# Trauma osteko estresaren nahasmendu

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Trauma osteko estresaren nahasmendua (maiz, PTSD ingelesezko siglekin izendatua, euskarazko siglak: TOEN), antsietate-nahasmenduen taldearen barnean dagoen buruko gaitza da, askotan gertaera traumatiko batek sortua, adibidez sexu-eraso bat, gerra, trafiko-istripu bat, haur abusua, familia-indarkeria edo norberaren biziaren aurkako mehatxuen aurrean. Adituek euskal gatazkak eragindako Iparreko sindromea TOENtzat hartu dute. Sintomen artean, honako hauek egon daitezke: gertaerekin lotutako pentsamendu, sentimendu edo amets asaldatzaileak, traumarekin lotutako seinaleen aurrean larritasun mentala edo fisikoa, traumarekin lotutako seinaleak saihesteko saiakerak, pertsonaren pentsatzeko eta sentitzeko moduaren alterazioak eta borrokarako edo ihes egiteko erantzunaren handitzea. Sintoma horiek gertaera izan eta hilabete baino gehiago irauten dute, eta misofonia bezalako eragileak izan ditzakete. Haur txikiek joera txikiagoa dute nahasmendua erakusteko, baina, horren ordez, jolasaren bidez adieraz ditzakete beren oroitzapenak. TOEN duen pertsona batek bere buruaz beste egiteko eta nahita bere burua zauritzeko arrisku handiagoa du.
Gertaera traumatikoak pairatzen dituzten pertsona gehienek ez dute TOEN garatzen. Pertsonen arteko indarkeria jasaten duten pertsonek —bortxaketak, bestelako sexu-erasoak, bahiketak, jazarpena, bikotekidearen tratu txar fisikoak eta haurtzaroko abusuak— aukera gehiago dituzte TOEN bat garatzeko, erasoetan oinarritzen ez diren traumak jasaten dituztenek baino —istripuak eta hondamendi naturalak, esaterako—. Trauma luzeak dituztenek, hala nola esklabotza, kontzentrazio-esparruak edo etxeko tratu txar kronikoak dituztenek, trauma osteko estres-nahasmendu konplexua (TOEN-K) gara dezakete. TOEN-K TOENen antzekoa da, baina erregulazio emozionalean eta pertsonaren oinarrizko identitatean eragin ezberdina du.
Prebentzioa posible izan daiteke aholkularitza sintoma goiztiarrak dituzten pertsonei zuzentzen zaienean, baina ez da eraginkorra traumen eraginpean dauden pertsona guztiei ematen zaienean, sintomak izan edo ez. TOEN duten pertsonentzako tratamendu nagusiak aholkularitza (psikoterapia) eta medikazioa dira. SSRI or SNRI motako antidepresiboak dira TOENerako erabiltzen diren lehen lerroko sendagaiak, eta nahasmendua duten pertsonen erdiarentzat nolabaiteko hobekuntza dakarte. Medikazioaren onurak aholkularitzarekin ikusitakoak baino txikiagoak dira. Ez dakigu medikazioa eta aholkularitza batera erabiltzea bi metodoetako edozein bereizita erabiltzea baino onuragarriagoa den. Botikek, SSRI edo SNRI batzuek izan ezik, ez dute proba nahikorik haien erabilera bermatzeko, eta, bentzodiazepinen kasuan, emaitzak okerragotu ditzakete.
Estatu Batuetan, helduen %3,5 inguruk izaten dute TOEN urte jakin batean, eta pertsonen %9k garatzen dute bizitzako uneren batean. Munduko gainerako leku gehienetan, urte jakin bateko tasak %0,5 eta %1 artekoak dira. Tasa handiagoak egon daitezke gatazka armatuko eskualdeetan. Ohikoagoa da emakumeetan gizonetan baino.
Traumekin lotutako buruko nahasmenduen sintomak dokumentatu dira, behintzat Antzinako Greziaren garaitik. XVII. eta XVIII. mendeetan, gaixotasun post-traumatikoaren kasu batzuk dokumentatu dira, hala nola Samuel Pepysen egunerokoa, zeinak sintoma intrusibo eta larrigarriak deskribatzen baitzituen 1666ko Londresko sutearen ondoren. Mundu gerretan, hainbat terminorekin ezagutu zen gaitza, hala nola «gerrako neurosia», «gerrako nerbioa», neurastenia eta «borrokako neurosia». «Trauma osteko estres nahasmendua» terminoa 1970eko hamarkadan hasi ziren erabiltzen, hein handi batean Vietnamgo gerrako militar estatubatuar beteranoen diagnostikoek eraginda. Ameriketako Psikiatria Elkarteak 1980an aitortu zuen ofizialki, Buru asalduren diagnosi eta estatistika eskuliburuaren (DSM-III) hirugarren edizioan.

## Tratamendua
### Tratamendu psikologikoa

Hainbat terapia psikologikok frogatu dute eraginkorrak direla TOEN tratatzeko orduan. Trauma ardatz duten banakako psikoterapiak gomendatzen dira, osagai nagusitzat esposizio eta/edo berregituratze kognitiboa dutenak, hala nola esposizio luzeko terapia, prozesatze kognitiboko terapia, begi-mugimenduekiko desentsibilizazioa eta birprozesatzea, terapia eklektiko laburra eta esposizio narratiboko terapia.

### Tratamendu farmakologikoak

TOENaren sintomak tratatzeko botika asko erabili diren arren, gehienek ez dute frogatu eraginkorrak direnik. Antidepresibo batzuek bakarrik frogatu dute plazeboa baino eraginkorragoak direla, fluoxetinak, paroxetinak edo venlafaxinak, adibidez.

## Erreferentziak

* ↑ American Psychiatric Association, ed. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5. (5th ed. argitaraldia) American Psychiatric Association ISBN 978-0-89042-554-1. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ (Ingelesez) «Post-traumatic stress disorder (PTSD) - Symptoms and causes» Mayo Clinic (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ Sanz, Jesús; García-Vera, María Paz. (2022). El síndrome del norte: un intento español de entender las consecuencias psicopatológicas del terrorismo, la violencia de persecución terrorista y la victimización secundaria de las víctimas del terrorismo (I). ISSN 1576-9941. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ (Ingelesez) «Traumatic Events and Post-Traumatic Stress Disorder (PTSD) - National Institute of Mental Health (NIMH)» www.nimh.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ Forman-Hoffman, Valerie; Cook Middleton, Jennifer; Feltner, Cynthia; Gaynes, Bradley N.; Palmieri Weber, Rachel; Bann, Carla; Viswanathan, Meera; Lohr, Kathleen N. et al.. (2018-05-17). Psychological and Pharmacological Treatments for Adults With Posttraumatic Stress Disorder: A Systematic Review Update. doi:10.23970/ahrqepccer207. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ (Ingelesez) Bisson, Jonathan I.; Cosgrove, Sarah; Lewis, Catrin; Roberts, Neil P.. (2015-11-26). «Post-traumatic stress disorder» BMJ 351: h6161. doi:10.1136/bmj.h6161. ISSN 1756-1833. PMID 26611143. PMC PMC4663500. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ (Ingelesez) Panagioti, Maria; Gooding, Patricia A.; Triantafyllou, Kalliopi; Tarrier, Nicholas. (2015-04-01). «Suicidality and posttraumatic stress disorder (PTSD) in adolescents: a systematic review and meta-analysis» Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology 50 (4): 525–537. doi:10.1007/s00127-014-0978-x. ISSN 1433-9285. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ Zoladz, Phillip R.; Diamond, David M.. (2013-06-01). «Current status on behavioral and biological markers of PTSD: A search for clarity in a conflicting literature» Neuroscience & Biobehavioral Reviews 37 (5): 860–895. doi:10.1016/j.neubiorev.2013.03.024. ISSN 0149-7634. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ Kessler, Ronald C.; Aguilar-Gaxiola, Sergio; Alonso, Jordi; Benjet, Corina; Bromet, Evelyn J.; Cardoso, Graça; Degenhardt, Louisa; de Girolamo, Giovanni et al.. (2017-10-27). doi:10.1080/20008198.2017.1353383. PMID 29075426. PMC PMC5632781. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ (Ingelesez) Darves-Bornoz, Jean-Michel; Alonso, Jordi; de Girolamo, Giovanni; Graaf, Ron de; Haro, Josep-Maria; Kovess-Masfety, Viviane; Lepine, Jean-Pierre; Nachbaur, Gaëlle et al.. (2008). «Main traumatic events in Europe: PTSD in the European study of the epidemiology of mental disorders survey» Journal of Traumatic Stress 21 (5): 455–462. doi:10.1002/jts.20357. ISSN 1573-6598. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ Brewin, Chris R.; Cloitre, Marylène; Hyland, Philip; Shevlin, Mark; Maercker, Andreas; Bryant, Richard A.; Humayun, Asma; Jones, Lynne M. et al.. (2017-12-01). «A review of current evidence regarding the ICD-11 proposals for diagnosing PTSD and complex PTSD» Clinical Psychology Review 58: 1–15. doi:10.1016/j.cpr.2017.09.001. ISSN 0272-7358. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ Zhai, Yusen; Du, Xue. (2024-05-30). «Trends in Diagnosed Posttraumatic Stress Disorder and Acute Stress Disorder in US College Students, 2017-2022» JAMA Network Open 7 (5): e2413874. doi:10.1001/jamanetworkopen.2024.13874. ISSN 2574-3805. PMID 38814646. PMC PMC11140522. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ Haagen, Joris F. G.; Smid, Geert E.; Knipscheer, Jeroen W.; Kleber, Rolf J.. (2015-08-01). «The efficacy of recommended treatments for veterans with PTSD: A metaregression analysis» Clinical Psychology Review 40: 184–194. doi:10.1016/j.cpr.2015.06.008. ISSN 0272-7358. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ (Ingelesez) Hetrick, Sarah E; Purcell, Rosemary; Garner, Belinda; Parslow, Ruth. (2010-07-07). Cochrane Common Mental Disorders Group ed. «Combined pharmacotherapy and psychological therapies for post traumatic stress disorder (PTSD)» Cochrane Database of Systematic Reviews doi:10.1002/14651858.CD007316.pub2. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ (Ingelesez) Guina, Jeffrey; Rossetter, Sarah R.; DeRHODES, Bethany J.; Nahhas, Ramzi W.; Welton, Randon S.. (2015-07). «Benzodiazepines for PTSD: A Systematic Review and Meta-Analysis» Journal of Psychiatric Practice® 21 (4): 281. doi:10.1097/PRA.0000000000000091. ISSN 1527-4160. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ (Ingelesez) Hoskins, Mathew; Pearce, Jennifer; Bethell, Andrew; Dankova, Liliya; Barbui, Corrado; Tol, Wietse A.; Ommeren, Mark van; Jong, Joop de et al.. (2015-02). «Pharmacotherapy for post-traumatic stress disorder: Systematic review and meta-analysis» The British Journal of Psychiatry 206 (2): 93–100. doi:10.1192/bjp.bp.114.148551. ISSN 0007-1250. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ (Ingelesez) «Study: PTSD among college students jumps, especially during COVID shutdowns» Health News Florida 2024-07-30 (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ (Ingelesez) PhD, Roland A. Carlstedt. (2009-12-14). Handbook of Integrative Clinical Psychology, Psychiatry, and Behavioral Medicine: Perspectives, Practices, and Research. Springer Publishing Company ISBN 978-0-8261-1095-4. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ (Ingelesez) Herman, Judith Lewis. (2015-07-07). Trauma and Recovery: The Aftermath of Violence--From Domestic Abuse to Political Terror. Basic Books ISBN 978-0-465-09873-6. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ «After War: A Conversation with Author Nancy Sherman | RealClearDefense» www.realcleardefense.com (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ (Ingelesez) Klykylo, William M.; Kay, Jerald. (2012-03-23). Clinical Child Psychiatry. John Wiley & Sons ISBN 978-1-119-96770-5. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ «Prolonged Exposure Therapy - National Center for PTSD» web.archive.org 2009-11-14 (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ (Ingelesez) Shapiro, Francine. (1989). «Efficacy of the eye movement desensitization procedure in the treatment of traumatic memories» Journal of Traumatic Stress 2 (2): 199–223. doi:10.1002/jts.2490020207. ISSN 1573-6598. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ (Ingelesez) Shapiro, Francine; Maxfield, Louise. (2002). «Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR): Information processing in the treatment of trauma» Journal of Clinical Psychology 58 (8): 933–946. doi:10.1002/jclp.10068. ISSN 1097-4679. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ «VA/DOD Clinical Practice Guideline for the Management of Posttraumatic Stress Disorder and Acute Stress Disorder: Clinician Summary» Focus 16 (4): 430–448. 2018-10 doi:10.1176/appi.focus.16408. ISSN 1541-4094. PMID 32021581. PMC PMC6996084. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ (Ingelesez) Hoskins, Mathew; Pearce, Jennifer; Bethell, Andrew; Dankova, Liliya; Barbui, Corrado; Tol, Wietse A.; Ommeren, Mark van; Jong, Joop de et al.. (2015-02). «Pharmacotherapy for post-traumatic stress disorder: Systematic review and meta-analysis» The British Journal of Psychiatry 206 (2): 93–100. doi:10.1192/bjp.bp.114.148551. ISSN 0007-1250. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ Kapfhammer, Hans-Peter. (2014-06-30). doi:10.31887/dcns.2014.16.2/hkapfhammer. PMID 25152660. PMC PMC4140515. (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q202387
* Multimedia: Posttraumatic stress disorder / Q202387