# Taxelhiyt

Taxelhiyt (amazigeraz: ⵜⴰⵛⵍⵃⵉⵢⵜ, Taclḥiyt, tæʃlħijt ahoskatua, endonimotik ekarria) edo shilha (marokoar arabierazko Šəlḥa hitzetik ekarria) Marokoko berbereen hizkuntzarik handiena da hiztun kopuruagatik (iturrien arabera, 3 milioi edo 8 eta 9 milioi artean) eta bere eremuaren hedaduragatik. Taxelhiyt Marokoko hegoaldean hitz egiten dute, Atlas Garaiaren magaletatik Antiatlas mendikateko hegoaldeko magaletara doan eremuan, Ozeano Atlantikoak mendebaldera mugatzen duenean. Taxelhiytaren ekialdeko mugak zehaztea zaila da, Erdialdeko Atlaseko amazigerarako trantsizio mailakatua egin baitzuen.

## Fonetika
### Bokalak

Hona hemen taxelhiyteko bokalen taula:
| | Aitzineko | Erdiko | Atzeko |
| Itxi | i | | u |
| Ireki | | a | |

### Kontsonanteak

Hona hemen taxelhiyteko kontsonanteen taula:
| | | Ezpainkari | Hortzartekari | Hortzartekari | Sabaiaurreko | Belar | Belar | Ubular | Ubular | Faringari | Glotal |
| | | Ezpainkari | Arrunt | Faringaritu | Sabaiaurreko | Arrunt | Ezpainkaritu | Arrunt | Ezpainkaritu | Faringari | Glotal |
| Sudurkari | Sudurkari | m | n̪ | | | | | | | | |
| Leherkari | Ahoskabe | | t̪ | t̪ˤ ⟨ṭ⟩ | | k | kʷ ⟨k°⟩ | q | qʷ ⟨q°⟩ | | |
| Leherkari | Ahostun | b | d̪ | d̪ˤ ⟨ḍ⟩ | | g | gʷ ⟨g°⟩ | | | | |
| Igurzkari | Ahoskabe | f | s̪ | s̪ˤ ⟨ṣ⟩ | ʃ ⟨c⟩ | | | χ ⟨x⟩ | χʷ ⟨x°⟩ | ʜ ⟨ḥ⟩ | |
| Igurzkari | Ahostun | | z̪ | z̪ˤ ⟨ẓ⟩ | ʒ ⟨j⟩ | | | ʁ ⟨ɣ⟩ | ʁʷ ⟨ɣ°⟩ | ʢ ⟨ɛ⟩ | ɦ ⟨h⟩ |
| Hurbilkari | Hurbilkari | | l̪ | l̪ˤ ⟨ḷ⟩ | j ⟨y⟩ | | w | | | | |
| Dardarraniztun | Dardarraniztun | | r̪ | r̪ˤ ⟨ṛ⟩ | | | | | | | |

## Lexikoa

Hona hemen kabilierazko (taqbaylit), rifterazko (tarifit) eta taxelhiytezko sustraikide batzuk:
| Glosa | Taqbaylit | Taxelhiyt | Tarifit |
| 'zuhaitz' | tejṛa | taddagt | ta-šejar-t |
| 'lore' | ajeĝĝig | ajddig | ta-nuwaš-t |
| 'azal' | agʷlim | ilm | irem |
| 'adar' | icc (sing) acciwn (pl) | isk (sing) iskwen (pl) | |
| 'gazur' | iɣi | aɣu | aɣi |
| 'gurin' | udi | tudit | trussi |
| 'irin' | awren | aggurn | aren |
| 'errauts' | iɣed | iɣḍ | nifest |
| 'ilargi' | agur | ayyur | yur |
| 'gaur' | assa | ɣassa | nhara |
| 'eskutitz' | tavṛaṭ | tabrat | tabrat |
| 'alaba' | yelli | illi | yelli |
| 'txiki' | amezyan | imẓẓiy | amezyan |
| 'gorri' | azgʷaɣ | azggʷaɣ | azeggʷaɣ |
| 'ezker' | azelmaḍ | aẓlmaḍ | azelmaḍ |
| 'bizi' | idir | iddr | dder |
| 'jan' | ečč | icc | eš |
| 'txistua bota' | susef | sufs | skufes |
| 'ikusi' | muqel | smuql | khza |
| 'geratu' | qqim | ɣumu | qqim |
| 'utzi' | eĝĝ | ajj | eĝĝ |
| 'lurperatu' | nṭel | mḍl | ndar |
| 'erre' | ṛeɣ | jdr | sešmed |
| 'galdetu' | seqsi | saqsa | seqsa |
| 'zuek' (giz.) | kunwi | kunni | kenniw |
| 'zuek' (ema.) | kunemti | kuninti | kennimt |
| '-(r)ekin' | yid | diyiḍ | ag |

## Erreferentziak

* ↑ Berria. Estilo Liburua. .
* ↑ Lewis 2009.
* ↑ Stroomer 2008.
* ↑ (Frantsesez) Galand, L. (1988). «Le berbère» in Cohen, D. Les langues dans le monde ancien et moderne. Troisième partie, Les langues chamito-sémitiques. Paris: CNRS, 207-242 or. ISBN 2-222-04057-4..
* ↑ (Ingelesez) Ridouane, Rachid. (2014). «Tashlhiyt Berber» Journal of the International Phonetic Association 44 (2): 208. ISSN 0025-1003. (Noiz kontsultatua: 2025-02-16).
* ↑ Hamimi 1997, 377-389 orr. .
* ↑ Lamuela 2002, 115-136 orr. .

## Bibliografia

* Hamimi, Gaya. (1997). Grammaire et conjugaison amaziɣ. Paris: Harmattan ISBN 2-7384-5406-2..
* Lamuela, Xavier. (2002). El Berber. Bartzelona ISBN 84-393-6956-5..
* Lewis, M. Paul, ed. Ethnologue: Languages of the World. (16. argitaraldia) Dallas, Tex.: SIL International.
* Stroomer, Harry. (2008). Kortlandt, F.H.H.; Lubotsky, Alexander; Schaeken, Jos eta beste eds. Three Tashelhiyt Berber Texts from the Arsène Roux Archives. in: Evidence and Counter-Evidence. Essays in Honour of Frederik Kortlandt. 2: General Linguistics. (Studies in Slavic and General Linguistics) Amsterdam: Rodolpi ISBN 978-90-420-2471-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34152
* Multimedia: Taclḥit / Q34152