# Paul Newman

Paul Leonard Newman (Shaker Heights, Ohio, 1925eko urtarrilaren 26a - Westport, Connecticut, 2008ko irailaren 26a) Ameriketako Estatu Batuetako aktorea eta zinema zuzendaria izan zen, 1986ko The Color of Money filmean burututako antzezpenari esker gizonezko aktore onenaren Oscar saria irabazi zuen.

## Biografia

Bere aita, Arthur Samuel Newman, judu estatubatuarra zen eta ama, Theresa Garth, Austrohungariar imperiokoa (gaur egungo Eslovakia). Paul Newmanek 1943 eta 1945 artean soldautza bete zuen, Okinawa eta Guameko baseetan.
Bigarren Mundu Gerran borrokatu ostean, Yale Unibertsitatean eta New Yorkeko Actors Studioan ikasi zuen. Aktore lanean, Broadwayen hasi zen. 1954an lehen filman jokatu zuen, The Silver Chalice izenekoan, zein, Newmanen hitzetan, 1950eko hamarkadako film txarrena zen. Hala ere, paper arrakastatsuak lortu zituen horren geroztik. Begi urdineko eta tankera oneko aktore polita baino gehiago izan nahi zuenez, 1950eko, 1960ko eta 1970eko hamarkadetan mota guztietako paperak egin zituen. Horrek belaunaldi berriaren errespetua eman zion. 2008 hasieratik birikako minbizia zuen eta, kimioterapiak huts egin ostean, bere azken egunak familiaren ondoan pasatzea erabaki zuen, irailaren 26an hil zen arte.

## Filmografia
### Aktore moduan

Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):
| Urtea | Filma | Zuzendaria | Ekoizlea | Izenburuak (es,fr) |
| 1954 | The Silver Chalice | Victor Saville | -- | gaztelaniaz: El cáliz de plata frantsesez: Le Calice d'argent |
| 1956 | Somebody Up There Likes Me | Robert Wise | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Marcado por el odio frantsesez: Marqué par la haine |
| 1956 | The Rack | Arnold Laven | -- | gaztelaniaz: Traidor a su patria frantsesez: Le Supplice des aveux |
| 1957 | Until They Sail | Robert Wise | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Mujeres culpables frantsesez: Femmes coupables |
| 1957 | The Helen Morgan Story | Michael Curtiz | -- | gaztelaniaz: Para ella un solo hombre frantsesez: Pour elle un seul homme |
| 1958 | The Long, Hot Summer | Martin Ritt | 20th Century Studios | gaztelaniaz: El largo y cálido verano frantsesez: Les Feux de l'été |
| 1958 | Rally Round the Flag, Boys! | Leo McCarey | -- | gaztelaniaz: Un marido en apuros frantsesez: La Brune brûlante |
| 1958 | Cat on a Hot Tin Roof | Richard Brooks | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: La gata sobre el tejado de zinc frantsesez: La Chatte sur un toit brûlant |
| 1958 | The Left Handed Gun | Arthur Penn | Warner Bros. | gaztelaniaz: El zurdo frantsesez: Le Gaucher |
| 1959 | The Young Philadelphians | Vincent Sherman | Warner Bros. Pictures | gaztelaniaz: La ciudad frente a mí frantsesez: Ce monde à part |
| 1960 | Exodus | Otto Preminger | Otto Preminger Film | gaztelaniaz: Éxodo |
| 1960 | From the Terrace | Mark Robson | -- | gaztelaniaz: Desde la terraza frantsesez: Du haut de la terrasse |
| 1961 | The Hustler | Robert Rossen | 20th Century Studios | gaztelaniaz: El buscavidas frantsesez: L'Arnaqueur |
| 1961 | Paris Blues | Martin Ritt | United Artists Corporation | gaztelaniaz: Un día volveré |
| 1962 | Sweet Bird of Youth | Richard Brooks | -- | gaztelaniaz: Dulce pájaro de juventud frantsesez: Doux Oiseau de jeunesse |
| 1962 | Hemingway's Adventures of a Young Man | Martin Ritt | -- | gaztelaniaz: Cuando se tienen veinte años frantsesez: Aventures de jeunesse |
| 1963 | The Prize | Mark Robson | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: El premio frantsesez: Pas de lauriers pour les tueurs |
| 1963 | A New Kind of Love | Melville Shavelson | -- | gaztelaniaz: Samantha frantsesez: La Fille à la casquette |
| 1963 | Hud | Martin Ritt | Paramount Pictures | frantsesez: Le Plus Sauvage d'entre tous |
| 1964 | The Outrage | Martin Ritt | -- | gaztelaniaz: Cuatro confesiones frantsesez: L'Outrage |
| 1964 | What a Way to Go! | J. Lee Thompson | -- | frantsesez: Madame Croque-maris |
| 1965 | Lady L | Peter Ustinov | Les Films Concordia | frantsesez: Lady L. |
| 1966 | Torn Curtain | Alfred Hitchcock | Universal Pictures | gaztelaniaz: Cortina rasgada frantsesez: Le Rideau déchiré |
| 1966 | A Year Toward Tomorrow | Edmond Levy | -- | |
| 1966 | Harper | Jack Smight | Warner Bros. | frantsesez: Détective privé |
| 1967 | Cool Hand Luke | Stuart Rosenberg | Warner Bros. | gaztelaniaz: La leyenda del indomable frantsesez: Luke la main froide |
| 1967 | Hombre | Martin Ritt | -- | gaztelaniaz: Un hombre |
| 1967 | The Secret War of Harry Frigg | Jack Smight | Universal Pictures | gaztelaniaz: Comando secreto frantsesez: Évasion sur commande |
| 1969 | Winning | James Goldstone | -- | gaztelaniaz: Quinientas millas frantsesez: Virages |
| 1969 | Butch Cassidy and the Sundance Kid | George Roy Hill | 20th Century Studios | frantsesez: Butch Cassidy et le Kid |
| 1970 | WUSA | Stuart Rosenberg | -- | |
| 1970 | King: A Filmed Record... Montgomery to Memphis | Sidney Lumet | -- | frantsesez: King : de Montgomery à Memphis |
| 1971 | Sometimes a Great Notion | Paul Newman | Universal Pictures | gaztelaniaz: Casta invencible frantsesez: Le Clan des irréductibles |
| 1971 | Once Upon a Wheel | David Winters | -- | |
| 1972 | Pocket Money | Stuart Rosenberg | -- | gaztelaniaz: Los indeseables frantsesez: Les Indésirables |
| 1972 | The Life and Times of Judge Roy Bean | John Huston | -- | frantsesez: Juge et Hors-la-loi |
| 1973 | The Sting | George Roy Hill | Universal Pictures | gaztelaniaz: El golpe frantsesez: L'Arnaque |
| 1973 | The Mackintosh Man | John Huston | -- | gaztelaniaz: El hombre de Mackintosh frantsesez: Le Piège |
| 1974 | The Towering Inferno | John Guillermin | 20th Century Studios | frantsesez: La Tour infernale |
| 1975 | The Drowning Pool | Stuart Rosenberg | Warner Bros. | gaztelaniaz: Piscina Mortal frantsesez: La Toile d'araignée |
| 1976 | Buffalo Bill and the Indians, or Sitting Bull's History Lesson | Robert Altman | -- | gaztelaniaz: Buffalo Bill y los indios frantsesez: Buffalo Bill et les Indiens |
| 1976 | Silent Movie | Mel Brooks | -- | gaztelaniaz: La última locura frantsesez: La Dernière Folie de Mel Brooks |
| 1977 | Slap Shot | George Roy Hill | -- | frantsesez: La Castagne |
| 1979 | Quintet | Robert Altman | -- | gaztelaniaz: Quinteto |
| 1980 | When Time Ran Out | James Goldstone | Warner Bros. | frantsesez: Le Jour de la fin du monde |
| 1981 | Absence of Malice | Sydney Pollack | Columbia Pictures | gaztelaniaz: Ausencia de malicia frantsesez: Absence de malice |
| 1981 | Fort Apache, The Bronx | Daniel Petrie | -- | frantsesez: Le Policeman |
| 1982 | The Verdict | Sidney Lumet | 20th Century Studios | frantsesez: Le Verdict |
| 1984 | Harry & Son | Paul Newman | -- | gaztelaniaz: Harry e hijo frantsesez: L'Affrontement |
| 1986 | The Color of Money | Martin Scorsese | Touchstone Pictures | gaztelaniaz: El color del dinero frantsesez: La Couleur de l'argent |
| 1989 | Blaze | Ron Shelton | Touchstone Pictures | gaztelaniaz: El escándalo Blaze |
| 1989 | Fat Man and Little Boy | Roland Joffé | Paramount Pictures | frantsesez: Les Maîtres de l'ombre |
| 1990 | Mr. and Mrs. Bridge | James Ivory | Cineplex Odeon Films | gaztelaniaz: Mr. & Mrs. Bridge |
| 1991 | Here's Looking at You, Warner Bros. | Robert Guenette | -- | gaztelaniaz: Here’s Looking at You, Warner Bros. |
| 1993 | La Classe américaine | Michel Hazanavicius | Warner Bros. | |
| 1994 | Nobody's Fool | Robert Benton | -- | frantsesez: Un homme presque parfait |
| 1994 | The Hudsucker Proxy | Joel Coen | Silver Pictures | gaztelaniaz: El gran salto frantsesez: Le Grand Saut |
| 1998 | Twilight | Robert Benton | Paramount Pictures | frantsesez: L'Heure magique |
| 1999 | Message in a Bottle | Luis Mandoki | Tig Productions | frantsesez: Une bouteille à la mer |
| 2000 | Where the Money Is | Marek Kanievska | PolyGram Filmed Entertainment | gaztelaniaz: Donde esté el dinero frantsesez: En toute complicité |
| 2002 | Road to Perdition | Sam Mendes | DreamWorks | gaztelaniaz: Camino a la perdición frantsesez: Les Sentiers de la perdition |
| 2003 | Our Town | James Naughton | -- | |
| 2006 | Roving Mars | George Butler | The Kennedy/Marshall Company | gaztelaniaz: Conquistando Marte |
| 2006 | Cars (ahotsa) | | | |
| 2008 | The Meerkats | James Honeyborne | BBC Film | gaztelaniaz: La familia suricata frantsesez: La Famille Suricate |
| 2015 | Winning: The Racing Life of Paul Newman | Adam Carolla | -- | gaztelaniaz: La vida en las carreras de Paul Newman |
| 2015 | Tab Hunter Confidential | Jeffrey Schwarz | -- | |

### Zinema zuzendari moduan

Taula honetan ikus daitezke zuzendutako filma bakoitzaren bi aktore, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):
| Urtea | Filma | Aktoreak | Ekoizlea | Izenburuak (es,fr) |
| 1968 | Rachel, Rachel | Joanne Woodward, James Olson | -- | gaztelaniaz: Raquel, Raquel |
| 1971 | Sometimes a Great Notion | Paul Newman, Henry Fonda | Universal Pictures | gaztelaniaz: Casta invencible frantsesez: Le Clan des irréductibles |
| 1972 | The Effect of Gamma Rays on Man-in-the-Moon Marigolds | Joanne Woodward, Will Hare | 20th Century Studios | gaztelaniaz: El efecto de los rayos gamma sobre las margaritas frantsesez: De l'influence des rayons gamma sur le comportement des marguerites |
| 1980 | The Shadow Box | Joanne Woodward, Christopher Plummer | -- | frantsesez: L'Écrin de l'ombre |
| 1984 | Harry & Son | Robby Benson, Ellen Barkin | -- | gaztelaniaz: Harry e hijo frantsesez: L'Affrontement |
| 1987 | The Glass Menagerie | Joanne Woodward, John Malkovich | -- | gaztelaniaz: El zoo de cristal frantsesez: La Ménagerie de verre |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Harmetz, Aljean. (2008-09-27). «Paul Newman, a Magnetic Titan of Hollywood, Is Dead at 83 (Published 2008)» The New York Times ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2021-02-23).
* ↑ «NY Daily News - We are currently unavailable in your region» www.tribpub.com (Noiz kontsultatua: 2021-02-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41871
* Multimedia: Paul Newman / Q41871