OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aturrialdea

Aturri ibaiak mendebaldeko Pirinioetan du iturburua (hegoaldean) eta mendebalderantz Bizkaiko Golkoarekin (Ozeano Atlantikoa) bat egiten du, Gaskoiniako Landetako hegoaldean, 335 kilometroko bihurgunea deskribatuz. Aturrialdea (frantsesez: Pays de l'Adour; gaskoieraz: lous Païs d'Adoù(r)) Aturri ibaiak eta haren ibaiadarrek zeharkatzen dituzten lurraldeez osatzen dute, hau da, (hegoaldean) mendebaldeko Pirinioetatik eta haien piamonteetatik ozeanoraino (mendebaldean) eta Aturri ibaiaren arroaren eta Garona ibaiaren arroaren arteko mugaraino (uren banalerroa).
Eskualde batean biltzeko azterketa eta proposamenak, eskualde administratibo bat baino gehiago hego-mendebaldeko Frantziako eskualde natural osatzen du. Hainbat probintzia historiko biltzen ditu bere barnean, Aturri ibaiak edo bere ibaiadarrek lotuak, horien artean Ipar Euskal Herria, Bearno eta Bigorra, Landetako Aturrialdea. Bestalde, Paueko eta Aturrialdeko Unibertsitateak bere izen ofizialean darama eskualdea. Eskura dagoen dokumentazioari esker, "Aturrialdea" kontzeptua ikuspuntu geografiko, historiko, ekonomiko edo kulturaletatik zehaztu daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ Palay, Simin. (1991). Dictionnaire du gascon et du béarnais modernes. in: Escole Gastoû Febus. (3. argitaraldia) Paris: CNRS, 1053 or. ISBN 2-222-01608-8..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q86667488
# Eufemia Cabrera de Borda

Eufemia Cabrera de Borda edo Eufemia Cabrera de Roa (Bogota, 1842ko irailaren 3a – ibidem, 1915eko urtarrilaren 14a) kolonbiar poeta, idazle, kazetari eta irakaslea izan zen.

## Bizitza

Bogotan jaio zen 1842ko irailaren 3an, familia aberats batean. Garai hartako kolonbiar emakume idazle eta poeta garrantzitsu askok bezala, La Merced ikastetxean ikasi zuen. Lehenengoz José Joaquín Borda historialariarekin ezkondu zen, eta bigarrenez Jorge Roarekin.
Priscila Herrera de Núñez, Herminia Gómez Jaime, Concepción Jiménez de Araújo, Ester Flórez Álvarez eta Julia Jimeno de Pertuzekin batera, mendearen amaierako idazle deiturikoen taldeko kidea izan zen. Lehen senarrak bultzatuta, artikuluak eta poesiazko lanak idatzi zituen, Rebeca ezizena erabiliz, eta Bordak zuzendutako aldizkarietan argitaratu zituen. Artikuluei dagokionez, batez ere hilberriak idatzi zituen. Bere artikuluen kalitatea ez zen bere garaikide gizonezko egileenen oso bestelakoa. Ondoren, La Biblioteca popularrerako edukia biltzean parte hartu zuen Jorge Roa bigarren senarrarekin batera. 1881era arte, La Merced nesken ikastetxeko zuzendaria izan zen. Jaioterrian hil zen 1915eko urtarrilaren 14an.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) Otero Muñoz, Gustavo. (1945). Resumen de historia de la literatura colombiana. Bogotá: Librería Voluntad, 295 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Varias cuentistas colombianas. Bogotá: Editorial Minerva (argitaratze data: 1936), 6, 11-12 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) Agudelo Ochoa, Ana María; Calle Orozco, Juan Pablo. «Mujeres escritoras en la prensa literaria del siglo XIX» Páginas pasadas, nuevas historias 201 2013-08-12 (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) Acosta de Samper, Soledad. (1895). La mujer en la sociedad moderna. Paris: Garnier Hermanos, 417 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) Leyes expedidas por la Asemblea Legislativa del Estado Soberano de Cundimarca en 1881. Bogotá: Imprenta de Medardo Rivas (argitaratze data: 1882), 30-31 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108508651
# Camille Flammarion

Nicolas Camille Flammarion (1842ko otsailaren 26a - 1925eko ekainaren 3a) astronomo eta idazle frantsesa izan zen. Berrogeita hamar liburu baino gehiagoren egile emankorra izan zen, astronomiari buruzko hainbat dibulgazio lan, zientzia fikziozko eleberri aipagarri asko, eta ikerketa psikologiko eta erlazionatutako gaiak barne. Era berean, L'Astronomie aldizkaria argitaratu zuen, 1882. urtean hasita. Juvisy-sur-Orge-ko behatoki pribatu bat mantendu zuen, Frantzian.

## Biografia

Camille Flammarion Montigny-le-Roi-n jaio zen, Marne Garaia-n, Frantzian. Ernest Flammarion-en (1846-1936) anaia zen, Groupe Flammarion argitaletxearen sortzailea. Frantziako Société astronomique-ko sortzailea eta lehendabiziko presidentea izan zen, jatorrian bere aldizkari independentea izan zuena, BSAF (Bulletin de la Société astronomique de France), 1875. urtean argitaratuta lehenengo aldiz. 1895eko urtarrilean, L'Astronomie-ko13 liburuki eta BSAFeko 8, biak elkartu ziren, L’Astronomie the Bulletin of the Societé-ko buletina eginez. Aldizkari konbinatuaren 1895eko liburukia 9 zenbakiarekin zenbakitu zuten, BSAF liburukiaren numerazioa gordetzeko, baina ondorioz, L'Astronomie-ren 9tik 13ra bitarteko bolumenek bi argitalpen desberdin aipa ditzakete, bost urte elkarrengandik bereizita.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q295524
* Multimedia: Camille Flammarion / Q295524
# Indalecia Camacho

Indalecia Camacho Rodríguez de Lago (Tunja, 1815 – Bogota, 1896ko uztailaren 8a) kolonbiar poeta izan zen.

## Bizitza

Indalecia Camacho Lago 1815ean jaio zen Tunjan, Kolonbiako Boyacá departamenduan. José Joaquín Camacho abokatu eta politikariaren eta Marcelina Rodríguez de Lago Castilloren sei seme-alabetatik laugarrena zen. Silveria Espinosa de Rendón poetaren ezkonahizpa zen.
Isabel Bunch edo Ubaldina Dávila bezalako Kolonbiako eliteko beste emakume batzuekin batera, 1840ko hamarkadan poesian trebatzen hasi zen. Camacho garai hartako aitzindarietako bat izan zen, eta bere poemak hainbat bilduma eta antologiatan agertu ziren, hala nola La Guirnalda (1855). Harrera ona izan zuen garaikideen artean.
1869an, Camachok ikusmena galdu eta pobrezian erori zen. Hori dela eta, Kolonbiako gobernuak, egoera hori konpontzeko eta aitaren exekuzioa konpentsatzeko, poetari 20 pesoko pentsioa urtero ematea erabaki zuen. Camacho Bogotan hil zen 1896ko uztailaren 8an, 81 urte zituela.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Laverde Amaya, Isidoro. (1882). «Indalecia Camacho» Apuntes sobre bibliografía colombiana: con Muestras escogidas en prosa y en verso. Soldevila y Curriols, 211 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) Correa, Ramón C. (1936). Parnaso boyacense. Imprenta Departamental, 43 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Familia de José Joaquín Camacho y Lago en Colombia : Descendientes de la familia de José Joaquín Camacho y Lago» Genealogías de Colombia (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) Restrepo, Enrique. (1887). El Repertorio Colombiano. 12, 66 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) Aristizábal Montes, Patricia. (2007). Escritoras colombianas del siglo XIX: Identidad y escritura. Universidad del Valle, 23 or. ISBN 9587657403. (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Indalecia Camacho Lago, soltera, hija legítima de Joaquín Camacho y Marcelina Lago. De 81 años» Bogotá - Parroquia de Las Nieves. Defunciones - Libro 5. (argitaratze data: 1896-10-12).
# Silveria Espinosa de Rendón

Silveria Espinosa de los Monteros y Dávila, ezaguna Silveria Espinosa de Rendón izen laburraz (Sopó, Kolonbia, 1815eko ekainaren 20a - Bogotá, 1886ko abuztuaren 16a) XIX. mendeko kolonbiar poeta eta kazetaria izan zen.

## Bizitza

1815eko urtarrilaren 20an jaio zen Zamora etxaldean, Sopó udalerrian (Cundinamarca), eta Bogotan hil zen 1886ko abuztuaren 16an. Bere familiak "La Imprenta Granadina" zuen, 1776an Manuel Antonio Flórez Erregeordeak argitalpen ofizialetarako izendatu zuena.
Jatorri aristokratikoa zuen, eta Bruno José Espinosa de los Monteros y Pozo eta María Antonia Dávila y Novoaren alaba zen. Jose Maria Rafael Camacho y Rodriguez del Lagorekin egon zen ezkonduta, eta alargun geratu zen. Geroago, Telesforo Sánchez Rendón Callejasekin ezkondu zen, eta haren izena hartu zuen poeta gisa.
Santa Fe-ko giro intelektualean hezia, gaztetatik interes handia erakutsi zuen literaturan eta poesian. Familiaren gertuko solasaldi intelektualetan bere lehen olerkiak errezitatu eta argitaratu zituen. Laster, bere poesiak lagunartea gainditu zuen eta La Guirnalda, El Papel Periódico Ilustrado, La Caridad eta La Lira Granadina bezalako egunkari nazionaletan argitaratu zuen.
Europan errekonozitutako lehen poeta kolonbiarra izan zen, baita argitaratutakoa ere. Pertsona debotoa eta erlijiosoa izanik, 1850eko "Lágrimas y recuerdos" liburuan Jesuitak kanporatu zituztelako tristura eta elizarekiko hurbiltasuna adierazi zituen, bere poema askotan kultura erlijiosoan inspiratuz. Manuel Bretón de los Herrerosek komediak idazten zituzten emakume espainiarrei egindako kritikari erantzuteko emakumeak idazle izan zitezen ere babesa adierazi zuen bere poema batean ironiaz eta umorez:
| « | (...) praken zuloak konpondu beharrean, dramak idazten ari dira. Eta El Heraldok hori ulertzerakoan, alerta-ahotsa eman zuen, ate bakoitzean errepikatuz: "Ez da egongo galtzerdiak nork josi! Ez da egongo nork sukaldatu salda, damek komediak egiten badituzte (…)”. | » |

## Lanak

* Lágrimas y recuerdos (1850), Bogota: Espinosa inprimategia.
* Damuak eta kontsolamenduak gure Jaun ohoragarri Jaunaren erbestean. Manuel J. de Mosquera (Pesares i consuelos en el destierro de nuestro dignísimo prelado Sr. D. Manuel J. de Mosquera) (1852) Bogota: Espinosaren inprenta.
* En la cartera de una amiga, (1856) Albuma: egunkari literarioa, zientifikoa eta albistegia 3 (ekainak 8): 25-26.
* Bogotako Santafé elizbarrutiko Kontziliar Mintegia berrezartzearen ereserkia, (1856) Katolizismoa 4.190 (urtarrilak 18): 386.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Biografía y Obras de Silveria Espinosa de Rendón» Eladd (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ «Silveria Espinosa de Rendón - EcuRed» www.ecured.cu (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q50672155
# Simon Rattle

Sir Simon Denis Rattle (Liverpool, Ingalaterra, 1955eko urtarrilaren 19a) britainiar orkestra-zuzendaria da. Piano-, perkusio- eta orkestra-zuzendaritzako ikasketak egin zituen Londresko Royal Academy of Musicen. Zuzendari gisa berehala nabarmendu zen, eta 1974an John Player Nazioarteko Zuzendari Lehiaketako lehen saria irabazi zuen. 1974-1977 bitartean Bournemouttheko Orkestra Sinfonikoko eta Sinfoniettako zuzendari-laguntzaile gisa lan egin zuen, eta 1980an Birminghameko Sinfonikoko lehen zuzendari eta zuzendari artistiko izendatu zuten. Henry Wood Promenade Concertsetan (1976) eta Glyndebourneko Jaialdian (1977) parte hartu duen zuzendari gazteena izan da. Gustav Mahler, Jean Sibelius, Igor Stravinski, Serguei Rachmaninoff eta Janácek ditu musikari kutunenak. Operan arrakasta handia izan zuen George Gershwinen Porgy and Bessekin (Glyndebourne, 1986), Alban Bergen Wozzeckekin (Los Angeles, 1988) eta Janáceken Azeri maltzurrarekin (Covent Garden, 1990). XX. mendeko musikaren defendatzaile sutsua da, eta gehienbat egungo musikagileen obrak interpretatu ditu. Hala ere, Orchestra of the Age of Enlightment (edo Argien Mendeko Orkestra) gidatu zuen, garai hartako musika-tresnekin (Idomeneo, Wolfgang Amadeus Mozart, Londres, 1987). 1987an, Glyndebourneko Jaialdian, Mozarten Figaroren ezteiak gidatu zituen orkestra horrekin; obra hura horrelako orkestra batekin jotzen zen lehen aldia izan zen. Benjamin Britten, Janácek, Gustav Mahler eta Jean Sibeliusen lanen grabazioak egin ditu, besteak beste. 1999an, Berlingo Orkestra Filarmonikoaren zuzendaria izendatu zuten eta kargu horretan dihardu gaur egun ere. 2008. urtean Musikako Juan de Borbón saria jaso zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q157814
* Multimedia: Simon Rattle / Q157814
# Club Deportivo Eldense

Club Deportivo Eldense futbol talde alacantarra da, 1921ean Elda hirian sortutakoa.

## Historia

Taldea 1921. urtean sortu zen. 1956. urtean Bigarren mailara igo zen eta hiru denboraldi egin zituen bertan. 1962 eta 1964 artean ere Bigarren mailan egon zen.
2023-24an Bigarren mailara itzuli da.

## Datuak

2024-25 barne:
* Denboraldiak 1. mailan: 0
* Denboraldiak 2. mailan: 7
* Denboraldiak 2. B mailan: 11
* 1. maila RFEF: 1
* 2. maila RFEF: 1
* Denboraldiak 3. mailan: 59
* Ligako posturik onena: 7.a Bigarren mailan (1962-63)

### Azken denboraldiak

| Urtea | # | Maila | Postua | Errege Kopa |
| 2009-10 | 4 | Hirugarren Maila | 17.a | |
| 2010-11 | 4 | Hirugarren Maila | 14.a | |
| 2011-12 | 4 | Hirugarren Maila | 14.a | |
| 2012-13 | 4 | Hirugarren Maila | 10.a | |
| 2013-14 | 4 | Hirugarren Maila | 1./1.a | |
| 2014-15 | 3 | 2. B Maila | 16.a | |
| 2015-16 | 3 | 2. B Maila | 10.a | |
| 2016-17 | 3 | 2. B Maila | 20.a | |
| 2017-18 | 4 | Hirugarren Maila | 5.a | |
| 2018-19 | 4 | Hirugarren Maila | 9.a | |
| 2019-20 | 4 | Hirugarren Maila | 6.a | |
| 2020-21 | 4 | Hirugarren Maila | 1.a/1.a | |
| 2021-22 | 3 | 2. maila RFEF | 4.a | 1. itzulia |
| 2022-23 | 3 | 1. maila RFEF | 2.a (II multzoan) | final 1/16 |
| 2023-24 | 2 | Bigarren maila | 16.a | 2. itzulia |
| 2024-25 | 2 | Bigarren maila | | final 1/16 |

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Eldenseren webgune ofiziala
* Datuak: Q600232
* Multimedia: CD Eldense / Q600232
# Chalosse

Chalosse (okzitanieraz: Shalòssa) Okzitaniako lurralde historikoa da, Aturri eta Bearno artean dagoena. Landetan kokaturik, egungo Akize, Montfort-en-Chalosse, Pomarez, Hagetmau, Saint-Sever, Montaut eta Amou ditu udalerri nagusiak.
Mendebaldean Pays d'Orthe, iparraldean Grande-Lande eta Pays de Marsan eta ekialdean Tursan ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2948002
* Multimedia: Chalosse / Q2948002
# Landa Txikiak

Landa Txikiak (frantsesez: Petites-Landes; gaskoiz: Lanas Petitas) Gaskoinako Landetako eskualde bat da. Alde batetik Landa Handia eta Armagnac eta, bestetik, Chalosse arteko trantsizio-herrialdea da.

## Deskribapena

Eskualde horren barruan, honako eremu hauek bereizten dira:
* Pays de Marsan (Midouze ibaiak zeharkatzen du)
* Gabardan ekialderago.
Hiri nagusia Mont-de-Marsan izango litzateke, Landetako departamenduko hiriburua.

## Hidrologia

Aturrik Landa Txikiak hegoaldetik bustitzen ditu (Chalosse eta Tursan aldera); gero, mendebalderantz jotzen du Tartas ingururaino.
Midou eta Douze ibaiek eskualdea zeharkatzen dituzte, eta Mont-de-Marsanen elkartzen dira, Midouze ibaiadarra osatuz. Hau, Tartas zeharkatu baino zertxobait gutxira, Aturriren ibaiadar bilakatzen da.

## Hizkuntzak

Frantsesa hizkuntza ofiziala da, herritar guztiek hitz egiten eta ulertzen dutena.
Itsasaldeko gaskoi edo, tokiko hizkeran, parlar negre edo parlar negue (ahoskera: parˈla ˈnøɣrə, parˈla ˈnøɣə), hau da, «mintzaira beltza», ekialderago eta iparralderago mintzatzen den parlar clar («mintzaira argia») delako gaskoi aldaerari kontrajarria, Aturrialdeko Landetako eskualde askotan hitz egiten den aldaera da, tartean Landa Txikietan.

## Erreferentziak

* ↑ Zégierman, Frédéric. (1999ko apirila). Le guide des Pays de France Sud. Fayard.
* ↑ Moureau, Pierre. (1997). Dictionnaire gascon-français, français-gascon: suivant les parlers maritimes. Princi Negre ISBN 2-905007-37-0..
# Juana Manuela Laso de Eléspuru

Juana Manuela Laso de Eléspuru, jaiotzez Juana Manuela Laso de la Vega y de los Ríos, (Tacna, 1819ko abenduaren 25a – Lima, 1905eko apirilaren 9a) perutar idazle eta kazetaria izan zen.

## Bizitza

Benito Laso de la Vega kazetari, poeta eta politikariaren eta Juana Manuela de los Ríosen alaba eta Francisco Laso margolariaren arreba, Tacnan jaio zen eta Liman ikasi zuen, aitaren zuzendaritzapean. Oso gaztetan erakutsi zuen literatutarekiko zaletasuna. Bestalde, neba gazteagoari lagundu zion bere bokazio artistikoa betetzen.
1839ko maiatzaren 8an, Norberto Eléspuru sarjentu nagusiarekin ezkondu zen. Juan Norberto Eléspuru militar eta politikariaren ama zen.
Etxeko lanak sorkuntza literarioarekin tartekatu zituen. La Alborada, El Correo del Perú eta El Perú Ilustrado aldizkarietan kolaboratu zuen.
1876an Juana Manuela Gorriti idazle argentinarrak Liman antolatutako gau-ekitaldiak bisitatu zituen. Club Literario, Círculo Literario de Arequipa eta Ateneo de Lima elkarteetako kide aktiboa izan zen, baina 1886an alargundu zenean, bizitza soziala eramaten ez jarraitzea erabaki zuen.

## Lanak

* Amor a la libertad komedia. 1851ko abenduaren 9an estreinatu zen, Ayacuchoko guduaren urteurreneko ospakizunetan.
* El deseo de figurar haurrentzako antzezlana (1874), La Alborada astekarian argitaratua.

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Tauro del Pino, Alberto. (2001). «Laso de Eléspuru, Juana Manuela» Enciclopedia Ilustrada del Perú. 9 Lima: Peisa (argitaratze data: 3), 1421 or. ISBN 9972-40-149-9..
* 1 2 3 (Frantsesez) Forgues, Roland. (1999). Femme, creátion et problèmes d'identité en Amérique Latine. Mérida: Universidad Los Andes, 97-98 or. ISBN 9801102152. (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) Hampe, Teodoro. (1986). «Eléspuru y Lasso de la Vega, Juan Norberto» in Milla Batres, Carlos Diccionario Histórico y Biográfico del Perú. Siglos XV-XX. 3 (2. argitaraldia) Lima: Editorial Milla Batres, 289-290 or. ISBN 84-599-1820-3..
* ↑ (Gaztelaniaz) Wurst Giusti, Vera Lucía. Lo velado de las veladas literarias de Juana Manuela Gorriti: la construcción del sujeto femenino en el siglo XIX. Lima: Pontificia Universidad Católica del Perú (argitaratze data: 2015-06-24) (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
# Gabardan

Gabardan (frantsesez: Gabardan; gaskoiz: Gavardan) Gaskoiniako antzinako probintzia da, egungo Landetan kokaturik. Hiri nagusia Gabarret du.

## Historia

Marsan eta Aguaisekin batera, Gabardango bizkonderria XVI. mendera arte Albreteko dukerriaren barnean zegoen eta 1589an, Henrike III.a Nafarroakoa Frantziako errege bilakatu zenean, erregearen jabetzako lur bilakatu zen.
Barnean Arx, Baudiets, Baudignan, Escalans, Estampon, Gabarret, Groulous, Herré, Losse, Lubbon, Lussole, Rimbez, Saint-Criq, Saint-Martin-le-Vieux, Sainte-Meille, Saint-Pè-de-Brocas eta Vielle-Soubiran herriak ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3093490
# Ortherri

Ortherri (gaskoiz: país d'Òrta; frantsesez: pays d'Orthe) Ozkitaniako lurralde historikoa da, Gaskoiniako parçanetako bat. Egungo Peirahoradako kantonamenduan (Landak, Akitania Berria) kokaturik, Antzinako Erregimenean hamaika parrokiaz osaturik zegoen: Òrta Vièla (Orthevielle), Igás (Igàas), Lanas (Port-de-Lanne), Sent Estiene (Saint-Étienne-d'Orthe), Belús (Bélus), Orist, Sent Lon (Saint-Lon-les-Mines), Pei (Pey), Sièst (Siest), Canhòta (Cagnotte) eta Casordita (Cazorditte). Parrokia horiez gain, lurraldeari Caunelha (Cauneille) eta Ueire Gave (Oeiregave) herriak gehitu behar zaizkio, Orthako bizkonterrikoak ez baziren ere, bizkondeen baronia pertsonalak zirenak. Gaur egun, gainera, Peirahorada (Pèira Horada / Peyrehorade) dago, Igásen oinordekoa.
Iparraldean Maremne eta Shalòssa, mendebaldean país de Gòssa (pays de Gosse), Lapurdi eta Nafarroa Beherea, hegoaldean Nafarroa Beherea eta ekialdean Shalòssa ditu.

## Oharrak

* ↑ /oʁ̞tʰéʁi/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza bigarren silaban

## Erreferentziak

* Chameau, B. (2005). Le pays d'Orthe. Le Festin.
* Autrefois en pays d'Orthe. J&D Atlantica Eds.

## Kanpo estekak

* Ortherriko turismo bulegoko webgune ofiziala
* Ortherriko kultur-zentroko webgune ofiziala
* Datuak: Q3373396
# Maremne

Maremne edo Maremna (frantsesez: Maremne; gaskoiz: Maremna) Okzitaniako lurralde historikoa da, antzinako bizkonderria izan zena. Landetan kokaturik, egungo Capbreton, Angresse, San Bisentse, Bénesse-Maremne, Labenne, Saint-Geours-de-Maremne, Saubrigues, Orx, Tosse, Josse, Pey udalerriak barnean ditu. Tosse bere hiruburu historikoa izan zen.
Mendebaldean Ozeano Atlantikoa eta hegoaldean Seinautze ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 151. araua: Espainia-Frantzietako eskualdeen izenak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3290406
# Seinautze

Seinautze (frantsesez: Seignanx; gaskoiz: Senhans) Okzitaniako eta Gaskoiniako lurralde historikoa da, antzinako baroierria izan zena. Landetan kokaturik, egungo Tarnose, Ondres, Sent Martin de Senhans, Sent Andrèu de Senhans, Sent Laurenç de Gòssa, Sent Bertomiu, Biudòs eta Biarròta udalerriak barnean ditu.
Iparraldean Maremna, hegoaldean eta hego-ekialdean Gòssa eta Aturriko bartak, hegoaldean Lapurdi eta mendebaldean Ozeano Atlantikoa ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 151. araua: Espainia-Frantzietako eskualdeen izenak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3477802
# Atezain (futbola)

Futbolean, atezaina bere taldearen atea zaintzeaz arduratzen den jokalaria da. Defentsa lanetako azken jokalaria da eta, area barnean, bere gorputzeko edozein atal erabil dezake aurkariek bere atean golik sar ez dezaten. Beraz, atezainak eskuak erabil ditzake baloia gelditzeko, aldaratzeko eta/edo harrapatzeko eta, horregatik, oso posizio espezializatua da, entrenamendu berezia behar duena.
Futbol taldeetan arruntena da hiru bat atezain edukitzea. Bizkarrean elastikoan izaten duen zenbaki ohikoena 1, 13 edo 25 izaten da.

## Ikus, gainera

* Atzelari
* Erdilari

## Kanpo estekak

* Datuak: Q201330
* Multimedia: Association football goalkeepers / Q201330
# Aturriko bartak

Aturriko bartak edo partak Landetan dagoen zingira da. Seinautze eskualdean, gaskoieraz barta ere diote eremuari. Ahurtitik Gixunera ere existitzen dira Aturriren ezkerraldean, Lapurdin. Garai batean zingiratsua izan arren, XVIII. mendetik hara lehorrarazten hasi ziren, eta ibar horiek larretarako, basoetarako eta soroetarako erabiltzen, kanalizazio handi batez eta urmaelak gehituz.

## Ingurumena

Zingira hauek Aturriko uholde-ordoki batean daude, ibaiaren edo Gave Batuaren ur-goraldietan urpean gelditzen direnak. XVII. eta XVIII. mendeetan, dikeak eta esklusak eraiki zituzten bertan, eta ekologiaren ikuspegitik naturagune interesgarri bilakatu ziren, gero Batasunaren Garrantzizko Leku eta Natura 2000ren Babes Bereziko Eremu izendatu zutenak.

## Galeria

* Saint-Vincent-de-Paul udalerrian
* Zikoina bat habian

## Erreferentziak

* 1 2 Fénié, Jean-Jacques; Fénié, Bénédicte. (2009). Dictionnaire des Landes. Sud Ouest, 349 or. ISBN 978-2-87901-958-1..
* ↑ ZNIEFF: « Tronçon du bec du gave de Bayonne »
* ↑ Natura2000: FR7210077

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2885928
* Multimedia: Barthes de l'Adour / Q2885928
# Teofilo Guiard Larrauri

Teófilo Guiard Larrauri (Bilbo, 1876 - ib., 1946) bizkaitar historialaria izan zen. Adolfo Guiard margolariaren anaia gaztea.
Salamancan eta Madrilen egin zituen Filosofia eta Letretako ikasketak. 1897. urtean Sabin Aranak sorturiko Baserritarra astekariko zuzendari izendatu zuten, eta 1912. urteaz geroztik Bilboko Historiako Akademiako kide, kronikari eta udal-artxibozaina izan zen. Bilboko historia aztertu zuen bere obretan: Historia de la Noble Villa de Bilbao (1905-1912, lau liburuki), Historia del Consulado y Casa de Contratación de Bilbao y del Comercio de la Villa (1913-1914, bi liburuki) eta La industria naval vizcaína. Anotaciones históricas y estadísticas (1917).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12267917
* ↑ (Gaztelaniaz) Teofilo, Guiard Larrauri. Historia de la Noble Villa de Bilbao. Bilbo.
# Construção (abestia)

Construção Chico Buarqueren abesti bat da, 1971an argitaratua. Buarqueren abesti kritikoen artean ezagunenetarikoa da.
Abestia Brasilgo diktadura militarraren garai gogorrenetako batean egin zen, zentsura eta jazarpen politikoaren artean. Chico Buarque Italiara joan zen 1969an, Brasilgo errepresiotik ihesi. 1970eko martxoan itzuli zen, eta ondoren grabatu zuen kanta.
Folha de S. Paulo egunkariak egindako inkesta batean Brasilgo garai guztietako bigarren abesti onena zela erabaki zuten. Eta Rolling Stone aldizkariak Brasilgo abestirik onena izendatu zuen. 2016ko Udako Olinpiar Jokoen Irekiera Ekitaldian ere entzun zen.
Abestiak eraikuntzako langile baten bizitzako azken eguna kontatzen du, etxetik atera eta lanean hiltzen den arte.

## Erreferentziak

* ↑ Adélia Bezerra de Meneses, Desenho mágico : poesia e política em Chico Buarque, https://search.worldcat.org/en/title/47958025
* ↑ Cavalcanti, Paulo. (Outubro de 2009). Nº 1 - Construção. Revista Rolling Stone.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9856187