# Nurenberg

Nurenberg (alemanez: Nürnberg, /ˈnʏɐ̯nbɛɐ̯k/ ahoskatua) hiri alemaniarra da, Bavariako eskualdekoa. Pegnitz ibaiertzean dago.
Frankoniako hiririk populatuena da eta Bavariako bigarrena, Munichen atzetik. 503.002 biztanle zituen 2007an.

## Historia
### Sorrera

Hiria XI. mendearen hasieran sortu zen. Lehen aipamen ofiziala 1050ekoa da. Bertan gaztelua egon bide zen Ekialdeko Frankoen Erresuma eta Nordgauko Markaren arteko muga zaintzeko. Zenbait merkataritza bideren arteko bidegurutzea zen Erdi Aroan eta horrek oparotasuna ekarri zion.

### Erdi Aroa

Konrado III.a Germaniakoak Nurenbergko burgraverriaren hiriburu ezarri zuen. Gainera, Reichstaga (Inperioko Dieta) bertan bildu izanak Germaniako Erromatar Inperio Santuaren hiriburu "ez ofizial" bihurtu zuen. 1219an Askatasunaren Eskutitz Handia (alemanez: Großen Freiheitsbrief) jaso zuen, horren barnean hiri eskubideak, txanponak egiteko ahalmena eta aduanetako polizia edukitzea baimentzen zen. 1356an Karlos IV.ak bere Urrezko Buldan germaniar erregeek lehen Reichtaga mantendu behar zutela esatean ,Nurenberg Europako hiru hiri garrantzitsuenetako bat bihurtu zen.
Oparotasun giro hartan ordea izan zen gertaera lazgarririk ere. 1298an juduei sakrilegioa leporatu eta Rintfleisch-Pogrom izeneko pogromean 698 judu hil zituzten. XIV. mendean sarritan gertatu ziren antzeko masakreak Alemanian.

### Aro modernoa

XV. eta XVI. mendeetan alemaniar pizkundearen erdigunea izan zen. 1525ean hiriak Luteranismoa onartu zuen eta 1532ko Nurenbergeko Bake Itunean luterotarrek eskubide garrantzitsuak jaso zituzten. 1632an Hogeita Hamar Urteko Gerrak bete-betean harrapatu zuen eta krisi latza jasan zuen, denboran luzatu zena. XIX. mendean ia behea jo zuen eta Germaniako Erromatar Inperio Santua desegin zenean, Hiri Inperial Askearen kategoria galdu eta Bavaria barnean sartu zen, hura Nurenbergen zorrak bere gain hartzeko prest baitzegoen. 1835ean Nurenberg eta Fürth arteko trenbidea eraikitzeak oparotasuna berriz ekarri zion.

### XX. mendea

Bere historia handia zela eta, Adolf Hitlerrek Alderdi Naziaren egoitza ofizial izendatu zuen (Reichsparteitag) eta bertan hainbat kongresu antolatu zituzten. Hura zela eta, aliatuek bereziki eraso egin zioten. 1943an hasi ziren bonbardaketak eta 1945ean bukatu. Nurenberg hiriko % 90 erabat suntsituta geratu zen.
1945eko azaroaren 20an hasi ziren Nurenbergeko epaiketak hainbat buruzagi naziren aurka, Holokaustoa eta Bigarren Mundu Gerran egindako krimenengatik.

## Ondasun nabariak

* Nurenbergko gaztelua (Nürnberger Burg)
* San Sebaldo eliza (St. Sebalduskirche): Nurenbergko eliza zaharrena da, XIII. mendekoa.
* San Lorentzo eliza (St. Lorenzkirche): XIV. mendeko eliza gotikoa.
* Izpiritu sainduaren ospitalea (Heilig-Geist-Spital): 1332an sortu eta Erdi Aroko ospital handienetakoa izan zen. Legenardunak hartzen zituen.
* Hauptmarkt enparantza: Alde zaharreko giroaren erdigunea merkatu plaza horretan dago. Bertan dago 1385ean eraiki zen Schöner Brunnen iturria.
* Germanisches Nationalmuseum: Alemaniar kulturaren museoa.
* Neues Museum Nürnberg: Arte moderno eta garaikidearen museoa.

## Klima

Datu klimatikoak (Nuremberg, 1981–2010, muturreko tenperaturak 1955-2013) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 15.0 | 19.3 | 23.7 | 31.0 | 32.2 | 35.1 | 38.6 | 37.6 | 32.3 | 27.7 | 20.4 | 15.1 | 38.6 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 2.5 | 4.4 | 9.2 | 14.4 | 19.4 | 22.8 | 24.6 | 24.2 | 19.4 | 13.9 | 7.2 | 3.5 | 13.8 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 0.0 | 0.8 | 4.7 | 9.0 | 14.0 | 16.9 | 19.1 | 18.4 | 14.0 | 9.3 | 4.2 | 1.0 | 9.3 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -3.1 | -2.9 | 0.4 | 3.3 | 8.0 | 12.1 | 13.3 | 12.7 | 9.0 | 5.2 | 1.2 | -1.8 | 4.7 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -25.4 | -30.2 | -18.3 | -9.2 | -4.3 | 0.0 | 3.1 | 0.6 | -2.7 | -7.3 | -12.7 | -23.0 | -30.2 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 41.7 | 36.6 | 47.0 | 39.8 | 60.8 | 66.1 | 80.4 | 63.5 | 49.6 | 52.6 | 47.4 | 51.4 | 636.8 |
| Eguzki orduak | 58.2 | 87.2 | 116.8 | 175.0 | 216.0 | 217.9 | 234.7 | 219.9 | 161.2 | 114.4 | 57.2 | 43.2 | 1701.6 |
| Iturria: Deutscher Wetterdienst ||||||||||||||

## Kirolak

Nurenbergeko futbol taldeak, 1. FC Nurembergek, Alemaniako 9 Bundesliga eta 5 Kopa irabaziak ditu. 1920 eta 1930. hamarkadetan izan zen nagusi.

## Nurenbergtar ezagunak

* Albrecht Dürer (1471-1528), margolaria.
* Johann Pachelbel (1653-1706), musikaria.

## Herri eta hiri senidetuak

| Niza, Frantzia, 1954 Venezia, Italia, 1954 Krakovia, Polonia, 1979 Skopje, Mazedonia, 1982 Glasgow, Eskozia, 1985 San Carlos, Nikaragua, 1985 Praga, Txekiar Errepublika, 1990 | Kharkiv, Ukraina, 1990 Hadera, Israel, 1995 Shenzhen, Txina 1997 Antalya, Turkia, 1997 Kavala, Grezia, 1998 Atlanta, Georgia, 1998 Kordoba, Espainia, 2010 |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia - 157. araua
* ↑ (Alemanez) Mangold, Max, ed. Duden, Aussprachewörterbuch. (6. argitaraldia) Dudenverlag, 590, 54 or. ISBN 978-3-411-20916-3..
* ↑ Dwd.de. Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte. .
* ↑ (Frantsesez) Ville de Nice. Villes jumelées avec la Ville de Nice. .
* ↑ (Alemanez) Nurenberg. Partnerstädte - Venedig (Italien). .
* ↑ (Polonieraz) Kraków - Miasta Bliźniacze. in: Miejska Platforma Internetowa Magiczny Kraków..
* ↑ Skopjeko Hiria. Skopje - Twin towns & Sister cities. .
* ↑ Partnerská města HMP. in: Portál „Zahraniční vztahy“. 2013-07-18.
* ↑ www.szfao.gov.cn

## Kanpo estekak

* (Alemanez)(Ingelesez) Nurenberg hiriko webgune ofiziala
* Datuak: Q2090
* Multimedia: Nuremberg / Q2090