# Irailaren 11

Irailaren 11 gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta berrogeita hamalaugarren eguna da, 255.a bisurteetan. 111 egun falta dira urtea amaitzeko.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Julio Salinas Jaiotza: Bilbo, 1962 Conchita Montenegro Jaiotza: Donostia, 1911 eta 1912 Heriotza: Madril, 2007ko apirilaren 22a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan D. H. Lawrence Jaiotza: Eastwood (Nottinghamshire), 1885 eta 1885 Heriotza: Vence, 1930eko martxoaren 2a Theodor Wiesengrund Adorno Jaiotza: Frankfurt am Main, 1903 Heriotza: Visp, 1969ko abuztuaren 6a Bashar al-Assad Jaiotza: Damasko, 1965 Ferdinand E. E. Marcos Jaiotza: Sarrat, 1917 Heriotza: Honolulu, 1989ko irailaren 28a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian José Javier Etaio Mikeo Jaiotza: Iruñea, 1926ko martxoaren 28a Heriotza: Madril, 2012 Gabriel María Ybarra de la Revilla Jaiotza: Bilbo, 1877ko apirilaren 5a Heriotza: Bilbo, 1951 Julio Beobide Jaiotza: Zumaia, 1891ko abenduaren 19a Heriotza: Zumaia, 1969 Manuel Iribarren Jaiotza: Iruñea, 1902ko abenduaren 1a Heriotza: Iruñea, 1973 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Nikita Khrustxov Jaiotza: Kalinovka $^{(en)}$ , 1894ko apirilaren 3a $^{(juliotaregutegia)}$ Heriotza: Mosku, 1971 Salvador Allende Jaiotza: Santiago, 1908ko ekainaren 26a eta 1908 Heriotza: Santiago, 1973 Jacques Cartier Jaiotza: Saint-Malo, 1491ko abenduaren 31 Heriotza: Saint-Malo, 1557 David Ricardo Jaiotza: Londres, 1772ko apirilaren 18a Heriotza: Gatcombe Park $^{(en)}$ , 1823 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
* Gertaerak
* Dorre Bikien aurkako erasoa.
* 1297 - William Wallaceren agindupean, eskoziarrek ingelesak garaitu zituzten Stirlingeko zubiko guduan.
* 1962 - The Beatles taldeak lehen singlea bukatu zuen: Love Me Do.
* 1973 - Txile: Augusto Pinochetek zuzendutako armadak herrialdearen kontrola hartu zuen eta Salvador Allendek bere buruaz beste egin zuen La Moneda jauregian.
* 2001 - AEBen aurkako eraso izugarria egin zuen Al Kaedak: bi hegazkinek New Yorkeko Dorre Bikiak jo zituzten (irudian) eta 3.000 hildako eragin.
* 2008 - Ekainberri, Ekaingo leizearen erreplika zabaldu zuten.
* + Gertaera gehiago...
* Egutegia
* Txantiloi:Irail2025
* Aurreko eta hurrengo urteetan
* 2022: Igandea
* 2023: Astelehena
* 2024: Asteazkena
* 2026: Ostirala
* 2027: Larunbata
* 2028: Astelehena
* Izendegia
* Santutegia:
* Teodora Alexandriakoa, Elias Espeleota, Joan Gabriel Perboyre, Deiniol
* Seaska egutegia:
* Koro, Koru eta Adur.

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1974 – ETAk Martin Durán Grande goardia zibila hil zuen Nafarroan.
* 2007 – Espainiako Auzitegi Nazionaleko Baltasar Garzon epaileak Juan Mari Olano Askatasunaren eleduna kartzelara bidali zuen.
* 2008 – Europar Batasuneko Justizia Auzitegiak EAEko foru ogasun sistema onartu eta babesteko erabakia hartu zuen.

### Mundua

* 1297 – Stirling zubiko gudua: William Wallace-en agindupean, eskoziarrek ingelesak garaitu zituzten.
* 1973 – Augusto Pinochetek zuzendutako armadak Txileko herrialdearen kontrola hartu zuen eta Salvador Allendek bere buruaz beste egin zuen La Monedan.
* 2001 – 2001eko irailaren 11ko atentatuak: New Yorkeko World Trade Center eta Washingtongo Pentagonoa eraikinek, hegazkin bidezko atentuak jasan zituzten inoiz inork AEBetako lurraldean jo duen erasorik larriena sorraraziz.
* 2005 – Junichiro Koizumi, Japoniako lehen ministro berraukeratu zuten.
* 2006 – 736 etorkin ailegatu ziren Kanarietara Mauritaniatik itsasoz etorriak.
* 2012 – "Catalunya, nou estat d'Europa" manifestazioa: Bartzelonan milioi bat eta erdi lagun Kataluniaren independentziaren alde manisfestatu ziren.
* 2013 – Kataluniako Egun Nazionala: Kataluniako independentismoa aldarrikatuz 400 kilometro luze zituen Via Catalana izeneko giza-katea egin zen.
* 2014 – Kataluniako Egun Nazionalean jendetza handiak Kataluniaren autodeterminaziorako erreferendumaren eta independentziaren alde V erraldoi bat osatuz Bartzelonako kaleak bete zituen.
* 2018 – Fem la República Catalana (Kataluniako Errepublika egin dezagun) manifestazioak miloi bat inguru lagun bildu zituen Bartzelonan.

## Arte eta kultura
### Euskal Herria

* 2008 – Ekainberri, Ekaingo leizearen erreplika zabaldu zuten.

### Mundua

* 1962 – Ingalaterra: The Beatles taldeak lehen singlea bukatu zuten: Love Me Do.
* 1987 – Hellraiser filma estreinatu zen, Clive Barkerek zuzendu eta Andrew Robinson, Clare Higgins, Sean Chapman, Ashley Laurence, Doug Bradley, Nicholas Vince, Simon Bamford, Grace Kirby eta Oliver Smith aktoreek antzeztu zuten.
* 1992 – Sneakers (Begiluzeak) filma estreinatu zen, Phil Alden Robinsonek zuzendu eta Robert Redford, Dan Aykroyd, Ben Kingsley, Mary McDonnell, River Phoenix, Sidney Poitier eta David Strathairn aktoreek antzeztu zuten.
* 1998 – Rounders filma estreinatu zen, John Dahlek zuzendu eta Matt Damon, Edward Norton, John Turturro, Famke Janssen, Gretchen Mol, John Malkovich eta Martin Landau aktoreek antzeztu zutelarik.

## Kirolak
### Euskal Herria

* 2011 – Urdaibaik Kontxako CXVI. Bandera irabazi zuen; bermeotarrek lortzen zuten ondoz ondoko bigarrena zen.
* 2016 – Kontxako CXXI. Bandera: Gizonezkoetan Urdaibai (Bermeo) garaile eta emakumezkoetan San Juan (Pasai Donibane).
* 2022 – 2022ko Kontxako Bandera: Urdaibai (Bermeo)k 6. bandera eskuratu zuen, eta Oriok hirugarrena emakumezkoetan.

### Mundua
## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1710 – Juan Kastañiza, bizkaitar militarra (h. 1770).
* 1811 – Joan Batista Artxu, euskal idazlea (h. 1881).
* 1868 – Migel Muñoa, gipuzkoar irakaslea, gaur egungo ikastolen aitzindaria (h. 1953).
* 1875 – Adolfo Sáenz-Alonso, Real Sociedad futbol klubeko lehenengo presidentea (h. 1964).
* 1885 – Pedro Mourlane Mitxelena, gipuzkoar idazle eta kazetaria (h. 1955).
* 1892 – Jose Antonio Uharte, nafar biolinista (h. 1968).
* 1911 – Conchita Montenegro, euskal herritar aktore eta dantzaria (h. 2007).
* 1916 – Faustino Azpiazu, Sakabi, euskal trikilaria, Sakabi eta Egañazpi bikoteko kidea (h. 1995).
* 1923 – Jose Luis Akarregi, esku huskako euskal pilotaria (h. 2012).
* 1924 – Julien Arrieta, gipuzkoar errugbilaria (h. 2017).
* 1925 – Agustín Argote, bizkaitar boxeolaria (h. 1996).
* 1926 – Imanol Lertxundi, militante ezkertiar eta abertzalea (h. 1995).
* 1935 – Jazinto Sagarna, Gorbeiako artzaina, bizkaitar artzain eta eguraldi iragarlea (h. 2018).
* 1939 –
** Mariano Ferrer, gipuzkoar kazetaria (h. 2019).
** Klaudio Harluxet, baxenafar informatikaria, politikaria eta euskaltzalea, euskarazko informatikan aitzindaria (h. 1993).
* 1947 –
** José Antonio Nielfa, La Otxoa, bizkaitar transformista eta musikaria, 1970-80 hamarkadan Hego Euskal Herrian publiko orokorrarentzat ezaguna izan zen lehen LGBT artista.
** Amaia Zubiria, gipuzkoar abeslaria, Euskal Abestigintza Berriak emandako emakumezko abeslaririk garrantzitsuena.
* 1953 – Juan José Crespo Galende, PCE (r)-ko eta GRAPOko bizkaitar militantea (h. 1981).
* 1960 – Pantxoa Etxegoin, baxenafar kultura-eragilea.
* 1962 – Julio Salinas, bizkaitar futbolari ohia eta kirol esataria.
* 1967 – Javier Vizcaino, bizkaitar kazetaria eta irrati esataria.
* 1973 – Maite Ruiz de Larramendi, nafar palaria.
* 1976 - Esti Ansotegi Guruziaga, bizkaitar psikologoa.
* 1977 – Katia Reimberg, brasildar-gipuzkoar Giza Eskubideen aldeko ekintzailea eta feminista, São Paulon.
* 1986 – Fabrice Martin, lapurtar tenislaria.
* 1989 – Enrique Sanz, nafar txirrindularia.
* 1997 – Andrea Monrocle, bizkaitar artista plastikoa.
* 2005 – Udane Ostolaza, gipuzkoar harri-jasotzailea.

### Mundua

* 1182 – Minamoto no Yoriie, Japoniako Kamakura shogunerriko bigarren shoguna (h. 1204).
* 1470 – Martin Waldseemüller, alemaniar kartografoa, Amerika izena erabiltzen lehenengoa (h. 1520).
* 1476 – Luisa Savoiakoa, Frantzisko I.a Frantziakoaren ama (h. 1531).
* 1494 – Elixabete Brunswick-Lüneburgekoa, Brunswick-Lüneburgeko dukesa jaiotzez eta Guelderseko dukesa ezkontzaz (h. 1572).
* 1522 – Ulisse Aldrovandi, italiar naturalista, historia naturaleko ikasketen aita (h. 1605).
* 1524 – Pierre de Ronsard, frantziar poeta (h. 1585).
* 1557 – Josef Calasanz, espainiar apaiz eta hezitzailea, Eskolapioak kongregazioaren fundatzailea (h. 1648).
* 1611 – Henri de La Tour d'Auvergne (Turenneko bizkondea), Frantziako mariskal jenerala (h. 1675).
* 1656 – Ulrika Eleonor Danimarkakoa, Suediako erregina ezkontidea (h. 1693).
* 1741 – Arthur Young, britainiar ekonomialaria (h. 1820).
* 1743 – Nicolai Abildgaard, daniar margolari, eskultore, arkitekto eta irakaslea (h. 1809).
* 1762 – Joanna Baillie, eskoziar poeta eta dramagilea (h. 1851).
* 1769 – Johann Erdmann Hummel, alemaniar margolaria (h. 1852).
* 1771 – Mungo Park, eskoziar esploratzailea, botanikoa eta naturalista (h. 1808).
* 1798 – Franz Ernst Neumann, alemaniar mineralogo eta fisikaria (h. 1895).
* 1815 – Karl Zeiss, alemaniar optikoa (h. 1888).
* 1829 – Thomas Hill, estatubatuar margolaria (h. 1908).
* 1838 – Adam Asnyk, poloniar olerkari eta antzerkigilea (h. 1897).
* 1861 – Erich von Falkenhayn, Alemaniako Estatu Nagusiaren nagusia (h. 1922).
* 1862 – O. Henry, estatubatuar idazle eta kazetaria (h. 1910).
* 1865 – Rainis, letonierazko olerkaria (h. 1929).
* 1869 – Víctor Català, kataluniar eleberrigilea (h. 1966).
* 1870 – Nils Kjær, norvegiar idazlea (h. 1924).
* 1875 – Edith Humphrey, ustez Kimikako doktoretza lortu zuen lehen emakume britainiarra (h. 1978).
* 1877 –
** Feliks Dzerzhinski, Burdinezko Feliks, poloniar boltxebikea (h. 1926).
** James Hopwood Jeans, ingeles fisikari eta astronomoa (h. 1946).
** Rosika Schwimmer, hungariar aktibista feminista, bakezale eta sufragista (h. 1948).
* 1881 – Asta Nielsen, danimarkar aktorea (h. 1972).
* 1883 – William Llewellyn Dyer, ingeles enpresaburu eta futbolaria (h. 1936).
* 1885 – D.H. Lawrence, ingeles idazle eta poeta (h. 1930).
* 1889 – Pierre Reverdy, frantziar olerkaria (h. 1960).
* 1890 – Euphemia Haynes, estatubatuar matematikari eta irakaslea (h. 1980).
* 1891 – Noël Gallon, frantziar konpositore eta musika irakaslea (h. 1966).
* 1892 – Lucien Buysse, belgikar txirrindularia (h. 1980).
* 1903 – Theodor Adorno, alemaniar filosofo, soziologo eta musikologoa (h. 1969).
* 1904 – José María Bueno, espainiar kardinala, Gasteizko gotzaina izandakoa (h. 1987).
* 1910 – Manuel Mujica Láinez, argentinar idazlea (h. 1984).
* 1913 – Johanne Andersen, daniar apaiz luterotarra (h. 1999).
* 1917 – Ferdinand Marcos, Filipinetako diktadorea (h. 1989).
* 1919 – Ota Šik, txekiar ekonomialaria, Pragako 1968ko Udaberriko buruzagietako bat (h. 2004).
* 1927 – Abel San Martín, Barberito I.a, esku huskako errioxar pilotaria (h. 1980).
* 1928 – Earl Holliman, estatubatuar antzezlea, animalien eskubideen aldeko ekintzailea eta abeslaria (h. 2024).
* 1930 –
** Jean-Claude Forest, frantziar komikigilea (h. 1998).
** Primi Nécega, galiziar idazlea (h. 2024).
** Vera T. Sós, hungariar matematikaria, zenbakien teorian eta konbinatorian espezializatua (h. 2023).
* 1933 –
** Rachid Sfar, Tunisiako lehen ministroa (h. 2023).
** Mátyás Szűrös, Hungariako presidentea.
* 1935 –
** Arvo Pärt, estoniar musikagilea.
** German Titov, sobietar kosmonauta, Lurra orbitatu zuen bigarren gizakia (h. 2000).
* 1937 – Paola Belgikakoa, Belgikako erregina ezkontidea.
* 1940 – Brian De Palma, estatubatuar zinema-zuzendari eta gidoigilea.
* 1943 – Michel Herjean, bretoi sindikalista eta independentista (h. 2022).
* 1944 – Serge Haroche, frantziar fisikaria, 2012ko Fisikako Nobel Saria.
* 1945 –
** Franz Beckenbauer, Kaiserra, alemaniar futbolaren historiako jokalaririk onentzat hartua (h. 2024).
** Lidia Catalano, argentinar aktorea (h. 2025).
* 1946 – Anthony Browne, Haur eta Gazte Liburuen ilustratzaile eta idazle britainiarra.
* 1947 – Gerry Conway, ingeles musikaria, Jethro Tull eta Fairport Convention taldeetako kidea (h. 2024).
* 1950 – Eijun Kiyokumo, japoniar futbolari ohia.
* 1951 – Hugo Porta, argentinar arkitekto eta errugbilari ohia.
* 1956 – Roger Subirats, Roger, kataluniar komikilaria (h. 2017).
* 1960 – Hiroshi Amano, japoniar ingeniaria, 2014ko Fisikako Nobel Saria.
* 1961 – Dolores Sanchez Palomino, galiziar irakaslea eta filologoa.
* 1963 – Carmen Ybarra Careaga, espainiar enpresaburua da, Ybarrako Arriluce III. markesa.
* 1965 –
** Baxar al-Assad, Siriako presidentea.
** Pablo Granados, argentinar aktore, musikagile eta umorista.
* 1967 – Sung Jae-gi, Hego Koreako feminismoaren aurkako ekintzailea (h. 2013).
* 1970 – Paul B. Preciado, espainiar filosofoa eta queer aktibista.
* 1972 – Eoin Ó Broin, irlandar politikari eta idazlea.
* 1982 –
** Sviatlana Tsikhanouskaia, bielorrusiar giza eskubideen aldeko ekintzailea eta politikaria.
** Lieuwe Westra, Herbehereetako txirrindularia (h. 2023).
* 1983 – Vivian Cheruiyot, kenyar atleta, distantzia ertainetan eta maratoian aditua.
* 1987 – Munroe Bergdorf, britainiar emakumezko modelo transgenero, DJ eta transexualen aldeko eta arrazakeriaren aurkako ekintzailea.
* 1988 – Juanfran, espainiar futbolaria.
* 1994 –
** Jaylon Brown, estatubatuar saskibaloi jokalaria.
** Jordi el Niño Polla, espainiar aktore pornografikoa.
* 1995 – Matilda De Angelis, italiar musikagilea, abeslaria eta aktorea.
* 1999 – Samantha Hudson, espainiar artista, abeslari, aktore, interneteko ospetsu eta LGBT kolektiboko aktibista.
* 2001 – Jovan Kljajić, montenegroar saskibaloi jokalaria.
* 2006 – Rikuto Tamai, japoniar tranpolin jauzilaria.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1951 – Gabriel Ybarra, bizkaitar merkatari, enpresaburu eta industrialaria (j. 1877).
* 1969 – Julio Beobide, zumaiar eskultorea (j. 1891).
* 1973 – Manuel Iribarren, nafar idazle eta kritikaria (j. 1902).
* 1974 – Krispin Sorarrain, Alkizako alkatea eta kronista (j. 1889).
* 1980 – Ignacio Agirrezabala, Txirri II.a, euskal herritar futbolari eta ingeniaria (j. 1909).
* 1992 – Fernando Otazu, gipuzkoar abokatu eta politikaria (j. 1920).
* 2002 –
** Resurrección Hernández Gil, 109 urte bizi izan zen euskal herritarra (j. 1893).
** Rosario Zubizarreta, Ermua I, bizkatar erraketista (j. 1918).
* 2012 - José Javier Etaio Mikeo, nafar matematikaria (j. 1926).

### Mundua

* 1161 – Melisenda Jerusalemgoa, Jerusalemgo erregina (j. 1105).
* 1227 – Luis IV.a Turingiakoa, Turingiako landgraf edo jauna (j. 1200).
* 1596 – Pieter Dirkszoon Keyser, herbeheretar itsasgizon, kartografo, esploratzaile eta astronomoa (j. c. 1540).
* 1661 – Jan Fyt, flandestar margolaria (j. 1611).
* 1721 – Rudolf Jakob Camerarius, Alemaniako naturalista (j. 1665).
* 1733 – François Couperin Handia, frantziar musikagile barrokoa (j. 1668).
* 1823 – David Ricardo, britainiar ekonomialari politikoa (j. 1772).
* 1888 – Domingo Faustino Sarmiento, idazle, politikari eta presidente argentinarra (j. 1811).
* 1891 –
** Antero de Quental, portugaleko olerkaria (j. 1842).
** Augustin Théodule Ribot, frantziar margolaria (j. 1823).
* 1939 – Konstantin Korovin, errusiar margolaria (j. 1861).
* 1941 – Khristian Rakovski, bulgariar iraultzailea (j. 1873).
* 1943 – Oswald Teichmüller, alemaniar matematikaria (j. 1913).
* 1948 – Muhammad Ali Jinnah, Pakistango buruzagi musulmana eta lehendabiziko lehen gobernaria (j. 1876).
* 1949 – Henri Rabaud, frantziar musikagilea (j. 1873).
* 1950 –
** Jan Christian Smuts, Hegoafrikako politikari eta militarra, Hego Afrikaren batasunaren aitzindaria (j. 1870).
** Romanonesko kondea, espainiar lurjabe agintetsua eta Espainiako presidentea (j. 1863).
* 1956 – Lucien Febvre, frantziar historialaria (j. 1878).
* 1957 – Mary Proctor, britaniar-estatubatuar astronomia-zabaltzailea (j. 1862).
* 1971 – Nikita Khrustxov, SESBeko burua (j. 1894).
* 1973 –
** Salvador Allende, Txileko presidentea, munduko demokratikoki aukeratutako lehenengo presidente marxista (j. 1908).
** Edward Evan Evans-Pritchard, ingeles antropologo eta etnologoa (j. 1902).
* 1975 – Pedro Antequera Azpiri, espainiar margolaria, marrazkilaria eta artista grafikoa (j. 1892).
* 1978 – Ronnie Peterson, suediar 1 Formulako gidaria (j. 1944).
* 1982 – Wifredo Lam, kubatar margolari eta eskultorea (j. 1902).
* 1986 – Panagiotis Kanellopoulos, Greziako lehen ministroa (j. 1902).
* 1987 –
** Lorne Greene, kanadar aktore eta abeslaria (j. 1915).
** Peter Tosh, jamaikar reggae musikaria (j. 1944).
* 1990 – Myrna Mack, guatemalar antropologoa (j. 1949).
* 1993 – Erich Leinsdorf, austriar-estatubatuar orkestra-zuzendaria (j. 1912).
* 1994 –
** Luciano Sgrizzi, italiar klabe-jotzailea, pianista, musikagilea eta musikologoa (j. 1910).
** Jessica Tandy, estatubatuar aktorea (j. 1909).
* 1995 – Georges Canguilhem, frantziar filosofoa, epistemologiaren sortzaileetako bat (j. 1904).
* 1996 – Koichi Oita, japoniar futbolaria (j. 1914).
* 1998 – Claudia López Benaiges, txiletar militante feminista eta anarkista (j. 1972).
* 2001 – Berry Berenson, estatubatuar modeloa, argazkilaria eta aktorea, irailaren 11ko erasoetan eraila (j. 1948).
* 2002 – Kim Hunter, estatubatuar zine, antzerki eta telebista aktorea (j. 1922).
* 2003 –
** Anna Lindh, suediar politikaria (j. 1957).
** John Ritter, estatubatuar aktorea (j. 1948).
* 2005 – Abdallah Ibrahim, Marokoko lehen ministroa (j. 1918).
* 2006 –
** Solange Fernex, frantziar ekintzaile politiko eta bakezalea, Europako mugimendu ekologistaren aitzindarietako bat (j. 1934).
** Joachim Fest, alemaniar historialari, kazetari, kritikari eta argitaratzailea (j. 1926).
* 2009 – Juan Almeida Bosque, kubatar politikari, militar, konpositore eta iraultzaile komunista (j. 1927).
* 2011 – Andy Whitfield, galestar aktorea (j. 1971).
* 2013 –
** Jimmy Fontana, italiar kantautore, abeslari eta musikagilea (j. 1934).
** Lesley Sibner, estatubatuar matematikaria (j. 1934).
* 2016 – Alexis Arquette, estatubatuar aktore, kabaret-artista, marrazkilari underground eta ekintzaile transexuala (j. 1969).
* 2017 –
** Abdul Halim Kedahkoa, Kedahko sultana eta Malaysiako erregea (j. 1927).
** Peter Hall, britainiar antzerki zuzendaria (j. 1930).
* 2019 – B. J. Habibie, Indonesiako presidentea (j. 1936).
* 2020 – Christian Poncelet, frantziar politikaria (j. 1928).
* 2021 – Abimael Guzmán, Presidente Gonzalo, Peruko iraultzailea (j. 1934).
* 2022 –
** Javier Marías, espainiar idazle eta itzultzailea (j. 1951).
** Alain Tanner, suitzar zinemagilea (j. 1929).
* 2024 –
** Alberto Fujimori, Peruko presidentea (j. 1938).
** Chad McQueen, estatubatuar aktorea (j. 1960).

## Jaiak eta urteurrenak

* Sehaska egutegiko izendegia: Koro, Koru eta Adur.
* Kataluniako Egun Nazionala.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2851
* Multimedia: 11 September / Q2851