# Joshua N. Haldeman

Joshua Norman Haldeman (1902ko azaroaren 25a – 1974ko urtarrilaren 13a) AEBn jaiotako kanadiar-hegoafrikar hegazkinlari eta politikaria izan zen. Kanadako politikan sartu zen, Technocracy Movementeri babesa emanez, 1950ean Hegoafrikara bizitzera joan aurretik. Hegoafrikan apartheidaren aldekoa izan zen eta hainbat teoria konspiratibo sustatu zituen. 1948az geroztik pilotu bat zena, hegazkin istripu batean hil zen1974an. Haldeman Elon Musken amaren aldeko aitona da.

## Gaztaroa eta hezkuntza

Haldeman 1902an jaio zen Minnesotako Pequot Lakesen. Arreba bat zuen, Almeda ere deitua. Bi urte zituenean, bere aitari diabetesa diagnostikatu zioten; senarra tratatzeko ahalegin batean, bere amak kiropraktika ikasi zuen eta 1905an titulua lortu zuen Familia Saskatchewanera joan zen bizitzera. Beren aita, John Haldeman, 1909an hil zen eta beren ama, Almeda Haldeman, berriz ezkondu zen Heseltine Wilsonekin; Joshua Haldeman azken honen arrantxoan hazi zen.
Haldeman hainbat ikastetxe eta unibertsitatetan izan zen. 1926an graduatu zen Palmer-eko Kiropraktika Eskolan. Haldemanek Palmerren laguna eta neurokalometroaren erabiltzailea izaten jarraitu zuen, Palmerrek praktikanteei alokatu zien gailua.

## Lan munduko hastapenak

Denbora gutxian, kiropraktikan aritu ondoren, Haldeman nekazaritzan indarra jari zuen zen, baina Depresio Handiaren ondorioz, 1930eko hamarkadaren erdialdean etxaldea galdu zuen. Horren ondoren lan ugari izan zituen, cowboy gisa, kiropraktikako ibilbideari berriz ekin aurretik.

## Jarduera politikoa Kanadan

1936tik 1941era, Howard Scott-en Technocracy Incorporated erakundean parte hartu zuen, 1940ko urrian Vancouverren atxilotu zuten, legez kanpoko erakunde bateko kide izateagatik. Bigarren Mundu Gerra hasi ondoren, erakunde hori debekatu egin zuten Kanadan, Alemania Naziren aurkako gerra ahaleginaren aurka egiten ari zutelako. Reginara itzuli eta 8.000 dolarreko fidantzarekin aske utzi zuten; epaiketan, "Teknokratak zirenen aldeko abertzaletasunaren deklarazioa" izeneko dokumentu bat "idatzi, argitaratu edo banatzeagatik" isuna jarri zioten, eta auzitegiak "Erregeari desafektoa" eragitea zela ebatzi zuen.
1941ean, talde horri uko egin eta bi urtez bere alderdi politiko propioa osatzen saiatu zen, Total War & Defence izeneko buletina argitaratuz. Antikomunista deklaratu gisa, Technocracy Incorporated-ek Sobietar Batasunari babesa emateko deklarazioaren aurka agertu zen, 1941ean Alemaniak Sobietar Batasuna inbaditu ondoren. Errol Muskek, Haldemanen suhiak, 2024an esan zuen Haldeman Alemania naziaren aldekoa izan zela Bigarren Mundu Gerran. 1943an, Haldeman Kanadako Gizarte Kredituko Alderdiarekin batu zen eta Saskatchewango Gizarte Kredituko Alderdiaren liderra izan zen, baina Saskatchewango 1948ko hauteskunde orokorretan ez zen aukeratua izan.
Garai horretan, Haldemanek alderdian nagusi zen antisemitismoa etsiarazten zuten adierazpenak egin zituen. Hala ere, Siongo Zaharren Protokoloak argitaratzeko alderdiko egunkari baten erabakia defendatzeko hitzaldi bat ere eman zuen, mundua gobernatzeko nazioarteko konspirazio judu bat defendatzen zuen konspirazio antisemita. Bere hitzaldian, Haldemanek esan zuen “protokolo hauetan zirriborratzen den bezala, plana oso azkar garatu dela belaunaldi honen behaketa-aldian”. Honen harira, Hegoafrikako apartheidak “Zibilizazio Zuri Kristaua” gidatzen zuela azpimarratu zuen, bankari juduen “Nazioarteko Konspirazioaren” eta “jende koloretsuen horden” aurka.
1945eko Kanadako hauteskunde federaletan, parlamentu federalean eserleku baterako apustua egin zuen, laugarrena izaten, Prince Albert eskualdean botoen %4,3rekin. 1946an, alderdia komunismoaren aurka zegoela azpimarratu zuen prentsan. Alderdiaren kontseilu nazionaleko presidente izan zen 1949ra arte, dimisioa eman zuen arte.

## Hegoafrika

1950ean, familia Hegoafrikara joan zen, eta han klinika kiropraktiko bat ireki zuen Pretorian. Kiropraktikoen Hegoafrikako Elkarteko (SACA) idazkaria izan zen 1952tik 1959ra, eta, ondoren, presidente izan zen 1969ra arte.
Haldeman Hegoafrikako apartheid politiken eta boterean dagoen Hegoafrikako Alderdi Nazionalaren aldekoa izan zen, Die Transvaler egunkariko erreportari bati zera esanez: “Gobernuak Hegoafrikatik kanpo mantentzeko jarreraren ordez, justu kontrako efektua izan zuen: hona etortzera eta ezartzera animatu ninduen”. 1951n, Hegoafrikari buruzko artikulu bat idatzi zuen Saskatchewan egunkarirako, apartheida defendatuz: “Natiboak oso primitiboak dira eta ez dira seriotan hartu behar... Batzuk nahiko inteligenteak dira errutinazko lan batean, baina haien onenak ezin du erantzukizuna bere gain hartu eta aginteaz abusatuko du. Hegoafrikako egungo gobernuak badaki galdera natiboa nola maneiatu”.
Ondorengo bizitzan, berak bi liburu autoargitaratu zituen nazioarteko konspirazioak argudiatuz: Mundu Diktadura Ezartzeko Nazioarteko Konspirazioa eta Hegoafrikarako Mehatxua (1960) eta "Nazioarteko Konspirazioa Osasunean", fluorazioari, txertoei eta osasun aseguruari buruzko susmoa erein zutenak.

## Bizitza pertsonala eta heriotza

Haldeman Eve Petersekin ezkondu zen 1927an. Bere lehen semea, Joshua Jerry Noel Haldeman, 1934an jaio zen. 1937an bikotean banandu zen. 1942an berriro ezkondu zen Winnifred Josephine Fletcher dantza-maistrarekin. Lau seme-alaba izan zituzten, Maye eta Kaye, 1948an jaioak. Maye alabaren bitartez, bere biloba Elon Musken enpresari aberatsa da.
1974ko urtarrilaren 13an, hegazkinaren gurpilak indar-lerro batean harrapatu zituztenean hil zituzten bera eta bidaiari bat, praktikarako lurreratze batean.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Keating, Joseph C; Haldeman, Scott. (September 16, 1995). «Joshua N Haldeman, DC: the Canadian Years, 1926-1950» The Journal of the Canadian Chiropractic Association 39 (3): 172–186. OCLC .2485067.
* ↑ «Marriage of Teuion / Haldeman» The Leader-Post: 6. August 6, 1925.
* ↑ Tisinger, Sarah. (September 16, 2020). «Chiropractic Advocates» Palmer College of Chiropractic.
* ↑ «5,000 here for graduation of P.S.C. Seniors» Quad-City Times: 17. June 22, 1923.
* ↑ «250 Take Part in 'Y' Display» The Leader-Post: 3. April 30, 1938.
* ↑ «Week End Visitor» The Glasgow Courier: 5. June 29, 1939.
* ↑ «Technocrats Dine» The Leader-Post: 14. October 31, 1938.
* ↑ «Police Hold Technocrat Haldeman» The Leader-Post: 16. October 8, 1940.
* ↑ Basen, Ira. (June 28, 2021). «In science we trust» CBC News.
* ↑ «Chiropractor Faces Court» Star-Phoenix: 3. October 12, 1940.
* ↑ «Dr. J.N. Haldeman Fined by Court» The Leader-Post: 2. October 23, 1940.
* ↑ «Statement of Patriotism by Those Who Were Technocrats» The Edmonton Bulletin: 11. July 13, 1940.
* ↑ «'Official' explanation» The Leader-Post: 3. January 25, 1947.
* ↑ «CCF Government Wins Again in Saskatchewan» Ottawa Citizen (June 25, 1948).
* 1 2
* ↑ «Social Credit ready to fight Communism» The Leader-Post: 3. February 25, 1946.
* 1 2 «A new life for Haldeman» The Leader-Post: 11. August 6, 1951.
* ↑ «Activism and Escapades» Edmonton Journal: 17. May 13, 2017.