OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Beningo brontzeak

Beningo brontzeak mila pieza baina gehiagoz osatutako metazlezko plaza eta eskultura oroigarrien bilduma bat da, jatorriz Beningo Erresumako errege jauregian zeuden. XIII. mendean edoek sortu zituzten eta 1897an britainiarrek pieza gehienak bereganatu eta gaur egun Britainiar Museoan ikusgai daude, hain zuzen ere, Afrika saileko 25. aretoan, gainontzeko piezak museo ezberdinetan sakabanatuak daudelarik.
Beningo brontzeek garaiko europarrek Afrikako kulturarekiko eta tribuen artearekiko harreta bereganatu zuten. Hasiera batean, europarren ustetan "basatiak" ala "kultura zaharkitua" zuten jendeak horrelako artelan garatuak egitea ezinezkoa edota harrigarria izan zen. Metalurgiaren ezagutza portugaldarrengandik bereganatu ote zuten ere pentsatu zen. Gaur egun brontzeak XIII. mendetik aurrera egin zirela, eta gehienak XV-XVI. mendeen artean burutu zirela jakina da. Brontzeen sorkuntza garairik oparoenak Esigieren erregealdia (1550) eta Eresonyen erregealdian (1735-1750) izan ziren.
Nahiz eta multzo guztiak «Beningo brontzeak» izendapen orokorra jaso izan, piezak guztiak ez dira brontzezkoak: latoi, edota brontze eta latoi nahazketaz eginirikoak ere badaude; bai eta zurez, keramikaz, marfilez eta beste zenbait materialez egindakoak ere. Argizari galduaren teknikaz eginak daude eta teknika honen bitartez egindako pieza onenatzat jo ohi dira.

## Kanpo estekak

* Beningo Brontzeak. Britainiar Museoa (Ingelesez)
* Datuak: Q248101
* Multimedia: Benin bronzes / Q248101
# Mikel Zubeldia

Mikel Zubeldia Etxeberria (Donostia, Gipuzkoa, 1972ko urriaren 3a - ) euskal idazlea da. Ekonomialaria da ogibidez eta kanpo merkataritzan dihardu.
2008an Txomin Agirre eleberriko Euskaltzaindiaren eta BBKren Literatur Sariaren irabazlea izan zen, Ekilibristaren polka lanarekin.

## Lanak
### Narrazioa

* Manikien galeria (2004, Euskaltzaindia - BBK)
* Enarak bezain fite (2005, Arabako Foru Aldundia)
* Marlboro gizona eta beste bi ipuin (2012, Alberdania)

### Eleberria

* Haizea josten (2025, Ediciones Beta).

## Erreferentziak

* ↑ https://edicionesbeta.com/brand/415-mikel-zubeldia
* ↑ Mikel Zubeldia, Pako Aristi eta Amaia Jauregizar, Euskaltzaindiaren eta BBKren Literatur Sarien irabazleak (Berria)

## Kanpo estekak

* Mikel Zubeldia literaturaren zubitegian
* Datuak: Q12263641
| Euskal idazleak | Artikulu hau euskal idazle bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Surtsey

Surtsey sumendi-uhartea da, Islandiako hegoaldeko kostaldetik 32 kilometro ingurura dagoena, Westman uharteetatik gertu (Vestmannaeyjar). Bere sorrera, oso berria da.
1963an, urpeko sumendi eztanda bortitz bat gertatu zen, 1967 arte luzatu zena, eta, eztanda honen ondorioz, hiru uharte berri sortu ziren. Horietako bi, handik gutxira desagertu ziren, baina batek biziraun zuen, Surtsey bezala bataiatua izan zelarik. Bere hedadura, 141 hektareakoa da.
1964an, lehen azterketa zientifikoak abiatu ziren uhartean, hau, benetako laborategi natural bat bihurtu zelarik, non bizi forma ezberdinek lur berri baten kolonizatze prozesua aztertu ahal izan zen. Ikertzaileek, itsaslasterrek eramandako haziak eta lizun, bakterio eta onddoen agerpena ikusi zuten, 1965ean, lehen landare baskularrak jarraiturik. 10 espezie zeuden uhartean hamarkada amaitu zenean. 2004an, espezie kopurua 160ra igo zen (75 briofito, 71 liken eta 24 onddo). Hauetaz gain, 89 hegazti espezie eta 335 ornogabe espezie erregistratu dira.
Surtseyk, bere izena, eskandinaviar mitologiako Surturrengandik hartzen du. Bere izenak, islandieraz, "Surten uhartea" esan nahi du (Surt, Surturren antzinako islandierazko izena da.
UNESCOk, Surtsey uhartea, Gizateriaren Ondare izendatu zuen 2008an.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Uhartearen sorrerari buruzko bideoa.
* Datuak: Q178124
* Multimedia: Surtsey / Q178124
# Txirla txiki

Txirla txikia (Chamelea gallina) Veneridae familiako bibalbioa da. Neurri txiki har dezake (gehienez 2,5 zentimetro). Atlantikoko eta Mediterraneoko kostalde batzuetako hogei metro inguruko sakoneran bizi ohi da. Jateko ona da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]
* ↑ (Ingelesez) Chamelea gallina (Linnaeus, 1758). in: Species Fact Sheets. Fisheries and Aquaculture Department, Food and Agriculture Organization.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2948502
* Multimedia: Chamelea gallina / Q2948502
* Espezieak: Chamelea gallina
# Philippe Bouvatier

Philippe Bouvatier (Rouen, 1964ko ekainaren 12a - ib., 2023ko apirilaren 7a) txirrindulari frantziarra izan zen, profesionala 1984tik 1995ra.

## Kirol ibilbidea

Junior mailan dagoeneko nabarmendu zen eta 1981eko Munduko txapelketan hirugarren sailkatu zen, Beat Schumacher eta Oleg Petrovitx Txuzhdaren atzetik.1982an Frantziako txapelketa irabazi zuen.
Erlojupeko probatan aditua, bitan irabazi zuen Duo normand lasterketa eta 1984ko Olinpiar Jokoetan seigarren sailkatu zen taldekako erlojupeko proban.
Amateurretan palmaresa itzela eduki arren, profesionaletan izandako emaitzak ez ziren espero bezain onak. Lehenbizi Renault taldean aritu zen, hortik BH talde espainiarrera pasatu zen eta geroztik RMO, Castorama, Aubervilliers 93 eta Le Groupement talde frantziarretan ibili zen.
2023ko apirilaren 7an hil zen, 58 urte besterik ez zituelarik, Istripu zerebrobaskular baten ondorioz.

## Palmaresa
### Amateurretan

1980
* Normandiako errepideko txapelketa (kadete)
* 2. Frantziako UNSS txapelketa (kadete)
1981
* Normandiako errepideko txapelketa (junior)
* Saint-Laurent Sari Nagusian
* 3. Munduko errepideko txapelketan (junior)
1982
* Frantziako errepideko txapelketa (junior)
* Normandiako errepideko txapelketa (junior)
* Normandiako taldekako erlojupeko txapelketa (junior)
* Maillot des As
* Duo normand (Bruce Péan-ekin)
1983
* Paris-Auxerre
* Paris-Mantes
* Nazioen Sari Nagusia (amateur)
* 2. Frantziako taldekako erlojupeko txapelketan
* 2. Frantziako Sari Nagusian
* 3. Frantziako Flandriako Sari Nagusian
* 3. Mediterraneoko Jokoetako taldekako erlojupekoan
1984
* Paris-Évreux
* Paris-Lisieux
* 2. Paris-Troyesen
* 6. Olinpiar Jokoetako taldekako erlojupeko proban

### Profesionaletan

1984
* 3. Etorkizuneko Tourrean
1988
* Polynormande
* Duo normand (Thierry Marierekin)
* Trio normand (Vincent Barteau eta Thierry Marierekin)
* 3. Chrono des Nationsean
1989
* Trio normand (Joël Pelier eta Roland Le Clercrekin)
1990
* 6. Europar Batasuneko Tourrean eta etapa 1
1991
* Herald Sun Tourreko etapa 1
* Mediterraneoko Tourreko etapa 1
1992
* 2. Sartheko Zirukuituan
* 5. Japoniako Kopan
1994
* 3. Isberguesko Sari Nagusian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzulia | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | - | - | - | UT | UT | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | UT | 66. | 32. | UT | - | - | - | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | UT | 38. | UT | 42. | - | - | - | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Relevé des fichiers de l'Insee. .
* ↑ (Frantsesez) «L’ancien coureur cycliste Philippe Bouvatier est mort à l’âge de 58 ans» Ouest-France.fr 2023-04-07.
* ↑ «Cyclisme : Philippe Bouvatier, ancien grand espoir français, est mort après avoir été victime d'un double AVC» La Dépêche du Midi 2023-04-07.

## Kanpo estekak

* Philippe Bouvatier - ProCyclingStats
* Datuak: Q3379422
* Multimedia: Philippe Bouvatier / Q3379422
# Tajuddin Ahmad

Tajuddin Ahmad (bengaleraz: তাজউদ্দিন আহমদ, Tājuddin Ahmad, ˈtazudːin ˈɑɦmɔd ahoskatua; Kapasia, 1925eko uztailaren 23a – Dhaka, 1975eko azaroaren 3a) bangladeshtar politikaria izan zen. Bangladeshko lehen ministroa izan zen 1971tik 1972ra.
Britainiar Raj garaian Liga Musulmaneko kide izan zen. Alderdi sekularreko eta demokraziaren aldeko kidea izan zen, eta fakzio erreakzionariotik aldendu zen. 1952an bengalar hizkuntzaren aldeko mugimenduan parte hartu zuen eta 1953an Awami Ligarekin bat egin zuen.
1960ko hamarkadan, Sheikh Mujibur Rahmani Awami Liga alderdi politiko sekular bihurtzen lagundu zion. 1966an Awami Ligako idazkari nagusi bihurtu zen eta hamarkada batez zuzendu zuen. Hainbat aldiz espetxeratu zuten Bangladeshen independentziaren bultzatzaileetako bat izateagatik.
1971n ihes egin zuen Indiara, Pakistango armadaren erasoaren ondoren, eta behin-behineko gobernuko lehen ministro izendatu zuten.
Independentzia lortu ondoren, Finantza ministro izan zen 1972tik 1974ra, eta konstituzioa idazten lagundu zuen. 1975eko abuztuan espetxeratu zuten, Sheikh Mujibur hil ondoren, eta azaroan hil zuten kartzelan, beste estatu-kolpe batean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2975772
* Multimedia: Tajuddin Ahmad / Q2975772
# Tropicalia ou Panis et Circencis

Tropicalia edo Panis et Circencis Brasilgo estudioko diskoa da, 1968ko uztailean Philips Recordsek argitaratua.
Hainbat abeslari eta musikarik parte hartu zuten: Caetano Veloso, Gal Costa, Gilberto Gil, Nara Leão, Os Mutantes eta Tom Zék. Baita Capinam eta Torquato Neto poetek eta Rogério Duprat musikariak ere.
Tropikalismo mugimenduaren oinarrietako bat izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3281921
# Daladier Arismendi

Daladier Francisco Arismendi Castañeda (Bogota, 1975eko urriaren 18a - San Agustin (Huila), 2014ko abuztuaren 3a), Dala ezizenez ezaguna, Alerta Kamarada reggae taldeko abeslari eta perkusionista izan zen.

## Biografia

Dala Arismendi Bogotan jaio zen 1975ean, eta gurasoekin eta amonarekin hazi zen. Bere lehen eragin artistikoak bere aitaren aldetik etorri ziren, Samuel Gonzalezengandik, bera zazpi urte zituenean hilko zena. Bere talentua ilustrazioen bidez sortu zen 10 urterekin eta ondoren diseinu grafikoa ikasten hasi zen Bogotako Jorge Tadeo Lozano Unibertsitatean.
1998an Alerta Kamarada reggae musika taldea osatzea erabaki zuen. Urte horretan La Candelaria inguruan bizitzea aukeratu zuen, Rastafari kulturak eta bere bake eta maitasun printzipioek eragin handia duten zonaldean. 2009an, Alerta-tik banandu eta Huila Departamenduan dagoen San Agustinen finkatzea erabaki zuen. Frantziskok lurrari eta naturari eskainitako bizitza berri bati ekin zion. 2011n, bakarlari gisa kaleratu zuen bere lehen CDa, "San Agusthink", 8 abestirekin. Horietako hiru bere herriari buruzkoak ziren, eta besteak, berriz, maitasunari eta zapalkuntzari egindako kritikari buruzkoak.

## Heriotza

2014ko abuztuaren 3an, Dala hilik aurkitu zuten bere txabolan, Malokan. Buruan bi zauri zituela hil zen, arma zorrotz batek puztuta eta aurpegia erabat desitxuratuta. Poliziaren argiketaren arabera, bi pertsona haien etxebizitzan sartu ziren, goizaldeko ordu batean lapurreta egiteko. Arismendik ezustean harrapatu zituen eta geldiarazten saiatu zen. Horietako bat lepotik helduta zuenez, besteak makila batekin bizkarretik eraso zion. Irailaren 9an Siloé auzoan atxilotu zituzten ustezko hiltzaileak: Jorge Enrique, Hector Fabio eta Argemiro Samboní Santacruz anaiak. Baina, geroago, Arismendiren familiari jakinarazi zioten horietako bi askatu egin zituztela, eta bat bakarrik zegoen kartzelan, hilketa aitortu zuelako.

## Diskografia

* En lo profundo (EP). Natarajah, 2003
* Alerta. Natarajah, 2004
* Somos uno. Sum Records, 2006; Universal Music, 2007
* San Agusthink 2011 - 2012

## Erreferentziak

* ↑ «INICIO» web.archive.org Oct 1, 2014.
* 1 2 3 ¿Quién mató a Dala? Un crimen sin respuestas a 4 años del asesinato. 2014ko irailaren 11.
* ↑ Muerte de Dala, fundador de Alerta Kamarada. 2014ko abuztuaren 6a.
* ↑ A la cárcel presuntos homicidas del músico Daladier Arismendi. 2014ko irailaren 11.
* ↑ «Jah Discos: Alerta Kamarada» web.archive.org Dec 20, 2014.
* ↑ «Grooveshark - Free Music Streaming, Online Music» web.archive.org Mar 29, 2014.
* ↑ «Alerta (Kamarada) - Somos uno Album Lyrics» LetsSingIt.

## Kanpo estekak

* Daladier Arismendiri agurra - La Nacion newspaper
* Postmoko omenaldia Dada de Alertari Kamarada - Diario Semana
* Arismandiren heriotzari buruzko erreportajea - RCN
* Datuak: Q18346463
# Karl Nehammer

Karl Nehammer (Viena, 1972ko urriaren 18a) austriar politikaria da. Austriako kantzilerra izan zen 2021eko abendutik 2025eko urtarrilera.
Armadan denbora batez egon ondoren, politikan sartu zen eta Austriako Alderdi Popularreko kidea da. 2020an Barne ministro izendatu zuten, eta 2021ean alderdiko buru eta Austriako lehen ministro hautatu zuten. 2025eko urtarrilean kargua utzi zuen, 2024ko hauteskundeen ondoren koalizio gobernua osatu ezinda.
* Datuak: Q42860944
* Multimedia: Karl Nehammer / Q42860944
# 1605
## Gertaerak

* Azaroaren 5a – Bolboraren konspirazioa izeneko Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoaren hilketa-ahalegina.

### Kirolak
## Jaiotzak

* Apirilaren 8a – Filipe IV.a Espainiakoa, Espainiako erregea eta Portugalgo erregea (h. 1665).
* Apirilaren 18an bataiatua – Giacomo Carissimi, italiar musikagilea (h. 1674).
* Maiatzaren 7a – Nikon Moskukoa, Moskuko eta Errusia guztietako patriarka (h. 1681).
* Maiatzaren 8a – Marcela de San Félix, espainiar Trinitateko-moja, antzerkigilea eta poeta (h. 1688).
* Irailaren 14a – Brynjólfur Sveinsson, islandiar gotzain luteranoa (h. 1675).
* Urriaren 19a – Thomas Browne, ingeles sendagile eta polimata (h. 1692).
* Anne de Chantraine, sorgina izatearen akusaziopean bizirik erre zuten emakumea (h. 1622).
* Baltazar de Echave Ibia, Mexikoko margolaria (h. 1644).

## Heriotzak

* Martxoaren 3a – Klemente VIII.a, Aita santua (j. 1536).
* Apirilaren 12a – Joan Perez Lazarraga, arabar idazlea (j. 1548?).
* Apirilaren 23a – Boris Godunov, Errusiako tsarra.
* Apirilaren 27a – Leon XI.a Aita Santua (j. 1535).
* Maiatzaren 4a – Ulisse Aldrovandi, italiar naturalista, historia naturaleko ikasketen aita (j. 1522).
* Ekainaren 3a – Jan Zamoyski, poloniar handikia (h. 1542).
* Ekainaren 20a – Teodoro II.a Errusiakoa, Errusiako tsarra (j. 1589).
* Irailaren 23a – Pontus de Tyard, frantziar poeta eta erlijio gizona (j. 1521).
* Urriaren 27a – Akbar, Indiako Mogol Inperioaren gobernatzailea (j. 1542).
* Abenduaren 29a – John Davis, ingeles itsasgizon eta esploratzailea (j. c. 1550).
* Pedro Zubiaur, bizkaitar militar eta itsaslaria (j. 1540).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6741
* Multimedia: 1605 / Q6741
# 1674
## Gertaerak

* Otsailaren 17a – Lurrikara batek Indonesiako Ambon uhartea jo zuen. 100 metroko megatsunami bat eragin zuen, 2.300 pertsona baino gehiago ito zituena.
* Otsailaren 19a – Ingalaterrak eta Herbehereek Westminsterko Ituna sinatu zuten. Amsterdam Berria ingelesen esku geratu zen eta hauek New York izena jarrio zioten.
* Maiatzaren 21a – Joan III.a Sobieski aukeratu zuten Poloniako errege.
* Ekainaren 6a – Shivaji Marathako errege koroatu zuten.

### Arte eta kultura

* Urtarrilaren 19a – Altzeste, edo Alzedoren garaipena (frantsesez: Alceste, ou Le triomphe d’Alcide), Jean-Baptiste Lullyren musika eta Philippe Quinaulten libretoa duen opera estreinatu zen Parisko Théâtre du Palais-Royalen.

### Zientzia eta teknologia

* Anton van Leeuwenhoekek lehen aldiz deskribatu zituen globulu gorriak.

### Kirolak
## Jaiotzak

* Urtarrilaren 9a – Reinhard Keiser, alemaniar musikagilea eta opera-idazlea (h. 1739).
* Urtarrilaren 13a – Prosper Jolyot de Crébillon, frantziar idazlea (h. 1762).
* Urtarrilaren 28a – Jean Ranc, frantziar margolari rokokoa (h. 1735).
* Otsailaren 1a – Janbattitt Duhalde, lapurtar josulaguna, Txina Europan ezagutarazi zuena (h. 1743).
* Abuztuaren 2a – Filipe II.a Orleanskoa, Frantziako printzea (h. 1723).
* Urriaren 28a – Juan Bautista Iturralde, nafar negozio-gizon eta politikaria (h. 1741).

## Heriotzak

* Urtarrilaren 12a – Giacomo Carissimi, italiar musikagilea (j. 1605).
* Apirilaren 18a – John Graunt, demografiaren eta estatistikaren aitzindaria (j. 1620).
* Ekainaren 4a – Jan Lievens, barrokoko herbeherear margolaria (j. 1607).
* Abuztuaren 12a – Philippe de Champaigne, frandriar-frantziar margolari eta marrazkilaria (j. 1602).
* Irailaren 29a – Gerbrand van den Eeckhout, Herbehereetako Urrezko Aroko margolaria (j. 1621).
* Azaroaren 8a – John Milton, ingeles poeta (j. 1608).
* Hu Zhengyan, txinatar artista, grabatzailea eta editorea.
* Pieter Boel, flandriar ilustratzaile, grabatzaile eta margolaria (j. 1622).
* Susanna Mayr, alemaniar margolari barrokoa (j. 1600).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7620
* Multimedia: 1674 / Q7620
# Israel Pagaldai

Israel Pagaldai Maiztegi (Durango, 1984-1998ko apirilaren 2a) haurra GIB gaixotuta hil zen. Bere kasu oso polemikoa izan zen bere ikastetxetik kanporatu zutelako.

## Maria Goretti ikastetxea

1998ko apirilaren 2an, Israel Pagaldai durangarra hil zen 14 urterekin. 1987an, hiru urte zituela, GIB birusarekin kutsatua egoteagatik ikastetxetik kanporatu zuten lehen euskal haurra izan zen. Familiak auzitara jo zuen. Ama kutsatuta zegoela eta, seropositiboa zen Pagaldai, eta gaitzaren inguruko informazio falta argudiatu zuen Iurretako Maria Goretti ikastetxeak erabakia hartzeko. Itunpekoa zen eta Eusko Jaurlaritzak diru-laguntzak kendu zizkion. Aurrerago, epaitegiek familiari arrazoia eman eta ebatzi zuen ezin zela pertsona bat GIB birusa izateagatik diskriminatu. Espainiako Estatuko halako lehen sententzia izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/israel-pagaldai-durangarra-hil-zen-14-urterekin

## Kanpo estekak

* Datuak: Q120442275
# Bordagaineko dorrea

Bordagaineko dorrea Lapurdiko Ziburu udalerrian dagoen dorre edo behatoki bat da.
1987. urteaz geroztik Monumentu Historiko gisa sailkatua dago.

## Kokalekua

Dorre karrikan dago, gain edo muino batean. Bordagaineko Andre Mariaren elizari atxikia da eta oso gertu, Ziburuko gurutzea eta Chappe dorrea ditu.

## Historia

XIV. mendean eraikitako defentsa sistema multzo bateko atala zen. 1911an eraikia berau zaharberritzeko asmoa zuen Donibane Lohizuneko arkitekto bati alokatu zitzaion, bertan taberna eta te-areto bat jarri zituen. Negozioa gaizki joan zen, eta Donibane Lohizuneko Erreserbako Cerruti jaunak Bordagaineko Dorrea kasino bilakatzea proposatu zuen. Azken proiektu horrek ere huts egin zuen eta udalerriak eraikinaren jabetza berreskuratu zuen.
Eraikin hau, izatez, bi elementuk osatzen dute: eliza eta erabilera militarreko dorrea. Eliza XII. mendekoa da eta 1575 arte Ziburuko eliza bakarra izan zen. Dorrea 81,30 metro garai da. Lehengo kapera, Itsasoko Andredena Mariarena edo Doloretako Amarena, XVI. mendearen hondarrerat eraikia da. Bazen hor ezkila-dorre bat, eliza bat eta hilerriak ere bai. 1636.ean, espainolek egin erasoarengatik, eta geroago, Iraultza Handiko eta Napoleonen denborako gerlen ondorioz kasik osoki suntsituak izan ziren. XIX. mende hondarrean, kapera ttipi bat eraiki zen lehengo eliza gogoan oroituz eta arrantzaleek horra jiten zirela beilari. San Andres egunean (azaroaren 30ean). 1912an, Pierre Saint-Germier arkitektoak eraikina turismo gune bilaka zedin moldatu zuen, ez da garai bateko itsura osoa gorde eta eraikinaren zati bat besterik ez da ekarri monumentuen zerrendara, 1987ko apirilaren 28an zerrendan sartu zutenean.
2010an zaharberritua izan ondoren Ziburuko Turismo Bulegoaren bitartez bisita daiteke. Dorrearen gainaldeko behatokitik Donibane Lohizuneko badia eta Euskal kostaldearen ikuspegia dago, eta erakusketak ere baditu.

## Erreferentziak

* 1 2 3 «La Tour de Bordagain | Ciboure» www.ciboure-paysbasque.com (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ «Ancienne église Notre-Dame de Bordagain, dite Tour de Bordagain» pop.culture.gouv.fr (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ Monumentuaren oinean udalak jarri duen kartela.

## Ikus gainera

* Bordagaineko Andre Mariaren eliza
* Ziburuko gurutzea

## Kanpo estekak

* Bordagaineko Andre Mariaren eliza eta dorreari buruzko bideoa ikusgai. Youtube.com (Frantsesez)
* Bordagaineko Andre Mariaren eliza eta dorreari buruzko informazioa. Ciboure-paysbasque.com (Frantsesez)
* Datuak: Q25476984
* Multimedia: Tour de Bordagain / Q25476984
# Ledesma kalea

Ledesma Musikariaren kalea :
| Bilbo, Abando barrutia, Abando auzoa ||
| Ledesma kalearen irudia. ||
| Herrialdea Probintzia Udalerria | Euskal Herria Bizkaia Bilbo |
| Bilbo erdigunea Ledesma Musikariaren kalea Ledesma Musikariaren kalea Ledesma Musikariaren kalea ||
| Koordenatuak: | 43°15′43.76″N 2°55′43.09″W﻿ / ﻿43.2621556°N 2.9286361°W﻿ / 43.2621556; -2.9286361 |
Ledesma kalea edota Ledesma Musikariaren kalea Bizkaiko Bilbo hiriburuko erdigunean dagoen kalea da. Abando auzoan dago. Buenos Aires kalean hasi eta Astarloa kalean amaitzen da, On Diego Lopez Haroko kale nagusia eta Albia lorategiekiko paraleloki doa, aldiz, Berastegi kalea eta Mazarredo zumarkalea elkartzut zeharkatzen ditu.
Oraintxuki oso-osorik oinezkoentzako eremu gisa birmoldatu dute, Bilboko parranda eta gau giro guneetako bat da, taberna eta jatetxez beterik dagoelarik.

## Eraikin interesgarriak

Ledesma kalearen inguruan honako eraikin nabarmen hauek daude:
* La Granja Kafetegia.
* Iruña Kafetegia, Berastegi kalearen elkargunean eta Albia lorategien norabidean.
* Santander Bankuaren eraikinaren atzealdea.
* Espainiako Bankuaren eraikinaren atzealdea.
* BBVA eraikinaren (antzinako Merkataritza Bankua) atzealdea.
* On Diego Lopez Haroko kale nagusiaren 20. zenbakian dagoen El Corte Inglés eraikinaren atzealdea.
* Ledesma kalea
* La Granja Kafetegia.
* Iruña Kafetegia.
* Santander Bankuaren eraikina.
* Espainiako Bankuaren eraikina.
* BBVA eraikina (antzinako Merkataritza Bankua).
* Ledesma eta Berastegi kaleen arteko izkina.

## Garraiobideak

Bilboko Metroaren Abandoko geltokia (Berastegi kalearen irteeran).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18223957
* Multimedia: Calle Ledesma / Q18223957
# Manuel Hidalgo Salas

Manuel Hidalgo Salas "Gure Manzanas" izengoitiaz ezaguna, (Erandio, ?-Úbeda (Jaén, Espainia), 2012ko urtarrilaren 12a) guardia zibila, frankismoaren azken urtetan eta trantsizioan torturatzaile ospetsua izan zen, bereziki Euskal Herriko herri desberdinetan. Bizkaian urte horietan bizi izan zen errepresioaren arduradun nagusietariko bat izan zen.

## Biografia

Erandion jaioa, Benemeritan hasi zuen bere ibilbidea zenbaki bezala. Meteorikoki igo zen. 1972ko otsailean iritsi zen Gernika-Lumora kapitain gisa, eta 1976ko azarora arte egon zen herrian. Urte hoietan Bizkaiko eskualde osoa izan zuen mende. 1976an Leongo Trenbideen Brigadara bidali zuten. Erretiratu egin zen 1994an, koronelaren graduazioarekin, Jaengo komandantziaren buru izan ondoren. Jaen eta Cadiz artean ezarri zuen bizilekua.

## Gerra zikinaren testigantzak

Bizkaian herritar ugari torturatzeagatik ezagun zen Manuel Hidalgo Guardia Zibileko kapitain ohia. Busturialdea, Lea Artibai, Durangaldea eta Mungia inguruetan tratu txar basatiak burutzeagatik zen ezaguna. Mungiar askok oroitzen du nola saiatu zen zuhaitz bat botatzen herritarrek ikurriña bat jarria zutelako.
Bera Euskal Herrian zela ondorengoak gertatu ziren inguruotan:
* 1973an guardia zibilek Fruizen tiroz akabatu zuten Joaquín Diestre;
* 1974an guardia zibilek kontrol batean tiroz zauritu zuten Pedro Bilbao gernikarra;
* 1975ean guardia zibilek Mungian tiroz akabatu zuten Alfredo San Sebastian;
* 1975ean guardia zibilek Gernikan tiroz akabatu zituzten Blanca Salegi eta Iñaki Garai;
* 1975ean zehar Busturialdeko hainbat herritan egin ziren negozio zein etxebizitzen aurkako erasoak;
* 1976an ezezagunek Mungiako Jai Alai tabernaren aurka egindako tiroketa;
* 1976an ezezagunek Nicolas Madariagaren Bakioko etxean eztandarazitako lehergailua
* 1976an zehar eskuin muturreko zenbait ultrak Bermeo, Mundaka eta Gernikan ehunka autori egindako gurpil zulaketak.
Behin Franco diktadorea hilda, 1976ko abenduan garaiko agintariek azkenean Hidalgo kapitaina lekualdatzea erabaki eta Leónera bidali zuten. Urteetan mailaz igoz saritu zuen Espainiako Gobernuak, teniente koronel izatera helduz. Sekula ez zuen egindako torturengatik erantzun behar izan.

## Erreferentziak

* ↑ https://gara.naiz.eus/paperezkoa/20120227/324767/es/Tras-muerte-capitan-Hidalgo-Ondarroa-recopilara-testimonios-torturados
* ↑ https://www.arovite.com/documentos/2011_Etxaniz.pdf
* ↑ https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20231107/un-ultra-huido-se-inculpa-de-guerra-sucia-en-los-70-junto-a-la-gc-con-el-capitan-hidalgo
* ↑ https://elpais.com/diario/1976/12/12/espana/219193215_850215.html
* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/bizkaian-herritar-ugari-torturatzeagatik-ezagun-zen-manuel-hidalgo-guardia-zibileko-kapitain-ohia-hil-zen-jaenen

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):
* (Gaztelaniaz):Errepresioa Bizkaian frankismoaren azken urtetan, Notixias de Álava, 2021/06/23
* Datuak: Q124080581