OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Henri Murger

Louis-Henri Murger (Paris, 1822ko martxoaren 27a - ibidem, 1861eko urtarrilaren 28a) frantziar idazlea izan zen.
Hamabost urterekin eskola utzi eta hainbat lan txikitan aritu zen. Bere lehen olerkiek Étienne de Jouy idazlearen arreta erakarri zuten, eta honek errusiar noble baten idazkari lana lortu zion.
Saiakera literario eta poetikoak idatzi zituen, baina bere arrakasta handia fikziozko lanekin iritsi zen. 1849an Scènes de la vie de Bohême argitaratu zuen. Eleberrian Parisko ganbara batean bizi izandako idazle txiroaren esperientzia kontatu zuen. 1851n Scènes de la vie de jeunesse izeneko sekuela argitaratu zuen. Hurrengo hamar urteetan Paris kanpoaldean bizi izan zen, diru arazoekin eta osasun txarrarekin.

## Lanak

* Scènes de la vie de bohème (1847–49).
* Scènes de la vie de jeunesse (1851).
* Le Pays latin (1851).
* Propos de ville et propos de théâtre (1853).
* Scènes de campagne (1854).
* Le Roman de toutes les femmes (1854).
* Ballades et Fantaisies (1854).
* Les Buveurs d'eau (1854).
* Le Dessous du panier (1855).
* Le Dernier rendez-vous (1856).
* Les Nuits d’hiver (1856).
* Les Vacances de Camille (1857).
* Le Sabot rouge (1860).
* Madame Olympe (1860).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31258
* Multimedia: Henry Murger / Q31258
# Tito Lukrezio Karo

Tito Lukrezio Karo , latinez Titus Lucretius Carus, (K.a. 99 – K.a. 55?) erromatar poeta eta filosofoa zen. Askotan bere bigarren izenarekin aipatzen da: Lukrezio.
7400 hexametro luzerako poema didaktiko baten egilea da, De rerum natura (Gauzen izateaz) Epikuroren filosofia eta Demokritoren fisika atomista zabaltzen duten sei liburutan banatuta. Thomas Hardy eta Ludwig Feuerbachekin batera, ateismoko hiru poeta handienetako bat da. Gure egunetara heldu zaigun poemaren testu bakarra Poggio Bracciolini humanistari esker heldu zaigu, 1418an kopiatu zuena. Harrigarria da kristautasunarentzat hain konprometitua zen gaia jorratzen zituen testu honek hainbeste mende eta gero ez desagertuarazia izana.

## Biografia

Tito Lukrezio Karori buruz datu gutxi ezagutzen dira eta daudenak zalantzazkoak dira gehienak. Ez da ezagutzen non jaio zen ; zenbaitzuren ustez, Campanian jaio zen, baina ikasketa urteak Erroman egin zituen, ziur asko. Elezaharraren arabera, amodio edabe baten eraginez erotu egin zen, eta zentzuna etortzen zitzaion uneetan idazten zuen; bestalde, Zizeronek zuzendu omen zituen Lukrezioren lanak.
De rerum natura da Lukrezioren lan bakarra. Sei liburukitan banatuta dago, eta poema zientifikotzat hartzen da. Sei liburukiak binaka bilduta daude: lehenengo biak fisika atomistari buruzkoak dira; hirugarrena eta laugarrena psikologiari buruzkoak dira; eta azkeneko bietan kosmosaren historia eta gizatasuna lantzen ditu. Liburu guztien hasieran, omenaldi moduko bat egiten dio Lukreziok Epikurori, haren adore intelektuala eta historian izan zuen garrantzia goraipatuaz. Lukreziok grinei eta edozein sineskeria motari aurre egiteko proposatzen die bere garaikideei. Lukrezioren arabera, garai hartako erlijio ofiziala da norbere burua salbatzeko oztopo nagusia.
De rerum natura liburuaren itzulpena argitaratu zen Klasikoak bilduman, 63. zk., 2001ean, Xabier Amuriza Zarraonaindiak egindako itzulpena: Gauzen izaeraz.
Hori guztia adierazteko errealismo kementsu eta trinkoz betetako hizkuntza erabiltzen du, eta indar handiko deskripzio luzeak osatzen ditu, hitzaren zentzu zehatz eta kezkatsua erabiliaz.
Augustoren garaian, izugarria izan zen Lukrezioren eragina poesian, batez ere Virgiliorengan . K. o. I. mendean asko irakurtzen zen Lukrezio, baina klasizismoaren nagusitasunak bazterturik utzi zuen, beste asko bezala. Baina XI. mendeko arkaismoaren bidez, gora egin zuen, berriz ere, haren ospeak. Erdi Aroan desagertzeko arriskuan egon zen Lukrezioren lana, eta eskuizkribu bakar batzuei esker salbatu zen.
Lukrezio, bestalde, arrazoi askatasunaren aldeko eta erlijio fanatismoaren kontrako idazletzat hartu izan da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q47154
* Multimedia: Lucretius / Q47154
* Jatorrizko testuak: Egilea:Lukrezio
# Jean de La Fontaine

Jean de La Fontaine (/ʒɑ̃ də la fɔ̃tɛn/ ahoskatua; Château-Thierry, Aisne, Frantzia, 1621eko uztailaren 8a - Neuilly-sur-Seine, 1695eko apirilaren 13a) alegilaria, poeta, eleberrigilea eta antzerkigilea izan zen. Egile moralistatzat da ezaguna gaur egun, nahiz eta bere garaian ez zuen bizimodu pertsonal eredugarririk izan.

## Bizitza

Champagneko burges-familia batean sortu zen; gaztetandik ezagutu zituen literatura-areto eta -inguruak eta ordutik piztu zitzaion antzinateko idazle klasikoenganako joera, berezko imitazio-lan baten bidez. Ovidioren lanetan oinarritu zen Adonis heroi-poema idazteko (1658) eta Fouquet Frantziako finantza-arduradun nagusiaren ingurukoen artean bizi izan zen Vauxen, haren gainbehera arte (1661ean, Aux nymphes de Vaux ["Vaux-ko ninfei"] eresia idatzi zuen orduan).
Orléansko dukesarenean egon zen ondoko urteetan (1664-1672) eta berealdiko arrakasta izan zuten Bocacciok eta Ariostok erabilitako gai libertinoak hartuta moldatu zituen Contes et Nouvelles (1665, Ipuin eta Istorioak) bertso-kontakizunak.
1668an plazaratu zituen La Fontainek bere Fables (Alegiak) obra handiko lehen sei liburuak, eta beste bi bilduma eskaini zituen hurrengo urteetan (1678ko eta 1694ko argitaraldiak; hamabi liburu osotara). Fables La Fontaine helduaren lana da inondik ere; Esopok eta Fedrok erabilitako etxeko gaiak eredu harturik, animalien mundua langai bihurtu zuen giza munduko gorabeherak aurkezteko, eta, bigarren bildumatik aurrera, guztiz zorroztu zen mezu filosofikoa, Madame de la Sablièreren aretora inguratu ziren filosofoen eta hinduen jakituria zaharren eraginez. Fables obrak arrakasta handia izan zuen bere garaian, eta frantses literaturako maisulantzat hartua da ordudanik.
Joan Batista Artxu zuberotar idazleak (1848, La Fontaineren alegia berheziak, neurthitzez frantzesetik uskarara itzuliak) eta Leonce Goietxe lapurtar idazleak (1852, Fableac edo aleguiak) eman zituzten euskaraz La Fontaineren obra horretako alegietatik asko.

## Idazlanak

* L'Eunuque (1654)
* Adonis (1658)
* Les Rieurs du Beau-Richard (1659)
* Élégie aux nymphes de Vaux (1661)
* Ode au roi (1663)
* Contes (1665, 1666, 1671, 1674) - Ikus 1928ko edizioa Gefda Wegenerrek ilustratua.
* Fables (1668, 1678, 1693)
* Les Amours de Psyché et de Cupidon (1669)
* Recueil de poésies chrétiennes et diverses (1671)
* Poème de la captivité de saint Malc (1673)
* Daphné (1674)
* Poème du Quinquina (1682)
* Ouvrages de prose et de poésie (1685)
* Astrée (1691)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q49496
* Multimedia: Jean de La Fontaine / Q49496
# Jeremy Bentham

Jeremy Bentham (Spitalfields, Londres, 1748ko otsailaren 15a - Londres, 1832ko ekainaren 6a) ingeles filosofo eta epailea izan zen, utilitarismoaren fundatzailea.

## Agintariaren teoria

Benthamen teoria honek estatu osoaren borondatea agintari den ente batean sartzen dela baieztatzen du. Agintari hitzak sozietate politiko baten obedientzia generala esan nahi du. Teoria honen barrruan bi arau daude, in principem eta in populum; lehenengoak agintariaren aktibitateei egiten die erreferentzia, eta bigarrenak gizartearen obedientziari.
Bi botere banatzen dira: kotrektazio boterea, agintarien interbentzio fisikoa alegia, eta agintzeko boterea agintariak estatuaren gainean daukan boterea. Teoria honen beste puntu interesgarri bat zigorra da, ezinbestekoa dena Benthamen esanetan, agintariaren indarra adierazteko.

## Ez fikzioaren teoria

Teoria honek antzekotasun handia dauka Bertrand Russellen osorik ez dauden sinboloen teoriarekin eta ondoren sortuko ziren tesiei aurreratu zen. Lockeren epistomologiarekin erlazioa dauka eta Benthamek erabileraren teoriaren barrutik fikzioak kentzeko erabili zuen. Teoria honek sentsazioen eta espresioen artean erlaziorik badagoen hausnartzen du, eta ondoren finantzetara, botere judizialera bideratu zen besteak beste.

## Lanak

* "Short Review of the Declaration" (1776) An attack on America's Declaration of Independence
* Fragment on Government (1776).
* Introduction to Principles of Morals and Legislation (1789)
* Defence of Usury (1787).
* Panopticon (1787, 1791). (Euskaraz: Panoptikoa, Jakin, Donostia, 2002)
* Emancipate your Colonies (1793)
* Traité de Législation Civile et Penale (1802, hiru bolumen)
* Punishments and Rewards (1811)
* A Table of the Springs of Action (1815)
* Parliamentary Reform Catechism (1817)
* Church-of-Englandism (printed 1817, published 1818)
* Elements of the Art of Packing (1821)
* The Influence of Natural Religion upon the Temporal Happiness of Mankind (1822)
* Not Paul But Jesus (1823)
* Book of Fallacies (1824)
* A Treatise on Judicial Evidence (1825)

## Erreferentziak

* Pease-Watkin, C.: "Benthamen Panopticon eta Dumonten Panoptique" in Jeremy Bentham, Panoptikoa, Jakin, Donostia, 2002 ISBN 84-95234-15-7
* Ugarte, L.: "J. Benthamen Panoptikoa. Ereduaren ezaugarritzea eta gaurkotasuna" in Jeremy Bentham, Panoptikoa, Jakin, Donostia, 2002 ISBN 84-95234-15-7

## Kanpo loturak

Txantiloi:Wikisource author
* Online Library of Liberty - Jeremy Bentham.
* Jeremy Bentham, "Critique of the Doctrine of Inalienable, Natural Rights", in Anarchical Fallacies, vol. 2 of Bowring (ed.), Works, 1843.
* Jeremy Bentham, "Offences Against One's Self: Paederasty", c. 1785, free audiobook from LibriVox.
* The Bentham Project at University College London. Includes a history and a FAQ on the Auto-Icon, and details of Bentham's will.
* Bentham Index, a rich bibliographical resource
* Jeremy Bentham. Extensive collection of links to writings by and about Bentham.
* Datuak: Q60887
* Multimedia: Jeremy Bentham / Q60887
# John Stuart Mill

John Stuart Mill (Londres, Ingalaterra, 1806ko maiatzaren 20a - Avignon, Frantzia, 1873ko maiatzaren 8a) filosofoa (utilitarismoa) eta ekonomialaria izan zen. Liberalismo klasikoko pentsalari nabarmena izan zen.

## Lanak

On liberty liburua, Millen liburu garrantzitsuenetarikoa da. Liberalismoaren oinarrietako bat bihurtu zen, non gizartearen eta gizakien arteko erlazioak azaltzen diren. Printzipioa autoritateak ez parte hartzean datza, pertsonak beren ekintzen jabeak direlako. Estatuak, aholkatu baizik ez dezake egin, eta ezin du inor zerbait egitera behartu. Adibide hau ekonomian erabiltzen da, eta bertan laissez faire (utzi egiten) jokabidea defendatzen da. Denborak aurrera egin ahala, John Stuart Millek, Estatuak ez parte hartzearen doktrinan salbuespenak sartu zituen ekonomian. Millek esan zuen, politikan bere betebeharrak egindakoan, autoritateak asko egin zezakeela jendeari laguntzeko. Salbuespen ezagunenetariko bat, lan orduak murriztearena da. Izan ere, pentsalariaren ustez lan orduak murrizteko modu bakarra lege bat ezartzea zen. Laissez Faire ideiaren salbuespenetako asko, denborarekin, beste herrialdeek ezarritako lege bihurtu ziren. Beraz, Laissez Faire legea izan behar zela pentsatu zuen eta edozein desbideratze beste irtenbiderik ez zegoenean hartu behar zela.
GIZARTEAREN ETORKIZUNA
Gizartearen etorkizunari buruz Millek David Ricardoren antzeko pentsamoldea zuen, etorkizunaren momentu batean hazkunde ekonomikoa geldituko dela eta gizartea egoera geldikor batean egongo zela uste zuen. Hau zenbait kausengatik gertatuko zen: aurrerapen teknikoengatik, kapital metaketagatik, enpresen arteko lehia handitzeagatik, etab. Horrela, ekonomiak momentu batean hazteari utziko ziola zeritzon.
* On Liberty 1859
* The Negro Question
* The Subjection of Women, 1869
* 'Principles of Political Economy,1848.

## Ideia politikoak

Millek eskatzen zuen tolerantzia gizartearen barruan "Justizia Soziala", pertsona berez aldakorra da eta bere bizitza bizi behar du bizi ahal duen moduan. Gobernuak eta komunitateak gizakiaren erabakiak besterentzat kaltegarriak direnean soilik har dezakete esku. J Stuart Milleren ideia politikoak pragmatismoaren kontra zeuden, liberalismoaren ideiak sartzen. Hark estimatzen zuen ezin zela gobernu liberal bat existitu ez bazegoen gizarte liberalik.

## Esaldi nabarmenak

* «Jenio batek askatasun giro batean baizik ez dezake arnasa aske hartu.»
* «Nazio baten boterea nazioa osatzen duen gizabanakoen boterea da, ez besterik.»
* «Hobe da pertsona asegabea izatea, txerri asea baino.»
* «Ikasi dut nire zoriona bilatzen nire desioak mugatuz, ezen ez desioak asez.»
* «Gizarte zibilizatu bat izatea, gizarte kooperatiboa izatea da.»

## Erreferentziak

* ↑ John Stuart Mill's On Liberty. victorianweb (Noiz kontsultatua: 2009-07-23) Aipua: «On Liberty is a rational justification of the freedom of the individual in opposition to the claims of the state to impose unlimited control and is thus a defence of the rights of the individual against the state.».

## Kanpo loturak

* (Ingelesez) John Stuart Millen liburu eta artikulu garrantzitsuenak
* Datuak: Q50020
* Multimedia: John Stuart Mill / Q50020
# Anatole France

Anatole France (anatɔl fʁɑ̃s ahoskatua; François-Anatole Thibault, frɑ̃swa anatɔl tibo, jaioa; Paris, Frantzia, 1844ko apirilaren 16a - Saint-Cyr-sur-Loire, Frantzia, 1924ko urriaren 12a), idazle frantziarra izan zen.
1881ean egin zen ezaguna Le crime de Sylvestre Bonnard eleberriari esker, 1896an Frantziako Akademiako kide izendatu zuten, eta 1921ean Literaturako Nobel saria irabazi zuen.
Haren eleberri, kontakizun eta poemek adimen argia, sentikortasun fina eta kultura oparoa erakusten dute. Idaztiak historian (Les dieux ont soif, 1912), elezaharretan (Thaïs, 1890) eta bere garaiko bizitzan (L´Orme de mall, 1897) oinarrituta daude, eta kultura frantsesaren bilduma gisako bat dira. Aurrerakoia zen (Vers les temps meilleurs, 1908); askatasunaren eta justiziaren aldeko (Crainquebille, 1901) izan zen. Lan batzuetan ausart agertu zen (La révolte des anges, 1914); besteetan, berriz, umore mingotsa erakutsi zuen (L´île des pingouins, 1908), eta areago xamurra, haurtzaroko bizitza gogoratzean (Le livre de mon ami, 1885).

## Frantzia kolonialaren aurkako

| « | Oi! Badakigu Kongoko Estatu Libreko beltzak, belgikarren erregearen esklaboak, krudeltasunez torturatzen dituztela. Ondo dakigu Afrikan, Asian eta kolonia guztietan, edozein herritan, kexa eta oinaze-oihu berberak daudela, zeru entzungorrerantz. Duela lau mendetik, herrialde kristauak elkarren arteko lehian ari dira, arraza gorria, horia eta beltza sarraskitzeko. Horri zibilizazio modernoa esaten zaio. Zuriak ez dira beltzekin eta horiekin komunikatzen, menderatzeko eta sarraskitzeko ez bada. "Barbaro" esaten diegun herrialdeek gure krimenengatik soilik dute gure berri (...). Guk, gure aldetik, kolonia frantsesetako administrazioak egindako krimenak eta ordainarazitako zergak salatuko ditugu, amore eman gabe (...). Ezinbestean eta amore eman gabe, geure inperio kolonialeko horien eta beltzen giza eskubideak errespetatzeko eskatuko dugu. Gizadiaren izenean, justizia eskatuko dugu, hura ezin baita besterik gabe iraindu; eta aberriaren izenean, halaren interesei ez baitzaie zerbitzatzen halako basakeria kolonialaren bidez. | » |
| —Anatole France, Frantzia kolonialaren aurkako mitinean emandako hitzaldia, 1906ko urtarrilak 30. |||

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Frantsesezko literatura
* Anatole France (Parisko metroa)
* Anatole France (Rennesko metroa)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42443
* Multimedia: Anatole France / Q42443
# Hyppolyte-Adolphe Taine

Hyppolyte-Adolphe Taine (Vouziers, Ardenak, 1828ko apirilaren 21a - Paris, 1893ko martxoaren 5a) frantziar pentsalaria, literatura-kritikaria eta historialaria izan zen. Frantziako XIX. mendeko eskola positibistako pentsalari garrantzitsuenetakoa izan zen.

## Bizitza

Literatura eta filosofia ikasi zituen Parisen. Platonen eta La Fontaineren obra batzuei buruzko kritika-lanak aurkeztu zituen 1852tik 1853ra bitartean. Tito Livio erromatar historialariari buruz egin zuen doktore-tesia. 1855ean Voyage aux eaux des Pyrénées (Bidaia Pirinioetako uretara) bidaia-liburua argitaratu zuen, eta hurrengo urteetan idatzi zuen bere lehen filosofia-liburua: Les Philosophes français du XIX$^e$ siècle (1857, XIX. mendeko frantses filosofoak). Positibismoaren aldeko ideiak azaldu zituen obra hartan.
1858an Essais de critique et d´histoire (Kritika- eta historia-saiakerak) lanaren lehen liburukia aurkeztu zuen, eta hurrengo urteetan Histoire de la littérature anglaise (1863-1864, Ingeles literaturaren historia) lan handia idatzi zuen. Lan horretan aurkeztu zituen Tainek arteari buruz zituen ideia nagusiak. Haren ustez, gizonaren egitekoak dira artea eta literatura, gizona goi-mailako animalia den aldetik, eta maisu-gaitasunak ("faculté maitresse") gidatzen ditu artista eta idazle handiak. Alabaina, norberaren arraza eta bizi dituen giroa (geografia eta gizarte-giroa) eta unea (historia-bilakaera) guztiz faktore garrantzitsuak dira gaitasun hura gauzatzerakoan. Molde bereko argudioak erabili zituen historiako gertakariak azaltzerakoan, eta kritika zorrotzak jaso zituen ideia haien determinismo itxia zela eta.
1864an Parisko Arte Ederretako Eskolako zuzendari izendatu zuen Napoleon III.ak, eta artearen filosofiari buruzko lanak idatzi zituen hurrengo urteetan. 1870ean, psikologia-tratatu bat idatzi zuen, De l´intelligence (Adimenari buruz). Condillac eta Alexander Bainek zabalduriko ideien alde zegoela erakutsi zuen obra hartan. 1870eko gerraren eta Komunaren ondoren, Les Origines de la France contemporaine idatzi zuen (1876-1896, Egungo Frantziaren jatorria) eta Philosophie de l´art (1882, Artearen filosofia) liburura bildu zituen arteari buruzko lan aipagarrienak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q297726
* Multimedia: Hippolyte Taine / Q297726
# Alfred Rosenberg

Alfred Ernst Rosenberg (Tallinn, Estonia, 1893ko urtarrilaren 12a - Nurenberg, 1946ko urriaren 16a) alemaniar politikari nazia izan zen. Volkischer Beobachter aldizkariko erredaktore izan zen 1921. urtetik aurrera, eta diputatu 1930. urteaz geroztik. Der Mythus des 20. Jahrhunderts (XX. mendeko mitoa) obra kaleratu zuen 1930ean, nazismoaren arrazakeriaren aldeko lan teorikoa. Alderdi Naziko Kanpo Arazoetarako saileko buruzagi egin zuten 1933an; Bigarren Mundu Gerraren hasieran juduen mende zeuden bilduma partikularrak, liburutegi publikoak eta museoak hustu eta lapurtu zituen. Ekialdeko Lurralde Okupatuetako ministro egin zuten 1941. urtean, eta jende asko eraman zuen beharturik Ukrainara lurralde hura alemaniar bihurtzeko asmoz. 1945. urtean atxilotu zuten, eta heriotza-zigorra ezarri zion Nurenbergeko epaitegiak.

## XX. mendeko mitoa, 1930

Hona hemen 1930an Rosenbergek idatzi zuen "XX. mendeko mitoa" liburu ospetsuaren zatia bat. Bertan, argi ageria da bere ideologia.
| « | Gizadiaren doktrina berriak (...) sortu zuen ere (1740 inguruan jada) azken 150 urteetako esaldi politiko eraginkorrena: "Askatasuna, Berdintasuna, Elkartasuna"; eta demokrazia kaotikoa sortu zuen, herrien suntsitzailea. (...). Humanitarismoaren eta berdintasunaren doktrina aldarrikatzeari esker, judu, beltz eta mulato oro Europako estatu bateko herritar izatera irits daiteke, eskubide guztiekin; gizabanakoarekiko kezka humanitarioari esker, Europako estatuetan luxuzko erakundeak daude gaixotasun sendaezinak dituztenentzat eta eroentzat. | » |

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q75849
* Multimedia: Alfred Rosenberg / Q75849
# Anthony Ashley Cooper (Shaftesburyko III. kondea)

Anthony Ashley Cooper (Londres, 1671ko otsailaren 26a - Napoli, 1713ko otsailaren 4a) ingeles politikaria eta filosofoa izan zen. Izen bereko kondearen eta Ingalaterrako deista nagusiaren biloba zen.

## Biografia

Lockeren ikasle izan zen, eta geroago haren babesle. 1695-1702. urteetan Parlamentuko kide izan zen. Shaftesburyren ustetan, gizakiak onaren eta gaizkiaren sena du, eta horrek ontasunera gidatzen du, berekoikeriatik aldenduz. Pentsaera eta politika askatasunaren aldeko izan zen. Bere idatzi nagusiak Characteristics of Men, Manners, Opinions, Times (1711) lanean bildu zituen. Berehalako eragina izan zuen Europan; Shaftesburyren lanen itzulpenen bitartez ingeles deismoaren erakutsiak Alemanian zabaldu ziren.

## Obra

* Inquiry concerning Virtue, c. 1683
* Preface to the Sermons of Dr. Whichcote, 1698
* Concerning Enthusiasm to Lord Somers, 1708
* Sensus Communis, an Essay on the Freedom of Wit and Humour, 1709
* The Moralists, a Philosophical Rhapsody, 1709
* Soliloquy, or Advice to an Author, 1709
* Characteristics of Men, Manners, Opinions, Times, 1711
* A Notion of the Historical Draught or Tablature of the Judgment of Hercules

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q335112
* Multimedia: Anthony Ashley-Cooper, 3rd Earl of Shaftesbury / Q335112
# Samuel von Pufendorf

Samuel von Pufendorf (Dorfchemnitz, Saxonia, Germaniako Erromatar Inperio Santua, 1632ko urtarrilaren 8a - Berlin, Brandenburg-Prusia, Germaniako Erromatar Inperio Santua, 1694ko urriaren 13a) historialaria, legegilea eta filosofoa izan zen.
Elementorum Jurisprudentiae Universalis Libri Duo (1660, Jurisprudentzia unibertsalaren printzipioei buruzko bi liburuak) obraren arrakasta ikusirik, Heidelbergeko Unibertsitateko irakasle izendatu zuten urtebete geroago. Severinus de Monzambano ezizenaz, De Statu Imperii Germanici (1667, Germaniar Inperioaren egoera) obra kaleratu zuen, eta kritika zorrotza egin zion obra horretan garaiko Germaniari. Suediako Lundeko Unibertsitatean Zuzenbide Naturaleko katedra eskuratu zuen 1670ean, eta han argitaratu zuen bere obrarik handiena, De Jure Naturae et Gentium (1672) izenburupean. Obra horretan, zuzenbidea hitzarmen sozialean oinarritu zuen eta bakea berezko egoera dela baieztatu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Julius Oppert

Julius Oppert (Hanburgo, 1825eko uztailak 9 – Paris, 1905eko abuztuak 21) alemaniar jatorriko eta frantziar nazionalizatutako historialari, hizkuntzalari eta filologo bat izan zen, antzinako Asiriaren historian aditua.

## Prestakuntza

Judu jatorriko familia batean jaioa, Heidelberg, Bonn eta Berlinen ikasi ondoren Kielgo Unibertsitatean graduatu zen 1847an, hurrengo urtean Frantziara abiatuz, non Laval eta Reimsen alemana irakasten aritu zen. Bere interesak ekialdeko ikasketetara zuzenduta zeuden, Alemanian ikasi zuen bitartean jada horiei buruz aurrerapen handiak egin zituelarik.
* Datuak: Q63488
* Multimedia: Julius Oppert / Q63488