OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Alaman

Alamanak (latinez: alamanni; aitzingermanikoz: *allai manniz) germaniar tribuen batasun bat izan ziren, sueboak eta semnonak nagusiki, hasieran Elba ibaiaren erdialde eta behe arroan egokitu zirenak. Lehenbiziko aipamena 213. urtekoa da. Frankoek germaniar herri guztiei erantsi zieten auzoan zituzten alamanen izena, eta horretatik dator Alemania.

## Historia

Alamanen lehenbiziko aipamena Karakala enperadorearen goitizena da, Alamannicus, tribuen batasun hori garaitu zuela adierazten baitzuen. Asinio Kuadratoren esanetan herri batzuen multzoa ziren, buzinobanteak, kuadoak, hermunduroak (hermioniarrak bilakatuko zirenak), jutungiarrak, lentiniarrak, semnoniarrak eta teutoiak barne.
Godoek eta eslaviarrek beharturik, Main aldera jo zuten 213. urtean, eta Karakala, Alexandro Severo eta Maximino erromatar enperadoreei aurre egin ondoan, Rhin ibaiaren eremuetaraino zabaldu ziren. 260an Milaneraino heldu baziren ere, Galienok azpiratu zituen, eta Germania Garaira bildu behar izan zuten.
Hunoekin eta burgundiarrekin arazo ugari izan ondoan, alamanen historia frankoekiko harremanek markatu zuten aurrerantzean. 496an, Tolbiac-en, Klovis I.ak garaitu zituen Estrasburgo eta Augsburg artean zeuden alamanak.
V. mendetik aurrera, Alsazian finkatu ziren, eta Suitzako goi ordokira eta egungo Bavariara hedatu. VII. mendean kristautu ziren, Colomban eta Gall irlandar fraideen eskutik. Alpeetako haranetara VIII. mendean iritsi ziren. Alamanen eskualdeak barruti andana izan zuen Erdi Aroan: Estrasburgoko elizbarrutia (614an sortua), Augsburgeko lurraldea (736), Mainzko elizbarrutia (745) eta Basileakoa (805).
VIII. mendean, zenbait aldiz matxinatu ziren frankoen aurka. 746an, beste altxamendu baten ostean, Karlos Martelen seme Karlomanek buruzagi alamanak Cannstattera deitu eta, traizioa egotzirik, hilarazi zituen; harrezkero, duke franko batek gobernatu zituen.
843ko Verdungo Hitzarmenaren ondoren, alamanen lurraldea Ekialdeko Frantzian sartu zen, Luis II.a Germaniarra errege zelarik. Suabiako Dukerri gisa, 1268ra arte jarraitu zuen Germaniako Erromatar Inperio Santuaren barnean.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2015-1-30). 174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak. , 3 or..
* ↑ Kroonen, Guus (2013), “*alla-” and “*mann-”, in Etymological Dictionary of Proto-Germanic (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 11), Leiden, Boston.
* 1 2 3 4 5 Alaman. Lur hiztegi entziklopedikoa, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-2).
* ↑ The blood court; Judge Carloman, presiding. 8thcentury.com (Noiz kontsultatua: 2024-12-2).
* ↑ Swabia. 1911 Encyclopædia Britannica, Volume 26, en.wikisource.org (Noiz kontsultatua: 2024-12-2).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q132990
* Multimedia: Alamanni / Q132990
# Kuado

Kuadoak (latinez: quadi), tribu germaniar txiki bat zen. Tribu honi buruz dauden berriak, soilik erromatar istorioetan oinarrituak daude. Ez dago, adibidez, kuadoei eman ahal zaizkien hondakin materialik, edo ezberdintzeko erabil daitezkeenik.
Kuadoen historia, hasieratik (hau da, erromatarrekin kontaktuan sartu zirenetik), azkoz tribu handiagoa zen markomanoenarekin estuki lotua dago. Beharbada, Meno ibaitik iparraldera zegoen eskualderen batean jatorria zutenak, kuadoak eta markomanoak, egungo Moravia, Mendebaldeko Eslovakia eta Behe Austriara joan ziren, nondik bertako herri zeltak kanporatu zituzten. Estrabonek zein Tazitok, erreferentzia laburra egiten diete kuadoei euren liburuetan.
Erromatarrekin izan zituzten borrokek, bultzada ba izan zuten 167an, lonbardoek Danubio zeharkatu zutenean, Mesia erromatar probintzia inbadituz. Lehen eraso hau (urrundua izan zena), ezingo zen kuadoen baimenik gabe gertatu, hauen lurraldea zeharkatu behar izan baitzuten, eta muga behartzeko saiakera ugariren abiapuntua suposatu zuen.
Handik gutxira, kuadoek eta markomanoek, beste tribu batzuekin batera, erromatar armada garaitu eta egungo Triestetik gertu dagoen Aquileia hiria setiatu zuten. Erromatarrek, beranduago, egoera berrorekatzea lortu zuten, eta Marko Aurelio enperadoreak bakea adostu zuen Danubioren ertzetako tribuetako batzurekin, horien artean kuadoak zeudelarik. Bakeak ez zuen luze iraun, eta erromatar enperadoreak Bohemiara bultzatzea lortu zuen. Kanpaina hau, baina, Marko Aurelioren heriotzak eten zuen 180an.
Ikerketa arkeologikoek, suebiar tribuen gorpu errausketa errituak, horien artean kuadoak zeudelarik, Bohemian, 400. urte inguruan egiaztatzeari utzi zitzaiela adierazten dute. Datu hauek, suebiarrek egin zuten migrazioarekin bateragarriak dira eta soilik Ozeano Atlantikoaren ertzean amaitu zena, Gallaecian eta Lusitania iparraldean, non, 410ean, Ermerikok suebiar erresuma sortu zuen.

## Kuadoen erregeak

* Vannius 19-50
* Sido 50-??
* Vangio ??-??
* Ariogais ??-??
* Ariomer ??-??
* Wangio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q308885
* Multimedia: Quadi / Q308885
# Teutoi

Teutoia (latinez: Teutones, Teutoni) Germaniako antzinako herria izan zen, jatorri ezezagunekoa, germaniarra edo zelta agian. Itsaso Baltikoaren ertzean egokitu ziren K.a. II. mendean, Jutlandian. K.a. 113. urte aldera, zinbriarrekin elkartu eta Galiako lurretan sartu ziren. Erromatarrek suntsitu zituzten Aquae Sextiaeko Guduan (K.a. 102, gaur egungo Aix-en-Provence). Erdi Aroan, gaur egun Alemania den lurraldean bizi ziren biztanleak deitzeko erabili zen izendapena; hortik datoz, teutsch edo deutsch hitzak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017/9/20 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (2015-1-30). 174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak. , 6 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q179674
* Multimedia: Teutons / Q179674
# Nicholas Brathwaite

Nicholas Alexander Brathwaite (Carriacou, 1925eko uztailaren 8a – Saint George's, 2016ko urriaren 28a) grenadar politikaria izan zen. Grenadako lehen ministroa izan zen 1983tik 1984ra eta 1990etik 1995era.
Irakasleentzako hezkuntza jaso zuen Trinidadeko Irakasleen Prestakuntza Ikastetxean eta Jamaikako Mendebaldeko Indietako Unibertsitatean.
Kongresu Demokratiko Nazionala alderdiko kide izan zen eta 1983ko Grenadako inbasioaren ondoren, Paul Scoon gobernadore nagusiak lehen ministro eta aholku kontseiluko presidente izendatu zuen abenduan armada estatubatuarrak erretiroa hartu zuenean. Grenadaren itzulera demokraziara zuzendu zuen 1984ko abenduko hauteskundeetan garaitua izan arte.
1990eko hauteskundeak irabazi zituenetik 1995ean erretiratu zen arte lehen ministro izan zen berriro. Gainera, Finantza eta Kanpo Arazoetako ministro karguak pilatu zituen.
# Cécile La Grenade

Cécile Ellen Fleurette La Grenade (Le Borie, Grenada, 1952ko abenduaren 30a) Grenadako politikari eta zientzialaria da.

## Bizitza

Bost neba-arreben arteko hirugarrena da enpresaburu eta irakasleen familia batean. Eva Mary Louise Ollivierre-Sylvester amona izan zen 1952an Grenadako Kontseilu Legegileko kide izan zen Ekialdeko Karibeko estatuetako lehen emakume britainiarra, emakumearen boto-eskubidea onartu ondoren.
Cécile La Grenade Estatu Batuetara joan zen, haurtzaroa igaro eta zenbait ikasketa egin zituen. Lehenik, Kimikan lizentziatu zen, Elikagaien Teknologiaren arlo zientifikoan, Jamaikako Mendebaldeko Indietako Unibertsitatean, eta, ondoren, graduatu ondoko bat egin zuen maisutzaren graduan, eta doktoretza bat Elikagaien Zientzietan, Estatu Batuetako Marylandeko Unibertsitatean.

### Ibilbidea

Ikasketak 1992an amaitu ondoren, Grenadara itzuli zen, eta han bere gain hartu zuen Sybil La Grenade amak sortutako intxaur muskatua duten produktuak ekoizteko enpresaren kudeaketa.
Politikaren munduan sartzea erabaki zuen garai hartan, eta bere lehen zeregina Grenadako Administrazio Publikoko Batzordeko burua izan zen, herrialdeko funtzionario publiko guztiak gainbegiratzeaz arduratuta.
2013ko apirilaren 9an, Grenadako gobernadore nagusi bezala hautatu zuten, urte bereko maiatzaren 7an, eta aurreko Carlyle Arnold Glean gobernadore nagusiaren kargua hartu zuen. Hala, Grenadako lehen gobernadore orokorra bihurtu zen.

## Sariak eta kondekorazioak

* 2013, Britainiar Inperioaren Ordenaren Komendadore Nagusia.
* 2013ko maiatzaren 14an, San Migel eta San Jurgi Ordenako gurutze handia, Isabe II.a erreginak emana.

## Erreferentziak

* ↑ caribjournal. (2013). Grenada names first female gobernor. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11964294
* Multimedia: Cécile La Grenade / Q11964294
| Aurrekoa: Carlyle Glean | Grenadako Gobernadore Orokorra2013 | Hurrengoa: karguan |
# Zinbriar

Zinbriar (latinez: Cimbri) Jutlandiako antzinako herria izan zen, erromatar iturrietan K.a. II. mendean agertu zena. Germaniarrak ere ziren anbroi eta teutoiekin batera, hegoaldeko Eskandinaviatik ihesi eta Erromatar Errepublika inbaditu zuten. K.a. 105ean Arausioko guduan garaipena lortu arren, K.a. 101ean, Boiorixek zuzenduak, Vercellaeko guduan menderatuak izan ziren. Bizirik iraun zuten batzuk Hirugarren Gerra Serbilan aritutako gladiadoreak izan ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2015-1-30). 174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak. , 3 or..
* ↑ Strauss, Barry. (2009). The Spartacus War. Simon and Schuster, 21–22 or. ISBN 1-4165-3205-6..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106599
# Gloria Estefan

Gloria Estefan (Habana, Kuba, 1957ko irailaren 1a) abeslaria da. Jatorriz kubatarra, estatubatuar hiritartasuna hartu zuen. 1960an, Miamira aldatu eta musika ikasten hasi zen. 1980ko hamarraldian lortu zuen ospea, Miami Sound Machine taldeko abeslari gisa, baina bakarka egindako lanarengatik da, batez ere, ezaguna. 1989an grabatu zuen bakarkako lehen diskoa, eta harrezkero grabatutakoekin hainbat sari irabazi ditu; Zazpi Grammy sari irabazi ditu orain arte. Dinamismo handiko interpretea da; gaztelaniaz eta ingelesez abesten du, eta bere lanetan erritmo latinoak eta Estatu Batuetako pop musikakoak bateratzen ditu.

## Diskografia
### Estudio-albumak

* 1989: Cuts Both Ways
* 1991: Into the Light
* 1993: Mi tierra
* 1993: Christmas through Your Eyes
* 1994: Hold Me, Thrill Me, Kiss Me
* 1995: Abriendo puertas
* 1996: Destiny
* 1998: Gloria!
* 2000: Alma caribeña
* 2003: Unwrapped
* 2007: 90 millas
* 2011: Miss Little Havana
* 2013: The Standards

### Bildumak

* 1993: Gloria Estefan Greatest Hits
* 1997: Best of Gloria Estefan
* 2002: Gloria Estefan Greatest Hits vol. 2
* 2006: The Essential Gloria Estefan
* 2010: The Essential Gloria Estefan 3.0
* 2020: Brazil305

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q184697
* Multimedia: Gloria Estefan / Q184697
# Raúl Castro

Raúl Modesto Castro Ruz (Biran, Mayari, Kuba, 1931ko ekainaren 3a - ), Kubako presidentea izan zen eta Fidel Castroren anaia gazteena da.
1953ko uztailaren 26an bere anaia Fidelek Abel Santamaríarekin batera Moncada kuartelaren erasoa zuzentzen zuen bitartean beste ekintzaile batzuekin batera Santiago de Cubako Justizia Jauregia bereganatu zuen. Gaur egun Kubako Alderdi Komunistaren (PCC) Komite Zentraleko Bigarren Idazkaria da.
2008ko otsailaren 24tik Kubako presidentea da, Herri Boterearen Biltzar Nazionalak aukeratuta. Fidel Castro aurreko presidentearen osasun arazoak zirela eta, Raul hautatu zuten azkenean.

## Erreferentziak

* ↑ Raul Castro izendatu dute Kubako estatuburu, Berria, 2008ko otsailaren 25a
* Datuak: Q46809
* Multimedia: Raúl Castro / Q46809
# Miguel Díaz-Canel

Miguel Mario Díaz-Canel Bermúdez (Placetas, Villa Clarako probintzia, 1960ko apirilaren 20a - ), kubatar ingeniari eta politikaria da. Gaur egun Kubako presidentea da.

## Biografia

Komunisten Batasun Gaztean sartu zen gazte zela, eta hortik salto egin zuen lehen kargu garrantzitsura: 1994 eta 2003 artean, Villa Clara probintziako alderdiaren burua izan zen, jarduna beste hainbat kargurekin uztartuz. Urte horietan hartu zuen sona handien PCCko buruzagien artean, eta horrek ahalbidetu zion alderdiaren Politburora igotzea —PCCren botere exekutiboa da, hamalau kidek osatua—. 2009. eta 2012. urteen artean Goi Hezkuntzako ministro izan zen, ostera Kubako presidenteorde izateko. 2018ko apirilaren 19an Kubako presidente hautatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Perez Zala, Ander. (2018-04-20). «Boterearen eskaileran gora 30 urtez» Berria CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1932603
* Multimedia: Miguel Díaz-Canel / Q1932603
# Manuel Urrutia Lleó

Manuel Urrutia Lleó (Yaguajay, Kuba; 1908ko abenduaren 8a - New York, Ameriketako Estatu Batuak; 1981eko uztailaren 5a ) Kubako politikari bat izan zen, bere herrialdeko presidentea izan zena Fulgencio Batistak kargua utzi ondoren. 1959ko urtarrilean hartu zuen kargua, baina Fidel Castrorekin izandako desadostasunengatik, sei hilabete eta erdi geroago, kargua utzi eta Ameriketako Estatu Batuetara erbesteratu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q449356
* Multimedia: Manuel Urrutia / Q449356
# Costas Simitis

Konstantinos Simitis (grezieraz: Κωνσταντίνος Σημίτης; Pireo, 1936ko ekainaren 23a - Korinto, 2025eko urtarrilaren 5a) greziar politikaria izan zen.
Zuzenbideko ikasketak egin zituen Alemanian, Marburgoko Unibertsitatean eta Londresko Ekonomia Eskolan. Epaitegi Goreneko kide izendatu zuten 1961ean, eta handik lau urtera hasi zen politikan nabarmentzen, PASOK Askapenerako Mugimendu Panheleniarreko Nazio Kontseiluan onartu zutelarik. 1967tik 1969ra, Greziako agintean zegoen batzorde militarraren kontrako ezkutuko jardueretan parte hartu zuen, eta Alemaniara ihes egin behar izan zuen gerra-kontseilurik egin ez ziezaioten. Erbestetik ere militarren kontra jardun zuen 1974ra arte. Irakasle izan zen Konstantzako Unibertsitatean, eta Giesseneko Justus Liebigen. 1985ean, Greziako Legebiltzarreko kide izendatu zuten, eta zenbait ministerioren arduradun izan zen 1980ko eta 1990eko hamarraldietan, adibidez, Nekazaritza, Ekonomia eta Industriakoa. 1996an, osasun arazoak zirela medio Andreas Papandreuk karguak utzi zituenean, Simitis izan zen haren ondorengo 2004 arte, bai lehen ministro gisa eta baita Mugimendu Sozialista Panheleniarreko buruzagitzan ere. Urte hartako legebiltzarrerako hauteskundeetan, garaipena lortu zuen Simitisen alderdiak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q155390
* Multimedia: Konstantinos Simitis / Q155390
# Carlos Mendieta

Carlos Mendieta Montefur, (San Antonio de las Vueltas, Las Villas, Kuba, 1873ko azaroaren 4a - Habana, 1960ko irailaren 27a) Kubako politikari eta militar bat izan zen, 95eko Gerran parte hartu zuena.
Kubako politikaria, Kubako Errepublikako behin-behineko presidentea izan zen 1934tik 1935era. Bere Gobernuan zehar Platt Zuzenketaren abolizioa lortu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q879932
* Multimedia: Carlos Mendieta / Q879932
# Gerardo Machado

Gerardo Machado y Morales (Santa Clara, 1871ko irailaren 28a - Miami, 1939ko martxoaren 29a) Kubako politikari eta militarra izan zen.
Parte-hartze zuzena izan zuen Kubako burujabetasunaren aldeko borrokaldietan, eta jeneral-maila lortu zuen. 1925ean lehendakari kargua hartu zuen. Kubak Estatu Batuen aurrean zuen politika eta ekonomiazko mendekotasuna arintzen ahalegindu zen, Estatu Batuek egiten zituzten inbertsioak zergaz astundu eta kubatarrenak arinduz. Legea bazterturik, 1933 arte luzatu zuen aginpidea. Urte horretan Estatu Batuek Kubako gorabeheretan esku hartu zuten (1933), eta Machadok ihes egin zuen Kubatik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q365703
* Multimedia: Gerardo Machado / Q365703
# Mario García Menocal

Mario García Menocal (Jagüey Grande, 1866ko abenduaren 17a - Santiago, 1941eko irailaren 7a) kubatar politikaria izan zen. Kubako presidentea izan zen 1913tik 1921era.
Estatu Batuetan ikasi zuen eta Kubaren independentziaren aldeko borrokan parte hartu zuen. Kubako independentziaren ondoren, politikan sartu zen alderdi kontserbadoreko kide gisa. 1912an herrialdeko presidente hautatu zuten eta 1916an berriro hautatu zuten. Enpresei emandako laguntzagatik izan zen ezaguna, eta 1917an Alemaniar Inperioari gerra deklarazioa sinatu zion. Kubako pesoa sortzearen arduraduna ere izan zen.
Hurrengo urteetan, hainbat aldiz saiatu zen presidente izaten, iraultza bat gidatu zuen 1931n eta Estatu Batuetara erbesteratu zen.
* Datuak: Q878826
* Multimedia: Mario García Menocal / Q878826
# Nantucket

Nantucket AEBtako Massachusetts estatuan dagoen uhartea eta udalerri bat da, Cod lurmuturretik 50 kilometro hegoaldera eta izen bereko Nantucket konderrian. Tuckernuck eta Muskeget uharte txikiagoekin batera uhartedia osatzen du. Uharteko Surfside udalerria Massachusetts konderrian dagoen herririk hegoaldekoena da. Uharteko hego-ekialdeko Siasconset hautes-barrutia aldiz, maiz "Sconset" deitua, Iberiar penintsulatik hurbilen dagoen AEBtako kokalekua da.
Uhartea oporku eta turismogune garrantsia da, berez 10. biztabnle dituen uharteak udaldean 60.000 biztanle izatera iris daiteke.
Nantucketeko portua Herman Melville idazlearen Moby-Dick eta Edgar Allan Poe idazlearen Arhtur Gordon eleberrietan aipatua da.
* Satelitezko ikuspegia.
* Sankaty itsasargia.
* Kale nagusia.

## Kanpo estekak

* Nantucket uhartea eta udalerriarean webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q49149
* Multimedia: Nantucket / Q49149
# Juan Almeida Bosque

Juan Almeida Bosque (Habana ; 1927ko otsailaren 17a - Ib., 2009ko irailaren 11 ) Kubako politikari, militar, konpositore eta iraultzaile komunista izan zen.
Fidel Castro eta bere anaia Raúl Castroren ondoren, Kubako boterearen hirugarren pertsonaia garrantzitsuentzat hartua izan zen. Fulgencio Batistaren diktaduraren aurkako borrokan parte hartu zuen, Moncada kuartelari 1953an egindako erasoan eta Granma lehorreratu ondorengo borroka iraultzailean.
1959ko urtarrilaren 1eko Iraultzaren garaipenaren ondoren, Almeidak ardura postu ugari bete zituen: alderdiaren Batzorde Zentraleko Buru Politikoko kidea 1965ean sortu zenetik, Batzar Nazionalerako diputatua eta Estatu Kontseiluko presidenteordea, lehen legealditik. Era berean, Iraultzaren komandantea eta Kubako Iraultzaren Borrokalarien Elkarteko presidentea izan zen.
Konpositore eta idazle gisa 300 abesti baino gehiago eta dozena bat liburu egin zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Diario Granma. Falleció el Comandante de la Revolución Juan Almeida Bosque.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q313729
* Multimedia: Juan Almeida Bosque / Q313729
# Miguel de Aldama y Alfonso

Miguel de Aldama y Alfonso (Habana, Kuba, 1821eko urriaren 24a - Habana, 1888ko martxoaren 15a) euskal jatorria zuen familiako kidea izan zen; aita Domingo Aldama Aretxaga, zen. Aristokrata eta aberatsa, esklabuak izan zituen bere jabetzan. Kubaren independentziaren alde borrokatu zuen.

## Biografia

Miguel de Aldama y Alfonso 1821eko urriaren 24an jaio zen, Habanan (Kuba). XIX. mendeko kubatar familia ospetsuenetako batetik etorria, uharteko aberastasun handienetako bat heredatu zuen. Domingo Aldama y Aréchaga bizkaitarraren eta Rosa Alfonso Soler kubatarraren semea zen.
1868ko urriaren 10ean, Hamar Urteko Gerra (1868-1878) piztu zen, Kubaren independentziaren aldeko lehen gerra. Aldama konspirazioetan nahastuta egon zen. 1869ko urtarrilaren 24an, espainiar boluntarioek beren etxea, Aldama Jauregia, arpilatu zuten, Domingo del Montek, beste independentistetako batek, han armak gorde zituela aitzakiatzat hartuta. Hala ere, boluntarioek ezin izan zuten Aldamako armen bilduma pertsonala besterik aurkitu.
Gertakari horren ondoren, Aldamak Estatu Batuetan erbesteratzea erabaki zuen, eta Kubako Arma Errepublikako Gobernuaren izenean New Yorkeko agente nagusietako bat izan zen. Aldamaren jarrera Kuba Estatu Batuekin elkartzekoa zen. Postu horretan, Aldama gatazkan sartu zen Manuel de Quesada jeneral nagusiarekin, zeina Kubatik bidali baitzuen Carlos Manuel de Céspedes presidenteak espedizio armatuak sustatzeko, Kubako independentistak indartzeko asmoz. Une horretatik aurrera, Estatu Batuetan erbesteratutako independentista kubatarrak bi alderditan banatu ziren, "quesadistak" eta "aldamistak", eta horrek kalte handia egin zion kausa independentistari. Gerra 1878an amaitu zen, Zanjongo Itunarekin, kubatarrek borrokarekin jarraitzeko ezintasunean baitzeuden. Itun horrek erbesteratu guztiak itzultzea eta Espainiako Gobernu kolonialak konfiskatutako jabetza guztiak itzultzea ekarri zuen.
Aldama eta bere familia Habanara itzuli ziren, baina inoiz ez zuten berriro bere jauregian bizi izan. Gaur egun jauregia zutik dirau. Gaixorik, Miguel de Aldama y Alfonso 1888ko martxoaren 15ean hil zen, 66 urte zituela. Bere hilobia New Yorkeko Greenwood hilerrian dago, bere azken nahia, aita eta emaztearekin batera, lur librean lurperatzea izan baitzen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Ghorbal, Karim. (2009-11-30). «La política llamada del “buen tratamiento”: reformismo criollo y reacción esclavista en Cuba (1789-1845)» Nuevo Mundo Mundos Nuevos. Nouveaux mondes mondes nouveaux - Novo Mundo Mundos Novos - New world New worlds doi:10.4000/nuevomundo.57872. ISSN 1626-0252. (Noiz kontsultatua: 2023-05-27).
* ↑ https://www.mcnbiografias.com/app-bio/do/show?key=aldama-miguel
* ↑ https://www.ecured.cu/Miguel_Aldama
* ↑ https://dbe.rah.es/biografias/108530/miguel-aldama-y-alfonso

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Biografia Espainiako Historia Errege Akademiaren webgunean.
* Datuak: Q83983362
* Multimedia: Miguel Aldama / Q83983362
# Evaristo Estenoz

Evaristo Estenoz Corominas (Jarahueca, Santiago de Cuba, Kuba, 1872ko azaroaren 13a - Pinar de Mícara, Kuba, 1912ko ekainaren 27a) Kubako militar eta politikaria izan zen.
Kubako Armada Askatzailearen tenientea, XIX. mendearen amaieran Kubako Independentziaren alde borrokatu zuena. Ondoren, Kubako beltz eta mulatoak bildu zituen Koloreko Alderdi Independenteko presidentea izan zen XX. mendearen hasieran.

## Jatorria eta Gerra

Evaristo Estenoz Corominas Jarahuecan jaio zen, Santiago de Cuban, 1872ko azaroaren 13an.
Bere gurasoak Narciso Estenoz, zuria, eta Isabel Corominas, beltza, izan ziren. Evaristo eraikuntza lanbidean espezializatu zen eta Obra Maisua egin zen.
1895eko otsailaren 24an, Beharrezko Gerra hasi zen (1895-1898), Kubaren independentziaren aldeko hirugarren gerra, eta Evaristo Estenozek Kubako indar independentistekin bat egitea erabaki zuen.
1896ko maiatzaren 30ean Kubako Armada Askatzailearen Teniente izendatu zuten.

## Lan politikoa

Gerra amaitu ondoren, herrialdea Estatu Batuen okupazio militarraren pean geratu zen. Testuinguru honetan, igeltseroen greba bat gertatu zen, 1899ko irailean, eta Estenoz mugimenduko buruzagietako bat bihurtu zen. Okupazioko agintari estatubatuarrek atxilotu zuten.
Errepublika ezarri ondoren, Estenoz independentzia-gerrako beterano beltz eta mulatoen lider bihurtzen joan zen, arraza diskriminazioa jasaten ari zirenak.
Quintín Bandera jeneral beltzaren laguntzailea izan zen 1906ko Abuztuko Gerratxoan. Bandera gerra horretan hil zuten, baina Estenozek bizirautea lortu zuen.

## Altxamendua eta heriotza

Estenoz Koloreko Alderdi Independentearen buru bihurtu zen. Kubako beltzak eta mulatoak biltzen zituen alderdi hori armetan altxatu zen 1912an, José Miguel Gómez (1909-1913) presidente kubatarraren gobernuaren aurka.
Kubako armadak jazarria, Evaristo Estenoz Pinar de Mícara mendietan hil zuten 1912ko ekainaren 27an. 39 urte zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56844065
* Multimedia: Evaristo Estenoz / Q56844065
# Tisbury (Wiltshire)

Tisbury, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen udalerri bat da, Wiltshire konderrian.
2011n 2.253 biztanle zituen.
* Datuak: Q1223152
* Multimedia: Tisbury, Wiltshire / Q1223152