
* Burgosko Itzulia eta 2 etapa
* Donostia Klasikoa
* 2. Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian
* 2. Romandiako Tourrean eta etapa 1
* 9. Italiako Giroan eta etapa 1
1995
* Frantziako txirrindularitza Kopa
* Eskalatzaileen garaikurra
* 5. Rennesko Sari Nagusian
1997
* Samianigoko Klasikoa
* 2. Valentziako Erkidegoko Itzulian
* 3. Galiziako Itzulian
* 6. Kataluniako Voltan
1998
* Dauphiné Libéré
* Route du Sud eta etapa 1

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzulia | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 |
| Italiako Giroa | - | - | - | 38. | 43. | 9. | - | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - | UT | - | UT | 62. | - | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | - | - | - | - | - | - | UT | UT | - |

## Kanpo estekak

Armand de las Cuevas - ProCyclingStats
* Datuak: Q678045
* Multimedia: Armand de Las Cuevas / Q678045
# Stéphane Heulot

Stéphane Heulot (Rennes, 1971ko martxoaren 20a), frantziar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa

1991
* Normandiako Tourra
1992
* Étoile de Bessègeseko etapa bat
* Paris-Nizako etapa bat
1994
* Sartheko Zirkuitua
* 3. Boucles de l'Aulnen
1996
* Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa
* Frantziako Txirrindularitza Kopa
* Eskalatzaileen garaikurra
* 2. Polynormanden
1997
* 3. Udaberriko Klasikan
1998
* Polynormande
* 3. Valoniako Sari Nagusian
1999
* Limousingo Tourra eta etapa bat
* 3. Polynormanden
2001
* 2. Route Adélien
* 3. Dunkerqueko Lau Egunetan
* 3. Boucles de l'Aulnen
2002
* 2. Route Adélien

## Kanpo estekak

Stéphane Heulot - ProCyclingStats
* Datuak: Q1387399
* Multimedia: Stéphane Heulot / Q1387399
# Stella Maris monasterioa

Stella Maris monasterioa (hebreeraz: מנזר סטלה מאריס‎, arabieraz: دير ستيلا ماريس‎) edo Karmel mendiko Gure Amaren Monasterioa Haifako Karmel mendiko hegaletan dagoen Karmeldar Oinutsen monasterioa da, XIX. mendean eraikia.

## Historia

XII. mendean, eskualdea gurutzatuen agindupean zegoela, ermitau erlijiosoen taldeak inguru horretako kobazuloetan bizitzen hasi ziren, Elias profeta imitatzen saiatuz. XIII. mendearen hasieran, bere lider eta prioreak (arauan "B anaia" gisa bakarrik jasotzen zena) Jerusalemgo patriarkarekin, San Albertorekin, hitz egin zuen taldeari bizi-arau idatzi bat emateko.
Hauxe izan zen Karmel Mendiko Andre Mariaren Anaien Ordenako jatorrizko ekitaldia. Oratorioa Ama Birjinari eskaini zitzaien, Itsasoko Ama Birjina Izarrari (latinez: Stella Maris). Hamarkada gutxi batzuetan, monasterioko ermitau hauek arazoekin utzi zuten Lur Santua eta karmeldar ordena hedatu zuten Europa osoan.
Gaur egungo monasterioa 1827 eta 1836 artean eraiki zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Dave Winter. (1999). Israel handbook. Footprint Travel Guides, 568-570 or. ISBN 1-900949-48-2..
* ↑ (Gaztelaniaz) Jesús Gil & Eduardo Gil. (2018). Huellas de nuestra fe: Apuntes sobre Tierra Santa. Saxum International Foundation ISBN 9788894217537..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1606585
* Multimedia: Stella Maris Monastery / Q1606585
# Pascal Hervé

Pascal Herve (Tours, 1964ko uztailaren 13a – Quebec Hiria, 2024ko abenduaren 24a) frantziar txirrindularia izan zen. Italiako Giroko etapa bat irabazi zuen eta Frantziako Txirrindularitza Kopan bigarren izan zen.

## Palmaresa

1992
* Boucles de la Mayenne
1993
* Regio-Tour
* 2. Aingo Tourrean
1994
* Dauphine Libereko etapa bat
1996
* Italiako Giroko etapa bat
* 3. Txileko Itzulian
1997
* 3. Txileko Itzulian eta etapa bat
1998
* Euskal Herriko Itzuliko etapa bat
* Plouayko Sari Nagusia
* Eskalatzaileen garaikurra
* 2. Frantziako Txirrindularitza Kopan
2000
* Suitzako Itzuliko etapa bat
* Polynormande
* 3. Burgosko Itzulian
2001
* 2. Toscanako Giroan

## Kanpo estekak

* Datuak: Q981634
* Multimedia: Pascal Hervé / Q981634
# Laurent Roux

Laurent Roux (1973ko abenduaren 3a), Frantziako txirrindulari ohia da. 1997. urtean, bigarren izan zen Frantziako Txirrindularitza Kopan eta Italiako Giroko etapa bat irabazi zuen.

## Palmaresa

1993
* 2. Giro delle Regionin
1997
* Alpeetako Klasika
* Etorkizuneko Tourra
* 2. Frantziako Txirrindularitza Kopan
1998
* Italiako Giroko etapa bat
1999
* Eskalatzaileen garaikurra
* Paris-Nizako etapa bat
* 5. Amstel Gold Racen
2001
* Dauphiné Libéréko etapa bat
* Route du Sudeko etapa bat

## Kanpo estekak

Laurent Roux - ProCyclingStats
* Datuak: Q984310
# Clickbait

Clickbait ingelesezko neologismo bat da (ingelesez bait horrek beita, karnata, amuetan erabiltzen den jakia adierazten du). Gutxiespen-hitz bezala erabiltzen da Interneteko zenbait eduki deskribatzeko; benetako helburu nagusia, ordea, erabiltzaileek loturetan klik egin eta orrialde jakin batera bideratzea da. Horretarako, jakin-mina piztu eta jakin-min hori asetzera bultzatzen duten izenburuak erabiltzen dituzte, elementu morbosoekin erlazionatutakoak sarritan.
Clickbaitaren oinarria klikaren diktadura deiturikoa da. Hain zuzen, teknologia berriek komunikabideetan eragin handia izan dute eta erabat aldatu dira. Iragarleek komunikabideen audientzia hartzen dute kontuan beraien iragarkiak jartzeko eta iragarkien prezioa ere audientzia horren baitan zehazten da. Lehen ez bezala, komunikabide baten audientzia klik kopuruekin lotzen da eta beraien diru sarrera nagusietako bat iragarkiak izanik, egoera honek clickbaita bultzatzen du.
Audientzia handiena lortzea izanik helburua, sare sozialak nabarmen erabiltzen dira clickbaiterako. Eduki hauek sare sozialaren kalitatea ez kaltetzeko, ordea, 2014ko abuztuan Facebook-ek iragarri zuen neurriak hartuko zituela clickbait albisteen impaktua gutxitzeko bere sare sozialean. Hau lortzeko, beste parametro batzuen artean, erabiltzaileek orrialde barruan igarotzen zuten denbora kontuan hartuko zutela iragarri zuten, beste edukien artean clickbaitak bereizteko.

## Erreferentziak

* ↑ SA, Baigorri Argitaletxea. (2017-08-09). «Klik bat gutxiago» GARA (Noiz kontsultatua: 2018-02-27).
* ↑ (Ingelesez) Ingram, Mathew. (2014-04-01). «The internet didn’t invent viral content or clickbait journalism — there’s just more of it now, and it happens faster» gigaom.com (Noiz kontsultatua: 2018-02-27).
* ↑ (Ingelesez) «Mind the ‘curiosity gap’: How can Upworthy be ‘noble’ and right when its clickbait headlines feel so wrong?» National Post 2014-05-23 (Noiz kontsultatua: 2018-02-27).
* ↑ Semana. «La tiranía del click» La presión que los medios de comunicación tienen por tener clicks (Noiz kontsultatua: 2018-02-27).
* ↑ (Gaztelaniaz) Arranz, Rubén. «La dictadura del 'clic', o de cómo vender amarillismo y casquería por audiencia» Vozpópuli (Noiz kontsultatua: 2018-02-27).
* ↑ (Ingelesez) Visentin, Lisa. (2014-08-26). «Facebook wages war on click-bait» The Sydney Morning Herald (Noiz kontsultatua: 2018-02-27).

## Ikus, gainera

Egia-ostea
Marketin biral
Kazetaritza hori
Sentsazionalismoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17649781
* Multimedia: Clickbaits / Q17649781
# Didier Rous

Didier Rous (Montauban, 1970eko irailaren 18a), Frantziako txirrindulari ohia da. Frantziako Txapelduna izan zen.

## Palmaresa

1993
* Marseillesa Sari Nagusia
1994
* Etorkizuneko Tourreko etapa bat
* 3. Eskalatzaileen garaikurran
* 4. Dauphiné Libérén
* 10. Amstel Gold Racen
1995
* 3. Limousingo Tourrean
1996
* Valentziako Erkidegoko Itzuliko etapa bat
* Nazioarteko Kriteriumeko etapa bat
* 2. La Flèche Wallonnen
* 2. Paris-Camemberten
1997
* Frantziako Tourreko etapa bat
* 6. Paris-Nizan
2000
* Paris-Camembert
* Midi Libre
* 2. Valoniako Sari Nagusian
* 3. Settimana Ciclistica Lombardan
2001
* Dunkerqueko Lau Egunak eta bi etapa
* Vendéeko Tourra
* Eskalatzaileen garaikurra
* Dauphiné Libéréko etapa bat
* Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa
* 3. Settimana Ciclistica Lombardan
2002
* Sartheko Zirkuitua
* 2. Dunkerqueko Lau Egunetan
2003
* Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa
* Limousingo Tourreko etapa bat
* Eskalatzaileen garaikurra
* 2. Dunkerqueko Lau Egunetan
* 3. Tro Bro Leonen
2004
* Limousingo Tourreko etapa bat
* Plouayko Sari Nagusia
* 3. Dunkerqueko Lau Egunetan eta etapa bat
* 2. Cholet-Pays de Loiren
2005
* Route du Sudeko etapa bat
* 2. Frantziako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
2006
* Paris-Corrèze eta etapa bat
* Eskalatzaileen garaikurra
* 2. Frantziako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 3. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 3. Dunkerqueko Lau Egunetan

## Kanpo estekak

* Didier Rous - ProCyclingStats
* Datuak: Q956376
* Multimedia: Didier Rous / Q956376
# Antzaldatzearen basilika

Antzaldatzearen basilika (hebreeraz: כנסיית ההשתנות‎) Tabor mendian dagoen eliza frantziskotarra da.
Eliza, tradizio katolikoaren arabera, Antzaldatzea gertatu zen tokian eraiki zuten. Hau Ebanjelioan deskribatutako gertaera bat da, noiz Jesus mendi batean antzaldatu eta Moises eta Eliasekin hitz egin zuen.
Gaur egungo eliza, frantziskotar monasterio bateko konplexu batetik abiatzen dena, 1924an amaitu zutena. Arkitektoa Antonio Barluzzi izan zen. Bizantziar eliza zahar baten (IV-VI. mendeak) eta Gurutzatuen garaiko XII. mendeko eliza baten hondakinen gainean eraiki zuten. Tabor mendian eliza greziar ortodoxo bat ere badago, helburu berari eskainia.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Mount Tabor» sacred-destinations.com.
* ↑ (Ingelesez) «Mount Tabor – Church of the Transfiguration» planetware.com.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1028121
* Multimedia: Church of the Transfiguration (Mount Tabor) / Q1028121
# Jesusen Antzaldatzea

Jesusen Antzaldatzea Mateoren, Markoren eta Lukasen ebanjelioetan (ebanjelio sinoptikoetan, alegia) azaltzen den gertaera miragarria da.
Galileako Tabor mendian, Jesus bere hiru apostolurekin zela (Petri, Jakue eta Joan), bat-batean argiz inguratu zen eta Moises eta Elias albo banatan agertu zitzaizkion, berarekin hizketan. Apostoluek, gainera, Zerutiko ahots bat entzun zuten (Jainkoaren ahotsa, ebanjelioen arabera) esanez: «Hauxe dut neure Seme maitea, hauxe dut atsegin. Entzun berari!» (Mt 17:5).
Gertaera honek garai hartako judaismoarentzat pertsonaiarik garrantzitsuenak ziren Moises eta Eliasen gainetik jarri zuen Jesus apostoluen aurrean. Hala ere, Jesusek inori ezer ez esateko agindu zien, harik eta hil ondorengo hirugarren egunean berpiztu arte.
Eliza Katolikoak abuztuaren 6an eta garizumako bigarren igandean ospatzen du Jesusen Antzaldatzearen jaia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q201201
* Multimedia: Transfiguration of Jesus Christ / Q201201
# Tabor

    Artikulu hau Israelgo mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Tábor».
    Artikulu hau Israelgo mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Mont Thabor».
Tabor —Tabor mendia bezala ere ezaguna— (hebreeraz: הר תבור‎, har Tabor), Galilean dago Jezreel Haranaren ekialdean, Galileako Itsasotik 17 kilometro mendebaldera. Bere garaiera, 575 metrokoa da, eta inguruko lurraldearekiko, 400 metro altxatzen da. Bere tontorra, urrunetik nabarmentzen da. Ekialdetik mendebaldera ikusia (Kfar Taborretik), bere tontorra oso zorrotza da. Hegoaldetik mendebaldera ikusia (Afulatik), bere tontorra biribildua da. Arabieraz, Jebel a'tur bezala ere ezagutzen da, baita Itabyrium edo Itxuraldaketaren Mendia ere. Jesusen Itxuraldaketaren eta Barak eta Siserak zuzendutako Jabinen armadaren arteko gudua gertatu ziren tokia dela uste da. Mendiaren magalean, hiru arabiar herrixka daude: Umm-el-ghanam hego-ekialdean, Shibli ekialdean eta Daburiya mendebaldean. Bere tontorrean Antzaldatzearen basilika dago.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .

## Ikus, gainera

* Jesusen Antzaldatzea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193785
* Multimedia: Mount Tabor / Q193785
# Txus Bilbao

Jesús María Bilbao Curiel (Leioa, Bizkaia, 1964), Txus Bilbao izenez ezagutua, bizkaitar irakasle eta politikaria da.
Deustuko Unibertsitatean Zuzenbidea eta Euskal filologia lizentziaturak ikasi zituen. Gaur egun Asti-Leku kooperatiba-sozietateko zuzendari orokorra da eta Asti-Leku Ikastolan irakasle.
Leioako zinegotzi izan zen eta EAJko bozeramale.

## Erreferentziak

* ↑ Leioako Udala 2010 bilkura. .
* ↑ Leioako Udala 2007 bilkura. .
* ↑ (Gaztelaniaz) «N.o de Orden de Presentación: 1 Euzko Alderdi Jeltzalea-Partido Nacionalista Vasco (EAJ-PNV)» vLex (Noiz kontsultatua: 2019-05-29).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q64152484
# Kneecap (musika taldea)

Kneecap hip hop hirukote irlandarra da, Belfast mendebaldekoa. Taldekideak Liam Óg Ó hAnnaidh, Naoise Ó Cairealláin eta J.J. Ó Dochartaigh dira, eta euren ezizenak Mo Chara, Móglaí Bap eta DJ Próvh dira, hurrenez hurren. Ingeles eta irlandar hizkuntzak nahasten ditu taldeak, eta bere letrek irlandar errepublikar gaiak dituzte askotan. Lehen singlea "C.E.A.R.T.A." deitzen zen ("eskubideak", irlanderaz) eta 2017an kaleratu zuten. Ondoren, 2018an, 3CAG debuteko albuma kaleratu zuten. Bigarren diskoa, Fine Art, 2024an kaleratu zuten, eta urte berean kaleratu zuten taldeari buruzko film biografiko bat ere.

## Erreferentziak

* ↑ Txantiloi:En-UK Kula, Adam. (2024-01-27). «Kneecap: Who are Belfast's republican Irish language rap trio and why are they labelled controversial? A breakdown of the group's background, lyrics and antics» News Letter.
* ↑ (Ingelesez) Earley, Kelly. «Who are KNEECAP? Everything you need to know about the Irish rappers in trouble with both BBC and RTÉ» The Daily Edge.
* ↑ (Ingelesez) Mullally, Una. (2022-03-16). «A Celtic Revival, in Hip-Hop and More» The New York Times.
* ↑ 3CAG YouTube. .
* ↑ (Ingelesez) «Kneecap movie trailer released ahead of UK premiere in London» Belfast Telegraph 2024-06-06.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65327538
# Hunedoara

Hunedoara (errumanieraz huneˈdo̯ara ahoskatua; alemanez: Eisenmarkt; hungarieraz: Vajdahunyad ˈvɒjdɒhuɲɒd ahoskatua) Errumaniako hiri bat da, Hunedoara konderria eta Transilvania eskualdean. Hego-mendebaldeko Transilvanian dago eta bost herrixka- Boș (Bós), Groș (Grós), Hășdat (Hosdát; Hochstätten), Peștișu Mare (Alpestes) eta Răcăștia (Rákosd) - ditu bere barnean. 2021ean 50.457 biztanle zituen.

## Toki interesgarriak

* Hunedoarako gaztelua

## Hiritar nabarmenak

* Gheorghe Gica Craioveanu (1968-), Errealeko futbolari ohia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q215719
* Multimedia: Hunedoara / Q215719
# Jenga

Jenga (suahiliz «eraikitzea») trebetasun fisiko eta mentaleko joko bat da. Jokalariek dorre batetik txandaka kendu behar dute bloke bat eta tontorrean jarri, dorrea erori gabe, noski.

## Arauak

Egurrezko 54 bloke txikirekin jokatzen da, hirunaka eta formazio gurutzatuan dauden solairuak osatuz. Jokalari bakoitzak, aldi berean, dorrearen beheko edozein mailatako bloke bat kendu behar du bi hatz bakarrik erabiliz, dorrea erori gabe, eta goiko aldean jarri behar du, goiko maila berriak osatuz. Dorrea erorarazi duenaren aurreko jokaldia egin duen jokalaria izango da irabazlea. Jokalbat bukatzean bost segundoz itxaron behar da, denbora hori igarota dorrea eroriz gero, azken blokea jarri duen jokalaria izango da irabazlea. Argentinan joko hau yenga edo hacer caer (erorarazi) izenarekin ere ezaguna da.
Aldaeren artean daude Jenga Veritat, Jenga Pink, Jenga Xtremo, Jenga Max, Jenga Blasto eta Jenga Poker. Bertsio ez-ofizialak ere badaude, 51 piezarekin.

## Dorrerik altuena

Robert Greblerreren arabera berak 40 mailako dorre bat eraiki zuen, Jengaren dorrerik garaiena izan omen da hori. Greblerrek 1985ean eraiki zuen dorrea, Leslie Scottek 1980ko hamarkadaren hasieran ekoitzitako Jengaren jatorrizko piezekin jolasten ari zela.

## Jatorria

Oxford Games Ltd- enpresaren sortzaileetako batek sortu zuen Jenga jokua, Leslie Scott-ek.1970ean bere etxean sortutako joko batzuetan oinarritu zen, familiak Takoradin (Ghana) erositako haur-joko bateko egurrezko blokeak erabiliz. Jokoa 1983an aurkeztu zuten Londresen, Jenga marka erregistratua erabiliz. Tu-Ka-Radio izeneko oso antzeko joko bat aurkeztu zuen Estatu Batuetan Maineko Parsons familiak 1978an, Jenga plazaratu baino bost urte lehenago. Parsons familiak ez zuen jokoa asmatu, lagun afrikar batek erakutsi baitzion.

## Bideojokoak

Nintendo Wii eta DSrako Jenga World Tour bideojokoa 2007ko abenduaren 7an kaleratu zuen Atarik. Electronic Arts-en Nintendo Wii-rako Jenga jokoaren bertsio bat zegoen Hasbro enpresaren Family Game Night 2ren eskaintzaren barruan.
iOSen badago bertsio bat, NaturalMotion Games-ek 2010aren amaieran plazaratua. Android telefonoetarako eta Mac ordenagailuetarako bertsioak ere kaleratu ditu NaturalMotion-ek.

## Erreferentziak

* ↑ Strong National Museum of Play. Strongmuseum.org 2009-01-20.
* ↑ A personal view from Leslie Scott, the inventor of Jenga | Victoria and Albert Museum. Vam.ac.uk.

## Ikus, gainera

* Mundu zabaleko jokoak, jokoen mundu zabala
* Jokoenea
* Arabako Fournier Karta Museoa
* Karta-jokoen Frantziako Museoa
* Jostailu eta Automaten Museoa (Katalunia)

## Kanpo estekak

* «Mundu zabaleko jokoak. Jokoen mundu zabala (PDF)» Angulo Martin, Patxi. (1997). www.elhuyar.eus, Liburua PDF fitxategian deskargatzeko aukera
* Datuak: Q869870
* Multimedia: Jenga / Q869870
# Joaquín Ramos Marcos

Joaquín Ramos Marcos (Salamanca, Gaztela eta Leon, 1946ko martxoaren 23a - Madril, 2025eko urtarrilaren 19a) espainiar futbol arbitro bat izan zen.
# HLA-B27

HLA-B27 giza antigeno leukozitario bat da, I motakoa, nukleodun zelula guztietan dagoena. Histokonpatibilitate konplexu nagusiaren (MHC, ingelesez) gene batzuek (gizakiaren 6. kromosoman daudenak) bere sintesia kodetzen dute. Bere frekuentzia populazio batean aldakorra da: europarren %8k du antigeno hori (HLA-B27) beren zeluletan, baina japoniarren % 1ek soilik. Eskandinavian, sami herrian % 24raino iristen da antigeno horren frekuentzia.
HLA-B27 antigenoa oso lotuta dago hainbat gaixotasun autoimmuneekin: espondilitis ankilosatzailearekin, artritis erreaktiboarekin, psoriasiarekin eta Crohn gaitzarekin, besteak beste. Esaterako, espondilitis ankilosatzailea duten gaixoen %90k HLA-B27 antigenoa du zelulen gainazalean.
Hala ere, HLA-B27 duten gizabanako askok ez dute inongo patologia autoimmunerik. Horrek esan nahi du gaitza pairatzeko beste zerbait ere gertatu behar dela, gaitza pizten duen ingurugiroaren beste faktore bat.
I motako beste giza antigeno leukozitarioaren antzera, HLA-B27k zelulako (degradatu diren proteinak) edo zelulatik kanpoko peptido batzuk aurkezten dizkie T linfozitoei (CD8+ klasekoei).HLA-B27 eta gaixotasun autoimmuneen lotura azaldu ahal izateko hainbat hipotesi proposatu dira. Horietako batek dio HLA-B27 antigenoak gaitasun berezia izango lukeela bakterio edo birus baten antigeno bat lotzeko. Mikrobio horren antigenoa eta HLA-B27koak mimetismo antigeniko handia izango balute, T linfozitoek (CD8+) konplexu horri eraso egingo liokete, autoimmunitatea agertuz

## Erreferentziak

* ↑ M. A. Khan (2010). "HLA and spondyloarthropathies". In Narinder K. Mehra (ed.). The HLA Complex in Biology and Medicine. New Delhi, India: Jayppee Brothers Medical Publishers. pp. 259–275. ISBN 978-81-8448-870-8
* ↑ HLA-B27 Labtet online
* ↑ Lopez de Castro, Jose A. (2007) En la génesis: HLA-B27 y patogenia de las espondiloartropatías Reumatología Clínica

## Kanpo estekak

* Datuak: Q420574
* Multimedia: HLA-B27 / Q420574
# Esnauritzagana

Esnauritzagana Bizkaia eta Araba artean dagoen mendia da. 817 metroko altuera du eta Motxotegi-San Bernabe-Mirugain mendilerro txikiaren gailur nagusia da. Ubide eta Legutioko udalerrien arteko mugan dago. Ubideko haranaren eta Urrunagako urtegiaren artean dago. Motxotegi mendia bere bikia da.
Mendiaren igoerarako bi hasiera puntu nagusi daude, Mekoleta (Otxandion) edo Ubide. Igoera erraza da, malda 250 metro ingurukoa besterik ez baita.

## Kanpo estekak

* Esnauritzagana mendiak.eus webgunean.
* Datuak: Q131830247