# Varsovia

Varsovia (polonieraz: Warszawa, ahoskatua) Poloniako hiriburu eta hiri nagusia da. Errepublikako presidentearen, parlamentuaren eta beste autoritate zentralen egoitza da. Poloniako erdialdean, Vistula ibaiaren ertzean dago, Itsaso Baltikotik 360 kilometrora eta Karpatoetatik 300 kilometrora. 2009ko ekainan 1.711.466 biztanle zituen. Varsovia Europar Batasunako 9. hiririk jendetsuena da.

## Historia

* 1596an Sigismundo III.a Vasa erregeak Poloniako erresumaren hiriburua, eta Polonia-Lituania Mankomunitatearena, Krakoviatik Varsoviara aldatu zuen.
* Bigarren Mundu Gerra baino lehen Varsoviako komunitate judua Europako handiena zen: 350.000 lagun, hiriko populazio osoaren %30. Naziak 1939ko irailaren 29an sartu ziren Varsovian. 1940 urrian Varsoviako ghettoa eratu zuten eta bertan hiriko eta inguruko herrietako judu guztiak sarrarazi zituzten, 400.000 lagun 3,5 km$^2$an. 1942ko uztailerako, gosez eta eritasunez, 83.000 judu hil ziren. Beste asko, 265.000 inguru, Treblinkako sarraski-esparrura eraman zituzten hiltzera.
* 1945eko urtarrilaren 17an Sobietarrek hiria askatu zuten naziengandik.

## Klima

Datu klimatikoak (Varsovia) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 12.5 | 15.9 | 23.3 | 29.1 | 32.7 | 34.8 | 36.0 | 36.4 | 33.0 | 26.1 | 19.3 | 16.1 | 36.4 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 0.1 | 0.9 | 4.7 | 12.2 | 19.4 | 21.7 | 23.8 | 23.0 | 18.3 | 12.9 | 5.0 | 2.1 | 12.0 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | −3.0 | −2.3 | 1.7 | 8.2 | 14.0 | 17.6 | 19.3 | 18.3 | 14.0 | 8.2 | 2.9 | −0.5 | 8.2 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | −6.1 | −5.5 | −1.3 | 4.2 | 8.6 | 13.5 | 14.8 | 13.6 | 9.7 | 3.5 | 0.8 | −3.1 | 4.4 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | −30.7 | −30.4 | −23.5 | −10.1 | −3.6 | 0.3 | 4.2 | 2.0 | −4.7 | −9.0 | −18.2 | −27.4 | −30.7 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 21 | 25 | 24 | 33 | 44 | 62 | 73 | 63 | 42 | 37 | 38 | 33 | 495 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 15 | 14 | 13 | 12 | 12 | 13 | 13 | 12 | 12 | 13 | 14 | 16 | 159 |
| Eguzki orduak | 43 | 59 | 115 | 150 | 211 | 237 | 226 | 214 | 153 | 99 | 39 | 25 | 1571 |
| Hezetasuna (%) | 81 | 82 | 78 | 71 | 67 | 68 | 72 | 74 | 75 | 77 | 80 | 86 | 76 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Barrutiak

| Barrutia | Biztanleria | Azalera (km2) |
| Mokotów | 220.682 | 35,4 |
| Praga Południe | 178.665 | 22,4 |
| Ursynów | 145.938 | km2 |
| Wola | 137.519 | 19,26 |
| Bielany | 132.683 | 32,3 |
| Targówek | 123.278 | 24,37 |
| Śródmieście | 122.646 | 15,57 |
| Bemowo | 115.873 | 24,95 |
| Białołęka | 96.588 | 73,04 |
| Ochota | 84.990 | 9,7 |
| Wawer | 69.896 | 79,71 |
| Praga Północ | 69.510 | 11,4 |
| Ursus | 53.755 | 9,35 |
| Żoliborz | 48.342 | 8,5 |
| Włochy | 38.075 | 28,63 |
| Wilanów | 23.960 | 36,73 |
| Rembertów | 23.280 | 19,30 |
| Wesoła | 22.811 | 22,6 |
| Guztira | 1.708.491 | 521,81 |

## Musika

* Varsoviako Orkestra Filarmonikoa.

## Varsoviar ezagunak

* Hugo Kołłątaj (1750-1812), politikari eta filosofoa.
* Stanisław Staszic (1755-1826), idazlea.
* Fryderyk Chopin (1810-1849), musikagilea.
* Bolesław Prus (1847-1912), idazlea.
* Władysław Reymont (1867-1925), idazlea.
* Maria Skłodowska-Curie (1867-1934), fisikari eta kimikaria.
* Kazimierz Funk (1884-1967), biokimikaria.
* Stanisław Ignacy Witkiewicz (1885-1939), idazlea.
* Władysław Tatarkiewicz (1886-1980), filosofoa.
* Tadeusz Kotarbiński (1886-1981), filosofoa.
* Julian Tuwim (1894-1953), poeta.
* Witold Gombrowicz (1904-1969), idazlea.
* Maria Krüger (1904-1999), idazle eta kazetaria.
* Lidia Zamenhof (1904-1942), idazle eta itzultzailea.
* Konstanty Ildefons Gałczyński (1905-1953), poeta.
* Stanisława Angel-Engelówna (1908-1958), aktorea.
* Stefan Kisielewski (1911-1991), idazlea.
* Władysław Szpilman (1911-2000), piano jolea.
* Ryszard Kukliński (1930-2004), espioi eta militarra.
* Rena Rolska (1932-2024), abeslari, dantzari eta aktorea.
* Jacek Kaczmarski (1957-2004), abeslaria.

## Herri eta hiri senidetuak

Varsovia ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
| Astana (Kazakhstan) (2002) Atenas (Grezia) Berlin (Alemania) (1991) Budapest (Hungaria) (2005) Buenos Aires (Argentina) Chicago (Illinois) (Ameriketako Estatu Batuak) (1995) Düsseldorf (Alemania) (1989) | Grozny (Errusia) (1997) Haga (Herbehereak) (1991) Hamamatsu (Japonia) (1990) Hanoi (Vietnam) (2000) Harbin (Txina) (1993) Île-de-France (Frantzia) (1990) Istanbul (Turkia) (1991) | Kharkiv (Ukraina) Kiev (Ukraina) (1994) Lviv (Ukraina) Madril (Espainia) Mosku (Errusia) (1993) Oslo (Norvegia) (2006) Riga (Letonia) (2002) | Rio de Janeiro (Brasil) (1997) Saarbrücken (Alemania) Saint-Étienne (Frantzia) (1995) San Diego (Kalifornia) (Ameriketako Estatu Batuak) San Petersburgo (Errusia) (1997) Seul (Hego Korea) (1996) Sofia (Bulgaria) | Solna (Suedia) Taipei (Taiwan) (1995) Tel Aviv (Israel) (1992) Toronto (Kanada) (1990) Viena (Austria) (2001) Vilnius (Lituania) (1998) Zagreb (Kroazia) |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak. .
* ↑ Warsaw, United States Holocaust Memorial Museum
* ↑ Warsaw Ghetto Uprising, United States Holocaust Memorial Museum
* ↑ Meteorologia eta Uraren Kudeaketa Institutua
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 (Polonieraz) Warszawa. (Noiz kontsultatua: 2018-08-26).
* ↑ (Ingelesez) Sister Cities International. (Noiz kontsultatua: 2018-07-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) Portal web del Ayuntamiento de Madrid. (Noiz kontsultatua: 2018-07-29).
* ↑ (Ingelesez) Official Portal of the City Government. (Noiz kontsultatua: 2018-08-28).
* ↑ (Ingelesez) Taipei City Council. (Noiz kontsultatua: 2018-07-28).

## Ikus, gainera

* Varsovia Chopin aireportua
* Varsoviako Dukerri Handia
* Varsoviako ghettoa
* Varsoviako Ituna
* Varsoviako metroa

## Kanpo estekak

* Hiriaren webgunea.
* Datuak: Q270
* Multimedia: Warsaw / Q270
{Poloniako hiriburu historikoak}}