OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Mulisko gaina (multzo megalitikoa)

Mulisko gaina, Kanpusantu Zaharra ere deitua bertakoen artean, Onddi mendiko (Onyi eta Oindi ere esaten zaio) hego-ekialdeko magalean dagoen multzo megalitiko bat da, Urnietako Besadegitik (Besabi) 3 kilometroetara dago Ereñotzura joateko pistan. 1983-1985 urteen artean industu zuen J. Peñalverrek, eta ondoren berriztatua izan da.
Burdin Aroko estazio megalitiko hau ezohikoa da Euskal Herrian ezagutzen direnen artean. Pagoz eta haritzez inguraturik dagoen ingurune magiko horren lehen aurkikuntza J. M. Hernandezek egin zuen, 1956an: harrespil bateko lekuko ikusgarriena. 1976an, L. Millanek lehenengo eta bigarren harrespilak aurkitu zituen, eta, 1978an, berak eta L. del Barriok hirugarren harrespila eta etzanda zegoen monolitoa aurkitu zituzten. X. Peñalverrek multzoa induskatu eta berriztu egin zuen 1983-85 urteen artean.
Lau cromlech (mairubaratz), zista bikoitz batek, monolito batek eta zehaztugabeko beste bi egitura daude multzo megalitikoan, denak bertako hareharri eta konglomeratuekin eratuak. Administratiboki Urnietan kokatzen da, Urnieta eta Hernaniren arteko mugatik berrehun metrora.
Mairubaratz handienaren diametroa 5,6 metrokoa da eta 31 harri daude osatzen dute (peristalitoa), horietako bat 1.5 m altua da. Beste mairubaratz bat 4,8 metroko diametro du eta 18 harriz osatuta dago, gutxienez bi ia metro eta erdikoak dira.
Mulisko gainako multzoa Onddi-Mandoegi Estazio Megalitikoan dago. Oindi eta Mandoegi mendien artean hedatzen den mendilerroan aztarna megalitiko ugari daude. Duela 5.000 urte eta Gure Aroaren hasiera artean Adarramendi-Mandoegi mendilerroan eraikitako beste 92 gune megalitikorekin batera, eta, horien artean, Mulisko gaina da ezagunenetako bat.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 «Gipuzkoa aldeko Onyi-Adarra-Mandoegiko Megalitoak» www.euskadi.eus: Eusko Jaurlaritza. 2006-02-10 (Noiz kontsultatua: 2022-01-01).
* ↑ «Mulisko Gainako harrespila. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2022-01-01).
* ↑ Arrizabalaga, Mikel. «Mulisko gaina» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-01-01).

## Ikus, gainera

* Harrespil
* Okabeko harrespila

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16518404
* Multimedia: Mulisko Gaina / Q16518404
# Hassuna kultura

Hassuna edo Hassuna-Samarra kultura Mesopotamiako historiaren garai arkeologiko bat da. K.a. 5600 urtetik K.a. 5000ra gutxi gorabehera doa. Haren ezaugarriak gaur egungo Iraken Tell Hassuna aztarnategiari esker ezagutzen dira.

## Ezaugarriak

Hassunan egindako indusketei esker kultura hau ezagutzen dugu. Egungo Iraken kokatuta, aztarnategia Tigris ibaitik gertu dago, Mosuletik 35 kilometrotan, hegomendebaldean. K.a. 6000. urtearen inguruan lautadetan nekazari-komunitateak kokatu ziren, bereziki aipatutako aztarnategian. Choga Mami-n eta Tell es-Sawwanen ureztatu gabeko nekazaritza ezinezkoa zen eta, horregatik, kanal sare txikiak egin zituzten; kanal horiek familiek egiten zituzten.
Hassuna kulturaren ezaugarri garrantzitsu bat garatu zuren zeramika da. Objektu horien fondoak mate izaten dira, marroi gorrixka edo beltza. Apaintzeko gaiak ez dira figuratiboak, geometrikoak baizik: triangeluak erronboetan sartuta, esbastikak... Geroago horrelako irudiak Niniven, Baghuzen, Jeriko, Anatoliako lautadan eta beste aztarnategietan aurkituko ziren.
Tell Hassunan, etxebizitzak lasto-buztinezkoak ziren, erdiko patio baten inguruan eraikiak. Zeramika zehaztasun handiekin margotutakoa aurkitu da etxe horien aztarnetan. Tresna asko aurkitu izan dira ere bai: esku aizkorak, igitaiak, ehotzeko harriak, paperontziak, labeak... Lurrean ere etxekotutako animalien hezur ugari aurkitu dira. Bizitzaren ondorengo sinesmenarekin lotutako aztarnak ere ikusi dira.
Lyongo Eskolaren arabera, Hassuna kultura Masopotamiako historiaren 6.garaian kokatzen da, Halaf kulturarekin batera.

## Erreferentziak

* ↑ Margueron, Jean-Claude (2002). «La inicios del Neolítico en Mesopotamia». Los mesopotámicos. Fuenlabrada: Cátedra. ISBN 84-376-1477-5.
* ↑ Kuhrt, Amélie (2000). «Mesopotamia durante el tercer milenio AC». El Oriente Próximo en la Antigüedad, I: 3000-330 AC. Bartzelona: Crítica. ISBN 84-8432-050-2.
* ↑ Prehistorie du Levant, Coll, int, du C.N.R.S., 1980

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1588784
* Multimedia: Hassuna Period / Q1588784
# Obeid Aroa

Obeid Aroa (ca. K.a. 6500 - K.a. 3800) Mesopotamiako historiaurreko aroa da . Urretik gertu dagoen Obeid (arabieraz: العبيد) aztarnategiak Aroari izena ematen dio, Neolitoar eltzegintzatik Kalkolitoar kulturara hedatzen zena. Orduan hegoaldeko Mesopotamiako ordoki alubialean eraiki zituzten lehenengo hiriak. Gurpilaren sorrerak eta Kalkolitoaren hasierak Uruk Aroa sortu eta Aroaren bukaera ekarri zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Carter, Robert A.; Philip, Graham. (2010). «Beyond the Ubaid: Transformation and Integration in the Late Prehistoric Societies of the Middle East» Studies in Ancient Oriental Civilization (The Oriental Institute of the University of Chicago) (63): 2. ISBN 978-1-885923-66-0..
* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q245156
* Multimedia: Ubaid Period / Q245156
# Omphalotus illudens

Omphalotus illudens Marasmiaceae familiako onddo espezie bat da. Sindrome Gastroenteritikoa eragiten du (Omphalotus olearius espezieak bezala) iludina toxinagatik.
Sinonimoak: Panus illudens, Agaricus facifer, Clitocybe illudens, Pocillaria illudens, Lentinus illudens, Dendrosarcus facifer, Monodelphus illudens, Omphalotus olearius var. illudens.

## Deskribapena

Kapela: 5 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik zapalera eta azkenean inbutu formakoa. Kapelaren azala leuna, lehorra, banaezina, erradialki haritsu samarra. Kolore bakarrekoa, horixka, zahartuaz arre-laranja kolorea hartzen joaten da.
Orriak (ez pleguak): Dekurrenteak, meheak, estu, lamelulekin, okertuak, iluntasunean zertxobait lumineszenteak, ilunagoa ertzean.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Luzea, haritsua, mehetuaz oinarrirantz, eszentriko samarra, bihurria, faszikulatua (oinetik elkartutako sortetan ateratzen da), hori-laranja kolorekoa, kapelarena baino tonu zurbilagoekin, oinarri beltzaxka.
Haragia: Sendoa eta haritsua. Usain fungiko atsegina eta zapore gozoa eta ondoren astrigentea. Espora-jalkina zuri-krema kolorekoa.
Etimologia: Clitocybe hitza grekotik dator, burua esan nahi du, kapelaren formagatik.

## Toxikotasuna

Toxikoa.

### Nahasketa arriskua

Cantharellus cibarius delakoak tolesturak ditu (ez orriak), kolore hori biziagoa (ez laranja) eta ez da faszikulatua. Hygrophoropsis aurantiaca txikiagoa da, okela ahula, lurzoruan hazi daiteke eta pinudietan baino ez da hazten. Omphalotus olearius (apo-ziza) espeziea laranja kolorekoagoa da.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenaren hasieran. Urria. Lignikola edo erdi-lignikola, haritzen eta gaztainondoen enborretan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Nigeria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia..
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
* ↑ Omphalotus illudens: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7090729
* Multimedia: Omphalotus illudens / Q7090729
# Caralgo zibilizazioa

Caralgo zibilizazioa edo Caralgo kultura k.a. 3000 eta k.a. 1500 bitartean garatu zen, Peruko ipar-erdialdean edo Norte Chico eskualdean izandako lehen gizarte konplexuen sorreraren adierazpenik argiena delarik. Eremu honetan guztian, Supe ibaiaren harana nabarmentzen da argi eta garbi, Barrancan dagoena, non, itsasotik 40 kilometro eskasera, zibilizazio honetako 20 kokaleku identifikatu dituzten, tamaina eta konplexutasun handienekoa Caral edo Caral-Supe hiria delarik (bertatik eratorria dute kulturaren izena).
Zibilizazio honen existentzia 1996tik aurrera ezagutarazi zen, Ruth Shady buru zuen arkeologo talde baten lanei esker. Ikerketek zibilizazio hau munduko beste antzinako zibilizazio batzuekin (Egipto, India, Sumer, Txina kasu) garaikidea dela frogatu dute, baina hauek ez bezala (euren lorpenak elkar trukatu zituztenak) Caralgoa erabateko isolamenduan garatu zen. Amerikan, zibilizazio prehispanikoen artean antzinakoena da, olmeka zibilizazioa 1.500 urtez gaindituz. Perun bertan, denbora luzez "Andeetako zibilizazioen ama"tzat hartua zuten Chavín kultura baino zaharragoa da. Gaur egun, zantzu guztien arabera, Caralgo zibilizaziotik abiatuta andetar zibilizazioa sortzen dela baiezta daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ Del Busto, José Antonio. (2011). Perú preincaico. Lima: El Comercio ISBN 978-612-306-033-6..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q153836
# Leccinellum griseum

Leccinellum griseum Boletaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Boletus griseus, Leccinum griseum.

## Deskribapena

Boletacea familiako onddo basidiomiceto bat da. Ez da genero honetako handienetakoa; liraina, oinarekiko oso kapela txikia duena.
Kapela:12cm-ko diametroa izan dezake.
Hanka: 15 cm-tik gorako altuera.
Etimologia: Leccinum hitza latinetik dator, arte azpian hazten, esan nahi du

## Jangarritasuna

Ezin da esan onddo jangarri ona denik, kapela bakarrik erabiltzen baita, oinaren haragia oso zuntzezkoa da. Egositakoan gris bihurtzen da, ia beltz. Euskal Herrian udazkenean estimatuak dira.

### Nahasketa arriskua

Leccinum scabrum baino maizago aurkitzen da eta askotan nahasten da horrekin.

## Sasoia eta lekua

Uztailetik urrira hostozabalen basoetan lur mota ezberdinetan hazten da, batez ere urkiak, makalak eta arteak nahiago izaten ditu, oso gutxitan hazten da pagoen azpian. Leku hezeetan aurkitu ohi da. Altubeko Arabako eremuan, Salbada mendilerroan, Gorbeiako zelaietan aurki daitezke.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Japonia, Taiwan, Papua Ginea Berria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ «Leccinellum griseum». Index Fungorum (en inglés). CAB International, Centraalbureau voor Schimmelcultures (CBS) y Landcare Research New Zealand Limited (eds.). Consultado el 11 de agosto de 2012..
* ↑ redNaturaleza, Boletus (Leccinum) griseus.
* ↑ Leccinellum griseum: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q937968
* Multimedia: Leccinellum griseum / Q937968
# Genevako Unibertsitatea

Genevako Unibertsitatea (frantsesez: Université de Genève) Genevako unibertsitatea da, Suitzan. 1559an sortu zen. 2018an, 17.271 ikasle zituen.

## Fakultateak

Unibertsitatea bederatzi fakultatez osatuta dago:
* Genevako Gizarte Zientzien Eskola (G3S)
* Genevako Zuzenbide Fakultatea
* Teologia Fakultatea
* Psikologia eta Hezkuntza Fakultatea
* Itzulpen eta Interpretazio Fakultatea
* Zientzien Fakultatea
* Medikuntza Fakultatea
* Humanitateen Fakultatea
* Genevako Ekonomia eta Kudeaketa Eskola (GSEM)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «About us» www.unige.ch 2009-12-02 (Noiz kontsultatua: 2024-12-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q503473
* Multimedia: University of Geneva / Q503473
# Chavín (kultura)

Chavín kultura, Antzinako Peruko kultura arkeologiko bat da, Horizonte Goiztiar izeneko garaian (k.a. 1200 -k.a. 400) garatu zena. Bere garapen zentroa Chavín de Huántar hirian izan zuen, Huachecsa eta Mosna ibaien elkargunetik 2 kilometrora dagoena, Marañón ibaiaren goi arroan (egungo Áncash departamenduan).
Tradizioz, Chavínen garapen nagusia «horizonte kultural» gisa hartzen dute, beste kultura garaikide batzuetan dituen eragin artistiko eta erlijiosoengatik. Garapen historiko horren zati handi bat Erdi Mailako heziketa-aroari eta Goi Mailako heziketa-aroari dagokio, eta ezaugarri hauek ditu: erlijio-kultua areagotzea, zeremonia zentroekin lotura estua duen zeramika agertzea, artoaren eta patataren laborantza areagotzea, nekazaritza-teknikak hobetzea eta metalurgia eta ehungintza garatzea.
Julio César Tello arkeologoak kultura aurkitu zuen eta andetar "jatorriko kultura" edo "Andeetako zibilizazioen ama" bezala hartu zuen. Hala ere, berriki egindako aurkikuntzek, Caralgo zibilizazioa, aurrezeramiko berantiar garaikoa, Chavín baino antzinakoagoa dela iradokitzen dute.
Tellok Chavín kultura, bere adierazpen artistikoetan (bereziki zeramikan) agertzen diren oihaneko ikonografiaren adierazpen anitzen ondorioz, amazoniarra zela adierazi zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Del Busto, José Antonio. (2011). Perú preincaico. Lima: El Comercio ISBN 978-612-306-033-6..
* ↑ (Ingelesez) Burger, Richard L.; Van der Merwe, Nikolaas J.. (1990eko martxoa). «Maize and the origin of highland Chavín civilization: an isotopic perspective» American Anthropologist 92 (1): 85-95. doi:10.1525/aa.1990.92.1.02a00060..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13341477
* Multimedia: Chavin culture / Q13341477
# Cochise kultura

Cochise kultura K.a. 7000. urte ingurutik aurrera Ipar Amerikako Arizonan eta Mexiko Berriko mendebaldean garatu zen kultura amerindiarra da. Cochise aintzira ohitik datorkio izena; basamortu idorreko kultura bat izan zen.
Fruituak bildu eta lurra landu egiten zuten cochiseek. Hiru aldi bereizten dira Cochise kulturan: Antzinako aldia (K.a. 7000 - K.a. 4000), harria lantzen zuten eta nolabaiteko garrantzia zuen ehizak; Chiricahua aldia (K.a. 4000 - K.a. 500), ehizarekin batera hasi ziren animaliak hazten eta askoz hobea zen harria lantzeko teknika, eta San Pedro aldia (K.a. 500 - Kristoren garaia), harri landuaren ordez zeramikazko lehen ontziak agertzen dira eta lehen kanpo-eraikuntzak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1105140
# Leccinellum corsicum

Leccinellum corsicum Boletaceae familiako onddo espezie bat da. Beste espezie batzuekin nahastuta kontsumitzea gomendatzen da gisatuen hornigai bezala.
Sinonimoak: Leccinum corsicum, Krombholziella corsica, Boletus sardous.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, hasieran globo itxurakoa, erdiesferikoa, gero ganbil-laua; ertz lodia, erregularra, soberakin apur batekin, eta kapelaren kolorea baino argiagoarekin. Kapelaren azala hasieran pubeszente samarra baina laster leuna, eguraldi hezean likatsu samarra, mailatu ugarikoa eta eguraldi lehorrean plaketan apurtzeko edo pitzatzeko joerarekin, arre-gorrixka koloretik arre ilunera.
Tutuak: Luzeak, horiak eta libreak.
Tutu libreak: Oinera hurbiltzen diren tutuak baina ukitzen ez diotenak.
Poroak: Txikiak, estu, angelutsuak, hori distiratsuak hasieran, gero hori-marroiak zahartzean.
Hanka: Mozkotea, sabelduna, erdian loditua eta oinarrian zorrotza, nahiko laburra, hori argitik hori bizira, arre-gorrixka koloreko pikorrez estalia, ale zaharretan zilindrikoa.
Haragia: Trinkoa, zuri-krema kolorekoa, ebakitzean arrosa-lila kolore pixka hartzen du, gero grisa. Usain atsegina du eta ez du zapore nabarmenik.
Etimologia: Leccinum hitza latinetik dator, arte azpian hazten, esan nahi du.

## Jangarritasuna

Erdipurdiko jangarria. Autore batzuentzat bikaina, eta leku batzuetan oso bilatua eta estimatua da.

### Nahasketa arriskua

Leccinellum crocipodium delakoarekin nahas daiteke, honek ebakitzean arrosa kolorea hartzen du eta gero beltza.

## Sasoia eta lekua

Udaberrian eta udazkenean. Eremu mediterraneoko sastraketan, batez ere estrepatan (Cistus), oinarrizko lurzoruetan. Urria.

### Banaketa eremua

Frantzia, Kanariak, Eslovenia, Turkia, Suedia, batez ere Korsika, Sardinia, Sizilia eta Iberiar penintsula.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián. (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ Leccinellum corsicum: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10555944
* Multimedia: Leccinellum corsicum / Q10555944
# Jorge Alberto Garramuño

Jorge Alberto Garramuño (Saenz Peña, Chaco; 1953ko irailaren 14a - Buenos Aires, 2015eko irailaren 7a) politikari argentinarra izan zen, Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintzian senatari nazionala 2013 eta 2015 artean. Aurrez, diputatu nazional gisa aritua zen.

## Karrera

Ingeniaritza ikasi zuen Nordesteko Unibertsitate Nazionalean. Suaren Lurraldeko Obra eta Zerbitzu Publikoetako ministro izan zen 1992ko urtarrilaren 10etik 1995eko abenduaren 10era arte, Jose Arturo Estabillo gobernadorearen lehen agintaldian.
1995ean, Ushuaiako intendente kargurako hautatu zuten, botoen % 47rekin; 1999an, kargu bererako berrautatu zuten, botoen % 57,2rekin; eta 2003an, berriz ere, intendente hautatu zuten, botoen % 45,76rekin. 2011n diputatu nazional kargua hartu zuen Suaren Lurraldea probintzian.
2007an, Fueguino Herri Mugimendua alderdi probintzialeko gobernadore izateko hautagaia izan zen. Kanpainan zehar bideo bat zabaldu zen, non bere funtzionarioetako batek, Pablo Wolaniukek, kooperatiba bateko langileei dirua eskatzen zien "enpresari ordainketak azkartzeko".
2013an, elkarrizketa erradial batean, orduko diputatu nazionalak aitortu zuen Gobernu Nazionalak Iranekin egindako akordioaren alde bozkatu zuela, bere probintziarako ekarpen ekonomikoen truke. Adierazpen horien ostean, DAIAk Garramuño salatu zuen funtzionario-eroskeriagatik.
Buenos Airesen hil zen 2015eko irailaren 7an, gaixotasun baten ondorioz.

## Erreferentziak

* ↑ Movimiento Popular Fueguino. (2013ko ekainaren 17a). Primer gobierno provincial de 1991 a 1994. .
* ↑ Movimiento Popular Fueguino. (2013ko ekainaren 17a). Segundo mandato provincial de 1995 a 1999. .
* ↑ Movimiento Popular Fueguino. (2013ko ekainaren 17a). Historia reciente del 2000 al 2007. .
* ↑ Actualidad TDF. (2011ko abenduaren 7a). Garramuño asumió en diputados y se abocó al análisis del presupuesto nacional para Tierra del Fuego. .
* ↑ Copia archivada. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16300730
# Luis Elordi

Luis Elordi militar eta ingeniari argentinarra Argentinako gerra zibiletan borrokatu zen, baina bereziki nabarmendu zen bere nazioko tren-administratzaile nagusia izan zelako eta herrialdean jardun zuten lehen tren-makinak erosi zituelako.

## Biografia

Luis Elordi Buenos Aires hirian jaio zen 1819ko uztailaren 15ean, Martin Elordi merkatariaren eta Juana Mazaren semea. Juan Manuel de Rosasen aurkako Hegoaldeko Iraultzan parte hartu zuen 1839an, Zacarias Marquezen agindupeko errejimenduko soldadu gisa. Azaroaren 7an Chascomuseko guduan izandako porrotaren ostean, Buenos Aireseko espetxe publikoan preso hartu eta bertan atxiki zuten hurrengo hilabetera arte.
1840an Montevideora emigratu zuen eta Juan Lavalleren armadan sartu zen Entre Rios probintzian, Indalecio Chenaut buru zuen Mayo eskuadroian agregatu gisa. Sauce Grandeko guduan izan zen, San Pedroko lehorreratzean (Buenos Aires), El Talako guduan (1840), Cañada de la Pajako guduan, Santa Fe setioan, Santa Rosa de Calchinesko guduan eta Quebracho Herradoko guduan, non bi hanketan zauritu zen.
Gregorio Aráoz de Lamadrid jeneralaren agindupean, Salta probintzian Miguel Otero gobernadorearen aurkako kanpainan eta Cuyoren kanpainan parte hartu zuen. Angacoko guduan (1841eko abuztuaren 16an) berriz zauritu zuten, urte horretako abuztuaren 22an San Juan probintzian harrapatu zutelarik La Chacarillako guduan.
1842ko martxoan Txilera pasatzen utzi zioten, eta handik Peru eta Kaliforniara jarraitu zuen. 1856an, Rosasen erorketaren berri izan zuen, eta Europatik igaro ostean, Buenos Airesera itzuli zen, ingeniari titulu batekin.
Urte hartako martxoaren 20an, Mendebaldeko Trenbidea operatuko zuen Camino de Hierro enpresako lehen administratzaile bihurtu zen. Ingalaterrara bidaiatu zuen, eta han erosi zituen herrialdeko lehen bi lokomotorak, La Porteña eta La Argentina.
Mendebaldeko Trenbidearen administrazioan izan zuen postutik, San Nikolas auzoan zuen geltoki nagusia, eragin politiko handia hartu zuen. Autonomismoaren aldekoa eta Adolfo Alsinaren laguna, joera horretako klub parrokialen zuzendaritza batzordeetako kide zen, eta horietako batzuen buru izan zen 1860ko eta 1870eko hamarkadetan. Trenbideko peoiak eta langile-buruak mobilizatzen zituen, eta haietako dozenaka San Nikolas geltokian bizi ziren izena emanda, auzoan bozkatu zezaten.
Gelly eta Obes gerra ministro nagusiaren kapitain laguntzailea izan zen 1861era arte, eta sarjentu nagusi izatera bultzatu zuten. Tren istripu batean izandako zauriek Paraguaiko gerrara deitua izatea saihestu zuten. Buenos Aires probintziako Lomas de Zamora herrian hil zen 1895eko urtarrilaren 23an.
Felisa Murorekin ezkonduta zegoen, eta seme-alabak izan zituzten. Jose Celestino Elordi anaiak Alderdi Federalean militatu zuen, Brasilgo Gerran eta Konfederazioaren itsas armadan eta artillerian borrokatu zuen gerra zibiletan, eta teniente koronel gradua lortu zuen.
General Villegas partidoko herri batek bere izena darama (Massey izenaz ere ezaguna).

## Kanpo estekak

* Herritarren parte-hartze politikoa Buenos Aires hirian XIX. mendean.
* Historia Ferrocarriles de Argentina-.
* Datuak: Q5402141