# Disidentzia zientifiko

Kontsentsu zientifikoarekin bat ez etortzea da disidentzia zientifikoa. Desadostasunak baliagarriak dira uste, metodologia eta arrazoiketetan arazoak aurkitzeko zein ez dakigun horri heltzeko modu berriak sortu eta probatzeko ere. Aro modernoan, zientziaren zeregina areagotu da gizartean, haren politizazioaren gorakadarekin batera. Eta honek, aspektu berri baten gailentzea ekarri du: politika publikoetan zientzialari disidenteek dutena.
Disidentzia zientifikoa eta negazionismoa ez dira gauza bera. Negazionismoak adostasun zientifikoari deliberatuki uko egiten dio, normalea arrazoi komertzial edo ideologiakoak direla medio.

## Disidentzia zientifikoa ikerkuntza zientifikoaren arau gisa

Miriam Solomonek bere Social Empirism liburuan (euskaraz Enpirismo soziala), disidentzia zientifikoa ikerkuntza zientifikoaren ohiko egoera dela argudiatzen du, ez irtenbidea bilatu behar zaion arazoa. Banako zientzialarien artean ikerkuntzaren norabide egokiari buruzko desadostasunak egotea kezka iturri ez dela argudiatzen du, izan ere, zientziaren arrazionaltasuna komunitate zientifikoaren mailan ebaluatu behar da. Jarraitzen diren teoria bakoitzek aparteko arrakasta enpirikoak lortzen dituzten heinean, haien bilaketak pena merezi duela argudiatzen du, are gehiago, zientziak egiara bideratzen duenaren ideia irmoki babesten du. Solomonen iritziz, teoria zientifikoen lehian, teoriak haien artean inkontsistenteak ere izan daitezke, bakoitzak egia gradu jakin bat duen bitartean. Ebidentzia enpirikoa agian ez da nahikoa aurkako teorien artean bereizteko, eta teoria arrakastatsuek maiz, erdigunean suposizio okerrak dituzte.

### Disidentzia zientifiko historikoa

Zietzialari ezagun asko eszeptiko azaldu dira ohiko jarrera zientifikoak izan ziren edo izatera iritsi zirenekiko. Esaterako, Ernst Manchek 1897an "Ez dut uste atomoak existitzen direnik!" adierazi zuen, Wilhelm Ostwaldek ere atomoekiko antzeko eszeptizismoa azaldu zuen, baina 1908an iritziz aldatu zuen.
XX. mende amaieran, ultzera peptikoak azidoak, estresak eta faktore dietetikoek sortzen zituztela uste zen. Robin Warrenek eta Barry Marshallek 1982an azaldu zuten Helicobacter pylori bakteriaren infekzioa zela erantzulea, hala ere, medikuntza komunitateak urteak behar izan zituen ultzeren tratamenduan aldaketa egokiak egiteko.

## Erreprimitutako disidenteak

Debate zientifikoa beharrezkoa eta onuragarria den zientziaren zati bat da, baina debate zientifikoak boterearen dinamikarekin talka egin dezake mundu akademikoan. Debate zientifiko legitimoaren ezabapena integritate akademikoaren urraketa bezala ikusi behar da. Ezabapen adibideen artean daude, besteak beste, pare bidezko berrikuspenaren aurretik arrazoi politikoengatik artikulu bat baztertzen duten aldizkari zientifikoen editoreak, produktu komertzial baten segurtasunari buruzko ondorio negatiboak atera ditzakeen ikerketarako datuetarako sarbidea baztertzen dutenak eta unibertsitate bat ikertzaile disidente bat kaleratu dezan presionatzen dutenak.

## Disidentzia zientifiko faltsua

Garai modernoetan, negazionismo zientifikoaren, sasizientziaren eta konspirazioaren teoriak defendatzen dituztenak haien ikuspuntua "disidentzia zientifiko" bailiran aurkezten saiatzen dira maiz, zalantzaren abantailaz probetxu atera nahian. Horrelako kasuak metodo zientifikoaren funtsezko elementuen faltagatik antzematen dira: ebidentzien oinarri eskasa, zorroztasun zein kontrol gabeziak, etb.
Bazterreko zientzietatik eratorritako baieztapenen inguruko eztabaidarik ez izatearen zergatia, nagusi den zientziak ezabatzen duenaren ideiarekin azal daiteke. Hau "disidentziaren fabrikazio" bezala deskribatua izan zen, eta neo-kreazionismoaren testuinguruan hitz egiten zen hartaz.
David Harkerrek, Creating Scientific Controversies (Eztabaida Zientifikoak Sortzen) liburuaren sarreran, tabakoak osasunean duen eraginaren inguruko zalantzak sortzeko, tabako industriak eginiko lana azaltzen du.
"Galileoren ganbitoari" dagokionean, sasizientzialariek batzuetan euren burua Galileorekin parekatzen dute, bermatutako zientzialariekiko aurkakotasuna egiaz, haien ideiekiko mesedegarria dela argudiatuz.Van Bendegemek idazten du "analogia okerraren adibiderik ospetsuena Galileo Galileiren kasuaren abusua da, inkisizioagatik kondenatua. Galileo parapsikologoarekin parekatuz eta Inkisizioa ezarritako botere zientifikoarekin berdinduz ".

## Politika publiko modernoetan duen eragina

Adostasun zientifikoarekin bat ez datozen iritziek eragin kaltegarria izan dezakete zientzia hautematean, eta hainbat politika erabakietan eragin dezakete. Behar bezalako proportziorik gabe sustatzen direnean, iritzi kontrajarriek ziurgabetasuna sor dezakete. Egoera horren ohiko adibide dira, adibidez, berotze global antropogenikoari, osasun publikoko gaiei eta genetikoki eraldatutako organismoei buruzko eztabaidak. Beraz, zientzialariek disidentzia zientifikoa problematiko gisa tratatzen dute, politika publikoen formulazioan eragin nabarmena izan dezakeenean eta hura arintzen saiatzen direnean.
Melo-Martin eta Intemanneko ikertzaileek hiru estrategia nagusi kritikatu dituzte ustez arriskutsua den disidentzia zientifikoari aurre egiteko: maskaratzea, isilaraztea eta disidenteak gutxiestea. Melo-Martinek eta Intermanneko ikertzaileek diote estrategia horiek diagnostiko oker batetik datozela: benetako arazoa ez da disidentzia, analfabetismo zientifiko publikoa baizik. Disidentzian baino, zientzialariek jendea oro har hezten kontzentratu behar dute, iritzi landuak egiteko eta baieztapen faltsuak eta baliozkoak ez diren argudioak ezagutzeko gai izan dadin. Gainera, alfabetatzea sustatu beharrean disidentzia isiltzeak zientziarekiko konfiantza publikoa ahultzeko arriskua dakarrela diote.
Sheila Jasanoffek, klima aldaketaren testuinguruan, iritzi publikoa gaizki informatuta dagoela dioen ohiko argudio bat aipatzen du, petrolio industriak ziurgabetasunak sortzen dituelako eta hedabideek disidentzia esajeratzen dutelako, baina arazoa ulertzeko nahikoa ez dela argudiatzen du. Berak idazten du eztabaida zientifikoen azterketek erakusten dutela zientziaren sinesgarritasuna ez dagoela soilik adostasun zientifiko sendo baten mende, baizik eta zientziaren alde hitz egiten dutenen konbentzitzeko ahalmenaren mende ere bai, batez ere eztabaida egoeretan.

## Erreferentziak

* ↑ de Melo‐Martín, Inmaculada; Intemann, Kristen. (2013-03). «Scientific dissent and public policy» EMBO reports 14 (3): 231–235. doi:10.1038/embor.2013.8. ISSN 1469-221X. (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ Diethelm, Pascal; McKee, Martin. (2009-01-01). «Denialism: what is it and how should scientists respond?» European Journal of Public Health 19 (1): 2–4. doi:10.1093/eurpub/ckn139. ISSN 1101-1262. (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ Wylie, Alison. (2008-10). «A More Social Epistemology: Decision Vectors, Epistemic Fairness, and Consensus in Solomon'sSocial Empiricism» Perspectives on Science 16 (3): 237–240. doi:10.1162/posc.2008.16.3.237. ISSN 1063-6145. (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ (Ingelesez) Philosophy of the Social Sciences 2005-03: Vol 35 Iss 1. SAGE PUBLICATIONS, INC. 2005-03 (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ (Ingelesez) Blackmore, John T.. (1972). Ernst Mach; His Work, Life, and Influence. University of California Press ISBN 978-0-520-01849-5. (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) Mary Jo Nye. 2024-08-20 (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ (Ingelesez) «Knowledge About Causes of Peptic Ulcer Disease -- United States, March-April 1997» wonder.cdc.gov (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Fuentes de libros - Wikipedia, la enciclopedia libre» es.wikipedia.org (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ «Keeping Modern Myths And Conspiracy Theories At Bay – Asian Scientist Magazine» www.asianscientist.com (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ Pennock, Robert T., ed. (2001). Intelligent design creationism and its critics: philosophical, theological, and scientific perspectives. MIT Press ISBN 978-0-262-66124-9. (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ Harker, David. (2015). Creating Scientific Controversies: Uncertainty and Bias in Science and Society. (1st ed. argitaraldia) Cambridge University Press ISBN 978-1-107-06961-9. (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ Willingham, Daniel T.. (2012). When can you trust the experts? how to tell good science from bad in education. (First edition. argitaraldia) Jossey-Bass, a Wiley imprint ISBN 978-1-118-23327-6. (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ Gordin, Michael D., ed. (2013). The pseudoscience wars: Immanuel Velikovsky and the birth of the modern fringe. (Paperback ed. argitaraldia) University of Chicago Press ISBN 978-0-226-30443-4. (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ Boudry, Maarten, ed. (2013). Philosophy of pseudoscience: reconsidering the demarcation problem. The University of Chicago Press ISBN 978-0-226-05182-6. (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ (Ingelesez) Aklin, Michaël; Urpelainen, Johannes. (2014-04). «Perceptions of scientific dissent undermine public support for environmental policy» Environmental Science & Policy 38: 173–177. doi:10.1016/j.envsci.2013.10.006. (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ Dryzek, John S., ed. (2013). Oxford handbook of climate change and society. (First published in paperback. argitaraldia) Oxford University Press ISBN 978-0-19-956660-0. (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).

## Bibliografia osagarria

* Bechler, Z. (1974) "Newton's 1672 optical controversies: a study in the grammar of scientific dissent" In: Yehuda Elkana and Samuel Sambursky (eds), The Interaction Between Science and Philosophy. Humanities Press. ISBN 9780391002555.
* Delborne, J.A. (2008) "Transgenes and transgressions: Scientific dissent as heterogeneous practice". Social Studies of Science, 38 (4): 509–541. doi:10.1177/0306312708089716
* Intemann, K. and de Melo-Martín, I. (2014) "Are there limits to scientists’ obligations to seek and engage dissenters?". Synthese, 191 (12): 2751–2765. doi:10.1007/s11229-014-0414-5
* Martin, B. (2008) "Enabling scientific dissent". New Doctor, (88): 2–5.
* Martin, B. (2012) "Breaking the siege: guidelines for struggle in science". In: P. Banks, D. Lunney and C. Dickman (eds) Science Under Siege: Zoology Under Threat, pp. 164–170.
* Maguire, R. (2007) "Scientific dissent amid the United Kingdom government's nuclear weapons programme". History Workshop Journal, 63 (1): 113–135).
* Shulman, S (2008) Undermining Science: Suppression and Distortion in the Bush Administration University of California Press. ISBN 9780520256262.

## Ikus, gainera

* Pentsamendu kritiko
* Eszeptizismo zientifiko

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28130504