OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Arraiozko geltokia

Arraioz (lehen: Arrayoz) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geltoki zahar bat da, Baztan ibarreko Arraioz herrian kokatuta dagoena.
Gaur egun, Bidasoako bide berdearen barruan dago.

## Historia

Hasieran burdin mea garraiatzeko sortu bazen ere (1889an onartu zen jatorrizko proiektua, Endarlatsa eta Irun artean), 1916an hasi zen martxan Elizondo eta Irun lotzen zituen linea, bai bidaiariak, bai ondasunak garraiatzeko. Jatorrizko linea The Bidasoa Railway and mines enpresak kudeatzen zuen baina, zenbaitetan eskuz aldatu ondoren, Compañia de los Ferrocarriles del Bidasoa izan zen behin betiko proiektua kudeatu zuena. Proiektuak Iruñera luzatzeko baimena bazuen ere, luzatze hori ez zen egin, eta Plazaolako trena izan zen Nafarroako hiriburua Gipuzkoarekin konektatu zuena.
1920an izan zituen bidaiari gehien trenak, 171 000 guztira. Hamalau urte geroago, ordea, erdira baino gutxiagora murriztu zen kopurua (78 000). Ondasunen garraioa ere gainbeheraren lekukoa izan zen: 1924. urtean 77 000 tona garraiatu ziren, eta bederatzi urte geroago 14 000 bakarrik. Erabilera gero eta txikiagoa izateak ekarri zuen krisian murgilduta, 1953ko uholdeek gogor jo zioten zerbitzuari, azpiegitura kaltetu baitzuten. Hiru urte geroago, 1956ko abenduaren 31n, behin betiko itxi zen trena.

## Arraiozko geltokia

Geltokia Irun-Elizondo burdinbidearen 47,3 kilometro-puntuan zegoen, 174 metroko altueran, Oharriz eta Oronoz-Mugairi geltokien artean. Tartea bide bakarrekoa zen eta ez zegoen elektrifikatuta.

## Erreferentziak

* ↑ Berodia R. (2007) El Ferrocarril del Bidasoa 1916-1956 Edit. Luis de Uranzu Kultur Taldea
* ↑ Martinena J.J. (1998) Navarra y el Tren. Colección Panorama nº25 Ed. Nafarroako Gobernua
* ↑ Olaitzola J., Plaza A., Perez Amuchastegui P. (2004) El Ferrocarril del Bidasoa. Colecciones Rail. Ed. Trea.
* ↑ «Geltokiko fitxa Euroferroviarios webgunean» euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2020-12-01).

## Ikus, gainera

* Arraioz
* Irun-Elizondo burdinbidea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q103808957
| | Oronoz-Mugairi | Arraioz | Oharriz | |
| Irun–Hiria | | | | Elizondo |
# Oharrizko geralekua

Oharriz (lehen: Camino del Molino) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geraleku zahar bat da, Baztan ibarreko Oharriz herrian kokatuta dagoena.
Gaur egun, Bidasoako bide berdearen barruan dago.

## Historia

Hasieran burdin mea garraiatzeko sortu bazen ere (1889an onartu zen jatorrizko proiektua, Endarlatsa eta Irun artean), 1916an hasi zen martxan Elizondo eta Irun lotzen zituen linea, bai bidaiariak, bai ondasunak garraiatzeko. Jatorrizko linea The Bidasoa Railway and mines enpresak kudeatzen zuen baina, zenbaitetan eskuz aldatu ondoren, Compañia de los Ferrocarriles del Bidasoa izan zen behin betiko proiektua kudeatu zuena. Proiektuak Iruñera luzatzeko baimena bazuen ere, luzatze hori ez zen egin, eta Plazaolako trena izan zen Nafarroako hiriburua Gipuzkoarekin konektatu zuena.
1920an izan zituen bidaiari gehien trenak, 171 000 guztira. Hamalau urte geroago, ordea, erdira baino gutxiagora murriztu zen kopurua (78 000). Ondasunen garraioa ere gainbeheraren lekukoa izan zen: 1924. urtean 77 000 tona garraiatu ziren, eta bederatzi urte geroago 14 000 bakarrik. Erabilera gero eta txikiagoa izateak ekarri zuen krisian murgilduta, 1953ko uholdeek gogor jo zioten zerbitzuari, azpiegitura kaltetu baitzuten. Hiru urte geroago, 1956ko abenduaren 31n, behin betiko itxi zen trena.

## Oharrizko geralekua

Geralekua Irun-Elizondo burdinbidearen 48,0 kilometro-puntuan zegoen, 181 metroko altueran, Arraioz eta Irurita–Lekaroz geltokien artean. Tartea bide bakarrekoa zen eta ez zegoen elektrifikatuta.

## Erreferentziak

* ↑ Berodia R. (2007) El Ferrocarril del Bidasoa 1916-1956 Edit. Luis de Uranzu Kultur Taldea
* ↑ Martinena J.J. (1998) Navarra y el Tren. Colección Panorama nº25 Ed. Nafarroako Gobernua
* ↑ Olaitzola J., Plaza A., Perez Amuchastegui P. (2004) El Ferrocarril del Bidasoa. Colecciones Rail. Ed. Trea.
* ↑ «Geralekuko fitxa Euroferroviarios webgunean» euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2020-12-01).

## Ikus, gainera

* Oharriz
* Irun-Elizondo burdinbidea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q103812124
| | Arraioz | Oharriz | Irurita–Lekaroz | |
| Irun–Hiria | | | | Elizondo |
# Irurita–Lekaroz geltokia

Irurita–Lekaroz (lehen: Irurita–Lacaroz) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geltoki zahar bat da, Baztan ibarreko Irurita herrian kokatuta dagoena.
Gaur egun, Bidasoako bide berdearen barruan dago.

## Historia

Hasieran burdin mea garraiatzeko sortu bazen ere (1889an onartu zen jatorrizko proiektua, Endarlatsa eta Irun artean), 1916an hasi zen martxan Elizondo eta Irun lotzen zituen linea, bai bidaiariak, bai ondasunak garraiatzeko. Jatorrizko linea The Bidasoa Railway and mines enpresak kudeatzen zuen baina, zenbaitetan eskuz aldatu ondoren, Compañia de los Ferrocarriles del Bidasoa izan zen behin betiko proiektua kudeatu zuena. Proiektuak Iruñera luzatzeko baimena bazuen ere, luzatze hori ez zen egin, eta Plazaolako trena izan zen Nafarroako hiriburua Gipuzkoarekin konektatu zuena.
1920an izan zituen bidaiari gehien trenak, 171 000 guztira. Hamalau urte geroago, ordea, erdira baino gutxiagora murriztu zen kopurua (78 000). Ondasunen garraioa ere gainbeheraren lekukoa izan zen: 1924. urtean 77 000 tona garraiatu ziren, eta bederatzi urte geroago 14 000 bakarrik. Erabilera gero eta txikiagoa izateak ekarri zuen krisian murgilduta, 1953ko uholdeek gogor jo zioten zerbitzuari, azpiegitura kaltetu baitzuten. Hiru urte geroago, 1956ko abenduaren 31n, behin betiko itxi zen trena.

## Irurita-Lekaroz geltokia

Geltokia Irun-Elizondo burdinbidearen 49,7 kilometro-puntuan zegoen, 182 metroko altueran, Irurita–Lekaroz eta Elizondo geltokien artean. Tartea bide bakarrekoa zen eta ez zegoen elektrifikatuta.

## Erreferentziak

* ↑ Berodia R. (2007) El Ferrocarril del Bidasoa 1916-1956 Edit. Luis de Uranzu Kultur Taldea
* ↑ Martinena J.J. (1998) Navarra y el Tren. Colección Panorama nº25 Ed. Nafarroako Gobernua
* ↑ Olaitzola J., Plaza A., Perez Amuchastegui P. (2004) El Ferrocarril del Bidasoa. Colecciones Rail. Ed. Trea.
* ↑ «Geltokiko fitxa Euroferroviarios webgunean» euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2020-12-01).

## Ikus, gainera

* Irurita
* Lekaroz
* Irun-Elizondo burdinbidea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q103808164
| | Oharriz | Irurita–Lekaroz | Lekarozko ikastetxea | |
| Irun–Hiria | | | | Elizondo |
# Elizondoko geltokia

Elizondo Irun-Elizondo burdinbideko tren-geltokia izan zen, Baztango Elizondo herrian zegoena, Nafarroa Garaian. 1916an inauguratu zen, eta 1956an itxi.

## Historia

Hasieran burdin mea garraiatzeko sortu bazen ere (1889an onartu zen jatorrizko proiektua, Endarlatsa eta Irun artean), 1916an hasi zen martxan Elizondo eta Irun lotzen zituen linea, bai bidaiariak, bai ondasunak garraiatzeko. Jatorrizko linea The Bidasoa Railway and mines enpresak kudeatzen zuen baina, zenbaitetan eskuz aldatu ondoren, Compañia de los Ferrocarriles del Bidasoa izan zen behin betiko proiektua kudeatu zuena. Proiektuak Iruñera luzatzeko baimena bazuen ere, luzatze hori ez zen egin, eta Plazaolako trena izan zen Nafarroako hiriburua Gipuzkoarekin konektatu zuena.
1920an izan zituen bidaiari gehien trenak, 171 000 guztira. Hamalau urte geroago, ordea, erdira baino gutxiagora murriztu zen kopurua (78 000). Ondasunen garraioa ere gainbeheraren lekukoa izan zen: 1924. urtean 77 000 tona garraiatu ziren, eta bederatzi urte geroago 14 000 bakarrik. Erabilera gero eta txikiagoa izateak ekarri zuen krisian murgilduta, 1953ko uholdeek gogor jo zioten zerbitzuari, azpiegitura kaltetu baitzuten. Hiru urte geroago, 1956ko abenduaren 31n, behin betiko itxi zen trena.

## Elizondoko geltokia

Irun-Elizondo burdinbidearen 51,5 kilometro-puntuan zegoen, 203 metroko altueran, Lekarozko ikastetxeko geralekuaren eta amaiera artean. Bide bakarrekoa zen, eta ez zegoen elektrifikatuta.

## Erreferentziak

* ↑ Berodia R. (2007) El Ferrocarril del Bidasoa 1916-1956 Edit. Luis de Uranzu Kultur Taldea
* ↑ Martinena J.J. (1998) Navarra y el Tren. Colección Panorama nº25 Ed. Nafarroako Gobernua
* ↑ Olaitzola J., Plaza A., Perez Amuchastegui P. (2004) El Ferrocarril del Bidasoa. Colecciones Rail. Ed. Trea.
* ↑ «Geltokiko fitxa Euroferroviarios webgunean» euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2020-12-01).

## Ikus, gainera

* Elizondo
* Irun-Elizondo burdinbidea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q103805776
| | Lekarozko ikastetxea | Elizondo |
| Irun–Hiria | | |
# Lekarozko ikastetxeko geralekua

Lekarozko ikastetxea (lehen: Colegio Lacaroz) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geraleku zahar bat da, Baztan ibarreko Lekaroz herrian kokatuta dagoena.
Gaur egun, Bidasoako bide berdearen barruan dago.

## Historia

Hasieran burdin mea garraiatzeko sortu bazen ere (1889an onartu zen jatorrizko proiektua, Endarlatsa eta Irun artean), 1916an hasi zen martxan Elizondo eta Irun lotzen zituen linea, bai bidaiariak, bai ondasunak garraiatzeko. Jatorrizko linea The Bidasoa Railway and mines enpresak kudeatzen zuen baina, zenbaitetan eskuz aldatu ondoren, Compañia de los Ferrocarriles del Bidasoa izan zen behin betiko proiektua kudeatu zuena. Proiektuak Iruñera luzatzeko baimena bazuen ere, luzatze hori ez zen egin, eta Plazaolako trena izan zen Nafarroako hiriburua Gipuzkoarekin konektatu zuena.
1920an izan zituen bidaiari gehien trenak, 171 000 guztira. Hamalau urte geroago, ordea, erdira baino gutxiagora murriztu zen kopurua (78 000). Ondasunen garraioa ere gainbeheraren lekukoa izan zen: 1924. urtean 77 000 tona garraiatu ziren, eta bederatzi urte geroago 14 000 bakarrik. Erabilera gero eta txikiagoa izateak ekarri zuen krisian murgilduta, 1953ko uholdeek gogor jo zioten zerbitzuari, azpiegitura kaltetu baitzuten. Hiru urte geroago, 1956ko abenduaren 31n, behin betiko itxi zen trena.

## Lekarozko ikastetxeko geralekua

Geralekua Irun — Elizondo burdinbidearen 50,6 kilometro-puntuan zegoen, 184 metroko altueran, Irurita–Lekaroz eta Elizondo geltokien artean. Tartea bide bakarrekoa zen eta ez zegoen elektrifikatuta.

## Erreferentziak

* ↑ Berodia R. (2007) El Ferrocarril del Bidasoa 1916-1956 Edit. Luis de Uranzu Kultur Taldea
* ↑ Martinena J.J. (1998) Navarra y el Tren. Colección Panorama nº25 Ed. Nafarroako Gobernua
* ↑ Olaitzola J., Plaza A., Perez Amuchastegui P. (2004) El Ferrocarril del Bidasoa. Colecciones Rail. Ed. Trea.
* ↑ «Geralekuko fitxa Euroferroviarios webgunean» euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2020-12-01).

## Ikus, gainera

* Lekarozko ikastetxea
* Irun—Elizondo burdinbidea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q103807497
| | Irurita–Lekaroz | Lekarozko ikastetxea | |
| Irun–Hiria | | | Elizondo |
# Kolossos Rodou BC

Kolossos Rodou BC (grezieraz: Α.Ο. Κολοσσός Ρόδου) greziar saskibaloi-taldea da, bere egoitza Rodasen duena eta A1 Ethniki liga jokatzen duena.

## Historia

Kluba 1963an sortu zuten, boleibola edo judoa bezalako kirolak egiteko. Egeo itsasoan sortu zen lehen saskibaloi kluba izan zen, eta, bere isolamendu geografikoagatik, 2000. urtera arte ez zuen nazio mailako lehiaketarik jokatu. Urte horretan, Kostas Kostaridis sartu zen presidente gisa, eta B Mailan sartu zuen, herrialdearen garrantzian hirugarrena, 2003an A2 Ethniki mailara igoz, eta 2005ean, azkenik, A1 Ethniki mailara, non gaur egun jokatzen duen.

## Palmaresa
### Titulu nazionalak

* A2 Ethniki (2005)
** Txapeldunordea (2007)

## Jokalari nabarmenak

| Georgios Diamantopoulos Vassilis Soulis Costas Harissis Franko Nakić Milan Tomić | Curtis Stinson Ernest Scott J. R. Pinnock Travon Bryant Steve Logan Saša Vasiljević |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1645286
* Multimedia: Kolossos Rhodes B.C. / Q1645286
# Mioño

Mioño Castro Urdialesko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2023an 737 biztanle zituen.
1996an Espainiako Gobernuak bertoko zamatzeko tokia kultura ondasun izendatu zuen. Herriak hondartza bat du, Dícido izenekoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6017857
* Multimedia: Mioño / Q6017857
# Panionios BC

Panionios BC (grezieraz: Πανιώνιος KAE) izen bereko talde futbol taldearen saskibaloiko sekzioa da, bere egoitza Nea Smirnin duena eta A1 Ethniki liga jokatzen duena.

## Palmaresa
### Titulu nazionalak

* Greziako Liga
** Txapeldunordea (1987)
* Greziako Kopa (1991)
** Txapeldunordea (1977 eta 1995)

## Jokalari nabarmenak

* Jure Zdovc
* P.J. Brown
* Theodoros Papaloukas
* Panagiotis Giannakis
* Fanis Christodoulou
* Žarko Paspalj
* Slobodan Janković

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2049524
* Multimedia: Panionios BC / Q2049524
# Erretorika

    «Erretoriko» orriak hona dakar. Diskurtso-figura edo literatura-figurari buruzko artikulua hau da: «Figura erretoriko»
Erretorika hitza grezieratik dator, ρητορική, eta euskaraz "erantzunik gabe" esan nahi du. Latinez ars rhetorica izenaz ezagutu zen, "hizlariaren gladera". Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegiak honela definitu du erretorika: "antze edo trebetasuna jendaurreko hitzaldi baten bidez iritzi baten alde egiteko konbentzitzeko moduan, eta orokorki hizkuntzaz baliatuz limurtzeko, hitzez nahiz idatziz, baina bereziki oratoria generoan. Halaber, trebetasun honen teoria edo jakintza adierazten dute". Horren arabera erretorika pertsuasioaren artea izango da.
Erretorika, aipatu dugunez, Grezian sortu zen. Hasiera batean haren interesa ahozko hizkuntzara bideratu zen. Ondoren, hizkuntza idatzia garrantzia hartzen joan zen ahala, testuak ere aztertu zituen, bereziki Erromako garaietan. Erdi Aroan zehar eta XIX. mendera arte irakaskuntza garrantzi handia izan zuen, bereziki jakintza humanistikoetan. Gaur egun erretorikak indar berritua jaso izan du eta bere eragina oso arlo desberdinetan ikus daiteke: Literaturan, Politikan, Publizitatean; esan daiteke ikus-entzunezko munduan ere erretorika berezi bat lantzen ari dela: irudien bitartez metaforak, sinboloak, pertsonifikazioak erraz adieraz daiteke.

## Erretorikaren urratsak

* Inventio: gaia, ideia egokiak aukeratu.
* Dispositio: gaia antolatu, ideiak antolatu, testu osoa ordenatu (bukaeratik hasi, planifikatu, ataletan antolatu).
* Elocutio: pentsatu bezala adierazi (kantatu, ondo ahoskatu).
* Actio: antzeztu doinu, ahots bolumen eta keinu egokiak erabiliz.
* Memoria: bat-batean egiteko memoria landu.

## Ikus, gainera

* Ahozko hizkuntza.
* Aurkezpen digitala.
* Aurkezpen programa.
* Elokuentzia.
* PechaKucha.
* Jendaurreko aurkezpen.
* Oratoria.
* Sermoi.

## Erreferentziak

* ↑ Xabier Altzibar: "Erretorika" Literatura Terminoen Hiztegia
* ↑ Xabier Altzibar, 240 or.

## Bibliografia

* Euskaltzaindia: Literatura terminoen hiztegia. Bilbo: 2008.
* Joxerra Garzia: Jendaurrean hizlari. Alberdania. 2008.

## Kanpo estekak

* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.
* Datuak: Q81009
* Multimedia: Rhetoric / Q81009
# Talasokrazia

Talasokrazia edo itsasoen jabetza (antzinako grezieraz: θάλασσα, thalassa, «itsaso», eta κρατος kratos, «boterea») kontzeptu geoestrategikoa da; horren arabera, estatu batek itsas zabal handi batean duen boterea da, bereziki estatuaren indargune nagusi bilakatzen denean. Hasiera batean kontzeptua haren itsas indarrari esker Egeo itsasoan zabaldu zen Zibilizazio minoikoa definitzeko erabili zen.

## Adibideak

Historian hainbat talasokrazia izan dira:

## Antzinaroan

* K. a. V. mendeko Atenas polisa, Periklesen Mendea
* Fenizia, hiri komertzialen sarea inperio baino gehiago izan zen.

### Erdi Aroan

* Aragoiko Koroa
* Veneziako Errepublika
* Ragusako Errepublika
* Genovako Errepublika
* Hansa

### Aro Modernoan

* Portugalgo inperio kolonial
* Espainiako inperio koloniala
* Herbehereetako inperio koloniala

### Aro garaikidean

* Britania Handiko inperio koloniala. Munduan izan den handiena, haren kontrolak Bigarren Mundu Gerra arte iraun zuen. Kolonialismo garaiko beste batzuk Frantziako Bigarren Inperioa eta Belgikar Inperio Koloniala izan ziren.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20160408095608/http://ocw.unican.es/humanidades/historia-del-proximo-oriente/modulo-4/talasocracia-cretense Plutarko eta Tuzididesen testuak.]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q288587
# Intsentsuaren Bidea - Negeveko basamortu-hiriak

Intsentsuaren Bidea - Negeveko basamortu-hiriak (Avdat, Haluza, Mamshit, Shivta)$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Mota | Kulturala |
| Irizpideak | iii, v |
| Erreferentzia | 1107 |
| Kokalekua | Israel |
| Eskualdea$^2$ | Europa eta Ipar Amerika |
| Izen ematea | 2005 (XXIX. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Intsentsuaren Bidea - Negeveko basamortu-hiriak hegoaldeko Israelen dagoen Negev basamortuan kokaturiko ibilbidea da, 2005ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatua.
Hiriak nabateoek eraiki zituzten, Jordanian dagoen Petra bezala. K.a. III. mendetik k. o. II. mendera merkatal-gune garrantzitsuak izan ziren, hegoaldeko Arabiatik Mediterraneoraino zihoan olibano eta mirra bertatik pasa zen eta.
Karabansarai nagusiak Avdat, Haluza, Mamshit eta Shivta ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q477578
* Multimedia: Incense Route - Desert Cities in the Negev / Q477578
# Indietako Ontziteria

Indietako Ontziteria edo Espainiar Altxorraren Ontziteria, gaztelaniaz: Flota de Indias edo Flota del Tesoro Español, Espainiar Inperioaren barnean, Espainia eta Amerikako merkatal monopolioa ahalbideratzeko ontziteri sistema zen. Alegia, Espainiako nabigazioan oinarritutako ekonomia motorra eta Amerikaz gain beste hainbat munduko lekuetako ondasuank Espainiaratzeko modua ere, tartean Filipinak.
XVI-XVIII. mendeetan Indietako Ontziteriak Ameriketako espainiar erregeordetzetako aberastasunak Gaztelako Korora garraiatzen zituen. Garraiatutako produktuak zilarra, urrea, harribitxiak, espeziak, kakaoa eta bestelakoa ziren. Galeoiak Mexikoko golkoan dagoen Veracruz hiriko portutik itsasoratu eta Guadalquivir ibaian sartuz Sevilla hirira iristen ziren, beranduago Cádiz hirira.
Indietako Ontziteriek Espainia Berria (gaur egungo Mexiko) eta Filipinen arteko merkatal itsas ibilbidea zuten, Manilako galeoia bezala ezaguna.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q702252
# Bretton Woodseko batzarra

Bretton Woodseko batzarra, edo, ofizialki, Nazio Batuen Moneta eta Finantza Batzarra, 1944ko uztailaren 1 eta 22 bitartean Bretton Woodsen (New Hampshire, AEB) 44 herrialde aliatuetako 730 ordezkari bildu zituen biltzarra izan zen, Bigarren Mundu Gerraren ostean munduko moneta eta finantza sistema arautzeko.
Helburua mendebaldeko diru politikara oreka eta segurtasuna ekartzea zen, eta hartarako dolarra hartu zen erreferentziazko dirutzat, urre patroiarekiko aldaezina zena. Biltzarraren emaitza bezala, deritzon Bretton Woodseko sistema eratu zen, non 1970eko hamarkada arte iraun zuen moneta trukatzeko arautegia osatu zen. Gainera, Berreraikuntza eta Garapenarako Nazioarteko Bankuak (gaur egun Munduko Bankuko zati bat), GATTek (Tarifa eta Sal-erosketarako Akordio Orokorra) edo Nazioarteko Diru Funtsak bilera horietan dute jatorria.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188532
# Merkataritza gerra

Merkataritza gerra, sarritan, muturreko protekzionismo batetik eratorritako gatazka ekonomikoa da, non estatuek muga-zergak edo beste merkataritza-oztopo batzuk sortzen dituzten, beste aldeak sortutako merkataritza-oztopoei erantzunez. Muga-zergak mekanismo esklusiboa badira, gatazka horiei aduana-gerrak, bidesari-gerrak edo muga-sari gerrak esaten zaie; errepresalia gisa, azken estatu horrek muga-zergak ere handitu ditzake. Estatuen arteko babes lehiakorra mota berekoa denean eta dumping-esportazioen kasuan baliozkoa ez denean soilik sortzen da gerra komertziala. Babesa handitzearen ondorioz, bi nazioen ekoizpenaren konposizioa autarkiaren posiziora hurbiltzen da. Merkataritza-desadostasun txikiei merkataritza-liskar deritze, gerra esatea gehiegizkoa denean.
Merkataritza gerrak estatuen arteko erabateko gatazka bihurtzeraino iritsi daitezke, itun berri baten ustezko urraketen ondoren Banda uharteen herbeheretar konkistaren kasuan agerian geratu zen bezala. Lehen Gerra Anglo-Holandarra merkataritzari buruzko eztabaiden ondorioz sortu zen; gerra Holandako merkataritza-nabigazioari egindako eraso ingelesekin hasi zen, baina floten ekintza zabaletara zabaldu zen. Bigarren Gerra Anglo-Holandarra itsasoen eta merkataritza-bideen kontrolagatik izan zen, non Ingalaterra munduko merkataritzaren holandar nagusitasunarekin amaitzen saiatu zen Europako merkataritza-lehia biziko aldi batean. Laugarren Gerra Anglo-Holandarra britainiarren eta holandarren arteko desadostasunengatik hasi zen, Holandako merkataritzak gerra horretan Britainia Handiaren etsaiekin izan zuen jokabideari eta legezkotasunari buruz. Shimonoseki Kanpainan, shogunerriak kanpoko merkataritzari ateak zabaltzeko politika dela-eta izandako istiluen ondoren abiatu zen. Lehen Opioaren Gerra, Qing gobernuak bere portuak blokeatu, opio kontrabandoa konfiskatu eta merkatari britainiarrak konfinatu ondoren hasi zena, Armada britainiarra Txinara bidaltzea eta Kowlooneko Guduan Armada txinatarrarekin liskarra izatea izan zen. Lehen Opioaren Gerrak Hong Kongeko kolonia britainiarra sortu zuen, eta Bigarren Opioaren Gerrak, azpian kausa berdinak zituen beste gerra komertzial batetik sortua, britainiarren jabetzak zabaldu zituen uhartean.

## Erreferentziak

* ↑ «What is trade war? definition and meaning - BusinessDictionary.com» web.archive.org 2018-06-21 (Noiz kontsultatua: 2025-02-02).
* ↑ (Ingelesez) «Trade Wars: History, Pros & Cons, and U.S.-China Example» Investopedia (Noiz kontsultatua: 2025-02-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q692412
# Ameriketako Estatu Batuak eta Kanada arteko muga

Ameriketako Estatu Batuak eta Kanada arteko muga bi estatu hauen arteko muga politikoa da. Eremu zabal bat hartzen du, bere muturrak Ozeano Artikoa eta Ozeano Atlantikoa direlarik. Muga hori aldatuz joan da historian zehar, hainbat arrazoirengatik. Mugak 8891 kilometroko luzera du.
Muga honen jatorria 1783ko irailaren 3ko Parisko Ituna da, Britainia Handiko Erresumaren eta 13 kolonien artekoa, Estatu Batuen Independentzia Gerrari amaiera eman ziona.

## Mugak

| #EstatuaLuzera 1Alaska2.475 km 2Michigan1.160 km 3Maine983 km 4Minesota880 km 5Montana877 km 6New York716 km 7Washington687 km 8Ipar Dakota499 km 9Ohio235 km 10Vermont145 km 11New Hampshire93 km 12Idaho72 km 13Pennsylvania68 km | #LurraldeaLuzera 1Ontario2.760 km 2Columbia Britainiarra2.168 km 3Yukon1.210 km 4Quebec813 km 5Saskatchewan632 km 6New Brunswick513 km 7Manitoba497 km 8Alberta298 km |

## Erreferentziak

* ↑ Carroll, Francis M.. (2001). A Good and Wise Measure: The Search for the Canadian–American Boundary, 1783–1842. University of Toronto Press, Scholarly Publishing Division, 85 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q119515
* Multimedia: Canada-United States border / Q119515
# Pazifikoko ipar-mendebaldea

Pazifikoko ipar-mendebaldea (ingelesez: Pacific Northwest) Ipar Amerikako ipar-mendebaldeko eskualde bat da, mendebaldean Ozeano Barearekin eta ekialdean Mendi Harritsuekin muga egiten duena. Eskualdeko mugei buruzko definizio zehatzik ez dagoenez, normalean Estatu Batuetako Oregon eta Washington estatuak eta Kanadako Columbia Britainiarra probintzia bere barnean hartzen ditu. Definizio zabalagoak, Alaskako hego-ekialdea eta Yukon kanadarraren zati bat iparraldean, Kalifornia iparraldeko eskualde menditsuak hegoaldean, eta Idaho estatua, Montana eta Wyoming estatuen mendebaldea eta Alberta probintziaren mendebaldeko zatia barne hartzen ditu. Definizio zorrotzagoek Estatu Batuetako ipar-mendebaldera edo Ur-jauzien mendilerroaren mendebaldeko kostaldeetara mugatzen dute. Definizioen aniztasuna zati batean eskualdeko elementu historiko, geografiko eta sozial komunei egotz dakieke.
Eskualdeko metropoli eremu handienak honakoak dira: Seattle, Washington, 3,9 milioi biztanlerekin; Vancouver Handia, Columbia Britainiarra, 2,4 milioirekin; eta Portland Handia, Oregon, 2,2 milioi biztanlerekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12603
* Multimedia: Pacific Northwest / Q12603