# Arripodas

Arripodas (eguesibarreraz: Ripodase) Urraulbeiti ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
2023 urtean 19 biztanle zituen.
Bertako biztanleak arripodastarrak (eguesibarreraz: ripodasearrak) dira.

## Izena

Arripodas edo Ripodase toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
* Arripodas (1108)
* Arripodas (1117)
* Ripodas (1257)
* Ripodas (1366)
* Ripodas (1534)
* Ripodas (1800)
* Arripodas (1989)

## Ezaugarriak
### Armarria

Arripodaseko armarria Urraulbeitiko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:
| « | Hondo urdin batez eta aurrean urrezko izar batez osatuta dago urrezko kate batzuk dituen zerrenda gorri batek inguratzen du goialdean eta behealdean urrezko hondoz bere kolorezko zuhaitz batez. Eguzki batek koroatzen du. | » |

## Geografia

Arripodas Urraulbeiti ibarrean dago.

### Inguru naturala eta kokapena

Urraulbeiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 36 kilometrora dago. Udaletxea Artiedan dago. Erliebe txikiko ibarra da. Lautada bat osatzen du, Longida, Erromantzatua eta Urraulgoiti ibarretatik jarraitzen duena, nahiz eta azken kasu horretan Ugarrongo arroilak eten egiten duen.

### Klima

Urraulbeitiko klima azpimediterraneoa (Trantzizio klima) da, eta urteko batez besteko tenperatura 12,5 °C ingurukoa da. Urteroko egun euritsuak 100 inguru dira, eta jausitako prezipitazioa 850mm-koa.
Basoa nahiko urria da, eta zuhaitz gehienak pinuak dira, Austriatik birlandaturiko zuhaitzak. Horrez gain, ameztiak eta zumeak ageri dira ibarreko gunerik lehor eta eguzkitsuenetan.

#### Estazio meteorologikoak

Urraulbeitin dagoen Artieda kontzejuan, itsasoaren mailatik 456 metrora, Nafarroako Gobernuak 1954an jarritako estazio meteorologikoa dago.
Datu klimatikoak (Artieda, 1891-2020) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 17.0 | 21.5 | 27.0 | 29.5 | 36.0 | 39.0 | 42.0 | 40.0 | 38.0 | 30.0 | 21.0 | 18.0 | 42.0 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.9 | 10.4 | 14.3 | 16.6 | 20.6 | 26.4 | 29.4 | 28.6 | 24.1 | 18.9 | 12.3 | 8.9 | 18.3 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 4.8 | 5.5 | 8.4 | 10.5 | 14.3 | 19.1 | 21.6 | 21.3 | 17.4 | 13.4 | 8.1 | 4.9 | 12.4 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 0.6 | 0.5 | 2.4 | 4.4 | 8.0 | 11.8 | 13.9 | 14.1 | 10.7 | 7.9 | 3.9 | 0.9 | 6.6 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -8.0 | -12.0 | -12.0 | -4.0 | 0.0 | 0.0 | 6.0 | 6.0 | 0.0 | -2.0 | -9.0 | -13.0 | -13.0 |
| Batez besteko prezipitazioa (mm) | 57.6 | 54.0 | 56.1 | 68.5 | 61.8 | 40.6 | 32.9 | 34.1 | 50.9 | 71.9 | 72.5 | 74.4 | 675.3 |
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 32.0 | 34.0 | 35.5 | 47.0 | 39.5 | 37.0 | 44.5 | 46.0 | 71.0 | 82.0 | 31.5 | 48.5 | 82.0 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 10.0 | 9.4 | 9.2 | 11.7 | 12.0 | 6.8 | 4.9 | 5.2 | 7.0 | 10.4 | 11.9 | 12.2 | 110.4 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 1.6 | 1.5 | 1.2 | 0.3 | 0.1 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.3 | 1.1 | 6.1 |
| Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua ||||||||||||||
Aukeratu beheko zatian urte-tarte bat, urte horiek goian xehetasun handiagoz ikusteko.
Ikusi edo aldatu datu gordinak.

## Historia

Leireko monasterioak lursail batzuk izan zituen bere barruan. Bertako bizilagunek, erdia 1366an eta seigarrena 1427an, azken data horretan 8 kahitzeko gariaren urteko papar bat zor zioten koroari. Herri zitala desagertuta, Karlos Beaumontekoak 1453an jaso zituen erregeen lursailak, 3 gari-kahitzeren betiko erroldagatik; aurrerago, Leonor printzesak 1476an eman zion herria Karlos Artiedakoari.

## Demografia

2023 urteko erroldaren arabera 19 biztanle zituen Arripodasek.
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 |
| 29 | 26 | 26 | 23 | 19 | 21 | 19 | 19 | 19 | 21 | 20 | 20 | 19 | 20 | 18 | 17 | 18 | 17 | 17 | 16 | 19 |

## Politika

Arripodaseko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Alberto Iriarte Equisoain da.

### Kontzejua

Arripodaseko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Alberto Iriarte Equisoain da.

#### Kontzejuburuak

2011tik, Arripodasek kontzejuburu bat izan du:
| Kontzejuburu | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera |
| Jose Miguel Garcia Iriarte | 2011 | 2015 |
| Francisco Jose Iriarte Equisoain | 2015 | 2019 |
| Alberto Iriarte Equisoain | 2019 | jardunean |

## Kultura
### Euskara

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Urraulbeiti atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
Koldo Zuazok, 2010ean, Urraulbeiti ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da eguesibarrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Urrozko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

## Ondasun nabarmenak

* Andre Mariaren Jasokundearen eliza, Erdi Aroko kristau eliza. Barruan, Nafarroako gotikoko bataiarri ederrenetako bat dauka.
* Arripodaseko jauregia, Erdi Aroko jauregia.

## Oharrak

* ↑ /arípoð̞as/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza bigarren silaban
* ↑ /rípoð̞asè/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza bigarren eta kamutsa azken silaban

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ «Arripodas - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Euskaltzaindia) (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
* ↑ Otazu Ripa, Jesús Lorenzo. (D.L. 1977). Heraldica municipal, merindad de Sangüesa (I) : Abaurrea-Izalzu. Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular ISBN 84-235-0076-4. PMC 911388951. (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
* ↑ «Estazioko datuak - Meteo Navarra» meteoeu.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-12-24).
* ↑ Artiedako estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
* ↑ «Arripodas» www.ine.es (Espainiako Estatistika Institutua) (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
* ↑ Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
* ↑ Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.
* ↑ Uranga, José Esteban. (1943). «La pila bautismal de Rípodas» Príncipe de Viana 4 (10): 9–17. ISSN 0032-8472. (Noiz kontsultatua: 2024-12-31).
* ↑ (Gaztelaniaz) Aitor. (2024-05-30). «RÍPODAS. DEL MEDIEVO AL IRATI.» SITIOS HISTÓRICOS (Noiz kontsultatua: 2024-12-31).

## Ikus, gainera

* Urraulbeiti
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254140
* Multimedia: Rípodas / Q12254140