OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ivan Grozny (filma)

Ivan Izugarria (errusieraz: Иван Грозный, translit.: Ivan Grozny), Sergei Eisenstein zinemalari errusiarrak zuzendutako filma da, 1945ean Mosfilmek ekoiztua.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Hitzaurrean boiardoek, Ivanen ama eta erregeordea, Elena Glinskaja Moskuko printzesa handia, eta haren maitalea hil zituzten. 1547an, Ivan Errusia osoko tsar gisa tronuratua izan zen, bere lehengusu Vladimir Staritsakoaren eta, bereziki, Vladimirren ama eta Ivanen izeba Evfrosinia Staritskaiaren eta boiardoen kexuen eta jeloskortasun isilen erdian. Ivanek hitzaldi bat eman zuen Errusia barneko eta kanpoko etsaien aurka babesteko asmoa aldarrikatuz. Handik gutxira, Ivanek Anastasia Romanovna Zakharina ezkondu, eta, horren ondorioz, bere bi lagun onenen- Andrei Kurbski knezaren eta Fiodor Kolitxov boiardoaren- adiskidetasuna galdu zuen.

## Aktoreak

* Nikolai Txerkasov: Ivan IV.a
* Liudmila Tselikovskaia: Anastasia Romanovna Zakharina
* Serafima Birman: Evfrosinia Staritskaia
* Mikhail Nazvanov: Andrea Kurbski

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20051329
* Multimedia: Ivan the Terrible (1944 film) / Q20051329
# Lodi (Italia)

    Artikulu hau Italiako hiria buruzkoa da; gizakiaren kondizioa gaitzat duena beste hau da: «Obesitate»
Lodi (italieraz ˈlɔːdi ahoskatua; lombardieraz: Lòd; latinez: Laus Nova) Italiako hiria da, 43.000 biztanle dituena, eta Lombardiaren erdi-hegoaldean dagoena. Po ibaiaren haranaren behean eta Adda ibaiaren luzeran, Lodi Vecchio (Lod Veg lombardieraz, antzinako Laus Pompeia) hiriaren ondoan dago. Izen bereko probintziaren hiriburua da.
Hiria 1158 urtean Federiko I.a Bizargorrik fundatu zuen, Laus Pompeia suntsitua izan ondoren. Errenazimentuan, loraldi artistiko eta kulturala izan zuen, 1454an Lodiko Ituna izenekoa sinatu ondoren.
XXI. mendean hiria bidegurutze eta industriagune garrantzitsua da (kosmetika, artisautza, esne-ekoizpena). Nekazaritzaren eta abeltzaintzaren aldeko apustua egin du; hori dela eta, Parco Tecnologico Padano-aren (Po ibaiaren haraneko ikerketa-zentroa) egoitza izateko aukeratua izan zen. Aipatu parke hori elikagaien bioteknologian Europa mailako ikerketa-zentro kualifikatua da.
Hirugarren sektoreari lotutako jarduerak ere kontuan hartzekoak dira. Turismoa gorantz doa, Po Haraneko Arte Hirien zirkuituan dago, eta monumentu garrantzitsu batzuk ditu: katedrala, San Frantzisko eliza, Santa Ines eliza eta Mozzanica eraikina, besteak beste.

## Mugakideak

Lodik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Boffalora d'Adda Cornegliano Laudense Lodi Vecchio Montanaso Lombardo San Martino in Strada Tavazzano con Villavesco Corte Palasio Pieve Fissiraga Dovera

## Senidetutako hiriak

* Konstantza (1986)
* Lodi, Kalifornia (1987)
* Omegna (1987)
* Fontainebleau (2011)

## Pertsonaia ospetsuak

* Franchino Gaffurio (1451-1522), musikaria
* Giuseppina Strepponi (1815-1897), sopranoa
* Camillo Berneri (1897-1937), filosofoa
* Maurizio Malvestiti (1953), apezpikuak

## Kirola

Hiriak gehien jarraitzen duen kirola patin-jockeya da. Amatori Lodi Italiako hockey-talde ospetsuenetakoa da.

## Argazki galeria

* Parco Tecnologico Padano, Po ibaiaren haraneko ikerketa-zentroa, Lodin
* San Francisco eliza
* Muzza ubidea, Lodiren eta Lodi Vecchioren arteko muga
* Plaza Broletto, udaletxearen egoitza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6244
* Multimedia: Lodi (Italy) / Q6244
# Estrukturalismo

Estrukturalismoa XX. mendean sortutako eskola filosofikoa eta giza eta gizarte-zientzien metodologia eta korrontea da, gizarte errealitatea objektuen arteko erlazio multzo moduan aztertzen duena, objektuak euren esentziaz haraindi beste objektu batzuekin harremanetan duten zeinuak definituz. Humanismo, subjektibismo, enpirismo eta historizismoaren aurkako joera da, nia baztertuz, objektu bakoitzaren egitate partikularrak ukatuz eta azterketa sinkronikoa aldeztuz hurrenik hurren. Estrukturalismoaren jatorria Ferdinand de Saussurek 1916 urtean plazaraturiko Cours de linguistique générale liburuan dago, non hizkuntza elementuen arteko baliokidetasun eta aurkakotasun harremanen bitartez definitzen duen. Beste pentsalari estrukturalista nabarmen batzuk Claude Lévi-Strauss, antropologia arloan, Roland Barthes eta Louis Althusser izan dira.

## Erreferentziak

* Apodaka, Eduardo (2024): Subjektuaren zainak eta adarrak, Bilbo, UEU. ISBN 978-84-8438-897-5
* Galfarsoro, Imanol (2012): “(Post)marxismoa, kultura eta eragiletasuna: ibilbide historiko labur bat” in Alaitz Aizpuru (et al.): Euskal Herriko pentsamenduaren gida, Bilbo, UEU. ISBN 978-84-8438-435-9
* Galparsoro, Jose Ignacio (2008): "Aro Garaikidea. Filosofia Kontinentala" in Agustin Arrieta eta Ibon Uribarri (koord.): Filosofiaren historia, Donostia, Elkar. ISBN 978-84-9783-403-2

## Kanpo estekak

* Datuak: Q179168
* Multimedia: Structuralism / Q179168
# Aveyron

    Artikulu hau departamenduari buruzkoa da; ibaia gaitzat duena beste hau da: «Aveyron (ibaia)»
Aveyron (okzitanieraz Avairon) Okzitania eskualdeko departamendua da (12). Prefektura Rodez hirian dago.
Mugakide ditu Tarn, Tarn eta Garona, Lot, Hérault, Gard, Lozère eta Cantal departamenduak.

## Ikus, baita ere

* Victor Aveyrongoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3216
* Multimedia: Aveyron / Q3216
# Bosgarren Gurutzada

Bosgarren Gurutzada (1213 - 1221) Ekialde Hurbila asaldatu zuen bosgarren kanpaina izan zen.
Laugarren Gurutzadan bezala, kanpainiaren helburua Jerusalem eta Lur Santua osoa berreskuratzea zen, lehendabizikoz Ayyubid leinuaren kontrolpean zegoen Egipto konkistatuz.
Inozentzio III.ak eta bere oinordekoa zen Honorio III.ak Andres II.a Hungariakoak eta Leopoldo VI.a Austriakoak zuzenduriko armadak antolatu zituzten musulmanen eskuetan zegoen Jerusalem berreskuratzeko. 1218an, Oliver Koloniakoak zuzenduriko alemaniar armada, barnean holandar, flandriar eta frisiar soldaduak zituena, gurutzadarekin bat egin zuen. Damieta kontrolatzeko Anatolian zegoen Rüm sultanerri seleiuzidar aliatu zuten, azkenak Sirian bigarren frontea sortuz.
Damieta lortu eta gero, 1221eko uztailean gurutzatuek hegoalderantz jo zuten Kairo erasotzeko. Al-Kamil sultanak berak zuzenduriko gaueko eraso batek sarraskia sortu zuen kristauen lerroetan eta hauei zortzi urteko bake ituna sinarazi zien.

## Erreferentziak

* ↑ R. L. Wolff/H. W. Hazard: The later Crusades, 1189–1311 (A History of the Crusades, volume II). University of Wisconsin Press, Madison/Wisconsin 1969, S. 377ff., online
* ↑ Barbara Watterson. The Egyptians. Blackwell Publishing, 1998, S. 260.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q51659
* Multimedia: Fifth Crusade / Q51659
# Apatura iris

Apatura iris lepidoptera ditrysia genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Ohikoak dira Eurasian.

## Deskribapena

Nynfalido handienetako bat da. Arrek 70-80 milimetroko hegal-tamaina dute, eta emeek, berriz, 80-92 mm-koa. Helduek hegal marroi ilunak dituzte, banda eta orban zuriekin, eta eraztun laranja txiki bat atzeko hegal bakoitzean. Arrek distira irideszente purpura-urdina dute, eta emeek, berriz, ez. Larbak berdeak dira, marka zuri eta horiak dituzte, eta bi adar handi dituzte aurreko muturrean, eta beste bat txikiagoa atzeko aldean.

## Habitat

Ibaiertzeko basoetan eta inguruetan bizi da, itsas mailatik 1.500 m-ra. Hala ere, batzuetan paseko aleak aurki daitezke oso biotopo desberdinetan, hala nola pagadietan, hariztietan edo pinudietan.

## Elikadura

Tximeleta gehienek ez bezala, ez da loreez elikatzen, baizik eta Aphidoidea intsektuek sortutako melazaz, baita ere zuhaitz batzuek, fruitu ustelek, simaurrak, gernuak eta animalien gorpuek isurtzen duten izerdiaz.

## Iruditegia

* Bizkarraldea.
* △ Sabela.

## Bibliografia

* 1950. Le Moult (E.), Révision de la classification des Apaturinae de l'Ancien Monde, supplement to Miscellanea Entomologica.
* 1971. Rigout (J.), Une ponte d'Apatura en captivité, Alexanor.
* 1976. Nguyen (T. H.), Les Apatura. Polymorphisme et spéciation (Nymphalidae). Sciences Nat.

## Erreferentziak

* ↑ «Apatura iris» www.nic.funet.fi (Noiz kontsultatua: 2024-12-25).
* ↑ Heath J. & Maitland Emmet A. (1989) The Moths and Butterflies of Great Britain and Ireland, 7.liburuki, I. atala, Harley Books Ltd., Colchester: ISBN 0-946589-25-9

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Apatura iris neguan bideoa.
* (Gaztelaniaz):Apatura iris Asturnatura.es webgunean.
* Datuak: Q30982
* Multimedia: Apatura iris / Q30982
* Espezieak: Apatura iris
# Rhasidat Adeleke

Rhasidat Adeleke (Dublin, 2002ko abuztuaren 29a) Irlandako atleta esprinter bat da. 400 metrotako distantzian espezializaturik dago eta Irlandako errekorrak hautsi izan ditu.

## Biografia

Dublingo Tallaght auzoan jaio zen. Gurasoak joruba etniakoak dira, Nigeria mendebaldeko Oyo estatukoak. Rhasidat Adekele Tallaght Athletic Club-eko kidea da oraindik ere.
14 urte zituela Irlandako eskolartekoan sprinta irabazi zuen eta hilabete beranduago Europako Gazteen Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen 200 metrotako finalean. 2018an 18 urtez azpiko Europako txapelketan txapelduna izan zen eta bigarrena 20 urtez azpiko munduko txapelketan, 4x100m proban.
2021ean Europako 20 urtez azpiko txapelketan urrezko bi domina eskuratu zituen 100 eta 200 metrotan. Urte horretan Texasko Unibertsitatean ikasketak egitera joan zen eta Estatu Batuetako Unibertsitate mailako lehiaketatan emaitza bikainak izan zituen, urterik onena 2023 izan zuen. Unibertsitate mailan jarraitzeko aukerari uko egin eta profesional bihurtu zen.
2024an Bahametan errelebo txapelketak egin ziren, eta Irlandako 4x400m taldeak brontzea lortu zuenez Olinpiar Jokoetarako sailkatu zen. Ekainean jokatu ziren Europako txapelketatan urrezko domina bat eta zilarrezko bi jaso zituen. Parisko Olinpiar Jokoetan dominak lortzear izan zen, 400 metrotan eta 4x400 metrotan laugarren postuan gelditu baitzen.

## Nazioarteko emaitzak

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris Frantzia | 4.a | 400m |
| 2024 | Paris Frantzia | 4.a | 4x400m |
| Munduko Errelebo txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Nassau Bahamak | 03 ! | 4x400m mistoa |
| Europako Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Erroma Italia | 01 ! | 4x400m mistoa |
| 2024 | Erroma Italia | 02 ! | 400m |
| 2024 | Erroma Italia | 02 ! | 4x400m |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Dunne, Alex. (2024-08-07). «Who is Rhasidat Adeleke? Family life, education, and impressive records» Dublin Live (Noiz kontsultatua: 2024-12-27).
* ↑ (Ingelesez) Walsh, Simon. (2017-08-05). «Rhasidat scores silver in Europe and makes her mother so proud» Echo.ie (Noiz kontsultatua: 2024-12-27).
* ↑ (Ingelesez) «Three reasons to be cheerful for the future of Irish athletics» The Irish Times (Noiz kontsultatua: 2024-12-27).
* ↑ (Ingelesez) «Ireland’s Rhasidat Adeleke wins European sprint double» The Irish Times (Noiz kontsultatua: 2024-12-27).
* ↑ (Ingelesez) «Olympics: Rhasidat Adeleke stars as Irish book Paris relay spots» BBC Sport 2024-05-05 (Noiz kontsultatua: 2024-12-27).
* ↑ (Ingelesez) Mixed 4x400m relay team swoop home for European gold. 2024-06-07 (Noiz kontsultatua: 2024-12-27).
* ↑ «FINAL | 400 Metres | Results | Paris 24 | Olympic Games» worldathletics.org (Noiz kontsultatua: 2024-12-27).
* ↑ (Ingelesez) «4x400 Metres Relay Result | The XXXIII Olympic Games» worldathletics.org (Noiz kontsultatua: 2024-12-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55425640
* Multimedia: Rhasidat Adeleke / Q55425640
# Ñabar (tximeleta)

Ñabarra, zientifikoki Apatura iris, lepidoptera ditrysia genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Ohikoak dira Eurasian.

## Deskribapena

Nynfalido handienetako bat da. Arrek 70-80 milimetroko hegal-tamaina dute, eta emeek, berriz, 80-92 mm-koa. Helduek hegal marroi ilunak dituzte, banda eta orban zuriekin, eta eraztun laranja txiki bat atzeko hegal bakoitzean. Arrek distira irideszente purpura-urdina dute, eta emeek, berriz, ez. Larbak berdeak dira, marka zuri eta horiak dituzte, eta bi adar handi dituzte aurreko muturrean, eta beste bat txikiagoa atzeko aldean.

## Habitat

Ibaiertzeko basoetan eta inguruetan bizi da, itsas mailatik 1.500 m-ra. Hala ere, batzuetan paseko aleak aurki daitezke oso biotopo desberdinetan, hala nola pagadietan, hariztietan edo pinudietan.

## Elikadura

Tximeleta gehienek ez bezala, ez da loreez elikatzen, baizik eta Aphidoidea intsektuek sortutako melazaz, baita ere zuhaitz batzuek, fruitu ustelek, simaurrak, gernuak eta animalien gorpuek isurtzen duten izerdiaz.

## Iruditegia

* Bizkarraldea.
* △ Sabela.

## Bibliografia

* 1950. Le Moult (E.), Révision de la classification des Apaturinae de l'Ancien Monde, supplement to Miscellanea Entomologica.
* 1971. Rigout (J.), Une ponte d'Apatura en captivité, Alexanor.
* 1976. Nguyen (T. H.), Les Apatura. Polymorphisme et spéciation (Nymphalidae). Sciences Nat.

## Erreferentziak

* ↑ «Apatura iris» www.nic.funet.fi (Noiz kontsultatua: 2024-12-25).
* ↑ Heath J. & Maitland Emmet A. (1989) The Moths and Butterflies of Great Britain and Ireland, 7.liburuki, I. atala, Harley Books Ltd., Colchester: ISBN 0-946589-25-9

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Apatura iris neguan bideoa.
* (Gaztelaniaz):Apatura iris Asturnatura.es webgunean.
* Datuak: Q30982
* Multimedia: Apatura iris / Q30982
* Espezieak: Apatura iris
# Jose Maria Makua

Jose Maria Makua Zarandona (Bilbo, 1922ko ekainaren 22a – Bilbo, 1990eko azaroaren 23a) bizkaitar politikari bat izan zen. Eusko Ikasle Batza elkarteko kidea zen, eta Frantziara erbesteratu behar izan zuen, Espainiako Gerra Zibilaren garaian. Ekonomia eta enpresari buruzko lan garrantzitsuak eman zituen argitara. 1980 eta 1986. urteetan, Eusko Legebiltzarrerako parlamentario hautatu zuten, EAJ alderdiaren eskutik. Alderdi bereko ahaldun izan zen Bizkaiko Batzar Nagusietan, 1983. urtean. Bizkaiko Diputatu Nagusia izan zen 1983. urtetik, 1987. urtean politikatik erretiratu zen arte.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12260698
# Mirakruz-Bidebieta

Mirakruz-Bidebieta Donostiako (Gipuzkoa) auzoa da. Donostia ekialdean kokaturiko auzagunea, 1960ko hamarkadatik aurrera garatua.
Auzo honetako Mirakruz gainan Arzak jatetxe ospetsua kokatzen da.
Berez, auzo honetan gune urbano desberdinak lotzen dira: batetik Mirakruz inguruko betiko auzoa, Bidebieta I izena zuen urbanizazioa eta gerraondoren frankistek eraiki zuten La Paz izeneko auzoa. Gaur egun La Paz izena baztertu da Bidebietarekin trukatzeko.

## Parkeak

* Bidebietako parkea
* Salvador Allende parkea

## Elizak

* San Luiz Gonzaga eliza, eliza katolikoa.

## Monumentuak

* Moneda baserria, XVI. mendekoa.

## Biztanleria

Bidebietan 8.865 pertsona bizi dira (2022). Auzoan 15 taberna, 2 finantza erakunde, polikiroldegi bat, 2 parke, anbulategi bat, 3 farmazia eta abar daude.

## Iruditegia

* San Luis Gonzaga elizaren kanpandorrea.
* San Luis Gonzagaren fatxada nagusia.
* Bidebietan dorre asko ikus daitezke.
* Bidebieta I urbanizazioaren erdigunea.
* Moneda baserria.
* Urbanizazioaren goardaetxea.

## Erreferentziak

* ↑ Donostiako auzoak, Donostiako Udalaren webgunean

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2370340
* Multimedia: Bidebieta / Q2370340
# Zumar ziza

Zumar ziza (Hypsizygus ulmarius) Tricholomataceae familiako onddo espezie bat da. Ale gazteak jangarri nahiko onak dira, ugariak diren lekuetan preziatuak dira; zaharrak, berriz, gogor samarrak dira eta zapore fuerteegia dute.
Sinonimoak: Agaricus decastes var. ß dasypus, Pleuropus ulmarius, Agaricus austerus, Pleurotus ulmarius, Tricholoma ulmarium, Gyrophila ulmaria, Dendrosarcus ulmarius, Micromphale ulmarium, Lyophyllum ulmarium.

## Deskribapena

Kapela: 6 eta 25 cm bitarteko diametrokoa, batzuetan pitzatuta egoten da eta krema koloretik marroi zikinera doan kolorea du.
Orriak: Zurixkak, ez dira dekurrenteak, itsatsiak izan daitezke, baina baita eskotatuak oinetik hurbil.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak
Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.
Hanka: Zuri-krema kolorea du, leuna edo pixka bat ildaskatua eta, oro har, albokoa eta kurbatua izaten da.
Haragia: Zuria eta gogorra, irin zaharraren usaina du eta zapore garratz samarrekoa.
Etimologia: Pleurotus terminoa grekotik dator, "pleuron", "otós" hitzetatik, belarriaren antzeko kapela alboan jarrita, esan nahi du. Ulmarius epitetoa berriz latinetik dator, zumarra esan nahi duen "ulmus" hitzetik. Zumar enborretan agertzen delako batez ere.

## Jangarritasuna

Jangarria da, baina ez oso bilatua.

### Nahasketa arriskua

Espezie honen ezaugarri morfologikoak eta habitata kontuan hartzen badira ia nahastezina da.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean. Hostozabalen enbor bizietan, batez ere zumarretan eta batzuetan bakartia izaten da, eta beste batzuetan taldeak eratzen ditu.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Japonia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 354. or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 473 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 166 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Hypsizygus ulmarius: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111848
* Multimedia: Hypsizygus ulmarius / Q111848
# Zizazuri mingots

Zizazuri mingotsa (Tricholoma album) Tricholomataceae familiako onddo espezie bat da. Haragia mikatzegia da jateko.
Sinonimoak: Tricholoma raphanicum, Gyrophila alba.

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, mamitsua eta lodia erdialdean, ganbila, gero laua, titi pixka batekin eta ertzak pixka bat inkurbatuak, izurtuak edo lobulatuak ditu. Hasieran kolore zuri purua du, baina gero tindu okre antzekoak edo grisaxkak hartzen ditu, batez ere erdian.
Orriak: Eskotatuak, ez estu eta ez zabal, zuri-grisaxka samarreko kolorekoak eta krema zurbilez zikintzen dira.
Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.
Hanka: Zilindrikoa, kurbatu samarra oinarrian, leuna edo maluta iheskorrak ditu goiko aldean eta kolore zurikoa, azkenean okre edo arrosaz pixka bat zikindu egiten da.
Haragia: Trinkoa, zuri zikin kolorekoa, irin zaharraren usaina du eta akre-mikatz zaporea.
Etimologia: Tricholoma hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. Album epitetoa berriz latinetik dator, zuria, esan nahi duen "albus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Tricholoma albidum delakoarekin, honek ez du haragi mikatzik. Tricholoma columbetta espeziearekin, honek usain eta zapore onak ditu. Tricholoma lascivum berriz, ez da hain lerdena.

## Sasoia eta lekua

Uda amaieran eta udazkenean, hostozabalen basoetan, batez ere pagadietan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia, Egipto, Himalaiako eremua, Mongolia, Hego Korea, Japonia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 305 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 259 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. Jose Luis Añanos Echo Editorial Pirineo, 230 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 150 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Tricholoma album: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3506233
* Multimedia: Tricholoma album / Q3506233
* Espezieak: Tricholoma album
# Zizazuri

Zizazuria (Calocybe gambosa) Lyophyllaceae familiako perretxiko espezie da. Hasieran, Agaricus gambosus deitu zion 1821an lehen aldiz espezie hau deskribatu zuen Elias Magnus Friesek. Gambosa hitza latinetik dator, eta hanka puztua duela adierazten du.
Sinonimoak: Amanita georgii, Amanita pezeta, Tricholoma gambosum, Tricholoma georgii, Gyrophila georgii, Agaricus allescheri, Tricholoma allescheri, Tricholoma georgii var. gambosa, Tricholoma georgii var. pomonae, Lyophyllum gambosum, Lyophyllum georgii, Calocybe georgii var. gambosa, Calocybe georgii.

## Morfologia

Txapelaren tamaina 5 eta 12 cm artekoa da. Haragitsua eta sendoa da, eta batzuetan ertz uhindua dauka. Kolore zuri-kremakoa izan ohi da, eta ale gazteetan ertza barrurantz kiribildua dago. Azpian orri asko dauzka, argalak eta estuak, oso trinkoak, muxarratuak, zuriak edo kremak horiek ere.
Hanka zurixka dauka, zilindrikoa edo oinarrian lodiagoa, mardula, laburra eta haritsua, batez ere ale zaharretan.
Haragi zuria, sendoa eta konpaktua dauka. Espora zuriduna da.

## Ekologia

Udaberrian agertzen da gehienetan, baina eguraldi aproposa egiten badu udazkenean ere irten daiteke. Toki irekiak ditu gustuko: larreak, heskaiak, elordiak eta txilardiak.

## Gastronomia

Oso estimatua da, batez ere Araba aldean. San Prudentzio jaiaren egunean ohitura da Gasteizen perretxiko hau eta barraskiloak jatea. Gordinik ere jaten da. Europako mendebaldeak kantitate handiak inportatzen ditu Errumaniatik.
Udazkenean hartzen bada, arretaz jokatu behar da Entoloma sinuatum espeziearekin ez nahasteko. Azken hau udazkeneko espeziea bada ere, inoiz edo behin udaberrian ere ager daiteke.

## Beste izen arruntak

Calocybe gambosa tokiko euskarazko testuetan: buxeu (muxeru); maiatzeko ziza; muxuloin (moxolon); udaberri-ziza; udaberriko-ziza; ziza (sisa, susa, xixa, zuza, zusa); zizazuri.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Kazakhstan, Thailandia.

## Galeria

* Zizazuriaren orriak

## Erreferentziak

* ↑ «Zizazuri». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2021-04-12.)
* 1 2 Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ Orotariko Euskal Hiztegia, Euskaltzaindia.
* ↑ Calocybe gambosa: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo loturak

* Calocybe gambosa, Errotari mikologia elkartearen webgunean.
* (Ingelesez) Calocybe gambosa, Mycobank webgunean.
* Datuak: Q731944
* Multimedia: Calocybe gambosa / Q731944