OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Maritxu Negelua

Maritxu Negelua (Urdiñarbe, Zuberoa, 1991) ofizioz erizaina da eta idazlea, Sibastarrak pastorala idatzi du.

## Biografia

Maritxuk Sibastarrak pastorala idatzi du. Maddalen eta Jean Jauregiberriren neba-arreben historia irakurri zuen, eta merezi zuela pastoral bat pentsatu zuen.
   Pastoraletan, gehienetan, senar-emazteak dira. Anai-arrebak izatea lagungarria zen parekotasunetik idazteko.
Idatzi aurretik asko irakurri zuen Baionako Unibertsitateko liburutegian. Pastoralak ere irakurri zituen: haren etxean baitziren pastoraletako liburuxkak oro. Mauleko liburutegian Figures de femmes (Emazte figurak) deitzen zen liburua eskuratu zuen eta harrituta geratu zen jende horiek bi mundu gerra eta gerra zibila bizitu baitzituzten. Halere, motibaturik izatea euskararen alde jarduteko eta errefuxiatuei laguntza emateko, Maddalenek emazte abertzaleen lehen taldea ere sortu zuen.
   Ez zuten ezta bozkatzeko eskumenik ere eta emazteak bakarrik elkartzeko talde bat sortzeko antolatu ziren.
Hasi zen jakin gabe amaitzeko kapaz izango zen. Emeki-emeki, gozatzen hasi zen. Behin gaualdi batean, eta Urdiñarbeko pastorala hurbiltzen ari zenez, urdiñarbetar batzuei aipatu zien eta irakurrarazi zien. Ondoren herritarrei aurkeztu zien eta Sibastarrak pastorala 2023ko plazaratuko dute. Joana Etxart eta Jean-Louis Davant idazleen laguntza izan du bidean, baita pastoraleko errejenta izango den Battitta Berrogain idazlearena ere. Ekitaldian, 180 herritarrek parte hartuko dute. Hiru emanaldi emanen dituzte, lehena uztailaren 30ean iraganen da, eta ondokoak, agorrilean.
Aitzina be elkartea da antolaketaren arduraduna, herritarrak elkartu eta haien artean ezagutzea da helburuetariko bat. Bestalde, euskara sustatzea dute xede, «hizkuntza batek jendeen arteko harremanak azkartzen baititu, eta familia giro bat ere sortzen da herriko bizizaleen artean» adierazi dute elkartetik.
Maritxuk Pastoralaren ikuskizuna bera baino, sortzen duen dinamika da maite duena. 2019ko Maskaradan Katiniersa beltza izan zen, eta hango giroa eta harramana ere atsegin ditu, nahiz eta lan handia izan.

## Lanak

* Sibastarrak pastorala (2022)

## Erreferentziak

* 1 2 3 Etxebarria, Joanes. ««Pastoralak sortzen duen dinamika da zinez maite dudana»» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-02-20).
* ↑ «Jauregibarri anai-arrebak omenduko ditu Urdiñarbeko pastoralak» www.irulegikoirratia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-20).
* ↑ dantzancom. «Urdiñarbeko pastoralaren itzulera 'Sibastarrak' obrarekin» dantzan.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-20).
* ↑ beñat. «Sibastarrak pastorala, Urdiñarbeko urdiñarbetarrek emanik!!» xiberokobotza.org (Noiz kontsultatua: 2023-02-20).
* ↑ elkartea, IPARLA BAIGURA KOMUNIKAZIOA. (2023-01-24). «Urdiñarbeko pastoralaren itzulera 'Sibastarrak' obrarekin» Kazeta.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-20).
* ↑ Etxebarria, Joanes. «Iratzarri dute hartza» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-02-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q116852262
# Marie-Michèle Beaufils

Marie-Michèle Beaufils (Paue, 1949ko abuztuaren 22a - ibidem, 2014ko abuztuaren 11) idazlea izan zen, Euskal Herriari buruzko eleberriak idatzi zituen.

## Bizitza

Euskal Kostaldeko ospitalean lan egin zuen erizain gisa.
Aski berandu argitaratu zuen bere lehen eleberria, Le Cahier Noir (Cap Bear edizioak), Lehen Mundu Gerran garatzen dena. Gero, Le Hollandais et les sorcières de Sare eleberria argitaratu zuen, non euskal mitologiak biziarazten dituen pertsonaiak nahasten dituen misterio baten antzokia den Sara. Requiem pour un frère lanak, aldiz, euskal mendietan bizi den osaba Martin aurkezten digu, zeinek erabaki baitu familiako sekretu baten isiltasun-ituna haustea.

## Erreferentziak

* ↑ matchID - Moteur de recherche des décès. .
* ↑ Marie-Michèle Beaufils. ..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18214108
# Carin Bondar

Carin Bondar (New Westminster, Columbia Britainiarra, Kanada, 1975eko maiatzaren 20a) kanadar biologoa, idazlea, zinemagilea, hizlaria eta telebistako pertsonalitatea da. Outrageous Acts of Science, Stephen Hawking's Brave New World eta Worlds Oddest Animal Couples telebista saioetako aurkezlea da.

## Liburuak

* The Nature of Human Nature: Lulu Press
* The Nature of Sex: The Ins and Outs of Mating in the Animal Kingdom (Orion, UK)
* Wild Sex (Pegasus, United States)
* Wild Moms (Pegasus United States)

## Telebistako serieak

| Year | Izenburua | Kredituak |
| 2012–... | [Outrageous Acts of Science | Science Channel, TV Series, gazt. |
| 2013 | Brave New World with Stephen Hawking | Discovery Canada, Discovery World HD, National Geographic, presenter |
| 2013 | Bad Ass Animals | National Geographic Wild |
| 2013 | World's Weirdest Farms and World's Weirdest Body Parts | National Geographic Wild |
| 2015 | Daily Planet | Discovery Canada |
| 2016 | The World's Oddest Animal Couples | Netflix Canada, TV Series, gazt. |
| 2017 | Mother Nature is Trying to Kill You | Discovery Canada |

## Web seriea

| Year | Izenburua | Kredituak |
| 2013 | Wild Sex | Earth Touch Online |
| 2015 | Adventures in Bizkaia | Carin Bondar YouTube |
| 2015 | DNews | Discovery Digital Networks |
| 2015 | Sex Bytes | Carin Bondar YouTube |
| 2017 | Wild Moms (forthcoming) | Seeker (Group 9 Media) |
| 2017 | Wild Sex | Seeker (Group 9 Media) |

## Sariak eta aintzatespenak

| Year | Saria |
| 2003 | Timberwest Fellowship for Graduate Studies at UBC |
| 2007 | Gunter and Cordula Paetzold fellowship for high academic standing during PhD |
| 2011 | Grand Prize in the Discovery World HD Film Snacks competition for outreach film 'Why did the toad cross the road' |
| 2016 | Canadian Journal of Zoologists Public Outreach award |

## Erreferentziak

* 1 2 Kroll, David. (11 de enero de 2013). «Wild Sex with Dr. Carin Bondar – Unorthodox Informal Science Education» Forbes.
* ↑ Knapp, Alex. (2 de septiembre de 2011). «Why Can't Women Host TV Shows About Science?» Forbes.
* 1 2 3 «Dr. Carin Bondar – Biologist & Television Personality» National Speakers Bureau.
* ↑ «PsiVid – A cross section of science on the cyberscreen» Scientific American.
* ↑ «Carin Bondar: The nature of sex» Radio New Zealand 29 de septiembre de 2015.
* ↑ Saretzky, Melinda. (4 de enero de 2016). «Dean's Seminar Series presents Carin Bondar, PhD on "The Nature of Sex"» UFV Today.
* ↑ Weisberger, Mindy. (19 de septiembre de 2016). «Live Science Book Giveaway: 'Wild Sex' by Carin Bondar» Live Science.
* ↑ «Dr. Carin Bondar – To The Best of Our Knowledge» To the Best of Our Knowledge.
* ↑ «Adventures in Biology Episode 1: Turtle Mania!» Youtube.
* ↑ «Sex Bytes 5: Mixed Race Babies» Youtube.
* ↑ «Bring All Your Weirdest Wild Sex Questions for Biologist Carin Bondar» Gizmodo.
* ↑ Public Education Award. .
* ↑ Chilliwack's Dr. Carin Bondar Picks Up National Award. .

## Kanpo estekak

* Sitio web oficial
* Carin Bondar on Internet Movie Database
* Netflix Canada
* Datuak: Q23670521
* Multimedia: Carin Bondar / Q23670521
# Mariana Cox Méndez

Mariana Cox Méndez (Mariana Cox de Stuven ezizenez ezaguna) (ezizenez: Shade eta Oliver Brand; Punta Arenas, Txile, 1871 – Paris, Frantzia, 1914ko irailaren 8a) txiletar idazle feminista, saiakeragilea eta eleberrigilea izan zen. Bere lanbidea profesionaltasunera eraman zuen lehen idazle txiletarra izan zen, eta bere lanarengatik ordainsaria jaso zuen.

## Literatura ibilbidea

Eleberri eta ipuingintzan murgildu zen. Gainera, El Mercurio, La Unión eta La Nación egunkarietan kolaboratu zuen.
XX. mende hasierako gizarteak gaitzetsi eta kritikatu egin zuen komunikabide horietan egindako lanarengatik, eta, are gehiago, bere aurkako testu difamatzaile bat argitaratu zen: La Cachetona (1913), Tomás García Martínezek (1883-1943) argitaratu zuen eleberri sentsazionalista bat, jasaten ari zen bihotzeko gaixotasun bat tratatzeko Europara bidaiatu ondoren, , eta, gainera, Marianaz gain Txileko gizarte kontserbadoreari aurre egin nahi zioten beste emakume batzuei ere kritika zabaldu zien desakreditatzeko.
1914ko irailaren 8an hil zen, Parisen. Hilabete horretan bertan, hainbat artikulu argitaratu ziren Zig-Zag eta Pazifiko Magacine aldizkarietan, bere lana goraipatuz eta defendatuz. 1915ean, Alonek (Hernán Díaz Arrieta) “La sombra inquieta” eleberria argitaratu zuen, Coxen memoria garbitzeko asmoz.
Autore batzuen ustez, feminismo aristokratikoaren barruan koka daiteke bere lana, eta horien artean daude, besteak beste, Inés Echeverria Bello, Maria Mercedes Vial, Teresa Wilms Montt, María Luisa Fernández de García Huidobro eta Ximena Morla Lynch idazleak.

## Lanak

* Un remordimiento: (recuerdos de juventud) (eleberri laburra, Santiago: Inpr., Lit. eta Encuadernación Barcelona, 1909).
* La vida íntima de Marie Goetz (eleberria, Santiago: Inpr., Litrs. eta Encuadernación Barcelona, 1909).

## Erreferentziak

* 1 2 3 Espinoza, Natalia. (2022-06-21). «Mariana Cox Méndez: la primera escritora chilena en ser autora profesional en la época del 1800» El Mostrador.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Mariana Cox Méndez (Shade) (1871-1914) - Memoria Chilena» Memoria Chilena: Portal (Noiz kontsultatua: 2024-12-28).
* ↑ M, Constanza Moncada. (2024-07-31). «Una historia de difamación y textos para limpiar su imagen: Mariana Cox, la primera escritora chilena “profesionalizada”» La Tercera (Noiz kontsultatua: 2024-12-28).
* ↑ «Homenaje póstumo a Mariana Cox en 1914 - Memoria Chilena, Biblioteca Nacional de Chile» www.memoriachilena.gob.cl (Noiz kontsultatua: 2024-12-28).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Presentación» Petroglifos Revista Crítica Transdisciplinaria 2020-11-03 (Noiz kontsultatua: 2024-12-28).
* ↑ Txantiloi:Es-CL bacanas. (2021-09-28). «Mujeres Bacanas | Mariana Cox Méndez (1871-1914)» Mujeres Bacanas (Noiz kontsultatua: 2024-12-28).

## Kanpo estekak

* Un remordimiento: (recuerdos de juventud) (bertsio digitalizatua pdf-n Memoria Chilenan).
* La vida íntima de Marie Goetz (bertsio digitalizatua pdf-n Memoria Chilenan).
* Datuak: Q10878813
# Carmen Muñoz Manzano

Carmen Muñoz Manzano (Malpartida de Plasencia; Cáceres, 1906 – Coruña, 2002ko apirilaren 13a), Beatriz Galindo goitizenaz ere ezaguna, idazle espainiarra izan zen.

## Biografia

Lehenbizi Salamancan eta gero Madrilen egin zituen Irakasle-ikasketak. 1933an Lehen Hezkuntzako Ikuskaritzan sartzeko oposizioa egin zuen eta Lugoko probintzian plaza lortu zuen. Ondoren, Caceresera itzuli zen, Valencia de Alcántarara, eta han Rafael Dieste idazlea ezagutu zuen. 1934an ezkondu egin ziren, biak misio pedagogikoen proiektuan parte hartzen zuten bitartean.
Espainiako Gerra Zibilaren amaieran, 1939an, Espainiatik irten eta Frantziako Saint Cyprien kontzentrazio-esparruan sartu zituzten. Handik irten ondoren, Argentinan, Mexikon eta Ingalaterran hogei urte baino gehiago eman ondoren, 1961ean Galiziara itzuli ziren behin betiko.
Rafael Dieste 1981ean hil zenean, Carmenek senarraren literatura- eta arte-ondarea antolatu eta sustatu zuen. Coruñan hil zen 2002ko apirilaren 13an, eta Rianxon lurperatu zuten.

## Lanak

* Pirene. Introducción a la historia comparada de las literaturas portuguesa y española (1935). Fidelino de Figueiredorena, Carmen Muñozen itzulpena portugesetik.
* La Edad Media (1945)
* Epistolario (2005)

## Erreferentziak

* ↑ Fallece la viuda de Rafael Dieste. 13 de abril de 2002.
* ↑ culturagalega.org. Carmen Muñoz Manzano. .
* ↑ Pirene de Fidelino de Figueiredo, editorial Athenaica.. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27702547
# Katharine Susannah Prichard

Katharine Susannah Prichard (Levuka, Fiji, 1883ko abenduaren 4a - Greenemount, Mendebaldeko Australia, 1969ko urriaren 2a) australiar idazlea izan zen. Melbournen eta Londresen izan zen kazetari, eta han idatzi zuen lehen eleberria, The Pioneers (1919, Aitzindariak), 1926. urtean zinemara eraman zena. 1919. urtean itzuli zen Australiara, eta sortu berri zen alderdi komunistako kide egin zen. Poesia, antzerkia eta kontakizunak idatzi zituen. Obra nagusiak: Coonardoo (1929), The Roaring Nineties (1946), Golden Mines (1948, Urrezko meak) eta Winged Seeds (1950, Bihi hegaldunak).

## Obra
### Eleberriak

* Subtle Flame (1967)
* Winged Seeds (1950)
* Golden Miles (1948)
* The Roaring Nineties (1946)
* Moon of Desire (1941)
* Intimate Strangers (1939)
* Haxby's Circus (1930)
* Coonardoo (1929)
* The Wild Oats of Han (1928)
* Working Bullocks (1921)
* Black Opal (1921)
* Windlestraws (1916)
* The Pioneers (1915)

### Ipuinak

* N'Goola (1959)
* Potch and Colour (1944)
* Kiss on the Lips (1932)

### Antzerkia

* Brumby Innes (1940)

### Poesia

* The Earth Lover and Other Verses (1932)
* Clovelly Verses (1913)

### Autobiografia

* Child of the Hurricane (1964)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Katharine Susannah Prichard Writers' Centre
* Datuak: Q454686
* Multimedia: Katharine Susannah Prichard / Q454686
# Sara Estela Ramírez

Sara Estela Ramírez (Villa de Progreso, Mexiko, 1881-Laredo, AEB, 1910eko abuztuaren 21a) irakasle, kazetari, feminista, saiakeragile eta poeta mexikarra izan zen, eta Estatu Batuetako Texaseko estatuan bizi izan zen.

## Biografia

Ramírez 1881ean jaio zen, Villa de Progreson (Coahuila, Mexiko). Monterrey hirian (Nuevo León) jaso zuen lehen hezkuntza, Saltilloko Fuentes de Ateneoko irakasle-eskolan graduatu aurretik. Laredora (Texas) joan zen bizitzera 1898an, Laredoko apaizgaitegian gaztelania irakasteko, eta han egon zen hil arte. Ramírezek literatura erabili zuen mezu iraultzaile bat transmititzeko, bere lanak La Crónica eta El Demócrata Fronterizo egunkarietan argitaratu ziren, bai eta berak sortu zituen aldizkako literatura-argitalpenetan ere, La Corregidora eta Aurora. Antzerkigintzan ere sartu zen apur bat, Noema lanarekin.
Bere poesia eta saiakeretan, filosofia, politika eta emakumeen eskubideak sartzen dira. Alderdi Liberal Mexikarreko kide izan zen, eta haren etxea izan zen alderdiaren adarraren egoitza Texas estatuan. Horrez gain, Ricardo Flores Magónekin korrespondentzia trukatu zuen, eta Dolores Jiménez y Muro, Juana Belén Gutiérrez de Mendoza eta Elisa Acuñarekin kolaboratu zuen kazetaritza-hedabideetan. 1910ean hil zen Laredon, arrazoi ezezagunengatik.

## Erreferentziak

* ↑ Hernández, Inés. (primavera de 1989). «Sara Estela Ramírez: Sembradora» Western Women Writers (University of Nebraska Press) 6 (6): 13–26..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20744861
# María Silva Ossa

María Luisa Silva Ossa (San Fernando, Txile, 1918ko abuztuaren 15a – Santiago, Txile, 2009ko irailaren 28a) txiletar idazle eta poeta izan zen, batez ere poesiaren eta ipuinaren literatura-generoak landu zituena.

## Bizitza

Familiakoak ditu aitona Jose Santos Ossa izan zen, meatzaria, esploratzailea eta enpresaburu arrakastatsua, eta Txileko gatz industriako bankaria, zeinari antofagasta herrixka sortzea egozten dioten; neba Coré (Mario Silva Ossa) marrazkilari eta ilustratzailea eta Peneca astekariaren editorea izan zen izeba Elvira Santa Cruz Ossa idazlea. Haurtzaroa San Bernardon bizi izan zuen, eta hantxe sortu zituen bere lehen idazkiak.

### Idazle ibilbidea

Carlos René Correa idazlearekin ezkondu zen eta 1941ean Cuento y canción izeneko lehen literatur lana argitaratu zuen bikoteak. Hurrengo urtean bere lehen bakarkako lana kaleratu zuen, De la tierra y el aire izenburuarekin. 1965ean Gazte Libururako Nazioarteko Erakundearen Txileko sailak saritu zuen El hombre cabeza de nieve argitaratu zuen.
1955ean sortua zen Fuego de Poesía taldeko kidea izan zen, beste idazle batzuekin batera, hala nola, José Miguel Vicuña, Mila Oyarzún, Carlos René Correa, Eliana Navarro, Francisca Ossandón eta Chela Reyes. Jose Vargas Badilla idazlearen iritziz, María Silva Ossa «lirismo araztuko, hizkuntzaren garbitasuneko eta sentsibilitate handiko poeta» izan zen.

## Lanak

* Cuento y canción, Carlos René Correarekin (1941).
* De la tierra y el aire (1942).
* En la posada del sueño (Santiago: Club de Lectores, 1948).
* El hombre cabeza de nieve (1965).
* Las aventuras de tres pelos (Santiago: Lord Cochrane argitaletxea, 1975).
* La ciudad y los signos (Santiago: Grupo Fuego de la Poesía, 1978).
* Perejil Piedra (Santiago: Cochrane, 1974, 1987).
* Cuatro voces (poemak, Santiago: Los Autores, 1988).
* Las calzas del brujo (Santiago: Universitaria, 1993, 1997, 2007).
* Del origen (Santiago: Eds. Zona Azul, 1995, 1996).
* Cuatro duendes, un genio y otras historias (Santiago, Andrés Bello argitaletxea, 2005, 2008).
* Cuentos de hadas y hechiceros (Santiago, Andrés Bello argitaletxea, 1999, 2001, 2003, 2005, 2010).
* El Perro virtual y otros cuentos (Santiago: Zig-Zag, 2007, 2011).

## Sariak eta aintzatespenak

* 1965ean Gazte Libururako Nazioarteko Erakundearen Txileko sailak saritu zuen El hombre cabeza de nieve argitaratu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «María Silva Ossa (1918-2009) - Memoria Chilena» Memoria Chilena: Portal (Noiz kontsultatua: 2024-12-26).
* ↑ «María Silva Ossa» Bing (Noiz kontsultatua: 2024-12-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) isliada. (2023-05-21). «Poemas de María Silva Ossa - Poetas chilenas» Isliada - Literatura Cubana (Noiz kontsultatua: 2024-12-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) «María Silva Ossa - Hispanopedia» es.hispanopedia.com (Noiz kontsultatua: 2024-12-26).
* ↑ «Pepita Turina: María Silva Ossa» web.uchile.cl (Noiz kontsultatua: 2024-12-26).
* ↑ Noche, Diego De La. (miércoles, 1 de agosto de 2012). «Poesía de Todos los Tiempos: MARÍA SILVA OSSA» Poesía de Todos los Tiempos (Noiz kontsultatua: 2024-12-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10885011
# Marta Vergara

Marta Vergara (Valparaíso, 1898ko urtarrilaren 2a - Santiago de Chile, 1995) idazle, argitaratzaile, kazetari, sufragista eta aktibista txiletarra izan zen, emakumeen eskubideen eta «herrialdeko emakumeen kulturari egindako ekarpenaren» alde.

## Ibilbidea

Txileko Emakumeen Emantzipazioaren Aldeko Mugimenduaren (MEMCh) sortzaileetako bat izan zen 1935eko maiatzaren 11n, Elena Caffarena, Felisa Vergara, María Ramírez, Eulogia Román eta Domitila Ulloa aktibistekin batera. Talde horrekin 1935 eta 1941 artean La Mujer Nueva egunkaria sortu eta argitaratu zuen, MEMCh-en buletina zena. Gainera, Panamerikar Batasuneko (ondoren AEE) Emakumeen Batzorde Interamerikarrean aktiboki aritu zen.
1962an Memorias de una mujer irreverente argitaratu zuen, bere lanik ezagunenetako bat.

## Kazetaritza-lana

La Mujer Nueva egunkariko erredaktore gisa, bereziki idatzi zuen emakumeen autonomiaz, abortatzeko eskubideaz, eta seme-alaben kopurua kontrolatzea haien askatasun eta autonomia ekonomikoarekin lotuta zegoela. El Cronista de Santiago egunkarirako ere idatzi zuen.

## Lanak

Hauxek dira bere lan batzuk:
* Circunstancias (Santiago: Inpr. Salas & Cia. Merkataritza Buletina, 1927).
* Memorias de una mujer irreverente (Santiago: Gabriela Mistral argitaletxea, 1974; Zig-Zag, 1963, 1962).
* Los adioses del caballero amalgamado (Santiago: Ediciones Politiko-Economía - Cultura, 1966).

## Erreferentziak

* ↑ Txantiloi:Es-CL bacanas. (2018-11-20). «Mujeres Bacanas | Marta Vergara (1898-1995)» Mujeres Bacanas (Noiz kontsultatua: 2024-06-02).
* ↑ Txantiloi:Es-CL Marta Vergara. 2018-04-17 (Noiz kontsultatua: 2024-06-02).
* ↑ ISSN https://www.researchgate.net/publication/266799009_Marta_Vergara_Popular-Front_Pan-American_Feminism_and_the_Transnational_Struggle_for_Working_Women's_Rights_in_the_1930s..
* ↑ (Gaztelaniaz) «Marta Vergara, la ‘‘irreverente’’ activista y editora feminista que luchó por los derechos de las mujeres en el siglo XX» El Mostrador 2022-01-18 (Noiz kontsultatua: 2024-06-02).
* ↑ «Memorias de una mujer irreverente, de Marta Vergara: una breve historia del movimiento feminista chileno - Revista Thelos» Revista Thélos 1 (12): 76–95. 2021 ISSN 0718-3259. (Noiz kontsultatua: 2024-06-02).
* ↑ «Vergara, Marta - Memoria Chilena, Biblioteca Nacional de Chile» www.memoriachilena.gob.cl.
* ↑ «Vergara, Marta, 1898-» BND: Archivo del Escritor (Noiz kontsultatua: 2024-06-02).

## Kanpo estekak

* Txileko memoria, Txileko Liburutegi Nazionala
* Datuak: Q9029542
# Teresa Cartagenakoa

Teresa Cartagenakoa (Burgos, 1420 eta 1435 artean - ?) idazle eta erlijioso espainiarra izan zen. Bere populartasuna, XV. mendeko gaztelerazko lehen (emakume) idazlea izatetik eta kontserbaturiko idazlanen kalitatetik dator. Espainiako lehen idazle mistikoa izan zen. Klase altuko familia judu batetik zetorren, Burgosko artxidiozesiarekin harreman ugari zituena.

## Erreferentziak

* ↑ Cortés Timoner, Mª del Mar. Las primeras escritoras en lengua castellana. ISBN 9788447539086. OCLC 906792359.
* Datuak: Q2897825
# Zopa

Sukaldaritzan, zopa gehienetan barazkiak, batzuetan haragiarekin batera, ur edo zuku batean egosiz prestatzen den janari likidoa da, koilara batekin jaten dena.
Zopak arrain, haragi, barazki edo bestelako osagaiekin eginiko salda zaporetsuak dira. Meheagoak edo lodiagoak izan daitezke, baita hornituak eta hornitu gabeak ere.
Lehen plater moduan zerbitzatzen dira normalean. Gehienak beroak badira ere, zopa hotzak ere ugari daude.
Zopak hornitzeko osagaiak zati txikietan edo birrindurik erabiltzen dira: arrautza gogortua, arraina, itsaskia, ogi zatiak, arroz aleak, fideoak, haragi egosia zati txikietan, urdaiazpikoa...
Tradizioz, gosea baretzeko hartu izan da, janari hasieran edo jaki bakar gisara: hazkurri solidoari ura eransten bazaio, platerean luzeago egongo da, gose sentsazioa motelgarri. Zopa, orokorki, afariko osagaia izan da gurean, aspalditik.

## Zopa motak
### Zopa argia edo Kontsomea

Kontu handiz eginiko saldak izaten dira, salda ahalik eta garbien geratzeko.
Besteak beste, haragia, lurrina duten barazkiak, lekaleak, belar eta espezia usaintsuak erabiltzen dira salda hau prestatzeko.
Gaur egun gutxiago erabiltzen bada ere, garai batean salda hauei garbitzeko edo argitzeko elementu desberdinak gehitzen zitzaizkien amaieran. Haragi gorri xehatua eta zuringoa bereziki... Osagai hauek saldan garbitzaile lana egiten dute, saldaren partikula txiki guztiak bilduz eta hura garbituz.
Kontsome edo zopa garbi hau bere horretan edo amaieran hornitzeko elementu desberdinak gehitzea badago: ziriolak, izartxoak, barazkia, haragi egosia, arrautza egosia, tapioka, haragi egosi zatiak...
Kontsometik eratorritako beste plater batzuk hauek dira: ziriol zopa, izar zopa, tapioka zopa...

### Hornitutako zopak

Oinarrizko salda zaporetsu baten osagai nagusiak, hots, barazkia, arrainak, itsaskiak, haragiak... egosten direnean eta dena batera zerbitzatzen dugunean: Minestrone zopa, Ttoro arrain zopa, Bullabesa arrain zopa....

### Ogidun zopak

Zopako ogiarekin edo ogi txigortuarekin loditutako zopak dira. Ogia birrinduta edo bere horretan egosia utz daiteke. Koilara eta sardexkarekin jaten diren zopak ere esaten zaie.
Adibideak: baratxuri zopa, arrain zopa, zurrukutuna, tipula zopa...

### Zopa hotzak

Entsalada bateko elementuak (tomatea, pepinoa, olioa, ozpina, baratxuria, gatza...) birrindu eta likido moduan hotzean jaten den prestaketa da.
Oinarrian “gazpatxo” hitzak xehatua esan nahi omen du, eta Cadiz inguruan omen du jatorria. Hala ere, gaur oso zabaldua dago eta tokiaren arabera zopa hau desberdin prestatu eta izen desberdina har dezake: Gazpatxo zopa, Salmorejo zopa, baratxuri zuri zopa....

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Hiztegi Batua. .
* ↑ «Sukaldaritza liburua/Errezetak — Wikibooks» eu.wikibooks.org (Noiz kontsultatua: 2022-05-01).
* ↑ Agirre, Edorta. «Elikadura Hiztegi Entziklopedikoa 141003» calameo.com (Noiz kontsultatua: 2023-04-15).

## Ikus, gainera

* Zopako
* Salda
* Zopa hotz
* Zopen errezetak
* Arrain zopa
* Zurrukutuna
* Sukaldaritza liburua/Errezetak/Arrain zopa
* Sukaldaritza liburua/Errezetak/Zopen errezetak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41415
* Multimedia: Soups / Q41415