OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Woke

Woke (euskaraz: «iratzarria») jatorriz arrazakeriari buruzko kontzientzia adierazten duen termino bat da, Estatu Batuetan sortua. Geroago, gizarte-desberdintasunei lotutako beste gai batzuetara hedatu zen, generoari eta sexu-orientazioari buruzko kontzientziari, adibidez. 2010eko hamarkadaren amaieratik, LGBT pertsonen, beltzen eta emakumeen identitate-politika azpimarratzen duten ezkerreko mugimendu politiko eta pentsamoldeekin erabiltzen da. Neologismoa den heinean, UZEIk honela definitu du euskaraz: arrazakeriari eta justizia sozialari dagozkien kontuetan adi dagoena eta auzi horien jakitun dena.

## Terminoaren jatorria eta erabilerak

Stay woke («Iratzar zaitez») esaldia Estatu Batuetan sortu zen 1930eko hamarkadan. AEBetako afroamerikarren ingelesean sortua izanik, pertsona beltzen arazo sozial eta politikoei buruzko kontzientzia adierazteko erabiltzen zen, bereziki arraza-aurreiritzien eta diskriminazioaren kontzientzia adierazteko. Michael Brown Fergusonen hilketaren ondoren (Misuri), 2014. urtetik aurrera, Black Lives Matter (BLM) mugimenduko ekintzaileek ospetsu egin zuten esaldia, afroamerikarren aurkako polizia-tiroketen kontzientzia sortu nahi izan zutenean. Terminoa asko zabaldu zen Black Twitter delakoan, eta Interneteko meme gisa. Afroamerikarrak ez zen jende asko ere hasi zen erabiltzen, BLMri beren babesa emateko: nazioartera zabaldu zen eta Oxford English Dictionaryan jaso zen 2017an.
Terminoaren erabilera afroamerikar jatorritik kanpora hedatu ahala, woke hitza gero eta gehiago erabiltzen da justizia sozialaren aldeko ezkerreko mugimendu eta ideologiak deskribatzeko. 2020tik aurrera, ordea, jarrera politiko eta sozial horien aurkakoek iraintzat edo adiera txarrean erabiltzen dute Mendebaldeko hainbat herrialdetan. Diskriminazioen aurkako ezkerreko mugimendu batzuek ere gutxiesgarritzat edo iraingarritzat hartzen dute. Era berean, woke kapitalismoa eta woke-washing terminoak erabiltzen dira batzuetan, kausa sozial horien aldeko sostengua adierazi duten enpresak deskribatzeko.

## Erreferentziak

* 1 2 Romano, Aja. (2020-10-09). «How being "woke" lost its meaning» Vox.
* ↑ How has the meaning of the word “woke” evolved?. 2021-07-30 ISSN 0013-0613..
* ↑ Botel, Megan. (2020-08-18). «'Crucial voices': the US women leading the fight against voter suppression» the Guardian.
* ↑ «Neoloteka - Woke» UZEI (Noiz kontsultatua: 2023-01-10).
* ↑ Hess, Amanda. (2016-04-19). Earning the ‘Woke’ Badge. ISSN 0362-4331..
* ↑ «New words notes June 2017» Oxford English Dictionary 2017-06-16.
* ↑ Jr, Perry Bacon. (2021-03-17). «Why Attacking ‘Cancel Culture’ And ‘Woke’ People Is Becoming The GOP’s New Political Strategy» FiveThirtyEight.
* ↑ Companies can appeal to workers and consumers with liberal messages. 2019-01-26 ISSN 0013-0613..

## Kanpo estekak

* Hunt, Kenya (2020ko azaroaren 21a). " How 'woke' became the word of our era" . TheGuardian .
* Datuak: Q28136847
* Multimedia: Wokeness / Q28136847
# Sutton

Sutton (ingelesez: London Borough of Sutton) Londresko udalerrietako (borough) bat da, hegoaldean kokaturik dagoena. 2015eko erroldaren arabera 200.100 zituen 43,85 kilometro koadroko azaleran.

## Historia

Aspalditik populatua izan da eremua, duela 10.000 urtetatik bai behintzat. Lehenengo asentamendu garrantzitua erromatarrena izan zen.
1086ko Domesday liburuan aipatzen da lehen aldiz Sudtone bezala. Antzinako ingelesez "hegoaldeko etxaldea" esan nahi du. Bertan 30 etxe zeudela eta 200 biztanle inguruko populazioa zuela esaten da. Chertseyko apezpikuaren lurraldea zen baina Mertongo prioreak mahastiak zituen bertan. 1538ko monasterioen disoluzioaren ondoren Henrike VIII.ak eskuratu zuen. Koroaren lurrak izan ziren harik eta 1669an Sir Robert Long-i saldu zion arte. Ordutik aurrera hainbat eskutatik pasa zen.
XIX mendean parrokia osatu zuen eta gaur egungo udalerria 1965 urtean eratu zen Sutton and Cheam, Beddington and Wallington eta Carshaltonek bat egin zutenean.

## Auzoak

Barrutia honako auzoek osatzen dute:
| Beddington Beddington Corner Belmont Benhilton Carshalton Carshalton Beeches Carshalton on the Hill Cheam Hackbridge | Little Woodcote North Cheam Rosehill St. Helier South Beddington Sutton The Wrythe Wallington Worcester Park |

## BedZED

Beddington Zero Energy Development (BedZED) ekoauzo txiki bat da, 99 etxebizitzakoa, Bill Dunster arkitektoak 2000 eta 2002 urteen artean eraikia.
Auzoak 1,7 hektarea ditu eta bertan 2.500 m² bulego eta denda daude, auzolan aretoa, ikuskizun aretoa, berdegune publiko eta pribatuak, osasun zentro pribatu bat, kirol zelai bat, haurtzaindegi bat, taberna bat eta jatetxea bat.

## Ondasun nabarmenak

* Suttongo bidegurutzea.
* BedZED ekoauzoa.
* Nonsuch Mansion.
* Carew manor.
* Honeywood House.
* Charles Cryer antzokia.
* Beddington parkea.
* Carshalton parkea.
* Oaks parkea.
* Astaizpiliku zelaiak (Lavandula latifolia) Carshaltonen.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Sutton barrutiko kontseiluaren webgunea.
* Datuak: Q320378
* Multimedia: London Borough of Sutton / Q320378
# Black Lives Matter

Black Lives Matter (BLM izenaz ere ezaguna; euskaraz, "Bizitza beltzek ere inporta dute") beltzen giza eskubideak lortzeko nazioarteko mugimendua da, AEBetako komunitate afroestatubatuarretan hasia.
Mugimendua beltzen aurkako bortizkeria eta arrazakeria sistematikoaren kontrako borroka da. Egunero, protestak antolatzen ditu polizien eskuetan hildako beltz errugabeengatik eta gai zabalagoetan, esaterako polizia-basakeria, arrazako desberdintasuna eta arrazako profilaketa AEBetako sistema kriminalean.
2013an mugimendua #BlackLivesMatter traola erabiltzen hasi zen gizarte sareetan, Trayvon Martin gazte beltzaren hiltzaile George Zimmerman epaiketan aske geratu zenean. Baina mugimenduak errekonozimendua irabazi zuen 2014an AEBetan, bi beltzen hilketa eta gero: Michael Brown, Poliziak tiroka hila, eta Eric Garner, agente batek itoa, Fergusonen eta New Yorken protestak eta matxinadak eraginez.
Geroztik mugimenduko parte-hartzaileek beste beltzen hilketengatik manifestazioak egin dituzte, adibidez: Tamira Rice, Eric Harris, Walter Scott, Jonathan Ferrell, Sandra Bland, Samuel DuBose, Freddie Gray eta George Floyd. Azken horren hilketaz geroztik, BLM mugimendua historiako handiena bihurtu zen. 2020ko maiatzaren 26an hasi ziren protestak, haren hilketagatik justizia eskatzeko: jendearen eta kamaren aurrean hil zuten hiru agentek, Derek Chauvin poliziak hanka lepoaren gainean jarrita itota. Bideoa mundu osoan azkar hedatu zen eta Floyden azken hitzak I can't breathe ("Ezin dut arnasa hartu") eta My neck hurts, all my body hurts ("Lepoko mina dut, gorputz osoan mina dut") izan ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19600530
* Multimedia: Black Lives Matter / Q19600530
* Koordinazioa: Black Lives Matter
# Amanishajeto

Amanishajeto edo Amanishakheto Nubiako erregina (kandake). K.a. 10. hamarkadaren eta K.a. 1go hamarkadaren artean gobernatu zuela uste da.
Amanishajetoren izena hainbat monumentutan grabatuta dago, besteak beste, Kawako Amonen tenpluan, Meroeko hilarri batean, amaitu gabeko Wad Ban Naqa-ko jauregi batean, Qasr Ibrim eta Naqan aurkitutako bi hilarrietan eta bere piramidean, Meroen (seigarren zenbakia duena). Biblian ere aipatzen da, Apostoluen Eginetan (8:27 gertaerak).
1832an Giuseppe Ferlini esploratzaile italiarrak Amanishajetoren altxorra aurkitu zuen eta horren ondorioz famatua egin zen erregina hau. Bere jauregia orain arte identifikaturiko handienetako bat izan omen zen, 61 metro luzera eta 3.700 metro karratuko zabalera baitzuen. Erreginaren bitxiak Berlingo Egiptoko Museoan eta Municheko Egiptoko Museoan daude.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) África, Historia General de. (2014-06-27). «Kandance Amanishajeto: La reina guerrera de Kush» Historia de África (Noiz kontsultatua: 2023-12-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Amanirenas, una reina nubia contra Roma - Amigos de la Egiptología» Egiptologia 2021-03-24 (Noiz kontsultatua: 2023-12-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) www.t4xi.com. «Amanishajeto, la Kandace de Meroe que es va a enfrontar a August» www.museuegipci.com (Noiz kontsultatua: 2023-12-17).
* ↑ «Pozna� Archaelogical Museum - Excavations» web.archive.org 2007-06-11 (Noiz kontsultatua: 2023-12-18).
* ↑ «The Treasures of Queen Amanishakheto» web.archive.org 2007-08-28 (Noiz kontsultatua: 2023-12-18).
* ↑ «THE 1905-1907 BREASTED EXPEDITIONS TO EGYPT AND THE SUDAN - II1D3» web.archive.org 2005-11-21 (Noiz kontsultatua: 2023-12-18).

## Bibliografia

* LASZLO, Török (1996). Fontes Historiae Nubiorum Vol. II, Bergen, 723-725. ISBN 82-91626-01-4
* VELA-RODRIGO, Alberto A. (2021). "The sacred treasure of Queen Amanishakheto", Ancient Egypt Magazine, 21 (5), 44-50.

## Ikus, gainera

* Shanakdakhete
* Amanirenas
* Nahirqo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q275888
* Multimedia: Amanishakheto / Q275888
# Abar erregina

    Artikulu hau Kuxeko erreginari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Abar (argipena)».
Abar, Abale, Abiru edo Ibaru Antzinako Egiptoko XXV. dinastiako eta Kuxeko Erresumako erregina nubiarra izan zen. Sudanen eta Egipton aurkitutako estela idatzi batzuengatik da ezaguna. Horietan agertzen da Alara erregearen iloba zela, Piankhi erregearekin ezkondu zela (haren 4 emazteetako bat izan zen), eta Taharqa faraoiaren ama izan zela ere bai.
Zenbait estela dira egungo Sudanen kokatua Abar aipatzen dutenak (Kawan, Gebel Barkalen eta Amonen Sanam tenpluan). Idazkun horiek dira Kuxeko Erresumako erreginen botere nabarmenaren adierazpenak antzinakoenak.
Denbora luzez egon zen Taharqa semearengandik bananduta, eta berriro elkartu zirenean poz handia izan zen, jada Egiptoko faraoi bihurtua zelako. Hau erreferentzia sinboliko bat izan liteke Isis jainkosa egiptoarra eta bere seme Horus bereizi eta elkartu baitziren mitoan, antzeko zirkunstantzietan. Teoria alternatibo bat da ama-semeak bereiztea tradizioa zela Kuxeko kulturan.
Haren ehorzketa lekua ez da ezagutzen; adituek kokatu dute beren hipotesietan Nuriko 35. hilobian eta baita Al-Kurruko KU53 piramidean. Bi tokiak Nubian daude, Sudanen.

## Erreferentziak

* 1 2 Dodson, Hilton (2004), 234-240 or.
* ↑ Badawi, Zeinab. (2024). «3. The Kingdom of Kush» An African history of Africa: from the dawn of humanity to independence. WH Allen ISBN 978-0-7535-6013-6. (Noiz kontsultatua: 2025-01-27).
* 1 2 Akyeampong, Gates (2012), 4-5 or.
* ↑ Dunham, Laming Macadam (1949), 139-149 or.
* ↑ Grajetski (2005), 88. or.

## Bibliografia

* Akyeampong, Emmanuel Kwaku; Gates, Henry Louis. Dictionary of African Biography (en anglès). 6. Oxford: Oxford University Press, 2012. ISBN 978-0-195382-075.
* Dodson, Aidan; Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt (en anglès). Thames & Hudson, 2004. ISBN 0-500-05128-3.
* Dunham, Dows; Laming Macadam, M. F. «Names and Relationships of the Royal Family of Napata». The Journal of Egyptian Archaeology, 35, 1949, pàg. 139-149.
* Grajetski, Wolfram. Ancient Egyptian Queens: a hieroglyphic dictionary (en anglès). Londres: Golden House Publications, 2005. ISBN 0954721896.

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, katalanezko Wikipediako «Abar (reina)» artikulutik itzuli da; zehazki, 2024-09-10ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q186524
# Head On

Head On John Scalzi idazle estatubatuarraren zientzia-fikziozko liburua da, aldi berean polizia-eleberri ere badena. Liburua Tor Books argitaletxeak argitaratu zuen 2018ko apirilaren 17an. Audioliburu eran bi edizio kaleratu ditu Audiblek, bakoitza kontalari ezberdin batekin: Amber Benson eta Wil Wheaton.

## Argumentua eta 'Hilketa'

Lock In liburuaren jarraipena da, eta hartan agertzen ziren pertsonaia batzuk, hadendarrak (hadens, Haden-en sindrome fikziozkoak gaixotutako perlesia erabatekoa duten pertsonak), eta beren robotak (threeps izenekoak) hemen ere agertzen dira: hadendarrak ezin dira mugitu, baina burmuinarekin threeps-ak kontrolatzen dituzte. Eta threeps hauen artean borroka-kirol brutal bat jokatzen da, aurreko eleberrian agertzen ez zena, baina honako honetan argumentuaren hari nagusietako bat dena: kirol horrek Hilketa du izena literalki, euskaraz Scalziren original ingelesezkoan.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Scalzi, John. (2018-10-18). «La pratique de l’Hilketa selon John Scalzi | Éditions L'Atalante» www.l-atalante.com (Noiz kontsultatua: 2025-01-27).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, Ingelesezko Wikipediako «[[:en:
Head On (novel)| Head On (novel)]]» artikulutik itzuli da; zehazki, [{{FULLURL:en: Head On (novel)|oldid=1263609255}} 2024-12-17ko bertsio honetatik]. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q55613527
# Lucía Muñoz (abeslaria)

Lucía Muñoz, familian Tita Lozi (Kordoba, 1983ko apirilaren 17a) kordobar flamenko eta pop abeslari eta musikagilea da. Las Ketchup taldeko kideetako bat da. Ezaguna, batez ere, milioika kopia saldu ditu mundu osoan, Aserejé bakunari esker.

## Bizitza

Lucia Kordoba hirian jaio zen. Muñoz familiako ahizpa txikienetako bat, Juan Muñoz "El Tomate" gitarristaren alaba. Txikitatik neba-ahizpen artean nabarmendu zen, familiako jaietan flamenkoa kantatzen zuen lehen ahizpetako bat izan zelako.

### Musika ibilbidea

18 urterekin, Lucíak demo bat grabatzea eta diskoetxeekin lan egitea erabaki zuen. Hala ere, ez zuen kontraturik lortu. 2001. urtean, Lucíak El tiempo diskoarekin kolaboratu zuen lehen aldiz, izen bereko diskorako "Hojas de Cristal" abestiarekin. 2002. urtean, Pilar ahizpak Madrilera joatea erabaki zuen aktorea izateko. Hori zela eta, Pilar, Lola eta Lucía ahizpak Kordobako taberna batean elkartu ziren agur esateko. Agur horretan, Las Kétchup izena jarri, eta abestu egin nahi izan zuten. Taberna horretan Queco ekoizlearen musikariak zeuden, eta musikarien aipamenak entzunda, bere estudioan proba bat egitea erabaki zuen.
2002an, "Aserejé" izeneko maketa bat argitaratu zen. Maketa hori mundu osoan arrakasta handia izan zuen merkaturatu zen lehen hilabeteetan.
2003an, El Tiempo taldearen Versus diskorako "Respiro para ti" singlea grabatu zuen. Single horretarako, bideoklip bat ere grabatu zen, eta, 2025 hasieran, 112.000 bistaratze baino gehiago zituen YouTuben.
2006an, Las Kepchu hirukoteak "Un Blodymary" abestian parte hartu zuen Greziako 2006ko Eurovision Kantu Jaialdian Espainia ordezkatuta. Lucia taldearen hiru ahotsetako bat izan da orain arte, bi disko grabatu ditu eta birak egin ditu mundu osoan zehar.

## Diskografia
### Estudioko albumak Las Ketchup-ekin

* 2002: Hijas del Tomate
* 2006: Un Blodymary

#### Bakunak

* 2001 - Hojas de Cristal ft. El Tiempo
* 2002 – Aserejé (Las Ketchup)
* 2002 – Kusha las payas (Las Ketchup)
* 2003: Respiro Para Ti ft. El Tiempo taldearekin
* 2006 – Un Blodymary (Las Ketchup)

#### Lankidetzak

* 2004: Single ft. 4. Danny Losito (Las Ketchup)
* 2020: Crisby Summer Mania ft. 5. Valeria Rossi (Las Ketchup)

## Erreferentziak

* ↑ Noticias, Córdoba Buenas. (2022-06-10). «El Aserejé de Las Ketchup: un éxito sin precedentes que cumple 20 años» Córdoba Buenas Noticias.
* ↑ «Lola , Pilar and Lucia Munoz of Las Ketchup at the MTV European Music...» Getty Images.
* ↑ El Tiempo - Respiro Para Ti. 2003.
* ↑ «Las Ketchup, así son 15 años después del 'Aserejé', la canción que les cambió la vida» ELMUNDO 2017-07-08.
* ↑ «Así lucen hoy "Las Ketchup", las tres hermanas que hicieron famoso el "Aserejé"» AYAYAY 2016-02-17.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q122133608
# Danimarkako eskualde historikoak

Danimarkako hiru eskualde historikoak, historikoki eta XI. mendean Danimarkako Erresumaren batasuna lortu zenetik herrialde hau osatu zuten:
* Seelandia (Sjælland) eta haren hegoaldeko uharteak, Roskilde hiriburua zela.
* Jutlandia (Jylland), mendebaldeko penintsula, eta Fionia uhartea, Viborg hiriburua zela.
* Eskania (Skåneland) eskandinaviar penintsularen hego-mendebaldean, Lund hiriburua zela.
1658ko Roskildeko Itunaren ondorioz Eskania eskualdea Suediako Erresumaren zati izatera igaro zen, honetatik Danimarkako Erresumaren zati izaten Bornholm uharteak bakarrik jarraitu zuen.
# Anna Maria Jopek

Anna Maria Jopek (Varsovia, 1970eko abenduaren 14) - pop/jazz-abeslari, konpositore eta piano-jotzaile poloniarra da.

## Diskografia
### Diskak

* Ale jestem (1997)
* Szeptem (1998)
* Jasnosłyszenie (1999)
* Dzisiaj z Betleyem (1999)
* Bosa (2000)
* Barefoot (2002)
* Nienasycenie (2002)
* Upojenie (+ Pat Metheny) (2002)
* Farat (live) (2003)
* Secret (2005)
* Niebo (2005)
* ID (2007)
* BMW Jazz Club Volume 1: Jo & Co (live) (2008)
* Haiku (2011)
* Sobremesa (2011)
* Polanna (2011)
* Minione (2017)
* Czas kobiety (2017)
* Ulotne (2018)

### Singleak

* Chwilozofia 32-bitowa (1996)
* Ale jestem (1997)
* Joszko Broda (1997)
* Nie przychodzisz mi do głowy (1997)
* Cud niepamięci (1998)
* Przed rozstaniem (1998)
* Ja wysiadam (1999)
* Księżyc jest niemym posłańcem (1999)
* Na całej połaci śnieg (+ Jeremi Przybora, 1999)
* Nadzieja nam się stanie (1999)
* Smutny bóg (2000)
* Ślady po Tobie (2000)
* Szepty i łzy (2000)
* Jeżeli chcesz (2000)
* Henry Lee / Tam, gdzie rosną dzikie róże (+ Maciej Maleńczuk, 2001)
* Upojenie (2001)
* Na dłoni (2002)
* O co tyle milczenia (2002)
* I pozostanie tajemnicą (2002)
* Małe dzieci po to są (2003)
* Tam, gdzie nie sięga wzrok (2003)
* Mania Mienia (2003)
* Możliwe (2004)
* Gdy mówią mi (2005)
* Niebo (2006)
* A gdybyśmy nigdy się nie spotkali (2006)
* Teraz i tu (2007)
* Zrób, co możesz (2007)
* Skłamałabym (2007)
* Cisza na skronie, na powieki słońce (2008)
* Możliwe (2009)
* Sypka Warszawa (2009)

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) (Polonieraz) Anna Maria Jopek webgune ofiziala
* Datuak: Q40890
* Multimedia: Anna Maria Jopek / Q40890
# Aupa Etxebeste!

Aupa Etxebeste! 2005ean Asier Altuna eta Telmo Esnalek zuzendutako euskal filma da. Komedia hau 12 urtez euskaraz egin zen lehendabiziko filma luzea da. Hori zela eta, arrakasta handia izan zuen Euskal Herrian zein nazioartean.
Ordurarte, euskarazko elkarrizketak dituen inoizko pelikularik ospetsuenetariko bat izan zen: 71.951 ikusle izan zituen, 341.462,88 €-ko kopurua bilduz 2019an bigarren zatia estreinatu zen, Agur Etxebesteǃ.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Patrizio Etxebeste, txapelak egiten dituen enpresaburu eta alkategaia, zeukan diru guztia xahutu duela konturatzen da. Horrexegatik, familiak ezin du Marbellara oporretara joan urtero bezala. Herriko inor hortaz kontura ez dadin itxurak mantendu beharko dituzte hilabete osoa etxean sartuta geldituz. Honek elkarrekiko harremanetan eragina izango du.

## Aktoreak eta pertsonaiak

| Ramon Agirre: Patrizio Etxebeste Aranburu Elena Irureta: Maria Luisa Uranga Kerejeta Paco Sagarzazu: Luziano Etxebeste Ostolaza Iban Garate: Iñaki Etxebeste Uranga Iñake Irastorza: Axun Patxi Gonzalez: Exenarro Ane Sanchez: Maite Guillermo Toledo: Lapurra (kolaborazio berezia) Luis Tosar: Lapurra (kolaborazio berezia) Iñaki del Barrioː Ximon Jose Manuel Goikoetxeaː Julian Itziar Lazkanoː Rosa Juani Mendiolaː Joxepi Felipe Barandiaran: Juan Kruz Martxelo Rubioː Kamareroa Joxe Mari Agirretxe: Luis Anjel Alkain: Udaltzaina 1 Anartz Zuazua: Udaltzaina 2 | Lander Eskuderoː Balin Ibon Eskuderoː Toro Iñigo Irastorzaː Pikita Arantza Izetaː Atsoa 1 Loli Astoreka: Atsoa 2 Aitziber Zurutuzaː Margari Gotzon Agirreː Zaharra 1 Iñaki Bergaraː Zaharra 2 Nagore Aranburu: Ile-apaintzailea Itsaso Azkarateː Andrea Jose Ramon Fatxado: Orkestrako zuzendaria Xabier Zalduaː Narbaiza Maiken Beitiaː Narbaizaren emaztea Mikel Laskurain: Auzoko gizona Jose Mari Escobarː Xuper Joseba Iriondoː aurkezlea Loinaz Jauregiː Rosaren bikoizketa |

## Erreferentziak

* ↑ Barambones Zubiria, Josu. (2011). «Una mirada telescópica al cine en euskera: versiones originales dobladas y subtituladas» Hermēneus: Revista de la Facultad de Traducción e Interpretación de Soria (13): 25-59. ISSN 1139-7489..
* ↑ Urkizu, Urtzi. ««36ko gerrako irabazleek jarraitzen dute botere militarrean eta juridikoan»» Berria (Noiz kontsultatua: 2019-12-15).
* 1 2 Base Cine

## Kanpo estekak

* Filmaren Webgune ofiziala
* Filma Internet Movie Databasean
* Euskadiko Filmategia
* Datuak: Q3312391
# Bad Sound System

Bad Sound System (gaur egun Bad Sound) 2003. urtean Irunen sortutako musika taldea da. Reggae, Dancehall eta Ragga estiloak biltzen dituena besteen tartean. Haien egungo kideak Selektah Stepi (DJ), Masta (MC) eta Kenitra (MC) dira, nahiz eta lehenago Brujo (MC) eta DjSucio (DJ) kideak izan baziren ere.

## Ibilbidea

2003an reggae jaialdi baterako gonbidapena zela eta, Stepik Brujo, Masta eta Kenitra Mc-ak bildu zituen DjSucioren scratchekin sound system bat muntatzeko. Aurrerago, beste hainbat kontzertu batzuen ostean, Fermin Muguruza lagunarekin 4 bat kontzertu eman zituzten, horietako bat Lesakako Zambra aretoan izan zen eta grabatua izan zen. Kontrakaleak eta Metakek argitaratzeko aukera eman zieten eta hala egin zuten. Emaitza 15 kantako "Buiaka" izeneko diskoa izan zen.
2006an Zu2ak plataforma eratu zuten Euskal Herrian zein Bidasoa aldean reggae musika bultzatzeko asmoz. 2008an atera zuten bigarren diska, Kalean. Grabaketan zehar euskal musikari ezagunen kolaborazioak izan zituzten, hala nola, Fermín Muguruza, Sorkun, Benas, Dj Loro, Gaizka, Ask eta Dj Mau.
2010 eta 2011 urtetan nazioarteko birak egin zituzten, lehenik Mexikora eta ondoren Japoniara joan baitziren.
Hirugarren diska Aldaketa izan zen. Bonberenea Ekintzak disketxearekin atera zuten 2013an. Bost urteren ondoren diska berria plazaratu zuten 2018an, Birsortzen izenekoa.

## Diskografia

* Buiaka (2004, Metak-Kontrakalea)
* Kalean (2008, Zu2ak)
* Aldaketa (2013, Bonberenea Ekintzak)
* Birsortzen (2018, autoekoizpena)

## Erreferentziak

* ↑ «Buiaka» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2018-12-08).
* ↑ «Kalean» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2018-12-08).
* ↑ «Aldaketa» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2018-12-08).
* ↑ (Ingelesez) «Bad Sound* - Birsortzen» Discogs (Noiz kontsultatua: 2018-12-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254644
# Antena 3

Antena 3 Espainiako telebista katea da, 1990eko urtarrilaren 25ean irekian emititzen hasi zena. Espainiar estatuan emititzen zuen lehen kate pribatua izan zen. 1989an Felipe Gonzálezen gobernuak telebista liberalizatzea erabaki zuen, hiru lizentzia gehiago eskainiz. Antena 3z gain, Telecincok irekian emititzeko beste baimen bat jaso zuen, eta Canal Plusek kodifikatuta emititzekoa.
| Telebista-kanalak | Emanaldien hasiera | Irudi formatua |
| Antena 3 | 1990eko urtarrilaren 25a (35 urte) | HD |
| laSexta | 2006eko martxoaren 27a (18 urte) | HD |
| Neox | 2005eko azaroaren 30an (19 urte) | HD |
| Nova | 2005eko azaroaren 30an (19 urte) | HD |
| Mega | 2015eko uztailaren 1an (9 urte) | HD |
| Atreseries | 2015eko abenduaren 22an (9 urte) | HD |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q571833
* Multimedia: Antena 3 / Q571833