OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Alertze-lerdeki

Alertze-lerdekia (Gomphidius maculatus) Gomphidiaceae familiako onddo espezie bat da. Jateko moduko espeziea, mendiko alertzeetan ateratzen dena. Zuhaixken artean, goroldiotan.
Sinonimoak: Agaricus viscidus var. ß atropunctus, Cortinarius viscidus var. atropunctus, Gomphidius stillatus, Leucogomphidius maculatus.

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 5 cm arteko diametrokoa, mamitsua eta likatsu samarra. Hasieran ganbila, gero irekia, gehienetan kamutsa, titirik gabea. Azala arrosa-arre kolorekoa orban ilunekin. Ertza beherantz biribildua.
Orriak: Hasieran zurixkak, ondoren arrosa-ardo kolorekoak eta azkenean beltzaranak; zabal, dekurrenteak, sabeldunak, bereizgarriak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: 6 - 7 x 0,8 - 1 cm, altua, ia berdina, errezel likatsurik gabea. Hasieran zipriztin arreekin zurixka, geroago ilundu egiten da eta ardo-purpura koloreko tonua hartzen du; oinarrian horitu egiten da.
Haragia: Solidoa, argia, azalaren azpian tonu gorri-ardo kolorekoa hartzen joaten da, hori-limoi kolorekoa oinarrian. Zapore leunekoa eta usain ez oso nabarmenekoa.
Etimologia: Maculatus epitetoa latinetik dator, zikindua dagoela esan nahi duen "maculatus" hitzetik. Orbanez estalita egoteagatik.

## Jangarritasuna

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

Gomphidius gracilis delakoarekin, honek kapela arre-ardo kolorekoa du, orriak ez dira zikintzen eta ez dira beltzez koloreztatzen (ez dute arrosara biratzen); oin zurixka, pixkanaka beltzez margotzen dena eta oinarri horixka duena. Arrosara jotzen duen haragi zurixka. Zenbait autoreren iritziz, Gomphidius maculatus espeziearen aldaera bat da.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean, mendiko alertzeen azpian.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Islandia, Europa, Errusia, Japonia, Txina, Zeelanda Berria.

## Erreferentzia

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Kutxa Fundazioa Sozial eta Kulturala. (1992). Euskal Herriko perretxikoak. Litografía Danona s. coop.ltda., 426 or. ISBN 84-7173-211-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 94 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 461 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 368 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ Gomphidius maculatus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q129556
* Multimedia: Gomphidius maculatus / Q129556
# Alertzedi-espatula

Alertzedi-espatula edo espatula horia (Spathularia flavida) Cudoniaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, haragi gelatinakara du.
Sinonimoak: Helvella clavata, Clavaria spathulata, Helvella spathulata, Helvella feritoria, Spathularia flava var. feritoria, Spathularia flava, Spathularia rufa, Mitrula spathulata, Spathularia flaccida, Spathularia clavata, Spathularia flavida var. rugosa, Spathularia rugosa.

## Deskribapena

Karpoforoa: Lehorra, fruktifikazioaren altuera guztira 2 eta 6 cm-ra bitartekoa. Kolore hori ilun samarrekoa, hezetasun mailaren arabera. Zapala edo espatula formakoa, irregularki kizkurra. Hanka bat du, hasieran zurixka, gero tonu horixkekin eta zertxobait pikortsua.
Etimologia: Spathularia terminoa latinetik dator, espatulei dagokien "spatula" hitzetik. Flavida epitetoa ere latinetik dator, hori esan nahi duen "flavidus" hitzetik, Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Spathularia neesii delakoarekin, hau alertzeetan ateratzen da, kolorea, zuri-alutazeotik okre-zikinera doana. Spathularia pectinatus ere hor dago, honek izeietan irteten du eta handiagoa da eta espora txikiagoak ditu. Mitrula paludosa espeziearekin ere bai, hau txikiagoa da eta euriak sortutako putzuetan landare hondarretan ateratzen da.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean. Mendiko pinudien azpian taldeak osatuz leku hezeetan. Ez da arraroa.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Islandia, Europa, Errusia, Mongolia, Kirgizistan, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia, Txina.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 790 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 528 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 613 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. Jose Luis Añanos Echo Editorial Pirineo, 83 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ Spathularia flavida: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3914274
* Multimedia: Spathularia flavida / Q3914274
* Espezieak: Spathularia flavida
# Aleurocystidiellum disciforme

Aleurocystidiellum disciforme Stereaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria .
Sinonimoak: Thelephora discoidea, Stereum disciforme, Peniophora disciformis, Aleurodiscus disciformis, Corticium disciforme, Hymenochaete disciformis, Stereum mirabile.

## Deskribapena

Karpoforoa: 0,5 eta 2 cm bitarteko diametrokoa; gorputz emankorrak, euskarriari oso itsatsita daude, erresupinatuak dira edo pixka bat proiektatu egiten dira goialdean, irregularrak, Stereum itxurarekin. Himenioa zurixka-grisaxka kolorekoa da, lehortzean pitzatu egiten da; proiektatutako goiko aldea arrexka da eta pixka bat zonatua.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Aleurodiscus cerussatus delakoarekin nahas daiteke, hau ere zuri-grisaxka kolorekoa da, txilarretan eta beste zuhaixka batzuetan ateratzen delako bereizten da. Esporak ere bereizten dute.

## Sasoia eta lekua

Urte osoan eta ohikoa haritz bizietan, talde txikiak sortuz.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa, Errusia, Mozambike, Hegoafrika, Japonia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 578 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ : GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.
# Anna Edelheim

Anna Christina Charlotta Edelheim (Helsinki, 1845eko urtarrilaren 3a – ibidem, 1904ko maiatzaren 25a) finlandiar kazetari eta idazlea izan zen, suedieraz idatzi zuena. Finlandiako lehen emakume kazetarietako bat izan omen zen.

## Bizitza

Paul Henrik Edelheim politikariaren eta Emilia Christina af Brunérren alaba eta Frans Edvard Edelheim arkitektoaren arreba zen. Svenska fruntimmersskolan i Helsingfors nesken ikastetxean graduatu ondoren, Stockholmera joan zen ikasketak jarraitzera.
1870eko hamarkadan bi eleberri idatzi zituen, Två bröders historia (1877) eta Fremlingens dotter (1878), Helsingfors Dagblad eta Hufvudstadsbladet aldizkarietan folletoi gisa argitaratuak.
1886-1887 urteetan Finland aldizkarian jardun zuen kazetari gisa, eta 1887an Finska Veckobladet astekaria sortu zuen. Batez ere gai polemikoetan zentratu zen, hala nola emakumeen eskubideak, kultu askatasuna, ezkontza zibilak eta jaunartzea egiteko betebeharra ezabatzea.

## Lanak

* Två bröders historia (1877)
* Fremlingens dotter : en sommarsaga från en finsk insjö (1878)
* I brytningstid : samtal i språkfrågan af x.? (1897)
* Hemkomsten, af -im. Fosterländsk läsning (1903)

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Finlandieraz) Nevala-Nurmi, Seija-Leena. «Edelheim, Anna (1845 - 1904)» Suomen kansallisbiografia 2002-10-20 (Noiz kontsultatua: 2024-12-28).
* ↑ (Finlandieraz) «Edelheim, Anna Christina Charlotta» Kuka kukin oli. (Noiz kontsultatua: 2024-12-28).
* 1 2 (Finlandieraz) Laatokka. (argitaratze data: 1945-01-05), 3 or. (Noiz kontsultatua: 2024-12-28).
* ↑ (Suedieraz) «Finska Weckobladet» Project Runeberg 1888 (Noiz kontsultatua: 2024-12-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11851563
# Vissel Kobe

Vissel Kobe (japonieraz: ヴィッセル神戸) Japoniako futbol talde bat da, Kobe hirikoa.

## Historia

Taldea 1966an Kawasaki Steel (川崎製鉄) izenarekin sortu zen. 1995an izena aldatu zuen eta Vissel Kobe (ヴィッセル神戸) bihurtu zen.

## Palmaresa
### Japonian: 4

* Japoniako liga (2): 2023, 2024.
* Enperadorearen Kopa (1): 2019.
* Japoniako Superkopa (1): 2020.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q844271
* Multimedia: Vissel Kobe / Q844271
# Erdialdeko Europako Unibertsitatea

Erdialdeko Europako Unibertsitatea (Central European University, CEU) nazioarteko unibertsitate pribatu bat da. George Sorosek sortu eta finantzatu zuen 1991n. 2020az geroztik dago Vienan.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Central European University» Times Higher Education (THE) 2024-08-01 (Noiz kontsultatua: 2024-12-28).
* ↑ (Ingelesez) «CEU Cooperation» studieren.univie.ac.at (Noiz kontsultatua: 2024-12-28).
* ↑ «ShanghaiRanking-Univiersities» www.shanghairanking.com (Noiz kontsultatua: 2024-12-28).

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
# Oita Trinita

Oita Trinita (japonieraz: 大分トリニータ) Japoniako futbol talde bat da, Oita hirikoa.

## Historia

Taldea 1994an Oita Trinity (大分トリニティ) izenarekin sortu zen. 1999an izena aldatu zuen eta Oita Trinita (大分トリニータ) bihurtu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q385074
* Multimedia: Oita Trinita / Q385074
# Amanita pantherina f. abietum

Amanita pantherina f. abietum Amanitaceae familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena

Kapela: Haragitsua, ganbil-laua, 15 cm arteko diametrokoa, likatsu samarra, leuna eta distiratsua, arre-sepia kolorekoa, geroago arre-arrosakara kolorekoa, garatxo zuri txikiekin, iheskorrak. Ertza, luzaroan leuna (pixka bat ildaskatua amaieran bakarrik).
Orriak: Estu, sinuatuak, solteak, nahiko zabalak, zuriak, meheak.
Hanka: Betea, gero muindun-barrubetea, lodia eta sendoa, goialdean pixka bat mehetua, eraztunean fin-fin flokosoa, pikortsua behealdean, bolba lodia, oboidea, garbi marjinatua. Eraztun zabala eta mintzezkoa, zabala, ez ildaskatua, gero kapelaren kolore berekoa goialdean, iraunkorra.
Haragia: Lodia, nahiko biguna, zuria, zapore gozokoa eta biroso edo errefauaren usain antzekoarekin.
Etimologia: Amanita terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta, Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. Abietum epitetoa latinetik dator, izeia esan nahi duen “Abies” hitzetik. Bere habitatagatik.

## Toxikotasuna

Toxikoa, Amanita pantherina bezala. Intoxikazio neurotropikoa eragiten du.

### Nahasketa arriskua

Amanita pantherina tipikoarekin nahas daiteke honek kapelaren ertzean ildaska nabariak izaten ditu, eta marjinatutako bolba ez du, besteak beste.

## Sasoia eta lekua

Goiztiarra udan. Taldeetan mendiko izeien azpian.

### Banaketa eremua

Euskal Herria, Frantzia, Alpeak, Austria, Eslovenia, Alemania.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 11 or. ISBN 84-282-0541-X (T.3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 162 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ : GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.
# Amanita beckeri

Amanita beckeri Amanitaceae familiako perretxiko jangarria da.
Sinonimoak: Amanita strangulata, Amanitopsis beckeri.

## Deskribapena

Kapela: 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikoa, ez du kanpai itxurarik, gero ganbila eta zabaldua, arre okre antzeko kolorekoa, errezelaren hondar zuriz apaindua, ertza garbi ildaskatua.
Orriak: Estu, zabalak, zuriak, hankara borobilduak.
Hanka: 10 eta 15 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, apur bat mehetua kapelara, zuria, luzera osoan zehar zerrendak marrazten dituzten errezelaren hondakin oso nabarmenekin, arrexka argi kolorekoa. Bolba ez oso altua, orka zuriarekin, baina arrexkarako joerarekin.
Haragia: Zuria, usain eta zapore nabarmenik gabe.
Etimologia: Amanita terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta, Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. Beckeri epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

Amanita strangulata-ren antza izan dezake, baina honek, kolore gris-marroiagoa du.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetako espeziea da, kare-lurretan, Mediterraneoko eskualdeetan hazten da.

### Banaketa eremua

Europa, Txina.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 23 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Guia de Setas y Hongos de Navarra.
* ↑ Amanita beckeri: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q76832
* Multimedia: Amanita beckeri / Q76832
# Mito HollyHock

Mito HollyHock (japonieraz: 水戸ホーリーホック) Japoniako futbol talde bat da, Mito hirikoa.

## Historia

Taldea 1994an FC Mito (FC水戸) izenarekin sortu zen. 1997an izena aldatu zuen eta Mito HollyHock (水戸ホーリーホック) bihurtu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1060184
* Multimedia: Mito HollyHock / Q1060184
# Pietronella Peters

Pietronella Peters, baita Petronella Peters ere, (Stuttgart, 1848ko martxoaren 4 - ibidem, 1924ko urtarrilaren 3a) margolari alemaniarra izan zen. Batez ere erretratuak eta haurrekin eszenak margotu zituen.

## Biografia

Pietronella Peters artisten familia baten altzoan jaio zen, Stuttgarten jaio zen, 1848ko martxoaren 4an. Gurasoak Pieter Francis Peters margolaria eta Gertrude Mali holandarrak ziren. Bere aitona Petersek jada beirategi pintore gisa lan egiten zuen Nimegan. Bere arreba, Anna Peters, margolaria ere izan zen. Ama, bestetik, Christian Maliren arreba zen, Municheko Eskolaren margolaria. Margolaritzaren lehen ikasketak etxean jaso zituen. Bere familiarekin, 1894tik 1904ra, uda guztietan, Köngen gazteluan igaro zituen, Stuttgarteko hego-ekialdean. 1907 eta 1924 bitartean ere noizbehinka itzuli zen gaztelura non arte-lanak egiten zituzten. Haren lanen modeko asko gazteluko ​​egoiliarren haurrak ziren. Peters familiaren lan ugari Biberach an der Rißeko Braith-Mali museoan erakusten dira. 1912tik bizi zen bere ahizparekin Stuttgart-Sonnenberg etxean bizi izan zen, 1924an hil zen arte.

## Estiloa

Zehaztasun askotariko lanak dira, normalean haurren eszenak eta erretratuak.

## Obra batzuk

* Mädchen mit Blumenstrauß (Neskatxa lore sortarekin).
* Die junge Künstlerin Anna Peters an der Staffelei (Anna Peters artista gaztea astoan lanean).
* The puppet show (Txotxongiloen ikuskizuna).
* Die Lesestunde (Irakurketaren ordua).
* Zwei kleine Mädchen mit Puppe am Fenster in einer Stube (Bi neskatxa panpinekin gelako leiho ondoan).

## Iruditegia

* Panpinaren soineko berria.
* Anna Peters artista gaztea astoan lanean.
* Irakurketaren ordua.
* Neska entsalada garbitzen.
* Hiru neska haurren kafea hartuz.

## Erreferentziak

* ↑ https://peoplepill.com/people/pietronella-peters/
* ↑ Monika Machnicki: Anna Peters. Vorwort zum Katalog zur Ausstellung "Anna Peters 1843 - 1926" im Braith-Mali-Museum in Biberach an der Riß, 1990, ISBN 3-924392-13-7

## Kanpo estekak

* (Alemanez):Pietronella Petersen margolanen galeria.
* Datuak: Q2094530
* Multimedia: Pietronella Peters / Q2094530
# Ventforet Kofu

Ventforet Kofu (japonieraz: ヴァンフォーレ甲府) Japoniako futbol talde bat da, Kofu hirikoa.

## Historia

Taldea 1965an Kofu SC (甲府SC) izenarekin sortu zen. 1995an izena aldatu zuen eta Ventforet Kofu (ヴァンフォーレ甲府) bihurtu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1061696
* Multimedia: Ventforet Kofu / Q1061696
# Fujieda MYFC

Fujieda MYFC (japonieraz: 藤枝MYFC) Japoniako futbol talde bat da, Fujieda hirikoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1342155
* Multimedia: Fujieda MYFC / Q1342155
# Roasso Kumamoto

Roasso Kumamoto (japonieraz: ロアッソ熊本) Japoniako futbol talde bat da, Kumamoto hirikoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q287571
* Multimedia: Roasso Kumamoto / Q287571
# Renofa Yamaguchi FC

Renofa Yamaguchi FC (japonieraz: レノファ山口FC) Japoniako futbol talde bat da, Yamaguchi hirikoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7313421
* Multimedia: Renofa Yamaguchi FC / Q7313421
# Blaublitz Akita

Blaublitz Akita (japonieraz: ブラウブリッツ秋田) Japoniako futbol talde bat da, Akita hirikoa.

## Historia

Taldea 1965an TDK SC izenarekin sortu zen. 2010an izena aldatu zuen eta Blaublitz Akita (ブラウブリッツ秋田) bihurtu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q882425
* Multimedia: Blaublitz Akita / Q882425
# Arnasketa zelular

Arnasketa zelularra zelulan gertatzen den erreakzio biokimikoen multzoari deritzo, molekula organiko bakun batzuk (gluzido, lipido eta aminoazidoak) oxidatu eta degradatzen dituena energia kimikoa lortzeko (ATP).
Arnasketa zelularrean erregai batek eta oxigenoak parte hartzen dute.
Zelula eukariotoetan arnasketa zelularra zitoplasma eta mitokondrioetan burutzen da, hiru etapetan: glukolisia, Krebs zikloa eta arnas katea eta fosforilazio oxidatiboa.
Bi arnasketa zelular mota daude:
Arnasketa aerobiko guztietan CO$_2$ eta H$_2$O dira sortzen diren azken produktuak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q912751
* Multimedia: Cellular respiration / Q912751
# Tokushima Vortis

Tokushima Vortis Japoniako futbol talde bat da, Tokushima hirikoa.

## Historia

Taldea 1955an Otsuka Pharmaceutical (大塚製薬) izenarekin sortu zen. 2005an izena aldatu zuen eta Tokushima Vortis (徳島ヴォルティス) bihurtu zen. 2022an Beñat Labaien entrenatzaile bergararra fitxatu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q513145
* Multimedia: Tokushima Vortis / Q513145
# Jevgeni Zamiatin

Jevgeny Ivanoviti Zamiatin (errusieraz: Евге́ний Ива́нович Замя́тин; Lebedian, Lipetsk, 1884ko otsailaren 1a/urtarrilaren 20a - Paris, 1937ko martxoaren 10a) errusiar idazlea izan zen. Itsasontzietako ingeniaria zen bizibidez. Ipuin-liburu batekin egin zen ezagun: Uiezdnoie (1911, Probintzia giroko ipuinak). Ondoren eleberri labur bat idatzi zuen, Na kulitxkakh (1914, Munduaren bukaeran). Zamiatinen idazkera inpresionista da eta eragin handia izan zuen 1920-1930 bitarteko urteetan Errusiako idazleengan eta, batez ere, «Serapionen Anaiak» literatura taldeko kideengan. Literatura eta politika bereiztearen alde ageri zen bere kritika lanetan. 1924an My (Gu) eleberria argitaratu zuen, Ingalaterran (Errusian inoiz ez zen argitaratu), eta Zamiatinen kontrako jarrerak ugaldu egin ziren Sobietar Batasunean; izan ere, gero Orwellek eta Huxleyk ibiliko zuten bidetik, gizarte komunistaren deshumanizazioaren eta indibidualismoaren satira egin zuen liburu hartan; horregatik, 1932an, eta Gorkiren arartekotzari esker, Errusiatik Parisa joan zen erbesteraturik. Zamiatinenak dira halaber: Ostrovitiane (1917, Uhartekoak), eta Ipuin lizunak (1927) ipuin-bildumak, eta Ja boius (1921, Beldur naiz), saiakera.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q204868
* Multimedia: Yevgeny Zamyatin / Q204868
# JEF United Chiba

JEF United Chiba (japonieraz: ジェフユナイテッド千葉) Japoniako futbol talde bat da, Ichihara, Chiba hirikoa.

## Historia

Taldea 1946an Furukawa Electric Soccer Club (古河電気工業サッカー部) izenarekin sortu zen. 1992an liga profesionala eratu zenean izen berria hartu zuen, JEF United Ichihara (ジェフユナイテッド市原). 2005ean izena aldatu zuen eta JEF United Chiba (ジェフユナイテッド千葉) bihurtu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q646204
* Multimedia: JEF United Chiba / Q646204
# Vegalta Sendai

Vegalta Sendai (japonieraz: ベガルタ仙台) Japoniako futbol talde bat da, Sendai hirikoa.

## Historia

Taldea 1988an Tohoku Electric Power (東北電力) izenarekin sortu zen. 1995an izena aldatu zuen eta Brummell Sendai (ブランメル仙台) bihurtu zen. 1999an izena aldatu zuen eta Vegalta Sendai (ベガルタ仙台) bihurtu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1044651
* Multimedia: Vegalta Sendai / Q1044651
# Fagiano Okayama

Fagiano Okayama (japonieraz: ファジアーノ岡山) Japoniako futbol talde bat da, Okayama hirikoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q595489
* Multimedia: Fagiano Okayama FC / Q595489
# Montedio Yamagata

Montedio Yamagata (japonieraz: モンテディオ山形) Japoniako futbol talde bat da, Yamagata prefekturakoa.

## Historia

Taldea 1984an sortu zen, NEC Yamagata (NEC山形) izenarekin. 1996an izena aldatu zuen eta Montedio Yamagata (モンテディオ山形) bihurtu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1045524
* Multimedia: Montedio Yamagata / Q1045524
# V-Varen Nagasaki

V-Varen Nagasaki (japonieraz: V・ファーレン長崎) Japoniako futbol talde bat da, Nagasaki hirikoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3029309
* Multimedia: V-Varen Nagasaki / Q3029309