# Otiñano

Otiñano Torralba del Rioko udalerriko kontzejua da. 1857ko errolda arte udalerri osoak "Torralba eta Otiñano" izena hartzen zuen, herrixka hau gogoan.
2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 35 biztanle ditu.

## Deskribapena

Berrueza bailaran dago, nahiz eta administratiboki Torralba del Ríokoa izan, Nafarroako mendebaldean dago eta Arabatik oso gertu. Hauek dira haren koordenatu geografikoak: 42° 37' 37" Iparraldea, 2° 17' 52" Mendebaldea. Administratiboki Torralba del Ríokoa da, errepidetik 4 kilometrora dagoen herri bat.

## Demografia

2024. urtean 15 biztanle inguru zituen, eta kopuru hori ehuneraino igo daiteke udan.
Otiñanoko biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2016 | 2018 | 2022 | 2024 |
| 31 | 29 | 31 | 30 | 26 | 25 | 21 | 16 | 14 | 15 |

## Historia

Otiñano nobleziaren jaurerri izan zen, eta Berruezarena izan zen 1456 arte. Urte batzuk geroago, Leonor printzesak bere udalerri osoa Torralba del Ríori eman zion, zorren bat betetzeko. Eskualdatzearen unean jendez hustuta zegoen eta akordioan baldintza bat ezarri zen: herria berriro jendeztatuko balitz ere, hori gertatu zen, bertako bizilagunak beti egongo lirateke ondoko herriaren jurisdikzioaren menpe.

## Artea eta kultura
### Toursko San Martin

Otiñanoko San Martin de Tours eliza erromanikoa da, XVI. mendean zaharberritu eta XVII. mendean handitu zena. Jatorrizko tenplutik kapitel bat besterik ez da kontserbatzen, sarrerako arkupean berrerabilia, eta bataiarria. Harlanduz eta silarrixkaz egina dago, eta gurutze latindarreko oinplanoa du, nabe bakarrarekin. Lehen bi zatiak ganga gotikoekin estali ziren. Oinaldean, gurutze-ganga izartua zegoen, eta aurreko zatian, berriz, lau albo-ganga zituen, XVI. mendean.
XVII. mendean, gurutzadura, kapera nagusia eta Pilarreko Ama Birjinaren kapera gehitu zitzaizkion tenpluari. Gurutzaduraren erdiko zatia ertz-gangaz estali zuten, eta gainerakoa lunetodun kanoi-erdiko gangaz. Bere azpian, XVII. mendean eraikitako herreriar estiloko dorrea altxatzen da.
Barruan, XVIII. mendeko lehen erdiko erretaula barrokoak, XVI. mendeko San Martin Gotzainaren taila espresibista eta Erdi Aroko harrizko bataiarri erromanikoa daude.

### Arkitektura zibila

1804. urtean datatutako Maeztutarren armez gain, XIX. mendearen hasieran estilo neoklasikoan eraikitako Gotzainaren etxea aipatu behar da. Bere fatxadari atxikita horma-hobi bat dago, Ramon Fernandez de Piérola Habana, Avila eta Gasteizko gotzainaren bustoarekin, 1904. urtean hil zena.

#### Aisialdia

Pilarreko Ama Birjinaren omenezko herriko jaiak octubre.exto(e)ko 12an ospatzen dira

#### Garbitegia

Otiñanoko bizilagun ospetsuaren, Ramón Fernández de Piérola gotzainaren eta López de Luzuriagaren (1829-1904) ekarpenari esker, 1906an garbitokia, iturria eta uraska egin ahal izan ziren, eta 1911n urak ekarri. Lan hauetaz gain, maisu eta eskola zaharraren etxea ere eraiki zen, bere fatxadan ongilearen oroimenez busto bat dagoelarik.
Garbitokia 2006an zaharberritu zen, eta Pilarreko Ama Birjinaren zaindariaren jaietan inauguratu zen, 2006ko urriaren 12an. Fernandez de Pierola familiak, uraska eta iturria Kontzejuari lagata, zaharberritze-lan horiek egin ahal izan ziren. Lan horietan, pinu-egurrezko estalki berria jarri zaio garbitokiari, eta material bereko hainbat zutabe saretadun jarri dira.5 2010ean, harrizko fatxada eta garbitegiaren kanpoaldea edertu ziren.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) Otiñano – Ayuntamiento de Torralba del Río. (Noiz kontsultatua: 2025-02-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Nomenclátor - Nastat» Navarra.es (Noiz kontsultatua: 2025-02-10).
* ↑ «NAVARRA: Cifras de población de los concejos de Navarra con referencia al 1 de enero de 2022» www.revistacunal.com (Noiz kontsultatua: 2025-02-24).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Inicio - BON» bon.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2025-02-24).
* ↑ Gran enciclopedia navarra. Otiñano. .
* ↑ «El lavadero de Otiñano recupera su esplendor» Calle Mayor 446 2010-10-14.
* ↑ DÍA DEL VALLE DE LA BERRUEZA. .
* Datuak: Q9053544
* Multimedia: Otiñano / Q9053544