# Concepción Rodríguez Valencia

Concepción Rodríguez Valencia (La Felguera, Asturias, 1958) asturiar bulegaria, sukaldaria eta meatzarigaia da. Espainiako Konstituzio Auzitegiaren epai baten ondorioz barnealdeko meatzaria izatea lortu zuen lehen emakumea izan zen, 8 urteko borroka judizial luze baten ostean.
Ez zen lehena izan ikatz artean lan egiten, ezta putzu baten sakonenera jaisten ere, baina Concepcion Rodriguez Valenciak, Conchik, aurretik Espainian beste inork egin ez zuena egin zuen: sistemari aurre egin eta emakumeak meategi baten barruan lan egiteko zuen eskubideari legezko aitortza lortu. Borroka ez zen erraza izan, eta bere historiak XX. mendeko 100 emakume espainiar nabarmenetako bat bezala kokatzen du berdintasunaren aldeko borrokan.
   “Pertsona askok ez zuten ulertzen lanbide gogor eta arriskutsu batean lan egiteko nire borroka eta desioa, non jendeak bizia galtzen zuen.” Conchi Rodríguez Valencia

## Bizitza

Concepción Rodríguez Asturias printzerriko La Felguera herrian jaio zen, meatzaritza nagusi zen inguru batean. Aita, aitona eta neba ere meatzariak zituen. Meatzari familiako Concepciónek bere buruari hauxe galdetu zion:
   Eta zergatik ni, emakumea, ezin naiteke meatzaria izan?

### Emakumeak eta meatzaritza

1970eko eta 1980ko hamarkadetako Asturiasko meatze-arroan emakumeen errealitatea zaila zen. Meatzetik bizi zen, eta ez zegoen beste irteerarik, ez biltegi handirik, ez beste industriarik, ez ezer, endogamia moduko hura baino ez baitzegoen. Burdingintzara lan eske joanez gero eta meatzariaren alaba izan, ez zegoen emakumeeentzako lanik, langileen semeak sartzen ziren han, eta meategian ere bai. Gizonezkoak baino ez ziren sartzen, nahiz eta Konstituzioak emakumearen berdintasuna aldarrikatzen zuen. Ezin zuen ulertu, eta ez zuen etsi nahi, neba lanean hasi ahal izatea eta bera ez".
1985ean Hunosan, bere familiakideen eta lagunen enpresa publikoan, sartu nahi izan zuen. Estatuko meatzaritza enpresa horretarako 948 plaza atera ziren. Deialdiak ez zituen emakumeak baztertzen, eta Concepciónek baldintza guztiak betetzen zituenez, aurkeztu egin zen. Bederatzi emakumek betetzen zituzten eskatzen zituzten baldintza guztiak, enpresako eta Silikosiaren Institutuko azterketak pasatu zituzten, baina... bat bera ere ez zen agertu onartuen zerrendan, emakumerik ez. Une horretantxe hasi zen ia hamar urteko borroka luzea eta gogorra Hunosarekin. Sasoi hartan emakumea izateagatik zuzenean pikatzailea izan nahi zutela esaten zuten. Txorakeria asko esan eta idatzi ziren.
1897tik indarrean zegoen debeku bat bertan behera uztea lortu zuen; XIX. mendekoa. Arauan, 33. artikuluan hauxe zioen:
   "Ez zaie meategietan sartzen eta bertan lan egiten utziko emakumeei, edozein adinetakoak direla ere, ezta 12 urtetik beherako mutilei ere".
Baina emakumeak egon, beti egon ziren han: Ikazkinak, bagoilarirak, lanpisterak, barrerazainak… emakumeak beti egon ziren meatzean, modu batean edo bestean.

### Borroka Hunosarekin

Conchi mehatzarigaiak hamaikatxo eskutitz bidali zion zuzendariari. Bera (emakumea), beste edozeinek bezala lanean hasi nahi zuela esanez, meatzari guztiak hasten ziren mailan, meatzari laguntzaile postuan. Conchiren eanetan:
   "Meategia oso matxista da, orduan halaxe zen behintzat; sindikatuek ere ez ziguten lagundu, haurrak eta emakumeak babesteko lege baten ondorio zela zioten...".
Babes batzuk ere aurkitu zituen, justutzat jotzen zuenaren alde borrokan jarraitzeko funtsezkoak izan zirenak. Laguntzaile izan zituen garai hartako emakume progresistak, PSOEko lehen diputatuak, elkartasuna adierazi baitzieten; besteak beste, Carlota Bustelo, Emakumearen Institutuko lehen zuzendaria izan zena; Paz Fernandez Felgueros, gerora Gijongo alkatea izan zena; Matilde Fernandez eta Ludivina García Arias.
Baita borroka horretan funtsezkoa izan zen Lucia Ruano abokatuaren laguntza, emakumeen eskubideen aldeko borroka legaletan aditua eta zaildua. Antzeko beste kasu batzuetan jardundakoa zen, adibidez, aitzindaria izan zen emakumeek Armadako Botikarien Kidegoan parte hartu zutenean, edo Concepciónena bezalako beste epai batzuetan, Leongo Antibiotikoak enpresarekin esaterako, Mario Conderen esku zegoen garaian, edo geroago Banestorekin berarekin".
Mundu guztiari idatzi zion eta Herriaren Defendatzaileak baino ez zion erantzun, okerrenak sindikatuak izan ziren. Herriaren defenfatzaile taldea lagun zuela, azkeneraino joan zen, Espainiako Konstituzio Auzitegiraino, prozesu oso luze batean. Behin betiko epaia, Konstituzionalarena, prozesua hasi eta zortzi urtera iritsi zen. Tartean, aldekoak izan ez ziren beste epai batzuk izan ziren, hala nola 1987ko urriaren 21ekoa, Oviedoko 2. Lan Magistraturak demanda ukatu zuenean, "meategiaren barruan lan egiteko debekuak ez zuelako berdintasunaren printzipio konstituzionala urratzen eta nazioarteko arauetan babestuta zegoela". Madrilgo Justizia Auzitegi Nagusiko Lan Arloko Salak epaia berretsi zuen, "sexu femeninoa babesteko neurria zelako", arrazoitu zuen.
1992an, ia hamar urte geroago, epaileek arrazoia eman zioten. Konstituzionalak adierazi zuen Hunosak ez zuela betetzen konstituzioaren 14. artikulua: «Espainiar guztiak berdinak dira legearen aurrean, eta ezin da inolako diskriminaziorik gailendu jaiotza, arraza, sexu, erlijio, iritzi edo beste edozein baldintza edo zirkunstantzia pertsonal edo sozialengatik», eta Hunosak emakumeak onartu behar izan zituen lurpeko lanetarako.
Aldeko epaia irten zenean komunikabideetatik deitu zioten, eta Conchikk erantzun zien aurretik urtetan berak bidalitako eskutitzak irakurtzeko.

## Lan ibilbidea

Zortzi urte horietan bizitzak jarraitu egiten zuen, eta Conchik bizi ahal izateko lan egin behar izan zuen. 17 urterekin jada bulegaria zen, gero sukaldari ere jardun zuen, denetarik". Eta epaia iritsi zenean, nekatuta zegoen itxaroteaz, nekatuta zegoen meatzari lanean hazteko. Urte luze horietan administrari plaza bat atera zuen enpresa berean; lan hobea zen, eta gehiago irabazten zuen, beraz ez zuen lana aldatu. Rodríguez ez zen inoiz putzu baten barruan lan egitera iritsi.

### Aitzindari

Espainiako Konstituzio Auzitegiak arrazoia eman zionean (1992), bidea zabaldu zien emakumeei. Gertaera gogoangarria izan zen, eta Espainia osoko hedabideen azalak eta espazioak bereganatu zituen. 1996an María de los Angeles Llaneza, María Shirley Sánchez, María Virginia Domínguez eta María del Carmen González Hunosako lantaldean barne meatzari gisa sartu ziren lehen lau emakumeak izan ziren. Pumarabule putzuan sartu ziren, Sieron (Asturias). Modu legalean sartu ziren aitzindariak izan ziren, legez kanpo urteak zeramatzatelako jaisten. Gerra Zibilean eta gerraostean, dozenaka emakumek, senarrak preso edo hilda zituztela, meategietan sartu behar izan zuten bizimodua ateratzeko. Legez kanpo lan egiten zutenez, ez zieten meatzari deitzen. Garai hartako eufemismoa "productoras (ekoizleak)" zen.
Concepción Rodríguezek ez zuen inoiz amore eman, aurrejubilatu baino egun bat lehenago Hunosa enpresa salatu zuen soldata diskriminazioarengatik, nahiz eta gero utzi egin zuen zerikusirik ez zuen egoera pertsonal batengatik.

## Las mujeres del carbón, pioneras erakusketa Soton putzuko museoan

Las mujeres del carbón, pioneras (Ikatzaren emakumeak, aitzindariak) izeneko erakusketaren bidez Hunosak ikusgarritasuna eman dio meategiari lotutako emakumearen lanari, Soton putzuan, Asturiaseko L' Entregu herriko museoan, lan debekatuak eta isilduak berreskuratu baititu.
Emakumeak meategiaren parte eta meatzaritzaren historiaren zutabeetako bat izan ziren. Emakumeek urteak behar izan zituzten meategira sartzeko, baina meategi horietan sartzen zen. Meatzaritzaren historia ez da ulertzen bertan lan egiten zuten emakumerik gabe. Erakusketan ikatzaren historia femeninoa dokumentatzen duen ibilbidea egiten da. Ibilbidea osatzeko, bigarren erakusketa bat egiteko asmoa dago, 'Itsasoko meatzariak' izenburupean, San Juan de La Arenan ikatza 'zapaltzen' zuten emakumeei omenaldia egiteko.
Meatzaritzako emakumeek, ofizialki, ikaztegi, hautatzaile, harrapatzaile, urketari, bagoilari, barrera zain, arbel zain eta eskonbrera delako lanean aritzen ziren. Azken hori, zuten terreruan -lanik eskergaitzenetako bat- zen, baina ezin zuten meategiaren erraietan barneratu. Debeku hori 1897an ezarri zen, Meatze Poliziaren Erregelamenduaren bidez.
Meatze arroetako emakumeak beti egon ziren ikatzarekin lotutako lanetan, baina meatzari lanetan aritzeko legez kanpo aritu behar izan zuten 1985. urtera arte, Concepción Rodríguez Valenciaren salaketak dena aldatu zuen arte. Garai horretara arte, gainera, milaka lekukotasunek meategian lanean gogoratzen dituzte. Isilarazi nahi izan zen historia biltzen du. Meategian inork 'ikusi gabe' edo 'ikusi nahi ez zirela' egon ziren une horietako argazki erakusketa dago. El Sotónen museoan 1967. urtea baino lehenagoko testigantzak biltzen dira.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 (Gaztelaniaz) «Concepción Rodríguez Valencia: "¿Por qué podía entrar mi hermano y yo no?"» La Nueva Crónica 2016-03-12 (Noiz kontsultatua: 2025-01-04).
* 1 2 (Gaztelaniaz) montepio, alberto. (2019-07-08). «Entrevista a Conchi Rdgz. Valencia, la mujer que abrió el camino a la igualdad en la mina» Montepío y Mutualidad de la Minería Asturiana (Noiz kontsultatua: 2025-01-04).
* ↑ (Gaztelaniaz) DELFÍN, SONIA CASTELANI/MEMORIA DE. (2019-11-28). «La minería: recuerdos de un destacado sector» RTVE.es (Noiz kontsultatua: 2025-01-04).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Las mujeres sí pican en las minas aunque Ayuso no quiera: estas son las pioneras que rompieron barreras» LaSexta 2023-03-09 (Noiz kontsultatua: 2025-01-04).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El pasado minero de las mujeres en Asturias: “Ellas siempre estuvieron ahí”» El Español 2023-03-08 (Noiz kontsultatua: 2025-01-04).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Concepción Rodríguez, la pionera que logró en 1992 el apoyo del Tribunal Constitucional» La Nueva España 2008-03-26 (Noiz kontsultatua: 2025-01-04).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Concepción Rodríguez, la pionera que logró en 1992 el apoyo del Tribunal Constitucional» La Nueva España 2008-03-26 (Noiz kontsultatua: 2025-01-04).
* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) VARELA, M.. (2023-03-08). «La historia de la minería también se escribe en femenino» El Comercio: Diario de Asturias (Noiz kontsultatua: 2025-01-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131631187