OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Peres Jepchirchir

Peres Jepchirchir (1993ko irailaren 27a) Kenyako distantzia luzeko korrikalari profesionala eta urrezko domina olinpikoa da, errepideko lehiaketetan parte hartzen duena. 2016an IAAF Maratoi Erdiko Munduko Txapelketan urrezko domina izan zen eta 2020an berriz ere urrezko domina lortu zuen. 2017ko otsailaren 10ean EAEko 1:05:06 maratoi erdirako bere marka pertsonala egin zuen eta maratoi erdiko munduko errekorra izan zen. 2020an Poloniako Gdyniako Atletismo Maratoi Erdiko Txapelketan bere munduko errekorra hautsi zuen, eta 1:05:16an gurutzatu zuen helmuga.
2021.urtean hainbat garaipen garrantzitsu lortu zituen. New York-eko maratoia irabazi zuen eta udarab, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, proba berean, urrezko domina lortu zuen.

## Nazioarteko emaitzak

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 01 ! | Maratoia |
| Munduko Maratoi Erdiko Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2016 | Cardiff Gales | 01 ! | Banaka |
| 2016 | Cardiff Gales | 01 ! | Taldeka |
| 2020 | Gdynia Polonia | 01 ! | Banaka |
| 2020 | Gdynia Polonia | 01 ! | Taldeka |
| World Marathon Mayors ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2021 | New York AEB | 01 ! | Maratoia |
| 2024 | Londres Erresuma Batua | 01 ! | Maratoia |

## Errepideko lasterketa garaipenak

* Durban 10K CITYRUN: 2013
* Yangzhou Jianzhen Nazioarteko Maratoi Erdia : 2016
* Marseille-Cassis Classique Internationale : 2014, 2015
* Ústí nad Labem Maratoi Erdia : 2015,2016
* Le Lion Maratoi Erdia: 2014
* Pragako Sari Nagusia 10K: 2015
* Corrida de Houilles : 2014
* Ottawa 10K: 2016
* Valentziako Maratoi Erdia : 2016
* Ras Al Khaimah Maratoi Erdia : 2017
* Portugalgo maratoi erdia : 2019
* Saitama Nazioarteko Maratoia : 2019
* Pragako maratoi erdia : 2020
* Valentziako maratoia : 2020
* Olinpiar Maratoia : Tokio 2020
* New Yorkeko maratoia : 2021

## Marka pertsonalak

* 5K lasterketa - 15:51 (2014), BOclassic ,
* 10K lasterketa – 30:55 (2015), Praga
* 20K lasterketa - 1:01:40 (2017), Ras Al Khaimah
* Maratoi erdia - 1:05:06 (2017), Ras Al Khaimah Maratoi Erdia
* Marathon - 2:17:16 (2020), Valentziako maratoia

## Erreferentziak

* ↑ CNN, Matias Grez. «Peres Jepchirchir breaks own world record at World Athletics Half Marathon Championships» CNN (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23597143
* Multimedia: Peres Jepchirchir / Q23597143
# Hyvin Jepkemoi

Hyvin Kiyeng Jepkemoi (1992ko urtarrilaren 13a) keniako oztopo lasterketako korrikalaria da. Urrea irabazi zuen 2015eko Atletismoko Munduko Txapelketan eta 2011ko Afrika Osoko Jokoetan, eta brontzea 2017ko Munduko Txapelketan eta 2012ko Afrikako Atletismoko Txapelketan. Olinpiar Jokoetan zilarra irabazi zuen Rio de Janeiron eta brontzea Tokion. 2021-eko abuztuan, bere denborarik onena 9:00.01-ra jeitsi zuen eta 6. postuan kokatzen da munduko betiko zerrendan.

## Nazioarteko emaitzak

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil | 02 ! | 3.000m oztopo |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | 3.000m oztopo |
| Munduko txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2015 | Pekin Txina | 01 ! | 3.000m oztopo |
| 2017 | Londres Erresuma Batua | 03 ! | 3.000m oztopo |
| Afrikako Jokoak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2018 | Maputo Mozambike | 01 ! | 3.000m oztopo |
| Afrikako Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2018 | Porto Novo Benin | 03 ! | 3.000m oztopo |

## Erreferentziak

* ↑ «3000 Metres Steeplechase - women - senior - outdoor» www.worldathletics.org (Noiz kontsultatua: 2022-02-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16558877
* Multimedia: Hyvin Jepkemoi / Q16558877
# Sally Kipyego

Sally Jepkosgei Kipyego (Kapsowar, Kenya, 1985eko abenduaren 19a) Kenyako atleta da, distantzia luze eta ertaineko lasterkaria. 2011ko Munduko Atletismo Txapelketan zilarrezko domina lortu zuen 10.000 metroko lasterketan, eta 2012ko Londresko Udako Olinpiar Jokoetan ere zilarrezko domina. Berak 30:38.35 minutuko erregistro pertsonala egin zuen ekitaldi horretarako, eta 5.000 metroko proban neurgailuek 14:30.42 minutuko markarik onena markatu zutenean, Kenyako bigarren emakume azkarrena bihurtu zen.

## Biografia

Akademikoki, Kipyegok erizaintza-maila bat lortu zuen.

### Lasterkari

Texas Tech Red Raiders delakoan parte hartu zuen, kross, pista eta landa probetan. Bera izan zen banakako NCAAko txapelketa irabazi zuen Kenyako lehen emakumea, NCAA Cross Countryko I. Mailako tituluak hiru aldiz jarraian irabazi zituen lehena, eta cross country delako Big 12 Konferentziako hiru titulu jarraian irabazi zituen lehen lasterkaria. Berak ere irabazi zituen 5.000 metroko barruko NCAAko hiru titulu jarraian, eta bi aldiz irabazi zuen aire zabaleko NCAAko txapela. Kipyego Suzy Favor-Hamilton lasterkariarekin lotuta dago, NCAAren historiako banakako txapelketarik handienarekin. Kipyegok banaka NCAAren historiako beste edozein lasterkarik baino txapelketa gehiago irabazi zuen bi urtean. World Athletics Tour Atletismo Federazioen Nazioarteko Elkartean (IAAF) dabil, profesionalki. Nike, Inc.-ek babesten du.

#### Estatu Batuetan

Estatu Batuetara joan ondoren, Kipyegok lanean jarraitu zuen Texas Tech Red Raiders kross, pista eta landa taldeetan, eta NCAAko kross txapelketa indibidual bat irabazi zuen Kenyako lehen emakumea izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ «Sally KIPYEGO | Profile | World Athletics» worldathletics.org (Noiz kontsultatua: 2024-01-22).
* ↑ (Ingelesez) «Sally Kipyego Is Looking to Redeem Herself in New York After a Disappointing Olympic Performance» Runner's World 2021-11-04 (Noiz kontsultatua: 2024-01-22).
* ↑ (Ingelesez) «Sally Kipyego Biography - Kenyan-born American long- and middle-distance runner» pantheon.world (Noiz kontsultatua: 2024-01-22).
* ↑ (Ingelesez) Strout, Erin. (2020-02-25). «Sally Kipyego Has Faith in Her Olympic Marathon Trials Preparation—and in Herself» Women's Running (Noiz kontsultatua: 2024-01-22).
* ↑ «USA Track & Field | Sally Kipyego» usatf.org (Noiz kontsultatua: 2024-01-22).
* ↑ (Ingelesez) fast-women. (2020-11-23). «A conversation with Sally Kipyego» Fast Women (Noiz kontsultatua: 2024-01-22).
* ↑ «Kenya native from Texas Tech cruises to victory in women’s race» Tribune-Star 21 de noviembre de 2006.

## Kanpo estekak

* Web gunea
* Player Bio at Texas Tech Athletics
* Datuak: Q6008
* Multimedia: Sally Kipyego / Q6008
# Brigid Kosgei

Brigid Jepchirchir Kosgei (1994ko otsailaren 20a) 2018 eta 2019ko Chicagoko maratoiak eta 2019 eta 2020ko Londresko maratoiak irabazi zituen keniako maratoi korrikalaria kenyarra da. 2017ko Chicagoko maratoian eta 2018ko Londresko maratoian bigarren postua ere lortu zuen. Sexu mistoko lasterketan korritzen duten emakumeen maratoiaren munduko errekorra du, 2:14:04ko denborarekin 2019ko urriaren 13an Chicagoko maratoian. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetako maratoi proban ere bigarren sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | Maratoia |
| World Marathon Mayors ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2017 | Chicago AEB | 02 ! | Maratoia |
| 2018 | Chicago AEB | 01 ! | Maratoia |
| 2018 | Londres Erresuma Batua | 02 ! | Maratoia |
| 2019 | Chicago AEB | 01 ! | Maratoia |
| 2019 | Londres Erresuma Batua | 01 ! | Maratoia |
| 2020 | Londres Erresuma Batua | 01 ! | Maratoia |

## Erreferentziak

* ↑ «Brigid KOSGEI | Profile | World Athletics» www.worldathletics.org (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q52129159
* Multimedia: Brigid Kosgei / Q52129159
# Linet Masai

Linet Chepkwemoi Masai, ezagunagoa Linet Masai izenez(Kapsokwony, Kenya, 1989ko abenduaren 5a) keniar atleta da, distantzia luzeko 10000 metroko lasterketan espezialista, eta 2011n munduko txapelduna izan zen.

## Kirol ibilbidea

Pekingo 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen, Tirunesh Dibaba etiopiarraren eta Shalane Flanagan estatubatuarraren atzetik.
Hurrengo urtean, 2009ko Berlingo Munduko Txapelketan urrezko domina irabazi zuen, eta bi urte geroago, 2011ko Daeguko Munduko Txapelketan, brontzezko domina irabazi zuen, 30:53.59 denborarekin. Herrikide zituen Vivian Cheruiyot eta Sally Kipyego atleta kenyarren atzetik heldu zen.

## Txapelketak
### Lorpenak

| Urtea | Txapelketa | Lekua | Postua | Proba |
| 2007 | Munduko Txapelketa | Mombasa, Kenya | 1.a | Junior race |
| 2007 | Munduko Athletics Finala | Stuttgart, Germany | 4.a | 3000 m |
| 2007 | Munduko Athletics Finala | Stuttgart, Germany | 4.a | 5000 m |
| 2008 | Munduko Txapelketa | Edinburgh, Scotland | 3.a | Senior race |
| 2008 | Munduko Txapelketa | Edinburgh, Scotland | 2.a | Team competition |
| 2008 | Olinpiar Jokoak | Beijing, China | 3.a | 10,000 m |
| 2008 | Munduko Athletics Finala | Stuttgart, Germany | 5.a | 3000 m |
| 2008 | Munduko Athletics Finala | Stuttgart, Germany | 4.a | 5000 m |
| 2009 | Munduko Txapelketa | Amman, Jordan | 2.a | Long race |
| 2009 | Munduko Txapelketa | Amman, Jordan | 1.a | Team |
| 2009 | Munduko Txapelketa | Berlin, Germany | 1.a | 10,000 m |
| 2010 | Munduko Txapelketa | Bydgoszcz, Poland | 2.a | Senior race |
| 2010 | Munduko Txapelketa | Bydgoszcz, Poland | 1.a | Team |
| 2011 | Munduko Txapelketa | Punta Umbría, Spain | 2.a | Senior race |
| 2011 | Munduko Txapelketa | Punta Umbría, Spain | 1.a | Team |
| 2011 | Munduko Txapelketa, Athletics | Daegu, Korea | 6.a | 5000 m |
| 2011 | Munduko Txapelketa, Athletics | Daegu, Korea | 3.a | 10,000 m |

### Marka pertsonala

* 3000 metro – 8:38.97 min (2007)
* 5000 metro – 14:31.14 min (2010)
* 10,000 metro – 30:26.50 min (2008)
* 10 kilometrp – 30:48 min (2010)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Comunicaciones, Compañia Chilena de. «Fondista keniana rompió la hegemonía etíope en los 10.000 metros planos en Berlín» alairelibre.cl (Noiz kontsultatua: 2024-01-21).
* ↑ Linet Masai. .
* ↑ «Linet Chepkwemoi MASAI | Profile | World Athletics» worldathletics.org (Noiz kontsultatua: 2024-01-21).
* ↑ «Masai deja sin t�tulo de 10.000 a Etiop�a doce a�os despu�s - MARCA.com» www.marca.com (Noiz kontsultatua: 2024-01-21).
* ↑ (Gaztelaniaz) «La keniata Masai acaba con el dominio etíope en los 10.000» La Voz de Galicia 2009-08-16 (Noiz kontsultatua: 2024-01-21).
* ↑ (Gaztelaniaz) La vencedora de la última edición, Linet Masai, defenderá título en el IX Cross Atapuerca – Cross de Atapuerca. (Noiz kontsultatua: 2024-01-21).
* ↑ (Ingelesez) PLC, Standard Group. «The Standard - Kenya & World News | Latest and Breaking news» The Standard (Noiz kontsultatua: 2024-01-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q239164
* Multimedia: Linet Masai / Q239164
# Chou Kung-shin

Lionesa Kung-shin (txinatar simplifikatua: 周功鑫; pinyin, Zhίu Gοngxn: θgxn: : ; 1947ko apirilaren 14a (74 ) taiwaniar eruditoa da, idazle, historialari eta arkeologoa. Jauregi Nazionaleko Museoko lehendakaria izan zen 2008ko maiatzetik 2012ko uztailera.

## Biografia

Zhejiangen jaio zen 1947an. Fu Jen Unibertsitate Katolikoa, Txinako Kultura Unibertsitatean eta Sorbonan graduatu zen. 27 urte egin zituen Jauregi Nazionalaren Museoan, Txinako Museoen Elkarteko Kontseiluko zuzendari izan aurretik. Fu Jen Institutu Unibertsitarioko zuzendaria izan zen 2002ko irailean, 2008ko maiatzera arte. Orduan, Jauregi Nazionalaren Museoko lehendakaria izan zen, 2012ko uztailera arte.

## Erreferentziak

* ↑ Zhou Gongxin, 14 de abril de 1947. Licenciadq en Lengua Francesa y en el Departamento de Taiwan Universidad Católica Fu Jen Literatura.. 28 de septiembre de 2009.
* ↑ REVISIÓN: 25 años de edad, "palacio", una puerta del Palacio de treinta años. 2013.
* ↑ Zhou Gongxin: He estado en ambos lados de la ciudad prohibida para los medios de comunicación de Taiwan para hablar de la cooperación tramo de "traidor". 17 de marzo de 2014.

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Chou Kung-shin» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q9088950
* Multimedia: Chou Kung-shin / Q9088950
# Mixel Aire

Mixel Aire Etxebarren —Xalbador II.a ezizenez ezaguna— (Urepele, Nafarroa Beherea, 1944ko maiatzaren 5a - 2025eko urtarrilaren 14a) bertsolaria izan zen.
Xalbador bertsolari ospetsuaren semea, ogibidez artzaina izan zen, aita bezala. 1976an Mari Michel Bertart-ekin ezkondu zen; hiru alaba izan zituzten, Miren, Amaia eta Paxkalin, euskal kantagintzako Aire Ahizpak hirukote ezaguna osatzen dutenak..

## Biografia

1967an, 23 urte zituela egin zuen lehen plaza, Hazparnen hain zuzen, Xalbador aita, Mattin, Jon Lopategi eta Txomin Ezpondarekin.
Kalifornian bost urtez bizi izan zen, 1969tik 1974ra, artzain lanetan.
Euskal Herrira itzuli ostean, Mixel Aire Etxebarren Xalbador II.ak bat-bateko sariketa askotan parte hartu zuen, batik bat Nafarroako Bertsolari Txapelketan: 1980tik 1996ra bitartean hamazazpi aldiz lehiatu zen, eta finalera iritsi zen guztietan, baita hiru txapel jantzi ere (1980an, 1985ean eta 1988an). Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa batzen dituen Xilaba Bertsulari Xapelketan, berriz, bi aldiz aritu zen: 2008an eta 2010ean. Aipatutako txapelez gain, Zaldibiako I. Artxanberri eta Patxi Errota sarikoa jantzi zuen 1977an.
Bertso jarriak ere baditu ezagunak: esate baterako, "Ameriketan bakarrik" (1969); "Argia ta Ama"; "Agur Jaun Bikario Jenerala"; "Herri Urrats Senperen"; "Urepeletik doakigun jaun erretorrari"; "Euskaldunak Ameriketan"; "Manuel Alzugarai".
2010ean eszenatokiak utzi zituen.

## Txapelketak eta Sariak

* Artxanberri eta Patxi Errota saria
** Txapeldun (1): 1977
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa
** Txapeldun (3): 1980, 1985 eta 1988
** Txapeldunordea (1): 1984
** Hirugarrena (1): 1992
* Xilaba Bertsulari Xapelketa
** Finalaurrekoak (2): 2008 eta 2010
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** Final-laurdenak (4): 1980, 1986, 1989 eta 1993

## Erreferentziak

* 1 2 3 Ubeda, Garbine. (2025-01-14). «Mixel Aire Etxebarren 'Xalbador II.a' hil da, 81 urtetan» Berria (Noiz kontsultatua: 2025-01-14).
* ↑ Gaizka, Lasa. (2025-01-14). «'Xalbador II' hil da» diariovasco.com.
* ↑ «Mixel Aire bertsolari eta artzaina zendu da» eitb.eus 2025-01-14.

## Kanpo estekak

* Mixel Aire Euskal Kultur Erakundearen webgunean
* Mixel Aire Mintzoak Ipar Euskal Herriko ahozko memoria webgunean
* Mixel Aire Xalbador II BDB weborrian
* Datuak: Q12263725
# KIT

Kartzelako Irakurketa Taldea edo KIT Bergarako (Gipuzkoa) Kartzela Zaharrean kokatzen den irakurketa taldea da.
2021ean abiatu zuten, Kolax Txapa irratiko saioaren bueltatik sortutako talde baten bidez.
Hamarnaka lagunek osatzen dute kolektiboa, eta nagusiki liburuen gaineko solasaldiak antolatzen dituzte. Etxeko marka da saioetara idazlea gonbidatzen dutela beti.

## Saioak

| # | Data | Gonbidatua | Liburua |
| 1 | 2021eko urriaren 21a | Nerea Loiola | Epizentroa |
| 2 | 2022ko otsailaren 3a | Miren Amuriza | Basa |
| 3 | 2022ko martxoaren 17a | Danele Sarriugarte | Azala erre |
| 4 | 2022ko ekainaren 2a | Kattalin Miner | Moio |
| 5 | 2022ko irailaren 13a | Lander Garro | Faith |
| 6 | 2022ko urriaren 13a | Oihana Arana | Lazunak azkazaletan |
| 6 | 2022ko urriaren 13a | Leire Vargas | Dena ametsa den irudipena |
| 7 | 2023ko urtarrilaren 15a | Iñigo Astiz | Joemak eta Polasak |
| 8 | 2023ko otsailaren 16a | Garazi Arrula | Beirazko kanpaia |
| 9 | 2023ko apirilaren 20a | Eneko Barberena | Suak erreko ez balu |
| 10 | 2023ko maiatzaren 11a | Nerea Ibarzabal | Bar gloria |
| 11 | 2023ko ekainaren 22a | Alberto Barandiaran | Gurea falangista zen |
| 12 | 2023ko urriaren 26a | Anari Alberdi | Gari eta goroldiozko |
| 13 | 2024ko otsailaren 15a | Mikel Antza | Atzerri |
| 14 | 2024ko martxoaren 7a | Katixa Agirre | Berriz zentauro |
| 15 | 2024ko apirilaren 11a | Itziar Ugarte | Gu gabe ere |
| 16 | 2024ko maiatzaren 30a | Lide Hernando | Izotz ura |
| 17 | 2024ko irailaren 26a | Eider Rodriguez | Eraikuntzarako materiala |
| 18 | 2024ko urriaren 30a | Joseba Sarrionandia | Karteletrak |
| 19 | 2025eko urtarrilaren 16a | Unai Iturriaga | Ni ez naiz Mikel Laboa |
| 20 | 2025eko otsailaren 20a | Uxue Alberdi | Hetero |

## Emanaldiak

Irakurketa taldeen funtzio klasikoez gain, literatutarekin lotuta dauden hainbat zuzeneko emanaldi antolatu izan dituzte:
| # | Data | Artistak | Emanaldia |
| 1 | 2024ko otsailaren 8an | Danele Sarriugarte eta Miren Narbaiza | Popperra, afterra eta utopia |
| 2 | 2024ko ekainaren 20an | Maialen Lujanbio | Erre(AH)ala |
| 3 | 2025eko martxoaren 13an | Mejillon Tigre | Hitz esana |

## Erreferentziak

* ↑ «Txapa Irratia, indartuta ikasturte berrian - Bergara» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2024-06-21).
* ↑ «Kartzelako Irakurketa Taldea: "Berriz zentauro" - Bergara - 2024-03-07» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2024-06-21).
* ↑ «Elkartela» Telegram (Zibergara) (Noiz kontsultatua: 2024-06-21).
* ↑ «'Popperra, afterra eta utopia' ikuskizuna kartzela zaharrean - Bergara» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2024-06-21).
* ↑ «Maialen Lujanbioren 'rr-6-erre (AH)ala' ikuskizuna Bergaran - Bergara» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2024-06-21).

## Ikus, gainera

* Bergarako Kartzela Zaharra
* Txapa irratia
* Irakurle talde
* Datuak: Q126826441
# Ordezkapen aromatiko elektroizale

Ordezkapen aromatiko elektroizalea kimika organikoaren alorreko erreakzio-mota bat da zeinetan sistema aromatikoari lotutako atomo bat, hidrogenoa eskuarki, talde elektroizale batez ordezkatzen den. Oso erreakzio inportantea da bai industriaren alorretan eta baita laborategi-sintesietan ere. Berari esker talde funtzional asko txerta daitezke konposatu aromatikoetan.

## Hainbat adibide.

Halogenazio aromatikoak bromoa edo kloroa usatuz aril haluroak sortzen ditu katalizatzaile moduan burdin haluroak edo aluminio haluroak baliatuz.
Konposatu nitroaromatikoak ere ordezkapen aromatiko elektroizalez sintetizatzen dira aziko nitrikoa eta azido sulfurikoa baliatuz.
Azido sulfonikoaren sintesia bentzenoa azido sulfurikoz tratatuz egiten da.
Friedel-Crafts erreakzio ezaguna ere adibideetako bat da.

## Erreferentziak

* ↑ «ZT Hiztegi Berria» zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2020-11-18).
* ↑ «ZT Hiztegi Berria» zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2020-11-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q597833
* Multimedia: Electrophilic aromatic substitution reactions / Q597833
# Patxi Salaberri Muñoa

    Artikulu hau Aramaioko idazleari buruzkoa da; Uxueko euskaltzaina gaitzat duena beste hau da: «Patxi Salaberri Zaratiegi»
Patxi Salaberri Muñoa (Aramaio, Araba, 1956ko ekainaren 7a), Euskal Filologian doktorea eta euskal literatura klasikoan aditua, EHUko Filologia irakaslea da.
1997an Axularren prosa erretorikaren argitan izenburuko doktorego-tesia aurkeztu zuen Jon Kortazarren zuzendaritzapean.
1997tik 2000ra bitartean Gasteizko Irakasleen Unibertsitate Eskolako zuzendaria izan zen. Irun Hiriko Olerki Saria irabazi zuen 2002an.
2015eko uztailaren 17an euskaltzain urgazle izendatu zuten.

## Lanak
### Saiakera

* Arratsalde bat Auñemendiko Lorearekin (2021, Booktegi).
* Etxepare. Euskaldunon hizkuntzaren hasikinak. Euskara xumean (2018, Booktegi)
* Axular. Gero. Euskara xumean (2017, Udako Euskal Unibertsitatea).
* Axular. Gero. Euskara xumean (2017, Booktegi).
* Hire bordatxoan. Txipi Ormaetxea omenduz. Gotzon Aurrekoetxea, eta Jesus Mari Makazaga Eizagirrerekin (2016, UPV/EHU)
* Leizarragaren idazlanetan barrena (2014, Euskal Herriko Unibertsitatea).
* Idazleei galdezka (2012, Euskal Herriko Unibertsitatea).
* Irakurketa dela eta, Fito Rodriguez, Ander Iturrioz eta Ur Apalategirekin (2012, Erroteta).
* Aingura eta sugea: originaltasuna eta dependentzia Leizarragaren idazlanetan (2011, Erroteta).
* Leizarraga zaharra, Leizarraga gaurkoa (2007, BAP).
* Euskal klasikoen atarian (2004, Pamiela).
* Iraupena eta lekukotasuna: euskal literatura idatzia 1900 arte (2002, Elkar).
* Haizkora zuhaitzaren erroari kheinatzean: Axularren gogoetak eta erranak (2000, Pamiela).
* Txillardegi lagun-giroan. Gotzon Aurrekoetxea, Pilar Etxeberria, eta Jose Luis Ormaetxearekin (2000, UEU)
* Antologia: Axular (1999, Ibaizabal; Oria & Kriselu).
* Axularren historiak (1998, Pamiela).
* Axularren prosa erretorikaren argitan (1997, Euskal Herriko Unibertsitatea).
* Barne-barnetik. Eusebio Osaren artikulu bilduma. Xabier Etxaniz eta Jose Luis Ormaetxearekin (1997, Arabako Foru Aldundia).
* Legutioko udalbarrutiko toponimia (1987, Gasteiz).
* Urbina eta Urrunagako toponimia (1986, Gasteiz).
Poesia
* No (poema akrilikoak) (2005, Pamiela)
* Uretan idatziak (2002, Kutxa Gizarte Ekintza)

### Itzulpenak

* W. Gombrowicz: Poeten kontra (2005, Egan).
* Rainer Maria Rilke: Poeta gazte bati idatziak (2002, Jakin).

## Erreferentziak

* ↑ Salaberri Muñoa, Patxi Salaberri Muñoa. «Axularren prosa erretorikaren argitan» (PDF) Tesiker, Euskarazko doktorego-tesiak (Noiz kontsultatua: 2019-12-20).
* ↑ «Sei euskaltzain urgazle gehiago ditu Euskaltzaindiak» Berria 2015-07-20.

## Kanpo estekak

* «Patxi Salaberri», Literaturaren Zubitegia.
* Datuak: Q12265615
# Diagonal (geometria)

Diagonala zuzenki bat da, poligono batean, elkarren ondokoak ez diren bi erpin lotzen dituena, eta poliedro batean, aurpegi berekoak ez diren bi erpin.

## Poligono baten diagonalen kopurua

n aldeko poligono batean, diagonalen kopurua ekuazio honek emango digu:
                $N_{d}={\frac {n(n-3)}{2}}$

## Matrizeak

Matrize karratu edo determinante batean, elkarren ondokoak ez diren bi erpinen arteko elementu-multzoa da; goiko ezkerretik beheko eskuinera doan diagonalari nagusi deitzen zaio.

## Ikus, gainera

* Diagonal nagusia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q189791
* Multimedia: Diagonal / Q189791
# Diagonal nagusi

Aljebra linealean, matrize karratu edo determinante bateko diagonal nagusia goiko ezkerretik beheko eskuinera doan diagonala da, hau da, elkarren ondokoak ez diren bi erpinen arteko elementu-multzoa: $a_{1,1}\,$, $a_{2,2}\,$, $a_{3,3}\,$ ... $a_{n,n}\,$. Esate baterako, matrize honek 1-ak ditu diagonal nagusi osoan:
    ${\begin{bmatrix}1&0&0\\0&1&0\\0&0&1\end{bmatrix}}$
Gainera, diagonal nagusian ez dauden elementu guztien balioa zero den matrize karratua matrize diagonal deitzen da; diagonal nagusiko elementuen balioa edozein izan daiteke, baita zero ere. Matrize karratu bateko diagonal nagusiko elementuen baturari matrizearen aztarna deritzo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q651480