# Errekaldeberriko Familien Elkartea

Errekaldeberriko Familien Elkartea 1960ko hamarkadan Bilboko Errekaldeberri auzoko biztanleak sortutako auzo-mugimendua da. 1966ko urriaren 25ean auzoko 18 bizilagun bildu ziren Familien Elkarte bat legeztatzeko idazkia eginez. Euskadiko Elkarteen Erregistroaren arabera 1966ko azaroaren 28an inskribatu zen. Bere lehenengo egoitza soziala auzoko Dominiken Komentuan izan zuen. Elkartearen sorrera borroka sozialen eta auzo-antolakuntzaren testuinguruan kokatzen da, protesta eta ekintza zuzenaren bitartez auzo eta bizi-baldintza duinak lortzeko helburua jarraituz. Javier del Vigo izan zen elkartearen zuzendaria 1978-1981 bitartean.

## Testuingurua
### Hirigintza Errekalden

XIX. mendearen amaiera eta XX.aren hasiera bitartean, industrializazioak bultzatutako garapen ekonomikoaren eraginez Bilboko hirigintza bultzatu zenetik, langileak eta haien familiak Errekalde bezalako hiriko inguru periferikoetan finkatu ziren. Urte haietan, 1927ko Bilboko Udal Memorandumaren arabera, Iturrigorri edo Larraskitu auzoak "landa-auzotzat" hartzen ziren. Horrekin batera, Udal Estatistikako Boletinen arabera, obra berriko lizentziak areagotu egin ziren 1925 eta 1941 bitartean, Gerra Zibileko urteak kenduta.
1943an, administrazio frankistak Hiri Antolamenduko Plan Orokorra onartu zuen. Plan horren baitan, hurrengo hamarkadetako Errekaldeko hirigintzaren bilakaerak, "kontrolik gabeko garapena eskasa eta espekulatiboa" jasan zuen. Horren ondorioz, arazo larriak sortu ziren garraioan, ur-bilketa sisteman (estolderian) eta zenbait eremutako sarbideetan.
Planifikatu gabeko hirigintzak eraginda, auzoko familiak bizi-baldintza egoera penagarrietan zeuden. Momentuko argazkiak islatzen duten bezala, argiztapen falta zituzten kaleak zarbortegiak bilakatu ziren eta garraio bideetan errepide-zuloak aurkitzen ziren.
Errekaldeberriko kaleak konpontzeko prozesua hasi zen. Nahiz eta 1965 eta 1972. urteen bitartean Errekaldeberriko Familien Elkarteak hainbat bilera izan udalarekin, ez ziren akordioetera iritsi eta elkarteak egindako eskakizunak ez ziren bete, udalak eskakizun horiei jarritako oztopo ekonomiko eta administratiboen ondorioz, izan ere, udalak bizilagunei obra horiek ordaintzeko eskatu zien, 17 milioi peseten ordainketa suposatzen zutenak.
Egoera horreta, bizitzeko egokiak ez ziren kale eta etxekeak ez ezik, txabolismoa orokortu zen Errekaldeko auzoetan zehar. Horietako egitura sendorik ez zituzten etxeak mendi-magaletan eraikiak ziren, horrek zekarren erortze arriskuarekin. Azpiegitura falta islatzen duen beste arazo larri bat uholdeak izan ziren. Urte haietan Errekaldeberriko Familien Elkarteak eskakizun ugari bidali zituen, udalari zein gainerako administrazio publikoei, adibidez, gune berdeak sortzea edota umeak eskolarako bidean izan behar zuten segurtasuna bermatzea.

### Garraio egoera eta trafiko arazoak

Garraioaren alorrean auzoak bizi zuen egoera degradatua kritikatu zuen Errekaldeberriko Familien Elkarteak. 1966an Errekaldeberriko auzo-mugimenduak gutun bat idatzi zion administrazio eskudunei, zirkulazioari dagokionez auzokideak bizi zituzten arazoak azaltzeko eta konponbideak proposatuz. Arazoen artean aipagarria dira hauek: semafororik ez egotea, abiadura maximoko edo ardurazko seinalerik ez egotea, haurrak ikastetxeetatik ez ateratzeko guardien falta eta beharra, eta oinezkoentzako behar bezala seinaleztatutako pasabiderik ez egotea.
1969ko abuztuaren 12an Bilboko Udalak emandako erantzunak haserrea piztu zuen auzoan. Udaletxearen arabera, semaforoak ez ziren beharrezkoak auzoan baldin eta 5 edo 6 trafiko-instripu gertatzen ez baziren, gainera, sortutako kalteak 70.000 pezeta gainditu behar zituztelarik. Pasabide seguruen kasuan, ez ziren beharrezkoak jotzen 200 metrora semafororik egotekotan edo orduko 150 pertsona igarotzearen kasuan. Auzoko egoera hain zen txarra, ezen hainbat pertsona hil zirela autobusak edo bestelako garraioak harrapatuta; hildako gehienak adingabeak ziren.

### Auzoko borrokak
#### Eskolen aldeko borroka

60ko hamarkadaren hasieratik, Errekaldeberriko herritarrak antolatzen hasi ziren hezkuntza zentroen falta salatuz eta auzorako eskola eraiketa eskatuz. Hezkuntzarako eskubidea aldarrikatzen zuten eta uko egiten zioten ia ordubetez hirian desplazatu behar izateari eskubide hori gauzatzeko.
1962ko urtarrilean, auzotarren batzorde batek estatistika batzuk egin zituen, eta horien arabera, eskola-adinean zeuden haurren %26k "ez zuten inolako irakaspenik jasotzen"; gainera, "eskola-adinean zeuden haurren kopurua 4568koa" litzateke. Urte bereko urtarrilean eta otsailean, auzokideak Gobernadore Zibilarekin, alkatearekin eta Madrilgo Lehen Hezkuntzako Zuzendaritza Nagusiarekin harremanetan jarri ziren. Hurrengo hilabeteetan, ikastetxeetarako joan-etorriak errazteko eta auzoan eskola bat eraikitzeko beharrari buruzko negoziazioak jarraitu zuten. 1962ko azaroaren 10ean alkateordeak jakinarazi zien "eskola-eraikuntzak eta haien finantzaketa Aurrekontu Berezi baten barruan sartuko zirela, onartzeko zain" zeudenak momentu horretan. Promesa horiek ez ziren inoiz bete.
Lau urte geroago, administrazioen inakzioa ikusita, auzoa berriro martxan jarri zen. 1966ko urtarrilean, estatistika berriak egin zituzten, ez bakarrik eskola-adinean zeuden haurrei buruz (2850 haur ez ziren inongo eskolatara joaten), baita eskoletara joaten ziren ikastetxeen baldintza materialei buruz ere. Baldintza horien artean zeuden osasun-baldintza eta ikasketa-material eskasak, berogailurik eza, aisialdirako leku eskasak; aipatzen da ganera, Uretamendiko zentroan "garbiketa neskatoek egiten" dutela.
Hurrengo urteetan negoziatzen jarraitu zuten, jarduteko borondaterik ez zuten administrazioen aurrean. Estatistika berriak egin ziren 1967ko uztailean, 1969ko martxoan (eskolatu gabeko haurrak 2129 ziren) eta 1971ko maiatzean. 1971ko maiatzean bertan, hainbat elkartetako ordezkariak Etxebizitzako Ministroarekin bildu ziren Bilbon. Urte bereko irailean "Eskola-eraikuntzen larrialdi-plana" aurkeztu zen, eta urrian eraikuntza-baimenak eman ziren.
Auzo-borroka horren emaitza Larraskitu, Uretamendi, Artatzu Goikoa, Elejabarri, La Campa eta Iturrigorri-Peñascal eskolen eraikuntza izan zen.

##### Ekintzaren analisia

Mugimenduaren arrakasta ez dago ekintzaile indibidualen gaitasunean oinarrituta, baizik eta ekintzaile indibidual askoren elkartasun hautemangarrian. Elkartasun horren antolaketarako sare informal eta antolakunde formalen arteko antolakunde hibridoak ematen dira: batetik, hiritarrak subjektu politiko bezala inplikatzen dira, borondatea, kontzientzia eta behar materialak direla medio eta, bestetik, Errekaldeberriko Familien Elkartea bezalako antolakundeak ere batzen dira, ez soilik batasuna adieraziz, baita eskolen aldeko borroka bezalako akzioetan estrategien gauzapenerako koordinazioa emanez.
Egoera horretan, mobilizazioak paraleloki jarduten duten bi ikuspegi ditu. Lehenengokoa kanpo testuingurua litzateke, hau da, auzoak jasatzen dituen eta ezbidezkoak diren ezgaitasun materialak eta zerbitzuen beharra. Bigarrena hiritarra eta auzokidea izatearen barne esanahia da, bestela esanda, nahiz eta errealitate materialak eraldatzea bilatzen duten, parte hartzaileak mugimenduaren baitako batasuna, atxikimendua eta kohesioa bilatzen dute.
Horrela, administrazio publikoaren esparruaren eta bereziki udalaren jarduera nahimen eza salatzen da, aurkaritza diskurtso baten eraikuntzarekin batera. Jarraiki, eragile sozialek haien akzioen eraginkortasunaren eta gizartearen babesaren (legitimitatearen) arteko oreka bilatzen dute, horretarako, haien erradikaltasun maila ekintza zuzen baketsuetara mugatzen da (estatistikak auzoan bertan egitera, esaterako).
Antolakundeak izaera politikoa du, izan ere, aipatutako kanpo errealitatea eraldatzea du helburu; baina, aldi berean, kulturala izango da ere, nolabait, mugimenduaren baitako elkartasuna edo solidaritatea aldarrikatuko dira. Barne logikari dagokionez, konbentzimendua eta atxikipenaren kopurua dira nagusi, batik bat, elkartasuna are eta handiagoa lortzeak legitimitate elementua bilakatu baitzen.

## Erreferentziak

* ↑ «Registros administrativos» Demografía de las lenguas (Iberoamericana Vervuert): 115–117. 2024-12-31 ISBN 978-3-96869-562-4. (Noiz kontsultatua: 2024-11-20).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «BBPM Rekaldeberri. RECALDEBERRI. Historia y conflicto» Bilbao Bizkaia People's Museum (Noiz kontsultatua: 2024-11-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) «BBPM Barrios y Memoria Democrática - Javier Del Vigo» Bilbao Bizkaia People's Museum (Noiz kontsultatua: 2024-11-20).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «BBPM Rekaldeberri. Barro y promesas, barrio de Rekaldeberri.» Bilbao Bizkaia People's Museum (Noiz kontsultatua: 2024-11-20).
* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) «BBPM Recaldeberri. El libro negro de Recaldeberri» Bilbao Bizkaia People's Museum (Noiz kontsultatua: 2024-11-20).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «BBPM Rekaldeberri. La Trama de un barrio» Bilbao Bizkaia People's Museum (Noiz kontsultatua: 2024-12-08).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «BBPM Gazteleku. Desarrolllo comunitario en el barrio de Rekalde» Bilbao Bizkaia People's Museum (Noiz kontsultatua: 2024-12-08).