OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ernesto Lecuona

Ernesto Sixto de la Asunción Lecuona Casado (Guanabacoa, 1896ko abuztuaren 7a - Santa Cruz Tenerifekoa, 1963ko azaroaren 29a) kubatar musikagile eta piano-jotzailea izan zen.
Aita kanariarra zuen eta ama kubatarra. Bost urte zituenetik pianoa ikasi zuen Ernestina arrebaren laguntzarekin eta hamaika urterekin lehenengo abestia konposatu zuen. 1924an Europara joan zen kontzertuak eta piano errezitaldiak ematera.
Errepertorio klasikoko, jazzeko eta latinoko lanak konposatu zituen. 600 konposizio baino gehiago ditu: abestiak, zarzuelak, pianorako eta orkestra sinfonikorako lanak.

## Lan hautatuak
### Pianorako

* Ante El Escorial
* Aragón
* Aragonesa
* San Francisco El Grande
* Siboney
* Suite Andalucía
** Córdoba
** Andalucía
** Alhambra
** Gitanerías
** Guadalquivir
** Malagueña
* Valencia Mora
* Zambra Gitana

### Bals

* Apasionado
* Crisantemo
* La bemol
* Maravilloso
* Poético
* Romántico
* Si menor (Rococó)
* Vals Azul

### Beste lan batzuk

* Afro-Cuban suite
* Ahí viene el chino
* Al fin te vi
* Amorosa
* Andar
* Aquí está
* Arabesque
* Bell Flower
* Benilde
* Burlesca
* Canto del guajiro
* Cajita de música
* Como arrullo de palmas
* Como baila el muñeco
* Dame tu amor
* Danza de los Ñáñigos
* Danza Lucumí
* Diario de un niño
* Ella y yo
* ¡Échate pa'llá María!
* El batey
* El miriñaque
* El sombrero de yarey
* El tanguito de Mamá (A la Antigua)
* En tres por cuatro
* Eres tú el amor
* Futurista
* Gonzalo, ¡no bailes más!
* Impromptu
* La 32
* La primera en la frente
* La Comparsa
* La conga de medianoche
* La habanera
* La danza interrumpida
* La mulata
* La negra Lucumí
* La Cardenense
* Los Minstrels
* Lola Cruz
* Lola está de fiesta
* Lloraba en sueños
* Mazurka en glissando
* Melancolía
* Mientras yo comía maullaba el gato
* Mis tristezas
* María la O
* Muneca de Cristal
* Muñequita
* Negra Mercé
* Negrita
* ¡No hables más!
* No me olvides
* No puedo contigo
* Noche Azul
* Orquídeas
* Pensaba en ti
* Polichinela
* ¿Por qué te vas?
* Preludio en la noche
* ¡Que risa me da! Mi abuela bailaba así
* Rapsodia Negra
* Rosa, la china
* Tú serás
* Tres miniaturas
* ¡Y la negra bailaba!
* ¡Y sigue la lloviznita!
* Yo soy así
* Yumurí
* Zapateo y guajira
* Zenaida

## Kanpo estekak

* Datuak: Q345446
* Multimedia: Ernesto Lecuona / Q345446
# Margarita Lecuona

Margarita Lecuona (Habana, 1910ko apirilaren 18a - New Jersey, 1981eko martxoaren 19a) kantari eta konpositore kubatarra izan zen, eta Babalú eta Tabú bezalako afro-kubar kantak konposatu zituen.

## Biografia

Familian musika zaletasuna hedatua zen, eta musikagile kubatar ezagunak ziren senideakk, Ernestina eta Ernesto Lecuona anai-arrebak. Eugenio Lecuona New Yorkeko kontsul kubatarra zen Margaritaren aita.
Habanako Nuestra Señora de las Mercedes ikastetxera eta Sepúlveda ikastetxera joan zen, La Habanako Institutuan bigarren hezkuntza hasi baino lehen. Julia Lucignanirekin kantua eta Eulalia Santanarekin pianoa ikasi zituen, Clara Romero de Nicolaren gitarra ikastei aurretik. Dantza ere ikasi zuen Habanako Balet Eskolan, Nikolai Yavorsky balet-maisuarekin, eta azken honen zenbait lanetan aritu zen.
1930ean, ikasten ari zela, "Soñadora" idatzi zuen, gitarra jotzen kantatzen zuena. Hainbat ekoizpen eszeniko egin ondoren, 1942an, bikote bat sortu zuen Olga Luquerekin, eta gero Lecuona Cuban Girls izeneko talde bat (Alicia Yanes y Coralia Burguetekin), eszenatokietan eta irratian aritu zena. 1940ko hamarkadan idatzi zituen bere abesti ezagunenak Tabú eta Babalú. Tabúk arrakasta izan zuen Arthur Lyman eta Les Baxterrek kantatu zutenean; Babalúk, berriz, arrakasta izan zuen Desi Arnaz kantariarekin (eta Miguelito Valdésekin).
Pepe Armil aktore argentinarrarekin ezkondu zen 1947an, eta Buenos Airesera joan zen bizitzera, 1957an. Handik, Txile, Uruguai, Bolivia, Peru, Brasil eta Mexikora mugitu izan zen biretan, irratian zein eszenatokietan aritzeko.
1969an, familiarekin mugitu zen Estatu Batuetara. New Jerseyn hil zen 1981ean.

## Erreferentziak

* ↑ Fajardo, Ramón. (18 August 2017). Margarita Lecuona. Habana Radio.
* ↑ Margarita Lecuona. Ecured.
* ↑ (Gaztelaniaz) https://www.cubaencuentro.com,+Cubaencuentro com & Manuel Desdin. «La prima lejana de los Lecuona» www.cubaencuentro.com (Noiz kontsultatua: 2022-01-10).
* ↑ Margarita Lecuona. Ecured."Margarita Lecuona" (in Spanish). Ecured. Retrieved 5 September 2017.
* ↑ Fajardo, Ramón. (18 August 2017). Margarita Lecuona. Habana Radio.Fajardo, Ramón (18 August 2017). "Margarita Lecuona" (in Spanish). Habana Radio. Retrieved 5 September 2017.
* ↑ Margarita Lecuona. Ecured."Margarita Lecuona" (in Spanish). Ecured. Retrieved 5 September 2017.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Mujeres que hacen ruido: Margarita Lecuona» Somos Ruidosa (Noiz kontsultatua: 2022-01-10).
* ↑ Fajardo, Ramón. (18 August 2017). Margarita Lecuona. Habana Radio.Fajardo, Ramón (18 August 2017). "Margarita Lecuona" (in Spanish). Habana Radio. Retrieved 5 September 2017.
* ↑ Margarita Lecuona. Ecured."Margarita Lecuona" (in Spanish). Ecured. Retrieved 5 September 2017.

## Kanpo estekak

* Babalú kantuaren bertsio bat.
* Datuak: Q1306750
# Pablo Milanés

Pablo Milanés Arias (1943ko otsailaren 24a, Bayamo, Granmako probintzia – Madril, 2022ko azaroaren 22a) kubatar musikagile, abeslari, gitarra-jotzaile eta kantautorea zen. Silvio Rodríguez eta zendutako Noel Nicola musikariekin batera, Nueva Trova Cubanaren sortzaileetako bat da. Lynn Milanés (1970), Suylen Milanés (1971-2022) eta Haydée Milanés (1980) abeslarien aita zen.

## Diskografia

* 1973 - Versos Sencillos de José Martí
* 1975 - Canta a Nicolás Guillén
* 1976 - La Vida No Vale Nada
* 1977 - No Me Pidas
* 1979 - El Guerrero
* 1979 - Aniversarios
* 1982 - Filin 1
* 1982 - Acto de Fe
* 1983 - El Pregón de las Flores, Lilia Vera-rekin batera.
* 1983 - Años 1, Luis Peña-rekin batera.
* 1984 - Ao Vivo No Brasil
* 1985 - Linda y Leo
* 1985 - Comienzo y Final de una Verde Mañana
* 1986 - Años 2, Luis Peña eta Cotán-rekin batera.
* 1987 - Buenos Días América
* 1987 - Trovadores, Armando Garzón-rekin batera.
* 1988 - Proposiciones
* 1989 - Filin 2
* 1989 - Filin 3
* 1990 - Identidad
* 1991 - Canto de la Abuela
* 1991 - Filin 4
* 1991 - Filin 5
* 1992 - Años 3, Luis Peña, Cotán eta Compay Segundo-rekin batera.
* 1993 - Querido Pablo
* 1994 - Canta Boleros en Tropicana
* 1994 - Evolución
* 1994 - Igual Que Ayer, Caco Senante-rekin batera.
* 1994 - Orígenes
* 1994 - Plegaria
* 1995 - Si Yo Volviera a Nacer, María Felicia eta José María Vitier-ekin batera.
* 1995 - En Blanco y Negro, Víctor Manuel-ekin batera.
* 1997 - Despertar
* 1998 - Vengo Naciendo
* 2000 - Días de Gloria
* 2000 - Live from New York City
* 2002 - Pablo Querido
* 2005 - Como un Campo de Maíz
* 2005 - Líneas Paralelas, Andy Montáñez-ekin batera.
* 2007 - Mas Alla De Todo (Chuco Valdes-ekin batera)
* 2008 - Regalo
* 2008 - Feeling 6
* 2008 - Raul y Pablo (Raúl Torres-ekin batera)
* 2010 - Palacio Municipal de Congresos de Madrid (zuzeneko DVDa Chucho Valdes-ekin batera)

## Erreferentziak

* ↑ Berria. «Pablo Milanes kantari kubatarra hil da» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-11-22).

## Kanpo estekak

* Pablo Milanés musikariaren webgunea (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q560953
* Multimedia: Pablo Milanés / Q560953
# Afro-kolonbiar

Afro-kolonbiarra Afrikako beltzen eta haien nahasteen (pardoak, mulatoak eta zanboak) ondorengo kolonbiarra da. Giza talde honi beltzak, morenoak, mulatoak, nitxoak, afroak eta beste herri-deitura eta eufemismoak deitu ohi dira, baita afro-ondorengoak eta San Andres Artxipelagoko Raizalak eta San Basilio de Palenqueko biztanleak aipatzen dituztenak ere.
Bere historia XVI. mendeko lehen hamarkadan espainiarrek eta britainiarrek Kolonbiara ekarritako afrikarren esklabotzarekin hasten da. 1520. urterako, afrikarrak Kongo, Angola, Kamerun, Ghana, Liberia, Gambia, Boli Kosta, Ginea-Bissau, Sierra Leona, Senegal eta Mali bezalako tokietatik ekartzen zituzten, azkar gutxitzen ari zen bertako biztanleria ordezkatzeko. Bere biztanleria esponentzialki hazi zen merkataritza transatlantikoarekin edo merkataritza triangeluarrarekin. 1851n hasitako emantzipazio prozesu luzeak haien esklabizatzailei bakarrik egin zien mesede, eta birpopulatze askearen hasiera izan zen, baina gaur egun, Kolonbiako Pazifikoko biztanleriaren % 90 da. Herrialdeko beste eskualde batzuetan ehuneko esanguratsuak daude, hala nola Bogotan dauden 110.000 afro-ondorengoak.
Joan den mendearen erdi aldera, populazio beltzaren gehiengoa herrialdeko bi kostaldeetan aurkitzen zen; Pazifikoko departamenduetan (Cauca, Chocó, Nariño eta Valle del Cauca) eta Karibeko kostaldekoetan (Antioquia, Atlántico, Bolívar, Cesar, Córdoba, La Guajira, Magdalena, San Andres eta Sucre). Azken mende erdian, biztanleria beltzaren sektore handi bat kokatu da herrialdeko hiri nagusietan. Gaur egun, Kolonbia Latinoamerikako afro-ondoko biztanle gehien dituen hirugarren herrialdea da Brasil eta Haitiren atzetik.

## Erreferentziak

* ↑ Origen de los AfroColombianos. Copia archivada. .
* ↑ Tovar, Jorge A. La Manumisión en Colombia: 1821 -1851. Un análisis cuantitativo. Bogotá: Universidad de los Andes, 2007.
* ↑ Diario El Tiempo. Bogotá negra (especial multimedia). Bogotá, 2 de octubre de 2013.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q388449
* Multimedia: African Colombians / Q388449
# Compay Segundo

Máximo Francisco Repilado Muñoz (Siboney, 1907ko azaroaren 18 – La Habana, 2003ko uztailaren 14) ezagunago Compay Segundo bezala, nazioartean ospe handia lortu zuen musikari eta konpositore kubatarra izan zen. Beste musika tresna artean gitarra, tres kubatar, klarinete eta bongo jo zuen. Armoniko musika tresna asmatu zuen.

## Diskografia

* 1942-1955
** "Sentimiento Guajiro"
** "Cantando En El Llano"
** "Compay Segundo Y Compay Primo"
** "Mi Son Oriental"
** "Los Reyes Del Son"
** "Los Compadres"
* 1956-1995
** "Balcón De Santiago"
** "Balcón De Santiago (Reedición)"
** "Saludo, Compay"
* 1996-2002
** "Cien Años De Son"
** "Son Del Monte"
** "Buena Vista Social Club"
** "Antología" (1997)
** "Lo Mejor De La Vida"
** "Calle Salud" 1999
** "Yo Soy Del Norte"
** "Antología" (2001)
** "Las Flores De La Vida"
** "Duets" (2002)
* 2007
** "Cien Años. 100th Birthday Celebration" (3CD+DVD)

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz): Biografia eta argazkia.
* (Ingelesez): Buena Vista Social Club (en inglés)
* (Gaztelaniaz): Compay Segundo YouTube
* Datuak: Q316102
* Multimedia: Compay Segundo / Q316102
# Bebo Valdés

Dionisio Ramón Emilio Valdés Amaro, ezagunagoa Bebo Valdés ezizenarekin, (Quivicán, Kuba, 1918ko urriaren 9a - Suedia, 2013ko martxoaren 22a) kubako musikari eta piano-jotzailea izan zen, batez ere kubatar musika eta afrokubatar jazzagatik famatua. Kubako musikaren garai loriatsueneko figura izan zen. Pianoa jotzeaz gain hainbat egileren obrak moldatu eta konpondu ditu, jazzera ekarriz edo kubako erritmoetarako konponduz.
Bere semea ere pianista ezaguna da, Chucho Valdés.

## Lanak

* A Mayra, Är fröken Pehrson (¿Es usted la señorita Pehrson?)
* A quien engañas
* Batanga tú bailas
* Cachao, creador del mambo
* Con poco coco
* Copla núm. 4
* Devoción
* Dile a Catalina
* Ecuación
* El guajeo de Rickard
* El solar de Bebo
* El son de Cecilio
* Especial de Bebo
* Miriam, nocturno en batanga
* La rareza del siglo
* Ritmando el chachachá
* Rose Marie
* Tirando tiro.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q813553
* Multimedia: Bebo Valdés / Q813553
# Sindo Garay

Antonio Gumersindo Garay García, Sindo Garay bezala ezaguna, (Santiago de Cuba, 1867ko apirilaren 12a - Habana, 1968ko uztailaren 17a) musikari kubatar ospetsua izan zen. Autodidakta izanik, troba tradizionalaren barruan ospe handia lortu zuen.

## Biografia

Musika berez ikasi zuen Sindo Garayk. Haurtzaroan, Kubako independentziaren aldeko José Maceo koronelaren bitartekari moduan ibili zen. Garai horretan ere José Martí ezagutu zuen; bigarren honi Semblanza de Martí konposizioa eskaini zion. Sarritan bere kantak oinarri ideologiko eta politiko sakona dute. Zirko munduan ere aritu zen. Petronila Reyesekin ezkonduta, bost seme-alaba izan zituen. Kubako Iraultzandoren omenaldi asko ezagutu zuen. 1968an hil zen, 101 urte zituelarik.

## Obra

600 kanata baino gehiago sortu zuen. Kanta horietan kubatareen izaera oso ondo islatzen da. Kubako paisaiak, emakumeak, maitasuna dira bere lanen gaiak. Bere lanen artean hauek azpimarra ditzakegu: Amargas verdades, Mujer bayamesa, Guarina, La tarde, Perla, Retorna y Tormento fiero . Agian bere kantu ezagunetarikoa Ojos negros que fascinan izan daiteke, nahiz eta urtetan Errusiako egile ezezagunaren lana bezala aurketua izanda.

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz):Sindo Garayren kanta batzuk.
* Datuak: Q1647843
* Multimedia: Sindo Garay / Q1647843
# María Muñoz de Quevedo

María Muñoz Portal , María Muñoz de Quevedo izenez ezaguna (Coruña, Galizia, 1896ko irailaren 27 - Habanan 1947ko abenduaren 14a) galiziar-kubatar abesbatza zuzendaria eta piano-jotzailea izan zen.

## Ibilbidea

1919an Antonio Quevedorekin ezkondu zen eta Kubara bidaiatu ondoren, bizi osorako geratu ziren bertan. XX. mendearen lehen erdian Kuban egindako irakaskuntza eta koru-zuzendaritzako musika-lan garrantzitsuenaren sortzailea izan zen. 1923an, Pedro San Juan Nortes musikari espainiarrarekin batera, Eskola Filarmoniko Nazionala sortu zuen, zuzendari izendatu zuten, eta pianoa eta harmonia ere irakatsi zituen. 1925ean irakaskuntza-zentro honetan lan egitera utzi zion bere kontserbatorio propioa sortzeko, Bach izena jarri zion. Bere emaitzak gaur egunera iristsi dira: merezimendu ezagunak dituen abesbatza mugimendu nazionala.

## Erreferentziak

* ↑ Alonso, Nancy. (2018). Damas de social: intelectuales cubanas en la revista Social. ISBN 978-959-294-170-0. PMC 1042243325. (Noiz kontsultatua: 2021-12-27).
* ↑ "María Muñoz Portal" EcuRed (Gaztelaniaz).

## Bibliografia

* Marco, Aurora (2007). Dicionario de Mulleres Galegas [Das orixes a 1975]. Edicións A Nosa Terra. p. 293. ISBN 978-84-8341-146-9.
* Río Iglesias, Irene del (2016). María Muñoz de Quevedo. A escola coral cubana. Edicións Positivas. ISBN 978-84-942739-1-9.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61060479
* Multimedia: María Muñoz de Quevedo / Q61060479
# Daymé Arocena

Daymé Arocena (1992ko urtarrila) Habanako jazz-abeslari afrokubatarra da, eta "Kubako abeslari gazte onena" dela esan izan da. Jazz-album onenaren Juno 2015 saria irabazi zuen, Maqueque jazz-taldeko kide gisa, Jane Bunnett musikari kanadarrarekin.
Arocena National Public Radio (NPR) 2015eko 50 disko gogokoen zerrendan dago, Nueva Era albumarekin. Arocenaren ahotsa deskribatzean, NPRko Felix Contrerasek esan zuen "Celia Cruz eta Aretha Franklinen artekoa" zela, esanez Arocena izenak "merezi duela bi ahots ospetsu horien ondoan egotea".
Zortzi urte zituela hasi zen lanean Arocena erdi profesionalki; 14 urte zituela, Los Primos taldeko kantari nagusia bihurtu zen. Musikazale amorratua da, konpositorea, moldatzailea, koruko zuzendaria eta banda-burua da, abeslaria izateaz gain.
Arocena fededun indartsua da Santerian, Yoruba printzipioetan oinarritutako erlijio afrokaribetarrean; bere fedea markatzeko, sarritan, turbante bat eramaten du eta zuriz jantzita agertu ohi da.

## Kolaborazioak

2022an Izaro Andres euskal musikariarekin La Felicidad abestiaren bertsioa egin zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Pareles, Jon. (23 March 2016). Review: Daymé Arocena Mixes a Cosmopolitan Vibe With an Earthy Tone. .
* ↑ Brown, August. (29 March 2016). Review Daymé Arocena brings exultant Afro-Cuban rumba to Eagle Rock. .
* 1 2 3 «Dayme Arocena Is The World's Next Jazz Phenomenon» Vibe 2016-09-29.
* ↑ (Ingelesez) Denselow, Robin. (2017-03-16). «Daymé Arocena: Cubafonia review – Cuba's finest young female singer» The Guardian ISSN 0261-3077..
* ↑ «Jane Bunnett & Maqueque Win 2015 Juno» latinjazznet.com.
* 1 2 «NPR Music's 50 Favorite Albums Of 2015» NPR.org.
* ↑ IZARO - La Felicidad ft. Daymé Arocena. (Noiz kontsultatua: 2022-04-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29588793
* Multimedia: Daymé Arocena / Q29588793
# Celia Cruz

Celia Cruz (Habana, 1925eko urriaren 21a - New Jersey, 2003ko uztailaren 16a) kantari kubatarra izan zen.
Salsa musikaren ordezkari nagusietakoa izan zen 1950eko hamarkadaz geroztik. Habanako klub eta kabaretetan abestu zuen bere karreraren hasieran. 1950ean Sonora Matancera taldean hasi zen, eta La Reina Rumba jarri zioten goitizena. 1959an, Fidel Castrok agintea bereganatu zuenean, Mexikora alde egin zuen, eta Estatu Batuetara 1961ean. Han hasi zen Tito Puente, Willie Colon eta beste zenbait musikarirekin lanean. Gerora mundu osoan ibili da The Fania All Stars taldearekin. Ehun diskotik gora grabatu zituen, horietarik erdiak salsa musikakoak. Bemba colorá du abesti ezagunen eta bere estiloaren adierazgarrienetakoa.
Buruko minbiziak gaixorik hil zen 87 urterekin.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q474045
* Multimedia: Celia Cruz / Q474045
# Zoila Gálvez

Josefina Zoila Gálvez Pérez, artistikoki Zoila Gálvez (Guanajay, Kuba, 1899ko martxoaren 19a – Habana, Kuba, 1985eko azaroaren 26a), pedagogo musikala eta sopranoa izan zen, arrakasta izan zuen Kubako lehen abeslari liriko beltza.

## Biografia

Umetan hasi zen musika ikasten Kuban maisu italiarrekin. Habanako Hubert de Blanck Kontserbatorioan jarraitu zituen ikasketak. Amaitzean, Italiara joan zen, eta lau urte eman zituen kantu-ikasketak egiten, Erromako Santa Zezilia Akademian eta Bartzelonan. Besteak beste, Giacomo Marino eta Francisco Viñas tenore espainiarra izan zituen kantuan.

### Abeslari lana

Italian —Milanen— egin zuen lehen interpretazio publikoa. 1920. urtetik aurrera hasi zen bere karrera artistikoa: 1922an Kuban debutatu zuen Habanako Orkestra Sinfonikoarekin, Erroman 1924an Giuseppe Verdiren Rigoleto lanarekin eta 1925ean Parisen Pleyel Aretoan. Urte haietan Mexikon, Europan zehar birak hasi zituen eta, azkenik, Gonzalo Roig-en eskutik, Aubrey Lyles eta Flournoy Miller-en konpainian (1927-1928) integratutako hainbat emanaldi egin zituen Estatu Batuetan. Hasieran, ordea, larruazalaren koloreari buruzko aurreiritziek eragotzi egin zuten hura ezagutzea. 1950. urtera arte itxaron behar izan zen New Yorkeko The Town Hall-en lehen arrakasta lortzeko. Urte batzuk geroago, beste arrakasta batekin egin zuen topo Carnegie Hall-en, Borislav Bazala maisuarekin pianoan, eta horrek behin betiko zabaldu zizkion ateak Estatu Batuetan. Bere herrialdean antzokietan, irratian eta telebistan ezagutu zuten. Bere errepertorioan Verdiren operak nabarmendu ziren, Donizeetiren Lucia di Lammermoor, Léo Delibesen Lakme edo Vincenzo Belliniren La sonámbula interpretatu zituen.

### Irakasle lana

Kantu-irakaslea izan zen Habanako Amadeo Roldán Kontserbatorioan, Guiñol Antzoki Nazionalean eta antzezpen dramatikoko beste konpainia batzuetan, hala nola Holguín Taldean edo Habanako Antzerki Musikaleko Taldean.
Zoila Gálvez, besteak beste, Leopoldina Núñez Lacret musikagile, rapazle eta gitarra-jolearen irakaslea izan zen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Sángalo, Ariel. (8 de agosto de 2013). Zoila Gálvez, una diva de ébano. .
* 1 2 3 Valenzuela, Teresa. (31 de enero de 2013). La grande Zoila Gálvez. .
* 1 2 3 Josefina Zoila Gálvez Pérez. .
* ↑ (Gaztelaniaz) de 1899Guanajay, Josefina Zoila Gálvez PérezConstituye una gloria de la cultura municipal y nacional Nacimiento19 de marzo; Habana, La; Nacional, CubaFallecimiento26 de noviembre de 1985 CubaNacionalidadCubanaCiudadaníaCubanaOcupaciónCantanteTítuloSopranoPremiosDistinción por la Cultura. «Zoila Gálvez - EcuRed» www.ecured.cu (Noiz kontsultatua: 2022-08-24).
* ↑ Zoila Gálvez. .
* ↑ «Leopoldina Núñez Lacret» library.kiwix.org (Noiz kontsultatua: 2022-08-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q26715217
# Natxo Etxebarrieta

Natxo "Abitxuela" Etxebarrieta Jiménez (Gasteiz, 1964 - 1996ko urtarrilaren 5a) Cicatriz punk taldeko gitarra-jotzaile eta abeslaria izan zen.

## Biografia

ETAko ekintzaile historikoa zen Txabi Etxebarrieta eta José Antonio Etxebarrieta abokatuaren loba ere bai. Aldi berean, Natxoren taldea bertsionatu zuen Zarpazo! a cicatriz musika taldeko Gaizka Etxebarrieta abeslaria du anaia. Heroinarekin izandako arazoen ondorioz Gasteizko Las Nieves desintoxikazio-zentroan sartu zen. Hasiera batean 'Cicatriz en la matriz' izeneko banda bat sortzea erabaki zuen, Poti neska-lagunarekin eta zentroko lankideekin batera. Garaiko beste talde batzuekin batera, Euskal Rock Erradikala deiturikoaren partaide izan zen.
Natxo zentrotik atera zenean, Potik taldea utzi zuen, eta, aldi berean, Natxo drogara itzuli zen. Urte batzuk geroago, Holandatik Polvorilla anaiaren hiletara etortzean, Barajasko aireportuan mihatu eta speed aurkitu zioten. Horregatik, 4 urte, 2 hilabete eta egun bateko espetxe zigorra ezarri zioten. Espetxean ia hiru hilabete eman ondoren, fidantzapean atera zen. Aldi hau La 204 abestirako inspirazioa izango litzateke, kartzelan egindako egonaldian oinarrituta.
Urte horretan bertan, 1988ko abuztuan, moto-istripu bat izan zuen, bera paketean zihoala. Hasieran, Donostiara eraman zuten, eta handik Nafarroako Unibertsitatea Klinikara, bizkarrezurreko ebakuntza bat egiteko. Iruñean ez zuten onartu nahi izan, arazo burokratikoak argudiatuta, baina familiak dio Natxok hepatitisa izan zuela esan zuelako izan zela. Azkenik, Valentziako ospitale batera eraman zuten, eta han beranduegi zen ebakuntza behar bezala egiteko. Ondorioz, Natxok mugikortasunaren zati bat galdu eta makulu bat eraman behar izan zuen. Harrezkero Natxo bere kontzertuen grabazio askotan hura eramaten ikusten zen, eta zeraman makulu horiek, aldi berean, Cicatrizen sinbolo bihurtu ziren. Horregatik, bere logoa burezur batek eta gurutzatutako bi makuluk osatzen dute, piratek ontzidien mastetako banderetan zeramaten sinboloaren kopia moduko batek. HIESaren ondorioz hil zen 1996an.

## Diskografia

* Maketa.
* Kortatu, Kontuz Hi! eta Jotakierekin elkarbanatutako diskoa.
* Inadaptados.
* 4 años, 2 meses y 1 día.
* Colgado por ti.
* En Directo.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20180215023641/http://www.baga-biga.eus/eu/berriak/zarpazo-a-cicatriz_15.html
* ↑ Huan Porrah Blanko. (2006). Negación punk en Euskal Herria. Txalaparta ISBN 84-8136-468-1..
* 1 2 (Gaztelaniaz) «La generación maldita del punk euskaldun» El Diario Vasco 2014-11-17.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mugalari 2016-1-6.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Con Natxo siempre presente» Noticias de Álava 2016/01/03.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2834824
# Antonio Machín

Antonio Abad Lugo Machín (Sagua la Grande, Kuba, 1903ko otsailaren 11 - Madril, 1977ko abuztuaren 4a) kubatar abeslaria izan zen, bolero eta musika arina egin zuena. El manisero, Dos gardenias, Angelitos negros eta beste abestiei esker ospetsu bilakatu zen gaztelaniadunen artean. El manisero bere albuma, 1930ean New Yorken Don Azpiazuren orkestrarekin grabatua, Kubako musikan miloika ale saltzeko lehenengoa izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Sublette, Ned. (2004). Cuba and its music: from the first drums to the mambo. Chicago, 399 or..
* ↑ Díaz Ayala, Cristóbal. (1988). Si te quieres por el poco divertir: historia del pregón musical latinoamericano. San Juan P.R.: Cubanacan, 235 et seq. or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2857345
* Multimedia: Antonio Machín / Q2857345