OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Patxi Freytez

Patxi Freytez Pérez (Iruñea, 1967ko urtarrilaren 10a) aktorea da.
Iruñean jaio eta Logroñon hazi zen. Madrilen egin zituen ikasketak, eta han lan egin du. Informazio Zientzietan lizentziatu ostean, antzezle lanetan murgildu zen buru-belarri. Aktore jarduna antzerkigintzan hasi zuen. Taularen gainean antzeztu dituen lan aipagarrienak Esperando a Godot eta La mujer de negro dira.
Ellas son así (1998), Espainiako Tele 5 kateko telesailean, egin zen ezaguna. Antena 3 kateko El comisario telesailean ere parte hartu zuen. Zinemari dagokionez, Isabel Coixeten A los que aman (1998), Chema de la Peñaren Shacky Carmine (1999), Pedro Almodóvarren Todo sobre mi madre (1999), Carlos Sauraren Tú qué harías por amor (1999) eta Julio Medemen Lucía y el sexo (2000) filmetan parte hartu du. Hainbat arlotan lan egin badu ere, antzerkigintza da berak gogokoena duena.

## Filmografia
### Zinema
#### Film luzeak

* A los que aman (1998)
* Todo sobre mi madre (1999)
* Shacky Carmine (1999)
* ¿Tú qué harías por amor? (2001)
* Tuno negro (2001)
* Las ovejas no pierden el tren (2014)
* B, la película (2015)
* Alegría, tristeza (2018)

#### Film laburrak

* Húmedo (1999)
* Vamos a dejarlo (1999)
* La cartera (2000)
* Vamos a dejarlo (2001)
* Una feliz Navidad (2001)
* Al pasar la barca (2003)

### Telebista

* Ellas son así (1998-1999)
* Año Cero (2001)
* El Comisario (2000-2009)
* Los protegidos (2010)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q9056962
# Felice Romani

Giuseppe Felice Romani (Genova, 1788ko urtarrilaren 31 – Moneglia, 1865eko urtarrilaren 28a) italiar olerkari, literatura eta mitologia aditu eta opera libretista izan zen.
Genovako familia burges batean jaio zen eta zuzenbidea eta literatura ikasi zituen Pisa eta Genovan. Literatura frantsesa itzuli zuen eta hiztegi bat argitaratu zuen sei liburukitan, mitologia eta antigoalekoak, Italiako zelten historia barne.
Espainia, Italia, Grezia eta Alemaniara bidaiatu zuen 1812 edo 1813an Milanera joan aurretik. Vienako gorteko poeta lanari uko egin eta opera-libretoak idazten hasi zen. Simon Mayr konpositorearentzat bi libreto idatzi ondoren, La Scalako libretista izendatu zuten. Ia ehun libretotan literatura frantsesa eta iturri mitologikoak erabili zituen. Vincenzo Bellini, Gioachino Rossini eta Gaetano Donizettirentzat idatzi zuen batez ere.
1834an Gazzetta Ufficiale Piemontese aldizkariko editore bihurtu zen eta kritika literarioa idatzi zuen berarentzat.

## Libreto hautatuak

* Il turco in Italia. Musika: Gioachino Rossini.
* I due Figaro. Musika: Michele Carafa.
* Margherita d’Anjou. Musika: Giacomo Meyerbeer.
* L’esule di Granata. Musika: Giacomo Meyerbeer.
* Anna Bolena. TmMusika: Gaetano Donizetti.
* Norma. Musika: Vincenzo Bellini.
* La sonnambula. Musika: Vincenzo Bellini.
* L'elisir d'amore. Musika: Gaetano Donizetti.
* Beatrice di Tenda. Musika: Vincenzo Bellini.
* Lucrezia Borgia. Musika: Gaetano Donizetti.
* Un giorno di regno Musika: Giuseppe Verdi.
* Francesca da Rimini. Musika: Saverio Mercadante.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q350103
* Multimedia: Felice Romani / Q350103
# Unai Hernández Lorenzo

Unai Hernández Lorenzo (Malgrat de Mar, Katalunia, 2004ko abenduaren 14a) Kataluniar futbolaria da. Erdilari lanetan aritzen da. Bera eta bere anaia Unax euskal izenak dituzte euskal txirrindularien homenez.

## Ibilbidea

2024ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Conference League | Conference League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Girona B | 3.F | 2021/22 | 17 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 17 | 0 |
| Girona B | Denera | Denera | 17 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 17 | 0 |
| Barça Atlètic | 1.F | 2022/23 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | 0 |
| Barça Atlètic | 1.F | 2023/24 | 38 | 10 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 38 | 10 |
| Barça Atlètic | 1.F | 2024/25 | 20 | 9 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 20 | 9 |
| Barça Atlètic | Denera | Denera | 59 | 19 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 59 | 19 |
| Al-Ittihad | 1. | 2024/25 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Al-Ittihad | Denera | Denera | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 76 | 19 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 76 | 19 |

## Erreferentziak

* ↑ La història dels germans Unai i Unax Hernández Lorenzo

## Kanpo estekak

* Fitxa
* Datuak: Q116878118
# Rubén Alves

Rubén González Alves (Rio de Janeiro, Brasil, 1994ko irailaren 7a) Euskal Herriko futbolari ezkertia da, ama brasildarra duena. Bederatzi hilabete zituela bueltatu zen Bilbora. Erdiko edota ezker atzelari moduan aritzen da.

## Kirol Ibilbidea

2024ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Conference League | Conference League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Santutxu | 3. | 2013/14 | 18 | 1 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 18 | 1 |
| Santutxu | 3. | 2014/15 | 32 | 2 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 32 | 2 |
| Santutxu | Denera | Denera | 50 | 3 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 50 | 3 |
| Amorebieta | 2.B | 2015/16 | 20 | 2 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 20 | 2 |
| Amorebieta | 2.B | 2016/17 | 33 | 3 | 3 | 1 | - | - | - | - | | | - | - | 36 | 4 |
| Amorebieta | Denera | Denera | 53 | 5 | 3 | 1 | - | - | - | - | | | - | - | 56 | 6 |
| Barakaldo | 2.B | 2017/18 | 25 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 25 | 0 |
| Barakaldo | Denera | Denera | 25 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 25 | 0 |
| Atlético Baleares | 2.B | 2018/19 | 33 | 1 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 33 | 1 |
| Atlético Baleares | Denera | Denera | 33 | 1 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 33 | 1 |
| Ibiza-Eivissa | 2.B | 2019/20 | 23 | 2 | 2 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 25 | 2 |
| Ibiza-Eivissa | 2.B | 2020/21 | 25 | 1 | 3 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 28 | 1 |
| Ibiza-Eivissa | 2. | 2021/22 | 27 | 1 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 27 | 1 |
| Ibiza-Eivissa | Denera | Denera | 75 | 4 | 5 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 80 | 4 |
| Racing Santander | 2. | 2022/23 | 35 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 35 | 0 |
| Racing Santander | 2. | 2023/24 | 25 | 2 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 26 | 2 |
| Racing Santander | Denera | Denera | 60 | 2 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 61 | 2 |
| Tenerife | 2. | 2024/25 | 9 | 1 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 12 | 1 |
| Tenerife | Denera | Denera | 9 | 1 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 12 | 1 |
| Córdoba | 2. | 2024/25 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Córdoba | Denera | Denera | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 305 | 16 | 12 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 317 | 17 |

## Kanpo estekak

* Fitxa
* Datuak: Q106953419
# Mirzec udalerria

Mirzec Poloniako Gurutze Santuko voivoderriko landa-udalerri bat da, Starachowice barrutian kokatuta. 111,11 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 8321 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q553676
* Multimedia: Gmina Mirzec / Q553676
ieaGurutze Santuko voivoderriko udalerriak :
# Miss Espainia

Miss Espainia (gaztelaniaz eta ofizialki, Miss España) Espainian ospatzen den edertasun lehiaketa da.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q1075028
* Multimedia: Miss Spain / Q1075028
# Mister Bean

Mister Bean edo Mr. Bean Erresuma Batuko barre egiteko telebista saioa izan zen, baita saioko pertsonaia nagusiaren izena ere. Lehen atala 1990eko urtarrilaren 1ean eskaini zuen ITV telebista kateak, eta azkena 1995eko azaroaren 15ean. Guztira hamalau atal filmatu ziren.
Saioak arrakasta handia lortu zuen mundu osoan eta 1990eko hamarkadaren amaieratik bi film eta marrazki bizidunetako saio bat ekoitzi dira.

## Pertsonaiak eta osagarriak

* Mr. Bean: (Rowan Atkinson) telesaileko protagonista da. Pertsonaia bitxia da, baina baita traketsa ere, eta egoera barregarriak sortzen ditu. Beharbada horregatik gizagaixoa aingeru maltzur gisa ikusi izan da (telesaileko kapitulu hasiera denetan pertsonaia argi zuri batetik jausten da zerutik lurrera). Mr. Beanek ez du hitz askorik egiten eta, egiten duenean, hitz gutxi batzuk xuxurlatzen ditu, tonu baxu eta komiko batean. Umorea, hein handi batean, pertsonaiaren irtenbide originalek (eta beste askotan zentzugabeek) eragiten dute; askotan egoera ezerosoan jartzen dutenak. Haren izena ez zen inoiz jakinarazi telesail osoan. Hala ere, Bean filmean (1997) "Mr. Bean" izenez ageri da; aldiz, Mr. Bean's Holiday filmean (2007) "Rowan Bean" izenez.
* Irma Gobb: (Matilda Ziegler) Mr. Beanen bikotekidea da telesail barruan. Burugabea eta ikaratia da; beti daki leheneratzen bere bikotearen izualdi eta irainei. Asko maite du Bean, naiz eta bere bikotekideak nahiago dituen opariak laztanak baino. 3 kapitulutan agertu zen soilik.
* Teddy: Felpazko hartz bat da eta agian Mr. Beanen lagunik onena. Artilezko hartz arre txikia da, botoiak begi gisara dituena. Hankek eta eskuek saltxitxa itxura dute, askotan kaltetua suertatzen da. Nahiz eta Teddy bizigabea izan, Mr. Beanek askotan bizia duela sinetsarazi nahi izaten dio bere buruari.
* Mr. Bean-en autoa: British Leyland Mini 1000 autoa egoera komiko askoren lekuko da, adibidez: Mr. Bean autoa gidatu eta janzten, sabaian kokaturiko besaulkian jarririk gidatzea... Telesail hasieran, 1969ko BMC Mini MK II laranja bat zen, baina hau suntsitua izan zen lehen kapituluko amaieran gertatzen den istripu batean, pantailaz kanpo. Handik aurrera, autoa 1976ko modelo bat zen, karrozeria berde lima zuena eta kapot beltza.
* Hiru gurpildun autoa: behin baino gehiagotan ageri da, askotan Mr. Beanen ekintzen ondorio kaltegarriak jasaten ditu. Reliant Regal Supervan modeloa da, eta urdin argi kolorekoa. Jabea ezezaguna da.

## Aktoreak

Jatorrizko Mister Bean saioko aktore nagusia Rowan Atkinson zen, eta berarekin batera, Robin Driscoll, Richard Curtis eta Ben Elton aritu ziren gidolari lanetan.

## Euskadin

ETB 1k iraganean bota zituen programa batzuk asteburuko arratsaldeetan. Orainaldian, Gabonetan botatzen da programa, bai gabon-gauetan, bai Urteberri bezperetan. Animaziozko saila ere ikusgai izan da ETBn.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Mister Beanen webgune ofiziala.
* Datuak: Q484020
* Multimedia: Mr. Bean / Q484020
# Mizen Head

Mizen Head (irlanderaz Carn Uí Néid) Irlandako Corkeko konderriaren hego-mendebaldeko penintsula batean dagoen lurmutur bat da, West Cork eskualdea eta Carbery barrutian. Irlanda osoko muturretako bat eta turismogunea da, itsaslabar ikusgarriez inguratua dagoelarik. Lurmutur honetan eguraldi estazioa eta itsasargi bat daude.
Lurmutur hau dagoen penintsularen ekialdean Ballydehob, Crookhaven, Goleen eta Schull udalerriak daude. Askok uste ez bezala, Mizen Head ez da Irlanda uharte osoko lur lehorreko muturrik hego-mendebaldekoena, Brow Head lurmuturra da. Halere, geografiako liburuen arabera Irlanda osoko distantziarik luzeena "Fair Head eta Mizen Head" edota "Mizen Head eta Fair Head" lurmuturren artekoa omen da.

## Kanpo estekak

* Mizen Head lurmuturrari buruzko orrialdea (Ingelesez)
* Datuak: Q674377
* Multimedia: Mizen Head / Q674377
# Naxos (uhartea)

Naxos, grezieraz Νάξος, Greziako uhartea da, Egeo itsasoan dagoena, Ziklade uhartedian. 428 km² eta 14.000 biztanlerekin, uhartediko irla handiena da. Hiri handiena Naxos hiria edo Chora da (2.900 biztanle).

## Historia

Naxos K.a. 2000. urtean gizakiek okupatuta zegoen. Joniarrek kolonizatu zuten eta laster garrantzi ekonomiko handia izan zuen. Garai loriotsuenak K.a. VII. eta VI. mendeetan izan zituen; urte horietan Zikladeak haren menpe egon ziren.

## Uhartean jaiotako pertsonalitateak

* Iakovos Kambanelis idazlea.

## Kanpo estekak

* (Frantsesez): Naxos inguruko informazioa.
* (Gaztelaniaz). Informazio turistikoa.
* Datuak: Q188527
* Multimedia: Naxos / Q188527
# Zikladeak

Zikladeak edo Ziklade uharteak (grezieraz: Κυκλάδες, Kyklades) Egeo itsasoko Greziako uhartedia da. 2.572 km$^2$ ditu, eta 112.615 biztanle (2001). Hiriburua Ermoupoli da (Syros uhartea). Hogeita hamar bat uhartek osatua da; haietatik garrantzitsuenak hauek dira: Amorgos, Andros, Delos, Ios, Kea, Kimolos, Kithnos, Milos, Mikonos, Naxos (uhartea), Paros, Santorini (Thera), Serifos, Sifnos, Syros, Tinos, Sikinos, Anafi, Kimolos, Antiparos, Folegandros. Uharteak itsaspeko mendietako gailurrak dira. Izena Delos uharte sakratuaren inguruan moldatzen duten zirkulu-itxuratik datorkie (kyklos). Ekoizpen nagusiak hauek dira: ardoa, tabakoa, fruituak, mineralak, marmola. XX. mendean uhartedia bizkor husten ari zen, harik eta turismoa garatu zen arte.

## Historia

Antzinatean Brontze Aroko kultura-gunea izan zen (K.a. 3000 urte), Zikladeetako kultura Kretakoa eta Mizenaskoa baino ehunka urte lehenago garatu baitzen bertan
K.a. 479an Atenasko Itsas Konfederazioan sartu ziren.
Erdi Aroan Bizantzioren mende egon ziren, eta 1204an Veneziako dukerri bihurtu ziren. 1566an turkiar otomandarrek hartu zituzten uharteak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .
* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 154. arauaː Europako eskualde historiko-politiko nagusiak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q171132
* Multimedia: Cyclades / Q171132
# Beltxargen aintzira

Beltxargen aintzira (errusieraz: Лебединое Озеро, translit.: Lebedinoie ozero) Piotr Ilitx Txaikovski errusiar musikagileak konposatutako lehenbiziko hiru balletetako bat izan zen. Lehenbiziko aldiz 1877an Moskuko Bolxoi antzokian taularatu zuten.

## Irudiak

* Irina Baronova.
* Karsavina and Vladimirov.
* Mordkin.
* Tamara Toumanova eta Serge Lifar.
* A. Golovin.
* S. Sudeikin.
* Dekoratua.
* Bocharov.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 195. arauaː Artelanen izenak. Musika. (Noiz kontsultatua: 2024-04-17).

## Kanpo estekak

* Beltxargen aintzira, YouTube.
* Datuak: Q199786
* Multimedia: Swan Lake / Q199786
# Leize erreplika

Leize erreplika arte labarra duen leize baten erreplika bat da, bisitarientzat prestatua, ohikoan ibilbide errealista bat eskaini ohi duena, ez bakarrik arte labarreko margoekin, baizik eta leizearen hiru dimentsioko hormen eta zokoen erliebe eta giroarekin (iluntasuna, adibidez) hornituta.
1950eko hamarkada amaieran egin ziren lehen erreplikak. Haien artean egon zen 1959an Alemaniako Municheko Deutsches Museumeko kimika departamentuak egina Altamiran.
Ikerketek demostratu dutenez, erreplika immertsibo batean bisitariek benetakotasun handia sentitzen ahal dute.
Euskal Herrian Ekainberri erreplika (Ekaingo leizearena, 2008an irekia) adibide bikaina da, eta bere ezaugarriak partekatu ziren nazioarteko adituekin Gipuzkoan 2018an egindako biltzar batean.

## Iruditegia

* Ekainberri, bisitarien ibilbidea.
* Chauvet 2 erreplikaren eraikuntza fasea.
* Altamirako erreplika, Kantabrian.
* Lascaux-IV.
* Zaldi-burua, Ekaingo hormetan irudikatua, Ekainberrin erreplikatua.
* Zaldi eta bisonteak, Ekainberriko argiztapenak nabarmenduta.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Alaix, Manel Miró. (2019). «Evolución de las réplicas de arte parietal, un equipamiento museístico singular» erph_ Revista electrónica de Patrimonio Histórico: 55–77. doi:10.30827/e-rph.v0i25.17886. ISSN 1988-7213. (Noiz kontsultatua: 2025-01-26).
* ↑ Duval, Mélanie; Smith, Benjamin; Gauchon, Christophe; Mayer, Laura; Malgat, Charlotte. (2020-02-01). «“I have visited the Chauvet Cave”: the heritage experience of a rock art replica» International Journal of Heritage Studies 26 (2): 142–162. doi:10.1080/13527258.2019.1620832. ISSN 1352-7258. (Noiz kontsultatua: 2025-01-26).
* ↑ GFA, Kultura. (2018-06-06). «Arte labarra duten haitzuloen Europako lau erreplikei buruzko Kongresua» gipuzkoa (Noiz kontsultatua: 2025-01-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q112911410
* Multimedia: Cave replicas / Q112911410
# Muddy Waters

McKinley MorganField (Issaquena konderria, Mississippi, 1915eko apirilaren 4a - Westmont, Illinois, 1983ko apirilaren 30a), Muddy Waters ezizenaz ezagunagoa, Blues musikari estatubatuarra izan zen, Chicagoko bluesaren aitatzat hartzen dena. Halaber, Britainia Handiko bluesaren sorreran eragin handia izan zuen.

## Biografia

Rolling Forken jaioa, Misisipiko estatuan. Bere lehen grabazioa 1940an egin zuen, kongresuko liburutegiarentzat. Beranduago Chicagora joan zen bizitzera, eta bertan utzi zuen gitarra akustikoa elektrikoa hartzeko, garaiko musikari beltzen artean sonatuago bihurtuz.
Chess Recordsentzat eginiko lehen lanean Watersek gitarra eta ahotsa egiten zituen, kontrabaxuaz lagunduta. Beranduago gehitu zituen perkusio instrumentuak eta armonica, bluesaren egitura klasikoa hartuz.
Ahots sakon eta aberatsa zuen, nortasun handikoa, eta garai hartako izar askoren laguntzaz, Waters laster bihurtu zen Chicago Blues deitu zenaren irudi ezagunena. B.B. King berak esango zuen "txikagoko burua" zela bera. Bere taldekide guztiak Chicagoko bluesaren gailurrean zebiltzanak izan ziren: Little Walter, Big Walter Horton, James Cotton, Junior Wells, Carey Bell, Willie Dixon, Otis Spann, Pinetop Perkins, Buddy Guy batzuk aipatzearren.
50 eta 60ko hamarkaden artean eginiko grabaketak bereziki onak dira. Haietako asko klasikoak bihurtu ziren: "Got My Mojo Working", "Hoochie Coochie Man", "She's Nineteen Years Old", "Rolling and Tumbling", "All Aboard"...
Bere eragina musika mota askotan nabari da: Bluesa, Rythm & Bluesa, Rock musika, Folka, Jazza eta Country musika. Rolling Stones taldeak, adibidez, Watersen 1948ko abesti batetik hartu zuten izena. Bere ekarpenaren fruituak ondorengo talde askotan ikus daitezke. Bere kanta ezagunenak "Long Distance Call," "Mannish Boy," eta "I've Got My Mojo Working" (jatorriz Preston Fosterrek konposatua) dira.
Zenbaiten iritziz, "Rock and Roll-aren lehen aita" titulua merezi luke.

## Erreferentziak

* Can't Be Satisfied: The Life and Times of Muddy Waters by Robert Gordon, 2002, 432. orr. ISBN 0-316-32849-9
* Muddy Waters: The Mojo Man by Sandra B. Tooze, 1997, 383. orr. ISBN 1-55022-296-1
* Muddy Waters: Deep Blues by Muddy Waters, 1995, 183. orr. ISBN 0-7935-0955-6
* Muddy Waters: Deep Blues and Good News by Dave Rubin, Muddy Waters ISBN 0-7935-6501-4
* Bossmen: Bill Monroe and Muddy Waters by James R. Rooney, 1991, 163. orr. ISBN 0-306-80427-1

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q220707
* Multimedia: Muddy Waters / Q220707
# Kirchdorf am Inn (Alemania)

Kirchdorf am Inn Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [] barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.
# Kirchdorf am Inn

Kirchdorf am Inn honakoa izan daiteke:
* Kirchdorf am Inn (Alemania)
* Kirchdorf am Inn (Austria)
# Kirchdorf am Inn (Austria)

Kirchdorf am Inn Austriako udalerri bat da, Ried barrutian. Azken zentsuaren arabera biztanle zituen, kilometro karratuko azaleran.
# Liebenau (Alemania)

Liebenau Alemaniako hiri-udalerri bat da, Hessen estatuan. Azken zentsuaren arabera biztanle zituen, kilometro koadroko azaleran.
# Liebenau

Liebenau honakoa izan daiteke:
* Liebenau (Alemania), Alemaniako udalerria.
* Liebenau (Austria), Austriako udalerria.
# Liebenau (Austria)

Liebenau Austriako udalerri bat da, Freistadt barrutian. Azken zentsuaren arabera biztanle zituen, kilometro karratuko azaleran.
# Lambda fago

Lambda fagoa (λ fagoa) Escherichia coli bakterioa infektatzen duen birusa da, Esther Lederberg mikrobiologo estatubatuarrak 1950ean aurkitua. Kate bikoitzeko DNA du eta ziklo lisogenikoa zein litikoa buru dezake E. Coli infektatzerakoan.
64 nm-ko diametrokoko buru ikosaedrikoa du, eta simetria helikoidaleko buztana, 150 nm-ko luzeera duena
Bere genoma harizpi bikoitzeko DNA lineala da. DNA lineal hori bakterio infektatuaren barruan zirkularizatu egiten da.
Infekzioa bakteriofagoa E. Coliren zelula-horma ainguratzen denean hasten da. Bere DNA bakterioaren zitoplasman sartzen du (modu linealean), baina barruan dagoenean zirkularizatu egiten da, bere bi muturrak lotuz. Gero, DNA horrek bakterioaren tresneria zelularra erabiltzen du proteina birikoak sortzeko.
Ziklo lisogenikoa jarraitzen badu, DNA birikoak sortzen duen lehenengo proteinetako bat proteina errepresorea da. Proteina honek lambdak kodetzen duen beste proteina askoren sintesia inhibitzen du, ziklo litikoari bidea moztuz
Gero, lambdaren material genetikoa E. Coliren kromosoman integratzen da, eta bertan profago moduan dirau. Fagoaren gene gehienak ez dira aktibatzen, proteina errepresoreak beren adierazpena inhibitzen duelako. Profagoa kromosoma bakteriarrarekin batera erreplikatzen da, eta beraz bakterioaren ondorengoetara pasatzen da.
Lisogenian dagoen lambda fagoa (profago moduan) sor egoeran jarraitzen du harik eta kanpoko eragile batzuek (argi ultramoreak, hainbat konposatu kimikok...) edo bakterioak estresaren ondorioz abian jartzen duen mekanismo batek (SOS erantzunak) proteina errepresorea inaktibatzen duten. Bakteriofagoa, orduan, ziklo litikora pasatzen da.
Lambda fagoak hasieratik ziklo litikoa jarraitzen duenean, bere DNA ez da bakterioaren kromosoman integratzen eta ez du proteina errepresorea sortzen. Horren ordez, DNA birikoak RNA mezularira transkribitzen da eta proteina birikoak sortzen ditu. Azkenik, bakterioaren barruan sortutako fago berriek Escherichia coliren zelula-horma puskatu eta kanpora irtetzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ Madigan M.T., Martinko J.M., Parker J. Brock Mikroorganismoen biologia (2007) E.H.U-ak euskaratua:261 orr. ISBN: 978-84-9860-026-1.
* ↑ Ingraham, J., Ingraham, C.: Introducción a la microbiología Vol. I, Ed. Reverté (1998), 311 orr. ISBN: 84-291-1870-5

## Kanpo estekak

* Datuak: Q615868
* Multimedia: Lambda phage / Q615868
* Espezieak: Escherichia virus Lambda
# Mohammed Deif

Mohammed Diab Ibrahim al-Masri —jaiotzako izena; arabieraz: محمد دياب إبراهيم المصري‎—, Mohammed Deif deituraz ezagunagoa —arabieraz: محمد الضيف‎— (Khan Yunis, Gazako zerrenda, Palestina, 1965 - Khan Yunis, Gazako Zerrenda, Palestina, 2024ko uztailaren 13a) Hamas erakundeko kidea eta erakunde horretako Izz ad-Din al-Qassam Brigadak adar armatuaren buruzagia izan zen. Adar armatu hori zelula amateur multzo bat izatetik unitate militar antolatu bat izatera eraman zuen. Israelen aurka misil jaurtiketak eta tunelen bidezko borroka konbinatzearen estrategia hartzera bideratu zuen Hamas. Al-Aqsako Uholde Operazioa planifikatzearen arduradun nagusietako bat izan zen. Israelgo Armadak hil zuen, beste 90 palestinarrekin batera (tartean, hainbat emakume eta haur), aire eraso baten bidez, 2024ko uztailaren 13an.

## Kanpo loturak

* Datuak: Q94839
* Multimedia: Mohammed Deif / Q94839