# Uztailaren 13

Uztailaren 13a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta laurogeita hamalaugarren eguna da, 195.a bisurteetan. 171 egun falta dira urtea amaitzeko.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Pedro Iturralde Jaiotza: Faltzes, 1929 Heriotza: Madril, 2020ko azaroaren 1a Ion Ansotegi Jaiotza: Berriatua, 1982 Ramón Barea Jaiotza: Bilbo, 1949 Borja Kobeaga Jaiotza: Donostia, 1977 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan Wole Soyinka Jaiotza: Ogun State $^{(en)}$ , 1934 Harrison Ford Jaiotza: Chicago, 1942 Isaac Babel Jaiotza: Odesa, 1894, 1894 $^{(juliotaregutegia)}$, 1894 eta 1894 $^{(juliotaregutegia)}$ Heriotza: Butyrka prison $^{(en)}$ , 1940ko urtarrilaren 27a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian Angel Sukia Jaiotza: Zaldibia, 1916ko urriaren 2a Heriotza: Donostia, 2006 Miguel Ángel Blanco Jaiotza: Ermua, 1968ko maiatzaren 13a Heriotza: Lasarte-Oria, 1997 Jesús Rubio Jaiotza: Iruñea, 1908ko abuztuaren 15a Heriotza: Madril, 1976 Cristina de Arteaga Jaiotza: Zarautz, 1902ko irailaren 6a Heriotza: Sevilla, 1984 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Frida Kahlo Jaiotza: Coyoacán $^{(en)}$ , 1907ko uztailaren 6a Heriotza: Coyoacán $^{(en)}$ , 1954 Arnold Schönberg Jaiotza: Viena, 1874ko irailaren 13a Heriotza: Los Angeles, 1951 Nadine Gordimer Jaiotza: Springs (Hegoafrika), 1923ko azaroaren 20a Heriotza: Johannesburg, 2014 Liu Xiaobo Jaiotza: Changchun, 1955eko abenduaren 28a Heriotza: Shenyang, 2017 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
* Gertaerak
* Bizkaiko Zubia Portugaleten
* 1913 - «Topo» linea inauguratu zuten egunean, Irungo geltokitik gertu, bi trenek elkar talka egin zuten, 7 hildako izanik.
* 1930 - Munduko lehen Futbol Txapelketa hasi zen.
* 1957 - Txillardegi idazleak Leturiaren egunkari ezkutua eleberria argitaratu zuen.
* 2006 - UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Bizkaiko Zubia (irudian).
* + Gertaera gehiago...
* Egutegia
* Txantiloi:Uztail2025
* Aurreko eta hurrengo urteetan
* 2022: Asteazkena
* 2023: Osteguna
* 2024: Larunbata
* 2026: Astelehena
* 2027: Asteartea
* 2028: Osteguna
* Izendegia
* Santutegia:
* Teresa Andeetakoa, Clelia Barbieri, Henrike II.a, Eugenio Kartagokoa, Mildred
* Seaska egutegia:
* Amagoia eta Betizu.

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1795 – Konbentzio Gerra Euskal Herrian – Irurtzunetik 4.000 soldadu atera ziren espainiarrak Bilboraino bidaliz.
* 1913 – «Topo» linea inauguratu zuten egunean, Irungo geltokitik gertu, bi trenek elkar talka egin zuten, 7 hildako izanik.
* 1980 – ETAk bi guardia zibil hil zituen Orion.
* 2006 – 55 urteko langile bat hilik, Ziordian egondako Lan istripu baten ondorioz.

### Mundua

* 1793 – Charlotte Corday normandiarrak Jean Paul Marat Frantziako Iraultzaren gidarietako bat bainuontzian hil zuen labankadaz.
* 1998 – Japoniako lehen ministroa, Riutaro Hashimoto, dimititu egin zuen eta Keizo Obuchik ordezkatu zuen.
* 2005 – Hiru trenek talka egin zuten Ghotki-n (Pakistan) 150 pertsona baino gehiago hilez.
* 2006 – Soldaduen bahiketari erantzunez, Israelek Beiruteko aireportua bonbardatu zuen 47 hildako eraginez. Blokeoa ezarri zuten Libanoren aurka, airez eta itsasoz.

## Arte eta kultura
### Euskal Herria

* 2006 – UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Bizkaiko Zubia.

### Mundua

* 1942 – Irène Némirovsky idazle judua atxilo hartu zuten frantses polizia kolaborazionistek.
* 1979 – Tim filma estreinatu zen, Michael Patek zuzendu eta Mel Gibson eta Piper Laurie aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1979 – The Frisco Kid ("Frisco Haurra") filma estreinatu zen, Robert Aldrichek zuzendu eta Gene Wilder eta Harrison Fordek aktoreek antzeztu zuten.
* 1988 – The Dead Pool ("Heriotzaren Putzua") filma estreinatu zen, Buddy Van Hornek zuzendu eta Clint Eastwood, Patricia Clarkson, Liam Neeson, Evan C. Kim, David Hunt eta Jim Carrey aktoreek antzeztu zuten.

## Kirolak
### Euskal Herria
### Mundua

* 1930 – Munduko lehen futbol txapelketa hasi zen.

## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1684 – Gabriel José Zuloaga, gipuzkoar militar eta funtzionarioa, Venezuelako gobernadore izandakoa (h. 1764).
* 1725 – José Joaquín Enparan, gipuzkoar noble eta politikaria (h. 1799).
* 1824 – Manuel Maria Gortazar, bizkaitar politikaria eta Bilboko alkatea (h. 1896).
* 1902 – Eugenio Beitia, bizkaitar apaiz katolikoa (h. 1985).
* 1913 – José Zuazola, Donostiako udaleko Herri-lan Ingeniari nagusia, hiriak izandako ingeniaririk famatuenetakoa (h. 1973).
* 1916 – Luis Díez Espadas, bizkaitar toreatzailea (h. 1949).
* 1924 – Leoni Etxebarren, nafar bertso-jartzailea (h. 2014).
* 1929 – Pedro Iturralde, nafar jazz-musikaria (h. 2020).
* 1939 – Enrike Zelaia, nafar akordeoi-jotzailea.
* 1941 – Txema Blasco, arabar aktorea (h. 2024).
* 1945 – Xabier Mendiguren Bereziartu, gipuzkoar idazle eta itzultzailea (h. 2023).
* 1949 – Ramón Barea, euskal aktore, zuzendari eta gidoigilea.
* 1954 – María Kutz, UPNko nafar politikaria.
* 1955 – Panpi Ladutxe, lapurtar esku huskako pilotaria eta abeslaria (h. 2021).
* 1959 – Iñigo Lamarca, gipuzkoar legelaria eta irakaslea, Euskal Autonomia Erkidegoko Ararteko ohia.
* 1961 – Kike Fernandez de Pinedo, arabar irakaslea eta EH Bilduko politikaria.
* 1962 – Andoni Ortuzar, bizkaitar politikaria, EITBko zuzendari nagusi ohia eta Euskadi Buru Batzarreko lehendakaria.
* 1966 - Eneko Barrutia, bizkaitar hizkuntzalaria, irakaslea eta euskaltzain urgazlea.
* 1971 – Aitzpea Leizaola, EHUko antropologiako irakaslea eta UEUko zuzendari ohia.
* 1973 – Eba Ferreira Martínez, bizkaitar futbolari ohia.
* 1977 –
** Ander González, gipuzkoar sukaldaria eta telebista aurkezlea.
** Borja Kobeaga, gipuzkoar gidoigile eta zinema zuzendaria.
* 1982 – Ion Ansotegi, bizkaitar futbolaria.
* 1990 – Ladis Galartza, Galartza VII.a, nafar pilotaria.
* 1992 – David Soto Ruiz, nafar futbolaria.
* 1996 – Eneko Jauregi, bizkaitar futbolaria.
* 2001 – Jon Magunazelaia, gipuzkoar futbolaria.

### Mundua

* 1522 – Sofia Jogalia Poloniakoa, Jogalia dinastiako kidea, Poloniako printzesa eta Brunswick-Wolfenbütteleko dukesa ezkontidea (h. 1575).
* 1527 – John Dee, matematikaria, astronomoa, astrologoa, okultista, nabigatzailea, britainiar Inperioko zerbitzaria eta Elisabet I.a Ingalaterrakoaren aholkularia (h. 1608/9).
* 1590 – Klemente X.a, Aita santua (h. 1676).
* 1608 – Fernando III.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (h. 1657).
* 1757 – Thomas Rowlandson, britainiar karikaturagilea (h. 1827).
* 1776 – Karolina Badengoa, alemaniar printzesa (h. 1841).
* 1798 – Karlota Prusiakoa, Errusiako enperatriz ezkontidea (h. 1860).
* 1826 – Stanislao Cannizzaro, italiar kimikaria (h. 1910).
* 1841 – Otto Wagner, austriar arkitektoa (h. 1918).
* 1848 – Otto Hesselbom, suediar paisaia margolaria (h. 1913).
* 1871 – Pedro Echeverría, argentinar pilotaria.
* 1875 – María Eugenia Vaz Ferreira, uruguaitar irakasle eta poeta (h. 1924).
* 1888 – Isaak Xteinberg, Letonian jaiotako abokatu eta kazetari judua, eseristen ezker ildokoa (h. 1957).
* 1889 – Louise Mountbatten, Suediako erregina ezkontidea (h. 1965).
* 1892 – Hans Streuli, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 1970).
* 1894 – Isaac Babel, errusiar idazlea (h. 1940).
* 1900 – Elizabeth Watson, eskoziar sufragista eta gaita-jotzailea (h. 1992).
* 1903 – Kenneth Clark, britainiar artearen historialaria (h. 1983).
* 1909 –
** Souphanouvong, Laoseko lehendabiziko presidentea (h. 1995).
** Marie-Thérèse Walter, frantziar emakumea, Pablo Picassoren maitalea eta modeloa (h. 1977).
* 1915 – Kaoru Ishikawa, japoniar irakaslea, kausa-efektu diagramaren asmatzailea (h. 1989).
* 1918 –
** Alberto Ascari, 1 Formulako italiar pilotua (h. 1955).
** Marcia Brown, estatubatuar idazle eta ilustratzailea, 30 haur liburu baino gehiagoduna (h. 2015).
** Helen Lines, estatubatuar astronomo amateurra (h. 2001).
* 1920 – Hans Blumemberg, alemaniar filosofoa (h. 1996).
* 1921 – Guy Basquet, frantziar errugbilaria (h. 2006).
* 1922 –
** Rosalina Abejo, filipinar musikagile, zuzendari eta pianista (h. 1991).
** Anker Jørgensen, Danimarkalo lehen ministroa (h. 2016).
* 1924 – Donald Osterbrock, estatubatuar astronomoa (h. 2007).
* 1925 – Gustavo Torner, espainiar pintore eta eskultorea.
* 1927 – Simone Veil, frantziar politikaria, Europako Parlamentuko lehen emakume lehendakaria (h. 2017).
* 1930 – Naomi Shemer, israeldar musikari eta kantautorea, "Israelgo kantu eta poesiaren lehen dama" (h. 2004).
* 1934 – Wole Soyinka, nigeriar idazlea, 1986ko Literaturako Nobel Saria.
* 1935 –
** Kurt Westergaard, daniar karikaturagilea (h. 2021).
** Monique Wittig, frantziar idazlea eta teoriko feminista, lesbofeminismoari funtsezko ekarpena egin ziona (h. 2003).
* 1937 – Kitty Courbois, herbeheretar aktorea (h. 2017).
* 1940 – Patrick Stewart, ingeles aktorea.
* 1941 –
** Robert Forster, estatubatuar aktorea (h. 2019).
** Luis Alberto Lacalle, Uruguaiko presidentea.
** Jacques Perrin, frantziar aktore eta ekoizlea (h. 2022).
* 1942 –
** Harrison Ford, estatubatuar aktorea.
** Roger McGuinn, estatubatuar musikaria, The Byrds taldeko kidea.
* 1944 – Ernő Rubik, hungariar asmatzaile, arkitekto eta arkitektura irakaslea, Rubiken kuboaren asmatzailea.
* 1946 – Cheech Marin, estatubatuar aktore eta umorista.
* 1947 – Adela Cortina, espainiar filosofoa.
* 1948 – Claude Ber, frantziar irakaslea, hizlaria, poeta, saiakeragilea eta aktore dramatikoa.
* 1950 – Marija Strojnik, esloveniar-estatubatuar zientzialaria.
* 1954 – Sezen Aksu, turkiar abeslari, musikagile, kantugile, aktore eta disko ekoizlea.
* 1959 – Carla Antonelli, espainiar aktore transexual eta LGBT aldeko ekintzailea.
* 1961 – Ann Marie Skelton, hegoafrikar abokatua, ikertzailea eta irakaslea.
* 1962 –
** Tom Kenny, estatubatuar ahots-aktorea eta umorista.
** Susana Prieto, espainiar gidoilaria eta idazlea.
* 1963 –
** Spud Webb, NBAko estatubatuar saskibaloi jokalari ohia.
** Gunilla Gerland, suediar idazlea.
* 1964 – Pascal Hervé, frantziar txirrindularia (h. 2024).
* 1965 –
** Eric Freeman, estatubatuar aktorea.
** Arnd Schmitt, ezpata modalitateko alemaniar eskrimalari ohia.
** Hannes Strydom, hegoafrikar errugbilaria (h. 2023).
* 1969 – José Andrés, espainiar-estatubatuar sukaldaria eta sukaldaritza saio aurkezlea.
* 1971 – Richard Groenendaal, herbehereetar ziklo-kros txirrindulari ohia.
* 1976 –
** Oleg Sentsov, ukrainar zinemagile, idazle eta ekintzailea.
** Diana Vishneva, errusiar ballet-dantzaria.
* 1977 – Kari Wahlgren, estatubatuar ahots-aktorea.
* 1980 – Daniel Cifuentes, espainiar futbolari ohia.
* 1981 - Niveen Khashab, libanoar kimikaria.
* 1983 – Liu Xiang, txinatar atleta ohia, 110 metro hesietan aditua.
* 1985 –
** Takuya Kokeguchi, japoniar futbolaria.
** Guillermo Ochoa, mexikar futbolaria.
* 1988 – Colton Haynes, estatubatuar aktore eta modeloa.
* 1994 –
** Ivana Andrés, espainiar futbolaria.
** Malcolm Marx, hegoafrikar errugbilaria.
* 1995 – Emir Sulejmanović, bosniar saskibaloi jokalaria.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1756 – José Ezkerra, nafar itsaslari eta militarra, Algecirasen (j. 1756).
* 1820 – Marguerite Brunet, lapurtar aktore eta antzerki zuzendaria (j. 1730).
* 1854 – Concha Murguia Egaña, gipuzkoar abertzalea eta Galiziako kulturaren eta tradizioaren defendatzailea, Santiago de Compostelan (j. 1806).
* 1869 – Cesar Duvoisin, frantsesez idatzi zuen lapurtar apaiz eta historialaria (j. 1805).
* 1893 – Joaquín Kalbeton, donostiar politikaria (j. 1806).
* 1916 – Claudio Delgado, gipuzkoar zientzialaria, Gijónen (j. 1843).
* 1966 – Francisco Torres Ibañez, Frai Filipe Murietakoa, nafar fraide kaputxinoa eta idazlea (j. 1897).
* 1976 – Jesús Rubio, nafar legelaria eta politikari falangista, Madrilen (j. 1908).
* 1982 – Bernabe Oiarzabal, gipuzkoar margolaria (j. 1912).
* 1984 – Cristina Arteaga, gipuzkoar moja, poeta eta historialaria, Sevillan (j. 1902).
* 1989 – Antton Ibarguren Jauregi, gipuzkoar abokatu eta politikari abertzalea (j. 1949).
* 1994 – Santos Begiristain, nafar apaiz katolikoa (j. 1908).
* 1997 –
** Pedro Anasagasti, euskal idazlea eta apaiza, Bolivian (j. 1920).
** Miguel Ángel Blanco, Alderdi Popularreko Ermuko zinegotzia, ETAk bahitu eta eraila (j. 1968).
* 1998 – Trifon Etxebarria, Etarte , bizkaitar kazetari eta politikari abertzale eta jeltzalea (j. 1912).
* 2006 –
** Pirmin Aldabaldetreku, zarauztar dantzaria (j. 1930).
** Angel Sukia, zaldibiar kardinal eta artzapezpikua (j. 1916).
* 2009 – Juan Kruz Unzurrunzaga, euskal kulturgilea (j. 1939).
* 2014 – Koldo Zabala, getxoztar dantzaria eta koreografoa (j. 1935).
* 2016 – Pedro Aurtenetxe, bizkaitar enpresaburu eta Athletic Clubeko presidentea (j. 1933).
* 2017 – Jose Maria Goikoetxea Aizkorbe, nafar musikagilea (j. 1924).
* 2021 – Anton Barrutia, bizkaitar txirrindularia (j. 1933).

### Mundua

* 574 – Joan III.a, Aita santua.
* 939 – Leon VII.a, Aita santua.
* 1024 – Henrike II.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (j. 973).
* 1105 – Rashi, Frantziako erlijio-gizon judua (j. 1040).
* 1380 – Bertrand du Guesclin, frantziar militar eta kondestablea.
* 1611 – Sanada Masayuki, japoniar samuraia (j. 1544).
* 1621 – Alberto VII.a Austriakoa, Austriako artxiduke eta Herbehereetako subiranoa (j. 1559).
* 1645 – Marie le Jars de Gournay, frantziar idazle, filologo, itzultzaile, olerkari eta filosofoa (j. 1565).
* 1761 – Tokugawa Ieshige, Tokugawa shogunerriko bederatzigarren shoguna (j. 1712).
* 1762 – James Bradley, ingeles astronomoa (j. 1693).
* 1793 – Jean Paul Marat, Frantziako Iraultzaren gidaria (j. 1743).
* 1883 – Ranavalona II.a, Madagaskargo erregina (j. 1829).
* 1893 – Haren Zaldiak Beldurrarazten Du, Siux herriaren Oglala leinuaren buruzagia, lakota leinukoa (j. 1836).
* 1896 – Friedrich August Kekulé, alemaniar kimikaria (j. 1829).
* 1914 – Joan Röell, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1844).
* 1921 –
** Emily Davies, ingeles feminista, sufragista eta emakumeek unibertsitatean sartzeko eskubidearen defendatzailea (j. 1830).
** Gabriel Lippmann, franko-luxenburgotar fisikaria, 1908ko Fisikako Nobel Saria (j. 1845).
* 1924 – Alfred Marshall, ingeles ekonomialaria, eskola neoklasikoaren sortzailea (j. 1842).
* 1927 – Otto Blehr, Norvegiako lehen ministroa (j. 1847).
* 1933 – Rosario Pino, espainiar antzerki aktore eta txirrindulari afizionatua (j. 1871).
* 1934 – Kate Sheppard, Zeelanda Berriko sufragista ospetsu eta eragin handikoa (j. 1847).
* 1936 – José Calvo Sotelo, espainiar politikari eskuindarra, eraila (j. 1893).
* 1946 – Alfred Stieglitz, estatubatuar argazkilaria (j. 1864).
* 1951 – Arnold Schönberg, austriar musikagile, zuzendari eta irakaslea (j. 1874).
* 1954 – Frida Kahlo, mexikar pintorea, bere autorretratuengatik ospetsua (j. 1907).
* 1958 – Antoine Dieuzayde, frantziar jesulagun eta Frantziako Erresistentziaren kidea (j. 1877).
* 1966 –
** Reino Ragnar Lehto, Finlandiako lehen ministroa (j. 1898).
** Victorio Macho, espainiar eskultorea, espainiar eskultura garaikidearen aitzindaria (j. 1887).
* 1967 – Tom Simpson, ingeles txirrindularia, Frantziako Tourrean Mont Ventoux igotzen ari zela (j. 1937).
* 1968 – Ilias Tsirimokos, Greziako lehen ministroa (j. 1907).
* 1969 – Bess Meredyth, estatubatuar zinema mutuko aktorea eta zinema gidoilaria (j. 1890).
* 1970 – Leslie Groves, estatubatuar militarra, Manhattan Proiektuaren arduraduna (j. 1896).
* 1972 – Joséphine Pencalet, bretainiar langilea, Udal kontseilu baterako hautatu zuten lehen emakume bretainiarra (j. 1886).
* 1974 – Patrick Maynard Stuart Blackett, ingeles fisikaria, 1948ko Fisikako Nobel Saria (j. 1897).
* 1977 – Hermann Kemper, alemaniar ingeniaria, lebitazio magnetikoaren aitzindaria (j. 1892).
* 1980 – Seretse Khama, lehendabiziko Botswanako presidentea (j. 1921).
* 1981 – Martin Hurson, Behin-Behineko IRAko kidea, 1981eko Irlandako gose greban (j. 1956).
* 1983 – Gabrielle Roy, kanadar idazlea (j. 1909).
* 1985 – Karl Kasiel Blitz, ukrainar ingeniari kimikoa eta semiologoa (j. 1897).
* 1993 – Abdullah Afeef, Suvadivako Errepublikako presidentea (j. 1916).
* 1996 – António Maria Mourinho, portugaldar etnografo, etnologo eta arkeologoa (j. 1917).
* 1997 – Alexandra Danilova, errusiar ballet dantzaria (j. 1903).
* 1998 – Konstantinos Kollias, Greziako lehen ministroa (j. 1901).
* 2000 –
** Alec Derwent Hope, australiar poeta (j. 1907).
** Masha Ivashintsova, Leningradeko errusiar argazkilaria (j. 1942).
* 2001 – Miguel Gila, espainiar umorista eta komiki marrazkilaria (j. 1919).
* 2003 – Jean Seignalet, frantziar mediku eta ikertzailea, immunologian aditua (j. 1936).
* 2004 – Carlos Kleiber, alemaniar-austriar orkestra-zuzendaria (j. 1930).
* 2006 – Red Buttons, estatubatuar aktorea (j. 1919).
* 2008 – Bronisław Geremek, poloniar historialaria eta politikaria (j. 1932).
* 2012 – Leda Valladares, argentinar abeslaria, kantautorea, literatura idazlea, poeta, musikologoa eta folklorologoa (j. 1919).
* 2014 –
** Nadine Gordimer, hegoafrikar idazlea, 1991ko Literaturako Nobel Saria (j. 1923).
** Lorin Maazel, estatubatuar biolinista eta orkestra zuzendaria (j. 1930).
* 2016 – Bernardo Provenzano, Siziliako mafiako (Cosa Nostra) kidea, ustezko Siziliako mafia osoko burua (j. 1933).
* 2017 –
** Norman Johnson, kanadar matematikaria (j. 1930).
** Liu Xiaobo, txinatar intelektual eta giza eskubideen defendatzailea, 2010eko Bakearen Nobel Saria (j. 1955).
* 2020 – Zindzi Mandela, hegoafrikar diplomazialari eta poeta (j. 1960).
* 2021 – Shirley Fry, estatubatuar tenislaria (j. 1927).
* 2024 –
** Shannen Doherty, estatubatuar aktorea (j. 1971).
** James Sikking, estatubatuar aktorea (j. 1934).
** Richard Simmons, estatubatuar aktore eta umorista (j. 1948).

## Jaiak eta urteurrenak

* Sehaska egutegiko izendegia: Amagoia eta Betizu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2687
* Multimedia: 13 July / Q2687