# La Tortajada

Consuelo Tamayo Hernández (Santa Fe, Granada, 1877ko maiatzaren 6a - Ibidem, 1957ko otsailaren 7a), «La Tortajada» izenaz ezagunagoa, Belle Époque antzerki-aldizkariko dantzari eta kantaria izan zen.

## Biografia

Granadako Ibarreko herri batean jaio zen Consuelo, baina Bartzelonako moja-eskola batean hezi zen. Ikastetxe horretako koruko zuzendariarekin, Ramón Tortajadarekin, ezkonduko zen, nerabe zela; antzerki-agente gisa, Madrilen eta Bartzelonan aurkeztu zen, eta, hamabost urte zituela, Parisko Empiren hasi zen antzezten. “La Bella Otero”-rekin batera, eta Espainian gutxi jardun arren, arrakasta handiak izan zituen Frantziako hiriburuan, Londresen eta Europako, Ipar Amerikako eta baita Hegoafrikako Transvaalean ere. Gilen II.a Alemaniako kaiserrak eta Nikolas II.a Errusiako tsarrak kondekoratu egin zuten, eta Pio X.a aita santuak audientzia pribatuan jaso zuen.
1911n Santa Fe-ra itzuli zen, amaren egoera txarraren berri jasota, eta «hilzorian zegoela, tauletatik jaisteko eskatu zion amak». Consuelok 1913 inguruan utzi zuen eszena, eta senar-emazteak arabiar estiloko jauregitxo batean jarri ziren, Granadako hiriburuko Mariana Pineda plazan. Bere senarrak Udalaren Musika Eskola zuzendu zuen eta Rinconslloko tertulian parte hartzen zuen. Granadatik Motrilerako autobus-linea zerbitzua ere jarri zuen martxan, baina porrot egin zuen.
Amaiera dramatiko gisa, Ramón Tortajadak ihes egin zuen sukaldariarekin eta aurrezkiekin.
Konsuelo Tamayo Tortajada Santa Fe-ra itzuli zen, bere jaioterrira. Laurogeita bederatzi urte zituela hil zen, eta kale bat du. Ramon Tortajada 1928an hil zen.

## Aintzatespenak

2018ko uztailean, "Herstóricas. Historia, Mujeres y Género " eta " Komikigileak "kolektiboak kultura- eta hezkuntza-izaerako proiektu bat sortu zuen, emakumeek gizartean egindako ekarpen historikoa ikusarazteko eta karta-joko batean oinarriturik ez egoteari buruz hausnartzeko.
Karta horietako bat Tamayori eskainia dago.

## Oharrak

* ↑ Puede mencionarse por su significado la actuación el 16 de febrero de 1906 en el Teatro Cervantes de Granada, dejando la mitad de la recaudación a los pobres de su pueblo natal, Santa Fe.
* ↑ Al margen de lo chocante que resulta que un papa se interese por una vedette –y dando por cierta tal información–, quizá lo más significativo de su carrera internacional fueron los bulos y fantasías que la prensa sensacionalista de la época creo en torno a su vida, aderezando sus inminentes estrenos en el Alhambra Theatre londinense o en el Moulin Rouge parisino. Diarios de Londres y París aseguraron que había sido raptada por un príncipe zulú, asesinada por un príncipe vienés en Nueva York, o había muerto en un naufragio en un lago americano o de una apoplejía en Frankfurt.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 «Consuelo Tamayo» santafedigital.es 17 de diciembre de 2016.
* ↑ "Plays and Players" Navy & Army Illustrated (July 30, 1904): 575.
* 1 2 3 «Granadinos del siglo XX» ideal.es.
* ↑ "Spider Dancer Arrives" New York Times (October 22, 1913): 9. via Newspapers.com
* ↑ "Once Famous Dancer Living in Seclusion" Springfield Leader (December 3, 1926): 6. via Newspapers.com
* ↑ "Ramon Tortajada" New York Times (April 20, 1928): 17.
* ↑ Calle Consuelo Tamayo la Tortajada (callejero.hispavista). .
* ↑ «Participa en el Crowdfunding "Herstóricas Pioneras" en Verkami» www.verkami.com.
* ↑ Madridiario. «Paseos urbanos con historia y mirada feminista» Madridiario.

## Kanpo estekak

* «Retrato de Consuelo Tamayo Hernández "La Tortajada"» ceres.mcu.es.
* «Retrato de Consuelo Tamayo Hernández "La Tortajada"» colección de la Royal Academy of Music.
* Datuak: Q32959327
* Multimedia: Consuelo Tamayo / Q32959327