# Hipatiaren lorategia

Hipatiaren lorategia (2016ko ekainaren 16a) Oiartzungo herrian dagoen parke txikia da, aurrez zegoen Etxabenea lorategiari izena aldatu ondoren sortutakoa.
Hipatiaren lorategia plaza inguruan dago, Manuel Lekuona kalean, beheko plazako gainaldean eta 834 metro koadroko azalera du. Eremu horretan, eta altuera maila desberdinetan banatuta, zuhaitzak ditu, tartean XX. mende hasieran Artikutzatik ekarritako hagin bat. Klase askotako landareak, pasabideak eta areto moduko gune txikiak. Koloretazko kristalez betetako sei zutabek apaintzen dute gunea. Lorategiak bi ate ditu, bat goian (iparraldean) eta bestea behean (hego-ekialdean).

## Historia

Eremuaren aurreko jabea "Don Felizeneko" Maria Teresa Mitxelena zen. Inguruko lursailen birpartzelatzea burutu zenean, udalak bereganatu zuen, eraikitzailearekin eta jabearekin adostu eta gero. Behin udalaren esku, zaharberritze eta egokitze lanak egin ziren 2006ean eta Cesar Garciarena Olano arkitektoaren gidaritzapean itxura berria eman zitzaion, Humus Sapiens, S.L.ko paisajisten lanari esker. Bitxikeria bada ere, Altzibarko San Pedro zubi zaharra erautsi zeneko harriak berrerabili ziren lorategian, harrezkero udalak jasoak zituenak.
Geroago, 2016an, Haurtzaro Ikastolako LH 4. mailako ikasle talde batek landutako proiektuaren ondorioz sortu zen parkearen izena eta izaera aldatzeko ekimena. Gelako jardueratik kanpo landu zuten gaia, Xabier Salaberria irakaslearen laguntzaz. Lorategi soila zena, esanahi sakon eta berriaz jantzitako espazioa bihurtu zuten.
9 eta 10 urteko ikasle hauek Grezia landu zuten LH 1. mailan, Txanela proiektuaren baitan. Gaia oso gustuko zutela ikusi zen berehala; gelan asko filosofatzen zuten gai desberdinen inguruan eta galdera asko zutenez, ikasleak leku baten bila hasi ziren, filosofoek bezala, pentsatzen jarduteko.
Egokia irudituta, Ibargain parkearen beheko aldeko txokoa aukeratu zuten hasieran. Txukundu ere egin zuten eta eremu horri 'Epikuroren lorategia' jarri zioten izena, hain zuzen filosofo baten izena zelako. Kartel bat ere jarri zuten bertan. "Epikuro, filosofo greziar bat zen, Samosen jaiotakoa eta Atenasen hil zena". Berak, ikasle hauek bezala, lorategi batean filosofatzen zuen eta horregatik aukeratu zuten lorategiaren txokoa. Handik gutxira, ordea, kartela puskatuta aurkitu zuten, baina kartelarik gabe ere filosofatzen jarraitu zuten, artean kokapen egokiagoaren bila.

### Etxabeneko lorategia Hipatiaren lorategia bihurtuta

Bigarren saiakeran bat-batean konturatu ziren eskura zuten beste txoko interesgarriaz: “Egun batean, plazara igotzen ari ginela, Madalensoroko goiko parkea ikusi eta gure filosofatzeko toki berria izango zela erabaki genuen. Aspaldiko filosofoek horrelako lorategiak zituzten eta horregatik gustatu zitzaigun hainbeste, filosofatzeko oso toki ona delako lorategia». Etxabeneko lorategiaz ari ziren.
Kasu honetan Epikuroren ordez, "Hipatia" izena jartzea erabaki zuten: “emakumea zelako (normalean gizonezkoenak jartzen dira), pentsalaria zelako eta berdintasunaren inguruan asko hitz egiten dugulako» zioten gazteek.
Inaugurazio ekitaldian azaldu zuten izenaren arrazoia: “Pentsatzearen eta filosofiaren alde gaudelako eta emakumezkoek eta gizonezkoek balio bera izan dezaten nahi dugulako” Bota zituzten arrazoi gehiago ere: “Hipatiarengatik jarri genion izena baina ez horregatik bakarrik. Beste filosofo askorengatik ere bai, baina batez ere historian zehar asko pentsatu duten emakumeengatik, nahiz eta ez izan oso ospetsuak: Damo, Marie Curie eta beste gehiago ere izan dira”
Euren ideia eta argudioekin udaletxera jo zuten parkearen izena alda zezaten eskatzeko eta udalari ideia ona irudituta, berehala eman zien izena aldatzeko baimena. Horrela, Etxabeneko lorategiaren ordez, aurrerantzean Hipatiaren lorategia izango zen.

### Inaugurazio ekitaldia

Lorategiaren aurre prestaketa auzolanean egin zuten guraso eta ikasleen artean. Lorategia txukundu zuten eta gurasoen laguntzaz, Udane Ansak propio sortutako irudia margotu zuten sarrerako horman.
2016ko ekainaren 16ean izan zen inaugurazioa. Deialdi eta gonbidapen zabalari erantzunez, bertan bildu ziren Haurtzaro ikastolakoko ikasle, irakasle eta guraso eta beste hainbat herritarrekin batera, Udaleko ordezkaria eta “Antiju morik” talde feministako ordezkaria.
Inaugurazioko ekitaldia ikasleek burutu eta gidatu zuten oso-osorik: “Parketik ibilbidetxoa egingo da, bertsolariak, musikariak eta dantzariak ere izango dira eta Hipatia nor zen azalduko dugu ere”. Jon Martinen Haritzaren memoria doinua izan zuten bidelagun.
* Aurkezpen lanetan
* Bertsolariak
* Musikariak, Haritzaren memoria jotzen
* Dantzariak
* Hipatia nor zen azaltzen
* Ikasle taldea

#### Nor zen Hipatia. Aurkeztutako idatzia

   “Greziako filosofo bat izan zen, ezagutzen den lehenengo emakumezko filosofoa. Irakasle oso ona izan zen Hipatia. Berak gehien aztertu zituen ikasgaiak matematika eta astronomia ziren. Haren aita ere irakaslea zen eta Hipatiak, azkenean, aitak baino gehiago jakitera iritsi zen. Garai hartako gizonezko filosofoen liburuak zuzendu eta osatu egin zituen. Alexandrian bizi zen eta Alexandrian ere emakumeek ez zuten garrantzia handirik izaten, eta horregatik gizon batzuk ez zeuden gustura Hipatiarekin. Gainera, ez zen kristaua. Egun batean, kalean zebilela, hil egin zuten, seguraski bi arrazoi horiengatik. Guri ere bi arrazoirengatik gustatzen zaigu Hipatia: pentsalaria zelako eta emakumezkoa zelako. Pentsatzea oso garrantzitsua dela iruditzen zaigu, baita berdintasuna ere»

#### Abestutako bertsoak

(Musika Oskorriren Furra-furra)
San Agustin, Baptist(e)/ Kant, Damo, Pitagoras/ filosofia ez da/ inoiz pasa modaz./ Perictione, Platon/ Themista, Descartes/ orain guk pentsatuko/ dugu haien partez.
   Lorategi, lorategi, Hipatia sortu eta guk nahi dugu segi, (berriz)
Txanelan hasi ginen/ gu filosofatzen/ ta orain ari gara/ mundua aldatzen./ Kartela badaukagu/ jarraitzeko hausnartzen/ Hipatia dugu bai/ guk asko maitatzen.
   Lorategi, lorategi, Hipatia sortu eta guk nahi dugu segi, (berriz)
Inoiz ez dugu utziko/ filosofatzea/ garrantzitsua baita/ burua askatzea./ Libreak izan eta/ ondo pasatzea/ bizi aurrera eta/ inoiz ez atzera.
   Lorategi, lorategi, Hipatia sortu eta guk nahi dugu segi, (berriz)

## Lorategiaren erabilpena

Gauez itxita egoten da baina egunez herritar ororentzat erabilgarri da. Pentsatzeko lekua prestatu zuten LH 4ko ikasleek eta gune xarmanta bihurtu da Hipatiaren lorategia. Egindako bideak izan du eragina eta herrian sortzen diren hainbat kultur ekitaldiren kokaleku izatera pasa da. Hor ditugu adibidez, Martxel Mariskalekin egin zen literatur ekitaldia, Covidaren garaian antolatutako Kulturabirus ekitaldiak, Lartaun abesbatzaren kontzertu emanaldiak, Ikasleen ezohiko ikasgunea, edota Feministen hainbat egunetako topaleku , besteak beste.

## Hipatiaren Lorategian berritze lanak

Inauguratu zenetik 8 urte pasata, dezente higatu zen sarrerako irudia eta biziberritzeari ekin zioten igandetako haur filosofia saioetan aritzen ziren gazteak. Udane Ansaren, hau da, aurreko irudigilearen onarpen osoa jasota ekin zioten mural berria egiteari, oraingo honetan Alaia Gaztelumendi Alaiart-en gidaritzapean. 2023/24ko ikasturtean herriko sortzaileak bueltatu ziren saioak gidatzera. Gaztelumendirekin Hipatiaren lana eta figura landu zuten, eta mosaiko berria diseinatu zuten.
Hipatiari buruzko saio filosofiko bat egin ondoren, beste hiru saio egin zituzten murala berritu eta mosaikoa osatzeko. Azkena 2024ko maiatzaren 5-6ko asteburuan.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) GOIZARIN. (2016-06-17). «Gaurtik aurrera, Etxebeneko lorategia Hipatiarena izango da» El Diario Vasco (Noiz kontsultatua: 2025-01-22).
* ↑ ARROSA, Zebrabidea. (2016-06-23). «Oiartzungo Hipatia lorategia, gaztetxoen filosofatzeko espazioa» Arrosa (Noiz kontsultatua: 2025-01-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) GOIZARIN. (2016-06-17). «Gaurtik aurrera, Etxebeneko lorategia Hipatiarena izango da» El Diario Vasco (Noiz kontsultatua: 2025-01-22).
* ↑ SAHRIJAI. (2023-01-16). Haritzaren memoria - Beira | Sahrijai. (Noiz kontsultatua: 2025-01-22).
* ↑ «Uberan - Euskal Idazleen Elkartea - Martxel Mariskalekin literatur ekitaldia Oiartzunen» uberan.eus (Noiz kontsultatua: 2025-01-22).
* ↑ (Ingelesez) «243. Aski Prexko by Oiartzungo Udala - Issuu» issuu.com 2020-07-03 (Noiz kontsultatua: 2025-01-22).
* ↑ Erik, Gartzia(e)ko. (2016-07-06). «Uda zaporeko erritmoekin kontzertua emango du Lartaun abesbatzak» Oarsoaldeko Hitza (Noiz kontsultatua: 2025-01-22).
* ↑ (Ingelesez) HH3koak Hipatia lorategian – Haurtzaro Ikastola. 2022-03-22 (Noiz kontsultatua: 2025-01-22).
* ↑ Erik, Gartzia(e)ko. (2022-02-24). «Aitortza ekitaldiak eta akelarrea, Martxoaren 8rako» Oarsoaldeko Hitza (Noiz kontsultatua: 2025-01-22).
* ↑ Erik, Gartzia(e)ko. (2020-02-07). «[Erreportajea Begirada izango da morea»] Oarsoaldeko Hitza (Noiz kontsultatua: 2025-01-22).
* ↑ Erik, Gartzia(e)ko. (2024-05-07). «Hipatiaren Lorategiko mosaikoa eraberritzen ari dira» Oarsoaldeko Hitza (Noiz kontsultatua: 2025-01-22).

## Kanpo estekak

* Hipatiaren lorategia, sortze prozesua eta inaugurazioa. 2016ko ekainaren 16a.
* Hipatiaren lorategiko murala berritzen Alaia Gaztelumendiekin. 2024ko maiatza.
* Datuak: Q131787154
* Multimedia: Hipatia lorategia / Q131787154