OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Serigrafia

Serigrafia inprimaketa-sistema da, era askotako euskarrietan irudiak inprimatzeko erabiltzen dena (papera, kartoia, oihala, metala, beira, zura...), eta sistema horren bidez egindako irudia. Gainera, ez da ezinbestekoa euskarria laua izatea. Klixe gisa, zetazko edo zuntz artifizialezko xafla porotsu bat erabiltzen da inprimatzeko. Xafla hori zurezko edo aluminiozko marko batean ezartzen da tenkaturik; xafla tintaz busti ondoren, margotu nahi den materialari ezartzen zaio zapalduz. Xafla horretan, irudirik ez dagoen parteetan emultsio bat edo berniz bat erabiltzen da tinta ez pasatzeko. Hala, libre dauden parteetan bakarrik pasatzen da tinta euskarrira. Alegia, inprimatu beharreko irudiaren negatiboa da xafla.

## Serigrafiatzeko pausoak

Serigrafia egiteko pantailan lan batzuk izan behar dira:
* Lehenik, serigrafia egiteko pantailan emultsio fotosentikor bat ematen da.
* Bigarrenik, pantaila eta fotolitoa intsolatzen dira, hau da, intsolagailuan ezartzen dira. Argia zuzenean ematen dieten pantailaren emultsio aldeak oso gogorrak geratzen dira (blokeatu egiten dira) eta ez dute uzten tinta pasatzen. Hala ere, argia zuzenean ematen dieten pantailaren fotolito aldeak, urarekin errebelatzeko prozesuan emultsio erortzen da eta tinta transferitzean, hau euskarrira pasatzen da. Horrela, irudia erregistratuta geratzen da.
* Pantaila errebelatzean
* Tinta transferitzean
* Emaitza

## Jatorria

Serigrafia inprimatzeko metodoak milaka urte ditu. Datu zehatzak ez dauden arren, antzinako Txinan jatorria omen du. Elezaharrak dioenez, emakumeen ile nahastuak erabiltzen zituzten. Ileekin, marrazkiak sortzen zituzten paperak itsasten zitzaizkien, eta gero lakatzen ziren iragazgaitzeko.
Harrezkero, materiala aldatzen joan zen eta zeta erabiltzen hasi ziren, hortik dator bere izena: sericum ("zeta" latinez) eta graphe ("idatzi", grekeraz).

## Egungo erabilera

Serigrafia eskulangintza gisa hasi bazen ere, egun makina automatikoz egiten da gehienbat. Artean ere erabili izan da; hala, Andy Warhol margolari ospetsuak hainbat lan ditu halako teknikaz eginak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Who’s Who in Screenprinting

## Kanpo estekak

* Datuak: Q187791
* Multimedia: Screen printing / Q187791
# Fotoirarlan

Fotograbatua argazkien negatiboak erabiliz xafla metaliko batean haren grabatu kimikoa egiteko prozedura da; horrela argazkiak inprima daitezke.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016/06/16 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1602553
* Multimedia: Photogravure / Q1602553
# Kedarrezko grabatu (mezzotint)

Kedarrezko grabatua (mezzotint) intaglio motako grabatu prozesu bat da. Tonuen bitartez erabilitako lehendabiziko metodoa da eta horri esker marrak edo puntuak erabili gabe erdi tonuak sor daitezke. Metodo honekin grisaxka tonalitateak plaka edo xafla latz bateko milaka puntuen bidez lortzen dira; horretarako rocker deritzon tresna batekin lagunduz. Inprimatzerakoan, zulo txiki horiek tinta eutsiko dute eta kalitate eta bizitasun handiko inprimaketak lor daitezke.

## Historia

Kedarrezko grabatuaren metodoa, alemaniako Ludwig von Siegen-ek (1609-1680) asmatu zuen. Berak egindako lehendabiziko kedarrezko grabatua 1642 urtekoa da eta Amalie Elisabeth Hanau-Münzenberg kondesaren irudi bat da. Ondoren, badirudi Rhin-eko Rupert Printzeak metodoa hobetu zuela. Sir Peter Lely-k grabatu hauek erabilera arrakastatsua izan zezaketela ikusi zuen, besteak beste erretratuak iragartzeko eta Ingalaterrako inprimagile ugari Holandara joatera bultzatu zituen. Hala bada, metodoa erretratuak eta bestelako irudiak egiteko Ingalaterran erruz erabili izan zen hemezortzigarren mendi erdialdean. Hemeretzigarren mendeaz geroztik erabilera gutxi izan du. Hogeigarren mendeari dagokionez, Robert Kipniss eta Peter Ilsted izan ziren teknika hau erabili zuten artista ezagunenak.

## Mezzotint grabatzaile ezagunak

* Ludwig von Siegen – asmatzailea
* Rhin-eko Rupert printzea
* Bernhard Vogel (1683-1737)
* Johann Jacob Ridinger (1736-1784)
* John Dixon (1740-1811)
* John Young (1755-1825)
* Richard Josey (1840-1906), James McNeill Whistler-en Whistler-en Ama
* M. C. Escher
* Peter Ilsted
* John Smith Raphael
* Alexander Hay Ritchie
* T. F. Simon
* Toru Iwaya
* John Sartain
* G. H. Rothe (1935-2007)
* Luke Vehorn
* Francisco Souto
* Robert Kipniss
* Julie Niskanen
* Jorge Mateos
* Caroline Koenders

## Oharrak

* ↑ http://www.merriam-webster.com/dictionary/mezzotint

## Erreferentziak

* Chisholm, Hugh, ed. (1911). "mezzotint". Encyclopædia Britannica (11 ed.). Cambridge University Press. * Griffiths, Antony (ed), Mugarri Inprimatu Biltzeko - Connoisseurs eta Emaile British Museum geroztik, 1753, p. 138, 1996, British Museum-Prentsa, ISBN 0714126098
* Carol Argizaria, The Mezzotint: Historia eta Teknika (Harry N. Abrams, Inc., 1990)

## Kanpo estekak

* Metropolitan Museum of Art: Inprimatutako irudia Mendebaldean: Mezzotint
* mezzotint batera Tipo Langevin @YouTube
* National Portrait Gallery, Londres: hasieran historia mezzotint eta grabatuak Richard Tompson eta Alexander Browne
* Grabatuak eta Pertsona: Gizarte-Historia Inprimatutako Argazkiak
* Datuak: Q731980
* Multimedia: Mezzotints / Q731980
# Hektografo

Hektografoa edo gelatina-kopiatzailea aparatu bat da, inprimaketa mekanizatuak edo kopiak eskuz egiteko balio duena. Eredu nagusi batetik kopiak egiteko aukera ematen du, eta, horretarako, gelatinazko xafla bat erabiltzen du. Xafla hori hidrofilikoa denez, ur-oinarriko tintak xurgatzen ditu. Ondoren, orri gainean paper bat sakatzean, jatorrizko patroitik aurrez kopiatutako tinta transferitzen du.

## Egungo erabilera

Gaur egun, asko apaldu da hektografoen erabilera, inprimaketa teknika motela baita gaur egungo inprimagailu eta fotokopiagailu modernoekin alderatuta. Fotokopiagailuak hedatu aurretik, ikastoletan, esaterako, bera erabiltzen zuten ikasleentzako ariketak kopiatzeko. Gaur egungo erabileren artean, transferra egiteko erabiltzen da tatuajeetan eta artearen munduan, fototipia izeneko kalitate handiko inprimaketetan (collotype ingelesez), zeinak gelatinaren printzipio bera erabiltzen baitu tintaren euskarri gisa, baina, horrez gain, jatorrizko patroiaren transferentzia eransten du plaka fotosentikor edo pintatu zuzen baten bidez. Abantaila bat du: kolore asko erabil daitezke, eta kolore-gradazioak egiteko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1545659
* Multimedia: Hectography / Q1545659
# Hradčanská (Pragako Metroa)

Hradčanská Pragako metroko A lerroko geltoki bat da, Dejvická eta Malostranská geltokien artean. Hradčanyren izena darama, Pragako gaztelua dagoen lekua. Hala ere, gaztelua oinez 10 minutura dago. Gaur egun irteera ugari ditu, guztiak tranbia bideetan. Dejvická kalera ere irteera zuzen bat du.
Geltokia 1978ko abuztuaren 12an ireki zen, A lerroaren irekieran bertan, lehen Leninska deitzen den geltokiaren eta Náměstí Míru artean. Geltokiko sarrerak "Veškerá moc v ČSSR patří pracujícímu lidu" leloa du idatzia ("Botere guztia Txekoslovakiako Errepublika Sozialistari, langileena dena").

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2992657
* Multimedia: Hradčanská (metro station) / Q2992657
# 1958ko Milan-San Remo

1958ko Milan-San Remo txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 49. edizioa izan zen. 1958ko martxoaren 19an egin zuten Milan eta San Remo artean, 282 kilometroko ibilbidearekin.
Garailea Rik Van Looy belgikarra izan zen, helmugako esprintean Miguel Poblet kataluniarrari eta André Darrigade frantziarrari gailendu zitzaielarik.

## Kanpo estekak

* 1958ko Milan-San Remo - ProCyclingStats
* Webgune ofiziala
* Datuak: Q3313922
# Kutsidazu bidea, Ixabel (filma)

Kutsidazu bidea, Ixabel 2006an Fernando Bernuések eta Mireia Gabilondok zuzendutako euskal filma da, Joxean Sagastizabalek idatzitako Kutsidazu bidea, Ixabel eleberrian oinarritua.
Euskarazko elkarrizketak dituen inoizko filmik ospetsuenetako bat izan da: 45.539 ikusle izan zituen eta 212.724,39 €-ko kopurua bildu

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1978ko uztailean, Juan Martin (Mikel Losada), gazte donostiar bat, Tolosaldeko baserri batera doa, euskaltegian ikasitako euskara hobetzera. Baserriko sendia amonak, gurasoek, seme bikiek eta bi alabek osatzen dute. Alabetako batez, Ixabel ederraz (Ainere Tolosa) maitemindu da. Umore handiz, guztiz ezezaguna zaion mundu horretan Juan Martinek dituen arazoak kontatzen ditu: "benetako" euskarararekin (harentzat ulergaitza denez, "swahili" deitzen dio), baserriko lanekin eta Ixabelenganako amodiozko kontuekin.

## Pertsonaiak

* Juan Martin: Mikel Losada
* Ixabel: Ainere Tolosa
* Aita: Jose Luis Ugartemendia
* Amona: Iñake Irastorza
* Bego: Mireia Gabilondo
* Joxemiel eta Manuel bikiak: Iñaki Zapirain / Xabier Zapirain
* Koro: Maite Arrese
* Tomas: Egoitz Lasa
* Izaskun: Ana Elordi
* Joxe Mari: Carlos Zabala
* Pablo: Joseba Apaolaza
* Miren: Lierni Fresnedo
* Luis-Koldo: Asier Hormaza
* Anjel Mari: Pablo Urrizelki
* Ione-Juanita: Aintzane Crujeiras
* Ruth: Sara Cozar
* Peli apaiza: Jose Ramon Soroiz
* Desastreko Afro: Anjel Alkain
* Robus: Patxi Santamaria
* Juan Martinen ama: Teresa Calo
* Juan Martinen aita: Isidoro Fernandez

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Barambones Zubiria, Josu. (2011). «Una mirada telescópica al cine en euskera: versiones originales dobladas y subtituladas» Hermēneus: Revista de la Facultad de Traducción e Interpretación de Soria (13): 25-59. ISSN 1139-7489..
* ↑ Odriozola, Jon. «Iñaki eta Xabier Zapirain: "Bihotz oneko bi biki inuzente gara"» Gaztezulo 2006-09-01 (Noiz kontsultatua: 2024-09-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) Gisbert, Paco. «Una brillante disección sobre la familia gana el Festival de Peñíscola» El País 2007-06-10 (Noiz kontsultatua: 2024-09-14).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Filma Internet Movie Databasean
* Euskadiko Filmategia
* Datuak: Q12261704
# Radio Amazigh

Amazigh Irratia (arabieraz: الدار المار‎ Amazigh kultura garatzeko, ekoizteko eta zabaltzeko bokazioa duen irratia.

## Ikus gainera
### Erlazionatutako artikuluak

* Tamazight (katea)

### Barne-estekak

* Ikus-entzunezkoak Marokon
* Irratia Marokon
* SNRT

### Kanpoko estekak

* (Arabieraz) Site officiel
* Irratia zuzenean entzutea
* (Ingelesez) Radio Amazighen frekuentziak SNRTren webgunean
# Nipson anomēmata mē monan opsin

Nipson anomēmata mē monan opsin (antzinako grezieraz: Νίψον ἀνομήματα, μὴ μόναν ὄψιν ) grezierazko esaldi palindromo bat da, idatzitako palindromo zaharrena izan daitekeena. Konstantinoplako Santa Sofia elizan dago, ur bedeinkatua eskaintzen duen iturri baten gainean. Euskarazko esanahia hau da: "Garbitu pekatuak, ez aurpegia bakarrik", edo "Garbitu nire transgresioak, ez nire aurpegia bakarrik".

## Jatorria

Esaldia IV. mendeko Gregorio Nazianzokoa santuari egozten zaio.
Esaldia ez da palindromoa soilik, ispilu-anbigrama ere bada. Horrek zera esan nahi du, alboan (ezkerraldean edo eskuinaldean) jartzen den ispiluan berdin-berdin irakurtzen dela. Berez, esaldia maiuskulaz ematen denean, inskripzio baterako ohikoa izango litzatekeen bezala (ΙΙΟΝΟΜΟΜΡΟΡΟΝΟΝΟΝΟΙΝ), letra guztiak bertikalki simetrikoak dira, Ν letrak izan ezik. Baina inskripzioan arazotxo hori gainditu da eskuinaldeko N letrak estilizatuz Ͷ gisa azal daitezen (ΝΙΨΟΝΑΝΟΜΗΜΑΤΑΜΗΜΟͶΑͶΟΨΙͶ).

## Tokiak

Toki hauetan ere aurkitu daiteke inskripzioa:
* Istanbulen, Blachernaeko Santa Maria elizako Hagiasmaren ("Udaberri Santua") gainetik
* Barbadosko St. Michael katedraleko bataio-iturriaren inguruan;
* Salonikan, Grezian, Vlatadon Monastegia [el].
* Paros uhartean, Grezia, Parikiako Panagia Ekatontapiliani elizako iturri batean,
* Parisko zenbait elizatan: St. Stephen d’Egres, Saint-Vincent-de-Paul, Paris, St. Martin des Champs [fr], San Pedro de Chaillot, Paris, St. Martin des Champs [fr], St. Pierre de Chaillot [fr], eta Notre-des-Victoiresko Basilika, Paris;
* Britainia Handiko zenbait elizatan, besteak beste: St. Mary's Church, Nottingham, Tewkesbury Abbey (Gloucestershire), Worlingworth (Suffolk), Harlow (Essex), Knapton (Norfolk), St Martin, Ludgate (Londres), St Ethelburga's Bishopsgate (Londres), and Hadleigh (Suffolk).

## Erreferentziak

* ↑ (Grezieraz) dinfo. (2018-01-15). Παναγία Μαλεβή: Το Άγιο Όρος της Πελοποννήσου. (Noiz kontsultatua: 2024-02-01).
* ↑ Esaldia karaktere latinotan ez da palindromoa, ψ letra grekoa (psi) ps digrafoak transkribatzen baitu. Diakritiko modernoak perpausaren inskripzioetatik kanpo geratzen dira normalean, ez baitira simetrikoak.
* ↑ «Wash the sins, not only the face» Flickr 2012-07-20.

## Ikus, gainera

* Palindromo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7039789
* Multimedia: Nipson anomemata me monan opsin / Q7039789
# 1336
## Gertaerak

* Otsailaren 25a – Lituanian, Pilènaiko gaztelua defendatzen ari ziren 4.000 lagunek beren buruaz beste egin zuten, Zaldun Teutoien Ordenako gurutzatuen mendean ez zirela aske izango ebatzita.

## Jaiotzak

* Abuztuaren 24a – Jakue IV.a Mallorcakoa, Mallorcako erregea (h. 1375).
* Filipe Nafarroakoa, Nafarroako Erresumako infantea eta Longuevilleko kondea (h. 1363).

## Heriotzak

* Urtarrilaren 27a – Alfontso IV.a Aragoikoa, Sardinia, Aragoi eta Valentziako errege eta Bartzelonako kondea (j. 1299).
* Ekainaren 4a – Guillaume de Pierre Godin, Lapurdiko elizgizona.
* Uztailaren 4a – Elisabet Portugalgoa, Portugalgo erregina ezkontidea (j. 1271).
* Henrike Sullykoa, frantziar noblea, Filipe II.a Nafarroakoaren diruzaina eta botilari nagusia (j. 1282).
* Ramon Muntaner, kataluniar historialaria (j. 1265).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6028
* Multimedia: 1336 / Q6028
# Epicauta andersoni

Epicauta andersoni Meloidae familiako kakalardo espeziea da. Ameriketako Estatu Batuetako intsektua da.

## Erreferentziak

* ↑ Hallan, Joel Kenneth. «Synopsis of the described Coleoptera of the World». Biology Catalog, Texas A&M‎
# Rabateko artxidiozesia

Rabateko artxidiozesia (latinez: Archidioecesis Rabatensis) Erromatar Eliza Katolikoaren marokoar artxidiozesia da. Pio XI.a aita santuak ezarri zuen 1923ko uztailaren 2an Rabateko bikariato apostoliko gisa, eta 1955eko irailaren 14an artxidiozesi bilakatu zen Pio XII.a aita santuaren aginduz. Artzapezpikuaren egoitza Rabateko San Petri katedralean dago. Egun artzapezpikua Cristóbal López Romero salestarra da, 2017ko abenduaren 29an izendatua.

## Historia

1950eko hamarkadan, apezpikuak eta apaiz gehienek Marokoren independentziaren alde egin zuten, frantses kolonialisten gehiengoaren kontra. 1952an, Louis Lefèbvre apezpikuak gonbidatuta, Frantziako En-Calcateko abadiako hogei monje beneditarrek monasterio bat ezarri zuten Toumliline herrian.
1988ko urtarrilaren 26an, Hubert Michon artzapezpikuak gonbidatuta, bi fraide trapistek komunitate bat sortu zute Fezen, gero Mideltera lekualdatu eta Atlaseko Andre Mariaren priore-etxe bihurtu zena. 2015ean, artxidiozesia Tazerteko monasterioaren jabe bihurtu zen, bertako moja klaratarrek alde egin ostean. 2019an, San Frantzisko Asiskoaren kongregazioko mojek monasterioa jaso zuten Cristóbal López Romero artzapezpikuaren ardurapean.
* Rabateko San Petri katedrala
* Tazerteko monasterioko eliza
* Atlaseko Andre Mariaren priore-etxeko eliza

## Apezpikuak
### Ordinarioak
#### Rabateko bikario apostolikoak

* Victor Dreyer (1923-1927)
* Henri Vielle (1927-1946)
* Louis Lefèbvre (1947-1955)

#### Rabateko artzapezpikuak

* Louis Lefèbvre (1955-1968)
* Jean Chabbert (1968-1982)
* Hubert Michon (1983-2001)
* Vincent Landel (2001-2017)
* Cristóbal López Romero (2017-)

### Apezpiku lagunkideak

* Jean Chabbert (1967-1968)
* Vincent Landel (1999-2001)

### Apezpiku laguntzailea

* Pierre-Jean-Marie-Louis Peurois (1936-1946 eta c. 1957-1959)

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Archdiocese of Rabat» Catholic Hierarchy (Noiz kontsultatua: 2025-02-20).
* ↑ (Ingelesez) Pont, Daniel. (2022). «Once upon a Time, there was a Monastery called Toumliline» Monastic Interreligious Dialogue XII (Noiz kontsultatua: 2025-02-20).
* ↑ (Frantsesez) Flachaire, Jean-Pierre. «Le monastère Notre Dame de l'Atlas au Maroc» Collectanea Cisterciensia 68: 1-18. (Noiz kontsultatua: 2025-02-20).
* ↑ (Italieraz) Zengarini, Lisa. «Marocco: torna a nuova vita il Monastero della Visitazione di Tazert» Vatican News 2019-12-18 (Noiz kontsultatua: 2025-02-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q139419
* Multimedia: Roman Catholic Archdiocese of Rabat / Q139419
# Epicauta kansana

Epicauta kansana Meloidae familiako kakalardo espeziea da. Ameriketako Estatu Batuetako intsektua da.

## Erreferentziak

* ↑ Hallan, Joel Kenneth. «Synopsis of the described Coleoptera of the World». Biology Catalog, Texas A&M‎
# Epicauta funebris

Epicauta tenebris Meloidae familiako kakalardo espeziea da. Ameriketako Estatu Batuetako Texas estatuko intsektua da.

## Erreferentziak

* ↑ Hallan, Joel Kenneth. «Synopsis of the described Coleoptera of the World». Biology Catalog, Texas A&M‎
# Palinologia

Palinologia polena eta esporak ikertzen dituen botanikaren adarra da. Zientzia honen helburua da polenaren morfologiaren estruktura osatzea. Baita balore taxonomikoa du eta honen bidez, taxoiak bereiztea uzten du (familia, generoak eta espezieak). Bereziki erabilgarria da paleontologian, batez ere polena usteltze erresistentzia handia duelako exinaren ezaugarri kimikoengatik.
Paleopalinologiaren oinarria da polena eta esporak (baita palinoformo deitzen dira) harritzeko duten gaitasunetan. Palinoformoak haizeak mugitzen ditu, beste animalia batzuk eta beste leku batzuetan uzten dituzte. Fosil hauei esker, jakin daiteke nolakoa zen antzinako landaretza, hau jakiteko fosil horien exina ateratzen da eta aztertzen da.
Paleonapalinologia oso garrantzitsua da batez ere arlo biologikoan, arlo honi esker jakin daiteke nola eboluzionatu duen landaretza, nola desagertu diren hainbat landare espezie eta hainbat arlo biogregrafia historikoa landareekin zerikusirik dutenak (geobotanika eta fitografia). Baita beste arlo batzuen bidez (arkeozoologia, paleoantropologia eta paleobotanika) hainbat giro fosilen berreraikuntza egitea uzten du.
Paleopalinologian, paleoklimatologia erabiltzen da. Erabiltze honek gertatzen da hainbat landare espezie batzuk giroa modu egoki batean zaintzen dutelako. Praktika hau hurrengo pausoak jarraitzen ditu: gaur egungo landare espezie bat giro hots eta heze batean baldin badago eta espezie horren materialak aurkitzen baldin badira, esan daiteke antzinean giro hori hezea eta hotza zela. Errealitatean ez da hain erraza esatea nolakoak ziren antzinako giroak.
Polen fosil ohikoenak turberak edo hezeguneak dira. Polena ondo kontzerbatzeko anoxiaren izaera modu konstantean egon behar dira, hau da, polena leku jakinetan kontzerbatzen da modu egokian, batez ere higadura txikiko tokietan eta oxigenazio baxuko lekuetan. Horregatik, turberak leku egokiak dira kontzerbaziorako. Turberetan hainbat ikerketa egiten dira ikusteko ea ze nolako aldaketak egin diren inguruan.
Paleopalinologia balio handia du beste hainbat arloetan adibidez, arkeologian.

## Erreferentziak

* Bignot, G. (1988[1982]): Los microfósiles. Editorial Paraninfo, S.A. 284 págs. Madrid ISBN 84-283-1595-7
* Moore, P.D.; Webb, J.A. y Collinson, M.E. (1991): Pollen Analysis Blackwell Scientific Publications. 216 págs. Oxford (2ª Edición) ISBN 0-632-02176-4
* Traverse, A. (1988): Paleopalynology. Unwin Hyman Ltd. 600 págs. Boston ISBN 0-04-561001-0

## Kanpo estekak

* {en} Elkarte Palinologikoen Nazioarteko Federazioa
* Datuak: Q212919
* Multimedia: Palynology / Q212919
# Et tu, Brute?

Et tu, Brute? latinezko esaldi bat da, hitzez hitz "Eta hi, Bruto?" edo "Hi ere bai, Bruto?" esan nahi duena. Aipua William Shakespeareren Julius Caesar antzezlanean agertzen da, hirugarren ekitaldiko lehen agerraldian. Esaldia Julio Zesar erromatar diktadoreak ahoskatzen du, bere hilketaren unean, Dezimo Brutori zuzenduta, hiltzaileen artean bereizteko.
| « | Et tu, Brute?—Then fall, Caesar. | » |
| Julius Caesar, 3. ekitaldia, 1. agerraldia ||
Esaldi horren lehen arrastoak lehenagoko bi isabeldar antzezlanetan ageri dira: Shakespeareren Hernry VI, Part 3 lanean eta Richard Edesen Caesar Interfectus lanean: sarri, lagunen ustekabeko traizioak salatzeko erabili ohi da.
Zesarrek benetan hitz horiek esan zituela baieztatzen duen frogarik ez dago: haren azken hitzak ezezagunak badira ere, Suetonio erromatar historialariak Zesarrek hil aurretik ezer ez zuela esan zioen; hala ere, beste batzuek grezierazko "Καὶ σύ, τέκνον" (euskaraz, "Hi ere bai, seme" edo "Hi ere bai, gazte") esaldia esan zuela zioten.

## Testuingurua

K.a. 44ko martxoaren 15ean (Martxoko Idusak) senatari talde batek Julio Zesarri eraso egin zion. Senatari haien artean zen Bruto, Julio Zesarren lagunmina. Zesarrek hasieran erasotzaileei aurre egin zien, baina haien artean Bruto ikustean hilik erori zen. Suetoniok esaldiok zurrumurru gisa aipatzen ditu. Plutarkok ere, bide beretik, Zesarrek ezer ez zuela esan dio, baina Bruto ikustean burua togarekin estali zuela defendatzen du horrek.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Shakespeare, William. (1599). Julius Caesar. (2015. argitaraldia) Penguin Classics ISBN 0141396539..
* ↑ (Ingelesez) «No Fear Shakespeare: Julius Caesar: Act 3 Scene 1» SparkNotes (Noiz kontsultatua: 2024-05-26).
* ↑ «'Et tu, Brute?'» www.theguardian.com (Noiz kontsultatua: 2024-05-26).
* ↑ (Ingelesez) Shakespeare, William. Henry VI. Part 3. (2017. argitaraldia) CreateSpace Independent Publishing Platform ISBN 978-1979792165..
* ↑ Henle, Robert. (1945). Henle Latin Year 1. Loyola Press.
* ↑ (Ingelesez) Shakespeare, William. (1599). S.F. Johnson eta Alfred Harbage ed. Julius Caesar. (1960. argitaraldia) Penguin Books, 74 or..
* ↑ Suetonius Tranquillus, Caius. (K.a. 121). «Liber I, Divusu Iulius, LXXXII» De Vita Caesarum. .
* ↑ Billows, Richard A.. (2009). Julius Caesar: the colossus of Rome. Routledge ISBN 978-0-415-33314-6. PMC 232327644. (Noiz kontsultatua: 2024-05-26).
* ↑ Plutarko. (2006). Jesus Maria Arrojeria ed. Alexandro / Zesar. Bizitza paraleloak. UPV/EHU ISBN 84-96455-17-3..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q617371
* Multimedia: Et tu, Brute / Q617371
# Jane Eyre

Jane Eyre, jatorriz Jane Eyre: Autobiografia Bat, ingelesez: Jane Eyre: An Autobiography, Charlotte Brontë ingeles idazlearen eleberri bat da. 1847ko urriaren 16an Londresko Smith, Elder & Co. argitaletxean argitaratu zuen, Currer Bell izen faltsupean, eta berehalako arrakasta izan zuen.
Autobiografiatzat har daiteke, egileak Constantin Heger izeneko belgikar irakasle batekin maitasun sekretua baitzuen.
Lehenbiziko eleberri feministatzat jo izan da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Umezurtz haurtzaro zaila igaro izanaren ondorioz Jane Eyre neska gazteak izaera kementsua zuen, lehenbizi oso maitakorra ez zen Reed izebaren ardurapean, hari aurre egin eta horregatik Lowood eskolara bidaliko dute, azkenean Thornfield Hall jauretxean Rochester jauntxoaren alabaren haurtzain bilakatu zen arte. Piskanaka Jane Eyre eta Rochester elkarrekin maiteminduko dira, baina Rochesterren jauretxeak eta bizitzak misterio izugarri baten ezkutaleku dira.

## Zinema

* Jane Eyre (1996ko filma)
* Jane Eyre (2011ko filma)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «El amor prohibido de Charlotte Brontë, la autora de «Jane Eyre»» abc 2012-02-06 (Noiz kontsultatua: 2020-04-24).

## Kanpo estekak

* Jane Eyre - Gutenberg Proiektua (Ingelesez)
* Audioliburua MP3 - Jabego Publikoa (Ingelesez)
* Jane Eyre PDF, PDB eta LIT formatuetan (Ingelesez)
* Datuak: Q182961
* Multimedia: Jane Eyre / Q182961