# Luis I.a Errukitsua

Luis I.a Errukitsua edo Ludoviko Pio (latinez Ludovicus Pius; Cassinogilum, 778 – Ingelheim am Rhein, 840ko ekainaren 20a) Akitaniako erregea izan zen 781-814 bitartean, Mendebaldeko enperadoradore-kidea 813-814 bitartean, eta Mendebaldeko enperadorea zein Frankoen erregea 814-840 bitartean. Karlomagnoren seme eta oinordekoa izan zen; haren erreinaldian Karolingiar Inperioak gainbehera arina jasan zuen, batez ere bere semeen arteko borrokak zirela-eta.

## Historia

Karlomagnoren semea zen. 781ean, artean haurra zela, aitak Akitaniako errege egin zuen eta lurralde horri lotua egon zen gaztetako urteetan. Hori zela eta, Inperio Karolingioaren hego-mendebaldeko muga defenditu behar izan zuen. Dena dela, bere erresuma Akitania bera baino zabalagoa zen, barnean baitziren Baskonia, Septimania eta Hispaniako Marka. Tolosa Okzitaniako errege-egoitzan, Luis errege-umeak Gilen Gellonekoa, Tolosako kondea eta Karlomagnoren konfiantzazko gizona, izan zuen zaindari adinez nagusi izan zen arte. 801ean, Gilenekin batera, Bartzelona konkistatu eta 813an Iruñea hartu zuen mendean, eta baita Hego Euskal Herriaren zati gehiena ere.
814an Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadore egin zuten eta inperioaren batasunaz arduratu zen nagusiki handik aurrera. 817an bere seme Lotario egin zuen inperioan ondorengo eta beste semeen artean banatu zituen erresumak: Akitania Pipini eman zion eta Bavaria Luis II.a Germaniarrari. 818an, biziro zapaldu zuen Bernardo Italiako errege eta ilobaren matxinada: atxilotzeko agindu eta begiak aterarazi zizkion; bi egun geroago Bernardo hil zen. Ekintza lazgarri horren damua oinazez eraman zuen, eta noblezia frankoak arbuiatu zuen. 824an aitasantutzarako hauteskundeak kontrolpean edukitzeko baimena jaso zuen.
Inperioko zereginetan murgilduta, ezin aurre egin zien euskaldunen matxinadei, Akitaniako lurra konde frankoz bete zuen arren, eta 824an Iruñeko Erresuma eratu zuen Eneko Aritzak. 829an oinordeko bihurtu nahi izan zuen Karlos (geroko Karlos Burusoila), Judith Bavariakoarekin izan zuen semea, baina gainerako semeak kontra oldartu zitzaizkion eta 833an enperadore titulua utzi behar izan zuen. Pepinek eta Luis II.ak berriro ezarri zuten inperioa 835ean. Betiere, 838an Pepin eta urte bi geroago Luis Errukitsua bera hil baziren ere, anaien arteko borroka ez zen gelditu 843an Verdungo Hitzarmena sinatu zen arte.

## Ezkontza eta seme-alabak

794-798 aldean Ermengarda Hesbayekoarekin (778 aldean–818) ezkondu zen eta 6 seme-alaba izan zituzten:
* Lotario (795-855), Erdialdeko Frantziako erregea.
* Pepin (797-838), Akitaniako erregea.
* Adelaida (799-?).
* Rotruda (800-?), Gerard Auverniakoaren lehen emaztea.
* Hildegarda (802-?), Gerardo Auverniakoaren bigarren emaztea.
* Luis (805–875), Ekialdeko Frantziako erregea.
819an Judith Bavariakoarekin ezkondu zen; seme bat eta alaba bat izan zituzten:
* Gisela, Eberhard Friulikoarekin ezkondu zena.
* Karlos (823–877), Mendebaldeko Frantziako erregea.
Teodolinda Sensekoa maitalearekin seme bat eta alaba bat izan zituen:
* Arnulfo Sensekoa.
* Alpaida.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Leuthard II of Paris
Alpais
Ingeltrud
Arnulf of Sens
Suzanne
Luis II.a Italiakoa
Hiltrude
Gisela
Lotario II.a
Lotario I.a
Karlos Proventzakoa
Carloman
Ermengard
Bertha
Rotrude
Pepin II.a Akitaniakoa
Rotrude
Pepin I.a Akitaniakoa
Charles, Archbishop of Mainz
Rotrude
(Hildegard)
Hildegard, princess of Francia
Veronus of Lembeek
Verona of Leefdaal
Bertha
Hildegard
Luis II.a Germaniarra
Karloman Bavariakoa
Pepin Laburra
Karlomagno
Irmgard of Chiemsee
Betrada Laongoa
Luis Errukitsua
Luis III.a Gaztea
Gerold of Vinzgau
Hildegard of Vinzgouw
Karlos III.a Gizena
Emma of Alamannia
Gisela
Judith of Flanders
Luis II.a Frantziakoa
Karlos Umea
Lothar the Lame
Carloman
Rothilde
Karlos II.a Burusoila
Drogo
Pippin
Charles
Rotrude
Hildegard
Gisela
Ermentrude
Berengario Friulikoa
Adelardo
Ingeltrud
Gisela
Unruoch III of Friuli
Bertha
Heilwise of Friuli
Adelaide d'Aquitaine
Hatwige von Friaul
Judith von Friaul :

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016/05/31 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* 1 2 EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak
* ↑ Estornés Lasa, Bernardo. Ludovico Pío. in: Auñamendi Eusko Entziklopedia. euskomedia.org (Noiz kontsultatua: 2016-05-31).
* ↑ Sánchez-Marco, Carlos. Las “Bellas Incógnitas”. in: Historia medieval del Reino de Navarra. lebrelblanco.com (Noiz kontsultatua: 2016-05-31).

## Kanpo loturak

* Thégan (836-837), Vita Hludowici Imperatoris, intratext.com
* Datuak: Q43974
* Multimedia: Louis the Pious / Q43974