OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Alentejoko kantua

Alentejoko kantua izen bereko eskualdeko (Portugal) musika genero tradizionala da. Kantua ez zen inoiz izan Alentejoko musika tradizionalaren adierazpen bakarra, eta gainera, Alentejo Behereari gehiago dagokio Garaiari baino. Kantuarekin batera, beti izan ziren musika-formak beste generoen musika-konposizioaren egokitzapenak zirenak.
2014ko azaroaren 27an, UNESCOren Batzordeak Parisen egindako bileran, Alentejoko kantua Gizateriaren Kultura Ondare Immaterial izendatu zuen.
Koru kantu bat da, non bakarkako puntu bat eta koru bat tartekatzen diren, geldiuneak betetzen eta ahapaldiak errematatzen. Kantua, beti ere, puntu batekin hasten da dejari lekua emanez, ondoren altoa, eta gero koruak parte hartzen du, altuak eta puntuaren parte hartzearekin. Ahapaldiak amaitu ondoren, puntua berriz has daiteke beste deja batekin, ahapaldi-multzo berari jarraituz. Ziklo hau parte-hartzaileek nahi adina aldiz errepikatzen da. Ezaugarri errepikakor horrek, geldotasun eta etenaldi ugaritasunarekin batera, kantuaren izaera monotonoari laguntzen diote.

## Gaur egun

Bigarren Mundu Gerraren ondoren, laborantza eta nekazaritza-lanen mekanizazio progresiboak, irrati-difusioaren eta telebistaren orokortzeak eta landa-exodo masiboak generoa gutxitzea eta gainbehera ekarri zuen. Gaur egun, kantua lantzen duten talde ez-profesionalei esker bizi dirau, baina garai bateko bat-batekotasunik gabe, eta saiakera gisa ezagutzen den memoria-errepertorioa laburbiltzera mugatzen da, sarritan inolako erregistro idatzi edo soinuzkorik gabe eta ekintza sortzailerik gabe. Generoarekin lotuta ez dauden beste batzuekin lotzen joan da denboran zehar, esaterako, fadoarekin.

## Erreferentziak

* ↑ Cante Alentejo, canto polifónico de Alentejo, sur de Portugal. 11/27/2014.
* ↑ Jorge Mangorrinha. (27 de noviembre de 2014). El futuro del Cante Alentejano. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19754215
* Multimedia: Cante alentejano / Q19754215
# Gollano

Gollano Ameskoabarrenako kontzejua da. 2021 hasieran 30 biztanle zituen. Anekdotikoki, 1842ko erroldak Ameskoabarrena udalerri osoari "Gollano" izena ematen dio.

## Biztanleria

Gollanoko biztanleria :
| 1800 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1990 | 2000 | 2010 | 2020 |
| 79 | 89 | 79 | 72 | 80 | 89 | 88 | 99 | 80 | 79 | 56 | 50 | 42 | 30 |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren izendegia.
* 1 2 Nomenclátor. Relación detallada de las entidades y núcleos de Población. nastat.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2024-1-11).
* ↑ Alteraciones de los municipios en los Censos de Población desde 1842: Gollano. ine.es (Noiz kontsultatua: 2024-1-11).
* ↑ García Nieto, Fernando, Arozamena Ayala, Ainhoa. Gollano. Auñamendi Eusko Entziklopedia, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2024-1-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11682157
* Multimedia: Gollano / Q11682157
# Nathaniel Kleitman

Nathaniel Kleitman (Chisinau, Errusiako Inperioa, 1895eko apirilaren 26a - Ameriketako Estatu Batuak, 1999ko abuztuaren 13a) fisiologiako irakasle emeritua izan zen Chicagoko Unibertsitatean. Chisinaun jaioa, jatorri judutarreko moldaviar familia baten baitan, egungo Moldavia Errusiako Inperioaren parte zenean. Bere jaioterria utzi zuen sobietar antisemitismoaren ondorioz, lehenik Israelgo Lurraldera emigratuz, orduan otomandarren menpe zegoena, eta handik Ameriketako Estatu Batuetara 1915ean, non behin betiko finkatu zen.
1939ko Sleep and Wakefulness (Loaldia eta esna-aldia) liburu ospetsuaren egilea da, eta Estatu Batuetako ametsari buruzko ikerketaren aitatzat hartzen da. Eugene Aserinsky graduondoko ikaslearen ondoan, Begi-mugimendu lasterren ((ingelesezko R.E.M. Rapid Eye Movement akronimoaz ere ezaguna)) eta frogatu zuen ametsetan burmuinaren aktibitate elektrikoarekin erlazionatuta dagoela.
Nathaniel Kleitmanek Estatu Batuetara emigratu zuen 1915ean, Chicagoko Unibertsitateko Fisiologia Sailean doktoretza lortu zuen 1923an ("Studies on the physiology of sleep"/"Loaren fisiologiari buruzko azterketak" tesiarekin) eta bertan hasi zen lanean 1925ean. Bere ikasleetako bi, loaren medikuntzako ikerlari ospetsuak izatera iritsi ziren: arestian aipatutako Eugene Aserinsky eta William Charles Dement.

## Kanpo estekak

* Lynn Lamberg The student, the professor and the birth of modern sleep research, Medecine on the Midway, Spring 2004, pdf, 1,3 MB
* Kleitman, Univ. of Chicago Chronicle 1999
* Datuak: Q967413
# Muhammad Mansur Ali

Muhammad Mansur Ali (bengaleraz: মুহাম্মদ মনসুর আলী, Muhammad Manṣūr Ālī, ˈmuɦɑmmɔd ˈmɔnʃuɾ ˈaːli ahoskatua; Kazipur, 1917ko urtarrilaren 16a – Dhaka, 1975eko azaroaren 3a) bangladeshtar politikaria izan zen, Bangladeshko lehen ministroa 1975eko urtarriletik abuztura.
Liga Musulmaneko kide izan zen eta Pakistango estatu musulman bat sortzeko borrokatu zuen. Awami Ligako batzorde exekutiboko kide izan zen eta bengalera hizkuntzaren eta Ekialdeko Pakistanen autonomiaren aldeko mugimenduan parte hartu zuen. 1954an Ekialdeko Pakistaneko parlamentuko kide hautatu zuten eta probintziako gobernuko ministro izan zen. 1958tik 1959ra egon zen kartzelan, Ayub Khanen estatu kolpeari aurka egiteagatik.
Bangladeshko Askapen Gerran klandestinitatean sartu zen eta gobernu bat antolatu zuen erbestean. Independentziaren ondoren, Komunikazio eta Barne Arazoetako ministroa izan zen. Sheikh Mujibur Rahman presidenteak lehen ministro izendatu zuen 1975ean. 1975eko abuztuaren 15ean Rahman hil zuten estatu-kolpearen ondoren, Mansur Ali ezkutatu egin zen. Abuztuaren 23an armadak atxilotu eta espetxeratu egin zuen. Militarrek Dhakako kartzelan hil zuten erregimen berriari uko egiteagatik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2093162
* Multimedia: Muhammad Mansur Ali / Q2093162
# Nandrolona dekanoato

Nandrolona dekanoatoa konposatu organikoa da, C$_{28}$H$_{44}$O$_3$ formula duena, esteroide anabolikoen familiakoa eta esterren klasekoa. Solidoa da
Botika gisa baliatzen da.

## Erabilera

Nandrolonaren deribatu sintetiko hau anemia eta kakexia tratatzeko usatzen da eta emakume menopausikoen kasuan osteoporosia tratatzeko. Injektatuta hartzen da astebetetik lau aste bitarteko epetan.
Kirolarien artean errendimendua emendatzeko usatzen da, bereziki kulturismoan eta pisu-altxaketan.

## Albo-ondorioak

Nandrolona dekanoatoaren eta nandrolonaren esterren albo-ondorioen artean maskulinizazioa dago, besteak beste. Emakumezkoengan, nandrolonak eta nandrolona esterrak libidoa, aknea, aurpegiko eta gorputzeko ilearen hazkuntza, ahots-aldaketak eta klitoriaren handitzea areagotzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Nandrolone Decanoate» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ Elks, J.. (1990). The Dictionary of Drugs: Chemical Data, Structures and Bibliographies. Springer ISBN 978-1-4757-2085-3. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ (Ingelesez) Kicman, A T. (2008). «Pharmacology of anabolic steroids» British Journal of Pharmacology 154 (3): 502–521. doi:10.1038/bjp.2008.165. ISSN 1476-5381. PMID 18500378. PMC PMC2439524. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16634231
* Multimedia: Nandrolone decanoate / Q16634231
# Léon d'Hervey de Saint-Denys

Marie-Jean-Léon Le Coq, Hervey de Juchereau baroia, Saint-Denyseko markesa (Paris, 1822ko maiatzaren 6a - 1892ko azaroaren 2a), idazle eta sinologo frantsesa, onirologiaren aitzindaria.

## Biografia

Txinera ikasteari ekin zion. 1851n Recherches sur l'agriculture et l'horticulture des Chinois argitaratu zuen, eta Mendebaldean aklimatatu litezkeen landare eta animaliei buruz aritu zen. Testu eta ipuin txinatarrak itzuli zituen, balio literario klasiko handiagorik ez zutenak, baina balio handikoak, Ekialdeko ohiturak argitzen baitzituzten. Espainieratik ere itzuli zituen lanak, eta Espainiako dramaren historia bat idatzi zuen.
Hizkuntza txinatarreko irakasle izan zen Collège de France-n, Stanislas Julien-en ondorengoa 1874an. Institut de Franceko kide ere izan zen, Txinatar Inperioko komisarioa 1867ko Parisko Nazioarteko Erakusketan eta Académie des inscriptions et belles-lettres delakoaren buru.
Ametsen azterketaren aitzindari gisa ezaguna da. Bere ametsetako egunerokoa zeraman 13 urte zituenetik. 1867an Les Rêves et les moyens de les directer ; observations pratiques argitaratu zuen modu anonimoan. Gaiari buruzko abangoardiako lan horretan, ametsak kontrolatzeko teknikak proposatu zituen, eta ameslariak amesten dakien ametsak deskribatu zituen. Kontzientzia-egoera horri amets luzido esaten zaio.
Parisen hil zen 1892ko azaroaren 2an.

## Obrak

* D'Hervey de Saint-Denys. Les Rêves et les moyens de les directer, Reditions Tchou, 1964. Préface de Robert Desoille, l'inventeur de la méthode psychothérapeutique dite Rêve-Éveillé-Director (R.E.D.)
* D'Hervey de Saint-Denys (marzo de 1995). Oniros, ed. Les Rêves et les moyens de les diriger (en francés). I. Observations Pratiques.
* D'Hervey de Saint-Denys. Recherches sur l'agriculture et l'horticulture des Chinois (1851)
* D'Hervey de Saint-Denys. Poésies de l'époque des T'ang (1862), traduit du chinois. 1977an berrargitaratu zuen Champ libre -k.
* D'Hervey de Saint-Denys. Ethnographie des peuples étrangers de la Chine, Ma-Touan-Lin-en itzulpena (1876-1883)
* D'Hervey de Saint-Denys. Li-Sao (1870), traduit du chinois
* D'Hervey de Saint-Denys. Douze contes chinois, Paris, Reditions Ernest Leroux,1885. Réimpression Editions Bleu de Chine, Paris, 1999
* D'Hervey de Saint-Denys. Mémoires sur les doctrines religieuses, de Confucius et de l'école des lettres (1887)

## Bibliografia

* O.de Luppé, A.Pino, R.Ripert y B.Schwartz (marzo de 1995). Oniros, ed. Les Rêves et les moyens de les diriger (en francés). II. d'Hervey de Saint-Denys.

## Kanpo estekak

* Douze contes chinois, Hervey de Saint-Denys-ek itzuliak
* Les classiques des sciences sociales, UQAC.
* Datuak: Q4786
* Multimedia: Léon d'Hervey de Saint-Denys / Q4786
# Badaiotz Sokatira Taldea

Badaiotz Sokatira Taldea :
| Herria | Badaiotz, Araba |
| Sorrera | 1981 |
| Lehendakaria | |
| Entrenatzailea | Juan Lapazaran |
| Kolorea | urdin iluna |
Badaiotz Sokatira Taldea Arabako Badaiotz eskualdean sorturiko sokatira taldea da.

## Historia

Badaiotz sokatira Kirol Elkartea 1981. urtean sortu zen Gasteizen, eta 1991n nesken taldea sortu zen. Hasieratik nesken taldea Euskal Herriko indartsuenetakoa izan da.
Denboraldian zehar Abetxukuko frontoian entrenatzen dute.
Lehenengo urrezko domina Abadiñon lortu zuten, Euskadiko txapelketan. Ordutik aurrera Euskal Herrian nagusi izan da.
Nazioarteko mailan ere, lortu ditu urrezko dominak, goma gaineko munduko txapelketan.
Taiwanen, bere inguruan baino ezagunagoak dira. Hemen, Abetxukuko frontoiko korridore txiki batean entrenatzen dute, eta, horregatik, alokairua ordaindu behar dute, lagun taldeek bezala, astean hirutan. Dirulaguntzek, urtero ekitaldietako domina-uzta baten ondoren, euren poltsikoetatik dirua jarri behar izan dute, lan eginez, eta nazioarteko hitzorduen amaieran itzuli behar dituzten ekipazio batzuekin.
2018ko Munduko Txapelketa Xuzhoun (Txina) izan zen, Europatik kanpo, lehen aldiz.
Klub gisa, 2018ra arte ez zuten euren palmareserako zazpigarren mundiala lortu, baina aurreko bostei beste azpitxapeldun postua gehitu zioten. Ez zuten zorterik izan 540 kg-ko kategorian, finalerdian penalizazioengatik deskalifikatu baitzituzten. Munduko Txapelketarako txartela irabazi zuten joan den 2018ko urtarrilaren 27an Euskal Herriko txapela eskuratuta.
Mundu mailan erreferente badira ere, oraindik Euskal Herrian ezezagunak dira.

## Palmaresa

* Munduko Sokatira Txapelketa, goma gainekoa:
** 520 kg: 2002, 2004
** 500 kg: 2012
** 480 kg: 2002, 2004, 2008
* Euskal Herriko Sokatira Txapelketa:
** 540 kg: 2010, 2012
** 520 kg: 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2008, 2009, 2011
** 500 kg: 2010, 2012
** 480 kg: 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2008, 2009
** 260 kg: 2002, 2003, 2004, 2005, 2006
** 250 kg: 2008, 2009
** 240 kg: 2002, 2003, 2004, 2005, 2006

## Zinema

Badaiotzeko sokatiralariak Step Back to Glory filmean (2013, Taiwan) agertu ziren Euskal Herriko selekzioa ordezkatzen. Horretarako Taiwan bertara joan ziren tirakadak grabatzera.

## Erreferentziak

* ↑ MrEpii. (2013-05-09). thug war scene from Step Back to Glory (2013 movie). (Noiz kontsultatua: 2017-06-04).
* ↑ «Sokatiralari euskaldunak, txinerazko film batean protagonista» sustatu.eus (Noiz kontsultatua: 2019-05-30).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31188005
* Multimedia: Badaiotz / Q31188005
# Hexametilentetramina

Hexametilentetramia, konposatu organikoa heteroziklikoa da, C$_6$H$_{12}$N$_4$ formula duena aminen klasekoa. Solido kristalino zuria da. Hutsean sublimatzen da. Disolbagarria da uretan eta disolbatzaile organiko polarretan. Higroskopikoa da. Halaber sukoia da.

## Egitura

Adamantanoren antzeko egitura tetraedrala du, non erpinetan nitrogeno-atomoak dauden metileno taldeek estekatuta.

## Sintesia

Hexametiltetramia amoniakoa eta formaldehidoa erreakzionaraziz sintetizatzen da. Erreakzio gas gasean edo disoluzioan egin daiteke.

## Erabilera

Historikoki gernu-aparatuan antiseptiko gisa usatu da, bereziki. XX. mendearen lehen erdian.
Dena dela, hexametilentetraminaren erabilera nagusia erretxina fenolikoen prestakuntza da non prestakinari erresistentzia emateko baliatzen den.
Nitxo erabilerak ere baditu, hala nola su-pizteko pastillen osagai edo elikagaien kontserbagarri moduan. Atze kasu honetan Europar Batasunean erabiltzea posible da, E239 zenbakiarekin, baina AEBetan, Errusian edo Zeelanda Berrian ez.
Sintesi kimikoan era baliatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Methenamine» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* 1 2 (Ingelesez) Eller, Karsten; Henkes, Erhard; Rossbacher, Roland; Höke, Hartmut. (2000). «Amines, Aliphatic» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/14356007.a02_001. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ Lo, Tze Shien; Hammer, Kimberly DP; Zegarra, Milagros; Cho, William CS. (2014-05-01). «Methenamine: a forgotten drug for preventing recurrent urinary tract infection in a multidrug resistance era» Expert Review of Anti-infective Therapy 12 (5): 549–554. doi:10.1586/14787210.2014.904202. ISSN 1478-7210. PMID 24689705. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q71969
* Multimedia: Hexamine / Q71969
# Strathclydeko Erresuma

Strathclyde (galesez: Ystrad Clud "Clyde ibaiko haran zabala", latinez: Cumbria) Britainia Handiko iparraldeko Goi Erdi Aroko erresuma britainiar bat izan zen. Gaur egun Eskozia hegoaldea eta Ingalaterra Mendebaldea denaren zati batzuk hartzen zituen, galesek Yr Hen Ogledd ("Iparralde Zaharra") deitzen zuten lurraldea. Bere hedapen garairik handienean, X. mendean, Lomond aintziratik Penrith hurbileko Eamont ibairaino hedatzen zen. Badirudi Strathclyde XI. mendean Albako Erresuma gaelikoa erantsi zuela, gorakadan zegoen Eskoziako Erresumaren parte bihurtuz.
Erresuma hasieran Alt Clud deitzen zen, bere hiriburuaren izen britaniarra, eta Dumbarton Rock inguruko eskualdea kontrolatzen zuen. Erresuma hau erromatarren ondorengo garaian sortu zen, eta beharbada Damnonii tribuak eratu zuen. 870ean Dublingo armada bikingo batek Dumbarton zakuratu ondoren, badirudi hiriburua Govanera aldatu zela eta erresuma Strathclyde bezala ezagutzen hasi zela. Hegoalderantz hedatu zen, Cumbriako mendietaraino, Rhegedeko erresumaren antzinako lurretaraino. Inguruko anglo-saxoiek erresuma zabaldua "Cumbraland" deitzen zioten.
Strathclydeko hizkuntza Cumbriera bezala ezagutzen da, gales zaharrarekin harreman estua zuena. Bertako biztanleak cumbriarrak ziren. Bikingoen edo Hiberno-Nordikoen ondorengo kolonizazioa eman zen, baina inguruko Gallowayn baino neurri txikiagoan. Angliar jatorrizko izen gutxi batzuek anglosaxoiek Northumbriatik ekarritako zerbait erakusten dute. Zonaldeko hizkuntza aldaketen analisiaren ondorioz ez dago argi XI. mendea baino lehen kolonizazio gaelikorik gertatu ote zen.

## Erreferentziak

* ↑ Alcock, Leslie. (2003). Kings and warriors, craftsmen and priests in Northern Britain, AD 550-850. Society of Antiquaries of Scotland ISBN 978-0-903903-24-0. PMC ocm52437259. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ Duncan, A. A. M.. (2002). The kingship of the Scots, 842-1292: succession and independence. Edinburgh University Press ISBN 978-0-7486-1626-8. PMC ocm51684144. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ (Ingelesez) Edmonds, Fiona. (2015-02). «The expansion of the kingdom of S trathclyde» Early Medieval Europe 23 (1): 43–66. doi:10.1111/emed.12087. ISSN 0963-9462. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ (Ingelesez) Broun, Dauvit. (2004-11). «The Welsh identity of the kingdom of Strathclyde c. 900– c. 1200» The Innes Review 55 (2): 111–180. doi:10.3366/inr.2004.55.2.111. ISSN 0020-157X. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ (Ingelesez) Edmonds, Fiona. (2014-10). «The Emergence and Transformation of Medieval Cumbria» The Scottish Historical Review 93 (2): 195–216. doi:10.3366/shr.2014.0216. ISSN 0036-9241. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q225890
* Multimedia: Kingdom of Strathclyde / Q225890
# Gemitus Britannorum

Britaniarren Deia (latinez: Gemitus britannorum), 446 eta 454 artean britaniarrek erromatar armadari pikto eta eskoto erasotzaileen aurka laguntza lortzeko egindako azken deia da. Gildasen VI. mendeko De Excidio et Conquestu Britanniae (Britaniaren zanpaketa eta konkista) liburuan aipatzen da deia lehen aldiz. Gildasen kontakizuna Bedaren Historia ecclesiastica gentis Anglorum liburuko 13. kapituluan errepikatu zen berriz. Gildasen arabera, laguntza eskaera "Agitius" -i zuzenduta zegoen, zeina, oro har, Flavio Aezio jeneralarekin identifikatzen baita. Gildasek eta geroagoko Erdi Aroko zenbait iturrik diotenez, erromatar armaden huts-egiteak, laguntza bidali ez baitzuten, Britainia Handia segurtatzeko britaniarrak uhartera mertzenario anglo-saxoiak gonbidatzera eraman zituen, anglo-saxoien Britainia Handiko kolonizazioa eta geroko konkista azkartuz.

## Mezua

Gildasen testuan hala kontserbatu da:
| « | Agitio ter consuli, gemitus britannorum. [...] Repellunt barbari ad mare, repellit mare ad barbaros; inter haec duo genera funerum aut iugulamur aut mergimur. | » |
| Agitiori [Aeziori], hiru aldiz kontsul: britainiarren deia. [...] Barbaroek itsasora garamatzate, itsasoak barbaroengana garamatza, eta bi bide horien artean hiltzen edo itotzen gaituzte. ||
Deia Erroma osteko Britaniaren aldiaren hasieran eman zen, irla zenbait erresumatxotan zatitua zegoenean. 407an Konstantino III.a usurpatzaileak Britainia Handiko azken tropa erromatarrak hartu zituen, eta administrazio zibila bertakoek kanporatu zuten pixka bat geroago, gero eta denbora luzeagoan biztanleak beren kasa moldatzen utziz.

## Erreferentziak

* ↑ O'Sullivan. (1978-12-01). The De Excidio of Gildas. BRILL ISBN 978-90-04-45079-0. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ Bede. (1969-01-01). «The Ecclesiastical History of the English People» Oxford Medieval Texts: Bede's Ecclesiastical History of the English People (Oxford University Press) ISBN 978-0-19-822173-9. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ Schlutter, Otto B.. (1908). «Gildas, Libellus Querulus de Excidio Britannorum as a Source of Glosses in the Cottoniensis (Cleopatra A III = WW. 338-473) and in the Corpus Glossary» The American Journal of Philology 29 (4): 432. doi:10.2307/288472. ISSN 0002-9475. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1226642
# Tarot (2024ko filma)

Tarot, 2024ko Spenser Cohen estatubatuarrak zuzendu eta idatzitako beldurrezko film bat da. John Peel britainiar idazlearen Horrorscope (1992) eleberrian oinarritua dago. Harriet Slater, Adain Bradley, Avantika, Wolfgang Novogratz, Humberly González, Larsen Thompson, Olwen Fouéré eta Jacob Batalon aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
AEB, New York estatua, Haley, Grant, Paxton, Paige, Madeline, Lucas eta Elise neska eta mutil gazte lagun talde bat dira. Behinola, Eliseren urtebetetzeak ospatzeko asmoz Catskill mendietan dagoen jauretxe bat alikairuan hartuko dute.
Urtebetetze ospakizunean Tarotaren irakurketaren arau sakratua betetzen ez dutenean, beste pertsona baten baraja ez erabiltzea, karta madarikatu batzuetan gorderik zegoen izaki gaizto bat aske utziko dute. Honela bada, banan-bana beren patuari aurre egin eta kartek aurreiragarritako etorkizun batetik ihes egiteko lasterketa bati ekin beharko diote.

## Aktoreak

* Harriet Slater: Haley
* Adain Bradley: Grant
* Jacob Batalon: Paxton
* Avantika: Paige
* Humberly González: Madeline
* Wolfgang Novogratz: Lucas
* Larsen Thompson: Elise
* Olwen Fouéré: Alma

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q123910753
# Sachsenhausen

Sachsenhausengo Kontzentrazio Esparrua naziek 1936an sorturiko kontzentrazio esparrua izan zen, Oranienburgen (Brandenburgo, Alemania) kokatu zuten eta Oranienburgeko kontzentrazio esparrua ordezten zuen.

## Historia

1936 eta 1945 urte arten 200.000 preso pasatu ziren esparru honetatik, besteak beste, aurkari politikoak, judu, ijito eta homosexual. 1940tik aurrera, poloniarrak eta sobietar gudariak bildu zituzten, baita Frantzitik deportatutako 190 errepublikazale, haien artean Francisco Largo Caballero. Bortxazko lanen ondorioz, 22.000 eta 30.000 preso inguru hil zirela uste da.
Aliatuek Alemania okupatu ahala naziek atzera egin zuten eta 1945eko apirilean kontzentrazio esparruak utzi zituzten. Sobietar tropek biziraun zuten presoak askatu zituzten.
Errusiarrek eremu hau askatu zutenean hainbat euskaldun ziren bertan, besteak beste, Marie eta Marie Louise Laserre ama-alabak eta Marie-Jeanne Etcheverria. Azken honen lehengusina zen Maria Josefa Sanzberro Etxebarriak ez zuen hainbesteko suertea izan eta 1944ko azaroan hil egin zen.

## Ikus, gainera

* Kontzentrazio-esparru
* Euskal herritarrak nazien kontzentrazio esparruetan

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Rivero, Jacobo. (2022-10-16). «Descendientes de víctimas del horror nazi en Sachsenhausen: “Está muriendo la generación que vivió esto y la extrema derecha aprovecha ese vacío”» El País (Noiz kontsultatua: 2025-02-08).
* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) «Los últimos de Sachsenhausen: «Que no cuenten conmigo para tener miedo»» Diario ABC 2016-05-08 (Noiz kontsultatua: 2025-02-08).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «70 años de la liberación de Ravensbrück y Sachsenhausen – DW – 19/04/2015» dw.com (Noiz kontsultatua: 2025-02-08).
* ↑ ««Makiaren kide izan ninduzun Ospitalepean, presoner Ravensbrücken»» Berria 2020-08-02 (Noiz kontsultatua: 2025-02-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154498
* Multimedia: Sachsenhausen concentration camp / Q154498
# Kawésqar

Kawésqar herria (kawashkar bezala ere ezagunak eta XIX. mendean europar nabigatzaileek alakalufeak, alakaluf edo halakwulup bezala deituak) Txile Australeko herri bat da. XX. mendearen erdialdera arte nomadak ziren, Mendebaldeko Patagoniako kanal australak kanoetan zeharkatzen zituztenak, Penasko golkoa eta Magallaes itsasartearen artean. Azken mendean, populazioa murriztu egin da sarraskiengatik eta gaixotasunagatiko heriotzagatik, baita taldea uzteagatik ere, eta bere bizimodu tradizionalak eraldaketa handia jasan zuen txiletarrekin eta atzerriko nabigatzaileekin kontaktua izan ondoren. XXI. mendean, taldearen zatirik handiena Puerto Edén herrixkan eta Puerto Natales eta Punta Arenas hirietan bizi da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1426818
* Multimedia: Kawésqar / Q1426818