# Guardiako urmael zeltiberiarra

Guardiako urmael zeltiberiarra edo Barbacanako urmaela Guardiako herrian bertan orain dela 2100 urte eraikitako urmael handi bat da, Europan eraikitako Burdin Aroko urmaelik handiena.

## Aurkikuntza

1998an, Guardian egiten ari ziren urbanizazio obra batzuen ondorioz, institutu zaharra eta Guardia Zibilaren kuartela eraitsi eta etxebizitza eta aparkamenduak egiten ari zirela, behaketa arkeologikoa egin zen. Urgentziazko ikerketa izan zen, eta ez zen egin egoerak eskatzen zituen baliabide guztiekin. Hasiera batean urmael osoa bertatik kendu eta lekuz aldatzea proposatu zuen Arabako Foru Aldundiak, baina Eusko Jaurlaritzak erabakia desegin eta bertan aparkaleku baten ordez estalpe bat egitea agindu zuen.

## Deskribapena

300.000 litro ur baino gehiago biltzeko gai zen obra hidrauliko bat da. Erdi Aroko Guardia herriaren (Arabako Errioxa) kokaleku den muinoaren goiko aldean sortzen den iturburu bateko ura biltzeko eraiki zen urmael edo biltegi hau. Bigarren Burdin Aroan, K.a. III eta II. mendeetan, bertan bizi izandako jendearen lekukotza da, bertako biztanleen beharrak asetzeko erabili baitziren urak.

## Zeltiberiarra ala beroia

Urmaelari zeltiberiarra adjektiboa eman zion Armando Llanos arkeologo arabarrak eta horrek nahasmendua sor dezake, Guardia, beroien lurraldean baitzegoen, eta denek ez dituzte beroiak zeltiberiarren artean sailkatzen. Iturri historiko gehienek zeltiberiarrengandik bereizten dituzte, baina, arkeologikoki, kultura materiala zeltiberiarra dela esan daiteke.

## Erabilera

Urmaelaren funtzio nagusia ura jasotzea zen, gero errazago hartzeko. Hala ere, urmaela errito-leku ere izan zela uste da, esku-hartze arkeologikoan agerian geratutako aurkikuntza batzuk eta urmaelaren inguruan aurkitutako Matreen omenezko aldare erromatarra aintzat hartuta; sustrai zelta garbiak ditu aldareak, eta iturburu edo akuifero minero-medizinalekin lotzen da. Iñigo García arkeologoak proposatu du beroien iparraldeko mugarekin lotutako oppidum bat baino zerbait gehiago izan zitekeela Guardian zegoen herria, eta esanahi errituala ere eman dio.

## Interpretazio zentroa

La Barbacana eremuko urmael zeltiberiarra aterpe arkitektoniko batek babesten du. Aterpe horren azpian bertan dago urmaelari buruzko instalazio museografikoa ere. Ikus-entzunezko bitarteko aurreratuak, garaiko pertsonaien berregiteak, marrazkiak eta gaiarekin zerikusia duten objektuak ikus daitezke bertan.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Eusko Jaurlaritza. (2013-07-26). «Laguardiako urmael zeltiberiarra» turismoa.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2025-01-17).
* ↑ «Instituto Alavés de Arqueología - IAA» iaa-aai.org (Noiz kontsultatua: 2025-01-17).
* 1 2 3 4 Llanos Ortiz de Landaluze, Armando. (2010). «El estanque celtibérico de la Barbacana (Laguardia, Álava) dentro del conjunto de estanques de la Península» Cuadernos de Arqueología de la Universidad de Navarra (18): 263–282. ISSN 1133-1542. (Noiz kontsultatua: 2025-01-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) Arri, Eduardo Ortiz de. (1999-01-17). «La Diputación alavesa permite construir un garaje sobre el estanque celtibérico hallado en Laguardia El yacimiento aporta pistas sobre las costumbres celtas y su asentamiento en La Rioja» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2025-01-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) Arri, Eduardo Ortiz de. (1999-02-11). «Cultura desautoriza a la Diputación de Álava y decide proteger el estanque celtibérico de Laguardia» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2025-01-17).
* ↑ Labeaga, Mendiola, Juan Cruz (1999-2000) "Los Berones, Vareia y el poblado de La Custodia". Trabajos de arqueología Navarra, ISSN: 0211-5174, 14. Zk., 205-224. Ikertzaile hauek zitatzen ditu: Marco Simón, Francisco (1995) “Berones y elementos limítrofes”, Historia de la ciudad de Logroño, Zaragoza, 74 or.; Villacampa Rubio , M.A. (1980) "La problemática de la pertenencia o no de los berones a los celtíberos", Los Berones según las fuentes escritas, Logroño, 29 eta 30 or. eta Burillo Mozota, F. (1998) Los celtíberos, Etnias y estados, Barcelona, 182 or.; Almagro Gorbea (1993), M. eta Ruiz Zapatero, G., “Los Celtas en la Península Ibérica: origen y personalidad cultural”, Los celtas: Hispania y Europa, Madrid, 156. or. eta Burillo Mozota, op. cit. 146 y 184 or.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Los celtíberos» Desperta Ferro Ediciones (Madril) 25 ISSN 2387-1237. (Noiz kontsultatua: 2025-01-19).
* ↑ Núñez Marcén, Julio; Blanco, Álvaro; Núñez Marcén, Julio; Blanco, Álvaro. (2002). «Una nueva propuesta de lectura y contextualización de la conocida ara votiva a las "Matribus Useis" de Laguardia (Álava)» Iberia: Revista de la Antigüedad 5: 49–64. ISSN 1575-0221. (Noiz kontsultatua: 2025-01-17).
* ↑ García Larreina, Íñigo. (2020). «Límites territoriales y fronteras en el mundo prerromano peninsular: El caso de la frontera noroeste de la etnia de los berones» Arqueología y Territorio (17): 75–87. ISSN 1698-5664. (Noiz kontsultatua: 2025-01-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131784597
* Multimedia: Celtiberic pond of Barbacana / Q131784597