OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Sten Sture Gaztea

Sten Sture Gaztea, (suedieraz: Sten Sture den yngre; 1493 – Mälaren aintziraren izotzetan, 1520ko otsailaren 5a) Suediako erregeordea izan zen Kalmarko Batasunaren eskuetan zegoenean, 1512tik 1520ko otsailaren 5era arte.

## Biografia

Sten Sture Gaztea 1493an jaio zen. Aita Sture leinutik zetorren Svante Nilsson erregeordea izan zen eta, ama, berriz, Iliana Gädda, Ulvåsako oinordekoa.
Sten gazteak 18 urte zituen aita hil zitzaionean eta Eric Trolle aukeratu zuten erregeorde, baina Stenek estatu kolpea eman zuen eta Danimarkako kontseilu gorenak erregeorde egin zuen Trollen ordez. Egia esan, bere benetako helburua Suedia Danimarkatik independente mantentzea zen eta, horregatik, hartu zuen birramonagandik zetorkion Sture izena, Suediaren independentziaren sinboloa baitzen, aitaren hirugarren lehengusu zen Sten Sture Zaharraren omenez.
Erregeordeak bazekien ezingo ziola Hans Danimarkakoaren eta bere semea zen Kristian II.a Danimarkakoaren aurkako gerra bati alde egin. Horregatik, 1513an, Errusiarekin bake itunak sinatu zituen.
Berehala hasi ziren arazoak Sten erregeordea eta Erik Trollen seme zen Gustav Trolle artzapezpikuaren artean. Honek autonomia gehiago nahi zuen elizarentzat eta erregenteak kargutik kendu eta preso hartu zuen.

### Ezkontza eta ondorengoak

1511n, Karlos VIII.a Knutssonen biloba zen Kristina Gyllenstiernarekin ezkondu zen, Svante Stensson Sture, gero Sture kondea izango zena (Riksmarsk edo lehen kondestablea izango zena) semea izan zutelarik.
Hauek izan ziren haien seme-alabak:
* Nils Stensson Sture (1512-1527)
* Iliana Stensdotter Sture (1514- )
* Magdalena Stensdotter Sture (1516-1521)
* Svante Stensson Sture (1517-1567)
* Anna Stensdotter Sture (1518- )
* Gustav Stensson Sture (1519-1520)
XX. mendean, hauen ondorengoa izango zen Sibila Saxonia-Coburgo-Gothakoa Gustavo Adolfo oinordekoarekin ezkondu zen eta haien semea zen Karlos XVI.a Gustavo Suediakoa tronura iritsiko zen.

### Heriotza

Azkenean, Kristian II.ak Suediako inbasioari ekin zion. 1520ko urtarrilaren 19an, Danimarka-Suedia arteko gerraren amaiera aldean, Sten larri zaurituta geratu zen Bogesundeko guduan eta Mälaren aintziraren izotzetan hil zen, Stockholmera itzultzen ari zenean.
1520ko urte amaieran, Kristian II.a egin zuten errege Suedian eta Gustav artzapezpikuak mendekua hartu zuen bera bota zuten Sturen jarraitzaileekin. Heresia salaketak egin zizkieten eta horren aitzakian exekutatu zituzten, sutan errez. Sten Sturen hilotza ere profanatu egin zuten, herejea bailitzan, sutan errez.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)}http://global.britannica.com/EBchecked/topic/570102/Sten-Sture-the-Younger%5B%5D
* ↑ (Gaztelaniaz)}http://arteysociedad.blogs.uva.es/files/2012/09/19-PEIX.pdf
* ↑ (Ingelesez)}http://www.nndb.com/people/232/000097938/
* Datuak: Q541674
* Multimedia: Sten Sture the Younger / Q541674
# Stuhmsdorfeko hitzarmena

Stuhmsdorfeko hitzarmena Polonia eta Suediaren artean 1635eko irailak 12an Stuhmsdorf herrian sinatu zen bake hitzarmen bat da, Prusia Errealean dagoen Sztum herritik gertu. Hitzarmen hau 1629an sinatu zen Altmarkeko hitzarmenaren ondoren lortu zen. Hitzarmen honek herrialde gudarien artean hogeitasei urte eta erdiko su eten bat inposatu zuen. Suedia ahuldua zegoen Hogeita Hamar Urteko Gerran parte hartu ondoren, eta Poloniari egin beharreko kontzesioak onartu zituen, baina Suediari lurraldeak mantentzea baimentzen dio, bere aliatuak ziren Frantzia, Ingalaterra eta Herbehereak konforme utzi zituena, nortzuk Suediak bere ahaleginak Erromatar-Germaniar Inperio Santuarekin zituen gatazketan kontzentratu behar zituela eskatzen zuten, Baltiko ertzean baino gehiago. Su etenak 1655 arte irauten du, Suediak poloniar-lituaniar batasuneko lurraldeak berriz inbaditzen dituenean, hala 1655 eta 1660 artean iraun zuen Iparraldeko Lehen Gerra piztuz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q573173
* Multimedia: Truce of Stuhmsdorf (1635) / Q573173
# Unanuko inauteriak

Unanuko inauteriak, Ergoienako Unanu herrian ospatzen direnak, Nafarroa Garaiako inauteri tradizional ikusgarri eta ospetsuenetakoak dira. Mamoxarroak eta muttuak dira pertsonai nagusiak. Mamoxarroak zuriz jantzitako gazteak dira, gerriko beltz edo gorriz, pazpalin edo kriskitinak soinean, aurpegia metalezko kattola edo maskara batez estalita; inaute-astearteko arratsaldean kalera irteten dira makilaz armaturik, kalean harrapatzen duten edonor jotzeko. Muttuak emakumez jantzitako pertsonaiak dira, orobat makilaz armaturik baina kolore biziekin jantzita eta kriskitinik gabe, jo beharreko jendearen berri mamoxarroei emateko. Jendeak esaldi honekin zirikatzen ditu:
       "Mamuxarro xirri, xarro, zer emango dizut, zazpina uzker afarirako, zata begi gorri, urtian behin etorri".
Mamuxarroekin eginiko ezkutaketa eta korrika saioen ondoren, auzate edo herri afari batez bukatzen da inauteria. Inaute-astearteaz gainera, inaute-igandean mamoxarro txikien eguna ospatzen da, modu beretsuan, baina haurrak protagonista izanik.

## Kanpo estekak

* "Mamoxarroek dardaka utzi dute Unanu" (EITBko bideoa).
* Datuak: Q12268569
# Karlberg jauregia

Karlberg jauregia (kaɭˈbærj ahoskatua) Solnan (Suedia) dago, Karlberg kanalaren ondoan, Stockholmeko Kungsholmen uhartearen mendebaldea, hegoaldean.
Gaur egun Suediako Armadaren Akademiaren egoitza da ( Militärhögskolan Karlberg ). Jauregiaren parkea irekia da: Stockholmeko eta Solnako biztanleek kirolerako eta aisialdirako erabiltzen dute, eta AIK Fotboll kirol klubak entrenamendu eremua du bertan.

## Historia

1620ko hamarkadan, Gustav II.a Adolfo erregearen anaiaorde Carl Carlsson Gyllenhielm almiranteak Solnako hiru herrixka erosi zituen, propietateari Karlberg izena emanez. 1634an, harrizko jauregi bat eraiki zuen (egungo konplexuaren eraikin nagusia). Gyllenhielm 1650ean hil ondoren hutsik egon zen, 1669an Magnus Gabriel De la Gardie kondeak erosi zuen arte.
De La Gardie-k gaztelua handitu zuen, barruko dekorazioak berrituz (gaur egun mantentzen direnak). Arrazoi ekonomikoengatik De La Gardiek gaztelua utzi zuen, eta Johan Gabriel Stenbock-en jabetza bihurtu zen.
1688an gaztelua Suediako erregeen eskura igaro zen; erret-familiaren egoitza izan zen askotan, batez ere uda garaian. Karlos XI.aren emazte Ulrika Eleonora erreginak umezurztegia ezarri zuen bertan, puntu-tailer batekin; bere seme Karlos XII.a Karlbeg gazteluan hazi zen.
1697an Tre Kronor gaztelua suntsitu zuen sutearen ondoren, gorte osoa Karlbergera aldatu zen. 1760an Stockholmeko Errege Jauregi berria eraiki ostean ere, 1792ra arte errege-oporretako gaztelua izaten jarraitu zuen; urte horretan Gustav IIIren aginduz bertan Armadaren Akademia ezarri zen.
Eraikin berean dirauen duen munduko akademia militar zaharrena da.
1795ean, jauregiari eraikin luze bi erantsi zitzaizkion, Carl Christoffer Gjörwell arkitektoaren diseinuaren arabera. Adreiluak Gustav III.ak amaitu gabe utzitako Haga gazteluaren obretatik ekarri ziren.
Gazteluak Monumentu Arkitektoniko eta Garrantzi Nazionaleko Monumentu Kultural izendapenak ditu.

## Iruditegia

* Jauregiaren ikuspegia Stadshagenetik
* Karlberg jauregia 1690eko hamarkadan

## Erreferentziak

* ↑ (Suedieraz) Jöran Sahlgren; Gösta Bergman. (1979). Svenska ortnamn med uttalsuppgifter. , 13 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q335491
* Multimedia: Karlbergs slott / Q335491
# Kopenhageko Hitzarmena

Kopenhageko Hitzarmena, 1660ko ekainak 6an sinatu zen, eta Hogeita Hamar Urteko Gerraren edo Iparraldeko Bigarren Gerraren amaiera suposatu zuen, Suedia alde batetik eta Danimarka eta Norvegiako Erresuma eta Bi Nazioen Errepublika edo Polonia-Lituaniako Mankomunitatearen aliantzaren artean. Hitzarmen hau, Roskildeko Hitzarmenaren ondorio txiki bat izan zen, hitzarmen honek, Danimarka, Norvegia eta Suediako muga ofizialak adierazi zituelarik, ia gaur egungoak direnak modukoak.

## Aurrekariak

Karlos X.a Gustavo Suediakoa Suediako erregeak, 1658ko otsailean sinatutako Roskildeko Hitzarmenak zioena baino gehiago nahi zuen. Honela, urte horretako udan, berriz eraso zuen Kopenhage, Sjaeland urtean zituen tropekin, hiriaren lehen setioaren ondoren. Baina hiriak eutsi egiten dio, herbeheretar ontziek suediar flota defendatu eta Kopenhage babestera dihoazen bitartean. Gainera, Jutlandian, daniarrak suspertu egin ziren, eta armada suediarraren atzetik hasi ziren. Karlos X.a Gustavo, 1660ko otsailean hil zen, Kopenhagen, eta beraz, bere seme Karlos XI.a Suediakoa, Suediako errege bihurtu zen, lau urterekin.
1660ko ekainak 6an, Ingalaterraren eta Frantziaren egidapean, Algernon Sidneyk Ingalaterratik eta Hugues de Terlonek Frantziatik ordezkatua, Karlos XI.ak gobernatutako Suedia eta Frederiko III.a Danimarkakoak gobernatutako Danimarkaren artean bake hitzarmen bat sinatu zen:
* Danimarkak, Suediari, Eskania, Bohuslän, Blekinge eta Halland eman zizkion, Roskildeko Hitzarmena berretsiz.
* Danimarkako erregeak, Bornholm uharte suediarra, Eskaniako lurrengatik trukatu zuen, daniar nobleenak zirenak.
* Trondheim, garai hartan suediarra, Norvegiara itzuli zen.
* Suediak, Danimarkako konkistei uko egin zien.

## Ondorioak

Danimarkan, ahuldutako noblezia, erresumaren galeren orotariko errudun bihurtu zen. Honela, estatu kolpe baten bidez, Frederiko III.ak, monarkia hereditario eta absolutua ezarri zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q829702
# El Cuartel Real

El Cuartel Real (Errege Kuartela) Karlos Maria Borboi Austria-Estekoa (Karlos VII .a) erregegai karlistaren gobernuaren aldizkari sasiofiziala izan zen, 1873tik 1876ra. Oñatin, Tolosan (Gipuzkoa), Durangon (Bizkaia) eta Lizarran (Nafarroa) argitaratu zen. Egunkariaren mantxeta «euskal probintziak» eta atzerria bereizten zen.

## Historia eta idazleak

Pablo eta Salvador Morales anaiek sortu zuten, eta erredaktore nabarmenetako batzuk Guillermo Estrada, Francisco Martín Melgar eta, zuzendaria, Ceferino Suárez Bravo izan ziren. Gerra-argitalpen gisa hasieran oso irregularra zen. Lehen zenbakia 1873ko abuztuaren 9an plazaratu zen. Laster bi astetan behin plazaratzen zen. 1873ko irailaren 21etik aurrera, Lizarran argitaratu zen, eta 1874ko abuztuaren 29tik aurrera, Tolosan. Gerra amaierarekin egunkaria desagertu zen eta haren bultzatzaileak erbesteratu ziren. Editorea Antonio Pérez Dubrull izan zen.
Don Karlosen leialek Euskal Herriaren eta penintsularen zati txiki bat baino kontrolatzen ez zuten arren, aldizkariak kolaboratzaileen plantilla finkoa zuen; korrespontsalak atzerrian eta Errepublikako edo Alfontso XII .aren gobernuek kontrolatutako Espainiako eremuetan barne aurkitzen ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Wilhelmsen, Alexandra (1995). La formación del pensamiento político del carlismo, 1810-1875. Actak. 421.or.
* ↑ Martínez Cachero, José María (2000). El canto de las sirenas. Oviedoko Unibertsitatea. 514.or. ISBN 84-8317-215-1.

## Kanpo estekak

* Egunkaria Donostiako liburutegian.
* Datuak: Q5821634
# Nystadeko bakea

Nystadeko bakea edo hitzarmena, 1721eko abuztuaren 30ean, egutegi juliarraren arabera edo irailaren 10ean gregoriotar egutegiaren arabera sinatua, honela deitua, egungo Uusikaupunki finlandiarraren izen suediarra den Nystadengatik, Itsaso Baltikoan nagusitasuna lortzea xede zuen Errusiar Inperioa eta Suediar Inperioaren arteko Iparraldeko Gerra Handiaren amaiera izan zen. Hitzarmen honen ondorioz, Errusiak Suedia gainetik kentzen zuen Iparraldeko Europako herrialde nagusi bezala, Suediagandik, Estonia, Livonia, Ingria eta Kareliaren zati handi bat jasoz. Estokolmoko Hitzarmenek, gainera, Errusia eta beste alde borrokarien (Hannover, Prusia eta Danimarka kasu) arteko gatazkaren amaiera suposatu zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q153286
* Multimedia: Treaty of Nystad / Q153286
# Olivako Bakea

Olivako Bakea edo Olivako Hitzarmena (alemanez: Vertrag von Oliva; polonieraz: pokój oliwski; suedieraz: Freden i Oliva), Oliwa (latinez: Oliva) hirian sinatutako bake hitzarmen bat izan zen, Gdańsketik gertu, Errege Prusian, Poloniar-Lituaniar Mankomunitatea probintzian, 1660ko maiatzaren 3an. Sinatu zutenak, Leopoldo I.a Habsburgokoa enperadorea, Frederiko Gilen I.a Brandeburgokoa hauteslea, Karlos X.a Gustavo Suediakoa eta Joan II.a Kasimiro Poloniakoa izan ziren. Oroitzapen plakak honako hau jartzen zuen: PACIS OLIVIENSIS AD GEDANUM IN PRVSSIA.
Hitzarmenean, Joan II.a Kasimirok, Suediako errege izateko nahiari uko egiten zion, bere aita Sigismundo III.a Vasak 1599an galdu zuena. Poloniak, gainera, formalki, Livonia Suediari ematen zion, Riga hiriarekin batera, suediarren kontrolpean egon zena 1620ko hamarkadatik. Hitzarmenak, Iparraldeko Gerrak, (1655-1660), Poloniar-Suediar Gerra (1629-1650) eta 1598-1599ko Karlos IX.a Suediakoa eta Sigismundo III.a Vasaren arteko gerretatik konpondu gabe geratu ziren Suedia eta Poloniaren arteko gatazkak konpontzen zituen.
Brandenburgoko Hohenzollerndarrek, gainera, euren independentzia eta Prusiako Dukerriari buruzko subiranotasun onartuak ikusi zituzten; aurretik, lurraldea domeinatu zuten, Poloniako erregearen feudo bezala. Familia desagertuz gero, lurraldea, Poloniako koroarena izango litzateke berriro.
Olivako Hitzarmenak, urte horretan bertan onartu zen Kopenhageko Hitzarmenarekin batera, suediar boterearen punturik gailenena adierazi zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17335
* Multimedia: Treaty of Oliwa / Q17335
# 2013ko Stockholmeko istiluak

2013ko Stockholmeko istiluak hiri horretako aldirietan 2013ko maiatzaren 19an hasi eta egun batzuetan zehar luzatu ziren istiluak izan ziren, Stockholmeko auzo batean poliziak tiro eginda gizon heldu baten heriotzak eragindakoa. Immigrante kopuru handiko auzoetan piztu ziren bereziki istiluak. Auto eta instalakuntza-erreketak eta poliziaren eta suhiltzaileen aurkako erasoak gutxienez maiatzaren 22ra arte luzatu ziren.

## Ikus, gainera

* 2005eko Frantziako istiluak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13368710
* Multimedia: 2013 Stockholm riots / Q13368710
# Norrström

Norrström Baltiko itsasora isurtzen den Suediako ibaia da.

## Geografia

Mälaren lakuaren irteera nagusia da, Riddarfjärden eta Strömmen badien artean doana,Stockholm erdialdean. IIparraldean Norrmalm barrutia du, eta hegoaldean berriz Stadsholmen uhartea. Ibaiaren baitan Strömsborg eta Helgeandsholmen uharteak daude. Norrström ibaiak Vasabron, Riksbron, Norrbro eta Strömbron zubiak zeharkatzen ditu.
Norrström Riddarfjärden badian hasten dela kontsideratzen da, Strömsborg uhartearen eta Vasabron zubiaren ondoan. Helgeandsholmen uharteak ibaia bi ildotan banatzen du, bakoitza bere hesiarekin uraren emaria erregulatzeko; ipar aldean Norrbro zubia dago, eta hegoaldeko ildoari Stallkanalen esaten zaio.
Helgeandsholmenetik ekialdera, ibaiaren fluxua zabalagoa eta lasaiagoa da, Strömmenera bidean (Norrström ibaiaren eta Strömmen badiaren artean ez dago muga zehatzik).

## Historia

Norrström XIII. mendean sortu zela uste da: lur-altxatze tektonikoaren eraginez, Mälaren aintziraren eta Itsaso Baltikoaren arteko pasabide bakarra bihurtu zenean. Horrek kokapen estrategikoa sortu zuen: Stockholm hiria bertako irteeran kokatzearen arrazoia. .
Snorri Sturlusonek Heimskringla sagan Olof Santuari buruzko istorio batean aipatzen du ibaia, Stocksundeta izenarekin.

## Hidrografia

Norrström ibaiak arro hidrografiko osoari ematen dio izena, Mälaren lakuak eta Hjälmaren- ek osatzen duten ur-ibilguari alegia. Eremua 22650 km²takoa da, bataz bete 160 m³/s-ko emariarekin. Norrström Suediako hamargarren ur-ibilgu handiena da. Mälaren aintziraren adar nagusiak Eskilstuna ibaia, Arboga ibaia, Kolbäck ibaia eta Fyris ibaia dira .

## Arrantza

Norrström-en, ehunka izokin eta itsas amuarrain harrapatzen dira urtero. 2000. urtean, ia 22 kgtako izokin bat harrapatu zuten. Norrström-en 30 bat arrain-espezie daude, Stockholm eskualdeko aberatsena izanik. 1970eko hamarkadatik, arrantza kudeaketa aktiboa egiten da eta izokinaren eta itsas amuarrainaren ugalketa bultzatu da dira.

## Iruditegia

* Norrbro ("Ipar aldeko zubia"), non Norrström ibaia Itsaso Baltikorantz jaisten den
* Norrbro zubia, mendebaldetik ikusia Mälaren lakurantz.
* Norrström ibaia neguko egun hotz batean; Stockholmeko gaztelua atzealdean.
* Opera eta Strömmen badia Gabonetako argiztapenarekin, 2017.

## Erreferentziak

* ↑ För definitioner av gränsen, se Stockholms ströms utbredning.
* 1 2 Thomas Hall: Huvudstad i omvandling. Stockholms planering och utbyggnad under 700 år. Sveriges radios förlag

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1479784
* Multimedia: Norrström / Q1479784
# Hektor

Hektor (grekeratik dator, tinko defendatzen duena) aita Priamo eta ama Hekuba Troiako errege-erreginen seme nagusia zen, Andromakaren senarra, eta Paris eta Kasandraren anaia. Homerok Troiako gerrari buruzko Iliada liburuan Hektor Troiako gerlaririk hoberena dela kontatzen du.
Hiriko indarren komandante bezala, bederatzi urtez ejerzito greziarraren aurka borroka egin zuen, eta ia bukaeran grekoei ihes eginarazi zien beren itsasontzietan. Baina, batailan zehar, Patroklo hiltzen du, Akilesen lagun maitalea, grekoen heroia. Akiles, borrokari uko egin zion Agamenonekin, indar grekoen generalarekin edukitako arazoengatik. Hala ere, borrokara bueltatzen da bere maitale eta lagunaren hilketa mendekatzeko. Atsekabetuta eta erabat haserre, Akiles Hektorren atzetik doa. Troiako harresiei hiru buelta eman ostean, Akilesek Hektor hiltzea lortzen du eta bere gorpua gurdira loturik, harresietatik arrastaka eramaten du Patroklo ehorzten duen arte.
Priamo konturatzen denean grekoek ez diotela bere semearen enterrua egiten, honek Akilesengana jotzen du eta Hermes jainkoaren laguntzarekin Hektorren gorpua bueltatzea eskatzen dio.
Akilesek azkenean itzultzen dio bere semeren gorpua, gizon zahar horren saminagatik eta su etena ezartzen dute Troiatarrek hileta ospa dezaten. Iliada horrela bukatzen da, Hektorren hiletaren deskribapenarekin. Akilesekin konparatzen badugu, Hektor gerlari adeitsu bat bezalakoa da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q159666
* Multimedia: Hector / Q159666
# Pandora

Pandora (greziera zaharrez Πανδώρα, Pandốra, "dohain guztiak") Greziako jainkoek sortutako emakumea da. Pandorak "denen opari" esan nahi du (Jainkoek emakumeari ematen dizkioten dohainei erreferentzia eginez); izan ere, jainko guztiak jarri zuten zerbait sortua izan zenean. Zeusek egindako lehen emakumea izan zen, Prometeo zigortzeko, honek gizadiari suaren sekretua erakutsi eta gero.
Hermesek giza ahots eta esentziaz hornitzen du, eta gezurra eta falazia jartzen dizkio bihotzean. Atenea eta Afrodita, Grazia Jainkotiarrak, Persuasioa eta Orduak jantzi eta apaintzen dute.
Giza gaitz eta zoritxar guztiak barruan zituen kaxa zeukan. Epimeteorekin ezkondu eta honek kaxa ireki egin zuen: munduan zehar gaitz guztiak zabaldu ziren orduan eta kaxaren hondoan itxaropena baino ez zen gelditu.

## Pandoraren kutxa

Pandoraren kutxaren mitoaren arabera, Pandora Epimeteorekin ezkondu arte, gizadia patxadatsu eta osasuntsu bizi zen Lurrean, baina Epimeteok Pandoraren kutxa ireki zuenean, giza zoritxar guztiak askatu ziren munduan (zahartzea, gaixotasunak, nekea, erokeria, bizioa, pasioa, izurritea, tristura, pobrezia, eta abar). Pandorak ozta-ozta itxi zuen bere kutxa itxaropena bere barnetik irten aurretik.
Ondoren, gizaki guztiei esan zien oraindik itxaropena geratzen zitzaiela beraien bizitzetan.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak
* ↑ (Gaztelaniaz) «Pandora» Wiki Mitología Griega (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Un regalo de todos» El caldero de Dodona 2017-06-19 (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) «La caja de Pandora» Mitos y Leyendas 2013-11-07 (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131346
* Multimedia: Pandora / Q131346
# Sevillako Alkazarra

Sevillako Alkazarra edo Sevillako Errege Alkazarrak (gaztelaniaz: Reales Alcázares de Sevilla) Sevillan dagoen jauregi motako eraikin multzoa da. Goi Erdi Aroan hasi ziren eraikuntza lanetan eta eraikinen estiloen artean islamiarra, mudejarra eta gotikoa ditugu. Gaztelarrek egindako erreformetan errenazentista eta barrokoa ere landu ziren. Eraikin multzo hau Espainiako Errege Etxearen kideen eta atzerriko estatuburuek Sevillara egindako bisitetarako ostatu gisa erabiltzen da. 1987an Gizateriaren Ondare izendatu zuen UNESCOk katedralarekin eta Indietako Agiritegi Nagusiarekin batera.

## Kanpo estekak

* Sevillako Errege Alkazarrak
* Datuak: Q498261
* Multimedia: Alcázar of Seville / Q498261
# Bide zoru

Bide zorua errepide baten gaineko geruzen multzoa da. Zelaigunearen gainean aukeratutako materialek ezarriz egiten da, trafikoaren kargak eusteko eta zirkulazio segurua eta erosoa ahalbidetzeko.
Galtzada eta bazterbideko egitura iraunkorra da eta, orokorrean, oinarri azpiko, oinarriko eta zolako geruzek osatzen dute, behetik gora.

## Bide zoru motak

Orohar, bi taldetan sailkatzen dira bide zoruak: malguak eta zurrunak.

### Malguak

Bide zoru malguak geruza multzo batez daude osatuak; geroz eta sakonago orduan eta deformazio erresistentzia baxuagoa dutelarik, gainazaletik jasotako presioak baxuagoak baitira. Oso trafiko intentsitate baxua duten bideetan izan ezik, bidezoru malguek nahaste bituminoso geruza bat dute gutxienez gainazalean.
Trafiko intentsitateen gorakada dela eta bidezoru erdizurrunak sortu ziren, zementuz egonkortutako geruzekin. Bidezoru erdizurrunei batzuetan erdimalguak ere deitzen zaie, baina malguen taldean kontsideratzen dira, nahaste bituminosoko geruza bat izaten baitute gainazalean. Egitura aldetik portaera malguekiko oso desberdina da.

### Zurrunak

Bide zoru zurrunek hormigoi geruza bat dute. Zurruntasuna dela eta trafikoaren karga bertikalak azalera handiagoan banatzen dira presio baxuak sortzen direlarik azpian.

## Erreferentziak

* ↑ Bide zoru, bide-zoru. Euskaltzaindia Hiztegia, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2025-1-10).
* 1 2 Euskal autonomia erkidegoko errepide-sareko zoruak dimentsionatzeko araua. Testu zabaldua eta berrikusia, 2022ko apirila. Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sala, Eusko Jaurlaritza, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2025-1-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1049667
* Multimedia: Road surfaces / Q1049667
# Zelaigune hobetu

Zelaigune hobetua, errepide baten eraikuntzan, bide zoruren azpian ezartzen den material multzoa da. Honako hauek dira lurzoru-geruza edo bestelako material horien helburuak:
* bide zoruko zimendua eusteko gaitasuna hobetzea eta homogeneizatzea,
* eraikuntza lanak erraztea,
* iragazgaizte edo hustuketa bidez lurzoruak uretatik babestea,
* eta lurrazal geometriko zehatzak lortzea.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal autonomia erkidegoko errepide-sareko zoruak dimentsionatzeko araua. Testu zabaldua eta berrikusia, 2022ko apirila. Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sala, Eusko Jaurlaritza, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2025-1-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12269275
# Paperezko hegazkin

    Artikulu hau jostailuari buruzkoa da; filma gaitzat duena beste hau da: «Paperezko hegazkinak (filma)»
Paperezko hegazkina paperez osorik egindako jostailuzko hegazkina da. Origamiren adarra den aerogamiren diseinu ezagunena da, Japonian 紙飛行機 (kami hikōki; kami=paper, hikōki=hegazkin) izena duena. Origamirik errazenetako bat da, hasiberri edo aditua izanik.
Paperezko hegazkin baten hegaldirik luzeena (69,14 m.) Joe Ayoobek egin zuen 2012ko otsailean.

## Erreferentziak

* ↑ Letzing, John. (2012-5-17). «Paper Plane Champ Watches His Record Fly, Fly Away» Wall Street Journal.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q73767
* Multimedia: Paper aircraft / Q73767