# Urtarrilaren 24

Urtarrilaren 24a gregoriotar egutegiaren urteko hogeita laugarren eguna da. 341 egun falta dira urtea amaitzeko, 342 egun bisurteetan.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Yeray Álvarez Jaiotza: Barakaldo, 1995 Iñaki Lafuente Jaiotza: Barakaldo, 1976 Alberto Palacio Jaiotza: Sara, 1856 Heriotza: Getxo, 1939ko maiatzaren 18a Aitor Hernández Jaiotza: Ermua, 1982 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan Alicia Keys Jaiotza: Hell's Kitchen, 1981, 1981 eta 1981 Frederiko II.a Handia Jaiotza: Berlin, 1712 Heriotza: Potsdam, 1786ko abuztuaren 17a Ernst Hoffmann Jaiotza: Königsberg, 1776 eta 1776 Heriotza: Berlin, 1822ko ekainaren 25a Pierre Augustin Caron de Beaumarchais Jaiotza: Paris, 1732 Heriotza: Paris, 1799ko maiatzaren 18a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian Dalmacio Langarika Jaiotza: Otxandio, 1919ko abenduaren 5a Heriotza: Basauri, 1985 Juan José Pradera Ortega Jaiotza: Donostia, 1914ko martxoaren 19a Heriotza: Las Palmas Kanaria Handikoa, 1976 Bernardo Gabiola Lazpita Jaiotza: Berriz, 1880ko abuztuaren 20a Heriotza: Madril, 1944 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Winston Churchill Jaiotza: Blenheim jauregia, 1874ko azaroaren 30a eta 1874 Heriotza: Hyde Park Gate $^{(en)}$ , 1965 Amedeo Modigliani Jaiotza: Livorno, 1884ko uztailaren 12a Heriotza: Hôpital de la Charité $^{(en)}$ , 1920 L. Ron Hubbard Jaiotza: Tilden, 1911ko martxoaren 13a Heriotza: Creston, 1986 Marvin Minsky Jaiotza: New York, 1927ko abuztuaren 9a Heriotza: Boston, 2016 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
Gertaerak :
Hezkuntzaren Nazioarteko Eguna
Garagardoa.
41 - Kaligula, erromatar enperadorea, Guardia Pretoriarreko bere borrero gogokoenak hil zuen.
1924 - Errusiako Petrogradek Leningrad izena hartu zuen.
1935 - Richmond (Virginia) hirian, garagardoa (irudian) latontzi baten barruan saltzen duten lehen aldia.
1977 - Madrilgo Atocha kalean 5 abokatu laboralista hil zituzten eskuin muturreko kideek.
1984 - Lehenengo Apple Macintosh ordenagailua merkaturatu zen.
+ Gertaera gehiago... :
Egutegia :
Urtarrila
Al
As
Az
Og
Or
Lr
Ig
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
2025 :
Aurreko eta hurrengo urteetan
2022: Astelehena
2023: Asteartea
2024: Asteazkena
2026: Larunbata
2027: Igandea
2028: Astelehena :
Izendegia :
Santutegia:
Frantzisko Saleskoa
Seaska egutegia:
Antxiko eta Latsari/Laxari. :

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1942 – Jesus Larrañaga Txurruka Goierri buruzagi komunista fusilatu zuen Erregimen frankistak.
* 1975 – Guardia Zibilak Mikel Gardoki Azpiroz etakidea hil zuen Astigarragan.
* 1978 – Guardia Zibilak Efrén Torres Abrisketa Barakaldoko bizilaguna hil zuen errepide-kontrol batean, Arrigorriagan.

### Mundua

* 1969 – Salbuespen egoera ezarri zuten Madrilgo unibertsitatean, 300 ikasle baino gehiago atxilotuz.
* 1977 – Madrilgo Atocha kalean 5 abokatu laboralista hil zituzten eskuin muturreko kideek.
* 2008 – Romano Prodi Italiako lehen ministroak dimisioa aurkeztu zuen.
* 2009 – 160 Km/h-ko haize-boladak eragin zituen zikloi batek Euskal Herrian kalteak sortu zituen. Espainia eta Frantzia hogei hildakotik gora eragin zituen.
* 2010 – Haitiko lurrikarak 111.500 hildako eta 194.000 zauritu utzi zituen gutxienez.
* 2011 – Moskuko aireportu nagusian egindako atentatu suizida batean, 35 hildako eta ehundik gora zauritu izan ziren.

## Arte eta kultura
### Mundua

* 1968 – Firecreek ("Firecreekeko maltzurrak") filma estreinatu zen, Philip Leacock eta John Mantleyk zuzendu eta James Stewart eta Henry Fonda aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia
### Mundua

* 1984 – Lehenengo Apple Macintosh ordenagailua merkaturatu zen.

## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1744 – Migel Lardizabal Uribe, euskaldun jatorriko historialari, politikari eta idazle monarkiazalea, Tepetitla de Lardizábalen (h. 1823).
* 1786 – Jose Ignazio Larramendi, euskal herritar musikaria (h. 1855).
* 1847 – Alfonso Maria Zabala, euskal idazlea (h. 1919).
* 1856 – Alberto Palacio, lapurtar ingeniaria eta arkitektoa, Bizkaiko Zubiaren disenatzailea (h. 1939).
* 1882 – Jose Maritorena, nafar bertsolaria (h. 1953).
* 1893 – Elisa Uritz, nafar andereño, pedagogo eta ekintzailea (h. 1979).
* 1911 – Alfonso Rodríguez Aldabe, nafar diplomazialari eta intelektuala (h. 2008).
* 1917 – Bixente Barandiaran, euskal idazlea (h. 2003).
* 1920 – Paul Guilsou, euskal idazle eta itzultzailea (h. 1993).
* 1923 – Javier Azagra, nafar apaiza, Cartagenako apezpikua (h. 2014).
* 1934 – Enrique Areiltza Txurruka, Mutrikuko kondea eta espainiar enpresaria, Getxon (h. 2019).
* 1938 – Joakin Madurga, nafar apaiz, irakasle eta musikaria (h. 2017).
* 1941 – Miren Koruko Gonzalez Galarraga, gipuzkoar irakaslea, ikastolen sustatzailea eta Elkarriko kidea.
* 1943 – Patxi Astibia, nafar aizkolari ohia.
* 1944 – Valentin Redín Flamarique, nafar aktore, antzerkigile eta antzerki-zuzendaria (h. 2010).
* 1946 – Juan José Txoperena, Txoperena I.a, nafar pilotari ohia.
* 1948 – Javier Ortiz, donostiar kazetaria (h. 2009).
* 1955 – Juan Luis Lorda, nafar teologoa.
* 1957 –
** Jose Luis Bilbao, bizkaitar politikaria, Bizkaiko Foru Aldundiko diputatu nagusi ohia.
** Gentz del Valle, bizkaitar artista, irakaslea eta femnista.
* 1961 – Beatriz Arzamendi, gipuzkoar musikagilea.
* 1965 – Ana Ollo, nafar kazetaria, Nafarroako Gobernuko bozeramailea eta Herritarrekiko eta Erakundeekiko Harremanetako sailburua.
* 1975 – Erdoitza Goikoetxea, bizkaitar belar hockey jokalari ohia.
* 1976 – Iñaki Lafuente, bizkaitar futbolari ohia.
* 1978 – Antonio Berasategi, arabar txirrindulari ohia.
* 1979 – Juantxo Elia, nafar futbolaria.
* 1980 – Yahaira Aguirre, bizkaitar judoka.
* 1982 – Aitor Hernández, bizkaitar txirrindularia.
* 1994 – Miguel Díaz Montes, nafar futbolaria.
* 1995 –
** Yeray Álvarez, bizkaitar futbolaria.
** Garazi Murua, bizkaitar futbolaria.
** German Urteaga, gipuzkoar psikologo, entrenatzaile pertsonal, bertsolari eta trans aktibista.
* 2004 – Ander Sánchez Fernández De Larrea, arabar futbolaria.

### Mundua

* K. o. 76 – Hadriano, erromatar enperadorea.
* 1444 – Galeazzo Maria Sforza, italiar aristokrata (h. 1476).
* 1547 – Joana Habsburgo-Jagellon, Austriako artxidukesa (h. 1578).
* 1670 – William Congreve, ingeles idazlea (h. 1729).
* 1679 – Christian Wolff, alemaniar filosofoa (h. 1754).
* 1705 – Farinelli, italiar abeslaria (h. 1782).
* 1712 – Frederiko II.a Handia, Prusiako erregea eta Brandenburgeko hauteslea (h. 1786).
* 1732 – Pierre Augustin Caron de Beaumarchais, frantziar idazle, musikari eta enpresagizona (h. 1799).
* 1746 – Gustavo III.a Suediakoa, Suediako erregea (h. 1792).
* 1776 – Ernst Hoffmann, alemaniar idazle eta musikaria (h. 1822).
* 1778 – Karlos Fernando Artoiskoa, Berryko dukea, Karlos X.a Frantziakoaren semea (h. 1820).
* 1780 – William Henry Fitton, irlandar geologoa (h. 1861).
* 1781 – Louis-Mathieu Molé, frantziar politikaria, Frantziako 18. lehen ministroa (h. 1855).
* 1820 – Anthony W. Gardiner, Liberiako presidentea (h. 1885).
* 1840 – Diodata Saluzzo Roero, italiar idazlea (j. 1774).
* 1847 – Radomir Putnik, serbiar jenarala (h. 1917).
* 1848 – Vasili Surikov, errusiar margolaria (h. 1916).
* 1850 – Hermann Ebbinghaus, alemaniar psikologoa (h. 1909).
* 1854 – Paul Natorp, alemaniar filosofoa (h. 1924).
* 1858 – Constance Naden, ingeles idazle, poeta eta filosofoa (h. 1889).
* 1862 – Edith Wharton, estatubatuar idazle eta diseinatzailea (h. 1937).
* 1864 – Marguerite Durand, frantziar kazetari, aktore, politikari eta feminista, La Fronde egunkariaren sortzailea (h. 1936).
* 1872 – Morris Travers, britainiar kimikaria (h. 1961).
* 1886 – Henry King, estatubatuar zinema zuzendaria (h. 1982).
* 1888 – Vicki Baum, estatubatuar eleberrigilea (h. 1960).
* 1891 – Walter Model, Alemaniako landa mariskala izan zen Bigarren Mundu Gerran (h. 1945).
* 1892 – Ksenia Boguslavskaia, errusiar abangoardiako artista, poeta eta barne diseinatzailea (h. 1972).
* 1893 – Viktor Borisovitx Shklovsky, errusiar idazle eta literatura-kritikaria, errusiar formalismoaren aitzindari nagusietako bat (h. 1984).
* 1901 – Mikhail Romm, sobietar zinemagilea (h. 1971).
* 1902 – Heinosuke Gosho, japoniar zinemagilea (h. 1981).
* 1907 –
** Maurice Couve de Murville, Frantziako 81. lehen ministroa (h. 1999).
** Ismail Nasiruddin Terengganukoa, Terengganuko sultan eta Malaysiako erregea (h. 1979).
* 1911 – René Barjavel, frantziar idazlea, zientzia fikzioaren maisutzat hartua (h. 1985).
* 1913 – Norman Dello Joio, estatubatuar musikagilea (h. 2008).
* 1915 – Robert Motherwell, estatubatuar margolaria, espresionismo abstraktuaren sortzaileetako bat (h. 1991).
* 1916 – Rafael Caldera, Venezuelako presidentea (h. 2009).
* 1917 – Ernest Borgnine, estatubatuar aktorea (h. 2012).
* 1919 – Juan Eduardo Zúñiga, espainiar idazlea, eslavista, lusista, literatura-kritikaria eta itzultzailea (h. 2020).
* 1925 – Maria Tallchief, estatubatuar dantzaria (h. 2013).
* 1928 –
** Desmond Morris, ingeles zoologo eta etologoa.
** Michel Serrault, frantziar antzezlea (h. 2007).
** Perla Santalla, argentinar aktorea (h. 2023).
* 1929 – Ivan Ivanji, serbiar eleberrigilea (h. 2024).
* 1930 –
** John Romita Sr., estatubatuar komikigilea (h. 2023).
** Manuel Vázquez, espainiar komikigilea, Francisco Ibáñezekin batera Espainian eragin gehien izan duenetakoa (h. 1995).
* 1931 – Lars Hörmander, suediar matematikaria (h. 2012).
* 1932 – Éliane Radigue, frantziar artista eta musika konpositorea.
* 1933 – Nico Fidenco, italiar kantautorea (h. 2022).
* 1936 –
** Serge Bourdoncle, frantziar futbolaria eta entrenatzailea (h. 2020).
** Etsuko Ichihara, japoniar aktorea (h. 2019).
* 1939 – Joseph Vilsmaier, alemaniar zinema zuzendaria (h. 2020).
* 1940 – Joachim Gauck, Alemaniako presidente ohia.
* 1941 –
** Alain Colmerauer, frantziar informatikaria, Prolog programazio-lengoaiaren sortzailea (h. 2017).
** Neil Diamond, estatubatuar kantaria eta musikagilea.
** Daniel Shechtman, israeldar kimikaria, 2011ko Kimikako Nobel Saria.
* 1942 – Ana Kiro, galiziar abeslaria (h. 2010).
* 1943 – Sharon Tate, estatubatuar aktore eta modeloa (h. 1969).
* 1945 –
** John Garamendi, euskaldun jatorriko estatubatuar politikaria, Kaliforniako gobernadoreorde ohia.
** Silvia Lemus, galiziar-mexikar kazetaria eta telebistako aurkezlea.
* 1947 –
** Víctor Heredia, argentinar abeslaria.
** Michio Kaku, estatubatuar fisikari eta dibulgatzailea.
** Mercedes Sampietro, espainiar zinema eta antzerkiko aktorea.
** Warren Zevon, estatubatuar rock abeslari, abestigile eta musikagilea (h. 2003)
* 1949 – John Belushi, estatubatuar aktore, umorista eta musikaria eta The Blues Brothers taldearen sortzaileetako bat (h. 1982).
* 1950 –
** Daniel Auteuil, zinema eta antzerkiko frantziar aktorea.
** Matilde Fernández, espainiar politikaria eta psikologoa.
* 1953 – Moon Jae-in, Hego Koreako presidentea.
* 1956 – Lounès Matoub, kabiliar poeta eta egile abeslaria (h. 1998).
* 1957 –
** Mark Eaton, estatubatuar saskibaloi-jokalaria (h. 2021).
** Adrian Edmondson, ingeles aktore, idazle, musikari eta umorista.
* 1961 –
** Guido Buchwald, alemaniar futbolari ohia.
** Nastassja Kinski, alemaniar aktorea.
* 1962 – Antonina Ordina, sobietar-suediar iraupen-eskiatzailea ohia.
* 1965 – Andreu Buenafuente, kataluniar umorista, aurkezle eta ekoizlea.
* 1966 – Karin Viard, frantziar aktorea.
* 1968 –
** Fernando Escartín, espainiar txirrindulari ohia.
** Mary Lou Retton, estatubatuar gimnasta artistiko ohia, AEBetako gimnastikaren historiako gimnasta onenetakoa.
* 1970 – Maria Naredo Molero, espainiar legelaria eta ikertzailea, giza eskubideetan eta generoan espezializatua.
* 1978 –
** Veerle Baetens, flandriar aktore eta abeslaria.
** Tomokazu Myojin, japoniar futbolaria.
** Kristen Schaal, estatubatuar aktorea.
* 1979 – Tatyana Ali, estatubatuar aktore eta abeslaria.
* 1984 – Belén Cuesta, andaluziar aktorea.
* 1986 – Mischa Barton, ingeles aktorea.
* 1987 –
** Sofía Gala, argentinar aktorea.
** Luis Alberto Suárez, uruguaitar futbolaria.
* 1989 – Asano Nagasato, japoniar futbolari ohia.
* 1991 – Anne Armstrong, estatubatuar saskibaloi-jokalaria.
* 1992 – Marko Dmitrović, serbiar futbolaria.
* 1995 – Nacho Vidal Miralles, espainiar futbolaria.
* 1999 - Shirine Boukli, frantziar judoka.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1876 – Joaquín Elio, nafar militarra, Pauen (j. 1806).
* 1928 – Pillipa Zugatzaga, zornotzar jesulagun eta idazlea (j. 1866).
* 1944 – Bernardo Gabiola Lazpita, bizkaitar organo-irakasle eta musikagilea, Madrilen (j. 1880).
* 1945 – Leandro Nagore, Unión Patrióticako nafar politikaria eta Iruñeko alkatea (j. 1877).
* 1963 – Valentin Zubiaurre Agirrezabal, bizkaitar margolaria, Madrilen (j. 1879).
* 1966 – Luis Izeta, Athleticeko bizkaitar futbolaria (j. 1890).
* 1976 – Juan José Pradera, gipuzkoar kazetari eta diplomazialaria, Las Palmas Kanaria Handikoan (j. 1914).
* 1985 – Dalmacio Langarika, bizkaitar txirrindularia (j. 1919).
* 2021 – Mentxu Alkorta, gipuzkoar dantzari profesionala eta trikikilaria (j. 1947).

### Mundua

* K. o. 41ean, soldaduek Kaligula, Erromako hirugarren enperadorea, hil zuten.
* 817 – Eztebe IV.a, Aita santua.
* 1125 – David IV.a Georgiakoa, Georgiakoa erregea (j. 1073).
* 1595 – Fernando II.a Austriakoa, Austria Aurrekoko artxiduke eta Tirolgo konde inperiala (j. 1529).
* 1611 – Mateo Burgos, gaztelar elizgizona, Iruñeko apezpikua.
* 1791 – Étienne Maurice Falconet, frantziar eskultorea (j. 1716).
* 1851 – Gaspare Spontini, italiar musikagilea eta biolinista (j. 1774).
* 1852 – Ján Kollár, eslovakiar olerkari, arkeologo, zientzialari, politikari eta paneslavismoaren ideologoa (j. 1793).
* 1865 – Stephen Allen Benson, Liberiako presidentea (j. 1816).
* 1874 – Regina Wauters, belgikar enpresaburu eta garagardogilea (j. 1795).
* 1877 – Johann Christian Poggendorff, alemaniar fisikaria (j. 1796).
* 1878 – Pieter Bleeker, herbeheretar mediku eta zoologoa (j. 1819).
* 1880 – Alexandre Baudrimont, frantziar kimikari, hizkuntzalari eta etnografoa (j. 1806).
* 1883 – Carl Skånberg, suediar margolaria (j. 1850).
* 1896 – Pierre Gustave Brunet, frantziar bibliografo eta ediziogilea (j. 1805).
* 1905 – Giovanni Battista Ceschi a Santa Croce, Maltako Ordenako 74. Printze eta Maisu Nagusia (j. 1827)).
* 1914 – David Gill, britainiar astronomoa (j. 1843).
* 1915 – Arthur Auwers, alemaniar astronomoa (j. 1838).
* 1919 – Ismail Qemali, lehenbiziko Albaniako presidente eta lehen ministroa (j. 1844).
* 1920 – Amedeo Modigliani, italiar margolari eta eskultorea (j. 1884).
* 1921 – Susan Jane Cunningham, Swarthmore College sortzen eta garatzen lagundu zuen estatubatuar matematikaria (j. 1842).
* 1924 –
** Maria-Adelaida Luxenburgokoa, Luxenburgoko dukesa-handia (j. 1894).
** Mikhail Rodzianko, errusiar politikari liberal-kontserbakorra (j. 1859).
* 1927 – Jean Bertheroy, frantziar idazlea (j. 1858).
* 1932 – Hermine Rheinberger, liechtensteindar idazlea (j. 1864).
* 1941 – Laura Martínez de Carvajal, Kubako lehen emakume medikua eta lehen oftalmologoa (j. 1869).
* 1947 – Felix Timmermans, flandriar eleberrigilea (j. 1886).
* 1962 – André Lhote, frantziar margolari kubista (j. 1885).
* 1965 – Winston Churchill, Erresuma Batuko lehen ministroa (j. 1874).
* 1967 – Oliverio Girondo, argentinar poeta (j. 1891).
* 1978 –
** Herta Oberheuser, naziekin bat egin zuen alemaniar dermatologoa (j. 1911).
** Georges Speicher, frantziar txirrindularia (j. 1907).
* 1979 – Johannes de Klerk, Hegoafrikako jarduneko presidentea (j. 1903).
* 1981 – Martha Betz Shapley, estatubatuar astronomoa, izar bitar eklipsatzaileei buruzko ikerketarengatik ezaguna (j. 1890).
* 1982 – Alfredo Ovando Candía, Boliviako presidente eta diktadorea (j. 1918).
* 1983 – George Cukor, estatubatuar zinema zuzendaria (j. 1899).
* 1989 –
** Ted Bundy, estatubatuar serieko hiltzailea (j. 1946).
** Saxa Putria, ukrainar artista (j. 1977).
* 1997 – Suzy Vernon, frantziar aktorea (j. 1901).
* 2000 – Florencia Pérez Padilla, Rosario, sevillar flamenko-dantzaria, aktorea, enpresaburua eta irakaslea (j. 1918).
* 2003 – Gianni Agnelli, italiar enpresaburua eta Fiat enpresaren akziodun nagusia (j. 1921).
* 2004 – Leônidas da Silva, brasildar futbolaria (j. 1913).
* 2006 –
** Chris Penn, estatubatuar aktorea (j. 1965).
** Schafik Handal, salvadortar politikaria, El Salvadorreko ezkerreko lider garrantzitsua (j. 1930).
* 2012 – Theo Angelopoulos, greziar zinema zuzendaria, ekoizlea eta gidoigilea (j. 1935).
* 2016 – Marvin Minsky, estatubatuar zientzialaria, adimen artifizialaren aitatzat hartua (j. 1927).
* 2019 – Fernando Sebastián Aguilar, espainiako artzapezpikua, Iruñeko artzapezpiku eta Tuterako apezpikua (j. 1929).
* 2020 – Rob Rensenbrink, herbeheretar futbolaria (j. 1947).
* 2022 –
** John Arrillaga, estatubatuar enpresaburua, Silicon Valleyko lur-jaberik nagusienetariko bat (j. 1937).
** Szilveszter Csollány, hungariar gimnasta (j. 1970).
* 2023 – B. V. Doshi, indiar arkitektoa (j. 1927).
* 2024 –
** Carl Andre, estatubatuar eskultorea (j. 1935).
** Jesse Jane, estatubatuarr aktore pornografikoa eta modelo erotikoa (j. 1980).
** Navarre Scott Momaday, Kiowa nazioko estatubatuar idazlea, Pulitzer sariduna (j. 1934).
* 2025 – Biruta Delle, letoniar margolaria (j. 1944).

## Jaiak eta urteurrenak

* Sehaska egutegiko izendegia: Antxiko eta Latsari/Laxari.
* Hezkuntzaren Nazioarteko Eguna

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2278
* Multimedia: 24 January / Q2278