OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Faroko katedrala

Faroko katedrala edo Andre Mariaren Eliza (portugesez: Sé de Faro) Portugalgo Faro hirian kokatzen den katedrala da.

## Historia

1249an Alfontso III.a Portugalgoak Faro hiria konkistatu zuen eta bi urte beranduago hasi ziren katedrala eraikitzan Joao Viegas Faroko artzapezpikua zela eta Santiagoko Ordenari eman zitzaion. 1577an Faroko apezpikutzak berreskuratu zuen.
1596an Essexeko kondeak Faro harpilatu zuen eta eliza erre egin zuen. 1722an lurrikarak behera bota zuen berriz eta berreraikitze lanak egiten ari zirela 1755ean lurrikara berria izan zen eta dorrea bukatu gabe utzi zuten.

## Arkitektura

Hiru habearte ditu, XVI mendeko egurrezko sabaia eta XVIII mendeko azulejoez estalita dago.

## Enparantza

Katedrala dagoen plazan (portugesez: Largo da Sé) katedralaz gain beste hainbat eraikin ere badaude:
* Artzapezpikuaren jauregia.
* Udaletxea.
* Udal liburutegia.

## Iruditegia

Katedrala:
* Kanpandorrea.
* Kapera.
* Barnealdea.
* Organoa.
Katedralaren enparantza:
* Katedralaren enparantza.
* Artzapezpikuaren jauregia.
* Udaletxea.
* Katedrala gauez.

## Kanpo estekak

* (Portugesez) www.bragaportugal.org
* Datuak: Q648397
* Multimedia: Sé Catedral de Faro / Q648397
# Faroko elizbarrutia

Faroko elizbarrutia edo Algarveko elizbarrutia (portugesez: Diocese do Algarve, latinez: Dioecesis Pharaonensis) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. 1253. urtean ezarri zen Silvesko elizbarrutia gisa eta 1577ko martxoaren 30an Faroko elizbarrutia izendatu zioten. Apezpikuaren egoitza Faron dago. Egun apezpikua Manuel Neto Quintas da.

## Apezpikuen zerrenda

* Bartolomeu (1268-1288)
* Domingos Soares (1292-1297)
* Juan Soares (1299-1313)
* Afonso Anes (1313-)
* Pedro Alfonso (1331-1333)
* Alvaro Pelagio (1333-1350)
* Vasco Laurentii (1350-)
* João (1365-1373)
* Martinho Anes de Zamora (1373-1379)
* Pedro (1379-)
* Paio de Meira (1383-)
* João Afonso Esteves (1389-1391)
* Martinho Gil (1391-1404)
* João Afonso Aranha (1404-1407)
* Martinho Gil (1406-1409)
* Fernando de Guerra (1409-1414)
* João Álvaro (1414-1418)
* Garcia de Menezes (Roderici) (1418-1421)
* Álvaro de Abreu (1421-1429)
* Rodrigo Lourenço (1429-1440)
* Rodrigo Didaci (1441-1449)
* Luís Pires (1450-1453)
* Álvaro Afonso (1453-1468)
* João de Melo (1468-1481)
* Jorge Martins (1481-1486)
* João Camelo de Madureira (1486-1502)
* Fernando Coutinho (1502-1536)
* Manuel de Sousa (1538-1545)
* João de Melo (1549-1564)
* Jerónimo Osório (1564-1580)
* Afonso de Castelo-Branco (1581-1585)
* Jerónimo Barreto (1585-1589)
* Francisco Cano (1589-1593)
* Fernando Martins Mascarenhas (1594-1616)
* João Coutinho (1617-1627)
* Francisco de Menezes (1627-1633)
* Francisco Barreto (1636-1649)
* Francisco Barreto (1671-1679)
* José de Menezes (1680-1685)
* Simão da Gama (1685-1703)
* António Pereira da Silva (1704-1715)
* José Pereira de Lacerda (1716-1738)
* Inácio (de Santa Teresa) Torres de Souza (1740-1751)
* Francisco de Mello (1752-1783)
* André Teixeira Palha (1783-1786)
* José Maria de Melo (1787-1789)
* Francisco Gomes de Avelar (1789-1816)
* Joaquim de Sant’Ana Carvalho (1819-1823)
* Inocêncio António das Neves Portugal (1823-1824)
* Bernardo Antônio de Figueiredo (1824-1838)
* António Bernardo da Fonseca Monís (1844-1854)
* Carlos Cristóvão Genuês Pereira (1855-1863)
* Inácio do Nascimento Morais Cardoso (1863-1871)
* António Mendes Bello (1884-1907)
* António Barbosa Leão (1907-1919)
* Marcellino António Maria Franco (1920-1955)
* Francisco Rendeiro (1955-1965)
* Júlio Tavares Rebimbas (1965-1972)
* Florentino de Andrade e Silva (1972-1977)
* Ernesto Gonçalves da Costa (1977-1988)
* Manuel Madureira Dias (1988-2004)
* Manuel Neto Quintas (2004-)

## Erreferentziak

* ↑ (Portugesez) «Diocese do Algarve» Diocese do Algarve.
* ↑ (Ingelesez) «Diocese of Faro {Algarve}» Catholic Hierarchy.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q868838
* Multimedia: Roman Catholic Diocese of Faro / Q868838
# Noneno

Nonenoa konposatu organikoa da, C$_9$H$_{18}$ formula duena, hidrokarburoen familiakoa eta alkenoen klasekoa. Lotura bikoitzaren kokapenaren eta kate alifatikoaren adarkatzearen arabera isomero mordoa du, 153 zehatz-mehatz.
Isomeroen artean aipagarrienak 1-nonenoa eta tripropilenoa dira.
1-, 2- eta 4-nonenoak zigarroen kearen osagai dira.

## Sintesia

Nonenoak lor daitezke petrolioaren fintze-prozesuko C3 frakziotik propileno-proportzioa % 40-60 bitartekoa bada, azido fosforikoa katalizatzaile moduan usatuz.
Bestetik, noneno-nahasteak lor daitezke propilenoa trimeritzatzen. Prozesuak alkeno adarkatuak ematen ditu normalean.
1-noneno purua prestatu nahi bada, SHOP alkenoetatik edo azido oleikoaren moduko lehengai berriztagarrietatik abiatu behar da.

## Erabilera

Nonenoak bitarteko erreaktibo gisa baliatzen dira polimeroen, sufaktanteen eta detergenteen industrian.
Adibidez, fenolak nonenoekin erreakzionatzen du nonilfenolak emateko, zeintzuk surfaktante gisa usatzen den nonilfenol etoxilatoak prestatzeko baliatzen diren.
Halaber, nonenoak urez eta karbono(II) oxidoz tratatzen badira azido neodekanoikoa sintetizatzen da, sintesi organikoan erabiltzen den erreaktiboa hain justu.

## Hainbat adibide

Nonenoak (C$_9$H$_{18)}$ :
| 1-Noneno | 2-Noneno | 3-Noneno |
| 4-Noneno | Tripropilenoa | |

## Erreferentziak

* ↑ Rodgman, Alan; Perfetti, Thomas Albert. (2013). The chemical components of tobacco and tobacco smoke. (2nd ed. argitaraldia) CRC Press ISBN 978-1-4665-1548-2. (Noiz kontsultatua: 2025-01-03).
* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Hazardous Substances Data Bank (HSDB) : 756» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-01-03).
* ↑ (Ingelesez) Lorenc, John F.; Lambeth, Gregory; Scheffer, William. (2003). «Alkylphenols» Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/0471238961.0112112512151805.a01.pub2. ISBN 978-0-471-23896-6. (Noiz kontsultatua: 2025-01-03).
* ↑ (Ingelesez) Bidange, Johan; Fischmeister, Cédric; Bruneau, Christian. (2016). «Ethenolysis: A Green Catalytic Tool to Cleave Carbon–Carbon Double Bonds» Chemistry – A European Journal 22 (35): 12226–12244. doi:10.1002/chem.201601052. ISSN 1521-3765. (Noiz kontsultatua: 2025-01-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q151398
* Multimedia: Nonenes / Q151398
# Mineralaren zubia

Alemanen zubia, Mineralaren zubia bezala ezaguna, Espainiako Melilla hiriko Urrezko Ibaiaren gainean dagoen arkitektura industrialaren zubia da, ibai horren gaineko bosgarren zubia delarik. Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren zati da, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia

1920ko uztailaren eta 1925eko uztailaren artean eraiki zuten Ganboa eta Domingok, Compañía Española de Minas del Rif S.A. enpresaren trenbidea igarotzeko. 1981ean, konpainia, likidazioan, Melillako Portuko Batzarrari utzi zitzaion, Estatuaren Ondareari eman ziona, eta hark, Melillako Udalari. Azken horrek, Javier Gonzalezek, ibilgailuen zirkulaziorako ireki zuen. Gaur egun, Antonio Diez etorbidea pasatzen da bertatik. 2018ko otsailaren 8an hasi ziren konponketa lanak.

## Deskribapena

Harlanduzko bi horma-bularrek eusten diote zubiaren plataformari sareta batekin, biak ere hormigoi armatuzkoak alde bakoitzean, trenaren bibrazioei eusteko.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Sanmartín Solano, Ginés. (1985). «La Compañía Española de Minas del Rif (1907-1984)» Aldaba (5): 55-74. ISSN 0213-7925..
* 1 2 3 Sanmartín Solano, Ginés. (2006). «Historia del Cargadero de mineral de Melilla» Akros: Revista de Patrimonio (5): 33-42. ISSN 1579-0959..
* ↑ «Real decreto 2751/1986, de 5 de diciembre por el que se declara Bien de Interés Cultural, con la categoría de Conjunto Histórico, una zona de la ciudad de Melilla» Boletín Oficial del Estado (15): 1289-1390. 17 de enero de 1987 ISSN 0212-033X..
* ↑ Narváez López, Francisco. «Los puentes de la cemr sobre el río de Oro» Memoria anual 2016 Puerto de Melilla.
* ↑ Inician las obras de rehabilitación del Puente de los Alemanes. 8 de febrero de 2018.
* ↑ Hoy, Melilla. «Melilla recupera el Puente de los Alemanes tras 10 meses de obra y 496.000 euros de inversi�n» Melilla Hoy.
* ↑ «Reabierto el puente de los Alemanes tras una inversión de más de 450.000 €» El Faro de Melilla 15 de diciembre de 2018.
* ↑ «Ciudad Autónoma de Melilla - FOMENTO REHABILITA EL PUENTE DE LOS ALEMANES Y AMPLIA SUS ACERAS» www.melilla.es.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q35536061
* Multimedia: Puente del Mineral, Melilla / Q35536061
# San Joan Bataiatzailearen kapera (Melilla)

San Joan Bataiatzailearen kapera estilo neogotiko isabeldarreko kapera da, Melillako laguntza-zentroan dagoena, Espainiako Melilla hiriko Zabalgune Modernistan, eta Melillako Hiriko multzo historiko artistikoaren zati da, interes kulturaleko ondasuna.

## Historia

1927an eraiki zen, Jose Perez Reyna ingeniari militarraren diseinuaren arabera, eta 1928ko otsailaren 4an bedeinkatu zen.

## Deskribapena

Harri lokaleko eta adreilu trinkoko harlangaitzezko hormekin eraikita dago.

### Kanpoaldea

Fatxada arku lau batean dagoen ate batez osatuta dago, honen gainean kanpai-horma bat dago, kanpai batekin, burdinazko gurutze batekin errematatua.

### Herrizaingoa

Hiru habearte ditu, erdikoak arku lauak ditu, eta horiek material bereko habeak dituen egurrezko sabai satsu bati eusten diote; habeak albokoak baino zabalagoak eta altuagoak dira. Gurutzaduran kupula izartua duen transeptu bat dute, eta trapezio itxurako burualde batean amaitzen da, arku lauen gainean.

## Erreferentziak

* ↑ «Real decreto 2751/1986, de 5 de diciembre por el que se declara Bien de Interés Cultural, con la categoría de Conjunto Histórico, una zona de la ciudad de Melilla» Boletín Oficial del Estado (15): 1289-1390. 17 de enero de 1987 ISSN 0212-033X..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33522656
* Multimedia: Capilla de San Juan Bautista, Melilla / Q33522656
# Espainiako Heroien Monumentua

Espainiako Heroien Monumentua Espainiako Melilla hiriko monumentu bat da. Espainiako Heroes Plazan dago, hiriko Zabalgune Modernistan, eta Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren parte da, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia

Desagertutako "Café La Peña"-ren (ezkerreko alderdietako afiliatu eta jarraitzaileen solasaldi-gunea) lekuan kokatuta, "Espainiako Armada Loriatsua" omentzeko eraiki zen, bereziki Melillako goarnizioa, eta 1936ko uztailaren 17ko data. 1941ean eraiki zen, Vicente Maeso Cayuela eskultorearen diseinuaren arabera. Obraren zuzendaritza Enrique Nieto y Nieto udal arkitektoaren esku egon zen, eta inaugurazioa 1941eko uztailaren 20an egin zen.
2015. eta 2016. urteen artean kendu zioten sinbologia frankista, Espainiako Heroes plazaren birmoldaketaren harira.

## Deskribapena

Harri zuriz egina dago, eta bost maila eta Melillako armarria duen oinarri bat dituen harmailadi bat ditu. Honen gainean soldadu matxinatua dago morroilodun fusil batekin, banderari eusten dion bitartean. Soldaduaren ondoan lehoi bat dago, eta, horren atzean, San Juan arranoa dago, armarri frankistari eusten.

## Erreferentziak

* ↑ «Real decreto 2751/1986, de 5 de diciembre por el que se declara Bien de Interés Cultural, con la categoría de Conjunto Histórico, una zona de la ciudad de Melilla» Boletín Oficial del Estado (15): 1289-1390. 17 de enero de 1987 ISSN 0212-033X..
* ↑ Hoy, Melilla. El proyecto de la plaza Héroes de España se mantendrá peatonal. .
* ↑ Hoy, Melilla. Los peatones recuperan espacio en el centro con el cierre al tráfico de Héroes de España. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47516493
* Multimedia: Monumento al Alzamiento Nacional, Melilla / Q47516493
# Santa Maria Micaela eliza (Melilla)

Santa Maria Micaela parrokia-eliza neorromaniko katolikoa da, eta Melillako (Espainia) Gazteen etorbidean dago, Zabalgune Modernistan.

## Historia

Maraino Puigdollers, Eliz Gaietarako zuzendari nagusiaren zuzendaritzapean eraikia, Enrique Atencia eta Guillermo García Pascual arkitektoek eta Roselló kontratista zelestinoak bere Campana 1953ko urtarrilaren 21ean bedeinkatu zuten Manuel Guerrerok, tenpluko parrokoak Malagako Apezpikuaren ordezkaritzan, Angel Herrero Marokoko Gotzain Jaunak eta Francisco Corrales García

## Deskribapena

Inguruko harriz eta adreilu trinkoz egina dago, horma eta gangetarako.

### Kanpoaldea

Fatxada nagusiak zirkuluerdiko arkuko ate bat du, pilastrak dituela alboetan, eta horiek frontoi triangeluarreraino eramaten dute. Okulu bat ere badu, eta ezkerraldean adreiluzko dorre bat, azken gorputzean ikusia, eraikinaren hormen zuriarekin kontraste handia egiten duena.

### Herrizaingoa

Tenpluak oinplano basilikala du, hiru habearte, erdiko habeartea albokoak baino zabalagoa eta altuagoa. Erdiko habeartea erdi-puntuko arkuen bidez banatzen da, eta, horien bidez, kanoi-ganga bat dago. Ganga horrek arku formeroak ditu, eta okuluak irekitzen dira bertan. Habearte hau nartex batean hasten da, koru altu bat du gainean eta abside karratu batean amaitzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42152452
# 1-noneno

1-Nonenoa konposatu organikoa da, C$_9$H$_{18}$ formula duena, hidrokarburoen familiakoa eta alkenoen klasekoa. Nonenoaren isomeroetako bat da. Likido kolorge sukoia eta gasolina usainekoa da. Uretan disolbaezina da, baina disolbagarria alkoholetan. Narritagarria da.

## Sintesia

1-Noneno purua prestatu nahi bada, SHOP alkenoetatik edo azido oleikoaren moduko lehengai berriztagarrietatik abiatu behar da.

## Erabilera

1-Nonenoak fenolarekin erreakzionatzen du nonilfenolak emateko, zeintzuk surfaktante gisa usatzen den nonilfenol etoxilatoak prestatzeko baliatzen diren.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «1-Nonene» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-01-03).
* ↑ (Ingelesez) Lorenc, John F.; Lambeth, Gregory; Scheffer, William. (2003). «Alkylphenols» Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/0471238961.0112112512151805.a01.pub2. ISBN 978-0-471-23896-6. (Noiz kontsultatua: 2025-01-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15687205
* Multimedia: 1-Nonene / Q15687205
# Alaitza

Alaitza Arabako herria da, Iruraitz-Gaunako udalerrian kokatzen dena, Iruraitz udalerri zaharrean.

## Historia

1089ko agiri batean agertzen da lehen aldiz. Bertan Gartzia Gonzalezek ondorengorik izan ez duela eta Donemiliagako monastegiari bere Alaitzako ondasun guztiak ematen dizkiola aipatzen da.

## Demografia

* Alaitzako biztanleria

## Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 5 | Gasteiz (geltokia) | Gasteiz (Alas/Boulebard) • Gasteiz (Madril/Arantzabela) • Arkauti • Arkauti (Nekazaritza i.) • Arkauti (akademia) • Oreitia • Burgu • Dulantzi • Gauna • Adana • Uribarri Jauregi • Gereñu • Alaitza • Langarika • Gazeo • Agurain • Erdoña • Zalduondo • Araia (Iduia) | Araia |
Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
* Eskualdeko Garraioa
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 8a | Agurain Azilu Erdoña Dulantzi | Alaitza • Langarika • Gazeo • Ezkerekotxa • Txintxetru • Gereñu • Uribarri Jauregi • Adana • Gauna | Agurain Azilu Erdoña Dulantzi |

## Ondasun nabarmenak

* Andre Mariaren Jasokundearen elizako absidean, Erdi Aroko horma-irudiak agertu ziren, beste edonongo horma-irudiekin paralelo gutxi dituztenak.
* Andre Mariaren Jasokundearen eliza
* Hilerria

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Alaitza udal webgunean
* Andre Mariaren Jasokundearen eliza - Bisita birtuala
* Datuak: Q2744568
* Multimedia: Alaitza / Q2744568
# Fantasmagoria

Fantasmagoria ilusio optikoak erabiliz sortutako antzezpena da. XVIII. mendean Étienne-Gaspard Robertek sortu zuen. Nolabait, beldurrezko antzerkia bezala definitu daiteke. Hasieran, Alemanian, benetazko espiritismo saioak bezala sortu ziren eta, laster, Europa osoan zabaldu ziren, batez ere XIX. mendean Erresuma Batuan.

## Etimologia

Fantasmagoriak, hasiera batean, "publikoan mamuekin hitz egiteko artea" esan nahi zuen. Hitza frantsesetik dator, "phantasmagorie"; frantsesezko hitza, aldi berean, antzinako grezieratik hartu zen: "φάντασμα" (phántasma, "mamua") eta agian "αγορά" (agorá, "bilkura") -ia atzizkiarekin edo "ἀγορεύω" (agoreúō, "publikoan hitz egitea").
Hitzaren lehenengo erabilerak 1792an dokumentatu zen. Urte horretan eta izenburu horrekin Magazin Encyclopédiquen gutun bat argitaratu zen; sinatzailea ALM zen. Handik gutxira, urte berean, Paul Philidor-rek, Parisko Affiches, annonces et avis divers egunkarian, bere espektakulua iragartzeko "Phantasmagorie" hitza erabili zuen; espektakuluan mamuen eta pertsonai ospetsuen itzalen agerpenak iragartzen ziren.

## Erabilitako teknikak

Beldurra eta ezusteak eragiteko sistema desberdinak erabili ziren.
* Linterna magikoak: tresna horien bidez eskeletoak, deabruak eta mamuak proiektatzen ziren. Proiekzioak hormetan zein ke gainean edo pantaila sasi gardenen gainean egiten ziren. Askotan, proiektoareak mugitzen ziren efektu ugari sortuz.
* Beldurrezko dekorazioak.
* Erabateko iluntasuna.
* Hitzezko aurkezpenak.
* Soinu-efektuak.
* Usainak.
* Deskarga elektrikoak.
* Sugestioa.

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz):Carlos Mesaren hitzaldia fantasmagoriari buruz.
* Datuak: Q1760363
* Multimedia: Phantasmagoria / Q1760363
# Genoveva Matute

Genoveva Dizon Edroza-Matute (1915eko urtarrilaren 3a – 2009ko martxoaren 21a) filipinar idazlea izan zen. 1951ean, Ipuin Laburren Palanca Saria jaso zuen filipineraz idatzitako "Kuwento ni Mabuti" lanagatik, Tagalog-en hizkuntzaren ipuin antologizatuena bezala aipatua izan dena.
Filipinar izen honetan emakume ezkonduentzat, amaren familiako abizena Dizon da, jaiotzako abizena edota aitaren familiako izena Edroza da eta ezkontzako abizena Matute da.

## Haurtzaroa

Manila-n jaio zen 1915eko urtarrilaren 3an, Anastacio Edroza eta Maria Magdalena Dizon, bere gurasoak izanik. "The Story of the Boys" (Mutilen historioa) 50eko hamarkadako irratsaio eta telesail ezagunaren sortzailea da Matute.

## Hezkuntza-bizitza

Manila North High School-en (orain Arellano High School), Philippine Normal School-en (orain Philippine Normal University) eta Santo Tomaseko Unibertsitatean ikasi zuen. 46 urtez Cecilio Apostol Lehen Hezkuntzan eta Arellano Bigarren Hezkuntzan irakatsi zuen, eta orduko Philippine Normal College-n Filipinetako Departamenduko presidente izan zen.

## Ibilbidea

Bere ipuinetako batzuk Manila Post Sunday Magazine (Igandeko aldizkaria) -n eta Post Manila hilabetekarian argitaratutako "Leave-taking" (Agurtzen) eta "Land of the Bitter" (Mingotzen lurraldea) dira. Baina oso intrigatuta zegoen bere ideiengatik, psikologia eta irakaskuntzan izandako esperientziak aztertuz, hala nola, "Eight Years," (Zortzi urte) "Noche Buena," (Gau ona) "The Story of the Good," (Onaren historioa) and "Sailing the Heart of a Child” (Haur baten bihotza nabigatzen). Haren antologiak ipuinak eta idatziak argitaratu zituen "I Am a Voice" "Ni ahots bat naiz" lanean, 1952an. Bilduma hauetako batzuk Ipuin Labur Hautatuetan daude 1939–1992; EDSAren Itzalean eta Beste Istorio batzuk, eta Sentimenduen Ahotsa daude. Filipinetako Baloreak liburuetan ere argitaratu zuen senarrarekin: istorioak, idatziak, jokoak 1992an.

## Sariak

* Bere idazkera eta irakaskuntzarako dedikazioa Don Carlos Palanca Oroitzapenezko Sarietan (1950.hamarkadan -1960.hamarkadan), PNS-PNC Ikasle Sari Nagusian (1966), Arte eta Kulturako Manila Sarian (1967), Idazleen Batasun elkarteko Balagtas Ikasleen Sari Nazionalean (1988) eta Arteetako CCP Sarian (1992) aintzatetsi ziren.

## Heriotza

94 urte zituela hil zen, 2009ko martxoaren 21ean, lotan zegoela. Manila iparraldeko hilerrian lurperatu zuten.

## Omenaldia

2020ko urtarrilaren 3an, Googlek bere 105. urtebetetzea ospatu zuen Google Doodle batekin.

## Erreferentziak

* ↑ Genoveva E. Matute, Tagalog writer; 94. Philippine Daily Inquirer 2009-03-24.
* ↑ (Ingelesez) «Genoveva Matute's 105th Birthday Doodle - Google Doodles» doodles.google (Noiz kontsultatua: 2025-01-04).
* ↑ «The Major Collections Filipino Writers in Filipino: Genoveva Edroza-Matute» Ateneo De Manila University Rizal Library.
* ↑ (Ingelesez) «Genoveva Matute's 105th Birthday» www.google.com.
* Datuak: Q2101279
# Julia Sánchez Carrilero

Julia Sánchez Carrilero (Albacete, 1933ko maiatzaren 16a – Huesca, 2016ko azaroaren 15a) espainiar arkeologoa da, Levantino labar-arteari buruzko artikulu zientifiko bat argitaratu duen lehena.

## Biografia

Nieves Sánchez Carrileroren ahizpa eta Joaquín Sánchez Jimenezen alaba, Albaceteko Museoaren bultzatzaile eta zuzendaria eta Indusketa Arkeologikoen komisario probintziala. Hirurek Montealegre del Castilloko Llano de la Consolacióngo nekropoli iberikoan egin zuten indusketa, eta, Samuel de los Santos Gallegorekin batera, Socovosko Peña Bermejaren labar-artea dokumentatu zuten. Julia da pinturen kalkoak egiten dituena.
Nerpioko Solana de las Covacha-en labar-pinturen lehen kalkoak ere egin zituen Juliak, monografia batean sartuak, Murtziako Unibertsitatean 1956 eta 1961 bitartean doktoretza egiten ari zela. Lan horren zati txiki bat bakarrik argitaratu zen 1962an Noticiario Arqueológico Hispánico izenekoan.
Fernando Cantero Carvajalekin ezkondu ondoren, arkeologia utzi eta Huescara joan zen bizitzera. 2016. urtean hil zen.
Sei seme-alaba izan zituen: Julia, Carlos, Nieves, Juan María, Fernando eta Elena.

## Argitalpenak

* Sánchez Carrilero, J. ezezaguna. Cultura ibérica de la provincia de Albacete (Albacete probintziako kultura iberiarra). Murtzia: Murtziako Unibertsitatea. Lizentziatura-memoria [Albaceteko Museoan gordeta].
* Sánchez Carrilero, J. 1962. Solana de las Covacha-ko, Pedanía de Río Moraleko (Nerpio, Albacete) labar-pinturak aztertzen aurrera egitea. Noticiario Arqueológico Hispánico 5:1-12 (Albistegi arkeologiko hispaniarra 5:1-12).

## Erreferentziak

* 1 2 «Julia Sánchez Carrilero» ArqueologAs.
* ↑ Txantiloi:Cita web
* 1 2 RadioHuesca. «Dª. Julia Sánchez Carrilero (Vda. de D. Fernando Cantero Carvajal)» Radio Huesca.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111017945
# Cai Lun

Cai Lun (txinera tradizionalez: 蔡倫; Wade–Giles: Ts'ai Lun) Hai (Hedi) enperadorearen eunuko eta kontseilari inperial txinatarra. Han dinastiaren korteetan bizi izan zen (77-110 eta beste batzuen arabera 50-121). Gaur egungoarekin antz handia duen papera asmatzearren ezaguna.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q229235
* Multimedia: Cai Lun / Q229235