# Maria Dolors Alibés i Riera

María Dolores Alibés i Riera (Vidrá, Osona, Bartzelona, Katalunia, 1941eko urtarrilaren 2a – Sant Pau de Segúries, Ripollès, Girona, Katalunia, 2009ko azaroaren 8a) bartzelonar idazlea, historialaria eta irakaslea izan zen, Komiki gidoilaria eta haurrentzako liburuen katalunierazko idazlea.

## Bizitza

Bartzelona probintziako Vidra herrian jaio zen 1941ean. Lau haurrideetako zaharrena zen. Ametlla de Merola herrian igaro zuen gaztaroa, ondoren Masnoun bizi izan zen eta geroago Sant Pau de Segúriesen. Arcadi Alibés kirol kazetariaren arreba da. Juan López Fernández, «Jan» komikigilearen bikotekidea zen.
Bartzelonako Unibertsitatean Historian lizentziatu zen. Lanbidez historialaria eta irakaslea zen.

### Lan ibilbidea
#### Irakasle

Lehen Hezkuntzako irakasle lanetan jardun zuen gizarte-zientzietan eta katalanean. Haur eta helduentzako katalan-eskolak eman zituen. SEDECen (Servei d'Ensenyament del Català) aholkularia izan zen hiru ikasturtez.

### Idazle

Zazpi urte zituenetik idazlea izan nahi zuela esaten zuen. Katalanezko haur eta gazte literaturako espainiar idazle nabarmena izan zen XX. mendearen amaieran. Bere argitalpenetan sarritan kontrajartzen zituen helduen ikuspegi errealista eta hotza eta haur eta gazteen irudimen sortzailea eta dinamikoa.
1979an eleberriak argitaratzen hasi zen eta idazten jarraitu zuen. Hainbat komunikabideetan lan egin zuen (Avui, Cavall Fort, Tretzevents, Regió 7, El 9 Nou, Catalunya Ràdio, Ràdio Olot). Berrogei bat liburu, nobela eta ipuin idatzi zituen haurrentzat —batzuk euskara, gaztelania, aranera, galiziera eta frantsesera itzuliak— eta, senarrarekin elkarlanean, Com es fa un còmic (1989) hedatze liburua.

## Lanak

Bere liburuetako baten hegalean azaltzen denez, Alibések "uneko munduarekiko eta orduko arazoekiko" interesa zuen eta horregatik erabaki zuen idaztea. Sarritan kontrajarri egiten zituen helduen ikuspegi errealista eta hotza eta haur eta gazteen irudimen sortzailea eta dinamikoa.
Parodiaren maistratzat hartu da. Bere lanen artean aipatzekoak dira Màquines d'empaquetar fum i altres invents (1980) (La Galera), Pilarin Bayések ilustratua, non Alibések kutsadura admosferikoa eta beste hiri-arazo batzuk jorratu zituen, Boira a les butxaques (La Galera) eta Un botó ploraner (La Galera).
Autore emankorra izan zen, eta 80ko hamarkadan "nonsense edo absurdo" korrontean sartu zuten, umorezko eta fantasiazko liburuekin. Ekintza rocamboleskoa zuen, eta berrikuntza formalak, egiturekin jolastea, hizkuntza eta estiloa. Testu hauexek nabarmentzen dira: Contes per a l'hora de les postres (1988), Un goril.la sobre la taula (1992) eta Monstre busca monstra (1994).
Contes per a l'hora de les postres (1988) lanean, 24 ipuinen bilduma da, eta idazleak hizkuntzarekin jolasteu zuen era dibertigarri eta aberasgarrian, haurrek hizkuntzari buruz gogoeta egin zezaten. Autoreak irudimenez aurkeztu zuen eguneroko bizitza, interpretazio dibertigarriak eta ezohikoak eginda, kritika konstruktiboa eginda, konturatzeko zein ezohikoak izan zitezkeen eguneroko egoerak, ohikoa ez zen ikuspuntu batetik begiratuz gero. Ipuin horien artean dago Niña con trenzas, non sei edo zazpi urteko neskato bitxi bati buruz hitz egiten duen. Neskatoak egunkaria gainetik begiratzen du, txirikordak orrazten dizkioten bitartean, eta aitari egunkariko kontzeptuei buruzko galderak egiten dizkio etengabe. Aitak, erantzun bila leher eginda, egunkariko zuzendariari gutun bat idaztea erabaki du, umore eta ironia handiz.
Hitzekiko eta hizkuntzarekiko benetako grina sentitzen zuen, eta, sarritan, arreta jartzen zuen hitz jakin batean, eta hauxe esaten zuen:
   Gustatzen zait hitz hori, ez nuen ezagutzen, apuntatu egingo dut.
Heriotzaren urteurrenean Josep Maria Aloyk Alibesen lana gogoratu zuen, haren hizkuntzarekiko lilura hori izan zen bere literatura-lan guztia eraikitzeko oinarria, lan freskoa, alaia, xumea eta xalotasuna alde batera utzita, behaketarako eta sentiberatasunerako gaitasun ikaragarria eta irakurle gazteengana hurbiltzeko baliabide ona baino ez dena.
Bereziki gustatzen zitzaion animaliei buruz idaztea, baina oso animalia ziren animaliei buruz: Un goril.la sobre la teulada (Publicacions de l'Abadia de Montserrat, 1992), El Pop polit (Baula, 1994) eta aipatutako Copitoren ipuin bat (Floquet de Neu i la seva puça blava). Hori zela eta, Toni Matas, Elena O'Callaghan eta beste idazle batzuekin batera, "errealismo bestial" izeneko korronte literarioan sartu zen. Korronte horrek, animalien ohitura ezkutuak oso serio ikertu nahi zituen. "Errealismo basati" horren grazia, batez ere, narrazioen tonuan zetzan, komikotasun etengabearen, ironia ozpinduaren eta ganberrada dibertigarriaren nahastean, zeina egileek modu fresko, arin eta transzendentalismorik gabe erabiltzen zuten.
1989an gazteentzako Com es fa un còmic (Nola egiten da komiki bat) dibulgazio-liburua argitaratu zuen, non berak eta bere bikotekideak, "Jan" Juan López Fernández historialariak, tebeo baten sorkuntzaren alderdi desberdinak errepasatu zituzten.
Superfantasmas en un supermercado (Bruño) eta 'Grill cordill' (katalanez, biak Bruñorekin) izan ziren argitaratu zituen azken lanak.
2009ko azaroaren 8an hil zen, 69 urte zituela.

## Sariak

* Freya, 1981: El censor de rates
* Cavall Fort de contes, 1983, Contestadors automàtics
* Fundació d'Amics de les Arts i les Lletres de Sabadell, 1984, On podria pondre un ou?
* Biblioteca Nacional de Munich, 1983, Tasme el fantasma

## Lan aipagarriak

* Buscant un nom, La Galera 1979
* Màquines d'empaquetar fum i altres enginys, La Galera 1980
* Contestadors automàtics, Festes Populars de Cultura Pompeu Fabraren ipuinen Cavall Fort Saria, 1983
* Tasme, el fantasma, Teide 1985
* Arratoien zenbatzailea, Elkar, 1986 (Això són rates comptades, 1986)
* Un botó ploraner, La Galera 1987
* El planeta Mo, Crüilla, 1988
* Superfantasmes en un supermercat, Bruño, 1989
* Lainoa poltsikoetan, Elkar, 1992 (Boira a les butxaques, 1990)
* Jirafak, Elkar, 1992 (Girafes, 1992)
* El planeta de cristall, L'Arca de júnior; Grijalbo Mondadori, 1994
* Grill Cordill, Bruño, 1996

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Fallece a los 69 años la escritora Maria Dolors Alibés, maestra de la literatura infantil» La Vanguardia 2009-11-09 (Noiz kontsultatua: 2025-01-08).
* ↑ «L'escriptora Maria Dolors Alibés, que estava molt vinculada al Bages, mor als 68 anys» www.regio7.cat.
* ↑ «Maria Dolors Alibés» www.lagaleraeditorial.com.
* ↑ Cómo hacer un tebeo, según Jan: las escarolitrópico gmnésicas lecciones del creador de Superlópez - Canino. 2 de junio de 2016.
* ↑ Francesc Fàbregas i Cardona. «l`ensenyament al masnou (1825-2008)» doczz.es.
* ↑ Fallece a los 69 años la escritora Maria Dolors Alibés, maestra de la literatura infantil. .
* ↑ Bloc 1 Anaya educació. .
* ↑ Una mica d’història – Cavall Fort. .
* 1 2 Maria Dolors Alibés i Riera Institució de les Lletres Catalanes (ILC) (Katalanez)
* ↑ Admin. «Alibés i Riera, Maria Dolors» www.lletrescatalanes.cat.
* ↑ «Buscant un nom, de Maria Dolors Alibés» L’HOME SENSE GAT 2012-08-01.
* ↑ Bloc 1 Anaya educació. .
* ↑ Martí, Pere. (2019-11-21). «Deu anys sense M. Dolors Alibés» La Fura.
* ↑ (Katalanez) Ferrer, Miquel Rayó i. (1998). Educació ambiental i llibres per a infants i joves. Grao ISBN 978-84-89754-26-3. (Noiz kontsultatua: 2025-01-08).
* ↑ (Katalanez) Llinàs, Caterina Valriu. (2010). Imaginari compartit: estudis sobre literatura infantil i juvenil. L'Abadia de Montserrat ISBN 978-84-9883-335-5. (Noiz kontsultatua: 2025-01-08).
* ↑ (Katalanez) Presas, Maria Àngels Viladot. (2011-02-21). Educar les emocions. Editorial UOC ISBN 978-84-9788-273-6. (Noiz kontsultatua: 2025-01-08).
* ↑ Bloc 1 Anaya educació. .
* ↑ Bosch, Josep Maria Aloy. (dimecres, 7 de novembre de 2012). «Mascaró de proa: Recordant l'escriptora Dolors Alibés» Mascaró de proa.
* ↑ Bosch, Josep Maria Aloy. (dimecres, 7 de novembre de 2012). «Mascaró de proa: Recordant l'escriptora Dolors Alibés» Mascaró de proa.
* ↑ «Cómo hacer un tebeo, según Jan: las escarolitrópico gmnésicas lecciones del creador de Superlópez» Canino 2016-06-02.
* ↑ «Fallece a los 69 años la escritora Maria Dolors Alibés, maestra de la literatura infantil» www.europapress.es 2009-11-09.
* ↑ Studylib (Gaztelaniaz)
* ↑ Maria Dolors Alibés i Riera Comparte libros (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16164698