# Aldaketa klimatikoari buruzko kontsentsu zientifikoa

Aldaketa klimatikoari buruzko kontsentsu zientifikoak zientzialariek -multzo bateratu bezala ulertuta- aldaketa klimatikoari buruzko zein jarrera dituzten eta zein baiezpen onartu eta defendatzen dituzten esan nahi du. Kontsentsu (edo adostasun) zientifiko hori zenbatekoa den jakiteko, ikerketa asko egin eta argitaratu dira Wikipediako artikulu hau idazten den momentuan. Ikerketa horien emaitzak, oro har, "aldaketa klimatiko" edo "klima" bezalako hitz zehatzak dituzten artikulu zientifiko kopuru bat aukeratuz, eta artikulu horietan aldaketa klimatikoaren arrazoi nagusia gizakia ez dela dioten artikuluak zenbatuz atera dira. Hona hemen aleatorioki aukeratutako hiru ikerketa, hirurak ingelesez argitaratuak.
2004ko abenduaren 3an, "Naomi Oreskes" izeneko emakume batek ikerketa bat argitaratu zuen "Science" izeneko aldizkarian. 1999tik 2003ra bitartean zientziari buruzko aldizkarietan ingelesez argitaratutako "aldaketa klimatiko globala" hitza zuten 928 artikuluetatik, ikerketaren arabera, ez dago aldaketa klimatikoaren arrazoi nagusia gizakia dela ukatzen duen artikulurik. Artikuluen %25ak ez du gaiari buruz ezer esaten; ez du aldaketa klimatikoa gizakiak egin duela baiezten edo ukatzen. Gizakiaren aldaketa klimatikoaren eraginari buruz zerbait esaten duten gainerako %75ak, aldaketa klimatikoa gizakiak sortutakoa dela esaten du. Beraz, Naomi Oreskes-en ikerketaren arabera %100eko adostasun zientifikoa egongo litzateke aldaketa klimatikoaren arrazoi nagusia gizakia delaren inguruan.
2009eko urtarrilaren 20an "Peter T. Doran" eta "Maggie Kendall Zimmerman" izeneko gizon eta emakumeak ikerketa bat argitaratu zuten "Eos" izeneko aldizkarian. Mundu osoko unibertsitate eta fakulteko 3146 doktoreek erantzun zuten bi galderaz osatutako galdetegi batean, %90a ados zegoen Lur planetako bataz besteko tenperatura igotzen ari delaren inguruan, eta %82a ados zegoen berotze hori gizakiak eragin duela.
2021ko urriaren 19an "Mark Lynas", "Benjamin Z. Houlton" eta "Simon Perry" izeneko gizonek artikulu bat argitaratu zuten "IOPScience" izeneko aldizkarian. 2012tik 2020ra bitartean "Web of Science" izeneko webgunean "aldaketa klimatikoa", "aldaketa klimatiko globala" eta "berotze globala" hitzak zituzten ingelesez argitaratutako artikulu guztietatik, aleatorioki 3000 artikulu aukeratu zituzten. 3000 artikulu horietatik, 4 artikulu ziren aldaketa klimatikoaren arrazoi nagusia gizakia delaren kontra zeuden artikuluak. Beraz, Mark Lynas, Benjamin Z. Houlton eta Simon Perry-ren ikerketaren arabera %99 baino gehiagoko adostasun zientifikoa egongo litzateke aldaketa klimatikoaren arrazoi nagusia gizakia delaren inguruan.
Horrela hasten da ikerketa horretako azkenengo atala, "Ondorioa" izenekoa:
   "Our results confirm, as has been found in numerous other previous studies of this question, that there is no significant scientific debate among experts about whether or not climate change is human-caused".
Euskarara itzulita (gutxi gorabehera):
   "Gure emaitzek berresten dute, gai honen inguruan jada egin diren ikerketa askok aditzera eman duten bezala, adituen artean ez dagoela aldaketa klimatikoa gizakiok sortutakoa denari buruzko desadostasun zientifiko nabarmenik".
Artikulu horiek ikusita, aldaketa klimatikoaren arrazoi nagusia gizakiaren jarduerak direlaren adostasun zientifikoa %95-%100 bitartekoa da. Horrek esan nahi du, %95 -%100 bitarteko adostasun zientifikoa dagoela "Industria Iraultza" izeneko une historikoa hasi zenetik (K.o XIX edota XX. mendeak, gutxi gorabehera) Lur planetaren bataz besteko tenperatura etengabe igotzen ari delaren inguruan eta horren arrazoi nagusia gizakiok egiten ditugun gauzen ondorioz atmosferan gero eta karbono dioxido(CO2) gehiago dagoelako delaren inguruan. Datu kopuru ezberdinak erabiltzen badira, eta galdera ezberdinak erantzuteko abiapuntu ezberdinak hartzen badira, portzentai ezberdinak atera daitezke. Dena den, era ezberdinetara egin diren ikerketa gehienak %90 -%100 bitarteko adostasun zientifikoa dagoela diote.
Lur planetaren tenperaturaren igotzea eragiten duten giza jardueretako batzuk:
* Erregai fosilen errekuntza (petrolioa, adibidez).
* Zementuaren ekoizpena.
* Basoetako zuhaitz guztiak edo gehienak moztea ("baso-soiltzea" deritzona) bezalako lur aldaketak.
* Oro har, berotegi-efektua eragiten duten gainerako gasen isuriketa (metanoa eta oxido nitrosoaren isuriketa, adibidez) nekazaritza intentsiboaren bidez, adibidez.
Adostasun zientifikoak ez du mundu fisikoari buruzko baiezpenik frogatzen. Baina, adostasun zientifikoa oinarri eta ebidentzia zientifikoa dagoelako sortzen da. Ondorioz, hipotesi batekiko adostasun zientifikoa ez egoteak, oinarri eta ebidentzia zientifiko falta adierazten du. Gai baten inguruan froga, oinarri edota ebidentzia zientifikoak, adostasun zientifikoa dakar, goizago hala beranduago.
"Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldea" izeneko erakundearen laugarren ebaluazio-txostenak ondorengoa dio —ingelesez "Intergovernmental Panel on Climate Change" deitzen den erakundea, "IPCC" siglaz ezaguna—:
* Berotze globalaren zatirik handiena XX. mendearen erdialdetik aurrera, seguruenik giza jardueren ondorioz gertatu da.
* Klima-aldaketak gizartearentzat dituen onurak eta kostuak asko aldatuko dira kokapenaren eta eskalaren arabera. Eskualde epel eta polarretan izango dituen ondorioetako batzuk positiboak izango dira eta gainerako guztiak negatiboak. Oro har, errazagoa da efektu garbiak oso negatiboak izatea berotze handiago edo azkarrago batekin.
* Argitaratutako ebidentzia-sortak adierazten du litekeena dela klima-aldaketaren kalteen kostu garbiak adierazgarriak izatea eta denborarekin handitzen joatea.
* Mende honetan, ekosistema askoren erresilientzia gainditu egingo da, ziur asko, klima-aldaketaren eta harekin lotutako perturbazioen arteko konbinazio baten ondorioz (adibidez, uholdeak, lehorteak, baso-suteak, intsektuak eta ozeanoaren azidotzea) eta aldaketa globaleko beste indar batzuk (adibidez, lurzoruaren erabilera aldatzea, poluzioa, sistema naturalak zatitzea, baliabideak gehiegi ustiatzea).

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Oreskes, Naomi. (2004). «The Scientific Consensus on Climate Change» Science (Science) 306 (5702): 1686–1686. doi:10.1126/science.1103618. (Noiz kontsultatua: 2025-02-18).
* ↑ (Ingelesez) Doran, Peter T.; Kendall Zimmerman, Maggie. (2009). «Examining the Scientific Consensus on Climate Change» Eos, Transactions American Geophysical Union (Eos) 90 (3): 22–23. doi:10.1029/2009EO030002. ISSN 2324-9250. (Noiz kontsultatua: 2025-02-18).
* 1 2 (Ingelesez) Lynas, Mark; Houlton, Benjamin Z; Perry, Simon. (2021). «Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature» Environmental Research Letters (IOSScience) 16 (11): 114005. doi:10.1088/1748-9326/ac2966. ISSN 1748-9326. (Noiz kontsultatua: 2025-02-18).
* ↑ (Ingelesez) «AR4 SYR Synthesis Report Summary for Policymakers - 1 Observed changes in climate and their effects» web.archive.org 2018-11-03 (Noiz kontsultatua: 2025-02-18).
* ↑ (Ingelesez) «AR4 SYR Synthesis Report Summary for Policymakers - 2 Causes of change» web.archive.org 2018-02-28 (Noiz kontsultatua: 2025-02-18).
* ↑ (Ingelesez) «TS.4.1 Sectoral impacts, adaptation and vulnerability - AR4 WGII Technical Summary» web.archive.org 2018-11-02 (Noiz kontsultatua: 2025-02-18).
* ↑ (Ingelesez) «Magnitudes of impact - AR4 WGII Summary for Policymakers» web.archive.org 2018-11-02 (Noiz kontsultatua: 2025-02-18).
* ↑ (Ingelesez) «AR4 SYR Synthesis Report - 3.3.1 Impacts on systems and sectors» web.archive.org 2018-11-03 (Noiz kontsultatua: 2025-02-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3115646