OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Adèle Daminois

Angélique Adèle Huvey, ezkondu ondorengo abizenez Daminois, (Clermont, 1785eko abenduaren 21a – Paris, 1876ko martxoaren 4a) frantziar eleberrigile eta antzerkigilea izan zen.

## Bizitza

Jacques Maximilien Huvey erregearen kontseilari eta Clermonteko ur eta basoen arduradunaren eta bere emazte Marie Françoise Michèle Thomasen alaba, Angélique Adèle Huvey 1785eko abenduaren 21ean jaio zen Clermonten, Pikardian. Jaio eta bi egunera bataiatu zuten.
1804an Pierre François Daminoisekin ezkondu zen eta idazlanak sinatzeko senarraren abizena erabiltzen hasi zen.
Emakumeen emantzipazioaren aldeko eta emakumeek enplegu eta ohoreeak lortzearen aldeko artikulu ugarirengatik egin zen ezaguna, eta eta Arteen Ateneoan eman zituen hitzaldiengatik ere bai.

## Lanak

* Léontine de Werteling (bi liburukitan, 1819)
* Maria (1819)
* Alfred et Zaïda (hiru liburukitan, 1821)
* Mareska et Oscar (lau liburukitan, 1823)
* La Chasse au renard (Amable de Saint-Hilairerekin batera, 1823)
* Lydie, ou la Créole (hiru liburukitan, 1824)
* Charles, ou le Fils naturel (lau liburukitan, 1825)
* Alaïs, ou la Vierge de Ténédos (1826)
* Le Cloître au XIXe siècle (1826)
* Mes souvenirs, ou Choix d'anecdotes (1827)
* Une mosaïque (bi liburukitan, 1832)
* Le Prisonnier de Gisors (1834)
* Une âme d'enfer (1838)

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Acte de décès à Paris 10e, n° 1123, vue 10/31» Paris Archives (Noiz kontsultatua: 2025-01-19).
* ↑ (Frantsesez) «Acte de baptême d'Angélique Adèle Huvey» Registre paroissial de Clermont (1766-1791), 5MI1062 (Archives départementales de l'Oise): 467. (Noiz kontsultatua: 2025-01-19).
* ↑ (Frantsesez) Omacini, Lucia. (2003). Le Roman épistolaire français au tournant des Lumières. Paris: Honoré Champion, 247 or. ISBN 2745309595..
* ↑ (Frantsesez) Dreyfus, Camille; Berthelot, André. (1886). La Grande encyclopédie. 13, 812 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q22210411
# Mait Carrasco i Pastor

Mait Carrasco i Pastor (Molins de Rey, 1943 - Bartzelona, 1997ko irailaren 9a) Kataluniaren independentziaren aldeko ekintzailea izan zen.

## Biografia

Kimikan lizentziatu zen arren, hizkuntza-zuzenketan aritu zen, lehenengo Ediciones 62n, Edhasan eta ondoren Gran Enciclopedia Catalanan, erredakzio, zuzenketa eta muntaketa sailean eta ondoren lexikografian, non Diccionario manual de la lengua catalana-ren egilekidea izan zen.
Carrascok Behin-Behineko Askapen Nazionalerako Alderdi Sozialistan militatu zuen 1974tik eta, ondoren, Herrialde Katalanetako Independentistak alderdian. Bere konpromisoa zela eta, poliziaren errepresioa gertutik jasan zuen: 1981eko abenduan atxilotu zuten Bartzelona, Esplugas de Llobregat, Reus, Manresa eta Valentziako 23 militante independentistekin batera, zeinei «Lege Antiterrorista» aplikatu zitzaien. Carrasco eta gainerako atxilotuak zortzi egun geroago askatu zituzten, kargurik gabe (Pere Bascompte eta Jaume Llussà izan ezik, espetxean sartu baitzituzten). Terrorismoaren Aurkako Borrokaren Aginte Bakarrak justifikatu zituen atxiloketak, «ustez jarduera terroristetan inplikatuta» egoteagatik. Operazioa Terra Lliure erakundearekin lotutako lehenengoetakoa izan zen. Ordura arte mugimendu independentistaren aurka egindako operazio handiena.
1982ko martxoan berriz atxilotu eta hilabete eta erdiz espetxeratu zuten Bartzelonako La Trinitat Vella auzoko espetxean, beste bost militanterekin batera, Eva eta Blanca Serra ahizpak, Carles Castellanos, Ramon Pelegrí eta Teresa Lecha, denak «matxinadaren apologia» leporatuta «independentzia» lelodun pankarta bat eramateagatik.
54 urterekin hil zen, minbiziak jota.

## Erreferentziak

* ↑ Barrera, Agustí. (7 set 2010). Quan el passsat es fa present: Mait Carrasco i Pastor ( Molins de Rei 1943-Barcelona 1997). .
* ↑ 1997- Mor la militant independentista Mait Carrasco. 9 set 1997.
* ↑ «Mait Carrasco Pastor, editora del 'Quadern'» El País (Madrid) 1997-09-09 ISSN 1134-6582..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106365691
# Ignacia Bustamante

Ignacia Bustamante (Araucanía, 2006ko otsailaren 9a) Txileko zientzia-aktibista eta dibulgatzailea da. 2023an, Araucaniako 100 Emakume Liderren enbaxadorerik gazteena bihurtu zen "Kudeaketa Soziala eta Komunitarioa" kategorian, El Austral, Corparaucanía eta Araucaniako Emakume Lider Gehiago Korporazioaren eskutik.

## Ibilbidea

Txiki-txikitatik arlo zientifikoetan eta oratorian interesa erakutsi zuen. Zientziaren demokratizazioari eman zion lehen bultzada 2021ean izan zen. Academia Atómicas x Tremendas ekimenaren lehen bertsioan lortu zuen graduazioa, ohoreekin. Ekimen horren helburua da Latinoamerikako eta Karibeko neskatoak eta neska gazteak STEMetara zientzialariekin eta adituekin hurbildu ahal izatea, eskola-curriculumetik harago sakonduz eta zientzietan genero-arrakala murrizteko ikuspegiarekin. 2022an, fundazio horretan sartu zen STEM arloan, boluntario gisa, eta zientzia biologikoen arloan akademiaren bigarren bertsioaren koordinazio-taldea osatu zuen.
2021. eta 2022. urteetan, Txileko "Jóvenes Embajadores" ordezkaritzaren parte izateko hautatu zuten. Programa hori Estatu Batuetako Estatu Departamentuak finantzatzen du, eta World Learning-ek antolatzen du.
2023. urtean Tremendasen bozemaile rola hartu zuen STEM arloan. Klima Aldaketari buruzko Gazteen Konferentzia Nazionaleko (LCOY) aliantzen koordinatzaile ere hautatu zuten. Zientzia-komunikatzaile gisa duen eginkizunaren barruan, "Efecto Ciencia" irratsaioko panelista da, eta gizarte-berrikuntzako ekimen ugaritan eta zientzia-dibulgazioko jardunaldi askotan parte hartzen du, tailerista gisa. Bere lan-arloak bioinformatika, bioteknologia, IA eta bioerremediazioa dira.
Bioteknologia ikasi zuen Mugako Unibertsitatean.

## Aintzatespenak

* 100 Mujeres Líderes Araucanía (2023)

## Erreferentziak

* ↑ Nuñez, Claudio. (2023-12-03). «La Araucanía reconoció a sus 100 mujeres líderes» Tiempo21 - El diario que genera opinión....
* ↑ Academia Atómicas x TREMENDAS. .
* ↑ Chile, U. S. Mission. (2021-07-04). «Dieciséis escolares chilenos seleccionados Embajadores Jóvenes 2021» U.S. Embassy in Chile.
* ↑ «13 destacados escolares de Chile viajarán a EE.UU. como Jóvenes Embajadores» El Naveghable.cl, Noticias de Valdivia y Los Ríos.
* ↑ TREMENDAS VOCERAS |“vocerías. .
* ↑ Linkea2 |“CTCI en niñas con enfoque de género. .
* ↑ El Austral |“Más niñas curiosas, más Tremendas científicas. .
* ↑ «La Araucanía reconoció a sus 100 mujeres líderes» Tiempo21 - El Diario Que Genera Opinión... 2023-12-03 (Noiz kontsultatua: 2025-01-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q125130095
# Paulo Jamelli

Paulo Roberto Jamelli Júnior (1974ko uztailaren 22a - ) Brasilgo futbolari ohi eta entrenatzailea da.

## Selekzio nazionala

Brasilgo selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 1996 | 5 | 2 |
| Guztira | 5 | 2 |

## Kanpo estekak

* National Football Teams
* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q181098
# Astra 44 modeloa

Astra 44 modeloa euskal errebolberra da, sei balentzako lekua duena. Smith & Wessonen modeloetan inspiratuta, Astra, Unceta y Cía enpresak ekoiztu zuen.
Gehienbat .44 Magnum kartutxoak erabiltzen ditu. .45 Colt kartutxoak erabiltzeko aldaera bat egin zuten: Astra 45 modeloa.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Hogg, Ian. (1989). Jane's Infantry Weapons 1989-90. (15. argitaraldia) Jane's Information Group, 17 or. ISBN 0-7106-0889-6..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4811139
# Ai Xia

Ai Xia (txinera tradizionalez: 艾霞), jaiotzez Yan Yinan, (txinera tradizionalez: 严以南; Tianjin, 1912ko azaroaren 29a – Shanghai, 1934ko otsailaren 15a) txinatar zinema mutuko aktore eta gidoilaria izan zen.

## Bizitza

Tianjinen jaio zen 1912ko azaroaren 29an, klase ertaineko familia batean. Unibertsitateran ikasi zuen. Graduatu ondoren, bere lehengusuaz maitemindu zen eta ume bat izan zuen. Familiak ez zuen harremana onartu, eta berak maitalea utzi zuen. 1928an, hitzarmenezko ezkontza batean zegoen, baina protesta pertsonal gisa, etxetik alde egin zuen Shanghaira, zineman karrera egiteko.
Antzerki aktore gisa hasi zen Hego Txinako Antzerki Elkartean eta geroago Ezkerreko Dramaturgoen Ligan sartu zen. 1932an Mingxing Zinema Konpainian hasi zen. 1933an Xiandai yi Nüxing liburua idatzi zuen. Urte berean liburua filmerako moldatu zuten. Istorioaren inguruko intriga izan arren, filmak ez zuen harrera ona izan kritikarien artean, iraultzan zentratuta baitzegoen. Ai Xia Txinako zinemako ezkerreko mugimenduko bi emakume gidoilarietako bat izan zen.
1934an bere buruaz beste egin zuen opio gordina kontsumituz. Txinako Errepublikan hori egin zuen lehen emakume aktorea izan zen.
Xīn nǚxìng filma bere bizitzan inspiratuta dago. Bertan antzeztu zuen Ruan Lingyu aktoreak ere bere buruaz beste egin zuen 1935ean, filma estreinatu eta gutxira.

## Filmografia hautatua

| Urtea | Izenburua | Pertsonaia |
| 1922 | Jiu hen xin chou | |
| 1933 | Chun can | He Hua |
| 1933 | Feng nian | |
| 1933 | Shi dai de er nu | |
| 1933 | Zhifen shichang | Wang Ruilan |

## Erreferentziak

* ↑ (Txineraz) Zhang, Junxiang; Cheng, Jihua. (1995). 中国电影大辞典. Shanghai: 辞书出版社, 8 or. ISBN 7-5326-0326-1..
* 1 2 (Ingelesez) Ma, Yuxin. (2010). Women Journalists and Feminism in China, 1898–1937. Amherst: Cambria Press, 289 or. ISBN 978-1-60497-660-1. (Noiz kontsultatua: 2024-08-23).
* 1 2 (Ingelesez) Kuoshu, Harry. (2002). Celluloid China: Cinematic Encounters with Culture and Society. Southern Illinois University Press: Carbondale, 127-128 or. ISBN 9780809324552. (Noiz kontsultatua: 2024-08-23).
* ↑ (Txineraz) «艾霞 Xia Ai» Douban (Noiz kontsultatua: 2024-08-23).
* 1 2 3 (Ingelesez) Colet, Cristina. (2015). «Three Chinese female screenwriters: Ai Xia, Zhang Ailing, and Peng Xiaolian» in Nelmes, Jill; Selbo, Jule Women Screenwriters: An International Guide. Palgrave Macmillan ISBN 978-1-137-31238-9..
* ↑ (Ingelesez) Wang, Yiman. (2011). Wang, Lingzhen ed. Chinese Women's Cinema: Transnational Contexts. New York: Columbia University Press, 238 or. ISBN 978-0-231-52744-6. (Noiz kontsultatua: 2024-08-23).
* 1 2 (Ingelesez) Pang, Laikwan. (2002). Building a New China in Cinema: The Chinese Left-wing Cinema Movement, 1932–1937. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers, 121, 123 or. ISBN 9780742509450..
* ↑ (Ingelesez) Farquhar, Mary; Zhang, Yingjin. (2010). Chinese Film Stars. London, New York: Routledge, 36-37 or. ISBN 9780415573900..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q403276
* Multimedia: Ai Xia / Q403276
# Nintendo Switch

Nintendo Switch, Nintendo japoniar konpainiak garatutako bideokontsola bat da. 2017ko martxoaren 3an merkaturatu zen. Wii U kontsolaren ondorengoa da eta Microsofte Xbox One eta Sonyre PlayStation 4 modeloekin lehiatu zen.
# Game & Watch bilduma

Game & Watch edo G&W, 1980ean Nintendo japoniar bideo-joko enpresak merkaturatutako joko elektroniko eramangarri bilduma bat da. Gunpei Yokoi diseinatzaileak sortu zituen. 1980ko hamarkadan zehar, munduko herrialde askotan sekulako arrakasta eta salmentak izan zituen, tartean Euskal Herrian bertan.
1980-1991 artean ekoitzi ziren, guztira 59 joko argitaratuz. Gehienek LCD pantaila batean joka zitekeen joko bakarra zeukaten. Erlojua eta alarma ere bazituzten.
Game & Watch bildumako zenbait joko: Donkey Kong, The Legend of Zelda, Mario Bros, Micky Mouse, Balloon Fight, ... Zerrenda osoa ikusteko Game & Watch bildumako jokoen zerrenda.
* Donkey Kong
* Donkey Kong II
* Oil Panic
* Life Boat
* Zelda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q215034
* Multimedia: Game & Watch / Q215034
# Japoniako aktiboen burbuila

Japoniako aktiboen burbuila (japonieraz: バブル景気, baburu keiki, euskaraz, "burbuilaren booma") Japonian 1986 eta 1991 artean izandako aktibo finantzario eta higiezinen errebalorizazioa izan zen. 1992ko hasieran, burbuilak eztanda egin zuen. Aktiboen prezioen azelerazio arinak, ekonomiaren gainberotzeak, kontrolatu gabeko Diru eskaintzak eta kredituaren hedapenak izugarrizko burbuila ekonomikoa sortu zuten. Zehatzago, gainkonfiantzak eta diru-politika hedatzaileak bultzaturiko aktibo eta akzioen espekulazioak sortu zuten.
1990eko abuzturako, Nikkei burtsa indize erdira amildu zen justu Japoniako Bankuak bere bosgarren kitatze egin zuenean. 1991ko amaieran, aktiboen prezioak erortzen hasi ziren. 1992ko hasierarako jada asko erori arren, japoniar ekonomiaren gainbeherak hamarkada batez iraun zuen. Honek produktiboak ez ziren maileguen pilaketa bultzatu zuen, erakunde finantzario askori arazoak sortuz. Burbuilak eztanda egin zuen ondorengo urteei Hamarkada Galdua (japonieraz: 失われた二十年, Ushinawareta Nijūnen) deitu zieten. Harrezkero prezioak igo egin dira baina %0,1 bakarrik, estatistikan nabarmena izateko 26 urte behar zituen prozesu batean.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) www.sjsu.edu. Japan's Bubble Economy. .
* 1 2 3 (Ingelesez) Kunio Okina, Masaaki Shirakawa & Shigenori Shiratsuka. (2001eko otsaila). The Asset Price Bubble and Monetary Policy: Japan's Experience in the Late 1980s and the Lessons. .
* ↑ (Ingelesez) Edgardo Demaestri & Pietro Masci. (2003). Financial Crises in Japan and Latin America. Inter-American Development Bank.
* ↑ http://fhayashi.fc2web.com/Prescott1/Postscript_2003/hayashi-prescott.pdf
* ↑ (Ingelesez) «Average land price increases for 1st time since ...» The Japan News.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6500827
# Meduliar

Meduliarra (latinez: Meduli deituak) egungo Girondako itsasertzean bizi zen antzinako akitaniar herria izan zen, Médoc eskualdeari izena eman ziotenak. Litekeena da bere izena hidronimo bat izatea.
Normandiarren kronikak, 848an, normandiarrek Burdigalatik (Bordele) erretiratu zirenean Metullium hirian izandako sutea aipatu zuen. Autore batzuek hiri horren izena antzinako meduliarrengana hurbildu dute.

## Etnonimoa

Nahiz eta herria akitaniarra izan, Medula hizkuntzalaritza protozelta izango da seguraski, ardoaren kulturari eta, hain zuzen ere, mozkorraldiari (Meduna edo *Medwa jainkosa zeltari) edo bere edo epaiari/botereari erreferentzia egiten diolarik (erromatarrek mahastigintza sartu baitzuten, eta galiar etnonimoa jatorri berari erreferentzia egiten baitu).

## Erreferentziak

* ↑ Ausonio, Epistulae 25
* ↑ (Frantsesez) Baurein, Jacques. (1876). Variétés Bordeloises. 1 (2. argitaraldia) Bordele, 339-342 or..
* ↑ (Frantsesez) Bénédicte et Jean-Jacques Fénié. (2000). Dictionnaire des Pays et Provinces de France. ISBN 2-87901-367-4..
* ↑ (Frantsesez) Bourguignon d'Anville, Jean-Baptiste. (1760). Notice de l'ancienne Gaule tirée des monumens romains. Desaint & Saillant.
* ↑ (Frantsesez) Savignac, Jean-Paul. (2014). Dictionnaire français-gaulois. Paris: La Différence, 197, 205, 212, 213 or. ISBN 978-2-7291-2078-8..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1175333
# Poli(azido azetiko)

Poli(azido akriliko)a (PAA) azido akrilikoa monomero gisa usatuz sintetizatzen den polimeroa da. Bere formula (CH$_2$−CHCO$_2$H)$_n$ da. Kopolimeroak ere eratzen ditu.
Disoluzioan eta pH neurtrorekin, PAA polimero anionikoa da, alegia, polimeroaren albokate askok karboxilo taldea dutenez, protoiak gal ditzakete eta karga negatiboa har dezakete. Horrek ura xurgatzeko ahalmena ematen dio.

## Sintesia

Poli(azido akriliko)a erradikal-polimerizazioz sintetizatzen da peroxidoak edo azokonposatuak hasarazle gisa baliatuz.

## Erabilera

PAA sakabanatze-agente, ioi-trukerako erretxina eta itsasgarri gisa baliatzen da. Halaber, lodigarri eta emultsionatzaile moduan usatzen da botiketan, kosmetikan eta pinturetan.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Polyacrylic acid» www.chemsrc.com (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
* ↑ Zhang, Rongguo; Li, Qiong; Zhang, Anfu; Liu, Yon &; Lei, Jiaheng. (2008). The synthesis technique of polyacrylic acid superplasticizer. Journal of Wuhan University of Technology-Mater. Sci. Ed. 23 (6):, 830–833. or..
* ↑ Mark, James E., ed. (1999). Polymer data handbook. Oxford University Press ISBN 978-0-19-510789-0. (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
* Datuak: Q409762
# Susan Crowen

Susan Akin Crowen (Rensselaer konderria, 1821eko irailaren 1a – 1870eko urriaren 7a), Mrs. T.J. Crowen izenez ere ezaguna, sukaldaritzako liburuen egile estatubatuarra izan zen.

## Bizitza

Mordecai Akinen alaba, Susan Akin Rensselaer konderrian jaio zen, New York estatuan, eta oraindik umea zela, New York hirira joan zen familiarekin bizitzera. 1839an Thomas J. Crowen argitaratzaile eta liburu-saltzailearekin ezkondu zen, eta harekin zazpi alaba eta bi seme izan zituen.
Bere liburu guztiak 1840ko hamarkadaren erdialdean idatzi zituen, baina sukaldaritzako liburuetako bi 1850eko eta 1860ko hamarkadetan zehar berrargitaratuak izan ziren eta XXI. mendean ere berrinprimatzen dira.

## Lanak

* The management of the sick room, with rules for diet cookery for the sick and convalescent and the treatment of the sudden illnesses and various accidents that require prompt and judicious care, comp. from the latest medical authorities (1844)
* The American lady's system for cookery. Comprising every variety of information for ordinary and holiday occasions (1847)
* Every lady's book : an instructor in the art of making every variety of plain and fancy cakes, pastry, confectionary, blanc mange, jellies, ice creams, also for the cooking of meats, vegetables, &c. &c. (1848)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Longworth's American Almanac: New-york Register and City Directory. New York: T. Longworth (argitaratze data: 1823).
* ↑ (Ingelesez) «Married» Commercial Advertiser (New York): 3. 1839-03-26.
* ↑ (Ingelesez) Susan Crowen. Year: 1860; Census Place: Greenburgh, Westchester, New York; Page: 857; Family History Library Film: 803881. .
* ↑ (Ingelesez) Crowen, Mrs. T.J. (1852). The American Lady's System for Cookery: Comprising Every Variety of Information for Ordinary and Holiday Occasions. Auburn: Derby and Miller.
* ↑ (Ingelesez) Crowen, Mrs. T.J. (1860). American Lady's System of Cookery: Comprising Every Variety of Information for Ordinary and Holiday Occasions. New York: T.J. Crowen.
* ↑ (Ingelesez) Crowen, Mrs. T.J. (1864). The American Lady's Cookery Book ; Comprising Every Variety of Information for Ordinary and Holiday Occasions. New York: T.R. Dawley, 13 & 15 Park Row.
* ↑ (Ingelesez) Crowen, Mrs. T.J. (1866). Mrs. Crowen's American Lady's Cookery Book: Comprising Every Variety of Information for Ordinary and Holiday Occasions. New York: Dick & Fitzgerald.
* ↑ (Ingelesez) Crowen, Mrs. T.J. (1870). The American System of Cookery: Comprising Every Variety of Information for Ordinary and Holiday Occasions. New York: W.E. Hilton, publisher, 128 Nassau Street.
* ↑ (Ingelesez) Crowen, Mrs. T.J. (2013). Every Lady's Cook Book: The American Antiquarian Cookbook Collection. Andrews McMeel Publishing.
* ↑ (Ingelesez) Crowen, Mrs. T.J. (2015). Every Lady's Cook Book. Forgotten Books.
* ↑ (Ingelesez) Crowen, Mrs. T.J. (2017). Mrs. Crowen's American Lady's Cookery Book. Hansebooks.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105116574
# Azido sulfoniko

Kimika organikoan azido sulfonikoak organosufre konposatuen klase bat da, R−S(=O)2−OH formula orokorra dutenak, non R alkilo edo arilo talde bat den.
Azido sulfonikoen gatz eta esterrei sulfonato esaten zaie.
Azido sulfonikoak azido sendoak dira. Bestetik, polartasun handia dutenez solido kristalino edo irakite-puntu altuko likidoak dira.

## Sintesia
### Azido arilsulfonikoak

Azido arilsulfonikoak sulfonazioaren bidez gertatzen da. Normalean, sufre trioxidoa usatzen da agente sulfonatzaile gisa.
${\ce {RC6H5 + SO3 -> RC6H4SO3H}}$
Erreakzio honetan sufre trioxidoa elektroizalea da eta arenoa nukleozalea. Erreakzioa adibide tipikoa da ordezkapen aromatiko elektroizalearena.

### Azido alkilsulfonikoak

Azido alkilsulfonikoak prestatzeko hainbat metodo dago.
Sulfoxidazioan alkanoak sufre dioxido eta oxigeno nahaste batez tratatzen dira. Industrian erreakzio hau baliatzen da surfaktante moduan usatzen diren azido alkilsulfonikoak prestatzeko.
${\ce {RH + SO2 + 1/2 O2 -> RSO3H}}$
Azido alkilsulfoniko asko sintetizatzen dira mutur alkenoei edo haloalkanoei bisulfitoa erantsiz.
${\ce {HSO3- + RCH=CH2 + H+ -> RCH2CH2SO3H}}$
${\ce {HSO3- + RBr -> RSO3H + Br-}}$

## Erabilera

Erabilera-esparru zabala dute sintesian eta industrian azido sulfonikoek: erreaktibo, katalizatzaile, surfaktante, tindu edo botika moduan.

## Hainbat adibide

| Taurina azido aminosulfonikoak ugaztunen metabolismoan paper garrantzitsua du | Azido perfluorooktano sulfonikoa surfaktantea da eta poluitzaile organiko iraunkorra | Azido para-toluenosulfonikoa erreaktibo inportantea da |
| Nafiona azido sulfoniko polimerikoa da | Sodio dodezilbentzenosulfonatoa detergenteetan usatutako surfaktantea da | Koentzima M |

## Erreferentziak

* ↑ Azido sulfoniko. Zientzia eta teknologia hiztegi entziklopedikoa. Elhuyar fundazioa.
* ↑ March, Jerry. (1992). Advanced organic chemistry: reactions, mechanisms and structure. (4th ed. argitaraldia) J. Wiley & sons ISBN 978-0-471-60180-7. (Noiz kontsultatua: 2024-12-21).
* ↑ (Ingelesez) Kosswig, Kurt. (2000). «Sulfonic Acids, Aliphatic» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/14356007.a25_503. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2024-12-21).
* Datuak: Q250437
* Multimedia: Sulfonic acids / Q250437
# Milan-Mantua

Milan-Mantua (italieraz : Milano-Mantova) Italiako txirrindulari lasterketa klasiko bat izan zen. 1906an sortua, Lombardian jokatzen zen, Milan eta Mantua artean.
Lehenbiziko hiru ekitaldi, 1906 eta 1908 artean jokatu ziren. Etenaldi luze baten ondorioz, beset 21 ekitaldi antolatu ziren 1932 eta 1962 artean. Moschini garaikurra izenarekin ere ezagautu zen.

## Palmaresa

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Hirugarrena |
| 1906 | Giovanni Rossignoli | Giovanni Cuniolo | Giulio Tagliavini |
| 1907 | Giovanni Cuniolo | Giovanni Rossignoli | Cesare Zanzottera |
| 1908 | Battista Danesi | Cesare Zanzottera | Giovanni Cuniolo |
| 1909-1931 Ez zen jokatu ||||
| 1932 | Carlo Bonfanti | Adamo Dabini | Ennio Migliorini |
| 1933 | Fabio Battesini | Vasco Bergamaschi | Giacomo Gaioni |
| 1934 | Enrico Bovet | Mario Lusiani | Isidoro Piubellini |
| 1935 | Vasco Reggianini | Edgardo Scappini | Franco Maggioni |
| 1936 | Raffaele di Paco | Domenico Piemontesi | Vasco Bergamaschi |
| 1937 | Renato Scorticati | Fausto Montesi | Adriano Vignoli |
| 1938 | Francesco Albani | Osvaldo Bailo | Diego Marabelli |
| 1939 | Adolfo Leoni | Aldo Bini | Osvaldo Bailo |
| 1940 | Adolfo Leoni | Gino Bartali | Pietro Rimoldi |
| 1941 | Luciano Succi | Giovanni Corrieri | Gino Bisio |
| 1942 | Glauco Servadei | Quirino Toccacelli | Pietro Chiappini |
| 1943 | Olimpio Bizzi | Glauco Servadei | Gino Bartali |
| 1944-1945 Ez zen jokatu Bigarren Mundu Gerra zela eta ||||
| 1946 | Mario Ricci | Adolfo Leoni | Antonio Bevilacqua |
| 1947 | Quirino Toccacelli | Antonio Covolo | Alfredo Martini |
| 1948-1953 Ez zen jokatu ||||
| 1954 | Giuseppe Calvi | Germano Marinoni | Mirko Clapparelli |
| 1955-1956 Ez zen jokatu ||||
| 1957 | Leon Van Daele | Gino Guerrini | Alfredo Sabbadin |
| 1958 | Rik Van Looy | Jozef Schils | Armando Pellegrini |
| 1959 | Pierino Baffi | Willy Vannitsen | Angelo Conterno |
| 1960 | Giuseppe Vanzella | Pierino Baffi | Yvo Molenaers |
| 1961 | Ercole Baldini | Pierino Baffi | Renato Giusti |
| 1962 | Pierino Baffi | Marino Vigna | Renato Giusti |

## Erreferentziak

* ↑ «Milano-Mantova» memoire-du-cyclisme.eu (Noiz kontsultatua: 2009-06-01).