# Kripan

Kripan Arabako hego-ekialdeko udalerri bat da, Arabako Errioxako kuadrillakoa. Gasteiztik 45 bat kilometro hego-ekialdera dago. Herri bakarrak osatzen du udalerria.

## Izena

Idatzizko aipamen zaharrenetan, XI. mendeko Donemiliaga Kukulako Kartularioan, herriaren izena Quirpán formarekin ageri da.

## Geografia
### Ingurune naturala

Hiribildua Toloñoko mendilerroaren hegoaldeko magalean dago, San Tirso mendiaren oinean dagoen muino batean, itsas mailatik 690 bat metro gorago. Udalerria Ebro ibaiaren adar batzuek zeharkatzen dute: besteak beste, Pilas, Karralegi eta Karraladera errekek.

### Udalerri mugakideak

Erlojuaren noranzkoan, mugakide hauek ditu:
* Iparraldean: Bernedo.
* Ekialdean: Lapoblación (Nafarroa Garaia).
* Hegoaldean: Lantziego.
* Mendebaldean: Elvillar eta Guardia.

## Historia

Kripango inguruetan zenbait aztarnategi aurkitu dira, hala nola Los Husosko leizekoa eta Los Llanosko trikuharria, antzinako giza agerpena —Neolito garaikoa— agerian uzten dutenak.
Herriaren lehen aipamen idatzia 1088koa dugu, Donemiliaga Kukulako Kartularioan aipatu baitzuten, Quirpán formarekin.
Kripan Guardiaren menpeko herria izan zen, harik eta 1669an Karlos II.a Espainiakoak hiri titulua eman zion arte.

## Demografia

* Kripango biztanleria

## Politika
### Alkateak

Hauek izan dira Kripango azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia |
| Ruben Fernandez Calleja | 1979 | 1983 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Jesus Honorio Calleja Ansotegui | 1983 | 1987 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Mateo Antonio Marañon Calleja | 1987 | 1991 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Juan I. Marañon Calleja | 1991 | 1995 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Iñigo Loero Marañon | 1995 | 1999 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Jose Javier Galar Portillo | 1999 | 2003 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Gonzalo Marañon Orive | 2003 | 2007 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Luis Agustin Loero Marañon | 2007 | 2011 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Joseba Fernandez Calleja | 2011 | 2015 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Joseba Fernandez Calleja | 2015 | 2019 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Joseba Fernandez Calleja | 2019 | 2023 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Joseba Fernandez Calleja | 2023 | Jardunean | Euzko Alderdi Jeltzalea |

## Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 8 | Logroño (geltokia) | Logroño (Portales) • Oion (industrialdea) • Oion • Moreda Araba • Labraza • Gorrebusto • Ekora • Binasperi • Lantziego • Kripan • Bilar | Guardia |
Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu udalerrian:
* Eskualdeko Garraioa
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 22 | Guardia Leza Osp. | Oion • Ekora • Binasperi • Lantziego • Kripan • Bilar • Serna • Asa • Campillar • Mañueta • Eskuernaga • Samaniego • Lapuebla de Labarca • Eltziego • Paganos • Nabaridas • Leza | Guardia Leza Osp. |

## Kultura
### Jaiak

* Herriko jaiak irailaren 8an ospatzen dira, Andre Mariaren Jaiokundearen omenez. Mahats-biltzearen garaiarekin bat etorri ohi dira. La Montorta izeneko pertsonaia jeisten da jaiei hasiera emateko. Baserritar jantzitako emakumezkoa da.
* Maiatzaren 15ean, erromeria egin ohi da herriko zaindaria den San Tirsoren omenez. Santuaren ermita Toloñoko mendilerroan dago, harkaitzean zulatuta.

## Ondasun nabarmenak

* San Juan Bautista eliza: XVII. mendean eraikitzen hasia, 1788ko irailaren 6an inauguratu zuten.
* Santa Maria eliza: XII. mendeko aurrealde erromanikoa du.
* San Martin baseliza.
* San Sebastian baseliza.
* "Los Llanos" trikuharria.
* "Abrigo de Los Husos" aztarnategi arkeologikoa.

## Kripandar ospetsuak

* Manuel Lopez Marañon, XVIII. mendeko Kripango apaiza.
* Zoilo Calleja (1940-), apaiza eta antropologiako irakaslea. Arabako Arte Sakratuko museoaren arduraduna da.
* Pepe Viyuela (1963-) umoregilea Logroñokoa da baina amona kripandarra zuen eta horregatik mahatsbiltze festan pregoilaria izan zen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
* ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Ainhoa Arozamena Ayala: «Kripan: Historia», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2020-03-21).
* ↑ (Gaztelaniaz) «La ilusión de aquellos Alcaldes de hace 40 años» Blog Rioja Alavesa (Noiz kontsultatua: 2020-03-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El XV Concurso de vinos de Rioja, a celebrar en Vitoria, espera recibir 300 muestras» El Correo 2008-06-20 (Noiz kontsultatua: 2023-02-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) «La causa de Omer» El Correo 2009-10-28 (Noiz kontsultatua: 2023-02-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Joseba Fernández Calleja elegido presidente de la Cuadrilla de Laguardia-Rioja Alavesa» EAJko Arabako Batzarkide Taldea 2015-10-07 (Noiz kontsultatua: 2020-03-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Joseba Fernández Calleja: "No me veo político, sino persona de pueblo"» Blog Rioja Alavesa 2019-10-15 (Noiz kontsultatua: 2020-03-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Kripan, Leza, Moreda, Navaridas y Samaniego diseñan municipios sostenibles para 2030» El Correo 2020-03-05 (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Alcaldías en Álava: Labastida, Zigoitia y Laguardia para el PNV, Samaniego para EH Bildu» Gasteiz Hoy 2019-06-15 (Noiz kontsultatua: 2020-03-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Álava, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Álava 2023-06-18 (Noiz kontsultatua: 2024-01-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) Martínez, Juantxu. «La Montorna preside Kripan» arabakoerrioxa.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-13).
* ↑ «LÓPEZ MARAÑÓN, Manuel - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) Zoilo Calleja El Correo egunkarian
* ↑ (Gaztelaniaz) «Pepe Viyuela, en la Fiesta de la Vendimia» La Rioja 2008-08-29 (Noiz kontsultatua: 2020-04-13).

## Ikus, gainera

* Araba
* Arabako udalerrien zerrenda
* Arabako Errioxako kuadrilla

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Ainhoa Arozamena Ayala: «Kripan», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
* Datuak: Q1369053
* Multimedia: Kripan / Q1369053
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Kripan