# Maiatzaren 24

Maiatzaren 24a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta berrogeita laugarren eguna da, 145garrena bisurteetan. 221 egun falta dira urtea amaitzeko.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Gina Pane Jaiotza: Biarritz, 1939 Heriotza: Parisko 4. barrutia eta Paris, 1990eko martxoaren 5a Jose Maria Lakarra Jaiotza: Lizarra, 1907 Heriotza: Zaragoza, 1987ko abuztuaren 6a Daniel García Carrillo Jaiotza: Zumarraga, 1990 Javier Gomá Jaiotza: Bilbo, 1965 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan Bob Dylan Jaiotza: Duluth, 1941 Viktoria Erresuma Batukoa Jaiotza: Kensington jauregia, 1819 Heriotza: Osborne jauregia, 1901eko urtarrilaren 22a Omar Khayyam Jaiotza: Nixapur eta Hira $^{(en)}$ , 1048 eta 1048 $^{(egutegigregorianoa)}$ Heriotza: Nixapur, 1131ko abenduaren 4a Joseph Brodsky Jaiotza: San Petersburgo, 1940 Heriotza: Brooklyn, 1996ko urtarrilaren 28a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian Henrike II.a Nafarroakoa Jaiotza: Zangoza, 1503ko apirilaren 18a $^{(egutegigregorianoa)}$ Heriotza: Hagetmau, 1555 Javier Urrutikoetxea Jaiotza: Donostia, 1952ko otsailaren 17a eta 1952ko azaroaren 17a Heriotza: Esplugues de Llobregat, 2001 Ramón Rubial Jaiotza: Erandio, 1906ko urriaren 28a Heriotza: Bilbo, 1999 Sotero Manteli Jaiotza: Gasteiz, 1820ko apirilaren 22a Heriotza: , 1885 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Tina Turner Jaiotza: Brownsville, 1939ko azaroaren 26a Heriotza: Küsnacht (ZH), 2023 Duke Ellington Jaiotza: Washington, 1899ko apirilaren 29a Heriotza: New York, 1974 Harold Wilson Jaiotza: Huddersfield, 1916ko martxoaren 11 Heriotza: Londres, 1995 Murray Gell-Mann Jaiotza: Lower Manhattan, 1929ko irailaren 15a Heriotza: Santa Fe, 2019 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
* Gertaerak
* Bakearen eta Desarmearen aldeko Emakumeen Nazioarteko Eguna
* Manhattan
* 1595 - Leidengo Unibertsitateko Liburutegiak Nomenclatorra argitaratu zuen, liburutegi bateko lehenengo katalogo idatzia.
* 1626 - Peter Minuit holandarrak Manhattan (irudian) erosi zuen.
* 1798 - Irlandako matxinada errepublikarra Britania Handiaren aurka hasi zen.
* 1921 - Sacco eta Vanzettiren aurkako epaiketa hasi zen.
* 1940 - Igor Sikorskyk errotoredun helikopteroan lehenengo hegaldia egin zuen.
* 1968 - 68ko maiatza: Ikasleek su eman zioten Parisko burtsari.
* 1993 - Eritrea Etiopiatik independizatu zen.
* + Gertaera gehiago...
* Egutegia
* Txantiloi:Maiatz2025
* Aurreko eta hurrengo urteetan
* 2022: Asteartea
* 2023: Asteazkena
* 2024: Ostirala
* 2026: Igandea
* 2027: Astelehena
* 2028: Asteazkena
* Izendegia
* Santutegia:
* Maria Laguntzailea, Bizente Lérinsekoa, Dabid I.a Eskoziakoa, Joana (Kusaren emaztea), Simeon Estilita Gaztea
* Seaska egutegia:
* Asier/Hasier eta Arbil.

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 2009 – Ekaitz gogorrek kalte material handiak eragin zituzten Nafarroako Erribera, Lizarraldea eta ekialdeko Sakanan. Herririk kaltetuena Lodosa izan zen.
* 2015 – Udal eta foru hauteskundeak izan ziren Araba, Bizkai eta Gipuzkoako batzar nagusietan, Nafarroako Parlamentuan, Hego Euskal Herriko udalerrietan eta Nafarroa Garaiko kontzejuetan.

### Mundua

* 1153 – Malcolm IV.a Eskoziakoa errege izendatu zuten.
* 1626 – Peter Minuitek Manhattan erosi zuen.
* 1798 – 1798ko Irlandako matxinada errepublikarra Britania Handiaren aurka hasi zen.
* 1921 – Sacco eta Vanzettiren aurkako epaiketa hasi zen.
* 1968 – 68ko maiatza: Ikasleek su eman zioten Parisko burtsari.
* 1993 – Eritrea Etiopiatik independizatu zen.
* 2007 – Hauteskundeak Irlandako Errepublikan. Bertie Ahernen Fianna Fail alderdiak garaipen estua lortu zuen, Fine Gael oposizioko alderdiaren igoera nabarmenaren aurrean.
* 2008 – Manuel Marulanda, Tirofijo, FARCeko buruzagia eta munduko gerrillaririk zaharrena hil zela jakinarazi zuten.

## Arte eta kultura
### Euskal Herria

* 1910 – Lide ta Ixidor, Santos Intxaustiren musika eta Alfredo Etxaberen libretoa duen opera estreinatu zen Bilboko Campos Eliseos antzokian.

### Mundua

* 1595 – Leidengo Unibertsitateko Liburutegiak Nomenclatorra argitaratu zuen, liburutegi bateko lehenengo katalogo idatzia.
* 1918 – Bizarrurdinen gaztelua (hungarieraz: A kékszakállú herceg vára), Béla Balázsen opera estreinatu zen Budapesteko Hungariako Opera Nazionalean.
* 1989 – Indiana Jones and the Last Crusade filma estreinatu zen, Steven Spielbergek zuzendu eta Harrison Ford eta Sean Connery aktoreek antzeztu zuteelarik.
* 1991 – Thelma & Louise filma estreinatu zen, Ridley Scottek zuzendu eta Susan Sarandon, Geena Davis, Harvey Keitel, Brad Pitt, Michael Madsen eta Christopher McDonald aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1991 – Belatz Handi (Hudson Hawk) filma estreinatu zen, Michael Lehmannek zuzendu eta Bruce Willis, Danny Aiello, Andie MacDowell, James Coburn, Sandra Bernhard eta Richard E. Grant aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia
### Mundua

* 1940 – Igor Sikorskyk errotoredun helikopteroan lehenengo hegaldia egin zuen.
* 1993 – Microsoftek Windows NT aurkeztu zuen.

## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1823 – Santiago Arana, bizkaitar ontzigilea, Abandoko Errepublikako alkatea eta Sabin, Luis eta Paulina Arana Goiri anai-arreben aita (h. 1883).
* 1863 – Santiago Alda, bilbotar politikari abertzalea eta jeltzalea (h. 1926).
* 1883 – Robustiano Ortuzar, euskal idazlea (h. 1929).
* 1884 - Mario Arana, bizkaitar futbolaria eta Bilboko alkatea (h. 1931).
* 1888 – Tene Mujika, debar idazlea (h. 1981).
* 1907 – José María Lakarra, euskal historialari, filologo, mediebalista eta heraldista, Aragoi eta Nafarroako historian aditua (h. 1987).
* 1916 - Juan Francisco Lezama, bizkaitar futbolaria (h. 1993).
* 1919 – Paul Rambié, lapurtar margolaria (h. 2020).
* 1934 – Alonso Ibarrola, gipuzkoar kazetari eta idazlea.
* 1939 – Gina Pane, lapurtar artista, 1970eko hamarkadan Body art landu zuena (h. 1990).
* 1947 – Mentxu Alkorta, gipuzkoar dantzari profesionala eta trikikilaria (h. 2021).
* 1949 –
** Joanes Arrosagarai, baxenafar bertsolaria (h. 1998).
** Sabino Cuadra, arabar abokatu, sindikalista eta politikari independentista eta ezkertiarra.
* 1950 – Uri Ruiz Bikandi, bizkaitar irakaslea, hezitzailea eta idazlea (h. 2023).
* 1953 – Ramón Tejela, nafar aktorea (h. 2013).
* 1955 – Ana Figueras, Nafarroako Ezker Batuako politikaria, Cáceresen.
* 1961 – Ismael Urtubi, bizkaitar futbolari ohia eta entrenatzailea.
* 1963 – Arrate Egaña, gipuzkoar idazlea.
* 1965 – Javier Gomá, bizkaitar saiakeragile eta filosofoa.
* 1966 – José María Glaria, Flaco, nafar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1970 – Xabier Mantzizidor, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1976 – Ekai Txapartegi, gipuzkoar filosofoa eta EHUko irakaslea.
* 1981 – Jon Benito, gipuzkoar idazlea.
* 1984 – Iñaki Etxezarraga, bizkaitar abeslaria.
* 1989 – Mikel Urrutikoetxea, bizkaitar esku huskako pilotaria.
* 1990 – Daniel García Carrillo, gipuzkoar futbolaria.
* 1995 – Julen Hualde, nafar futbolaria.
* 1997 –
** Carlos González, nafar aktorea.
** Julen Martija, nafar pilotaria.
* 1998 – Jon Sillero, bizkaitar futbolaria.
* 2001 - Alexander Hidalgo, gipuzkoar futbolaria.

### Mundua

* K.a. 15- Julius Caesar Germanicus, Erromatar komandantea.
* 1494 – Pontormo, italiar margolaria (h. 1557).
* 1544 – William Gilbert, britainiar sendagile eta fisikaria (h. 1603).
* 1681 – Manuel Pinto da Fonseca, Maltako Ordenako 68. Printze eta Maisu Handia (h. 1773).
* 1686 – Gabriel Fahrenheit, alemaniar fisikari eta ingeniaria.
* 1743 – Jean-Paul Marat, jakobinoen klubeko lider garrantzitsuenetarikoa (h. 1793).
* 1751 – Karlos Emanuel IV.a Sardiniakoa, Sardiniako erregea (h. 1819).
* 1803 – Charles Lucien Bonaparte, frantziar naturalista eta ornitologoa (h. 1857).
* 1816 – Emanuel Leutze, germano-estatubatuar margolaria (h. 1868).
* 1817 – Manuela Rosas, argentinar ekintzaile politikoa (h. 1898).
* 1819 – Viktoria Erresuma Batukoa, Britainia Handiko eta Irlandako erregina (h. 1901).
* 1830 – Alexei Savrasov, errusiar paisai-margolaria (h. 1897).
* 1842 – Manuel Mariátegui y Vinyals, espainiar politikari kontserbadorea (h. 1905).
* 1860 – Otto Liebe, Danimarkako lehen ministroa (h. 1929).
* 1870 – Jan Christian Smuts, Hegoafrikako politikari eta militarra, Hego Afrikaren batasunaren aitzindaria (h. 1950).
* 1871 – Rosario Pino, espainiar antzerki aktore eta txirrindulari afizionatua (h. 1933).
* 1878 – Lillian Gilbreth, estatubatuar ingeniari eta kudeaketa-aditua (h. 1972).
* 1889 – Anna Keichline, estatubatuar arkitekto eta asmatzailea (h. 1943).
* 1898 – José María Ferreira de Castro, portugaldar idazlea, Portugalgo eleberri neoerrealistaren aitzindaritzat hartua (h. 1974).
* 1899 –
** Suzanne Lenglen, frantziar tenislaria (h. 1938).
** Henri Michaux, belgikar olerkari, idazle eta margolaria (h. 1984).
* 1900 – Eduardo De Filippo, italiar antzerkigile, aktore, zuzendari eta gidoigilea (h. 1984).
* 1901 – Serafina Javierre, kataluniar liburuzain eta artxibozaina.
* 1905 – Mikhail Xolokhov, errusiar idazlea, 1965eko Literaturako Nobel Saria (h. 1984).
* 1906 – Harry Hammond Hess, estatubatuar geologo eta militarra, plaken tektonikaren teoriaren sortzaileetako bat (h. 1969).
* 1907 – Yoshiko Kawashima, printzesa mantxua, espioi lanetan aritutakoa Bigarren Txina-Japonia Gerran (h. 1948).
* 1914 – Lilli Palmer, alemaniar aktorea (h. 1986).
* 1917 –
** Suzy Arruda, brasildar aktorea (h. 2005).
** Juanito Valderrama, espainiar flamenko kantaria, Espainiako kopla-abeslari nagusietako bat (h. 2004).
* 1924 – José Manuel Martín, espainiar aktore eta irrati-esataria (h. 2006).
* 1928 – Cristina Calderón, Yagan hizkuntzaren azken hiztuna (h. 2022).
* 1931 – Michael Lonsdale, britainiar jatorriko frantziar aktorea (h. 2020).
* 1932 – Arnold Wesker, ingeles antzerkigilea (h. 2016).
* 1937 – Archie Shepp, estatubatuar saxofoi-jotzailea eta musikagilea.
* 1940 –
** Joseph Brodsky, errusiar-estatubatuar poeta, 1987ko Literaturako Nobel Saria (h. 1996).
** Moudud Ahmed, Bangladeshko lehen ministroa (h. 2021).
* 1941 – Bob Dylan, estatubatuar musikari, abeslari eta olerkaria eta 2016ko Literaturako Nobel Saria.
* 1942 –
** Hannu Mikkola, finlandiar rally gidaria (h. 2021).
** Fraser Stoddart, eskoziar-estatubatuar kimikaria, 2016ko Kimikako Nobel Saria (h. 2024).
* 1945 – Priscilla Presley, estatubatuar aktore eta enpresaburua.
* 1946 –
** José Jiménez Ruiz, espainiar jenerala, Espainiako Aireko Armadako Estatu Nagusiaren Burua.
** Irena Szewińska, poloniar atleta, atleta bakarra 100, 200 eta 400 metrotako munduko errekorrarekin (h. 2018).
** Tansu Çiller, Turkiako lehen ministroa.
* 1948 –
** James Cosmo, eskoziar zinema eta telebistako aktorea.
** Maxine Molyneux, britainiar soziologo feminista.
* 1949 –
** Jim Broadbent, ingeles aktorea.
** Ricardo Franco, espainiar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigilea (h. 1998).
* 1951 – Jean-Pierre Bacri, frantziar aktorea eta gidoigilea (h. 2021).
* 1953 – Alfred Molina, ingeles aktorea.
* 1956 – Seán Kelly, irlandar txirrindulari ohia.
* 1957 – Anna Tortajada, kataluniar idazle, itzultzaile eta kazetaria.
* 1958 – Norio Sasaki, japoniar futbolari ohia.
* 1960 –
** Doug Jones, estatubatuar kontorsionista eta aktorea, mimikan espezializatua.
** Jan Jönsson, suediar futbolari ohia eta entrenatzailea.
** Kristin Scott Thomas, ingeles aktorea.
* 1962 – Héctor Camacho, Macho Camacho, puertorricar boxeolaria (h. 2012).
* 1963 –
** Michael Chabon, estatubatuar eleberrigile, gidoigile, zutabegile eta ipuin idazlea.
** Joe Dumars, NBAko estatubatuar saskibaloi jokalari ohia.
* 1964 – Freda Huson, Chief Howilhkat, Kanadako indigenen eskubideen aldeko ekintzailea.
* 1965 – John C. Reilly, estatubatuar aktore, gidoigile, ekoizle eta umorista.
* 1966 – Éric Cantona, frantziar futbolari ohia.
* 1972 –
** Layne Beachley, australiar surflari ohia.
** Maia Sandu, Moldaviako lehen ministroa.
** Maksim Suraiev, errusiar kosmonauta.
* 1973 –
** Rodrigo, cuarteto musika motako argentinar abeslaria (h. 2000).
** Ruslana, ukrainar abeslari, konpositore, produktore eta dantzaria.
** Julián Villagrán, espainiar aktorea.
* 1975 – Will Sasso, kanadar aktorea.
* 1978 – Rose, frantziar folk abeslaria.
* 1982 – Marga Prohens, Balear Uharteetako presidentea.
* 1983 – Custódio, portugaldar futbolari ohia.
* 1986 – Saúl Berjón, espainiar futbolaria.
* 1987 – Déborah François, valoniar aktorea.
* 1988 – Tony Gallopin, frantziar txirrindularia.
* 1989 – Tina Weirather, liechtensteindar alpetar eskiatzailea.
* 1990 – Cristopher Mansilla, txiletar txirrindularia (h. 2021).
* 1991 – Leia Dongue, Tanucha, mozambiketar saskibaloi-jokalaria.
* 1992 – Cristian Ganea, errumaniar futbolaria.
* 1994 – Emma McKeon, australiar igerilaria.
* 1999 – Lucía Rodríguez Herrero, espainiar futbolaria.
* 2000 – Jun Endo, japoniar futbolaria.
* 2007 - Qiu Qiyuan, txinatar gimnasta artistikoa.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1835 – Bizente Sarria, euskal frantziskotar eta sermolaria, Kalifornian (j. 1767).
* 1885 – Sotero Manteli, arabar erdal idazlea eta inprimatzailea (j. 1820).
* 1957 –
** Vicente Blanco, euskal txirrindularia, Frantzia Tourrean parte hartu zuen lehendabiziko euskalduna (j. 1884).
** Enrique de Francisco, Getafen jaiotako gipuzkoar politikari sozialista, Mexiko Hirian (j. 1878).
* 1975 – Koldo Arriola Arriola, ondarrutar gaztea, Ondarroako Guardia Zibilaren kuartelean tiroz eraila (j. 1956).
* 1987 – José Gabriel Sarasa, euskal herritar abokatu eta politikaria (j. 1927).
* 1991 – Constantino Martínez Uriarte, arabar apaiz domingarra, Madrilen (j. 1911).
* 1999 – Ramon Rubial, bizkaitar politikari sozialista, Eusko Kontseilu Nagusikoko lehenengo Presidentea (j. 1906).
* 2001 – Javier Urrutikoetxea, Urruti, donostiar futbolaria, Esplugues de Llobregaten (j. 1952).
* 2010 – Joxepa Arregi, Jesus Mari Zabarte ETAko presoaren ama, preso eta iheslarien amaren irudi eta sinboloa eta Etxerat elkarteko presidentea (j. 1919).
* 2022 - Mercedes Iridoi Olaskoaga, Hondarribiako alkatea (j. 1924).

### Mundua

* 1153 – David I.a, Eskoziako Erresumako erregea (j. c. 1084).
* 1163 – Abd al-Mumin, almohadeen buruzagia (j. 1094).
* 1201 – Tibalt III.a Xanpainakoa, Xanpainako kondea (j. 1179).
* 1497 – Benedetto da Maiano, italiar arkitekto eta eskultorea (j. 1442).
* 1543 – Nikolas Koperniko, prusiar astronomoa, astronomia modernoaren aita (j. 1473).
* 1627 – Luis de Góngora, espainiar poeta.
* 1665 – Maria Jesusena Ágredakoa, espainiar moja frantziskotar kontzepzionista eta gaztelaniazko idazle mistikoa (j. 1602).
* 1681 – Nicodemus Tessin Zaharra, suediar arkitektoa (j. 1615).
* 1734 – Georg Stahl, alemaniar kimikari eta sendagilea (j. 1659).
* 1817 – Juan Meléndez Valdés, espainiar idazlea (j. 1754).
* 1839 – Ana Pak Agi, korear martiri katolikoa (j. 1782).
* 1862 – Armand Toussaint, frantziar eskultorea (j. 1806).
* 1872 – Julius Schnorr von Carolsfeld, alemaniar margolaria (j. 1794).
* 1875 – Eulalie Papavoine, Parisko jostuna, Parisko Komunan parte hartu zuena (j. 1846).
* 1877 – Ramon Cabrera, kataluniar militar eta politikaria, karlisten buruzagia (j. 1806).
* 1881 – Samuel Palmer, ingeles paisaia-margolari, grabatzaile eta idazlea (j. 1805).
* 1894 – Verney Lovett Cameron, ingeles bidaiaria (j. 1844).
* 1896 – Luigi Federico Menabrea, Italiako lehen ministroa (j. 1809).
* 1911 – Maria Izilda de Castro Ribeiro, Menina Izildinha, portugaldar mistikoa, batzuek santu gisa gurtua (j. 1897).
* 1919 – Amado Nervo, mexikar idazle modernista (j. 1870).
* 1936 - Claudia Muzio, italiar soprano lirikoa (j. 1889).
* 1948 – Jacques Feyder, belgikar zinemagilea (j. 1885).
* 1950 – Archibald Wavell, ingeles mariskala (j. 1883).
* 1959 – John Foster Dulles, estatubatuar politikaria (j. 1888).
* 1971 – Raichō Hiratsuka, idazlea, kazetaria, ekintzaile politikoa, anarkista eta feminismoaren aitzindaria Japonian (j. 1886).
* 1974 – Duke Ellington, estatubatuar jazz musikaria, inoizko jazz musikaririk garrantzitzuenetarikoa (j. 1899).
* 1981 - Marie-Andrée Schwindenhammer, trans pertsonen eskubideen aldeko ekintzaile frantziarra (j. 1909).
* 1982 – Tauno Palo, finlandiar aktore eta abeslaria (j. 1908).
* 1988 – Ernest Labrousse, frantziar historialaria, historia ekonomiko eta sozialean espezializatua (j. 1895).
* 1991 – Gene Clark, estatubatuar abeslari eta egile abeslaria, The Byrds taldeko kide sortzailea (j. 1944).
* 1994 – John Wain, ingeles poeta eta saiakera-idazlea (j. 1925).
* 1995 – Harold Wilson, Erresuma Batuko lehen ministroa (j. 1916).
* 1997 – M. Aram, indiar hezitzaile eta abokatua (j. 1927).
* 1998 –
** Francys Arsentiev, Everest gailurrera ontziratutako oxigenorik gabe iritsi zen lehen estatubatuar emakumea (j. 1958).
** Lucio Muñoz, espainiar margolaria (j. 1929).
* 2013 – Michel Crozier, frantziar soziologoa, erakundeen soziologiaren alorrean analisi estrategikoaren sortzaile nagusia (j. 1922).
* 2017 – Denis Johnson, estatubatuar idazlea (j. 1949).
* 2018 – Tsehaytu Beraki, eritrear musikari eta ekintzaile politikoa (j. 1939).
* 2019 – Murray Gell-Mann, estatubatuar fisikaria, 1969ko Fisikako Nobel Saria (j. 1929).
* 2020 –
** Jimmy Cobb, estatubatuar jazz musikaria (j. 1929).
** Jean-Loup Dabadie, Frantses kazetari eta gidoigilea, Frantses Akademiako kidea (j. 1938).
** Mukar Txolponbaiev, kirgizistandar politikaria (j. 1950).
* 2021 – Lourdes Alves Araújo, timortar ekintzaile eta politikaria (j. 1956).
* 2022 – Ouka Leele, espainiar argazkilaria (j. 1957).
* 2023 – Tina Turner, estatubatuar abeslaria, musikaria, dantzaria eta aktorea (j. 1939).
* 2024 –
** Doug Ingle, estatubatuar abeslari eta musikaria, Iron Butterfly, taldeko sortzailea (j. 1945).
** Janusz Edmund Zimniak, poloniar elizgizon katolikoa (j. 1933).

## Jaiak eta urteurrenak

* Bakearen eta Desarmearen aldeko Emakumeen Nazioarteko Eguna
* Eritreako egun nazionala.
* Sehaska egutegiko izendegia: Asier/Hasier eta Arbil.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2584
* Multimedia: 24 May / Q2584