# Marino Ganboa

Marino Ganboa Uzelai (Ajuy, Filipinak, 1894 - Mexiko Hiria 1955), garaiko dokumentuetan Marino Gamboa Ucelay eta Marino de Gamboa izenekin ezaguna; ontzi-jabe eta enpresari eusko-estatubatuarra izan zen, Euzko Alderdi Jeltzalearentzat, lehen Eusko Jaurlaritzarentzat eta Espainiako Errepublikaren gobernuarentzat lan inportanteak egin zituena 1936ko gerraren kontestuan eta haren amaieran.

## Biografia

Filipinetako Panay ugarteko Ajuy hirian jaio zen 1894an (1893an beste iturri batzuen arabera), gurasoak ziren Gregorio Ganboa Garai eta Juliana Uzelai Basabe. 1898an Estatu Batuek gerran Filipinen subirautza kendu ziotelarik Espainiari, hiritar estatubatuarra bihurtu zen. Gorlizko Maria Ibargarai Artazarekin ezkondu zen eta Bilbon eta Bizkaiko beste herri batzuetan ere bizi izan zen 20. mendean, zenbait jabetza eta enpresa izan zituelarik bertan.
1936 eta 1937an, euskal abertzaleentzat Parisen egoitza bat erosteko ahaleginetan inplikatu zen, eta izatez, Erbesteko Jaurlaritzaren egoitza izan zen Marceau etorbideko etxearen erosle eta jabe titular ofiziala izan zen; eta Ameriketan erosketarako egin zen diru-bilketan eta bidalketan ere partehartze zuzena izan zuen. Testaferro edo izen-mailegatzaile gisa egin zuela hori kontsideratzen da, baina zalantzak izan dira noren izenean izan ote zen, Jaurlaritzarenean edo EAJrenean. Marceau etorbideko etxearen jabetzaren auzian, Espainiako Gobernuak 2024ko ontzat emandako txostenean, Ganboak EAJren izenean erosi zuela kontsideratzen da, eta frogen artean aipatzen da Ganboaren diru-kontuetan bazaudela batzuk Jaurlaritzaren izenean jarduteko, eta beste batzuk jeltzaleen izenean; eta Parisko etxearen erosketako funtsak bigarren kontu horietatik sortu zirela. 1937ko urriaren 8 eta 9ko data daramaten notaritza bateko dokumentuetan formaldu zen Ganboaren jabetza baina 1939ko otsailean Finances et Enterprises izeneko sozietate bati saldu zitzaion, hura ere abertzaleen ekimenez sortutako enpresa izen-mailegatzaile bat.
1939an, Espainiako Gerra amaitzear zela, Marino Ganboa Espainiako Errepublikaren gobernuaren misio batean inplikatu zen. Espainiako zenbait ondasun, Kataluniako Generalitatearen beste batzuk, eta 200 kilo urre, ontzi batean atera behar ziren Europatik eta Ameriketara bidali. Ontziaren erosketa (Vita izenekoa) eta armatzea izan zen Ganboaren lana: konfiantzazko euskal marinelekin hornitu zuen ontzia, eta kapitaina izendatu zuen Jose Ordorika lekeitiar jeltzalea. Bidaia eta altxorraren patua polemika iturri izan ziren Espainiako errepublikarren bi sektoreren artean (Indalecio Prieto eta Juan Negrín etsaitu ziren honetan), eta baita EAJko konexioen artean. Azkenean Lázaro Cárdenas Mexikoko presidentearen ekimenak Prietoren aldean jarri zituen baliabide haiek.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Gamboa Ucelay, Marino» PARES (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Person - Gamboa, Marino (1894-?)» PARES (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) Andueza, Iker Rioja. (2025-01-18). «Testaferros y 65.000 dólares llegados de México: así compró en 1936 el PNV el palacio de París que ahora ha recuperado» ElDiario.es (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) Martínez López, Fernando. (2024-09-07). Sobre la restitución de inmueble de la Avda. Marceau 11 de Paris.. Ministerio de Política Territorial y Memoria Democrática - Secretario de Estado de Memoria Democrática (Noiz kontsultatua: 2025-02-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) Jauregi, Eduardo. (2010-05-29). «11, Avenue Marceau» Deia: 22-23. (Noiz kontsultatua: 2025-01-30).
* ↑ (Gaztelaniaz) Castillo, Gorka. (2021-08-22). «La odisea del último tesoro de la República» 7K- Gara (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q132054546