OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Joseph Beuys

Joseph Beuys (1921eko maiatzaren 12 – 1986ko urtarrilaren 23) 1960ko hamarkadan gailendu zen alemaniar artista da.
Bere emanaldi publiko erritualistikoak direla eta ezagun bilakatu zen, bai eta artearen sendatze ahalmen eta gizakiaren asmamen unibertsalaren defentsagatik. Emanaldiak gain, eskulturak, ingurugiroak, bitrinak eta milaka marrazki ere sortu zituen. Irakasle bikaina eta Alemaniako politikar ospetsu ere izan zen, bere ideia ekologikoak direla eta. Pertsonai karismatiko eta auzi handikoa, Beuysen lanaren nolakotasun eta balioa mendebaldeko artearen barruan gaur egun darrabilen eztabaida sutsua sortu du.
Bere lanaren artean aipatzekoa da "I like America and America likes me" ("Amerika maite dut eta Amerikak maite nau"), non zazpi egunez Tate museoko gela batean koiote batekin bizitzen egon zen, lo egiteko lastozko haxe bat eta feldrozko eztalki eta makil bat besterik ez zituela.
* Datuak: Q153965
* Multimedia: Joseph Beuys / Q153965
# Pio XII.a

Pio XII.a (latinez: Pius PP. XII), jaiotzez Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli Graziosi (Erroma, 1876ko martxoaren 2a - Castel Gandolfo, Vatikano Hiria, 1958ko urriaren 9a), Eliza Katolikoko 260. Aita santua izan zen 1939ko martxoaren 2tik bere heriotzaren egunera arte.

## Bizitza

Teologiako eta Zuzenbide Kanonikoko ikasketak egin zituen Unibertsitate Gregoriarrean eta 1899an, apaiz egin ondoren, Vatikanoko estatuko idazkaritzan sartu zen. Artzapezpiku egin zuten 1917an eta, Bavariako nuntzio izan ondoren, Berlinen izan zen sei urte geroago. 1929an kardinal izendatu zuten eta Erromara itzuli zen Pio XI.aren estatu idazkari izateko. Kargu horretan Europako zenbait herrialderekin itunak edo konkordatuak izenpetu zituen, besteak beste III. Reicharekin (1933).
1939an hautatu zuten Aita santu eta Pio XII.a izena hartu zuen aurreko Aita santuaren omenez. Lehen hilabeteetan Bigarren Mundu Gerra geldiarazten saiatu zen eta gerra garaian nazionalsozialismoaren eta faxismoaren gehiegikeriak salatu zituen, jarrera ofiziala neutraltasunezkoa hartu bazuen ere. Laguntza Batzorde Pontifikala sortu zuen, gerrak eragindako sufrimenduak arintzeko.
Gerra amaitutakoan, idazki eta mezu ugari bidali zituen komunikabideetara kristauen munduari jarrera moralari buruzko gida bat eskaintzeko eta, besteak beste, komunismoaren aurkako jarrera oldarkorra erakutsi zuen. Kardinalen kolegioan italiarren botere absolutua ezabatu zuen 1946an; ordutik aurrera italiarrak gehien izan diren arren, kultura eta herrialde askotako kardinalak egon izan dira. Teologiaren arloari dagokionez Bibliaren azterketa bultzatu eta dotrinaren desbideraketak gaitzetsi zituen Humani generis entziklikaren bidez (1950). XX. mendean ex cathedra dogma definitu zuen Aita santu bakarra izan zen; izan ere, 1950ean, Munificentissimus Deus konstituzio apostolikoaren bidez, Mariaren Jasokundea dogma zela aldarrikatu zuen (katoliko orok sinistu beharreko egia errebelatua).
1958ko urriaren 9an hil zen, bihotzekoak jota. Paulo VI.ak hasi zuen haren beatifikazio prozesua, 1965ean, eta 2000ko irailean Joan Paulo II.ak Beneragarri titulua eman zion (dohatsu izendatu aurreko azken etapa).

## Kaleak

* Pio XII.a etorbidea (Iruñea)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016/01/11 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Pio XII.a Vatikanoko webgunean, w2.vatican.va
* Critical Online Edition of the Nuncial Reports of Eugenio Pacelli (1917–1929), pacelli-edition.de
* Datuak: Q2604
* Multimedia: Pius XII / Q2604
# Nancy Reagan

Nancy Davis Reagan, jaiotzez Anne Frances Robbins (Manhattan, New York, 1921eko uztailaren 6a - Bel Air, Los Angeles, 2016ko martxoaren 6a) Estatu Batuetako Ronald Reagan lehendakariaren alarguna izan zen, eta 1981tik 1989tara Estatu Batuetako lehen dama izan zen.
Bere gurasoak Kenneth Seymour Robbins, eta bere emaztea zen Edith Luckett aktorea izan ziren. 1928 urtean bere gurasoak banandu egin ziren eta Nancy izeba batekin hazi egin zen, bere ama lanen bila bidaltzen zuelako.
1929 urtean, bere ama Loyal Davis neurokirurgialariarekin ezkondu zen eta Davis jaunak Nancy ume-ordetzat hartu zuen eta Chicagon hazi zuten. Nancyren amabitxia Alla Nazimova zen, zinema mutuko errusiar izarra, bere amaren laguna baizen eta. Bere heziketa Girls Latin School en eta Smith Collage, Massachusettsen izan zen.

## Filmografia

* The Crippler (1940) [film labur]
* Portrait of Jennie (1948)
* The Doctor and the Girl (1949)
* East Side, West Side (1949)
* Shadow on the Wall (1950)
* The Next Voice You Hear... (1950)
* Night Into Morning (1951)
* It's a Big Country (1951)
* Talk About a Stranger (1952)
* Shadow in the Sky (1952)
* Donovan's Brain (1953)
* The Dark Wave (1956) [short]
* Hellcats of the Navy (1957)
* Crash Landing (jatorrizko izenburua: Rescue at Sea) (1958)

## Erreferentziak

* ↑ Pryor, Thomas M.. (1957-8-3). «Universal Plans 7 Films in Month» The New York Times.
* ↑ «Of Local Origin» The New York Times 1958-1-31.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193426
* Multimedia: Nancy Reagan / Q193426
# Edmund Barton

Sir Edmund Barton (Glebe, Sydney, 1849ko urtarrilaren 18a – Medlow Bath, Hegoaldeko Gales Berria, 1920ko urtarrilaren 7a), Australiako politikaria eta epailea izan zen, herrialdeko estreinako Lehen Ministroa eta Auzitegi Gorenaren sortzaileetakoa.
Kargu horiek direla-eta, Australian aberri-ikur bilakatu da Barton. Bere ekarpen nagusia 1890eko hamarkadan federakuntza-mugimenduaren lidergoa izan zen. Lehendabiziko hauteskundeetan (1901) hautaturik irtenda, bi urte geroago utzi zuen kargua Australiako Auzitegi Goreneko kide bihur zedin.
* Datuak: Q23342
* Multimedia: Edmund Barton / Q23342
# Manoel de Oliveira

Manoel Cândido Pinto de Oliveira (Porto, 1908ko abenduaren 11 - ib., 2015eko apirilaren 2a) zinema zuzendari portugaldar emankor eta beteranoa izan zen. 40 film luze eta labur baino gehiago zuzendu izan zituen.

## Lan hautatuak

* "Douro, Faina Fluvial" (1931).
* "Aniki-Bóbó" (1942).
* "O Pintor e a Cidade" (1956).
* "Acto da Primavera" (1963).
* "A Carta" (1999).
* "O Princípio da Incerteza" (2002).

## Sariak

Sarien artean, Veneziako Mostran lortutako Urrezko Lehoia (Ohorezko Saria, 1985 eta 2004an) eta Canneseko Zinemaldian eskuratutako Urrezko Palma (2008) ditu, besteak beste.

## Ikus, gainera

* Portugalgo zinema

## Kanpo estekak

* (Portugesez)Oliveirari buruzko informazio zabala
* "Oliveira nekaezinaren ehun urteak" ("Berria")
* Datuak: Q43264
* Multimedia: Manoel de Oliveira / Q43264
# François Furet

François Furet (1927ko martxoak 27, Paris-1997ko uztailak 12), historialari frantziar bat eta Académie françaiseko partaidea izan zen. 1995ean, Soziologia eta Gizarte Zientzien Amalfi Europar Saria jaso zuen Le passé d'une illusion lanagatik.

## Lanak

* La Révolution française, Denis Richetekin, Fayard, Paris, 1965.
* Penser la Révolution française, Gallimard, Paris, 1978.
* L'atelier de l'histoire, Flammarion, Paris, 1982.
* Le Siècle de l'avènement républicain, Gallimard, « Bibliothèque des histoires », Paris, 1993.
* Le Passé d'une illusion, essai sur l'idée communiste au XXe siècle, Laffont/Calmann-Lévy, Paris, 1995, 580p.
* Fascisme et Communisme
* La Révolution, Histoire de France, Hachette, Paris.
* Dictionnaire critique de la Révolution Française
* Datuak: Q318667
# William Howard Taft

William Taft (1857ko irailaren 15 – 1930ko martxoaren 8) AEBetako 27. presidentea (1909-1913) eta geroago AEBetako 10. justizia-burua (1921-1930). Kargu biak izan dituen pertsona bakarra da, eta James Polkekin batera gobernu federalaren beste kargu bat izan duen bakarra (presidente bilakatu ziren presidenteordeak izan ezik).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q35648
* Multimedia: William Howard Taft / Q35648
# Sorginen Txabolako kanpai formako ontzia

Sorginen Txabolako kanpai formako ontzia Arabako Errioxako Bilar herrian dagoen Sorginaren Txabola trikuharrian aurkitutako kanpai-formako ontzien kulturako buztinezko ontzi bat da.

## Aztarnategia

Sorginaren Txabola Arabako Elvillar herrian kokaturik dagoen trikuharria da. Álvaro de Gortazarrek eta Carlos Saenz de Tejadak aurkitu zuten 1935ean. 1936an Jose Migel Barandiaranek induskatu zuen; eta 1974an, Juan Maria Apellanizek. Bederatzi harlauzez eta estalkia eratzen duen lauzaz osatua dago. Hiru harlauza handik estalkia egiten duen harlauzari eusten diote. Pasabidea bost harlauzez osatua dago. Trikuharria aurkitu zutenean estalkiz egiten duen lauza hirutan zegoen hautsita. Arabako Errioxako estazio megalitikoaren parte da. Bertan aurkitutako hezurrekin egindako kronologiaren arabera, lehenengo ehorzketa orain dela 4670 urte izan zen, eta ondoren hiru mendeko tartea izan zen, kanpai-formako ontziekin batera lurperatu zituzten beste gorpuak bertan sartu arte.

## Kanpai-formako ontzien kultura

Kanpai formako zeramika eskuz egindako zeramika mota bat da, eta ontzi batzuek duten kanpai forma alderantzikatuarengatik hartzen du izen hori. Orea distiratsua da, eta oro har, akabera zaindua du. Dekorazio ebaki eta geometrikoa du, eta lerro horizontalak diseinua egituratzen du. Mota honetako zeramikaren forma gehienak ontziak, goporrak eta lapikoak dira, hala ere, kopak edo heldulekua duten edalontziak ere badaude.
Zeramika hauek Europako zati handi batean agertu dira, bai hilobietan, bai bizilekuetan. Biltegiratzeko ontzi gisa, gatza ekoizteko edo kobrearen metalurgiarako erabiltzen ziren zantzuak daude, hala ere, arkeologo askorentzat, errituetan eta eliteekin lotuta erabiltzen ziren objektuak dira. Zenbait ontzik elikagaien eta edari alkoholdunen hondarrak gorde dituzte, hala nola garagardoa, beraz, lider baten posizioa finkatzeko egindako oturuntzetan eta hildakoak agurtzeko zeremonietan erabili zirela uste da.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Arabako Arkeologia Museoa. GIDA: 20 pieza nabarmen. Arabako Arkeologia Museoa.
* ↑ APELLANIZ, J. M; MEDRANO, D. F.. (1978). «El sepulcro de galeria segmentada de la Chabola de la Hechicera (Elvillar, Alava). Excavacion y restauracion» El sepulcro de galeria segmentada de la Chabola de la Hechicera (Elvillar, Alava). Excavacion y restauracion 9: 141–220. (Noiz kontsultatua: 2025-01-07).
* ↑ «La estación megalítica de la Rioja Alavesa: cronología, orígenes y ciclos de utilización» Zephyrus: Revista de prehistoria y arqueología 71: 89–106. 2013 ISSN 0514-7336. (Noiz kontsultatua: 2025-01-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131695699
* Multimedia: Bell Beaker culture pot from Sorginaren Txabola / Q131695699
# Martin Van Buren

Martin Van Buren (Old Kinderhook, New York, AEB, 1782ko abenduaren 5a - Old Kinderhook, NY, AEB, 1862ko uztailaren 24a) Ameriketako Estatu Batuetako zortzigarren presidentea izan zen.

## Biografia

Familia holandar jatorrikoa zuen. Van Buren legegizona zen bizibidez, 1803tik.
Senatari (1821-1828), New Yorkeko gobernari (1829), estatu-idazkari (1829-1831), eta errepublikako lehendakariorde (1833-1837) izan zen, eta Estatu Batuetako zortzigarren lehendakaria 1837-1841 urteetan.
Jackson lehendakariaren politikari jarraipena eman zion. Bankuaren gerraren amaieran, krisi ekonomiko larria (1837ko izua), seminola indiarren aurkako bigarren gerra, eta Kanadaren eta Maineko estatuaren arteko mugari buruzko tirabirak izan zituen arazo nagusiak. Krisi ekonomikoak eta Texas Estatu Batuetan sartzeari uko egin izanak herriaren onespena galarazi zioten.
Esklabotzaren aurkakoa zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Martin Van Burenen biografia american-presidents.com webgunean
* Datuak: Q11820
* Multimedia: Martin Van Buren / Q11820
# Tokugawa Ieyoshi

Tokugawa Ieyoshi (japonieraz: 徳川 家慶, 1793ko ekainaren 22a-1853ko uztailaren 27a) Japoniako Tokugawa shogunerriko hamabigarren shoguna izan zen. Tokugawa Ienari shogunaren bigarren semea izan zen.
1837an izendatu zuten shogun, bere aita hil ondoren. Mizuno Tadakuniri eman zion Tenpō erreforma egiteko betebeharra.
Tokugawa familiaren urruneko adarra zen Mito klana gorroto bazuen ere, Rekkô Nariaki Mito etxeko jaunaren zazpigarren semea begi onez ikusten zuen, bere babesa eskainiaz. Zazpigarren seme hura, Tokugawa Yoshinobu, azken shoguna bihurtuko zen; Ieyoshirengatik ez balitz ezinezkoa izango zena.
Harrituta azaldu zen Mathew Perryren itsasontziak Tokioko badiara iritsi ondoren. Handik gutxira, gaixotu eta hil egin zen.

## Iturriak

* Saigo no shogun (Azken Shoguna), Shiba Ryôtaro, 1967
* Datuak: Q439675
* Multimedia: Tokugawa Ieyoshi / Q439675
# Milton Friedman

Milton Friedman (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1912ko uztailaren 31 – San Francisco, Ameriketako Estatu Batuak, 2006ko azaroaren 16a) Ameriketako Estatu Batuetako ekonomialari eta intelektual famatua izan zen. Merkatu librearen nahiz neoliberalismoaren defendatzaile sutsua eta monetarismo neoklasikoaren ordezkaria Chicagoko Ekonomia Eskolan izan zen. Hurrengoa adierazi zuen Free to Choose (1980) liburuan:
| | Wikitekan bada UEUren liburu batetik ateratako testu zatia: Free to Choose |
| Liburu osoa: Gaur egungo munduaren historia, 1945-2009 ||
| « | Baina azken urteotako eskarmentuak —hazkunde txikiagoa eta produktibitatearen jaitsiera— zalantza sorrarazten du: irudimen pribatuak jarrai ote dezake gobernu kontrolaren ondorio kaltegarriak estaltzen, orain arteko bide beretik jarraituz gero? (hau da, estatuari gero eta botere handiagoa emanez gero, eta funtzionario «klase berri» bati baimena emanez gero, gure diru-sarreren gero eta zati handiagoa gasta dezaten, teorian, gure onerako). Arinago edo geroago —eta, beharbada, gutariko gehienok uste baino lehenago— sektore publiko gero eta interbentzionistagoak suntsitu egingo ditu merkatu libreari zor diogun aberastasuna eta Independentziaren Aldarrikapenean garbi adierazita dagoen gizakiaren askatasuna. | » |
| —. Testu osoa irakurtzeko Wikisourcen duzu eskuragarri |||
Makroekonomia, mikroekonomia, ekonomiaren historia eta estatistikan lan nabarmenak egin zituen. 1976an Ekonomiako Nobel Saria eman zioten kontsumoaren analisian eta txanponen historia eta teorian egindako lanak zirela eta. Estabilizazio politikak konplexuak zirela demostratu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Martínez Rueda, Fernando; Aizpuru Murua, Mikel. (2011). Gaur egungo munduaren historia, 1945-2009. Udako Euskal Unibertsitatea ISBN 9788484383345..

## Ikus, gainera

* Reaganomics

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47426
* Multimedia: Milton Friedman / Q47426
# Genichi Taguchi

Genichi Taguchi (田口玄一 Taguchi Gen'ichi) (Takamachi, Niigata, Japonia, 1924ko urtarrilaren 1 – 2012ko ekainaren 2a) ingeniari eta estatistikari bat izan zen, kalitatearen kudeaketan egindako ekarpenengatik ezaguna. Aldi berean, Taguchi metodoak, besteak beste saiakuntza-diseinua barnehartzen duen metodo estatistikoen bilduma bat, garatu izana zor zaio.

## Bizitza

Kimono-industria zabala zuen Takamachi hirian jaioa, ehun-ingeniaritza ikasi zuen bere familiaren kimono-lantegian lan egin asmoz, 1942 urtea aldera estatistikarekiko interesa piztu eta Motosaburo Masuyama estatistikariaren gidaritzapean metodo estatistikoak ikasi zituen. 1948-1950 urteetan Japoniako Estatistika Matematikorako Institutuan lan egin zuen eta bertan penizilinaren ekoizpenaren inguruko ikerketak egiteagatik irabazi zuen ospea. Ondoren, enpresa probatuetan aritu zen lanean, Taguchi metodoak deritzenak garatuz. Egindako lanarengatik Deming saria irabazi eta 1965 Aoyama Gakuin Unibertsitatean irakasle lanetan hasi zen eta bertan iraun zuen 17 urtez. 1980ko hamarkadarako bere izena ezaguna zen Estatu Batuetan eta bertara joan zen bere metodoen berri ematera. Bere bizitzan zehar egindako lanarengatik, kalitatearen inguruko sari asko jaso zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Genichi Taguchi, American Society for Quality. 2010-01-23.
* Datuak: Q201416
* Multimedia: Genichi Taguchi / Q201416
# Ramsay MacDonald

James Ramsay MacDonald (1866ko urriaren 12a - 1937ko azaroaren 9a), birritan Erresuma Batuko Lehen ministroa izan den eskoziar politikaria izan zen. Jatorri apalekoa zen, 1924an Lehen ministroa bilakatu zen lehenbiziko laborista izan zen. Bere bigarren agintaldian zehar Depresio Handiari aurre egin behar izan zion. Orduan egoera latz horri gainditzeko asmoz ministro laboristak baino kontserbadore gehiago zituen batasun gobernu bat osatu zuen, honek bere alderditik kaleratzea suposatu zion.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q166646
* Multimedia: Ramsay MacDonald / Q166646
# Larresoro

    Artikulu hau Lapurdiko udalerriari buruzkoa da; Jose Luis Alvarez Enparantza gaitzat duena beste hau da: «Txillardegi»
Larresoro Lapurdiko udalerria da. 1.816 biztanle zituen 2013. urtean eta Lapurdi Erdialdean dago kokatua.

## Geografia
### Ingurune naturala

Errobi ibaia udalerritik igarotzen da, Urloko errekarekin batera.

### Udalerri mugakideak

* Uztaritze iparraldean
* Haltsu eta Jatsu ipar-ekialdean
* Kanbo ekialdean
* Ezpeleta eta Itsasu hegoaldean

### Etxeak eta auzoak

* Basaburu
* Berroa
* Harrieta
* Inthalatzea
* Loketa
* Orkatz
* Pagalde
* Pekatenborda

## Demografia

* Larresoroko biztanleria
* Datuen iturburua: INSEE

## Kultura
### Euskara

Larresoron Uztaritze inguruko euskara mintzatzen da, nafar-lapurtarraren aldaera.

## Kirolak

Inthalatz Larressore herriko errugbi taldea da. 1974an sortu zen. Errugbi eskola bat ere badu 80 haurretik gora dituena.

## Argazki galeria

* Larresoroko Herriko Etxea
* Larresoroko pilotalekua
* Larresoroko etxe bat
* Larresoroko etxe bat
* San Martin eliza
* Larresoroko apaiztegia

## Larresoroar ezagunak

* Jean Agerre (1701-1785), elizgizon eta misiolaria.
* Juan Ithurri (1845-1896) euskal idazlea.
* Robert Hirigoien (1944-2025) euskaltzalea.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ «Ainciart Bergara, Charles - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
* ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
* ↑ «Larresoro - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-11-15).
* ↑ «Uztaritze ingurukoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-11-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q843484
* Multimedia: Larressore / Q843484
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Larresoro
# Juan Antonio Samaranch

Juan Antonio Samaranch (Bartzelona, Katalunia, 1920ko uztailaren 17, Bartzelona, Katalunia, 2010eko apirilaren 21a), hockey jokalari, politikari eta enpresaburua izan zen. 1980tik 2001era bitartean Nazioarteko Olinpiar Batzordeko zuzendaria izan zen, besteak beste Bartzelonak 1992ko joko olinpikoen antolaketa lortuz. Horrez gain, Espainiako Olinpiar Batzordeko burua izan zen 1967 eta 1970era bitartean.
Politikari moduan, falangistekin batera hainbat aldiz aritu zen eta 1973tik 1977ra Bartzelonako aldundiko lehendakaria izan zen.

## Bizitza

Goi Mailako Enpresa Ikasketen Institutuan eta Merkataritzako Goi Mailako Ikasketen Eskolan graduatu zen, eta prokuradore izan zen gorteetan Francisco Francoren erregimenaren garaian. Kirol gaietan aritu zen batez ere eta alor horretako zinegotzi izan zen Bartzelonako udalean. Ondoren kirol ordezkaritza nazionaleko ordezkari izan zen Katalunian, eta Espainiako kirol ordezkaria 1967-1971 bitartean. Nazioarteko Olinpiar Batzordeko kide izendatu zuten eta 1973an Bartzelonako Diputazioko presidente hautatu zuten. 1977an, Olinpiar batzordeko presidenteorde zela, Espainiako enbaxadore izendatu zuten Sobietar Batasunean, eta 1980. urtetik aurrera Olinpiar Batzordeko presidente izan zen.
Kargu horretan egon zen bitartean hainbat lorpen izan ditu: Olinpiar Jokoei boikota egiteko joera ezabatu zuen, lan handia egin zuen doping-aren kontra, kirolari profesionalei jokoetako lehiaketetan parte hartzeko aukera eman zien. Berak sortua da, orobat, Olinpiar Museoa, Suitzan egoitza duena. 1997an berriz ere Olinpiar Batzordeko presidente izateko hautatu zuten, 2001. urtea arte. 1998an Asturiasko Printzea saria eman zioten. 2010ean hil zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Bartzelonar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Olinpiar batzordeko webgunea.
* (Gaztelaniaz) Francisco Franco hil zenean Samaranch-ek irratian esandakoa.
* Datuak: Q171166
* Multimedia: Juan Antonio Samaranch / Q171166
# Cecil Rhodes

Cecil John Rhodes (Bishop's Stortford, Hertfordshire, Ingalaterra, 1853ko uztailaren 5a - Groote Schuur, Muizenberg, Hegoafrika, 1902ko martxoaren 26a) enpresaburu ingelesa izan zen. Halaber, ekonomialaria eta politikari kolonoa izan zen, De Beers diamante-enpresaren sortzaileetako bat izanik. Enpresa horrek, oraindik ere munduko diamante gehienak —% 60— kontrolatzen ditu gaur egun. Era berean, Rhodesek Rhodesia kolonia fundatu izanagatik da ezagun, orain Zambia eta Zimbabwe lurraldeen artean dagoena.
Boerren Gerretan Rhodesek britainiarrak lagundu zituen —Kimberleyko setioan, kasu—, baina bere laguntza ez zen etekingarria izan.
Goiz hil zen, 48 urte besterik ez zituela, aneurisma bat medio.

## Cecil Rhodes eta kolonialismoa

"Atzo osteratxo bat egin nuen Londresko East-Endetik [hiriburuko ekialdeko langile-auzoa] eta langabeen batzar batean izan nintzen. Eztabaida gogorrak entzun nituen. Oihu bat baino ez zen entzuten: "Ogia, ogia!". Etxean bueltan han ikusitakoa gogoratzean, lehen baino konbentzituago sentitu nintzen inperialismoaren garrantziaz (...). Maiteen dudan ideia gizarte-arazoa konpontzea da; hau da, Erresuma Batuko berrogei milioi biztanleak gerra zibil hilgarri batetik salbatzeko lur berriak konkistatu behar ditugu. Guk, kolonizatzaileok, horrela jokatu behar dugu sobran ditugun biztanleak lekutzeko eta gure lantegi eta meategietako produktuei irtenbidea emateko. Beti esan izan dut Inperioa sabeleko arazoa dela. Gerra zibila saihestu gura baduzue, inperialista bihurtu beharko duzue."
Cecil Rhodes, 1895.

## Bibliografia

* (Ingelesez) «'Colonialism had never really ended': my life in the shadow of Cecil Rhodes» the Guardian 2021-01-14 (Noiz kontsultatua: 2021-01-16).
* «Cecil John Rhodes | South African History Online» www.sahistory.org.za (Noiz kontsultatua: 2021-01-16).
* Datuak: Q19825
* Multimedia: Cecil Rhodes / Q19825
# Zane Grey

Zane Grey (Zanesville, Ohio, 1872ko urtarrilaren 31 – Altadena, Kalifornia, 1939ko urriaren 23a) AEBetako idazlea izan zen, Mendebalde Urrunari buruzko eleberriak eta istorioak espezialitatetzat izan zituena.
Zineman, 110 pelikula inguru egin dituzte haren istorioetan oinarrituta.

## Bibliografia hautatua

* "Betty Zane" (1903)
* "Spirit of the Border" (1906)
* "Riders of the Purple Sage" (1912)
* "The Light of Western Stars" (1914)
* "The Lone Star Ranger" (1915)
* "The Rainbow Trail" (1915)
* "The Border Legion" (1916)
* "The Mysterious Rider" (1921)
* "To the Last Man" (1921)
* "The Day of the Best" (1922)
* "Under the Tonto Rim" (1926)
* "Forlorn River" (1927)
* "Wild Horse Mesa" (1928)
* "Nevada" (1928)
* "Fighting Caravans" (1929)
* "Stairs of Sand" (1929)
* "Sunset Pass" (1931)
* "Tales of Tahitian Waters" (1931)
* "Robbers' Roost" (1932)

## Ikus, gainera

* Ingelesezko literatura
* Literatura amerikarra

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)Zane Grey Cabin Foundation
* Datuak: Q146763
* Multimedia: Zane Grey / Q146763