# Urtarrilaren 11

Urtarrilaren 11 gregoriotar egutegiaren urteko hamaikagarren eguna da. 354 egun falta dira urtea amaitzeko, 355 egun bisurteetan.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Esteban Bilbao Jaiotza: Bilbo, 1879 Heriotza: Durango, 1970eko irailaren 23a Manuel Onwu Jaiotza: Tutera, 1988 Eduardo Madina Jaiotza: Bilbo, 1976 Nicolás Mentxaka Fernández Jaiotza: Bilbo, 1939 Heriotza: Bilbo, 2014ko martxoaren 10a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan William James Jaiotza: Astor House, 1842 Heriotza: Tamworth $^{(en)}$ , 1910eko abuztuaren 26a Alexander Hamilton Jaiotza: Charlestown, 1757, 1757, 1755 eta 1755 Heriotza: New York, 1804ko uztailaren 12a Gregorio XIII.a Jaiotza: Bolonia, 1502 eta 1502 Heriotza: Erroma, 1585eko apirilaren 10a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian Eugène Goienetxe Jaiotza: Uztaritze, 1915eko ekainaren 15a Heriotza: Uztaritze, 1989 Bernardino de Melgar Jaiotza: Arrasate, 1864ko urriaren 15a Heriotza: Madril, 1942 Auguste Andrade Jaiotza: Santizpirita, 1793ko abuztuaren 12a Heriotza: Paris, 1843 Marino Aierra Jaiotza: Irunberri, 1903ko maiatzaren 8a Heriotza: , 1988 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Theodor Mommsen Jaiotza: Garding, 1817ko azaroaren 30a Heriotza: Charlottenburg $^{(en)}$ , 1903 Thomas Hardy Jaiotza: Dorchester, 1840ko ekainaren 2a eta 1840 Heriotza: Dorchester, 1928 Alberto Giacometti Jaiotza: Borgonovo $^{(en)}$ , 1901eko urriaren 10a Heriotza: Chur, 1966 Edmund Hillary Jaiotza: Auckland, 1919ko uztailaren 20a Heriotza: Auckland, 2008 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
Gertaerak :
1569 - Ingalaterran ofizialki erregistratutako lehen loteria jokoa egin zen.
1913 - Tibetek independentzia lortu zuen.
1922 - Lehen aldiz intsulina eman zitzaion diabetea zuen gizaki bati, Toronton.
1946 - Albaniako Errepublika sortu zen.
+ Gertaera gehiago... :
Egutegia :
Urtarrila
Al
As
Az
Og
Or
Lr
Ig
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
2025 :
Aurreko eta hurrengo urteetan
2022: Asteartea
2023: Asteazkena
2024: Osteguna
2026: Igandea
2027: Astelehena
2028: Asteartea :
Izendegia :
Santutegia:
Tomas Corikoa, Honorata Paviakoa, Paulino Aquileakoa, Teodosio Zenobiarka
Seaska egutegia:
Altzai, Altzagarate, Haltz/Haltza eta Ezker/Ezkerra. :

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1977 – ETAk, Felix Ayuso Pinel poliziako inspektorea erail zuen Madrilen.
* 1978 – ETAk, Jose Manuel Baena Martin poliziako inspektorea erail zuen Iruñean.
* 2014 – Giza eskubideak, Konponbidea martxa: Bilbon 110.000-100.00 lagun Giza eskubideak. Konponbidea. Bakea lelopean EAJ, Sortu, EA, Alternatiba, Aralar, ELA eta LABek deituriko bakearen aldeko martxa historiko erraldoian manifestatu ziren.

### Mundua

* 1524 – Hernan Cortések Cristóbal de Olidi Hondurasera espedizioa esleitu zion. Habanan zela, Diego Velázquez de Cuéllarrek proposatu zion Cortésen aurkako matxinada egitea.
* 1569 – Ingalaterran ofizialki erregistratutako lehen loteria jokoa egin zen.
* 1759 – Filadelfian (Pennsylvania, AEB) bizi aseguruen munduko lehen enpresa sortu zen.
* 1794 – Frantsesa izendatu zuten dokumentu ofizialetarako hizkuntza bakar Frantzian.
* 1879 – Anglo-Zulu Gerra hasi zen.
* 1890 – Lord Salisburyk Portugalgo gobernuari ultimatum bat bidali zion, Mozambike eta Angolako kolonien arteko lurraldean zeuden bere indar militarrak erretiratzeko aginduz.
* 1919 – Errumaniak Transilvania bereganatu zuen.
* 1923 – Frantziak eta Belgikak Alemaniaren menpeko Ruhr eskualdea okupatu zuten, Lehen Mundu Gerrako kalteordainak ematera behartzeko.
* 1942 – Bigarren Mundu Gerra: Japoniak Kuala Lumpur bereganatu zuen.
* 1946 – Enver Hoxhak Albaniako Herri Errepublika aldarrikatu zuen.
* 1954 – Blonsen (Austria) bi elur-jausik 125 pertsona hil zituzten.
* 1962 – Huascaraneko (Peru) lurjausi batek 4.000 hildako eragin zituen.
* 1972 – Ekialdeko Pakistanek izena aldatu zuen, eta Bangladesh bihurtu zen.
* 1982 – Kantabriako Autonomi Erkidegoko Estatutua onartu zen.
* 1994 – Irlandako gobernuak bertan behera utzi zuen Sinn Féin eta IRAko kideen aurkako debekua komunikabideetan agertzeko.
* 2009 – Munduko Likidoturiko gas naturala garraiatzen duen gasontzirik handiena, Mozah, Bilboko portura etorri zen bere lehen bidaian.

## Arte eta kultura
### Mundua

* 1998 – Federico Garcia Lorca poeta 100 urte jaio zela ospatzeko ekitaldiak hasi ziren Granadan.

## Zientzia eta teknologia
### Mundua

* 1922 – Diabetesa tratatzeko intsulina erabili zen lehen aldiz.
* 1935 – Amelia Earhartek Hawai eta Kalifornia arteko bidaia egin zuen, hegazkinez pertsona bakarrak egindakoa lehen aldiz.
* 1964 – Tabakismoa eta osasuna: Aholku Batzordearen txostena Estatu Batuetako Zirujau Nagusiari txostena argitaratu zen Ameriketako Estatu Batuetan, tabakoaren eta minbiziaren arteko harremana ezartzen zuen dokumentu garrantzitsua.

## Kirolak
### Euskal Herria

* 2014 – Garbiñe Muguruza tenislariak Hobart International txapelketa irabazi zuen. Ondorioz, WTA sailkapeneko 58. postutik 38.era igo zen.

### Mundua
## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1836 – Jose Mendibe Sueskun, nafar idazlea, irakaslea eta jesuita (h. 1906).
* 1838 – Joaquin Maya, nafar organo-jotzaile, musikagile eta musika irakaslea (h. 1926).
* 1867 – Frantzisko Zubiaurre Kiriko, Donostiako traineru patroia (h. 1926).
* 1870 – Ricardo Duque de Estrada, nafar politikari eta arkeologoa (h. 1941).
* 1876 – Higinio Basterra, bizkaitar eskultorea (h. 1957).
* 1879 – Esteban Bilbao, euskal herritar politikari karlista eskuindarra (h. 1970).
* 1891 – Jacinto Mikelarena, bizkaitar idazle eta kazetaria (h. 1962).
* 1902 – Higinio Gisasola, Begoñés IV.a, bizkaitar pilotaria.
* 1905 –
** Iñaki Goenaga, euskal idazlea (h. 2005).
** Honorato Pla Landa, nafar irakasle, euskaltzale eta sindikalista (h. 1957).
* 1906 – Higinia Luz Goñi Aiestaran, nazien kontrako Frantziako erresistentzian parte hartu zuen nafar emakumezkoa (h. 1943).
* 1914 – Félix Bergèze, lapurtar errugbilaria (h. 2003).
* 1916 – Francisco Garate Bergaretxe, bizkaitar futbolaria (h. 1986).
* 1919 – Pedro Berrondo, euskal idazlea, itzultzailea eta apaiza (h. 2002).
* 1926 – Miguel Soroa, Soroa II.a, elduaindar pilotaria (h. 2008).
* 1928 – Hortensio Bidaurreta, euskal txirrindularia (h. 1984).
* 1930 –
** Laurent Bidart, lapurtar errugbilaria (h. 2000).
** Mixel Burukoa, baionar politikari abertzalea eta medikua (h. 1990).
* 1936 – Montxo Goikoetxea, nafar kazetari eta idazlea (h. 1999).
* 1939 – Nicolás Mentxaka Fernández, bizkaitar futbolaria (h. 2014).
* 1948 – Jean Espilondo, Frantziako Alderdi Sozialistako zuberoar politikaria, Angeluko auzapeza.
* 1962 – Odile de Coral, Urruñako alkatea.
* 1971 – Aitor Arregi, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1973 - Jorge Sánchez, bizkaitar futbolari ohi eta entrenatzaliea.
* 1976 – Eduardo Madina, bilbotar politikaria, PSE-EE alderdikoa.
* 1980 – Ruth Unzu, nafar atleta, proba konbinatuetan espezialista.
* 1982 – Luis Alfonso Sota, nafar futbolari ohia.
* 1983 – Elena Loyo, arabar atleta, iraupen-lasterketan aditua.
* 1985 – Raúl Salcedo, arabar futbolari ohia.
* 1988 – Manuel Onwu, nafar futbolaria.
* 1993 – Imanol Estévez, arabar txirrindularia.
* 1994 – Joseba Muguruza, gipuzkoar futbolaria.

### Mundua

* 347 – Teodosio I.a Handia, erromatar enperadorea (h. 395).
* 889 – Abd ar-Rahman III.a, Kordobako emir eta kalifa eta omeiar leinuko printze Al-Andalusekoa (h. 961).
* 912 – Abd Allah I.a Kordobakoa, Kordobako VII. emir omeiarra (h. 912).
* 1209 – Möngke, mongolen khagana, Genghis Khanen biloba (h. 1259).
* 1503 – Parmigianino, italiar margolari manierista (h. 1540).
* 1632 – Adam Frans van der Meulen, flandiar margolaria (h. 1690).
* 1638 – Nikolas Steno, daniar zientzialari, polimata eta apaiz katolikoa (h. 1686).
* 1746 – William Curtis, ingeles zientzialari eta naturalista (h. 1799).
* 1808 – Victor de Persigny, frantziar politikaria (h. 1872).
* 1814 – James Paget, ingeles kirurgilaria eta patologoa, Patologiaren sortzailea (h. 1899).
* 1815 – John A. Macdonald, lehendabiziko Kanadako lehen ministroa (h. 1891).
* 1842 – William James, estatubatuar filosofo eta psikologoa, pragmatismoaren aitzindaria (h. 1910).
* 1843 – José Higinio Uriarte García del Barrio, Paraguaiko presidentea (h. 1909).
* 1852 – Constantin Fehrenbach, Alemaniako kantzilerra (h. 1926).
* 1855 – Emília Freitas, brasildar eleberrigile, poeta eta irakaslea (h. 1908).
* 1859 – George Curzon (Curzon of Kedleston I. markesa), britainiar politikari kontserbadorea (h. 1925).
* 1865 – Juan Hartmann, alemaniar astronomoa (h. 1936).
* 1875 –
** Astrid Cleve, suediar botanikari, geologo, kimikari eta ikertzailea (h. 1968).
** Reinhold Moritzevitx Glière, alemaniar-poloniar jatorriko sobietar musikagilea (h. 1956).
* 1878 – Theodoros Pangalos, Greziako diktadorea (h. 1952).
* 1885 – Alice Paul, estatubatuar ekintzaile feminista (h. 1977).
* 1897 – Kazimierz Nowak, poloniar bidaiaria, korrespontsala, erreportaria eta argazkilaria (h. 1937).
* 1901 – Kwon Ki-ok, Koreako eta Txinako lehen emakumezko hegazkinlaria (h. 1988).
* 1903 – Alan Paton, hegoafrikar idazlea eta apartheid aurkako aktibista (h. 1988).
* 1906 – Albert Hofmann, suitzar kimikaria, LSDaren eraginak aztertu, kontsumitu eta sintetizatu zituelako ezaguna (h. 2008).
* 1907 – Pierre Mendès France, Frantziako lehen ministroa (h. 1982).
* 1908 – Eduardo García Máynez, mexikar filosofo eta legegizona (h. 1993).
* 1910 – Trygve Bratteli, Norvegiako lehen ministroa (h. 1984).
* 1911 –
** Nora Heysen, australiar margolaria, Archibald erretratu saria irabazi zuen lehen emakumea (h. 2003).
** Zenkō Suzuki, Japoniako lehen ministroa (h. 2004).
* 1924 – Roger Guillemin, frantziar-estatubatuar mediku endokrinologoa (h. 2024).
* 1930 – Rod Taylor, australiar aktorea (h. 2015).
* 1931 - Claire Etcherelli, frantziar idazlea (h. 2023).
* 1934 –
** Jean Chrétien, Kanadako lehen ministroa.
** Tony Hoare, britainiar informatikaria.
** Aarón Sehter, Kike Sehter, argentinar pilotari ohia, palan aditua.
* 1936 –
** Chilla Porter, australiar gorako jauzilari eta politikaria (h. 2020).
** Masashi Watanabe, japoniar futbolaria (h. 1995).
* 1940 – Franco Balmamion, italiar txirrindulari ohia.
* 1941 – Barry Flanagan, galestar eskultore eta poeta (h. 2009).
* 1943 – Eduardo Mendoza, espainiar idazlea.
* 1948 – Luzia Inglês Van-Dúnem, angolar militarra eta politikaria.
* 1951 –
** Carol Leigh, estatubatuar artista, idazlea, zinemagilea eta sexu langileen eskubideen aldeko ekintzailea (h. 2022).
** Philip Tartaglia, eskoziar apezpiku katolikoa (h. 2021).
* 1952 – Ben Crenshaw, estatubatuar golfaria.
* 1954 –
** Tahar Djaout, aljeriar idazlea (h. 1993).
** Maria Rosaria Omaggio, italiar aktore eta idazlea (h. 2024).
** Vicky Peña, kataluniar aktorea eta bikoizketa-aktorea.
** Kailash Satyarthi, Indiako umeen eskubideen aldeko ekintzailea, 2014ko Bakearen Nobel Saria.
* 1961 – Miguel Abia Biteo Boricó, Ekuatore Gineako lehen ministroa (h. 2012).
* 1963 – Jason Connery, ingeles aktorea.
* 1964 – Albert Dupontel, frantziar zuzendaria, gidoilaria eta aktorea.
* 1968 – Benjamin List, alemaniar kimikaria, 2021eko Kimikako Nobel Saria.
* 1969 – Dori Ruano, txirrindularia, txirrindularitzako zuzendaria, politikaria eta irakaslea.
* 1971 - Mary J. Blige, estatubatuar aktorea eta abeslaria.
* 1972 –
** Marc Blucas, estatubatuar aktorea.
** Amanda Peet, estatubatuar aktorea.
* 1975 – Matteo Renzi, Italiako lehen ministroa.
* 1977 – Anni Friesinger-Postma, alemaniar izotz gaineko abiadurako patinatzailea.
* 1979 – Siti Nurhaliza, malaysiar abeslaria, aktorea, idazle, kantautorea, disko ekoizlea eta ekintzailea.
* 1983 – Adrian Sutil, 1 Formulako alemaniar pilotua.
* 1984 – Anna Frolina, errusiar biatleta.
* 1987 – Bhumika Shrestha, nepaldar modeloa, aktorea, politikaria eta pertsona transgeneroen eskubideen aldeko ekintzailea.
* 1989 –
** Rie Azami, japoniar futbolaria.
** Sammy Carlson, akrobaziazko eskian espezializatutako estatubatuar eskiatzailea.
* 1992 – Jaan Roose, estoniar kirolaria, Slackline-an aditua.
* 1999 – Christian Nodal, mexikar abeslari eta kantautorea.
* 2005 – Roksana Węgiel, poloniar abeslaria.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1843 – Auguste Andrade, lapurtar abeslari eta musikagilea, Parisen (j. 1793).
* 1879 – Miguel Loredo, bizkaitar hizlari eta publizista neokatolikoa (j. 1838).
* 1889 – Alvaro Sodupe, arabar militar eta kazetari karlista (j. 1843).
* 1940 – Teodoro Dublang, arabar margolaria (j. 1874).
* 1978an, Iruñean poliziak antolatutako segada batean:
** José Manuel Baena, polizia-inspektorea.
** Jokin Perez, gipuzkoar ETAkidea (j. 1953).
** Zeferino Sarasola, Xafe, gipuzkoar ETAkidea (j. c. 1953).
* 1988 – Marino Aierra, Espainiako Gerra Zibilaren ondoren Hego Amerikara ihesi joandako itzultzailea eta apaiz sekulartua, Argentinan (j. 1903).
* 1989 – Eugène Goienetxe, lapurtar historialaria (j. 1915).
* 2001 – Guillermo Lazkano, euskal herritar musikaria (j. 1910).
* 2012 – Blanca Antepara, giza eskubideen aldeko arabar aktibista (j. 1923).
* 2025 – Carmelo Ortiz de Elgea, gipuzkoar margolaria (j. 1944).

### Mundua

* 705 – Joan VI.a, Aita santua (j. c. 655).
* 782 – Kōnin enperadorea, Japoniako 49. enperadorea (j. 709).
* 1055 – Konstantino IX.a, Bizantziar Inperioko enperadorea.
* 1494 – Domenico Ghirlandaio, italiar Pizkundeko margolaria (j. 1449).
* 1495 – Pedro González de Mendoza, gaztelar apaiza, Calahorrako eta La Calzadako apezpikua (j. 1428).
* 1551 – Pero Mexia, Pizkunde garaiko idazle, historialari eta humanista (j. 1497).
* 1641 – Franciscus Gomarus, Teologia-irakasle kalbinista (j. 1563).
* 1748 – Johann Bernoulli, suitzar matematikaria, mediku eta filologoa (h. 1748).
* 1775 – Prithvi Narayan Shah, Nepalgo erresumaren fundatzailea eta lehenengo erregea (j. 1722).
* 1801 – Domenico Cimarosa, italiar musikagilea (j. 1749).
* 1811 – Friedrich Nicolai, alemaniar idazlea (j. 1733).
* 1835 – Juan José Ruiz de Apodaca, espainiar noble eta militarra, Nafarroako erregeordea (j. 1754).
* 1837 – François Gérard, frantziar margolaria (j. 1770).
* 1874 – Gail Borden, estatubatuar asmatzailea (j. 1801).
* 1882 – Theodor Schwann, alemaniar zientzialaria (j. 1810).
* 1891 – Georges Eugène Haussmann, frantziar politikaria (j. 1809).
* 1906 - Maria Vos, nederlandar margolaria, bodegoietan aditua (j. 1824).
* 1923 – Konstantino I.a Greziakoa, Greziako erregea (j. 1868).
* 1928 – Thomas Hardy, britainiar idazlea (j. 1840).
* 1941 – Emanuel Lasker, alemaniar xake jokalaria, Munduko Xake Txapelduna (j. 1868).
* 1942 – Bernardino de Melgar, avilatar aristokrata, politikaria eta bildumagilea, Arrasaten (j. 1864).
* 1944 – Galeazzo Ciano, italiar buruzagi faxista (j. 1903).
* 1945 – Ada Negri, italiar idazlea (j. 1870).
* 1952 – Jean de Lattre de Tassigny, frantziar militarra (j. 1889).
* 1955 – Rodolfo Graziani, italiar mariskala (j. 1882).
* 1966 –
** Alberto Giacometti, suitzar eskultore, margolari eta marrazlea (j. 1901).
** Lal Bahadur Shastri, Indiako lehen ministroa (j. 1904).
* 1969 – Richmal Crompton, ingeles eleberrigilea (j. 1890).
* 1983 – Nikolai Podgorni, sobietar estatu-gizona (j. 1903).
* 1988 – Isidor Isaac Rabi, estatubatuar fisikaria, 1944ko Fisikako Nobel saria (j. 1898).
* 1991 – Carl David Anderson, estatubatuar fisikaria, 1936ko Fisikako Nobel Saria (j. 1905).
* 1993 – Lilian Harrison, argentinar igerilaria, Rio de la Plata igerian zeharkatu zuen lehen pertsona (j. 1904).
* 1995 – Roque Esteban Scarpa, txiletar idazlea (j. 1914).
* 1999 – Teuvo Aura, Finlandiako lehen ministroa (j. 1912).
* 2000 – Solomon Mamaloni, Salomon Uharteetako lehen ministroa (j. 1943).
* 2001 – Dorothy M. Horstmann, estatubatuar epidemiologo, birologo eta pediatra (j. 1911).
* 2002 – Henri Verneuil, armeniar-frantziar zinema zuzendaria (j. 1920).
* 2003 –
** Mickey Finn, ingeles bateria-jotzailea, T. Rex taldeko kidea (j. 1947).
** Maurice Pialat, frantziar zinema-zuzendari eta gidoigilea (j. 1925).
* 2005 – Spencer Dryden, estatubatuar bateria-jotzailea, Jefferson Airplane taldeko kidea (j. 1938).
* 2007 – Donald Osterbrock, estatubatuar astronomoa (j. 1924).
* 2008 – Edmund Hillary, zeelandar mendizalea, Everestera Tenzing Norgayekin igo zen lehenengo alpinista (j. 1919).
* 2010 –
** Miep Gies, Otto Heinrich Franken familia naziengandik izkutatzen lagundu zuen emakumea (j. 1909).
** Éric Rohmer, frantziar zinemagile, idazle, kazetari eta kritikaria (j. 1920).
* 2012 – Fatima al-Aqel, yemendar ekintzailea (j. 1957).
* 2013 –
** Anna Lizaran, kataluniar aktorea (j. 1944).
** Mariangela Melato, italiar antzezlea (j. 1941).
** Aaron Swartz, estatubatuar programatzaile, enpresa-sortzaile, idazle, ekintzaile politiko eta Interneteko hacktibista (j. 1986).
* 2014 –
** Zoltán Pál Dienes, hungariar matematikaria, matematikaren didaktikan egindako ekarpenengatik ezaguna (j. 1916).
** Ariel Sharon, Israelgo lehen ministroa (j. 1928).
* 2015 – Anita Ekberg, suediar aktore eta modeloa (j. 1931).
* 2016 – Rafael Usón, espainiar kimikaria (j. 1926).
* 2019 – Michael Atiyah, britainiar matematikaria (j. 1929).
* 2020 – Estefanía Chávez Barragán, mexikar arkitektoa, hirietako arazoetan eta irakaskuntzan genero-ikuspegia txertatzen aitzindaria (j. 1930).
* 2021 –
** Lloyd Cowan, britainiar atleta, 110 eta 400 metro hesietan espezializatua, eta entrenatzailea (j. 1962).
** Iker Larrauri, mexikar museologoa, antropologoa, arkitektoa eta artista plastikoa (j. 1929).
* 2022 –
** Anatoli Aliabiev, errusiar biatleta (h. 2022).
** David Sassoli, italiar kazetari eta politikaria, Europako Parlamentuko presidentea (j. 1956).
** Ernest Shonekan, Nigeriako estatuburua (j. 1936).
* 2023 – Carole Cook, estatubatuar aktorea (j. 1924).
* 2024 –
** Juri Solomin, errusiar aktore eta zuzendaria (j. 1935).
** Gloria Zuazola, Uruguaiko euskal komunitateko kidea (j. 1966).

## Jaiak eta urteurrenak

Sehaska egutegiko izendegia: Altzai, Altzagarate, Haltz/Haltza eta Ezker/Ezkerra.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2247
* Multimedia: 11 January / Q2247