OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Britaniar

    Artikulu hau antzinako herriari buruzkoa da; Britainia Handian bizi den egungo herria gaitzat duena beste hau da: «Britainiar»
Britaniarrak (latinez: Britanni) antzinako Britainia Handiko (Albion) berezko biztanleak izan ziren. Hauek bai hizkuntzaz nahiz kulturaz zelta jatorria zuten. Gerora anglosaxoiak ailegatu eta britoiak mendebalderantz bultzatu zituzten, nagusiki gaur egungo Gales eta Kornuallesen mantendu zirelarik.
Britoi hizkuntzak mintzatzen zituzten eta kultura berberak elkartzen zituen. Antzina zeltek Mendebaldeko Europaren zati handi batean bizi ziren, Britainian britoiak bizi zirelarik. Aldiz, gaur egungo Eskoziako zatirik handienean piktoak bizi ziren, eta Irlanda, Man Uhartea, eta Ipar Irlanda eta Eskoziako mendebaldean zegoen Dál Riata erresuman eskotoak bizi ziren, azken hauek hizkuntza goidelikoak mintzatzen zituztelarik.
Britainiako erromatar inbasioaren ondorioz erromanizazioa iritsi eta I. mendetik aurrera britoiek latina eta erromatar kultura bereganatu zuten. Gainera IV. mendean kristautasunera bilakatu ziren.
Erromatar Inperioaren gainbeherak Britainian anarkia egoera bat ekarri zuen. V. mendean eskotoen eta piktoen erasoen ondorioz, eta anglo, saxoi eta jutoen etorreraren ondorioz britoiak uhartearen mendebalderantz bultzatuak izan ziren. Bestalde, britoietako batzuk itsasoz gaur egungo Bretainian babes hartu zuten. Hortik dator bretoi izena, antzinako britoien ondorengoak baitira.

## Ikus gainera

* Britainia
* Bretoi

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2015-1-30). 174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak. , 5 or..

## Kanpo estekak

* Britainiako antzinako herri eta tribuak. BBC History (Ingelesez)
* Datuak: Q849967
# Ametzola (Zeberio)

Ametzola Zeberio udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Ametzolako biztanleria

## Ikus, gainera

* Zeberio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253354
# Areiltza-Olatzar

Areiltza-Olatzar Zeberio udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Areiltza-Olatzarreko biztanleria

## Ikus, gainera

* Zeberio
# Aresandiaga

Aresandiaga Zeberio udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Aresandiagako biztanleria

## Ikus, gainera

* Zeberio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253908
# Arbildu

Arbildu Zeberio udalerriko auzoa da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 29 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Arbilduko biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 37 | 36 | 34 | 34 | 30 | 31 | 26 | 23 | 29 |

## Ikus, gainera

* Zeberio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253876
# Arkulanda

Arkulanda Zeberio udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Arkulandako biztanleria

## Ikus, gainera

* Zeberio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254007
# Argiñao

    Artikulu hau Zeberioko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Argiñano (argipena)».
Argiñao Zeberio udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Argiñaoko biztanleria

## Erreferentziak

* ↑ «Zeberio - Bilaketa - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253933
# Ermitabarri-Ibarra

Ermitabarri-Ibarra Zeberio udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Ermitabarri-Ibarreko biztanleria

## Ikus, gainera

* Zeberio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257051
# Etxaso

Etxaso Zeberio udalerriko auzoa da. Ermitabarri-Ibarra auzunearen iparraldean dago.

## Jaiak eta ospakizunak

Abenduaren 26an San Esteban omentzen da.

## Ikus, gainera

* Zeberio

## Kanpo estekak

* Zeberiko udalaren webgunea.
* Datuak: Q12257356
# Gezala

Gezala Zeberio udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Gezalako biztanleria

## Ikus, gainera

* Zeberio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12258475
# Gosetu

Gosetu Zeberio udalerriko auzoa da, Ametzola eta Etxaso auzoen artean kokatua Zeberio erdialdean.

## Ondarea

* Etxezarreta zubia

## Ikus, gainera

* Zeberio

## Kanpo estekak

* udalaren webgunea.
* Datuak: Q12258697
# Saldiaran

Saldiaran Zeberio udalerriko auzoa da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 49 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Saldiarango biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 46 | 44 | 49 | 48 | 46 | 45 | 47 | 48 | 49 |

## Ikus, gainera

* Zeberio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12266793
# Solatxi

Solatxi Zeberio udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Solatxiko biztanleria

## Ikus, gainera

* Zeberio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12267497
# Uriondo

Uriondo Zeberio udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Uriondoko biztanleria

## Ikus, gainera

* Zeberio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268658
# Zubialde (Bizkaia)

Zubialde Zeberioko (Bizkaia) auzo nagusia da, udaletxea eta zerbitzuak dituena. Udalerria eta haranaren erdialdean dago, mendebaldean Areiltza, ekialdean Ermitabarri-Ibarra, hego-ekialdean Gezala eta iparraldean Solatxi eta Ereñotzaga auzoak mugakide dituelarik.

## Demografia

* Zubialdeko biztanleria

## Ondarea

* San Roke eta San Antolin baselizak.
* Olarikoena baserria.

## Ikus, gainera

* Nerbioi ibarra

## Kanpo estekak

* Zeberioko udal webgunea
* Datuak: Q12269452
# Aroztegieta

Aroztegieta Dimako auzoa da.

## Demografia

* Aroztegietako biztanleria
# Baltzola

Baltzola Dimako auzo bat da.
Baltzolan San Lorenzo baseliza dago. Horrez gain, auzotik hurbil Baltzolako kobazuloak daude. Bi koba handi dira, baina haien barruan hainbat eta hainbat kobazulo txikiago daude. Mitologiaren arabera, bi kobazulo hauetan bizi zen Sugoi. Beste batzuen arabera, Mikelats zen kobazulo hauetan bizi zena.
Horrez gain, Abaro izeneko tunel naturala dago. Tunel honetatik erreka pasatzen da ur emari handia duen egunetan. Axlor aztarnategia ere hemendik hurbil dago. Gaur egun, hesi batek ixten du aztarnategia.
Azkenik, Jentilzubi izeneko zubi naturala ere Baltzolako kobazuloen inguruan dago.
Baltzolatik mendi ibilaldi interesgarriak egin daitezke: Arrietabaso mendira edo Leungane mendira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254742
# Bargondia

Bargondia Dimako auzoa da.

## Demografia

* Bargondiako biztanleria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254778
# Bikarregi

Bikarregi Dimako (Bizkaia) auzoa da.

## Demografia

* Bikarregiko biztanleria

## Ikus, gainera

* Arratia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12255191
# Indusi (Dimako auzoa)

    Artikulu hau Dimako auzoari buruzkoa da; ibaia gaitzat duena beste hau da: «Indusi ibaia»
Indusi Dimako auzoa da. Baltzolako leizetara igotzeko puntuetako bat da, Jentilzubitik igaroz.

## Demografia

* Indusiko biztanleria

## Ondarea

* Zamakolako errota.
* Errotazarreko zentral hidrolektrikoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259599
# Intxaurbizkar

Intxaurbizkar Dimako auzoa da.

## Demografia

* Intxaurbizkarreko biztanleria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259645
# Lamindao

Lamindao Dimako auzoa da.

## Demografia

* Lamindaoko biztanleria

## Ondarea

* Petralanda baserria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12261823
# Oba

Oba Dimako auzoa da.

## Demografia

* Obako biztanleria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q40658006
# Olazabal

    Artikulu hau Bizkaiko Dimako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Olazabal (argipena)».
Olazabal Dimako auzoa da (Arratia, Bizkaia).

## Demografia

* Olazabalgo biztanleria

## Hizkuntza

Euskara hitz egiten da, bizkaiera; euskaldunak, % 95.

## Ondasun nabarmenak

Aipagarriak dira San Roke eta San Migel Txiki ermitak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12265101
# Ugarana (Dima)

    Artikulu hau Dimako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ugaran (argipena)».
Ugarana Dimako auzoa da. Dimako auzoburua da, bertan kokatzen da udaletxea eta eliza nagusia.

## Mugakideak

Ipar-mendebaldean Igorre, ipar-ekialdean Bikarregi, hego-ekialdean Bargondia eta hego-mendebaldean Olazabal mugakide ditu.

## Demografia

* Ugaraneko biztanleria

## Ondarea

* San Pedro apostol eliza.
* Pietatearen baseliza.
* Hilerria.

## Ikus, gainera

* Ugarana (ibaia)
* Ugaran (Amoroto)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268508
# Herona marathus

Herona marathus Nymphalidae familiaren lepidoptera generoa da. Asia ekialdean du bere jatorria, Indian hain zuzen.

## Deskribapena

Helduek marroi ilun kolorea dute goiko aldean, eta bi zerrenda diskal hori edo zuri dituzte brankan eta atzeko hegalean.

## Azpiespezieak

* Herona marathus mathus;
* Herona marathus andamana Moore;
* Herona marathus angustata Moore, [1879];
* Herona marathus marathon Fruhstorfer, 1906;
* Herona marathus stellaris Tsukada, 1991.

## Ezaugarriak

Oso ohikoa da 1200 metroraino Darjeeling-Sikkim eremuan. 600-900 m artean da ohikoena.
Fruta helduak erakartzen du. Haribalek dioenez (1992), enbarazu egiten zaienean, burua beherantz eta hegoak zuhaitzen enborretatik gertu immobilizatzen dira, eta, beraz, ezin hobeto kamuflatutzen dira. Oso zaila da une honetan harrapatzeko edo aurkitzeko.

## Bibliografia

* Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editores). 2003. The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). Publicación en Internet. http://www.nhm.ac.uk/entomology/lepindex.
* Evans, W.H. (1932) The Identification of Indian Butterflies. (2ª Ed), Bombay Natural History Society. Bombay, India.
* Haribal, Meena (1994) "Butterflies of Sikkim Himalaya and their Natural History".
* Marrku Savela's Website on Lepidoptera .
* Wynter-Blyth, M.A. (1957) "Butterflies of the Indian Region", Bombay Natural History Society. Bombay, India.

## Erreferentziak

* ↑ «Herona» www.nic.funet.fi (Noiz kontsultatua: 2024-12-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q922307
* Multimedia: Herona marathus / Q922307
* Espezieak: Herona marathus
# Doxocopa linda

Doxocopa linda lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Hego Amerikan du bere jatorria: Peru, Ekuado, Amazonia. Cajetan Felderrek eta Rudolf Felderrek 1862an deskribatu zuten.

## Azpiespezieak

* Doxocopa linda linda (Peru, Ekuador, Brazil: Amazonia)
* Doxocopa linda mileta (Boisduval, 1870) (Paraguai, Brazil: Santa Catarina, Rio Grande do Sul, Espírito Santo, Minas Gerais, Rio de Janeiro, São Paulo)
* Doxocopa linda plesaurina (Butler & H. Druce, 1872) (Costa Rica, Panama)
* Doxocopa linda godmani (Dannatt, 1904) (Venezuela)
* Doxocopa linda carwa Lamas, 1999 (Peru)

## Erreferentziak

* ↑ «Doxocopa» ftp.funet.fi (Noiz kontsultatua: 2024-12-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13580046
* Multimedia: Doxocopa linda / Q13580046
# Eulaceura

Eulaceura lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Asia ekialdean du bere jatorria.

## Espezieak

* Eulaceura manipuriensis
* Eulaceura osteria

## Bibliografia

* Hanafusa, H. 1993: A list of butterflies from Mentawai Islands, Indonesia (3). Futao 14: 8-25.
* Hanafusa, H. 1996: A new subspecies of Eulaceura osteria (Westwood) from Batu Islands, Indonesia (Lepidoptera: Nymphalidae). Futao 22: 18-19.
* Miyata, T. & H. Hanafusa, 1989: Two new subspecies of nymphalid butterflies from China and Indonesia. Futao 2: 1-2.

## Erreferentziak

* ↑ «Eulaceura» www.nic.funet.fi (Noiz kontsultatua: 2024-12-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q532472
* Multimedia: Eulaceura / Q532472
* Espezieak: Eulaceura
# Helcyra

Helcyra lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Asia ekialdean du bere jatorria.

## Espezieak

* Helcyra chionippe
* Helcyra superba
* Helcyra heminea
* Helcyra plesseni
* Helcyra miyamotoi
* Helcyra subalba

## Bibliografia

* Koiwaya, S., 2003: "A new species of the genus Helcyra Felder (Nymphalidae) from Laos". Futao 43: 2-5.
* Kotaki, M. & H. Hanafusa, "1989: A new subspecies of Helcyra hemina from Sumatra, Indonesia". Futao 1: 1.

## Erreferentziak

* ↑ «Helcyra» www.nic.funet.fi (Noiz kontsultatua: 2024-12-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q535190
* Multimedia: Helcyra / Q535190
* Espezieak: Helcyra
# Dilipa

Dilipa lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Asia ekialdean du bere jatorria.

## Espezieak

* Dilipa fenestra
* Dilipa morgiana

## Erreferentziak

* ↑ «Dilipa» www.nic.funet.fi (Noiz kontsultatua: 2024-12-25).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):"Dilipa" Biolip webgunean.
* Datuak: Q431217
* Multimedia: Dilipa / Q431217
* Espezieak: Dilipa
# Euapatura

Euapatura Nymphalidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Iraken aurkitzen den Euapatura mirza da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Euapatura iwasei | | daturik gabe |
| Euapatura mirza | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5405312
* Multimedia: Euapatura / Q5405312
* Espezieak: Euapatura
# El Romeralgo trikuharria

El Romeralgo trikuharria (gaztelaniaz: Dolmen de El Romeral) monumentu megalitiko erraldoia da, Andaluziako Antequera udalerrian. Korridore bat eta zirkulu-formako ganbera bi ditu eta inguruko trikuharriek ez bezala, harritzarrak baino harri txikiak darabiltza, hormak egiteko.
XX. mendearen hasieran, Tartessosko kulturakoa zela pentsatu zen, baina egungo adituek Los Millaresko kulturakoa dela diote, horren ezaugarri nagusia diren tholosen antzekoa delako. Hori dela eta, K. a. 1800 inguru eraiki zela uste da.
Viera eta Mengako trikuharriak gertu (4 km.) ditu.

## Egitura

Berezia da haren kupula tipologiagatik, ilarak hurbiltzeagatik (tradizio mediterraneoari lotua) eta atipikoa, El Torcal mendilerrorantz duen orientazio bikoitzagatik (lotura geografikoa) eta neguko solstizioaren eguerdiko eguzki-irteeragatik (lotura astronomikoa). Korridore dinteldun batez osatuta dago, sekzio trapezoidalekoa eta 4 metroko luzerakoa, lauza handiekin eta harri txikiekin eraikia. Atzealdean bi ganbera zirkular daude, lehenengoa bigarrena baino diametro handiagokoa, eskaintzetarako eta aldare-harri batekin; errenkada bakoitzean harri txiki irtenekin eraikiak, behekoarekiko; horrela, ganga-formako sekzio bat lortzen da, nahiz eta azkenean sistema giltzarrian estalki batekin osatu. Multzoa 75 metroko diametroa duen tumulu batez estalita dago, altzifreen perimetro batez inguratuta.

## Irudiak

* Kanpoko ikuspegia
* Kanpoko ikuspegia
* Sarrerako pasabidea
* Barruko kamera
* Kamararen sabaia
* Sarrerako pasabidea
* Planoa

## Erreferentziak

* ↑ Sánchez Cantón, Francisco Javier. (1932). Monumentos españoles. Centro de Estudios Históricos, 80–81 or..
* ↑ Conjunto Arqueológico Dólmenes de Antequera, Andaluziako Junta

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5812486
* Multimedia: Tholos de El Romeral / Q5812486
# Hestina nama

Hestina nama lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Asia ekialdean du bere jatorria. Danaus tytia eta Danaus melanippus antzekoa da.

## Banaketa

Herrialde batzuetan zabalduta dago: Sikkim, Butan, Assam, Myanmar, India, Txinako Hainan eta Malaysian.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/nymphalidae/apaturinae/hestina/index.html

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5234236
* Espezieak: Hestina nama
# Augustobriga

Augustobriga Lusitaniako hiri erromatarra izan zen. Haren gainean Talavera la Vieja herria eraiki zen, Cáceresko probintzian. Tajo ibaiaren ertzetan altxatuta, 1963an Valdecañas urtegia egin zenean ur azpian gelditu zen. Aztarna batzuk urtegia bete aurretik babestu ziren, bereziki Los Mármoles tenplua.

## Kokapena

Hiriaren kokapena estrategikoa zen. III. mendean Via Viginti Quinque Hispanica ibilbidearekin lotuta agertzen da, Leuciana eta Toletum artean. Augustobrigatik erromatar galtzada garrantzitsua igarotzen zuen, Augusta Emeritatik (egungo Mérida) Caesarobrigara (egungo Talavera de la Reina) zihoana. Beste ibilbide batek ere hiria aipatzen du, Ravennate izenekoa, Lebura eta Lomundo artekoa.

## Erreferentziak

* ↑ Jiménez, Rubén Julián. Minor Network, ed. Diccionario toponímico y etnográfico de Hispania Antigua. ISBN 84-95673-02-9.

## Ikus, gainera

* Augustobrigako tenplu erromatarra, baita ere Los Mármoles izenarekin ezagututa.
* Talavera la Vieja

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47005672
* Multimedia: Augustobriga / Q47005672
# Edil kurul

Edil kurulak, Erromatar Errepublikan agertu ziren, hasieran, ospakizunen batzuk antolatzeko. Hauteskunde Tribunatuek izendatzen zituzten.
Hasiera batean, patrizio eta plebeioek alternatiboki izan zuten magistratura hau, ondoren, izendapena, klasea kontutan hartu gabe egin zen eta, 541 ab urbe conditan, K.a. 212an alegia, bere izendapen alternatibora itzuli zen (patrizioak urte bakoitietan eta plebeioak bikoitietan).
Beranduago, osasun, moral, hornikuntza, polizia, azoka, prezio, kalitate eta joko antolakuntza funtzioak hartu zituzten.
Bi edil mota egon ziren: edil kurul eta plebearen edil-a.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5413489
# Edil

Edila (latinez, aedilis, pluralean aediles) Antzinako Erromako magistratua izan zen. Jatorrian, Zeres jainkosaren tenpluaz eta bere kultuaz arduratzen ziren. Bi mota zeuden, edil kurul eta plebeioen edila.
Edil kurul, patrizioek eta plebeioek eskuratu zezaketen kargua, plebeioen edilaren ereduari jarraituz sortu zen. Besteak beste, jokoen antolaketaz, pisuak zaintzeaz eta merkatuetako neurriez arduratzen zen, eta merkataritzarekin zerikusia zuten arazo txikiak konpontzeaz, betiere hiriko pretoreak gainbegiratuta. Cursus honorum-eko maila bat zen, hau da, postu garrantzitsuagoak lortzeko urrats bat. Herritar guztiek aukeratzen zituzten. K.a. 366. urtean sortu ziren.
Plebearen edila, jatorriko plebeioa zuten gizonentzat gordetako kargua zen. Plebeioei ematen zitzaien kontzesio politikoa zen, eta, horri esker, cursus honorum delakora igo zitezkeen, kostu ekonomiko txikiagoa zuen postu baten bidez, ez baitzuten jokoen antolaketa ordaindu behar. Bere jatorrizko eginkizuna plebearen tenpluak mantentzea zen, beti ere plebearen tribunoaren agindupean. K.a. 376. urtean onartu ziren Leges Liciniae Sextiae legeen ondoren, bere gain hartu zituen edil kurulen antzeko funtzioak. Plebearen tribunoaren aginduetara zegoenez, ez zen cursus honorum-ean kontutan hartzen. Plebeioek bakarrik hautatzen zituzten. K.a. 493. urtean eratu ziren lehen aldiz.
III. mendean edil kargua indargabetu zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Aedile | Roman official | Britannica» www.britannica.com (Noiz kontsultatua: 2023-02-27).

## Bibliografia gehiago

* (Gaztelaniaz) Curchin, Leonard A. (2014). «El fin de los magistrados locales en el Imperio romano» Gerión. Revista de Historia Antigua 32 doi:https://doi.org/10.5209/rev_GERI.2014.v32.46676..
* Planchuelo Redondo, Ana; Hernanz Pilar, Javier (zuz). (2021). Las Magistraturas en Roma. Valladolid: Valladolideko unibertsitatea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q205757
# Erromatar zentsore

Antzinako erromatar zentsorea (latinez: censore) Antzinako Erroman, hiritarren eta haien ondasunen errolda egiteko ardura zuen bi goi kargudunetako bakoitza. Bost urtez behin aukeratzen zituzten –hasieran patrizioen artean biak, geroago haietako batek plebeioa izan behar zuen–. Senatarien eta zaldunen zerrenda egitea eta hiritarren jokabide morala begiratzea zituzten, besteren artean, beren egitekoak. Kargua K.a. 435. urte inguruan sortu zen eta Augustoren garaian desagertu zen.
Apio Klaudio Zeko zentsore ezaguna izan zen Erromaren historia.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-11-17 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* "Censor". Oxford Classical Dictoinary.
* William Smith, D.C.L., LL.D. (1875) "Censor". A Dictionary of Greek and Roman Antiquities, Londres : John Murray.
* Remacle, Philippe; Renault, Philippe; Fournier, François-Dominique; Murcia, J. P.; Vebr, Thierry eta Carrat, Caroline. 2003. "Le censeur". Institutions. L'antiquité grecque et latine. Du moyen âge.
* Datuak: Q189851
# Erromako kontsul

    Artikulu hau erromatar karguari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kontsulatu».
Erromako kontsula Erromatar Errepublikako magistratu nagusia zen. Urtero bi kontsul hautatzen ziren, urte batez batera jarduteko. Estatuaren eta, batez ere, gerra garaiko armadaren zuzendariak ziren, botere betearazlea baitzeukaten (imperium). Urtea izendatzeko, kontsulen izenak aipatzen ziren. Inperioa ezarri zenean, ordea, kontsulek botere eta autoritate franko galdu zuten, eta agintari sinbolikoak bilakatu ziren, Erromako historia islatzen zutenak.

## Historia

Tarkinio Superbo azken errege etruskoa bota ondoren, erregeen agintea eta autoritatea, hein handi batean, ezarri berri ziren kontsulei eman zitzaizkien. Hasiera batean, "pretor" (lider) deitu zitzaien magistratu horiei, armadako buruak baitziren. K.a. 305ean, berriz, kontsul izena eman zitzaien.
Bake garaian ahalmen handiak zituzten, bai administrazioan, bai legegintzan, bai justizian, eta gerra garaian armadako buru nagusiak ziren. Horretaz gain, erlijio eginkizunak ere betetzen zituzten. Urtero bi kontsul hautatzen ziren, eta haietako bakoitzak bestearen egintzei betoa jartzeko eskubidea zeukan.
Tradizioari jarraikiz, hasiera batean patrizioak baino ez ziren kontsul karguan aritzen. K.a. 367an plebeioek magistratura horretan aritzeko eskubidea lortu zuten, Licinia Sexta legeak xedatzen baitzuen urteroko bi kontsuletatik bata plebeioa izanen zela. Hurrengo urtean, Luzio Sexto lehendabiziko kontsul plebeioa izan zen. Hala ere, egungo historialariek zalantzan jarri dute kontaera tradizional hori; izan ere, Luzio Sextoren aurretik izen plebeioak zeramatzaten kontsulak bazeuden.
Denborak aurrera egin ahala, kontsul izatea bilakatu zen norberaren ibilbide politikoaren gailurra eta azken pausoa. K.a. I. mendean, Silak ibilbide politikoa legeztatu zuenean, kontsul izendatu ahal izateko, 41 urte izan behar zituzten politikariek. Julio Zesar Erromako kontsul hautatu zuten senatuan hainbat aldiz, K.a. 59an hasita.

## Ikus, gainera

* Erromako kontsulen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q40779
* Multimedia: Roman consuls / Q40779
# Ager publicus

    Artikulu hau erromatar zuzenbidearen terminoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ager».
Ager publicus (ˈaɡɛr ˈpuːblɪkʊs ahoskatua, 'lurzoru publiko') Antzinako Erroman lurzoru publikoak zuen izena izan zen. Etsaien desjabetzearen bitartez lortzen zuten eta hiria edo kanpamentua babesteko edo setiatzeko erabiltzen ziren gaiak: harriak, enborrak, lurra.
Erromatar zabalkundearen hasieran honela deitzen zituzten latindar koloniei baina Telamongo gudua (c. k. a. 225) eta gero, Galia Zisalpinoa bereganatu zutenean, jabe txikiei alokatu zuten. Inperioaren garaian, Sila, Julio Zesar edo Ponpeio jeneralen garaiko beteranoen eskuetan zegoen eta probintzietan enperadorearenetan.

## Ikus, gainera

* Ager Vasconum
* Cursus publicus

## Erreferentziak

* ↑ Lewis, Andrew Dominic Edwards. (1999). Simon Hornblower & Anthony Spawforth ed. ager publicus. in: The Oxford Classical Dictionary. (3. argitaraldia) Oxford, 39 or..
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Roselaar, Saskia T.. (2010). Public land in the Roman Republic: a social and economic history of the ager publicus, 396-89 BC. Oxford.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q392990
# Canaba

Canaba ( Canabae pluralez; iturrietan pluralean agertzen da) latinezko hitza, jatorriz etxolak izendatzeko erabiltzen zen baina Hadrianoren garaian erromatar legionarien kanpamenduaren kanpo aldeko (castrum) etxolak eta dendak ziren. Deborak aurrera egin ahala, etxolen pilaketa hori sendoagoa eta iraunkorragoa bilakatzen bazen, egitura urbanoak eraikiko zituzten bere bizilagunek. Batzuek Erdi Arora arte iraun eta egungo hiriak dira, Viena hiria kasu, Vindobonako limeseko kanpamenduaren inguruan sortu zena.
Batzuetan, canabae eta vicus hitzak nahasten dira eta aglomerazio mota berdina izendatzeko erabiltzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ Brill's New Pauly, http://referenceworks.brillonline.com/entries/brill-s-new-pauly/military-camps-e504770
* ↑ Chester: The Canabae Legionis DJP Mason Britannia Vol. 18 (1987), pp. 143-168, https://www.jstor.org/stable/526442
* ↑ Frazen, Paul: "The Nijmegen canabae legionis (71-102 / 105 AD). Military and civilian life on the frontier" IN Limes XX : XX congreso internacional de estudios sobre la frontera romana, Leon 2006. Madril, Polifemo, 2009.

## Ikus, gainera

* Erromatar hiri
* oppidum
* municipium
* erromatar kolonia
* pagus
* canaba
* vicus
* villa (Antzinako Erroma)
* mansio
* forum
* conciliabulum
* castellum
* praefectura
* turris

## Kanpo estekak

* Datuak: Q738847