# Arwa al-Sulayhi

Arwā bint Ahmad ibn Muḥammad ibn Ŷa‘far ibn Mūsā uṣ-Ṣulayḥī al-Ismāʿīliyyah, ezaguna Arwa al-Sulayhi izenez (arabieraz: أَرْوَى بِنْت أَحْمَد ابْن مُحَمَّد ابْن جَعْفَر ابْن مُوْسَى ٱلصُّلَيْحِي ٱلْإِسْمَاعِيْلِيَّة‎; Jibla,Yemen, ç1048 – Ibidem, 1138ko maiatzaren 5a) Yemengo agintaria izan zen denbora luzez, lehenengo bere bi senarren gobernakide lanetan eta gero bakarrik, 1067tik 1138. urtean hil zen arte. Sulayhid dinastiako azken agintaria izan zen, eta Hujjah titulu ospetsua eman zioten lehen emakumea izan zen, islam xiiaren adar ismailiarrean, bizirik zegoen Jainkoaren borondatearen irudi bizidun hurbilena zela adieraziz, ismailiar doktrinaren arabera.
Honelaxe da ezaguna: As-Sayyidah Al-Ḥurrah (ٱلسَّيِّدَة ٱلْحُرَّة), Al-Malikah, Al-Ḥurrah edo Al-Ḥurrātul-Malikah (arabieraz: ٱلْمَلِكَة ٱلْحُرَّة‎:, 'Erregina noblea') eta Malikat Saba Unṣ-Ṣaghīrah (مَلِكَة سَبَأ ٱلصَّغِيْرَة).
Emakume gobernari gisa, posizio ia bakarra du mundu musulmanaren historian: beste subirano batzuk egon baziren ere, kontsorte ofizialak edo erregeordeak, nazioarteko mundu islamiarrean, Arwa eta Asma bint Shihab izan ziren mundu arabiarrean subirano bakarrak jutban izendatuak izan zirenak, subirano musulmanen onarpen tradizionala, meskitetan haien izena aldarrikatuz. Hainbat meskita sortu zituen, nabarmenena Arwa erreginaren Meskita.

## Bizitza

Arwa 440 AH urtean jaio zen (K.o. 1048) Harazen, Yemengo ismailismoaren gunea zena. Ali al-Sulayhi Yemengo orduko agintariaren iloba zen. Umezurtz oso txikitatik, Sanako errege-jauregira eraman zuten, bere izeba, Asma bint Shihab itzela, gero bere amaginarreba ere izan zena, Ali bin Muhammaden agintarikidea eta emaztea tutore zuela.

### 1. ezkontza

1066an, 17 urte zituela, Arwa bere lehengusu Ahmad al-Mukarram bin Ali bin Muhammad As Sulaihirekin ezkondu zen, Aden hiria bere mahr (senargaiak ezkontzean ordaintzen zuena) bezala zuela, eta tutore lanak egin zituen Asma erregina bere amaginarreba ere bihurtu zen. Ali al-Sulayhi osaba eta aitaginarrena hil ostean, Arwak amaginarrebari eta senarrari lagundu zien. Lau seme-alaba izan zituen, Muhammad, Ali, Fatima eta Umm Hamdan.
Arwa ausarta, elizkoia eta izaera independentekoa zela zioten sasoiko kronistek. Oso adimentsu eta ondo hezia zela esaten zuten, olerkiak, istorioak eta gertakari historikoak errezitatzeko oroimen handikoa, eta Koran eta hadith-aren zientzietan trebatua. Kronikalariek edertasun handiko emakumea zela zioten.

### Erregetza

1067an Sayyid Ali al-Sulayhi hil ondoren, Arwaren senarra, Ahmad Yemengo de iure (legearen aginduz) agintari bihurtu zen, baina berehala gobernatzeko ezgai ikusi zuen bere burua, mugitu ezinik eta oheratuta geratu baitzen. Bere botere guztia Arwa emazteari eman zion, eta bere izena Al-Mustansir Billah kalifa fatimiarraren ondoren aipatzen zen zuzenean jutban, gobernatzeko bere autoritatea adieraziz. Bere erregetzan amaginarrebaren korrejente bezala agindu zuen 1087an hil zen arte. Bere amaginarreba Asma erregina ez bezala, Arwa ez zen agerian agertu ministro eta goi funtzionarioekin kontseiluetara joaten zenean, Asma famatuak egin bezala. Izan ere, amaginarreba baino askoz gazteagoa zen, eta, beraz, bere kasua arriskutsuagoa izan zitekeen Asmaren ereduari jarraitzea. Hala ere, nahiz eta tapatuta agertu, bera artean estatuko kontseiluetara joaten zen gizonezkoekin elkarreraginean, eta ez zen prest egon gortina baten atzean ezkutatuta egoteko bileretan.
Bere lehen ekintzetako bat Sana hiriburua Jiblara eramatea izan zen, Zabid-eko najahid Sa'id ibn Najar gobernaria suntsitzeko posizio hobean egoteko, eta horrela bere aitaginarrebaren heriotza mendekatzeko. 1088an tranpa batean engainatuz lortu zuen hori. Jauregi berria eraiki zuen Jiblan, eta jauregi zaharra meskita handia bihurtu zuen, non ehortzia izan zen hiltzean.

### 2. ezkontza

Ahmad al-Mukarram hil ostean, Al-Mustansir Billah-k Arwa bere senar zenaren lehengusuarekin, Saba ibn Ahmad-ekin, ezkondu zen. 1091n gogoz kontra onartu zuen, boterean geratzeko, baina ziur aski ez zituen ezkontza-eginbideak bete. Yemen gobernatzen jarraitu zuen senarra, Saba, 1101ean hil zen arte. Une horretatik aurrera, bakarrik gobernatu zuen.

### Erlijio-politika

Al-Mustansir Bilah imamak maila altuena eman zion Arwari Yemengo dawah-an, Hujjat-ekoa, 1084an. Islamaren historia osoan emakume bati estatus hori eman zitzaion aldi bakarra izan zen. Bere erregetza aldian, daes xiitak mendebaldeko Indiara bidali zituzten. Misioen babesletza zela eta, XI. mendearen bigarren erdian ezarri zen Guyaraten komunitate ismaildar bat, oraindik bertan bizi dena, Dawudi Bohrar, Sulaymandar eta Alavíar bezala.
1094ko zisman, Arwak erreginak Al-Musta'li babestu zuen Al-Mustansir Billah-ren oinordeko legitimo gisa. Arwak Yemen eta India mendebaldean zuen iritzi altua zela eta, bi eremu horiek al-Musta'li imana kalifa fatimi berritzat hartzen jarraitu zuten.
Taiyabi ismaili izenez ezagutzen den talde berri baten buru bihurtu zen, at-Tayyyíb imanari emandako laguntzaren bidez. Aldi berean, Yemenen zituzten etsaiek Al-Hafizi babesa eman zioten, baina ez ziren gai izan Arwa boteretik kentzeko. Taiyabi ismailiarraren ustez, Al-Amir Bi-Ahkamillah imanak gutun bat bidali zion Arwari bere seme txikiarentzako, iman Taiyyab-arentzako, gerenteorde bat izendatzeko aginduz. Gurari horren arabera, Zoeb bin Moosa, Da'i al-Mutlaq bezala izendatu zuen, al-Tāyyyyb Abu-l-Qāsim giltzapetuaren gerenteordea. Ondorengotza lerroak gaur arte jarraitzen du hainbat Taiyabi Duat-en bidez.
Hafizi (es) ismailismoa, al-Hafizen jarraitzaileak, Kairoko Fatimiar erregimenari estuki lotuak, laster desagertu zen, 1171ean kalifatoa eraitsi eta 1173an hegoaldeko Arabiako ayyubtarren inbasioa gertatu ostean. Baina Arwak hasitako Taiyabi dawah-ak Yemenen biziraun zuen Harazen zuen egoitzarekin. Yemen eta Gujaraten arteko loturak zirela eta, taiyibiar kausa Yemen eta India mendebaldean geratu zen, pixkanaka taiyabiar populazio handienaren bizileku bihurtu zena, han Sulaymani, Bohras Daudíes eta Bohra Alavíes izenez ezagutzen zirenak.

### Eraikuntzak eta ekonomia

Sanan, Arwak meskita handia handitu zuen, eta hiritik Samarrarako errepidea hobetu zuen. Jiblan, jauregi berria eraiki zuen eta zaharrean meskita eponimoa. Bere erregetza aldian eskola ugari eraikitzeagatik ere ezaguna da. Arwak ekonomia hobetu zuen, nekazaritza babestuta.

## Heriotza eta legatua

1138. urtean hil zen arte iraun zuen boterean Arwak. Jiblan eraiki zuen meskitaren ondoan lurperatu zuten. Bere hilobia erromesaldi leku bihurtu zen geroago. Sanako Arwa Erregina Unibertsitatea bera omentzeko hartu zuen izen hori.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Arwa al-Sulayhi» Team Queens 2022-12-24 (Noiz kontsultatua: 2025-02-14).
* ↑ DeMeester, T. R.; Johnson, L. F.. (1975-01). «Evaluation of the Nissen antireflux procedure by esophageal manometry and twenty-four hour pH monitoring» American Journal of Surgery 129 (1): 94–100. doi:10.1016/0002-9610(75)90174-9. ISSN 0002-9610. PMID 2024. (Noiz kontsultatua: 2025-02-14).
* ↑ (Ingelesez) Qutbi, Burhanuddin. (2024-10-06). «The Legendary Queen of Yemen: Al-Hurra al-Malika Arwa Bint Ahmed» The Dawoodi Bohras (Noiz kontsultatua: 2025-02-14).
* ↑ «Queen Arwa al-Sulayhi» WISE Muslim Women 2009-09-30 (Noiz kontsultatua: 2025-02-14).
* ↑ (Ingelesez) «Arwa al-Sulayhi» Infinite Women (Noiz kontsultatua: 2025-02-14).
* ↑ (Ingelesez) Queen Arwa of Yemen (Arwa al-Sulayhi) and Her Big Impact. 2025-02-03 (Noiz kontsultatua: 2025-02-14).
* ↑ (Ingelesez) Queen Arwa of Yemen (Arwa al-Sulayhi) and Her Big Impact. 2025-02-03 (Noiz kontsultatua: 2025-02-14).
* 1 2 Mernissi, Fatima; Lakeland, Mary Jo. (2003). The forgotten queens of Islam. Oxford University Press ISBN 978-0-19-579868-5..

## Ikus, gainera

* Sayyida al-Hurra
* Al-Khayzuran
* Arwa al-Sulayhi
* Razia Sultana
* Shajar Al-Durr
* Zubaida bint Ŷaʿfar
* Qatr al-Nada
* Asma bint Shihab

## Kanpo estekak

* Datuak: Q444206
* Multimedia: Arwa al-Sulayhi / Q444206