OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# John Toland

John Toland (Redcastle, Londonderrytik hurbil, 1670eko azaroaren 30a - Putney, Londrestik hurbil, 1722ko martxoaren 11) irlandar filosofoa izan zen.

## Biografia

Gurasoak katolikoak bazituen ere, presbiteriano egin zen. Ikasketak Oxforden egin ondoren (1694-1696), Christianity Not Mysterious (1696, Kristautasuna misteriorik gabe), filosofia deistari buruzko lana, idatzi zuen. Irlandako legebiltzarrak kondenatu zuen obra, eta Toland Ingalaterrara erbesteratu zen. Politikari heldu zion gero, eta whigen ideia liberalak bultzatu zituen. Kristautasunaren aurkako eskuizkribu ugari idatzi zituen, eta eragin handia izan zuen frantses entziklopedisten artean. Haren lanetako batzuk: Life of Milton (1698, Miltonen bizitza); Amyntor, or a Defence of Milton´s Life (1699, Amyntor edo Miltonen bizitzaren defentsa); Origines Judaicae (1709, Juduen jatorria); Nazarenus (1718, Nazaretarra); Tetradymus (1720); eta Pantheisticon (1720, Panteismoa).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q335820
* Multimedia: John Toland / Q335820
# Richard Steele

Sir Richard Steele (Dublin, Irlanda, 1672ko martxoaren 12an bataiatua - Carmarthen, Gales, 1729ko irailaren 1a) Irlandako idazlea eta politikaria izan zen.

## Biografia

Ikasketak Charterhousen eta Oxforden egin zituen eta han ezagutu zuen Addison idazlea, gerora adiskide eta lankide izan zuena. Gudarostean sartu zen, baina 1705ean utzi zuen.
1709an The Tatler egunkaria sortu zuen; 1712an Addisonentzat lan egin zuen The Spectator egunkarian eta 1713an eta 1714an The Guardian eta The Englishman egunkarien zuzendari izan zen.
Politikaren alorrean, whig alderdiko kide izan zen, 1713ean diputatu hautatu zuten baina 1714an legebiltzarretik bota zuten. Jurgi I.a errege zela Drury Lane antzerkiko zuzendari izendatu zuten. Prosa, antzerkia eta kazetaritza idatzi zituen; sentimenduen komediaren sortzaileetako bat izan zen eta literatura-kazetaritzaren oinarriak jarri zituen.
Idazlanak: The Christian Hero (1701, Heroi kristaua), saiakera; The Lying Lover (1704, Maitale gezurtia), The Tender Husband (1705, Senar samurra), The Conscious Lovers (1722, Maitale kontzienteak), Terentzioren, Corneilleren eta Molièreren eragina duten antzerki lanak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q333148
* Multimedia: Richard Steele / Q333148
# John Milton

John Milton (Londres, 1608ko abenduaren 9 – 1674ko azaroaren 8) poeta eta saiolari ingelesa izan zen, Paradise Lost bere poema ospetsuari esker mundu osoan zehar bereiziki ezagutua. Ingeles Gerrate Zibilaren inguruko pentsalari garrantzitsua izan zen. Bere idazki politikoak kontsulatuak izan ziren Ameriketako Estatu Batuetako konstituzioa idazteko.
Poesiari begira, Milton ingeles literaturako pertsonaiarik ospetsuenetarikoa izan da, askotan Shakespeare beraren mailan jarri baita. Miltonek ondorengo literaturan izan zuen garrantzia eta eragina oso nabarmena izan da: bere literatura lanen influentziari esker, bertso zuria ugaldu zen literaturan, Erromantizismoan, batez ere. Bere literatura lanek eta lan klasikoek jasotako kritikak parekoak izan dira, eta berauek goraipatzeko balio izan dute. Miltonen izaera bera eztabaidagarria izan da, batez ere bere burua deskribatu zuen era, Defensio bezalako lanetan.

## Literaturlan poetiko eta dramatikoak

* L'Allegro (1631)
* Il Penseroso (1633)
* Comus (a masque)(1634)
* Lycidas (1638)
* Poems of Mr John Milton, Both English and Latin (1645)
* Paradise Lost (1667)
* Paradise Regained (1671)
* Samson Agonistes (1671)
* Poems, &c, Upon Several Occasions (1673)

## Prosa politikoa, filosofikoa eta erlijiosoa

* Of Reformation (1641)
* Of Prelatical Episcopacy (1641)
* Animadversions (1641)
* The Reason of Church Government (1642)
* Apology for Smectymnuus (1642)
* Doctrine and Discipline of Divorce (1643)
* Judgement of Martin Bucer Concerning Divorce (1644)
* Of Education (1644)
* Areopagitica (1644)
* Tetrachordon (1645)
* Colasterion (1645)
* The Tenure of Kings and Magistrates (1649)
* Eikonoklastes (1649)
* Defensio pro Populo Anglicano [First Defense] (1651)
* Defensio Secunda [Second Defense] (1654)
* A treatise of Civil Power (1659)
* The Likeliest Means to Remove Hirelings from the Church (1659)
* The Ready and Easy Way to Establish a Free Commonwealth (1660)
* Brief Notes Upon a Late Sermon (1660)
* Accedence Commenced Grammar (1669)
* History of Britain (1670)
* Artis logicae plenior institutio [Art of Logic] (1672)
* Of True Religion (1673)
* Epistolae Familiaries (1674)
* Prolusiones (1674)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q79759
* Multimedia: John Milton / Q79759
# Benjamin Constant

Benjamin Constant —jaiotza-izena: Benjamin Constant de Rebecque— (Lausana, Suitza, 1767ko urriaren 25a - Paris, Frantzia, 1830eko abenduaren 8a) frantsesezko idazlea eta Frantziako politikaria izan zen, jatorriz Suitzakoa.

## Bizitza

Alemanian eta Eskozian ikasi zuen. Legez kanpoko harremanak izan zituen Madame Staël idazlearekin (1794-1808). Urte haietako gorabeherak adierazi zituen Cécile (1810) eta Adolphe liburuetan (1816). Hasieran Napoleonen aurka azaldu bazen ere, bere zerbitzuan jarri zen inperioko azken garaian (Ehun Egunak, 1815) eta Acte Additionnel izeneko konstituzioa idatzi zuen (monarkia konstituzionala ezartzeko konstituzio berria).
Monarkiaren garaian, Constant alderdi liberaleko buruzagia izan zen. 1824-1830 bitartean Erlijioaz, erlijioaren jatorriaz, formaz eta garapenaz izeneko saiakera eman zuen argitara, guztiz bukatu ez bazuen ere. Alabaina, idatzitako eleberriek, gutunek, oroitzapenek (Barne egunkariak, 1895 argitara emanak) eta autobiografiak (Kuaderno gorria, 1907an argitara emana) ekarri zioten Constanti benetako ospea. Benjamin Constant frantses literaturako maisutzat hartzen da gaur egun, eleberri psikologiko modernoaren aitzindaritzat.

## Ideologia

Behean idatzi zuen moduan, ondo azaltzen da bere ideologiaren nondik norakoak:
| « | Idazle ospetsu batek hauteman duen moduan, jabe ez direnek eskubide politikoak lortzen dituztenean, hiru gauza hauetako bat gertatzen da: ez dute beren bultzada baino jasotzen eta gizartea suntsitzen dute; edo boterean dagoen gizonaren edo dauden gizonen bultzada jasotzen dute, eta tiraniaren bitarteko bihurtzen dira; edo boterea lortzeko izangaien bultzada jasotzen dute, eta alderdikeriaren bitarteko bihurtzen dira. Beraz, hautesleek eta hautagaiek jabeak izan behar dute. Ez nieke langile-klaseei kalte egin nahi, ez eta mindu ere. (...) Sarritan, sakrifizio heroikoak egiteko prest daude, eta beren pairamena miresgarria da, ez duelako ez ondasunik ez loriarik jasoko ordainetan. Baina aberriaren alde hiltzeko adorea ematen duen abertzaletasuna eta nork bere interesen berri izateko gaitasuna ematen duena desberdinak direla uste dut. Beraz, beste baldintza bat bete behar da, jaiotzaz eta adin-nagusitasunaz gain. Baldintza hori aisialdia da; kultura eta irizpide zuzena eskuratzeko ezinbestekoa. Jabetzak soilik ematen die gaitasuna gizakiei eskubide politikoak erabiltzeko. | » |
| Benjamin Constant, Politikako printzipioak, 1815 ||

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q123089
* Multimedia: Benjamin Constant / Q123089
# Francesco Guicciardini

Francesco Guicciardini (Florentzia, Italia, 1483ko martxoaren 6a - Arcetri, Italia, 1540ko maiatzaren 22a) historialaria eta politikaria izan zen. Florentziako Errepublikaren aldeko diplomazia lanetan aritu zen (bereziki Espainian, Fernando Katolikoaren aurrean), eta Klemente VII.aren eta Lorentzo Mediciren garaian kargu garrantzizkoak izan zituen.
Haren obren artean, aipatzekoak dira: Ricordi politici e civili (1525ean hasia), Storie fiorentine (1508an hasi eta bukatu gabea) eta Storie d´Italia (1535ean hasia), bere garaiko gertakariak jasotzen dituena.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Leopold von Ranke

Leopold von Ranke (Wiehe, Saxoniako Hauteslerria, Germaniako Erromatar Inperio Santua, 1795ko abenduaren 21a - Berlin, 1886ko maiatzaren 23a) alemaniar hidtorialaria izan zen.
Txikitatik, Antzinako Greziarekiko, latinarekiko eta luteranismoarekiko maitasuna lortu zuen. Ikasketa klasikoak eta teologia luteranoari buruzkoak egin zituen Leipzigeko Unibertsitatean. Filologian eta antzinako autoreak alemanera itzultzen ere aditu bihurtu zen. 1817tik 1825era irakasle izan zen.
1824an argitaratu zuen bere lehen liburua, Geschichten der romanischen und germanischen Völker von 1494 bis 1514. Idazteko, iturri ugari erabili zituen, memoriak, egunkariak, gutunak, dokumentu diplomatikoak eta abar. Liburuak zirrara eragin zion Hezkuntza ministroari. Orduan Berlingo Unibertsitateko irakasle izendatu zuten, eta berrogeita hamar urtez irakatsi zuen bertan.
Veneziako artxibo diplomatikoak kontsultatu zituen lehen historialaria izan zen. Gobernu prusiarrak eskatuta, Historia Polítikoko Aldizkaria argitaratu zuen. Bertan, ideia liberalak kritikatu zituen. 1845ean Prusiako gortean errege historialari izendatu zuten.
Hegelen historiaren filosofiaren aurka agertu zen, eta garai historiko bakoitzak bere ideiak zituela uste zuen.

## Lan hautatuak

* Geschichten der romanischen und germanischen Völker von 1494 bis 1514 (1824)
* Serbische Revolution (1829)
* Fürsten und Völker von Süd-Europa im sechzehnten und siebzehnten Jahrhundert (1830)
* Die römischen Päpste in den letzten vier Jahrhunderten (1834–1836)
* Neun Bücher preussischer Geschichte (1847–1848)
* Französische Geschichte, vornehmlich im sechzehnten und siebzehnten Jahrhundert (1852–1861)
* Die deutschen Mächte und der Fürstenbund (1871–1872)
* Ursprung und Beginn der Revolutionskriege 1791 und 1792 (1875)
* Hardenberg und die Geschichte des preussischen Staates von 1793 bis 1813 (1877)
* Weltgeschichte – Die Römische Republik und ihre Weltherrschaft (1886)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q77184
* Multimedia: Leopold von Ranke / Q77184
# André Gide

André Gide (Paris, Frantzia, 1869ko azaroaren 22a – 1951ko otsailaren 19a) idazlea izan zen.

## Biografia

Aita protestantea zuen, eta ama katolikoa, eta horrek eragin handia izan zuen haren obran. Oso gazte zela, aita hil zitzaion, eta amak oso moral gogorrean hezi zuen. 1895ean Madeleine bere lehengusuarekin ezkondu zen; harekin lotzen zuten sentimenduak Les Cahiers d´André Walter (1891) obran azaldu zituen. Eragin sinbolista berak bultzaturik idatzi zituen Le Traité de Narcisse (1893), eta La Tentative amoureuse edo Le Traité du vain désir (1893). Gaixo zegoela eta, sendatzeko, Aljeriara joan zen (1893), eta han oso krisi gogorra izan zuen, Les Nourritures terrestres (1895) obran aipatu zuen bezala; ideal humanistaren zilegitasuna aldarrikatzen zuen han. Saül draman (1903) eta Prométhée mal enchainé (1899) ipuinean ideal hori zehaztu zuen, baina L´Immoraliste (1902, Inmoralista, Imanol Unzurrunzagak euskarara itzulia) obran moteldu. Berekoikeria eta hurkoaren maitasuna, sentsualitatea eta adimena lotu nahirik, Les Caves du Vatican (1914), La Symphonie pastorale (1919, apaiz protestante baten bizitzako arazoak) idatzi zituen. 1925ean, eleberrigintzak dituen arazoei buruz Les Faux-Monnayeurs idatzi zuen. Afrika beltzera egin zuen bidaia baten ondoren, kolonialismoaren gehiegikeriak salatu zituen, eta alderdi komunistara hurbildu zen, baina azkenik erabat baztertu zuen alderdia. 1946an Thésée (Teseu, Ibon Sarasolak euskarara itzulia) obran, gizakiari barneko askatasuna ematen dion ekintza oro onetsiz, bere pentsaera morala osatu zuen. Une berean, 1889az geroztik idazten joan zen Journal egunerokoan (1943tik 1953ra argitaratua) argitasun osoz agertu zituen idazlearen eta pertsonaren kezkak, eta baita Si le grain ne meurt (1920tik 1924ra) eleberri autobiografikoan, eta Corydon (1911) saiakeran ere. Literaturako Nobel saria eman zioten 1947an.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47484
* Multimedia: André Gide / Q47484
# Léon Daudet

León Daudet (Paris, 1867ko azaroaren 16a - Saint-Rémy-de-Provence, 1942ko ekainaren 30a) kazetari eta idazle frantsesa izan zen, Alphonse Daudet idazlearen semea.
La Libre Parole eta, batez ere, L'Action française aldizkarietako lankidea izan zen. Diputatua izan zen 1919-1924 bitarteko urteetan. Bere eleberri pornografikoek arrakasta txikia izan bazuten ere, Daudet oso ospetsu bihurtu zen aipaturiko aldizkarietan idazten zituen politikari buruzko artikuluengatik.
Antisemita zen, eta sutsuki aldezten zituen integrismoaren ideiak. Atxilotu egin zuten 1927. urtean, zenbait artikulu iraingarri idazteagatik, eta espetxeratu egin zuten, baina Belgikara ihes egitea lortu zuen urte horretan bertan. Handik bi urtera, amnistia baten bitartez itzuli ahal izan zuen Frantziara. Obra nagusiak: Le stupide XIX siècle (1922, XIX. mende ergela); Charles Maurras et son temps (1928, Charles Maurras eta bere garaia); Ecrivains et artistes (1929, Idazle eta artistak); Quand vivait mon père (1940, Aita bizi zenean).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q92562
* Multimedia: Léon Daudet / Q92562
# Alphonse de Lamartine

Alphonse de Lamartine (Mâcon, Borgoina, 1790eko urriaren 21a - Paris, 1869ko otsailaren 28a ) frantses poeta, idazlea eta politikaria izan zen. Frantziako mugimendu erromantikoko idazle nagusietako bat izan zen.

## Bizitza

Familia aristokratiko batean sortu zen, eta erlijio-giro estuan hezi zuten. 1814an Luis XVIII.aren zerbitzuan jarri zen guardia gisa, baina hurrengo urtean, Suitzara joan behar izan zuen, Napoleonek Frantziako aginpidea eskuratu zuenean. Napoleonen Inperioak hondoa jo zuenean, militar karrera utzi zuen.
Literaturaz arduratu zen gaztetik, eta 1816tik aurrera hasi zen idazten. 1820an Les Méditations poétiques («Poesia-gogoetak») obra argitara eman zuen, eta berebiziko arrakasta izan zuen haren lirismo sakonak gazte erromantikoen artean. Hurrengo urteetan, Frantziako ordezkari egon zen Toskanan, eta han idatzi zuen Les harmonies poétiques et religieuses (1830, «Poesia- eta erlijio-harmoniak»), Jainkoaren laudorioz onduriko salmo-bilduma moderno gisa jaso zen obra.
Ekialdera eta Lur Santura joan zen erromes, baina alaba baten heriotzak sakonean aldarazi zion fedea, kristautasun liberal eta sozial baten aldera. Aldaketa horren lekuko utzi zituen Jocelyn (1836) eta La Chute d´un ange (1838, «Aingeru baten gainbehera»). Gizarte-arazoez gero eta axola handiagoa erakutsi zuen aurrerantzean, eta Les Recueillements (1839, «Barnerako biltzeak») obraren ondoan, Luis Filipe Frantziakoaren aurka hasi zen politikan, eta Histoire des Girondins (1847, «Girondarren historia») obra didaktikoa plazaratu zuen. Harrera ona izan zuen liburu hark, eta 1848an Frantziako kanpo ministro izendatu zuten.
1851n, Frantziako Bigarren Inperioa etortzearekin, amaitu zen politika-aldi hura eta, diru askorik gabe, historia-obrak, eleberri sozialak eta autobiografia-idazkiak (Confidences, 1849-1852) prestatu zituen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188697
* Multimedia: Alphonse de Lamartine / Q188697
# Baldassare Castiglione

Baldassare Castiglione (Casaticotik gertu, Mantua, Italia, 1478ko abenduaren 6a - Toledo, Espainia, 1529ko otsailaren 2a) Erromatar Eliza Katolikoko elizgizona eta italiera eta latinezko idazlea izan zen. Rafael, Michelangelo eta Giulio Romano margolarien adiskidea izan zen. Erromako enbaxadore izan ondoren, Mantuako gortera itzuli zen 1515. urtean. Klemente VII.ak Espainiara bidali zuen Karlos V.a Espainiakoarekin harremanetan jar zedin. Karlos V.ak Avilako apezpikutegia eskaini zion.
Il Cortegiano (Gorte-gizona, 1508-1516) Castiglioneren obra ezagunak, Pizkundeko ideien alde egiten du. Hizkuntza askotara itzulia izan zen. Rafael margolariak erretratu bat egin zion, eta hura hil zenean Castiglionek De morte Raphaelis pictoris obra idatzi zion, omenez.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q211133
* Multimedia: Baldassarre Castiglione / Q211133
# Tommaso Campanella

Tommaso Campanella edo Tomas Campanella (Stignano, 1568ko irailaren 5a - Paris 1639ko maiatzaren 21a), Giovanni Domenico Campanella bezalaxe bataiatua, italiar filosofo, teologo, astrologo eta poeta izan zen, Eguzkiaren Hiria (1602) izeneko utopia ezaguna idatzi zuelarik preso zegoen bitartean.
Domingotarren Ordenako fraidea izan zen. Magia eta kabala ikasi zituen. Bi aldiz epaitu nahi izan zuen Inkisizioak baina, frogarik ezean, aske utzi zuten bietan. Calabriako kondeen pribilegioak eta aginte feudala deuseztatu behar zituen konplotak huts egin ondoren, Campanella atxilotu eta 27 urtez eduki zuten espetxean. Urbano VIII.a Aita Santuak askatu eta ondoren, Frantziara jo zuen. Bere [Civitas Solis]] (Eguzkiaren Hiria, 1602, 1623an argitaratua) utopia politikoan, gizarte komunista batek bultzaturiko sistema teokratikoa aldarrikatu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q191850
* Multimedia: Tommaso Campanella / Q191850
# Frederiko V.a Palatinatukoa

Frederiko V.a (Deinschwang, 1596ko abuztuaren 26a - Mainz, 1632ko azaroaren 29a) Palatinatuko izan zen 1610etik 1623ra eta Bohemiako erregea 1619tik 1620ra.
Frederiko IV.a Palatinatukoa eta Luisa Juliana Orange-Nassaukoaren semea izan zen. Intelektuala, mistikoa eta kalbindarra izan zen. 1620an aitaren lekua hartu zuen Rhineko hauteslekuan. Heidelbergeko Hortus Palatinus lorategien eraikuntzaren arduraduna izan zen.
1618an bohemiar matxino protestanteek tronua eskaini zioten eta Bohemiako errege koroatu zuten 1619ko azaroaren 4an. Erabaki honen ondorioz Hogeita Hamar Urteko Gerra hasi zen.
1620ko azaroaren 8an garaitua izan zen Mendi Zuriaren guduan. Armada inperialak Palatinatua inbaditu zuen eta Frederikok Holandara ihes egin zuen.
* Datuak: Q57195
* Multimedia: Frederick V, Elector Palatine / Q57195
# Gertrudis Helftakoa

Gertrudis Helftakoa (alemanez: Gertrud von Helfta; Eisleben, 1256ko urtarrilaren 6a - Helftako abadia, Eisleben, 1301 edo 1302ko azaroaren 17a), Gertrudis Handia ere deitua, alemaniar lekaimea eta mistika idazlea izan zen. Helftako beneditarren monasterioan egin zituen teologia eta mistika ikasketak. Exercitia eta Legatus divinae pietatis lanak idatzi zituen. Eliza katolikoak santutzat gurtzen du; jaieguna, azaroaren 16an ospatzen da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016/06/07 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q61934
* Multimedia: Saint Gertrude of Helfta / Q61934
# Conrad Gessner

Conrad Gessner (Zürich, 1516ko martxoaren 26a - ibidem, 1565eko abenduaren 13a) suitzar sendagile, naturalista, bibliografo eta filologoa izan ze.
Unibertsitatean hizkuntza klasikoak, teologia eta medikuntza ikasi zituen. Zürich hiriko medikua izan zen, baina denbora asko eman zuen bildumagintzan, ikerketan eta idazketan. Liburuak eta zoologiari buruzkoak idatzi zituen, eta botanikari buruzko testu bat lantzen ari zen izurriteak jota hil zenean. Bibliografia, zoologia eta botanika modernoaren aitatzat jotzen da.

## Lan hautatuak

* 1537 Dizionario greco-latino
* 1541 Enchiridion historiae plantarum
* Historia plantarum et vires, Basel, Robert Winter, 1541.
* Catalogus plantarum, Zürich, Christoph Froschauer (1.), 1542.
* 1545 Bibliotheca universalis (https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=6473530 edizione Zurigo, Christoph Froschauer]) (ed. J. Simler 1574)
* 1545 Libellus de lacte et operibus lactariis
* 1548 Pandectarum sive partitionum universalium libri xxi
* 1551–1558 Historiae animalium
* 1551 Quadrupedes vivipares
* 1554 Quadrupedes ovipares
* De secretis remediis, Zürich, Andreas Gesner, 1554.
* De raris et admirandis herbis, quae sive quod noctu luceant, sive alias ob causas, lunariae nominantur, Zürich, Andreas Gesner & Jacob Gesner, 1555.
* 1555 Avium natura
* 1558 Piscium & aquatilium animantium natura
* 1552 Thesaurus Euonymi Philiatri
* 1553 Corpus Venetum de Balneis
* 1555 Mithridates de differentis linguis
* Historia Plantarum (ed. 1750)
* Der ... Theil des köstlichen und theuren Schatzes Euonymi Philiatri. Band 2. Geßner, Zürich / Straub, S. Gallen 1583

## Kanpo estekak

* Datuak: Q60116
* Multimedia: Conrad Gesner / Q60116
* Espezieak: Conrad von Gesner
# Alberto Moravia

Alberto Moravia (Erroma, Italia, 1907ko azaroaren 28a - 1990eko irailaren 26a) idazlea izan zen, italieraz.
Kazetari-lanetan aritu zen hasieran. Alienazioa eta bakardadea dira Moraviaren eleberrien gai nagusiak, eta horietatik alde egin ezina, ez sexuaren bidez, ezta maitasunaren bitartez ere. Kritikariek Moraviaren estilo zorrotza, kontakizuna eta elkarrizketak osatzeko trebezia, eta benetako diruditen pertsonaiak sortzeko ahalmena azpimarratu dute.
Lan nagusiak: Gli indifferenti (1929, Axolagabeak), lehen liburua, arrakasta handia izan zuena; Il conformista (1951, Konformaerraza); La ciociara (1947); La noia (1960; Asperra). Ipuinak (besteren artean, Boh, 1976) eta saiakerak (L´uomo como fine, 1966) ere idatzi zituen.
Italiako gerra osteko intelektual zorrotz eta estimatuenetako bat izan zen. Pier Paolo Pasolini idazlea 1950eko hamarkadaren hasieran ezagutu zuen, eta adiskide hurkoak izan ziren poetaren heriotza arte. 1973an etxe partekatu bat erosi zuen Ostiako kostaldean Pier Paolorekin. Historiarako geratu da Erroman Pasolini erail osteko hiletan eman zuen hitzaldia.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q161933
* Multimedia: Alberto Moravia / Q161933