# Urduña

Urduña (ofizialki ele bietan Urduña/Orduña) Bizkaiko udalerririk hegoaldekoena da. Nerbioi ibarrean dago, Arabako eta Burgosko lurrez inguratua, Bizkaiko esklabea baita. Hartara, Arabako Aiaraldea eskualdeko herritzat ere har daiteke, arrazoi geografikoak direla kausa. Urduña da hiri titulua duen Bizkaiko biztanlegune bakarra. 2016. urtean 4.136 biztanle zituen.

## Geografia
### Ingurune naturala

Gorobel mendilerroaren azpian dago udalerria, Txarlazo mendia gainean daukala. Halaber, Urduñako mendatea urteetan izan da Euskal Herritik Gaztelara joateko bide nagusia.

### Udalerri mugakideak

* Mendebaldean: Junta de Villalba de Losa, Berberana (Burgos) eta Aiara.
* Iparraldean: Aiara eta Amurrio.
* Ekialdean: Amurrio eta Urkabustaiz.
* Hegoaldean: Amurrio.

### Kontzejuak

Urduñako udalerriaren barnean, Urduñako hiriko eremuaz gain, Belandia, Lendoñobeiti, Lendoñogoiti eta Mendeika kontzejuak daude. Zentzu honetan, Urduña da bere mugen barnean izaera administratiboa duten herriak dituen udalerri bakarra Bizkaian.
Halaber, Urduñako Komunitatea izeneko elkargo lur eremu bat dago udalerri honetan. Elkargo lur hau Junta de Villalba de Losa (Burgos), Aiara eta Amurrioko udalerriek erabil dezakete.

## Historia

Urduña 1229. urtean sortu zen hiribildutzat, Bizkaiko jaurerriaren seigarren jauna zen Lope Diaz Harokoak hiri-gutuna eman zionean. Gaztelako Erresuman ekoizten zen artilea hiribildu honetatik garraiatzen zuten iparraldeko Europarako bidean. Hori dela eta, Henrike IV.ak Bizkaiko Jaurerriko hiri izendapena eman zion. 1535. urtean sute handi batek hiri osoa kiskaltzeko zorian egon zen.
Villañoko Esparrua udalerriak Lausa Haranean duen enklabea da. Enklabe honen jatorria Gaztelako Komunitateen Gerran aurkitzen da. Gatazka honen testuinguruan Karlos I.a enperadoreak Urduñari lursail hau eman zion bertako biztanleek Gaztelako Koroari eskainitako babesagatik.
XVIII. mendean Urduña Gaztelarekin lotzen zuen bidea hobetu zuten eta 1774. urtean irekia izan zen. Halaber, aduana bat eraikitzeari ekin zioten eta 1792an bukatu zituzten lanak. Aduanak merkataritza gune garrantzitsua bihurtu zuen Urduña.
XIX. mendean Urduñak gainbeheran sartu zen bi arrazoi nagusigatik. Alde batetik, garai horietan izandako gerren ondorioz, eta bestetik 1841. urtean aduanak itsasaldean ezarri zituztelako. Halaber, karlistaldien porrotak foruen galera ekarri zuten.
XX. mendearen hasieran hiriak izaera turistikoa hartu zuen, La Muerako bainuetxearen bidez. Halaber, Antiguako pasealekuan eraikin berriak egin zituzten. XXI. mendearen hasieran, hiriaren erdialdeko plazan kokaturiko aduana zaharra, bainuetxe bilakatu zen.

## Demografia

* Urduñako biztanleria

## Politika
### Alkateak

Hauek izan dira Urduñako azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia |
| Iñaki Estevez | 1979 | 1983 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Ana Maria Barañano | 1983 | 1987 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Ana Maria Barañano | 1987 | 1991 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Juan Angel Bilbao | 1991 | 1995 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Juan Angel Bilbao | 1995 | 1999 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Koldo Xabier Egiluz Isusi | 1999 | 2003 | Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna |
| Ricardo Gutierrez Tellaetxe | 2003 | 2007 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Ricardo Gutierrez Tellaetxe | 2007 | 2011 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Karlos Arranz Diego | 2011 | 2015 | Bildu |
| Idoia Aginako | 2015 | 2019 | Euskal Herria Bildu |
| Itziar Biguri | 2019 | 2023 | Euskal Herria Bildu |
| Iker Santocildes | 2023 | Jardunean | Euzko Alderdi Jeltzalea |

## Garraioa

Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu udalerrian:
* Eskualdeko Garraioa
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 3 | Amurrio Urduña | Tertanga • Delika • Artomaña • Aloria • Urduña (geltokia) • Lekamaña • Saratxo • Inoso • Ziorraga • Baranbio • Lezama • Larrinbe • Amurrio (gasolindegia) • Amurrio (geltokia) | Amurrio Urduña⁠ |
| 5 | Urduña Izarra Murgia Gopegi | Urduña (suhiltzaileak) • Apregindana • Untzaga • Uzkio Urkabustaiz • Oiardo • Goiuri • Beluntza • Ziorraga • Altube • Gillerna • Lukiano • Aperregi • Donamaikia • Jugo • Bitoriano • Zarate • Markia • Sarria • Olano • Letona • Zaitegi | Urduña Izarra Murgia Gopegi |

## Kirolak

Urduñako udal pilotalekua 1931. urtean eraiki zen. 40 metro luze da eta 1983. urtea geroztik teilatua du. Udal igerilekuei dagokienez, hiru ditu: 50 metro luzerakoa (olinpiarra), 25 metrokoa eta haurrentzakoa.

## Ondasun nabarmenak

Ikus zerrenda: «Urduñako kultura ondasunak»

### Ondare erlijiosoa

* Familia Sakratuaren eliza
* Andra Maria eliza
* Antiguako Andra Mariaren santutegia

### Ondare zibila

* Aduana zaharra

#### Jauregiak

* Diaz Pimienta jauregia
* Mimenza jauregia
* Belasko jauregia
* Ortes de Belasko jauregia

## Argazki galeria

* Familia Sakratuaren eliza.
* Andra Maria eliza.
* Harresia.
* Antiguako Andra Mariaren santutegia.
* Aduana zaharraren eraikina Foruen plazan.
* Udaletxea.
* Mimenza jauregia
* Ortes de Belasko jauregia
* Belasko jauregia.
* Mariaren Konpainiaren ikastetxea.
* Urduñako geltokia.

## Urduñar ospetsuak

* Francisco Urduña (c. 1489-1550), konkistatzailea.
* Juan Ortiz de Zarate (1521-1576), konkistatzailea eta kolonizatzailea.
* Juan Garai (1528 - 1583), esploratzailea eta kolonizatzailea.
* Andrés de Poza, Poza Lizentziatua goitizenez ezaguna (c. 1530-1595), jakintsua, hizkuntzalaria eta legelaria.
* Pedro Bardezi (1641-1700), frantziskotar misiolaria.

## Erreferentziak

* 1 2 Euskaltzaindiaren Euskal Onomastikaren Datutegia (EODA) - Urduña
* 1 2 3 4 5 6 7 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Las raíces vascas de La Cerca de Villaño» Ezagutu Urduña.
* ↑ «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2020-03-21).
* ↑ (Gaztelaniaz) ««Hemos sabido transmitir ilusión y juventud a los vecinos de Orduña»» El Correo 2023-06-19 (Noiz kontsultatua: 2024-07-30).

## Kanpo estekak

* Urduñako Udalaren webgunea
* Datuak: Q225662
* Multimedia: Urduña-Orduña / Q225662
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Urduña