# Kristautasuna Marokon

Marokoko kristauak herrialdeko 33.600.000 biztanleen % 1 baino gutxiago dira (2014ko errolda). Kristau erlijioaren jarraitzaile gehienak katolikoak eta protestanteak dira.
Marokoko kristautasuna erromatarren garaian agertu zen, Mauretania Tingitana erromatarrean bereber kristauek praktikatzen zutenean, nahiz eta islamiar konkisten ondoren gainbehera hasi zen VII. mendean. Ipar Afrikako kristautasun indigenak musulmanen konkistaren ondoren jarraitu zuen XV. mendearen hasierara arte.
Frantziar eta espainiar protektoratuen garaian, Marokok europar kolono katolikoen populazio esanguratsuak izan zituen; independentziaren bezperan, 470.000 katoliko bizi zirela uste da Marokon. 1956an independentzia lortu zutenetik, Europako biztanleria kristaua nabarmen jaitsi da, eta kristau askok Frantziaren edo Espainiaren esku utzi zuten. Independentziaren aurretik, Europako kolono katolikoek ondare historikoa eta presentzia boteretsua zuten. Independentziak europar kolono kristauen exodo masiboa eragin zuen; 1959-1960 urte bitarteko gertakarien ondoren, kolono kristauen % 75ek baino gehiagok herrialdea utzi zuten.
2022an, AEBetako Estatu Departamentuak egungo kristau marokoarren kopurua 40.000 baino gehiago zela kalkulatu zuen. Pew-Templetonek 20.000 marokoar kristau inguru zenbatu zituen. Kristautasunera bihurtu ziren marokoarren kopurua (gehienak ezkutuko gurtzaileak) 8.000–50.000 artean estimatzen da. 1960tik aurrera, Marokoko musulman gehienak kristautasunera bihurtu ziren.

## Debeku penalak

Marokoko Konstituzioaren 3. artikuluak "sinesmenak askatasunez erabiltzeko berme guztiak" ematen ditu. Hala ere, Marokoko zigor kodeak debekatu egiten du islama ez den beste erlijio batzuetara bihurtzea. Musulmanen kristautasunerako konbertsioak (proselitizazioa edo apostasia), askotan, garai kolonialean gertatu ziren, konbertsio horien aurkako legeak existitzen ez zirenean.
Marokoko Zigor Kodearen 220. artikuluaren arabera, "musulman baten fedea astintzeko edo beste erlijio batera bihurtzeko ekintzak erabiltzen dituen edonork" hiru eta sei hilabete arteko espetxe zigorra eta 200 eta 500 dirham arteko isuna jasotzen ditu. Musulman bat konbertitzera bultzatzeko edozein saiakera legez kanpokoa da. Misiolari atzerritarrek musulmanak ez direnetara mugatzen dute proselitismoa, edo beren lana diskrezioz egiten saiatzen dira. Muga horiek gorabehera, 2015eko ikerketa baten arabera, jatorri musulmaneko Kristoren 3.000 fededun inguru daude.
2023an, kristaua izatea arriskutsuena den munduko 30 herrialdeen artean sailkatu zuten Maroko.

## Historia
### Kristautasun goiztiarra

Kristautasuna K. o. II. mendean sartu zen eskualdean, eta konbertituak lortu zituen herrietan eta esklaboen artean, baita nekazari berbereen artean ere. IV. mendearen amaieran, eremu erromanizatuak kristautu egin ziren, eta berbere tribuen artean sartu-irtenak egin ziren, batzuetan masan bihurtzen zirenak. Mugimendu zismatikoak eta heretikoak ere garatu ziren, gehienetan protesta politikoaren forma gisa. Gainera, bertako biztanleria judua ere oso handia zen.
Tetrarkiatik (Diokleziano enperadoreak 296an gobernu-egiturak eraberritu zituenetik), Mauretania Tingitana Hispaniako Elizbarrutiaren parte bihurtu zen (latinezko plurala) eta, beraz, galiarren Pretoriar Prefekturan (Mauretania Caesariensis Afrikako elizbarrutian zegoen, mendebaldeko inperioaren barruko beste pretoriar prefekturan), eta hala iraun zuen bandaloek konkistatu zuten arte. Tradizioaren arabera, San Martzeloren martirioa 298ko uztailaren 28an gertatu zen Tingisen (Tanger), Dioklezianoren erregealdian.
Jazarpen Dioklezianikoak donatismoaren heresia deritzona ekarri zuen, eskualdean zisma bat eragin zuena. Donatus Magnus apezpiku kristau bereberraren omenez izendatua, donatismoa IV. eta V. mendeetan zehar loratu zen.

### Musulmanen konkista

Ikerketa arkeologikoek eta erudituek erakutsi dute musulmanen konkisten ondoren kristautasuna existitzen zela. Eliza katolikoak behera egin zuen pixkanaka, tokiko latinaren dialektoarekin batera. Baina badago beste iritzi bat ere: Afrikako iparraldean kristautasuna amaitu egin zen Omeiatar Kalifa-herriak Afrika iparraldea konkistatu zuenean, 647–709 urteen artean.
Kausa askok kristautasunaren gainbehera ekarri dutela ikusi da Magreben. Etengabeko gerrak eta konkistak zein jazarpenak dira horietako bat. Gainera, kristau askok Europara ere migratu zuten. Elizak, garai hartan, ez zuen tradizio monastiko baten bizkarrezurrik, eta heresien ondorioak pairatzen zituen oraindik, heresia donatista izenekoa barne, eta horrek Elizaren deuseztapen goiztiarrean lagundu zuen, gaur egungo Magreben. Historialari batzuek hau Egipto koptoaren tradizio monastiko sendoarekin kontrastatzen dute, Eliza Koptikoari herrialde horretan gehiengoaren fedea izaten jarraitzea ahalbidetu zion faktore gisa aitortzen dena, XIV. mende ingurura arte, jazarpen ugari izan arren. Gainera, erromatarrak ez ziren gai izan berbereak bezala indigenak erabat asimilatzeko.
Almohadeen menpeko kristauen tratamendua eta jazarpena ere aldaketa bortitza izan zen. Kristau asko hil zituzten, konbertitzera behartu zituzten, edo ihes egitera behartu zituzten. Kristau batzuek Iberiar penintsulako erresuma kristauetara ihes egin zuten eta Errekonkista elikatzen lagundu zuten.
Tokiko katolizismoak presioa jasan zuen almorabideen eta, batez ere, almohadeen erregimen fundamentalista musulmanak boterera iritsi zirenean, eta erregistroak erakusten du Magrebeko bertako kristauek Islamera bihurtzera behartu zituzten jazarpenak eta eskakizunak. XIV. mendeko gutun batek erakusten du oraindik lau gotzaindegi geratzen zirela Afrika iparraldean, arabiar konkistaren garaian zeuden laurehundik gora gotzainen gainbehera handia. Abd al-Mu'min almohadeak Tunis eta Magrebeko kristau eta juduak konbertitzera behartu zituen 1159an Bereber kristauek Magrebin bizitzen jarraitu zuten XV. mendearen hasierara arte, eta «XV.mendearen lehen laurdenean, Tuniseko bertako kristauek, asko asimilatu baziren ere, beren eliza zabaldu zutela, beharbada Magreb osoko jazarritako azken kristauek bertan bildu zirelako» irakurri genuen. Espainia islamikotik deportatu ondoren Afrika iparraldera etorritako beste kristau talde bat mozarabiarrak deitzen ziren. Inozentzio IV.a Aita Santuak Marokoko eliza osatzen zutela onartu zuen.
Magrebeko kristautasunaren beste fase bat portugaldarren etorrerarekin hasi zen XV. mendean. Errekonkista amaitu ondoren, kristau portugaldarrek eta espainiarrek Afrika iparraldeko portu asko hartu zituzten.
1225eko ekainean, Honorio III.a Aita Santuak Vineae Domini custodes buleta eman zuen, Dominikar Ordenako bi fraidei, Dominiko eta Martin izenekoak, Marokon misio bat ezarri eta hango kristauen aferak zaintzeko aukera emanez. Marokoko apezpikua, Lope Fernandez de Ain, Afrikako elizaren buru egin zuen, kontinentean ofizialki predikatzeko baimendutako eliza bakarra, 1246ko abenduaren 19an Inozentzio IV.a Aita Santuak. Inozentzio IV.ak Tunis, Ceuta eta Bugiako emirrei Lope eta fraide frantzisziarren eskualde haietako kristauak zaintzeko baimena eskatu zien. Al-Sa'id kalifak eskerrak eman zizkion kristauei babesa emateagatik eta itsasertzean gotorlekuak sortzeko baimena eskatu zien, baina Kalifak eskaera hori baztertu zuen.
XVI. mendearen amaierara arte jarraitu zuen Marrakexko gotzaindegiak eta Sevillako sufraganoek hartu zuten bere gain. Juan de Prado misioa berriro ezartzen saiatu zen baina 1631n hil zuten. Hala ere, 1637an frantziskotarren misioari jarraipena eman zitzaion eta ofizialki onartu zen kristau gatibuak eta bertako kristauak zaintzeko. Frantziskotar monasterioek Meknesen existitzen jarraitu zuten XVIII. mendera arte.

### Europako eragina (c. 1912 - 1956)

Espainiar eta Marokoren Frantziako protektoratuaren garaian, Eliza Katolikoaren baldintzak loratu egin ziren, eta eliza, eskola eta ospitale katolikoak eraiki ziren herrialde osoan, eta 1961era arte, igandeko meza jaiak emititzen ziren irrati eta telebista kateetan.
Independentzia baino lehen, Marokon milioi erdi kolono kristau europar bizi ziren. Marokoko Frantziako protektoratuan, kristau europarrek Casablanca hiriko biztanleriaren ia erdia osatu zuten. Independentzia baino lehen, Frantziako Marokoko katolikoen kopurua 360.000 edo biztanleriaren % 4,1 ingurura iristen zen, Frantziako Marokoko katolikoak frantses jatorrikoak ziren gehienbat, eta, neurri txikiagoan, Espainiako eta Italiako arbasoenak. Bereber edo arabiar jatorriko marokoar batzuk kristautasunera bihurtu ziren frantses kolonialismoan. 1956an independentzia lortu zenetik, Europako biztanleria nabarmen gutxitu da, eta katoliko asko Frantziara edo Espainiara joan ziren.
XIX. mendearen azken urteen eta XX.aren hasieraren artean, 250.000 katoliko espainiar bizi izan ziren Marokon. Espainiar gehienek Marokotik alde egin zuten independentziaren ostean eta haien kopurua 13.000 ingurura murriztu zen. Lehen Mundu Gerraren aurreko urteetan, kristau europarrek Tangerko biztanleriaren ia laurdena osatzen zuten. 1950ean, Maroko eta Tangerreko espainiar protektoratuko katolikoek biztanleriaren %14,5 osatzen zuten, eta Marokon 113.000 espainiar kolono katoliko bizi ziren. Marokon eta Tangerreko espainiar protektoratuko katolikoak jatorri espainiarrekoak ziren gehienbat, eta, neurri txikiagoan, portugaldar, frantses eta italiar jatorrikoak.

### Maroko independentea (1956tik)

Independentziak europar kolono katolikoen exodo masiboa eragin zuen; 1956tik aurrera kolono katolikoen % 75ek baino gehiagok herrialdea utzi zuten. Gaur egun, erbesteratutako kristau komunitatea (katolikoa eta protestantea) 40.000 kide praktikatzailek osatzen dute, nahiz eta une jakin batean herrialdean bizi diren kristauen estimazioak 40.000 arte diren. Gutxi gorabehera 3.000 egoiliar atzerritar Errusiako eta Greziako eliza ortodoxoetakoak dira. Kristau gehienak Casablanca, Tanger, Marrakex eta Rabateko hiriguneetan bizi dira. Marokoko kristau gehienak atzerritarrak dira, nahiz eta Martirien Ahotsak jakinarazi gero eta gehiago diren jatorrizko marokoarrak (45.000) kristautasunera bihurtzen ari direnak, batez ere landa eremuetan. Konbertitu asko ezkutuan bataiatzen dira Marokoko elizetan. Nazioarteko Erlijio Askatasunari buruzko 2021eko Txostenaren arabera, Marokoko herritar kristauen kopurua 31.500era iritsi zen gutxi gorabehera, eta Giza Eskubideen aldeko Marokoko Elkartearen arabera, 25.000 marokoar kristau herritar inguru daude.
1960tik aurrera, Marokoko musulman gehienak kristautasunera bihurtu ziren. Berbere edo arabiar jatorriko kristau marokoar asko, gehienbat, garai modernoan edo frantziar kolonialismoaren azpian eta ondoren bihurtuak.

## Erlijioak
### Katolizismoa

Kristautasunak presentzia luzea izan du Marokon, Erromatar Inperioaren garaitik. XIX. eta XX. mendeetako Ipar Afrikako kolonizazio frantziar eta espainiarrak are gehiago sartu zuen katolizismoa eskualdean. Espainiako protektoratuaren eta Marokoren gaineko frantziar protektoratuaren garaian, Eliza Katolikoaren baldintzak loratu egin dira, eta eliza, eskola, eta ospitale katolikoak eraiki ziren herrialde osoan, eta, 1961era arte, igandeetako jai jendetsuak irrati eta telebista kateetan ematen ziren.
Frantziar eta espainiar protektoratuen garaian, Marokok europar kolono katolikoen populazio esanguratsuak izan zituen: independentziaren bezperan, 470.000 katoliko bizi zirela uste da Marokon. 1956an independentzia lortu zutenetik, Europako biztanleria katolikoak nabarmen egin du behera, eta katoliko askok Frantziara edo Espainiara alde egin zuten. Independentziaren aurretik, Europako kolono katolikoek ondare historikoa eta presentzia boteretsua zuten. Independentziak europar kolono katolikoen exodo masiboa eragin zuen; 1959-1960 urte bitarteko gertakarien ondoren, kolono katolikoen % 75ek baino gehiagok herrialdea utzi zuten.
Gaur egun 30.000 katoliko inguru daude Marokon. Gehienak Europako atzerriratuak dira, batez ere Frantziakoak eta Espainiakoak, herrialdeak Frantziarekin eta Espainiarekin dituen lotura historikoengatik. Beste talde bat Saharaz hegoaldeko etorkinek osatzen dute, ikasleek batez ere. Herrialdea bi elizbarrutietan banatuta dago; Rabat eta Tanger. 2022an, 12.000 ikasle baino gehiago matrikulatu ziren herrialde osoko 16 ikastetxe katolikotan. Eskola katolikoek frantsesa erabili ohi dute jarraibideen hizkuntza gisa lehen hezkuntzaren ondoren.

### Protestantismoa
#### Anglikanismoa

Afrikako eremu gehienek (Ipar Afrikako ekialdea barne) elizbarruti eta probintzia anglikano independenteak dituzten bitartean, Ipar Afrikako mendebaldea, Marokoko Eliza Anglikanoa barne, Europako elizbarrutiaren zati da, berez Ingalaterrako Elizako Canterbury probintziaren zati dena. Bi kapilautza iraunkor daude, bata Casablancan eta bestea Tangerren. Anglikano talde txikiek elkarrekin gurtu dute Marrakexen, baina hor ez dago eliza anglikanorik ezarrita.
San Andres eliza anglikanoa, Tanger erakargarri turistiko bihurtu da, neurri batean bere hilerrian lurperatutako zenbait pertsonaia ezagunengatik. Eliza aurreko eraikin txikiago baten mende hasierako ordezkapena da, Marokoko erregearen berariazko baimenarekin eraiki zena, berak emandako lurretan.
San Joan Ebanjelariaren eliza anglikanoa, Casablanca, erdigunean dago, hiriguneko Hyatt Regency hoteletik gertu. Ondo finkatutako kongregazioa du, eta bi zerbitzu egiten ditu igande goizero, gurtzaile guztiak hartzeko. Haurrentzako katekesi-programa bat dago.
2010eko martxoaren 27an, TelQuel aldizkari marokoarrak adierazi zuen milaka marokoar kristautasunera bihurtu zirela. Datu ofizialik ez zegoela adierazita, Service de presse Common Ground, zehaztu gabeko iturriak aipatzen ditu, 2005etik 2010era bitartean 5.000 marokoar inguru kristau bihurtu zirela ziotenak. Estimazio batek Rachid anaiaren kristau programa bat frogatzen du, Ipar Afrikako eta Ekialde Hurbileko musulman asko kristautasunera bihurtzeko inplikazioarekin, Marokoko 150.000 barne.
1960tik aurrera, Marokoko musulman gehienak kristautasunera bihurtu ziren. Berbere edo arabiar jatorriko kristau marokoar asko, gehienbat, garai modernoan edo frantziar kolonialismoaren azpian eta ondoren bihurtuak.

### Ekialdeko ortodoxia

Hiru dira Marokon funtzionamenduan dauden Ekialdeko Eliza Ortodoxoak: Greziako Eliza Ortodoxo bat Casablancan eta Errusiako Eliza Ortodoxoak Rabaten eta Casablancan.

## Marokoar kristau nabarmenak

Noah Sadaoui, futbol jokalaria.

## Erreferentziak

* ↑ «The World Factbook - Central Intelligence Agency» www.cia.gov.
* ↑ Office of the President – Bethel University. .
* ↑ Christian Converts in Morocco Fear Fatwa Calling for Their Execution. .
* ↑ 'House-Churches' and Silent Masses - The Converted Christians of Morocco Are Praying in Secret - VICE News. .
* ↑ Christians want marriages recognized in Morocco. reuters 8 June 2018.
* ↑ 'House-Churches' and Silent Masses - The Converted Christians of Morocco Are Praying in Secret - VICE News. 23 March 2015.
* ↑ Morocco's 'hidden' Christians to push for religious freedom. AfricanNews 30 January 2017.
* ↑ Morocco 2019 International Religious Freedom Report. RELIGIOUS FREEDOM REPORT 30 January 2019.
* ↑ Morocco's Christian converts emerge from the shadows. Time of Israel 30 April 2017.
* ↑ Johnstone, Patrick; Miller, Duane Alexander. (2015). «Believers in Christ from a Muslim Background: A Global Census» Interdisciplinary Journal of Research on Religion 11: 14..
* ↑ ISBN 978-1-83860-361-8. OCLC .1139892409.
* ↑ Cantor, Norman F. (1995). The Civilization of the Middle Ages. .
* ↑ Der Nahe und Mittlere Osten By Heinz Halm, page 99
* ↑ Ancient African Christianity: An Introduction to a Unique Context and Tradition By David E. Wilhite, page 332-334
* ↑ Office of the President - Bethel University. .
* ↑ ISBN 0-905838-91-2..
* ↑ Ancient African Christianity: An Introduction to a Unique Context and Tradition By David E. Wilhite, page 336-338
* ↑ The Disappearance of Christianity from North Africa in the Wake of the Rise of Islam C. J. Speel, II Church History, Vol. 29, No. 4 (December, 1960), pp. 379-397
* 1 2 3 doi:10.1163/9789004416826_007. ISBN 978-90-04-41681-9. ISSN 0169-8834..
* ↑ ISBN 0521337674..
* ↑ Phillips, Fr Andrew. The Last Christians Of North-West Africa: Some Lessons For Orthodox Today. .
* ↑ ISBN 978-0-691-13484-0..
* ↑ citing Mohamed Talbi, "Le Christianisme maghrébin", in M. Gervers & R. Bikhazi, Indigenous Christian Communities in Islamic Lands; Toronto, 1990; pp. 344-345. .
* ↑ ISBN 9789966150691..
* ↑ ISBN 978-0812203066..
* ↑ ISBN 9781843838098.., page 103-104
* ↑ ISBN 978-0812203066.., page 117-20
* ↑ ISBN 978-2-402-19113-5..
* ↑ ISBN 9004097910..
* ↑ ISBN 9780810884939..
* ↑ De Azevedo, Raimondo Cagiano (1994) Migration and development co-operation.. Council of Europe. p. 25. ISBN 92-871-2611-9.
* ↑ Albert Habib Hourani, Malise Ruthven (2002). "A history of the Arab peoples." Harvard University Press. p.323. ISBN 0-674-01017-5
* 1 2 3 ISBN 9780810884939..
* ↑ ISBN 978-0-8028-2415-8..
* ↑ Spain: Forging an Immigration Policy, Migration Information Source
* ↑ Pétridés, Sophron. (1913). «Tingis» in Charles G. Herbermann Catholic Encyclopedia. XIV New York: Encyclopedia Press..
* 1 2 ISBN 9780810884939..
* ↑ ISBN 9781512824971..
* ↑ 2021 Report on International Religious Freedom: Morocco. U.S. Department of State - United States Department of State 2 June 2022, 3 or..
* ↑ 2021 Report on International Religious Freedom: Morocco. U.S. Department of State - United States Department of State 2 June 2022, 3 or..
* ↑ International Religious Freedom Report 2008, U.S Department of State
* ↑ Converted Christians in Morocco Need Prayers – Journal Chrétien. 21 February 2013.
* ↑ 2021 Report on International Religious Freedom: Morocco. U.S. Department of State - United States Department of State 2 June 2022, 2 or..
* ↑ ISBN 9781475903423..
* ↑ 'House-Churches' and Silent Masses —The Converted Christians of Morocco Are Praying in Secret – VICE News. 23 March 2015.
* ↑ Morocco's 'hidden' Christians to push for religious freedom. AfricanNews 30 January 2017.
* ↑ MOROCCO2019INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT. RELIGIOUS FREEDOM REPORT 30 January 2019.
* ↑ Morocco's Christian converts emerge from the shadows. Time of Israel 30 April 2017.
* ↑ ISBN 978-0-8028-2415-8..
* 1 2 ISBN 9781512824971..
* ↑ ISBN 9780810884939..
* 1 2 3 ISBN 9781512824971..
* 1 2 ISBN 9781512824971..
* ↑ See Tangier tourist website here for details.
* ↑ Referenced at this website.
* ↑ Refugees, United Nations High Commissioner for. Refworld – Morocco: General situation of Muslims who converted to Christianity, and specifically those who converted to Catholicism; their treatment by Islamists and the authorities, including state protection (2008–2011). .
* ↑ Osservatorio Internazionale: "La tentazione di Cristo" Error in Webarchive template: url hutsa. April 2010
* ↑ ISBN 9781475903423..
* ↑ 'House-Churches' and Silent Masses —The Converted Christians of Morocco Are Praying in Secret – VICE News. 23 March 2015.
* ↑ Morocco's 'hidden' Christians to push for religious freedom. AfricanNews 30 January 2017.
* ↑ MOROCCO2019INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT. RELIGIOUS FREEDOM REPORT 30 January 2019.
* ↑ Morocco's Christian converts emerge from the shadows. Time of Israel 30 April 2017.
* ↑ ISBN 978-0-8028-2415-8..
* ↑ «Православная Церковь в Марокко: Communauté Orthodoxe au Maroc. Ορθόδοξη Κοινότητα Μαρόκου» www.orthodox.ma.
* ↑ https://www.instagram.com/sadaouinoah7/?hl=en

## Kanpo estekak

* CIPC - Casablanca Nazioarteko Eliza Protestantea
* MMC – Marrakech Monday Eliza
* RIC – Rabat Nazioarteko Eliza
* EEAM Marokoko Eliza Ebanjelikoa
* ECAM Eliza Katolikoa Marokon
* AECAM Aumonerie des Etudiants Catholiques Au Maroc
* Enseignement Catholique Au Maroc artxibatua
* (frantsesez) Hiwarmaroc Marokoko leku bat kristautasunera bihurtzen da.
* Musulmanek Kristorengana jotzen dute Marokon - CBN txostena
* Datuak: Q1078455
* Multimedia: Christianity in Morocco / Q1078455