OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Komunioi

Komunioi (ofizialki: Comunión/Komunioi) Arabako Lantaron udalerria osatzen duten kontzejuen artean herriburua da. 1978. urtera arte Salcedo udalerriaren zati izan zen.

## Demografia

* Komunioiko biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* San Kornelio eliza
* Cabriana arkeologia eremu erromatarra.

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen 2005eko ebazpena
* ↑ Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen 2006ko ebazpena
* ↑ «Comunión - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-02-28).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Lantarongo Udalaren webgunea
* Datuak: Q2991507
* Multimedia: Comunión/Komunioi / Q2991507
# Binta Jammeh-Sidibe

Aja Binta Jammehe Sidibe, ezagunagoa Binta Jammeh-Sidibe izenez (Banjul, Gambia, 1950eko hamarkada) emakumeen eskubideen aldeko aktibista da, eta, bereziki, emakumeen genitalen mutilazioaren aurkako borrokan. APGWA/SOBEY Ganbiako Emakumeen eta Nesken Aurrerapenerako Elkarteko zuzendari exekutiboa da.

## Bizitza

Banjulen jaio zen. Gurasoak, Natoma Marong Jammeh eta Alhagie Karamo Jamom hiriburura iritsi ziren Illiassatik, Lower Badibou barrutiko Nrth Bank eskualdeko herritik.
1967tik 1974ra bitartean, bigarren hezkuntzako ikasketak egin zituen, kalifikazio handiekin, batez ere ingelesez, frantsesez, matematikan eta zientzietan. 1974tik 1975era gobernuaren beka bat lortu zuen. Orduan ere, emaitza akademiko onak izan zituenez, beste beka bat lortu zuen Indianako Unibertsitatean ikasteko, Ameriketako Estatu Batuetan, 1975etik 1976ra Afrikaren eta soziologiaren historia.

### Ibilbidea

1978an Gambiara itzuli zen eta bere herrialdeko turismoari buruzko azterketa sozioekonomikoa egin zuen. 1978ko azarotik 1979ra bitartean, administrari laguntzaile aritu zen Estatu Batuetako enbaxadan, Banwanen.
1979 eta 1988 bitartean, USAID Nazioarteko Garapenerako Estatu Batuetako Agentziarentzat lan egin zuen entrenamenduaren arduradun.
Gerora, hainbat arlotan egin du lan, 2002tik Gambia Technical Training Institute-ren (GTTI) zuzendaritzan, eta 1987 eta 1988 bitartean Emakumearen Kontseilu Nazionaleko kidea izan zen.
Emakume-taldeak koordinatzen ditu 90 herrixkatan, non jabekuntza ekonomikoan, osasunean eta ugalketa-eskubideetan eta emakumeen eskubide politiko eta erlijiosoetan lan egiten duten. Emakumeen genitalen mutilazioaren aurkako borrokan nabarmendu da erakundea.
Gambiako Emakumeen eta Nesken Aurrerapenerako Elkarteko (APGWA/SOBEY) zuzendari exekutibo gisa, gutun bat idatzi zion orduko Gambiako Yahya Jameomeh lehendakariari, eta herrialdean emakumeen genitalen mutilazioa debekatzeko erabakia eskertu zion.
Nazioarteko hainbat saretakoa da eta bost seme-alabaren ama da.

## Sariak eta aintzatespenak

* 1998an Amnistia Internazionalaren Nazioarteko Saria jaso zuen Alemanian, NBEren Giza Eskubideen Deklarazioaren 50. urteurrena ospatzeko.

## Erreferentziak

* 1 2 «Personality of the Week: Spotlight on Mrs Aja Binta Jammeh Sidibeh: Executive Director, APGWA/SOBEYA skills training center - The Point Newspaper, Banjul, The Gambia» thepoint.gm.
* ↑ «Personality of the Week: Spotlight on Mrs Aja Binta Jammeh Sidibeh: Executive Director, APGWA/SOBEYA skills training center - The Point Newspaper, Banjul, The Gambia» thepoint.gm.
* ↑ Ambreen. «Binta Jammeh-Sidibe | WISE Muslim Women» www.wisemuslimwomen.org.
* ↑ pt. «APGWA, Gambia | Association for Promoting Girls & Women's Advancement» www.accessgambia.com.
* ↑ Women’s Bureau ED Extends Gratitude to President for FGM BAN. 4 de diciembre de 2015.
* ↑ «Menschenrechts-Preise | Amnesty International - Themengruppe Menschenrechtsverteidiger» www.menschenrechtsverteidiger.de.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28840046
# Elektroi-hodei

Elektroi-hodei erabiltzen da atomoen nukleoaren inguruan elektroiak ibilbide jakineko orbita zehatzetan ez baizik espazioan probabilitate-funtzio baten arabera 'hedaturik' daudela adierazteko.

## Erreferentziak

* ↑ Elektroi-hodei. https://zthiztegia.elhuyar.eus/terminoa/eu/elektroi-hodei.

## Ikus, gainera

* Orbital atomiko

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3240910
# Alberto Irazu

Alberto Irazu Ibañez (Andoain, Gipuzkoa, 1970) Donostian bizi den euskal kazetaria da.

## Ibilbidea

80. hamarkadan, Andoaingo Gaztetxe zaharrean gertatzen ari zen musika-mugimenduan barneratuta, Albertok zenbait musika taldeetan hartu zuen parte. Karkaxa hardcore taldearen partaide gisa (Elkar, 1990) Txerokee bilduma diskoan abesti bat grabatu zuen baita maketa bat ere 1993an.
Ondoren, Naun taldea sortu zen, besteak beste, Karkaxa eta Eskoria-tza taldeetako partaideek osatua eta, Abiadura Handiko Trenaren aurkako musika (1996) diskoan parte hartu eta gero, diskoa plazaratu zuten, Eta legeaz landako gure mintzairan solastuko (Zaunka records, 1998). Diskoaren izenburua Joseba Sarrionandiaren poema batean oinarritua zegoen eta hamar abestietatik hiruren letrak Sarrionandiaren poemen birmoldaketak ziren. Taldea desegindakoan taldekide batzuk Captain Nemon parte hartu zuten.
Captain Nemok bi disko argitaratu zituen Irazu gitarra jotzaile zuela, Korrontearen kontra, urpekari bat (Metak, 2004) eta 1280 Euskal hiria (Gor, 2007).
Musikaz gain, Gizarte eta Komunikazio Zientzietan lizentziatua, kazetaritza lanetan aritu da hainbat komunikabidetan, hala nola Argia, Irutxulo, Gaztezulo, Euskaldunon Egunkaria, Berria, Euskadi Irratia eta abar.
Egian Euskaraz Bizi Nahi Dugulako ekimenaren bultzatzaileetako bat izan zen, Irazuren euskararekiko konpromisoaren adierazgarri.
Andoaingo gaztetxeko esperientzia haietatik abiatuz, 2017an liburu bat plazaratu zuen Irazuk Rocka puntua! (Pamiela, 2017) bertsoa eta rockaren arteko harremanari buruzko hausnarketa bat.

## Lanak

* Rocka puntua! (Pamiela, 2017)

## Erreferentziak

* 1 2 Alberto Irazu-(r)en liburuak. Biografia eta bibliografia. (Noiz kontsultatua: 2018-04-12).
* ↑ Katea, Euskal Musika. (2013-12-14). «EUSKAL MUSIKA KATEA: NAUN» EUSKAL MUSIKA KATEA (Noiz kontsultatua: 2018-04-12).
* ↑ Captain Nemo. (Noiz kontsultatua: 2018-04-12).
* ↑ «Blogetan! Blog izarren bila - Blogak» www.blogetan.eus (Noiz kontsultatua: 2018-04-12).
* ↑ «Uberan - Euskal Idazleen Elkartea - Alberto Irazuren "Rocka puntua!" liburuaren aurkezpena» uberan.eus (Noiz kontsultatua: 2018-04-12).
* Datuak: Q51798115
# Magdalenako zubia

Magdalenako zubia Nafarroako Iruñea hiriburuko Magdalena auzoan kokatua dagoen zubi bat da, Arga ibaia zeharkatzen duelarik.

## Historia

Mendeetan zehar, milioika erromesek zubi hau zeharkatu dute. Erdi Aroan erromesek zubi hau zeharkatzen zuten Pirinioetako igarotzetik. Gaur egun, oraindik, Done Jakue Bidea egiten duten erromesen Iruñeko sarrera nagusia da.
Ibaiaren ertzean, gurutza bat dago. Gurutza hau 1965. urtekoa da, Santiago de Compostela hiriak Done Jakue Bidearen Lagunen Elkarteari oparitu zionekoa.

## Zubia

Magdalena zubia, Interes Kulturaleko Ondasun eta Monumentu Historiko-Artistiko izendatua izan zen.
Zubiaren jatorria erromanikoa da, denboran zehar birmoldatua izan den arren, horregatik gotikoari buruzko xehetasunak dituela ikus daiteke, baita material modernoagoak ere.
XII. mendean eraiki zen, geroago gotikoan aldatzeko (XV. mendean) eta azken birmoldaketa 1963an egin zen.
Izena Magdalena auzotik datorkio. Done Jakue Bidearen gune garrantzitsua izateaz gain, Arga ibaiaren parkearen zati da.

## Iruditegia

* Magdalenako zubia 1887an
* Magdalenako zubia
* Magdalenako zubia

## Erreferentziak

* ↑ Asunción, Julio. «Arte, Historia y curiosidades: PUENTE DE LA MAGDALENA. Pamplona» Arte, Historia y curiosidades (Noiz kontsultatua: 2021-01-07).
* ↑ «Tramo de la Magdalena - Río Arga - Parque Fluvial de Pamplona - Ayuntamiento de Pamplona» www.parquefluvialdepamplona.es (Noiz kontsultatua: 2021-01-07).

## Kanpo estekak

* Magdalenako zubia. Iruñeko Ibai parkea.
* Datuak: Q12262837
* Multimedia: Puente de la Magdalena / Q12262837
# Lauburu musika taldea

Lauburu euskal folk estiloko musika talde akustiko bat izan zen. Euskal Herriko herri musika eta zelta jatorrikoa uztartzen aitzindari izan zen. 5 disko argitaratu zituzten.

## Taldea

John Taylor britainiarrak (gitarra, flauta, bouzoukia, mandolina) eta Xabier Zabalak (gitarra, ahotsa) sortu zuten Lauburu taldea, 1970eko hamarkadaren amaieran, Bilbon. Hasieratik zelta musika eta Euskal Herriko musika uztartu zituzten, garai hartarako nahiko aurreratua gertatzen zen nahasketa batean. Haizea eta Izukaitz taldeek folk-rock ingelesera jotzen bazuten ere, Lauburuk Irlandako herri musika zuen iturburu nagusi. Besteek gero eta modu elektrikoagoan lan egiten zuten; Lauburukoek, berriz, musika akustikoa aldarrikatu zuten Lauburu lehen diskoan (Herri Gogoa, 1979).
Madrilgo diskoetxe batekin bigarren diskoa ateratzeak, Balitzako kontuak (Movieplay-Kardantxa, 1980), taldea ezagunagoa egin zuen, nahiz eta azkenean diskoetxeen arteko hainbat gorabeherak taldearen promozio normalizatua eragotzi zuten. Garai hartan John Taylor eta Xabier Zabalaz gain, Maite Garciak (eskusoinua, teklatuak, ahotsa) eta Marije Uragak (gitarra, ahotsa) osatzen zuten Lauburu. Beste britainiar batek, Mary Dyerrek (biolina, ahotsa), osatu zuen taldea hirugarren diskoa kaleratzeko: Beltzaran beltza (IZ, 1983).
Ospe masibotik urruti, sei urte hartu zituen taldeak Ur eta lur (Elkar, 1989) plazaratzeko. Disko horretan, Karmele Sanchezek (gitarra, ahotsa) eta Begoña Candelek (eskusoinua, tronpeta, ahotsa) osatu zuten Taylor-Dier-Zabala hirukoa. Lozorro luze baten ondoren, bosgarren diskoa kaleratu zuen Lauburuk, Balusko zinta beltz (Hilargi, 1995). Hura izan zen taldearen testamentua.

## Diskografia

* Lauburu (1978, Usandizaga; 1979, Herri Gogoa)
* Balitzako kontuak (1980, Movieplay)
* Beltzaran beltza (1983, IZ)
* Ur eta Lur (1989, Elkar)
* Balusko zinta beltz (1995, Hilargi)

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat «Lauburu musika taldea» artikulutik hartua da. Artikulu hark Andoni Tolosa du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12262008
# 1172
## Jaiotzak

* Uztaila – Balduin I.a Konstantinoplakoa, Konstantinoplako lehen enperadore latindarra.
* Elisabet I.a Jerusalemgoa, Jerusalemgo erregina (h. 1205).
* Xota Rustaveli, georgiar poeta (h. 1216).

## Heriotzak

* Martxoaren 4a – Eztebe III.a Hungariakoa, Hungaria eta Kroaziako erregea (j. 1147).
* Ekainaren 20a – Caste de Murols, Ospitaleko Zaldunen 6. Maisu Handia.
* Urriaren 14a – Luis II.a Turingiakoa, Turingiako landgraf edo jauna (j. 1128).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19687
* Multimedia: 1172 / Q19687
# Endaraerreka

    Artikulu hau ibaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Endara (argipena)».
Endaraerreka Euskal Herriko erreka da, Bidasoaren ezkerraldeko adarra, Nafarroa Garaia eta Gipuzkoan zehar doana. 11,3 kilometro luze da, eta 19,32 kilometro koadroko arroa dauka.

## Geografia

Lesakan du iturburua, Bianditz mendiaren ekialdeko isurialdean. Ipar-ekialderako norabidea du, eta Bianditz eta Aiako Harria mendilerro granitikoa zeharkatzen ditu. Beheko aldean, 4 kilometroz, Nafarroa eta Gipuzkoaren arteko muga egiten du, Endarlatsan Bidasoarekin bat egin baino lehen.
Endaraerrekaren arroan bi urtegi daude: Domiko eta San Anton.

## Fauna

Izokin arruntaren presentzia nabarmentzen da. Lehenago kantauriko isurialde osoan ugaltzen zen espezie hori, baina egun haren populazioak asko murriztu dira. Horretaz gain, amuarrain arruntak, aingirak eta zarboak ere daude. Arrainak ez diren espezieen artean, Pirinioetako desmana eta ur-zozoa dira aipagarrienak.

## Erreferentziak

* 1 2 166. araua: Euskal Herriko ibaiak. euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2025-1-10).
* 1 2 3 4 Oregi Bastarrika, A., ed. Caracterización de las masas de agua superficiales de la CAPV. II. Ecorregionalización y estado ecológico de los ríos de la CAPV Eusko Jaurlaritza, 92-93 or..
* 1 2 Estonba Mintxero, Mikel. Bidasoa ibaia. Elhuyar aldizkaria, 1993/01/01, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2025-1-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q95615726
* Multimedia: Endara River / Q95615726
# Caste de Murols

Caste (Gastone) de Murols (? - 1172ko ekainaren 20a) Ospitaleko Zaldunen 6. Maisu Handia izan zen 1170etik hil zen arte.
Murolseko familia batekoa zen. Ospitale Ordenako diruzaina izan zen 1163-1166tik Maisu Handia aukeratu zuten arte. Gilbert d'Assaillyk 1170ean izendatu zuen oinordeko. Zaldunen zati batek bakarrik onartu zuen hautaketa, eta disidenteek Rostang hartu zuten buruzagitzat. Lehen aldiz, Ordenak zatiketa bat jasan zuen, eta bi urte geroago Murolsen heriotzarekin amaitu zen.
* Datuak: Q1376238
* Multimedia: Caste de Murols / Q1376238
# Aitaren etxea

Aitaren etxea Karmele Jaio idazlearen eleberri bat da, 2019 urtean argitaratua. 2020an Euskadi Literatura Saria Irabazi du lan honengatik.

## Sinopsia

Blokeatuta dago Ismael, bere nobela berriarekin aurrera egin ezinik, argitaletxetik deika eta epea gogoratzen ari zaizkion arren. Gauzak okertu egingo dira, gainera, bere ama gaixotu egin dela-eta, aita zaharraz arduratu behar duenean.
Jasone da senarraren idazlanen lehenengo irakurle eta zuzentzailea; gaztetan idazle izana, gero utzi ziona, baina azken urtean, gauetan ordenagailuaren aurrean, sekretuan berriz sortzen hasi dena. Emazteak idatzitako horretan topatuko ote du Ismaelek azkenaldian aurkitu ezin duen ahotsa? Ala bere baitan arakatu beharko du, ez dakien sekretu hori deskubritzeko?
Maskulinitatea eraikitzeko eta transmititzeko moduez eta orokorrean generoak emakume eta gizonen bizitzetan duen eragin itzelaz ari da Karmele Jaioren eleberria. Baita familietan sortzen diren isiltasun esanguratsuez ere. Bere nobela anbiziotsu eta ausartena burutu du Jaiok, lurralde ezezagun batean barneratuz eta bertatik arrakastaz itzuliz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q100151586
# Juan Cruz Untzeta

Juan Cruz Untzeta (1837 - Begoña, 1921eko apirilaren 16a) apaiz katolikoa izan zen, Begoñako Andra Mari elizako parroko gisa 40 urtez aritu zena.

## Obrak basilikan

1881eko apiriletik hasi zen kargu horretan, 1921eko hilabete berera arte. Bere zuzendaritzak iraun zuen bitartean eraiki zen Basilikaren egungo dorrea, Basterra arkitektoaren proiektuaren arabera Urkaregi kontratistak eraiki zuena.
Begoñako Basilikako fatxada eta dorrea Bigarren Karlistaldian oso kaltetuta geratu zen. Dorrearen berreraikuntza 1902 eta 1907 bitartean egin zen.
Dorrearekin batera elizan beste hainbat hobekuntza egin ziren aldarean eta presbiterioan. Sakristia berritzeko lanak proiektatu eta abiarazi zituen Unzuetak, baina ez zituen burututa ikusi, bat-batean hil baitzen sakristian zegoela, 1921eko apirilaren 16an.

## Euskararen erabilera elizan

Juan Cruz Untzeta parrokoa izan zen garaian galera handia izan zen Begoñako elizan. Begoña herri euskaldun hutsa zen 1844 urte aldean. Euskararen erabilera murriztarazia edo debekatua izan zen aginduen bidez 1880an eta 1938an. Eta adibidez, Begoña herri euskalduna zenean 1916an (euskaldun hutsak baziren, zahar eta gazte), erdaldunik ez zegoenean ere mezak erdaraz egin behar ziren elizan. 1920ko erroldaren arabera, Bilboko biztanleriaren % 20 euskalduna zen.
Evaristo Bustintzak, Kirikiñok, 1916an Euzkadi egunkarian idatzi zuen horretaz.
| « | Izkaldi hau (euskarazkoa) izan zen eleizatik at edo kanpoan. Eleiza barruan, goiz ta arratsalde erderaz esan zan Jaunaren itza. Onek ez gaitu bape ikaratzen, aspalditik dakigu ba gure euskereari despatxua emon jakola Begoñako eleizatik, euskaldunak izan arren eleiza hori irasi ebenak eta bertan Ama Neskutsaganako eraspen edo deboziñoa asi ebenak; euskalduna dan arren ondiño Begoña erria; ta atzo lez, iñoz eltzen diran arren bertara euskaldun talde ikaragarriak Goiko Amaren oiñetara | » |
| —Kirikiño, Evaristo Bustintza, Euzkadi egunkaria, 1916 |||

## Errekonozimenduak

* Bilboko Udalbatzak Santutxuko kale-inguru bati “Untzeta Parrokoa / Párroco Unceta" izena jarri zion. Inguru horretan Tabacalera-ko lantegi bat izan zen lehenago.
* Untzeta Parrokoaren kalea Bilboko Santutxu auzoan

## Erreferentziak

* 1 2 González Oliver, Javier. (2007). «Bilbaopedia - Unzeta Párroco. Barriada» www.bilbaopedia.info (Noiz kontsultatua: 2024-05-16).
* ↑ «Bilbo - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-05-14).
* ↑ Zuberogoitia Espilla, Aitor; Zuberogoitia, Pedro. (2008). Bertan Bilbo: Bizkaiko hiriburua eta euskara ; XX. mendeko historia. (1. argit. argitaraldia) Bilboko Udala, Euskara Saila, 35-36 or. ISBN 978-84-88714-95-4. (Noiz kontsultatua: 2024-05-22).

## Bibliografia

* González Oliver, J. Calles y rincones de Bilbao. Bilboko Udala-Ayuntamiento de Bilbao, 2007.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q125948426
# María Bru

María Bru Aguirre (Valentzia, 1885eko irailaren 1a – Madril, 1966ko apirilaren 8a) valentziar aktorea izan zen.

## Bizitza

Valentzian jaio zen, Enrique Bru, Probintziako Ospitaleko zuzendariaren eta Ana Aguirre Matiolen alaba izan zen. Loretoko Andre Mariaren ikastetxean ikasi zuen. Han, eskolako eta ikasturte-amaierako jaiak zirela eta, poesia komikoak errezitatzen zituen.

### Aktore ibilbidea

Madrilen hasi zen lanean, Komediaren Antzokian eta Espainiako Antzokian, 1920ko hamarkadan Margarita Xirgúren konpainiara joan arte.

#### Antzerkia

Bere ibilbide artistikoa eszenatokiei lotua egon zen batez ere, eta bereziki komediaren generoarekin (adibidez, Carlos Arnichesen El señor Badanas, edo Enrique Jardiel Poncelaren Angelina o el honor de un brigadier), nahiz eta dramak ere antzeztu zituen, horietako batzuk Jacinto Benaventerenak. Parte hartu zuen lanen artean honako hauek aipa daitezke: Todo para ti, La noche del sábado, Rosas de verano, El mal que nos hacen edo Un buen rato en el music-hall.

#### Zinema

Protagonista paperak egin ez arren, hogei bat filmetan parte hartu zuen. 1931n, Florián Reyren La pura verdad filmarekin egin zuen debuta, eta bereziki aktibo egon zen 1940ko hamarkadan pantaila handian, besteak beste, Morena Clara (1936), Imperio Argentinarekin, Ladislao Vajdaren Doce lunas de miel (1944), Edgar Le Nevilen La vida en un hilo (1945) eta Jaime Mayoraren El Sótano (1949).
Bere lan nabarmenenak hauexek izan ziren: Francisco Gargalloren Eran tres hermanas eta El sobre lacrado; Max Neufelden Madrid de mis sueños; Manuel Blayren Deber de esposa; Florián Reyren Ídolos eta Orosia; Ladislao Vajdaren Doce lunas de miel, Te quiero para mí, El testamento del virrey eta Ronda española; Jerónimo Mihuraren Aventura, El camino de Babel eta Me quiero casar contigo; Juan de Orduñaren Mi enemigo el doctor; Edgar Nevilleren La vida en un hilo; Pedro Otzoupen Cero en conducta; José Díaz Moralesen La Revoltosa; Jaime de Mayoraren El sótano edo Julio Salvadorren Duda, besteak beste.

## Bizitza pribatua

Pedro González aktorearekin ezkonduta egon zen.
1966ko apirilaren 8an Madrilen hil zen.

## Erreferentziak

* 1 2 revistav3hemeroteca, apostadigital.com..
* 1 2 «María Brú» IMDb (Noiz kontsultatua: 2022-02-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) «María Brú» FilmAffinity (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) SensaCine. «Filmografía María Brú» SensaCine.com (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* 1 2 3 «María Brú Aguirre | Real Academia de la Historia» dbe.rah.es (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6003459
# Franz Ferdinand (musika taldea)

Franz Ferdinand Eskoziako indie rock musika taldea da, 2001ean sortutakoa. Haien musikak 1980ko hamarkadako post-punk, garage rock eta new wave estiloen eragina du, baina hip-hopean ere inspirazioa eta ekoizpen-teknika berriak bilatu dituzte.

## Diskografia

* Franz Ferdinand (2004)
* You Could Have It So Much Better (2005)
* Tonight: Franz Ferdinand (2009)
* Right Thoughts, Right Words, Right Action (2013)
* Always Ascending (2018)
* The Human Fear (2025)

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Franz Ferdinand-en webgune ofiziala
* (Ingelesez) Franz Ferdinand Fans
* Datuak: Q173180
* Multimedia: Franz Ferdinand (musical group) / Q173180
# Lygia Clark

Lygia Clark (Belo Horizonte, 1920ko urriaren 23a - Rio de Janeiro, 1988ko apirilaren 25a) artista brasildarra zen, batez ere bere pinturagatik eta harreman-objektuengatik ezaguna. Brasilgo mugimendu neokonkretuarekin eta mugimendu tropikalarekin lotu izan da askotan. Amilcar de Castro, Franz Weissmann, Lygia Papa artista brasildarrekin eta Ferreira Gullar poetarekin batera, Lygia Clarkek “Neo-concret” mugimendua sortu zuen. Arteak subjektiboa eta organikoa izan behar duela uste zuten neo-konkretuek.
Bere ibilbidean zehar, Lygia Clarkek artearen eta gizartearen arteko harremana birdefinitu nahi izan du. 1965etik aurrera, bere lanek ez zuten lekurik aurkitzen museoetan, bere nahia artea eta bizitza uztartzea baitzen. Hori objektuen eta ikuslearen arteko harreman oso espezifiko batetik pasatzen zen, zeina, gero, parte-hartzaile bihurtzen baitzen. Clarkek "erlazional" deitzen zaien objektuekin esperimentuak proposatzen zituen; amaieran, bere obra entsegu klinikoetara hurbiltzen zen.

## Bizitza

Lygia Clark 1947an bihurtu zen artista, Belo Horizontetik Rio de Janeirora joan zenean, Roberto Burle Marx paisajistarekin ikastera. 1950 eta 1952 artean, Isaac Dobrinsky, Fernand Light eta Arpad Szenes-ekin ikastaroak egin zituen Parisen. 1953an “Frente” artista taldearen kide sortzaileetako bat bihurtu zen. 1957an, Clarkek lehen Arte Konkretuko Erakusketa Nazionalean parte hartu zuen, Rio de Janeiron. Ekitaldi hartatik sarritan joaten zen Brasilera bere lanak erakustera.
Bere ibilbideko lehen hamarkadan, Lygia Clarkek pintura eta eskultura ditu ardatz. 1956tik aurrera, adierazi zuen jada ez zuela ezer egin. Irakaslea zen Sorbonan 70eko hamarkadaren hasieran. Une hartan, artean zentzumenen pertzepzioaren ideia aztertzen zuen. Bere artea esperientzia multisentsorial bihurtu zen, non ikusleak parte-hartzaile aktibo baten rola hartzen zuen. 1979 eta 1988 artean, Lygia Clark terapia artistikoan aritu zen, lan berriak sortzen baino gehiago. Arte-terapia erabiltzen zuen nahiko asaldatuta zeuden pertsona psikotikoak sendatzeko. 1977an itzuli zen Rio de Janeirora. 1988an, bihotzekoak jota hil zen etxean.
Kritikari batzuek beren artea Ezagutzaren Gizarte Modernoaren aitzindaritzat hartzen dute. Bere ondorengo lanak abstraktuagoak eta holistikoagoak dira, psikoterapian eta sendaketan kontzentratuz.

## Erreferentziak

* ↑ In Search of the Body. .
* ↑ «The Radical Brazilian Artist Who Abandoned Art» Hyperallergic 2014-08-11.
* ↑ Raven Row. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1791520
* Multimedia: Lygia Clark / Q1791520
# Adelaida Muñiz y Más

Adelaida Muñiz y Más (? – Málaga, 1906ko urriaren 2a) espainiar antzerkigile, poeta, kazetari eta piano-jotzailea izan zen.

## Bizitza

XIX. mendean jaio zen. Revista Teatral (Cádiz, 1898) aldizkariko kolaboratzailea izan zen. Julio Cejador y Fraucaren esanetan, batez ere antzerkigile gisa ezaguna izan zen Madrilen. Cejador berak data (1887) eta adina (hamabost urte) aipatzen ditu. Hala ere, Manuel Gómez Garcíaren arabera, Muñiz y Másen lehen lana, Cambio de cartas izenburua zuena, 1877koa da. Bere antzezlan ugari antzokian estreinatu ziren.
Málaga hirian hil zen 1906ko urriaren 2an, «oraindik gaztea zela».

## Lanak

* Cambio de cartas (1877)
* Carmela, parodia (1890)
* Mancha heredada, drama. 1892ko apirilaren 27an estreinatu zen Zarzuelako Antzokian.
* La herencia de Tenorio, komedia. 1892ko azaroan estreinatu zen Alfontso Printzearen Antzokian.
* Nada, komedia (1895)
* Roja y gualda (1897)
* Maruja

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 (Gaztelaniaz) Cejador y Frauca, Julio. (1919). Historia de la lengua y literatura castellana. Madrid: Tip. de la "Rev. de arch., bibl. y museos", 91 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Gómez García, Manuel. (1997). «Muñiz y Más, Adelaida» Diccionario Akal de Teatro. Ediciones Akal, 578-579 or. ISBN 978-84-460-0827-9..
* ↑ (Gaztelaniaz) «La señora de Tur» El Globo (Madrid) 11.227: 1. 1906-10-09 ISSN 2171-0082. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Crónicas de otoño» La Última Moda (Madrid) 982: 6. 1906-10-28 ISSN 2171-1267. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) Gies, David Thatcher. (1996). El teatro en la España del siglo XIX. Cambridge University Press, 302 or. ISBN 0-521-47836-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) «Teatros de Madrid» La España Artística (Madrid) 254: 2. 1892-11-16 ISSN 1697-6088. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).