OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Argazkigintza dokumental

Argazkigintza dokumentala errealitateko gertaerak eta pertsonaiak irudikatzen dituen argazkigintza mota bat da. Zerbaiten berri eman nahi du, berehalakotasun eta objektibotasunez, testigantza moduan. Honenbestez, argazki dokumentaletan ondorengo manipulazioa txikia izaten da, aurreko prestakuntzak (kameraren kokapena eta konposizioa, esaterako) ohikoak badira ere. Hala ere, izaera artistikoa ere eman izan zaio argazkigintza dokumentalari, errealismoaren barnean gehien bat.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q615498
* Multimedia: Documentary photography / Q615498
# Polizia fitxa

Polizia fitxa edo polizia argazkia poliziak norbait atxilotzen duenean egiten duen pertsona horren argazkia da, normalki sorbaldatik gora, eta maiz aurrez-aurre zein profilez. Polizia fitxaren helburua, hasiera batean, atxilotutakoen erregistro bat egitea zen, balizko biktimen identifikazioa errazteko, zein ikerlarien lana errazteko. Hala ere, Ameriketako Estatu Batuetan arrakasta handiko produktu bilakatu zen, are helburu komertzialarekin. Bertan mugshot izena dute argazkiok.
1840ko hamarkadan hasi zen kriminalen argazkien ohitura, argazkigintza asmatu eta gutxira, baina 1888an Alphonse Bertillon polizia frantsesa izan zen prozesua estandarizatu zuena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33582
* Multimedia: Mug shots / Q33582
# Ikusangelu

Ikusangelua objektibo batek hartzen duen ikuspegi-eremua da. Adibidez, teleobjektibo bat erabilita ikusangelu txikiagoa izango dugu objektibo arrunt bat erabilita baino.
Kamera baten ikusangelua irudiak erregistratzen duen azaleraren tamainaren (pelikula edo sentsorea) eta foku-luzeraren araberakoa da. Irudiak erregistratzen duen azaleraren hainbat dimentsio erabil daitezke ikusmen-angelua definitzeko:
* horizontala
* bertikala
* diagonala (ohikoena argazkilaritzan)
Taula honek ikusangelu diagonalak, horizontalak eta bertikalak erakusten ditu, gradutan, irudi zuzenak sortzen dituzten lenteetarako, 36 mm × 24 mm-ko formatuarekin erabiltzen denean:
| Foku-luzera (mm) | 13 | 15 | 18 | 21 | 24 | 28 | 35 | 50 | 85 | 105 | 135 | 180 | 210 | 300 | 400 | 500 | 600 | 830 | 1200 |
| Diagonala (°) | 118 | 111 | 100 | 91,7 | 84,1 | 75,4 | 63,4 | 46,8 | 28,6 | 23,3 | 18,2 | 13,7 | 11,8 | 8,25 | 6,19 | 4,96 | 4,13 | 2,99 | 2,07 |
| Bertikala (°) | 85,4 | 77,3 | 67,4 | 59,5 | 53,1 | 46,4 | 37,8 | 27 | 16,1 | 13 | 10,2 | 7,63 | 6,54 | 4,58 | 3,44 | 2,75 | 2,29 | 1,66 | 1,15 |
| Horizontala (°) | 108 | 100,4 | 90 | 81,2 | 73,7 | 65,5 | 54,4 | 39,6 | 23,9 | 19,5 | 15,2 | 11,4 | 9,80 | 6,87 | 5,15 | 4,12 | 3,44 | 2,48 | 1,72 |

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Irudia, Ikus-entzunezkoak eta Soinua Hiztegia] [2009]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q861726
* Multimedia: Angle of view / Q861726
# Urrezko ordua

Argazki-argiztapenean, urrezko ordua edo ordu magikoa egunsentia eta ilunabarra dira, eguzki-argia oso indartsua eta zenitala (eguerdia) edo nulua (gaua) ez den eguneko bi uneak, beraz, ezin hobea da irudiak, paisaiak zein aire zabaleko erretratuak hartzeko.

## Efektu fisikoa

Alderdi teknikoei dagokienez, argiztapena leunagoa eta lausoagoa da eguneko beste une batzuetan baino. Itzalak oso leunak dira, eta ia ez dago itzalik, eguzkia zerumugaren azpitik baitago. Eguzkiaren kokapen hori dela eta, argiak islapen bat egiten du atmosferan, eta zeharkako argiztapena sortzen du.

## Terminoaren aplikazioa ikus-entzunezkoen arloan

Argazkigintzaren munduan, ordu urdina eta urrezko ordua izenez ere ezagutzen da, Zinema munduan, ordu magiko terminoa gehiago erabiltzen bada ere. Garai zehatz horretan eszenak filmatzea hainbat filmetan erabili izan den teknikatzat hartzen da.
Une horretan filmatzeak pazientzia eskatzen du, azkar filmatu eta kamera intuizio eta konfiantza handiz erabili behar baita, argiaren azken momentu guztiak jaso ahal izateko.
Terrence Malick zuzendariak hainbat filmetan erabili zuen, hala nola:
* Days of Heaven, 1978an argazki onenaren Oscar saria jaso zuen.
* Mundu berria, 2005.
* The Tree of Life (2011) filmean, eszena guztiak ordu horretan filmatu ziren.
Stanley Kubrick zinema-zuzendariak ere asko erabili zuen teknika hori Full Metal Jacket filmean (1987).

## Kolore-tenperatura

Ordu magiko horretan, kolorearen tenperatura asko igotzen da, tonu urdinak eta arrosak sortuz.

## Ordu Magikoaren hartutako irudiak

* Cudillero, Asturias
* Donostia, Euskal Herria
* Puerto Madero, Buenos Aires

## Erreferentziak

* ↑ «La hora mágica | elmundo.es» www.elmundo.es (Noiz kontsultatua: 2025-02-11).
* Datuak: Q3238843
* Multimedia: Golden hour (photography) / Q3238843
# Riverview Plaza

Riverview Plaza, lehen Wuhan Tiandi A1 izenez ezagutzen zena, gaur egun Txinako Wuhan hirian dagoen etxe orratza da. Eraikina Cesar Pellik diseinatu zuen. Eraikuntza 2013an hasi zen. 73 solairu eta 376 metro ditu.

## Erreferentziak

* 1 2 3 «Riverview Plaza A1 - The Skyscraper Center» www.skyscrapercenter.com.
* 1 2 Riverview Plaza – Pelli Clarke Pelli Architects. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7338767
# Nino Bravo

Luis Manuel Ferri Llopis, askoz ezagunagoa Nino Bravo ezizenez (1944ko abuztuaren 3a, Aielo de Malferit, Valentzia – 1973ko apirilaren 16a, Villarrubio, Cuenca) espainiar abeslari bat izan zen.

## Biografia

Valentziako Aielo de Malferiten jaioa, txikitan hiriburura joan zen bizitzera bere gurasoekin. Gaztea zela hasi zen abesten, garai hartako hainbat musika taldetan (Los Hispánicos, Los Superson...), bere zaletasuna bitxidendako ogibide batekin uztartuz.
1968an bakarlari moduan agertzen da lehenbizikoz Vall de Uxóko abesti jaialdian.
Hurrengo urtean bere lehenengo disko bakuna kaleratu zuen, harrera oso apala izan zuena. 1970ean, baina, "Te Quiero, te quiero" izeneko LP grabatu zuen. Diskoari izena ematen zion gaiak -Augusto Alguerók konposatua- arrakasta itzela eskuratu zuen eta Espainiako eta Hego Amerikako agertoki garrantzitsuenen ateak zabaldu zizkion.
1971ean Eurovision Abesti Lehiaketaren aukeraketa prozesuan parte hartu zuen, eta 2. tokian geratu zen Karina abeslari ospetsuaren atzean.
1972an, "Un beso y una flor" LParekin, garai hartako abeslari intimista eta erromantiko nagusienetako bat bihurtu zen. Diskoak salmenta bikainak lortu zituen Espainian zein Hego Amerikan.
Bere karrera musikalaren gailurrean zela, heriotzarekin topo egin zuen ezustean 1973ko apirilean, kotxe istripu baten ondorioz.
Kritiko askoren ustez bere ahotsaren indarrak eta tinbreak ez zuen parekorik 60ko eta 70eko hamarkadetako abeslari espainolen artean

## Diskografia
### Estudioko diskoak

* Te quiero, te quiero (1970)
* Nino Bravo (1971)
* Un beso y una flor (1972)
* Mi tierra (1972)
* ...y volumen 5 (1973)

### Bildumak

* 1973 Nino Bravo
* 1973 Nino Bravo
* 1973 Los Artistas Españoles a Nino Bravo (omenaldi kontzertua)
* 1974 Nino Bravo
* 1974 Nino Bravo
* 1975 Lo Mejor de Nino Bravo
* 1976 Nino Bravo (Super 20)
* 1980 La Voz de Nino Bravo
* 1981 El Ayer de Nino Bravo
* 1981 Tus Canciones Favoritas «Quién eres tú»
* 1983 Los Grandes Éxitos de Nino Bravo, Vol. 6
* 1985 Érase Una Vez... Nino Bravo
* 1988 Nino Bravo
* 1990 30 Grandes Éxitos Originales
* 1992 Nino Bravo
* 1995 50 Aniversario
* 1995 Aniversario 1945-1995
* 1997 Duetos 2
* 2002 Esa será mi casa y otros grandes éxitos
* 2002 Homenaje a Nino Bravo
* 2003 Sus Tres Primeros Lp's
* 2003 30 Años
* 2003 Todo Nino, La Obra Completa de Nino Bravo
* 2004 Colección Universal.es
* 2005 Éxitos
* 2005 N1NO, Todos Los Números 1 de Nino Bravo
* 2005 Éxitos, Vol. 2
* 2006 N1NO, Todos Los Números 1 de Nino Bravo
* 2009 Sus 50 Mejores Canciones
* 2009 Nino Bravo·40 Años Con Nino
* 2011 2x1 Nino Bravo
* 2012 30 Canciones de Oro
* 2013 Nino Bravo: En Libertad By La Casa Azul

## Erreferentziak

* ↑ Biografías y Vidas: Nino Bravo

## Kanpo loturak

* Nino Bravoren webgune ofiziala (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q430613
* Multimedia: Nino Bravo / Q430613
# Wuhango tren geltokia

Wuhango tren geltokia (txinera sinplifikatuz, 武汉站) Txinako Hubei probintziako hiriburua den Wuhan-eko tren geltoki nagusienetako bat da. Wuhan ekialdeko lakuaren ipar-ekialdean dago, Yangchunhu izeneko laku txiki batetik gertu, eta hirugarren ingurabidearen ondoan dago. Administratiboki, Wuhango Hongshan barrutian dago.
Bere izena hiri azpikapitalarekin partekatzen badu ere, geltoki hau berriki eraiki zuten; ez zegoen Wuhan-eko geltokirik Beijing-Guangzhou abiadura handiko trenbidea eraiki aurretik, eta Wuhan-eko bidaiarien tren geltoki nagusiak Hankou eta Wuchang ziren, fusioaren aurretik hiri zaharren izenak irudikatzen zituztenak, askotan arrotzak nahasten zituztenak. 2009ko abenduan amaitu zen, eta 11 plataforma eta 20 pista ditu. Beijing–Guangzhou–Shenzhen–Hong Kong abiadura handiko trenak, Shanghai–Wuhan–Chengdu abiadura handiko trenak eta Zhengzhou/Jiujiang helmuga duten bidaiarien trenek erabiltzen dute.
2019-2020 koronabirusaren pandemiak iraun bitartean, Wuhanek garraio publiko guztia bertan behera utzi zuen 10:00etatik aurrera, 2020ko urtarrilaren 23tik aurrera, autobus, metro eta ferry linea guztiak barne, baita irteerako tren eta hegaldi guztiak ere. Wuhango tren geltokia itxita egon zen martxoaren 28ra arte.

## Erreferentziak

* ↑ 直击武汉天河机场：“封城”前有96架航班飞往全国. .
* ↑ «3月25日零时起湖北恢复除武汉外铁路客站到达出发业务» People's Daily Online.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q584376
* Multimedia: Wuhan Railway Station / Q584376
# Anboto dorrea

Anboto dorrea Bilboko izen bereko Garellano gunean eraikitzen ari den 5.dorrea da.

## Arkitektura lehiaketa

Orubean zer eraikiko zen erabakitzeko Bilbao Ria 2000 eta Bilboko udalak arkitektura lehiaketa antolatu zuten. Bertan ondoko arkitektoek hartu zuten parte:
* Carles Ferrater/Luis Dominguez
* Junquera Arquitectos SLP
* MVRDV/GRAS/IA+B
* Rogers Stirk Harbour + Partners
* Suárez & Santas Arquitectos
Lehiaketaren irabazlea 2009ko ekainean jakinarazi zen, eta Richard Rogersek zuzendutako Rogers Stirk Harbour + Partners arkitekto estudioa izan zen.

### Eraikina

Eraikin honetan 36 solairu egongo dira eta 119 metro neurtuko ditu, horrela Euskal Herriko etxebizitza-etxeorratz handiena izango da.

## Garellanoko beste dorreak

Babes ofizialeko hiru etxeorratzen eraikuntza 2012ko urriaren 11n hasi zen. Guztira babes ofizialeko 318 etxebizitza eta beste 289 etxebizitza tasatu eraikiko dira lehen fasean, "Dorre Barriak" izeneko kooperatibaren bitartez.
2013ko urtarrilean bi hilabeteko zulaketa lanen ondoren lehen eraikuntza garabia altxatu zuten.
* Eraikuntza lanen egoera 2013ko urtarrilean.
* 24 solairuko dorrearen eraikuntza 2013ko urrian.
* 28 solairuko dorrearen eraikuntza 2013ko urrian.
* 30 solairuko dorrearen eraikuntza 2013ko urrian.
* Eraikuntza lanen egoera 2013ko urrian.
* Eraikuntza lanen egoera 2013ko abenduan.
* Eraikuntza lanen egoera 2013ko abenduan.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.deia.com/2012/10/11/bizkaia/bilbao/las-excavadoras-empiezan-a-levantar-los-cimientos-de-los-pisos-de-garellano%5B%5D Las excavadoras empiezan a levantar los cimientos de los pisos de Garellano Deia egunkariko albistea

## Ikus, gainera

* Garellano dorreak
* Bilboaldeko eraikinik garaienen zerrenda
* Euskal Herriko eraikinik garaienen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Dorre Barriak kooperatibaren webgunea.
* (Gaztelaniaz) Arkitektura lehiaketari buruzko informazioa.
* Eraikuntza lanen egoera 2012ko azaroan.
* Datuak: Q60585428
* Multimedia: Anboto Dorrea / Q60585428
# Inmersiones

Inmersiones Euskal Herriko Artista Hasiberrien Biltzarra da. 2008tik urtero egin izan den ekintzen sorta eta bilkura bat da, asmotzat hartuz artista gazteen proposamen berrienak sustatzea. Urtero, gai jakin bat hartzen dute ardatz, eta hainbat ekintzatan banatzen da. Abenduan egin ohi da. Biltzarrak Inmersiones Kultura Elkartea du bultzatzaile, eta Gasteizko Parte Zaharrean du egoitza nagusia.
2014. urtetik, Biltzarrak erabaki zuen kanpoko arte-arduradun edo komisario bat izendatzea, bere planteamendu eta ikuspegia proiekta zezan, eta proiektua aberastu. 2015. urtetik, gainera, izen bat zuten artistak gonbidatzen hasi ziren, Biltzarraren profila igotzeko, hasiberriek nazioarteko ospea zuten artistekin elkartzeko eta, beren ibilbide profesionalaz, beste parte-hartzaileen motibazioa pizteko. Cristina Arrazola-Oñate da Inmersiones elkarte sustatzaileko lehendakaria, Arturo/fito Rodriguez aritu izan da batzuetan komisario lanetan, baina 2022an Haria kolektiboa aritu zen lan horretan: Laura Diez, Iker Fidalgo, eta Irati Irulegi.
2016ko ekainean, Inmersiones biltzarretik Zas kultur ekimen proiektua abiatu zen, eta orduantxe inauguratu zuten beren espazio irekia Gasteizko Parte Zaharrean, Inmersionesi jarraikortasuna emateko asmoz. Gero eta gehiago, Euskal Herriko arte garaikidearekin zerikusia duten kultura eragileen arteko loturak sustatzen dituen topaketa bihurtu da. Urtero, argitalpen bat plazaratzen dute Inmersiones bakoitzeko partaidetzak, gogoetak eta irudiak bertan biltzeko.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) SLU, Herritar Berri. (2024-12-08). «Inmersiones: Resistir desde lo independiente» 7K revista dominical (Noiz kontsultatua: 2025-02-11).
* ↑ «Artista berrien murgilaldia - Gasteiz» Alea.eus (Noiz kontsultatua: 2022-10-20).
* ↑ SA, Baigorri Argitaletxea. (2016-06-08). «ZAS kultur proiektua sortu da Gasteizen, artisten topaleku» GARA (Noiz kontsultatua: 2022-10-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) SLU, Herritar Berri. (2024-12-08). «Inmersiones: Resistir desde lo independiente» 7K revista dominical (Noiz kontsultatua: 2025-02-11).

## Ikus, gainera

* Artium Museoa
* Arte garaikidea Euskal Herrian

## Kanpo estekak

* Inmersionesen webgunea
* Zas Gasteizko kultura klusterra
# Ilar

Ilarra (Pisum sativum), etxilar (Ipar.), ilar biribil (Ipar. eta Naf.) edo ilar xehe (Ipar.) izenaz ere ezaguna, Fabaceae familiako landare belarkara da. Ilarraren hazia barazki gisa jaten da.
Landare honek sistema begetatibo txikia eta ardatz-formako sustraia dauzka. Hostoak kiribiletan amaitutako foliolo-bikoteez osaturik daude. Infloreszentziak multzoka sortzen dira hostoen galtzarbeetan kokatutako brakteetan. Haziak 5-10 cm luze diren zorroetan sortzen dira. Zorro edo leka hauetako bakoitzak 4-10 ale eduki ohi ditu.
Gainerako lekaleek bezala, elikadurari dagokionez ilarrak proteina, mineral eta zuntz asko dauka. Ekologiaren aldetik, sustraietako noduluetan eduki ohi dituen bakterio nitrifikatzaileei esker, ilarrak nitrogenoa finkatzen du lurzoruan eta ezaugarri honi esker ongarri natural gisa erabil daiteke.

## Laborantza

Haziak zuzenean erein lurrean egindako zuloetan, zuloko 4 edo 5 hazi botaz eta 3 edo 4 cm-ko lur-geruzaz estaliz. Zuloak 30-50 cm-ko tartearekin jarri. Ilargi betean erein. Landareak loratan daudenean ez astindu lurra, sustraiak kaltetu egiten baitira eta aurrekoarekin loratzea kaltetzen da. Arbak jartzea beharrezkoa da, balorerik gabeko bigarren mailako kimuak eta lorak ager ez daitezen. Bakarrik ureztatu landareak oso eguraldi lehorra badago edota drenai handia badu lurrak. Landare autopolinizatzaileak direnez eta lora perfektua dutenez oso gutxitan gurutzatzen dira beste barietateetako landareekin. Haziek leken barnean soinua ateratzen dutenean bildu eta hazia atera daiteke. Hazia baldintza egokietan (hotza, iluntasuna eta lehorra) kontserbatuta 3 urtez izan daiteke emankorra. Hazkunde azkarra du.

## Sukaldean

Oso aberatsa azukretan samurra denean. Lehortuta, oso nutritiboa da.

## Ilarraren entzumena

Monica Gagliano-k, bioakustikan aditua denak, 2017an frogatu zuen ilar-landarearen sustraiek soinu-seinaleen bidez ur-iturri bat antzematen zutela.

## Erreferentziak

* ↑ Gagliano, Monica; Grimonprez, Mavra; Depczynski, Martial; Renton, Michael. (2017-05). «Tuned in: plant roots use sound to locate water» Oecologia 184 (1): 151–160. doi:10.1007/s00442-017-3862-z. ISSN 0029-8549..
* ↑ Errekondo, Jagoba. (2024-12-29). «Ilarraren entzumena» Argia (Noiz kontsultatua: 2025-02-11).

## Kanpo estekak

* «Ilarraren entzumena» Jagoba Errekondo. (Argia, 2024-12-29).
* Datuak: Q25237
* Multimedia: Pisum sativum / Q25237
* Espezieak: Pisum sativum
# Soja olio

Soja olioa edo soja-olioa sojaren (Glycine max) hazietatik ateratzen den olioa da. Munduan gehien kontsumitzen den olio jangarrietako bat da. Industrian (tintak eta margoak egiteko) eta bioerregaiak ekoizteko ere erabiltzen da.

## Produkzio modua

Soja olioaren produkzioa prozesu konplexua da. Prentsa hidraulikoen bidezko ekoizpen mekanikoa garestia eta etekin txikikoa denez gero, gehienean olioa ateratzeko disolbatzaileak erabiltzen dira. Lehenik aleak garbitu eta lehortzen dira eta azala kentzen zaie. Ondoren 75 °C ingurura berotzen dira. Gero xaflatan moztu eta disolbatzailetan (maizenik hexanoa) sartzen dira. Disolbatzaileak soja aleetako olioaren %99 erautzen du. Hexanoa lurrunketaren bidez bereizten da oliotik. Horrela lortutako olio gordinak lohitasun ugari dauka eta findu beharra da. Soja aleei olioa kendu ondoren geratzen den hondakina (soja irina) abereak bazkatzeko baliatzen da.

## Osagaiak

Soja olioaren batez besteko gantz-azido osaketa hau da:
| Gantz-azidoak | Gantz-azidoak | Ehunekoa |
| aseak | azido palmitikoa | %11 |
| aseak | azido estearikoa | %4 |
| monoasegabeak | azido oleikoa | %24 |
| poliasegabeak | azido linoleikoa | %54 |
| poliasegabeak | azido alfa linolenikoa | %7 |

## Erabilpenak

Giza elikaduran oso erabilia da. Izan ere, merkea izatez gain, ke-puntu altua du (238 °C) eta aski gantz-azido ase gutxi (%15). Janari industrian, besteak beste, entsaladarako gatzozpinak, saltsak, maionesa, margarina, ogia eta snackak egiteko baliatzen da. Industrian erabiltzeko askotan hidrogenatu egiten da, eta prozesu horretan osasunarentzako kaltegarriak diren trans koipeak sortzen dira. Elikagaiak ez diren beste produktu asko ekoizteko ere erabiltzen da, esate baterako, biodiesela, tintak, plastifikagarriak, margoak eta kandelak.

## Munduko ekoizpena

Soja olioa munduan gehien kontsumitzen den bigarren landare olioa da, palma olioaren ondotik. Kontsumitzaile handienak Txina, Ameriketako Estatu Batuak eta Brasil dira. 2011/12 merkataritza urtean munduan 41.946.000 tona produzitu ziren.
Munduko soja olio ekoizlerik handienak. 2011/12ko datuak. :
| Tokia | Herrialdea | Tonak |
| 1 | Txina | 10.579.000 |
| 2 | AEB | 8.643.000 |
| 3 | Argentina | 7.165.000 |
| 4 | Brasil | 6.910.000 |
| 5 | Europar Batasuna | 2.065.000 |
| 6 | India | 1.720.000 |
| 7 | Mexiko | 632.000 |
| 8 | Besteak | 4.232.000 |
| | Mundu osoan | 41.946.000 |

## Erreferentziak

* 1 2 Soybean oil production Soya.be
* ↑ Fats, Oils, Fatty Acids, Triglycerides Scientificpsychic.com
* ↑ Elisabeth D. INANDIAK: Malaisie : enquête sur l'huile de palme Geo.fr
* 1 2 Soybean Oil: World Supply and Distribution United States Department of Agriculture. Foreign Agricultural Service

## Kanpo estekak

* Datuak: Q926892
* Multimedia: Soybean oil / Q926892
# Ilarritako harrespilak

Ilarritako harrespilak edo Okabeko harrespilak Okabe mendiaren magalean (Lekunberri, Nafarroa Beherea) kokaturik dauden harrespilak dira. Burdin Aroan daude dataturik eta inguruan hogei bat aurki daitezke. 1956ko abenduaren 19an monumentu historiko izendatu zuten.
Ingurua nekropoli bat dela uste da, eta toponimoak berak (ilarrita = hil + harri) hala adierazten du.

## Ezaugarriak

Harrespil edo cromlech asko isolaturik agertzen dira, baina Ilarritako harrespilak bereziak dira, 26 harrespil baitaude elkarrekin.

## Erreferentziak

* ↑ Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. Cromlechs d'Ilarrita ou d'Okabe. .
* ↑ Mendi, Mendiz. (2010-09-29). «Mendiz mendi: Ilarrita, un espacio mágico» Mendiz mendi (Noiz kontsultatua: 2019-06-06).
* ↑ Edeso Fito, Jose Miguel; Goikoetxea Zabaleta, Idoia; Lopetegi Galarraga, Ane; Arévalo Muñoz, Erik; Orue, Íñigo; Zaldua, Luis Mari; Mujika Alustiza, Jose Antonio. (2016-07-05). «Contribución al estudio de la distribución geográfica de los círculos funerarios de piedra (baratze, crómlech) en los Pirineos occidentales» Zephyrvs 77 (0): 193. doi:10.14201/zephyrus201677193205. ISSN 2386-3943. (Noiz kontsultatua: 2021-12-30).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259517
* Multimedia: Cromlechs d'Ilarrita / Q12259517
# Argiontzi festa

Argiontzi festa (txineraz 元宵节) Txinako jaialdi tradizionala da, eta txinatar ilargi-egutegiko lehen hilabeteko hamabosgarren egunean egiten da. Normalean, otsail-martxo hasieran izaten da egutegi gregorianoan, eta Urteberri ospakizun tradizionalen azken eguna markatzen du. Mendebaldeko Han dinastian jada (K.a. 206 - K.a. 25) garrantzi handiko jai bihurtu zen.
Festa edo jaialdi honetan, haurrak gauez ateratzen dira paperezko argiontziekin eta igarkizunak ebazten dituzte. Antzina, argiontziak oso sinpleak ziren, eta enperadoreak eta nobleek bakarrik zituzten argiontzi apain handiak. Garai modernoetan, argiontziak diseinu eta marrazki konplexu askorekin edertu dira. Adibidez, orain argiontziak animalia itxurekin ere egiten dira. Maiz, argiontziak gorriak izaten dira, zorte ona sinbolizatzeko.

## Ohiturak

Festaren esanahia aldatuz joan da, nahiz eta orain arte mantendu izan den iluntasunaren gaineko zeruko autoritatea oroitaraztea. Argi elektrikoaren etorrerak, duela gutxi, are gehiago eraldatu du argi hori bizitzeko modua. Gaur egun, argiontziak egiteko trebetasuna eta sormena erakusten duen jaia dela esan daiteke. Petardoak eta lehoi dantza (舞獅; wǔshī) ere ugaritzen ari dira.
Txinako zenbait eskualdetan, Taiwanen eta Asiako hego-ekialdean, tangyuan jateko ohitura dago (hitzez hitz, "bola-zopa"). Arroz likatsuz egindako azkenburukoa da, non arroz-bola batzuk egosiak, frijituak eta salda batean aurkezten diren. Bola horiek nahiko neurri aldakorrekoak dira, eta beteta izan daitezke.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Traditional Chinese Festivals: Lantern Festival. (Noiz kontsultatua: 2014-08-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q718636
* Multimedia: Lantern festivals / Q718636
# Iruerrieta

Iruerrieta 1967 eta 1988 urteen artean Gipuzkoako udalerria izan zen. Tolosaldean zegoen, Oria ibaiaren ertzetan.
Gaur egungo Ikaztegieta, Orendain eta Baliarrain udalerriek osatzen zuten. Hiriburua Ikaztegietan zegoen eta 1970ean 795 biztanle ziten. 1981ean 705 biztanle zituen. Disolbatzu zenean 640 biztanle inguru zeuden. Bere azalera 13,7 kilometro koadrokoa zen.

## Politika
### 1979 eta 1983ko udal hauteskundeak

Udalerriak iraun zuen denbora eskasean hainbat hauteskunde egon ziren. 1979ko udal hauteskundetan Herri Batasunako Jose Larrea aukeratu zuten alkate. 1983tan alderdi berdinak irabazi zituen, baina Alfredo Alkiza izan zen alkate.

### Alkateak

Hauek izan ziren Iruerrietako azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia |
| Jose Ramon Larrea Tapia | 1979 | 1983 | Herri Batasuna |
| Alfredo Alkiza | 1983 | 1987 | Herri Batasuna |
| | 1987 | 1988 $^a$ | |
$^a$ 1988. urtean Baliarrain, Ikaztegieta eta Orendain udalerri bihurtu ziren, aurreko Iruerrieta udalerriaren desegitearen ondorioz.

## Ikus, gainera

* Baliarrain
* Ikaztegieta
* Orendain

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2021-01-16).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Javier Maria Sada: Breve historia antigua de los pueblos de Gipuzkoa. Gipuzkoako Foru Aldundia.
* Datuak: Q9009321
* Multimedia: Iruerrieta / Q9009321