# Judeo-amazigera

Judeo-amazigera (amazigeraz: ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵏ ⵡⵓⴷⴰⵢⵏ, tamazight n wudayen hebreeraz: ברברית יהודית‎, berberit yehudit) Maroko erdialdeko eta hegoaldeko komunitate judu berberetan, eta agian lehenago Aljerian, bigarren hizkuntza bezala hitz egiten duten dialekto hibridoen izena da. Judeo-amazigera ukipen-hizkuntza da; hiztunen lehen hizkuntza judeo-marokera baita. Hizlariak Israelera joan ziren 1950eko eta 1960ko hamarkadetan. Inguruko biztanle gehienek hitz egiten duten amazigerarekin elkar ulertzen duten bitartean, aldaera hauek hebreerazko mailegu erabiltzeagatik eta s hizkia š fomena erabiliz ahoskatzeagatik bereizten dira, judeo-marokeraz gertatzen den bezala.

## Historia

Bertoko juduek edozein hizkuntza bereber hitz egiten zutelaren lehen aipamena XIX. mende hasierakoa da, eta Jebel Nefusa eta Saharako Ghardaiako landa-eremuetako juduena da. 1912an marokoar juduetatik 8.000 inguruk judeo-amazigeraz hitz egiten zuten, herrialdeko amazigeraz edo, neurri batean, berebereraz landa eta mendialdeez. 1936ko inkesta baten arabera, Marokoko 161.000 juduetatik 145.700 inguruk berebereraz hitz egiten zuten (baina ez judu-berbereraz zehazki, horietatik 25.000 elebakarrak baitziren hizkuntza berberean). 1948ko arabo-israeldar gerraren ondoren marokoar juduen migrazio masiboaren ondorioz, hiztun kopuruak behera egin zuen, hizkuntza ez baitzen hiztun berrietara pasatu, eta 2023an Frantzian eta Israelen 200 hiztun inguru baino ez ziren geratu.

### Banaketa geografikoa

Judeo-amazigera hitz egiten zuten Marokoko komunitateak: Tinghir, Ouijjane, Asaka, Imini, Draako harana, Demnate eta Ait Bou Oulli eskualdeetako komunitateek tamazighteraz hitz egiten zuten Atlas Ertainean eta Atlas Garaian eta Oufrane, Tiznit eta Illigh eskualdeetako komunitateek taxelhiyt hitz egiten zuten Soussko haranean. Juduak berbereen artean bizi ziren, askotan herri berberetan, eta antzinako berbereen babes-tradizioak praktikatzen zuten.

## Adibidea

Hona hemen Tinghirreko eskuizkribu batean topaturiko testua:
| « | יִכְדַמְן אַיְיִנַגָא יפּרעו גְמַצָר. יִשוֹפִגַג רבי נּג דְיְנָג שוֹפוֹש נִדְרע שוֹפוֹש יִכיווֹאַנ ixəddamn ay n-ga i pərʿu g° maṣər. i-ss-ufġ aġ əṛbbi ənnəġ dinnaġ s ufus ən ddrʿ, s ufus ikuwan. Faraoiaren zerbitzariak Egipton ginenean izan zen. Gure Jainkoak handik atera gintuen beso boteretsu batez, beso indartsu batez. | » |

## Erreferentziak

* ↑ Chetrit (2016) "Jewish Berber", in Kahn & Rubin (eds.) Handbook of Jewish Languages, Brill
* ↑ (Frantsesez) Galand-Pernet, P.; Zafrani, Haim. (1970). «Une version berbère de la Haggadah de Pesaḥ: Texte de Tinrhir du Todrha (Maroc)» Compress rendus du G.L.E.C.S. I: 14..
* 1 2 (Ingelesez) «Judeo-Amazigh» Jewish Languages.
* ↑ (Ingelesez) Abramson, Glenda. (2018-10-24). Sites of Jewish Memory: Jews in and From Islamic Lands. Routledge ISBN 978-1-317-75160-1..
* ↑ (Frantsesez) Galand-Pernet, P.; Zafrani, Haim. (1970). «Une version berbère de la Haggadah de Pesaḥ: Texte de Tinrhir du Todrha (Maroc)» Compress rendus du G.L.E.C.S. I: 2..
* ↑ (Frantsesez) Galand-Pernet, P.; Zafrani, Haim. (1970). «Une version berbère de la Haggadah de Pesaḥ: Texte de Tinrhir du Todrha (Maroc)» Compress rendus du G.L.E.C.S. I: 121..