# Gymnadenia gabasiana

Gymnadenia gabasiana (aurrez Nigritella gabasiana) orkidea espezie bat da, Kantauriar mendikatean eta Piriniotan aurkitzen dena, Euskal Herrian barne.

## Taxonomia

Herwig Teppner eta Erich Klein botanikari austriarrek deskribatu zuten Zientziarako 1993. urtean, Nigritella gabasiana. 1998an Nigritella generoko espezeak Gymnadenia generoaren barnean sartu zituzten eta ordutik Gymnadenia gabasiana izena du, aurrekoa basionimo bihurtuz. Dena dela oraindik ere Nigritella gabasiana izena erabiltzen da bibliografia ugaritan.
Espeziearen gabasiana izenak Centre d'Écologie Montagnarde de Gabas elkartearen omenez jarri zioten, garai hartan jarraipenerako arazoak zituela eta.

## Deskribapena

Orkidea belarkara da. Tuberkulu bat edo bi izaten ditu, itxura palmatua dutenak, eta hartatik zurtoinak ateratzen dtu. Zurtoinek 8-35 cm altuera hartzen dute eta oinarrian zurtoina besarkatzen duten ezkata arreak izan ohi ditu.
Hostoak lanzeolatu estuak dira, ia linealak, eta punta zorrotza dute. Azpialdean sasi-erroseta bat osatzen dute eta ondoren zurtoinean txadakatuta ateratzen dira. Zurtoinean gora egin ahala txikiagoak dira eta infloreszentzien altueran ia brakteak dirudite.
Infloreszentzia trinkoak ditu, 16-52 loretako multzoak. 12 - 38 x 15 - 32 mm inguruko buru azpikonikoak eratzen ditu. Sepaloak zein petaloak gorri ilunak edo gorri-moreak dira. Euskal Herrian labeloa goiko aldean duen orkidea bakarra da. Labelo hori purpura oso iluna da, leunki trilobulatua dago eta 5-7 mm neurtzen ditu.
Fruitua 5 mm inguruko kapsula bat da, tentea eta sei sahiets dituena.

## Habitata

Goi mendietako landarea da, 1.300 metrotik gora hazten da. Mendietako eremu ospeletako erlaitz belartsuetan bizi da, beti ere hezetasun handia duen tokietan.
Euskal Herrian populazio gutxi batzuk aurkitu dira. Gorbeiako Aldamin mendian aurkitu zen populazio bat 1984an eta Aralar mendilerroan beste bat 1994an, azken hau XXI. mendean baieztatzerik izan ez dena. Pirinioaldean ere badira populazio batzuk, adibidez Larrako mendigunean.

## Ugalketa eta bizi-zikloa

Landare bizikorra eta hemikriptofitoa da. Neguak zati aereoa galtzen du eta udaberrian tuberkuluetatik zurtoin eta hosto berriak ateratzen zaizkio. Euskal Herrian ekaina eta abuztua artean loratzen da.

## Mehatxua

Beharrizan oso zehatzak dituen landarea izanik baldintza klimatikoek nabarmen eragin dezaketen landarea da. Horregatik Espezie Mehatxatuen EAEko Katalogoan galtzeko arriskua duten espezieen zerrendan sartuta dago.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «Gymnadenia gabasiana (Teppner & E.Klein) Teppner & E.Klein» www.gbif.org (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* ↑ (Ingelesez) «Occurrence Detail 1638410830» www.gbif.org (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* ↑ «Sistema de Información de la Naturaleza de Euskadi» www.ingurumena.ejgv.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* 1 2 3 4 5 6 (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Nigritella gabasiana Teppner & E. Klein» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* 1 2 3 4 5 6 7 «Euskadiko Naturari buruzko Informazio Sistema» www.ingurumena.ejgv.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* ↑ «Macizo de Gorbeia: Nigritella gabasiana» Macizo de Gorbeia 1 de julio de 2022 (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* ↑ «Guía Visual de la Biodiversidad de Navarra» www.guiavisual-gorosti.org (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2238383
* Multimedia: Gymnadenia gabasiana / Q2238383
* Espezieak: Gymnadenia gabasiana