# María Maluenda

Maria Adela Maluenda Campos (Santiago, Txile, 1920ko martxoaren 6a – ibidem, 2011ko abuztuaren 29a) txiletar politikaria eta aktorea izan zen. Alderdi Komunistako (PC) eta Demokraziaren Aldeko Alderdiko (PPD) militantea izan zen. 1965 eta 1969 artean eta 1990 eta 1994 artean Errepublikako diputatua izan zen. Giza eskubideen defendatzaile sutsua izan zen Txileko diktadura militarrean, bereziki Degollados izeneko auzian, bere seme Jose Manuel Parada Maluenda soziologoaren hilketaren ostean.

## Bizitza

Juan Agustin Maluenda Vidaurre eta María Campos Gutiérrezen alaba zen, eta Recoleta Lizeoan (4 zk.) egin zituen lehen eta bigarren mailako ikasketak. Txileko Unibertsitatean ikasi zuen, eta hantxe egin zituen urte batean zuzenbide ikasketak eta beste batean gaztelerazko pedagogiakoak. Gero, emanaldian murgildu zen, eta modu autodidaktan ikasi zuen.

## Ibilbidea
### Aktore

1941ean, Txileko Unibertsitateko Antzerki Esperimentala sortu zuen taldeko kidea izan zen Maluenda. Antzerkiaren lehen funtzioa La guardia cuidadosa izan zen eta protagonista lana egin zuen. Hiru urte geroago, Jorge Demlanok zuzendutako Hollywood es así filmeko protagonista izan zen, Txilen filmatutako lehen soinu zintetako bat. Irrati-antzerkian aritu zen, gainera, eta BBCn egin zuen lan.

### Politikari

Maluendak Alderdi Komunistarekin bat egin zuen 1958an. 1965-1969 bitartean diputatua izan zen, Lehen Barrutiko «Santiago» Zazpigarren Departamendu Elkarteko hautetsi, alderdi hura ordezkatuz. Salvador Allenderen gobernuan, Txileko enbaxadorea izan zen Vietnamen 1972 eta 1973 artean.
1985eko martxoaren 29an, Jose Manuel semea bahitu eta hil zuten, Vicaría de la Solidaridad (Elkartasunaren Bikaritzan) lan egiten zuena. Haren gorpua hurrengo egunean agertu zen, beste bi profesionalenekin batera.
«Los degollados kasua (Lepoa moztutako kasua)» deitu zioten gertaerari, eta, egindako ikerketen ostean, krimenak DICOMCAR Karabineroen Komunikazio Zuzendaritzako agenteek egin zituztela jakin zen.
1980ko hamarkadaren bigarren erdian, Maluendak Hauteskunde Askeen Aldeko Mugimenduan parte hartu zuen, Txileko diktadura militarrarekin amaitzea helburu zuena, hauteskunde erregistroetan izena emanez eta plebiszitua eginez. Aktoreak muturreko taldeen rola kritikatu zuen, besteak beste, Manuel Rodriguez Fronte Patriotikoarena, eta Alderdi Komunistatik bereizi zen sakoneko aldeak zirela eta. 1987an, Maluendak Demokraziaren Aldeko Alderdiaren sorreran hartu zuen parte.
1990ean, diputatu postulatu zuen alderdi hura 17. barrutian ordezkatuz, eta 1990-1994ko legegintza-aldirako hautetsia izan zen. Ganberako behin-behineko presidentea izan zen 1990eko martxoaren 11n, eta instalazio-saioaren buru izan zen, Kongresu Nazionaleko Konstituzio Organikoaren 1. artikuluan xedatutakoaren arabera, Komisio Iragankorra, 2. tartea, 18.918 legearen arabera. Kanpo Harremanetarako, Parlamentuen arteko Gaietarako eta Integrazio Latinoamerikarrerako Batzorde Iraunkorra eta Giza Eskubideen, Nazionalitatearen eta Herritartasunaren Batzordea osatu zituen. Ez zen hurrengo aldirako berrautaketara aurkeztu.

### Heriotza

Maria Maluenda Santiagon hil zen 2011ko abuztuaren 29an. Haren gorpuzkiak Diputatuen Ganberako Santiagoko egoitzako ohorezko aretoan beilatu zituzten, eta haren hileta abuztuaren 30ean egin zuten, Oroitzapenaren Parkea hilerrian.

## Hauteskundeen historia
### 1989ko hauteskunde parlamentarioak

* 1989ko Parlamenturako hauteskundeak, 17. barrutiko diputatu izateko (Conchalí, Huechuraba eta Renca)
| Hautagaia | Ituna | Partidua | Botoak | % | Emaitza |
| Ramon Elizalde Hevia | Demokraziaren aldeko itunak | PDC | 61 640 | 33,07 | Diputatua |
| María Maluenda Campos | Demokraziaren aldeko itunak | PPD | 54 939 | 29,47 | Diputatua |
| Luis Cordero Barrera | Demokrazia eta Aurrerapena | UDI | 37 033 | 19,87 | |
| Carlos Martinez | Demokrazia eta Aurrerapena | EA | 13 802 | 7,40 | |
| Álvaro Gómez Gallo | Txileko liberal-sozialista | ILE | 12 876 | 6,91 | |
| Denise Barroilhet Monardes | Zentroaren aliantza | NA | 2427 | 1,30 | |
| Cristóbal Mario Tapia Vega | Zentroaren aliantza | ILD | 1832 | 0,98 | |
| Enrique Barra Gonzalez | Independentea (Itunetik kanpo) | IND | 1869 | 1,00 | |

## Bizitza pribatua

1946an, Roberto Parada aktorearekin ezkondu zen, eta bi seme-alaba izan zituzten, Jose Manuel eta Maria Soledad.

## Sariak eta aintzatespenak

* 2002an Pedro de la Barra Irakasle Kultura Merituaren Domina jaso zuen, Txileko Unibertsitateko Etxe Nagusiko Ohorezko Aretoan errektoreak emandako saria.

## Erreferentziak

* ↑ «Fallece María Maluenda, exdiputada y fundadora del PPD» La Tercera (latercera.com) 29 de agosto de de 2011.
* 1 2 «Adiós a una valiente: Restos de María Maluenda serán despedidos en el ex Congreso» Radio Tierra 29 de agosto de 2011.
* 1 2 «A los 91 años murió la actriz y ex diputada María Maluenda» La Segunda 29 de agosto de 2011.
* 1 2 3 4 Letelier, Jorge. (29 de agosto de 2011). María Maluenda, una vida de teatro y activismo. La Tercera.
* ↑ «Un recuerdo de María Maluenda en "Hollywood es así" (1944)» La Nación.
* 1 2 Muñoz, Sylvia. (30 de agosto de 2011). «María Maluenda, una visionaria en el arte y en la democracia» Universidad de Chile.
* ↑ Comisión Interamericana de Derechos Humanos. (s/f). Capítulo III - Derecho a la vida: D. Ejecuciones ilegales - f. Ejecuciones sumarias. www.cidh.org.
* ↑ Archivo Chile: Historia Político Social - Movimiento Popular: Bachelet encabeza acto por 21 años del Caso Degollados. www.archivochile.com 29 de marzo de 2006.
* ↑ Archivo Chile: Historia Político Social - Movimiento Popular: El crimen de Carabineros que estremeció a Chile. www.archivochile.com 30 de marzo de 2006.
* ↑ «Santiago: Restos de María Maluenda son velados en el Salón de Honor de la Cámara de Diputados» Biobiochile.cl 29 de agosto de 2011.
* ↑ «Emotiva ceremonia marca funeral de María Maluenda» La Nación 30 de agosto de 2011.
* ↑ Votación Candidatos por Distrito 17. Ministerio del Interior.
* ↑ «María Maluenda» CineChile.cl.

## Kanpo estekak

* Reseña biográfica de María Maluenda en el portal Historia Política de la Biblioteca del Congreso Nacional de Chile.
* Artikulu honek «María Adela Maluenda Campos» orrialdearen laburpenak dauzka, Txileko Kongresu Nazionalaren Liburutegiaren gunean dagoena, Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 Txile lizentziapean (CC BY-SA 3.0 CL).
* Datuak: Q6004266
* Multimedia: María Maluenda / Q6004266