# Bertha Hernández de Ospina

Bertha Hernández de Ospina (Medellín, Kolonbia, 1907ko ekainaren 4a – Fusagasugá, Kolonbia, 1993ko irailaren 11) kolonbiar politikari, idazle, zutabegile eta sufragista izan zen, Kolonbiako Alderdi Kontserbadoreko kidea. Alderdiko kide garrantzitsuenetako bat izan zen, eta ospino-pastranismoaren sektoreko kidea izan zen.
El Bogotazo, 1946 eta 1950 artean, Mariano Ospina Perez presidentearekin ezkondu zelako. Kargu horretan, "etxeko baratzea" ren politika defendatu zuen, Kolonbiako etxeek euren elikagaiak landu zitzaten, eta eragin handia izan zuen senarrarengan El Bogotazoko gertakarietan.
50eko hamarkadan, Kolonbiako emakumeen boto-eskubidearen defendatzaileetako bat izan zen, eta mugimendu feministen buru izan zen bere alderdian bertan, Kolonbiako sufragismoaren aurpegi ezagunenetako bat bihurtuz, eta Gustavo Rojas Pinillaren diktadura militarrean sendotu zen, zeinari senarrak boterean ezartzen lagundu zion.
60ko hamarkadan, Fronte Nazionalaren garaian, presidente kontserbadoreen aholkulari bihurtu zen, eta bere alderdiko zuzendari izatera iritsi zen, Kolonbiako historia politikoan inoiz ikusi ez zen zerbait, Alderdi Liberalak ere, bere aurkariak, ez baitzuen lortu. 1976tik aurrera, kontserbadurismoaren agintari nagusi bihurtu zen, senarra hil ostean, eta 1974tik 1982ra bitartean presidentegaiak izendatzeko funtsezkoa izan zen.

## Bizitza

Bertha Hernández Fernández (bere ezkongabe izena) Medellinen jaio zen 1907ko apirilaren 17an, bere hiriko familia aberats batean. Bere batxilergoa Medellingo La Presentación ikastetxean ikasi zuen, baina bere ezkontza goiztiarragatik (19 urterekin ezkondu zen), ezin izan zituen ikasketak amaitu. Berthak bere senarra izan zena ezagutu zuen 1924an, bere osaba Pedro Nel Ospinaren gobernuko obra ministro zenean.

### Kolonbiako lehen dama (1946-1950)

Senarra Kolonbiako presidente hautatu zuten, 1946ko abuztuaren 7an kargua hartuz, 16 urteko gobernu liberalaren ondoren, eta indarkeria politiko giro tirabiratsuaren erdian. Bere hautagaitza Gabriel Turbayren hautagaitza ofizialistaren eta Jorge Eliécer Gaitanen disidentearen arteko zatiketaren gainetik gailendu zen, eta kontserbadorismoak zatiketa hori aprobetxatu zuen boterera itzultzeko.
Bozketaren % 40rekin garaipen zabala lortu zuen arren, Ospinaren kanpaina izan zen azken hamarkadetako hautagaitza kontserbadorerik txarrena, bere garaipena beste hautagai kontserbadore irabazle batzuek historikoki lortu zuten bozketa-indizearen oso azpitik egon baitzen.

#### Bogotazoa (1948)

1948ko apirilaren 9ra arte, Berthak bere lehen damaren duintasunari zegozkion protokolo-jarduerak baino ez zituen bete, eta senarraren ekitaldi sozial eta politikoetara joan zen. Hala ere, Gaitanen hilketaren ondorioz, Kolonbiako politikan izan zuen paper aktiboa askoz ere nabarmenagoa izan zen.
Lekukoek diotenez, liberalek senarrari gero eta presio handiagoa egiten ziotenez boterea uzteko eta Dario Etxandiari emateko, Berthak Nariñoren Etxean eskuragarri zeuden fusil batzuk hartu zituen, eta hantxe zeuden guztiak armatzen hasi zen, kaleetako arma-altxatuen aurkako erresistentzia armatua prestatzeko, polizia eta armada ere iraultza liberalera batu baitziren.
Alberto Casas Santamariak "Memorias de un pesimista" liburuan dioenez, egun horretan planteatu zen Laureano Gómez kantzilerra presidentearen jauregian aurkezteko aukera, hiriaren egoeraren buru jartzeko, baina lehen damaren aginduz ministerioan atxiki zuten. Casasen arabera, Berthak saihestu nahi zuen Gomez eta Ospinaren bizitza (gatazka pertsonalak izaten hasiak baitziren) arriskuan egotea, bi pertsonaiak leku berean izanda. Esaldi hauxe egozten zaio:
| « | "Mariano inork ez du ukituko, ni bizirik nagoen bitartean" | » |
| Bertha Hernández de Ospina, 1948. ||

### Hastapenak politikan
#### 1953ko estatu kolpea

Historikoki Laureano Gomezen aurkako estatu kolpean —1953ko ekainaren 13an eman zuten— parte-hartze aktiboa izatea egotzi izan zaio Berthari.

### Ekintzaile feminista

1954an, Gustavo Rojas Pinillaren erregimenpean, Emakume Erakunde Nazionalaren buru eta presidentea izan zen. Erakunde hori Kolonbiako emakumeak inolako diskriminaziorik gabe batzeko sortu zen, emakumeen eta haurren eskubideak aitortzearen eta zaintzearen alde borrokatzeko, eta, urte horretako otsailean, emakumeei eskubide zibilak bermatzeko lege-proiektu bat onartzea lortzeko. Ekimen horrek porrot egin zuen hasiera batean.
Aktibismo horri esker eta gizarteko dama ospetsuekin elkartuta, hala nola: Josefina Valencia de Hubach (Guillermo León Valenciaren arreba), Esmeralda Arboleda de Uribe (Antonio Arboleda eta Arrachearen ondorengoa eta, beraz, Josefina eta Guillermo Leónen urruneko ahaidea), María Currea de Aya, Emilia Pardo Umaña, Ofelia Uribe de Acosta, Teresa Santamaría de González [1] eta María Eugenia Rojas eta Carolina Correa de Rojas (jeneralaren alaba eta emaztea) ekimena 1954ko Batzar Konstituziogilean sartzea lortu zuten, 1958ra arte Rojasen berrautaketa bilatzen zuena.Normaltasun demokratikoko baldintzetan, urte horretan presidente berria aukeratu behar zen.
1958ko abuztuaren 25ean, Rojasek deitutako Asanblada Konstituziogileak aho batez onartu zuen ekimena, 60 boto 0ren aurka (nahiz eta proiektuaren aurkariak Kongresuaren esparrutik erretiratu ziren quoruma hausteko, eta, beraz, ez zuten botoa emateko eskubidea erabili), eta emakumeei eskubide politikoak bermatu zitzaizkien lehen aldiz, eta pixkanaka katramilatzen hasi zitzaizkien. Bozkatzeko aukerari dagokionez, 1957ko abenduaren 1ean izan zen.

### Diktaduraren erorketa eta Fronte Nazionala (1957-1974)

Rojas alderdi bipartidistetatik aldentzeak, Santamaria zezen-plazako gertakariak eta 1956an Calin izandako suteak zirela eta, Rojas ohiko alderdietan ospetsu ez izatea eragin zuen. Alderdi horiek konspiratzen hasi ziren presidentetzari uko egin ziezaion. Ekitaldi hori 1957ko maiatzaren 10ean egin zen, 1958-62 aldian Rojasen berrautaketak porrot egin eta gero. Ospinaren etsaiek bat egin zuten Fronte Nazionala izenez ezagutzen zen txandakatze gobernu bat ezartzeko, eta Berthak aurka egin zion oso burokratikoa eta ustela zelako, eta buru zirenak kontserbadurismoaren sektore laureanozaleak zirelako.

### 80ko hamarkada

Komunismoaren aurkako jarrera zela eta, gogor kritikatu zuen Belisario Betancur presidentea, herrialdean jarduten zuten gerrilla taldeekin elkarrizketak eta kontzesioak egiteagatik. Bertha Hernandezek oso ezaguna egin zuen "El Tábano" izeneko bere kazeta-zutabea, Kolonbiako kazetaritzaren historian kritikoenetakoa eta irakurrienetakoa, lehenengo El Siglo egunkarian eta gero La Republica egunkarian argitaratu zuena.
Bertha Hernandez de Ospina bihotzekoak jota hil zen, lo zegoela, 1993ko irailaren 11ko (larunbata) gauean, Fusagasugá udalerriko (Cundinamarca) La Clarita etxaldean (Maria Clara alabaren omenez horrelaxe deitua), 86 urte zituela. Berta Hernandez bere seme-alabez inguraturik hil zen, azken hilabeteetan bihotzeko arazoak izan ondoren.
Haren gorpuzkiak Bogotara eraman zituzten, eta Mariano Ospina Perez fundazioan beilatu zituzten; gero, zerbitzu katolikoa egin zuten San Alfonso Maria Liborio parrokian, Alderdi Kontserbadorearen egoitzatik gertu. Bogotako Hilerri Nagusian lurperatu zuten, irailaren 12an, omenaldi handien artean eta Alderdi Kontserbadoreko eta garaiko gobernuko hainbat buruzagi eraginkorren presentziarekin. El tiempo egunkariaren arabera, miresle anonimo batek hauxe esan zuen bere ehorzketanː
| « | "Viva Bertha Hernández de Ospina, Kolonbiako salbatzailea 1948ko apirilaren 9an. Ospina presidentearen emaztea, zeinak esan baitzuen: Hobe da presidente hil bat, presidente iheslari bat baino" | » |
| Anonimoa, 1993ko irailaren 12a ||

## Bizitza pribatua
### Familia

Bertha Hernández Fernández, Mercedes Fernández Echavarría eta Antonio María Hernández Suárez industrialariaren alaba zen. Azken horrek hainbat enpresa handi sortu zituen, besteak beste, Compañía Antioqueña de Tejidos, eta Ferrocarril de Amagá. Azken horri esker, Magdalena ibaitik Ozeano Bareraino, Buenaventurako porturaino, trenbidez konektatzea ahalbidetu zuena, Antioquiako erdigune menditsutik igarota. Antioqueño Banku Komertzialaren (gero CorpBanca Colombia) eta Compañía Colombiana de Tabaco (gero Philip Morris izan zen jabea) fundatzaileetako bat, besteak beste.
Bertha hamaika seme-alabatatik hamargarrena izan zen. Julio, Raúl, Antonio, Lucila, Angela... izan ziren bere haurrideak.

### Ezkontza eta ondorengoak

Bertha 19 urte zituela ezkondu zen Medellinen Mariano Ospina Perez enpresari eta ingeniariarekin, 1926ko uztailaren 26an, Manuel Jose Caycedo Medellingo gotzainak, senargaiaren familiaren lagunak, emandako zeremonian.
Senarra Pedro Nel Ospina Vasquez Kolonbiako presidente ohiaren iloba zen, eta Mariano Kolonbiako Obra Publikoetako ministroa zen. Tulio Ospina ilustratuaren semea zen, orduko presidente Ospinaren anaia. Ospina Vasquez anaiak Mariano Ospina Rodriguez Kolonbiako presidente ohiaren semeak ziren, Alderdi Kontserbadorearen sortzaileetako bat.
Marianorekin, Berthak seme-alaba asko izan zituen: Mariano bere familiaren oinordeko politikoa, Rodrigo kazetaria (bere aitak sortutako La Republica egunkari ekonomikoaren zuzendaritza hartu zuena), Fernando politikaria, Gonzalo ekonomialaria, eta Maria Clara Ospina Hernandez idazlea (bere neben ostean hil zena).
Mariano Angela Ospina Baraya politikari eta diplomazialariaren aita izan zen, eta haren alaba Andres Pastrana presidente ohiaren seme zaharrenarekin ezkondu zen; Fernando, berriz, Olga Duque Parma buruzagi feministarekin ezkondu zen, eta senarrak baino eragin handiagoa izan zuen, kongresista eta Huilako gobernadorea izan baitzen.

### Pastranatarrekin harremana

Sabrina Nicholls Ospina birbilobaren eta Santiago Pastrana Puyanaren arteko ezkontzaz gain, Ospina familia Pastrana familiarekin lotuta egon da 30eko hamarkadatik. 1938an, Alfonso Lopez Pumarejoren agintea Eduardo Santos presidente hautatuari eskualdatzeagatik izandako ekitaldi militar batean, erakustaldi militarreko hegazkinetako batek arazo tekniko bat izan zuen, eta erregaia harmaila batera isuri zuen bertaratutakoekin, eta horiek erredura larriak izan zituzten. Zauritutakoen artean 15 urteko gazte bat zegoen, San Bartolomeko Ikastetxe Nagusiko ikaslea, Misael Pastrana Borrero izenekoa. Istripu hartatik behar bezala errekuperatu ahal izan zen (bere nerbio 'errazean' nahigabeko irribarrea sortzen zion kalteagatik izan ezik), eta Ospina Hernández senar-emazteek zaindu zuten, Misaelen gurasoen lagunak baitziren. Izan ere, senarrak ordaindu zituen mediku-arretaren gastuak.
Hala ere, bere laguntza ez zen gertaera hartan bakarrik izan. Pastrana Ospinatarren babespekoa bihurtu zen, abokatuaren gorakada politikoan giltzarri izan zirenak, 1970-1974 eperako Kolonbiako presidente aukeratua izatera iritsiz. Izan ere, Pastrana Ospina Perezen ideario politikoaren defendatzaile bihurtu zen 1976an hil zenean, eta haren alargunarekin batera Alderdi Kontserbadorearen gidaritza eraman zuten 80ko hamarkada ondo sartu arte.

### Orkideologia

Kolonbiako orkideologiaren baratzezain ezaguna izan zen. Antiokian eta Bogotan zituen etxaldeetan, bertako eta atzerriko barietateak ikertu eta zabaltzeko orkideoen lorategiak eskaini zituen. Kolonbiako orkideologorik garrantzitsuena izatera eraman zuen landare horietan egindako lanak. Gero, Medellingo Lorategi Botanikoan gorde da bere orkideorama.

## Lanak

* El Tábano
* Tábano eta Enjalma (El Tábano y la enjalma)
* Nekazarien mahaia (La mesa campesina)
* La Claritako nire orkidea lorategiak (Mis jardines de orquídeas de La Clarita)

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 «Historia: la primera dama de la política nacional» Eje21.
* 1 2 «Bertha Hernández de Ospina» Enciclopedia | La Red Cultural del Banco de la República 2024-05-23.
* 1 2 «PERSONAJES DEL AÑO (1969 - 1971)» Revista Credencial 2016-09-29.
* ↑ Tiempo, Redacción El. (1993-09-13). «FALLECIÓ DOÑA BERTHA HERNÁNDEZ» El Tiempo.
* 1 2 La conquista del voto femenino: un camino que empezó antes de 1954. .
* ↑ Luna, Lola. (1999-01-01). «La feminidad y el sufragismo colombiano durante el período 1944-1948» Anuario Colombiano de Historia Social y de la Cultura (26): 193–212. ISSN 2256-5647..
* ↑ «Las sufragistas en el Archivo Señal Memoria | Señal Memoria» www.senalmemoria.co.
* ↑ (Gaztelaniaz) Tiempo, Redacción El. (1993-09-13). «UNA ORQUÍDEA PARA DOÑA BERTHA» El Tiempo (Noiz kontsultatua: 2024-10-15).
* ↑ EFE. (1993-09-15). Bertha Hernández de Ospina, ex senadora colombiana. ISSN 1134-6582..
* ↑ Tiempo, Redacción El. (2015-01-05). «Luto en el periodismo económico del país» El Tiempo.
* ↑ WebMasterDH. (2021-12-18). «¿Quién era Fernando Ospina?» Diario del Huila.
* ↑ Tiempo, Redacción El. (1991-12-17). «CLAVE 1938 TRAGEDIA SANTA ANA» El Tiempo.
* ↑ «Misael Eduardo Pastrana Borrero | Señal Memoria» www.senalmemoria.co.
* ↑ «Revista Militar. Campo Santa Ana. 24 de julio de 1938. Foto 12» babel.banrepcultural.org.
* ↑ Semana. (1984-08-20). «LA SONRISA DEL PODER» Semana.com Últimas Noticias de Colombia y el Mundo.
* ↑ Sierra-Garzón, Freddy Alexander. (2017). «La Política Educativa Colombiana En El Gobierno De Misael Pastrana Borrero (1970-1974)*» Revista Latinoamericana de Estudios Educativos (Colombia) 13 (2): 62–82..
* ↑ «::Presidencia de la República de Colombia::» historico.presidencia.gov.co.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4895490