# Kudeaketa integratutako sistema
### Kalitatea, ingurumena, laneko segurtasuna eta osasuna kudeatzeko sistema integratua

Artikulu honek kalitatearen, ingurumenaren, segurtasunaren eta lan-osasunaren kudeaketa integraturako hurbilketa izan nahi du. Kalitate-sistema bat eraginkortasunez kudeatzeak bezero fidelizatuak lortzea ahalbidetzen du; lan-arloko legeria eta lan-arriskuen prebentzioari buruzkoa betetzeak eta giza baliabideen kudeaketa zuzen eta etiko batek langile kualifikatu eta motibatuak ahalbidetuko ditu; ingurumen-kalitateak, berriz, aukera emango dio gizarteari pertsonen eta egituren tratuak mesede egin diezaion, ingurumenarekiko arduradun gisa egituratuta.
Horrek guztiak, batera, etengabeko berrikuntza, hobekuntza eta ikaskuntza ahalbidetzen du eta, horrela, enpresa-garapen iraunkorra gertatzen da.

## Kalitatea kudeatzeko sistemak
### Produktuaren kalitatea

Kexen, helegiteen eta erreklamazioen segurtasun-orri berezia
Kalitatea esanahi desberdinekin erabiltzen da askotan. Kalitatezko ondasunez hitz egitean, jendeak luxuzko ondasunez edo ondasun bikainez hitz egiten du normalean. Baina horren esanahia anbiguoa da, eta, askotan, erabilera bakoitzak kalitatetzat ulertzen duenaren araberakoa izaten da.
1970eko hamarkadaz geroztik, ekoizpen-protokoloak eta -estandarrak bateratzen joan dira, eta, hala, ISO araudiak eratu dira. Beharrezkoa den edozein enpresa-erakundek bere kudeaketa- eta antolaketa-ildoak zuzentzeko esparru ezin hobea du ISO araudietan.
Muntaketa-kateak eta serieko fabrikazio-lerroak kalitate-sistemen jatorrian dauden arren, asko hobetu da Taylorrek torlojuen ekoizpenaren eraginkortasuna neurtzen zuen garaitik.
Kudeaketa gero eta konplexuagoa den ordenan, kalitate-kontrola, kalitatearen ziurtapena eta erabateko kalitatea daude. Kalitate-kontrola zehaztapenen jarraipen burokratiko hutsean geratzen da, kontrastatzen ez bada; batetik, hartzaileak bilatzen duena, eta, bestetik, merkatuak eskaintzen duena. Muturrera eramanda, automobilgintzako osagaien fabrika batean pneumatiko karratuak sor daitezke, betiere horretarako transkribatutako jarraibideek eta eskuliburuek hala markatzen badute. Horrek esan nahi du oso tresna eraginkorra dagoela bezeroei kontsulta eginez eta feedbacka edo inkesten emaitzak erabiliz. Horrela, etengabe hobetu ahal izango dira produktuak eta zerbitzuak. Batzuek "kexa opari bat da" esaten diote.
Hierarkiaren azken eskalafoian kalitatea kudeatzeko sistemak agertzen dira, enpresa baten zuzendaritzatik bideratu eta enpresa osatzen duten sail guzti-guztiak hobetzeko pentsatuta daudenak, giza baliabideak, erosketak, dokumentuen eta erregistroen kontrola eta bezeroaren gogobetetzea barne.
ISO 9001 serieko arauek bezeroaren etengabeko hobekuntza eta gogobetetzea lortu nahi dute. Dokumentuak eta erregistroak hobetzea, erabiltzen dituztenen eskutik, sistema osoaren aitzinamendu-motor gisa planteatzen da.

### Zerbitzuen kalitatea

Hainbat eremutako enpresek eskaintzen dituzten zerbitzuen kalitatean oinarritutako kudeaketa-sistemak sustatzen eta ziurtatzen dituzte. Merkatu globalizatu batean, etengabeko informazioa jasotzen da eskaintzei, publizitateari, marketinari eta bestelakoei buruz, eta etengabe alderatzen da produktu bat lehiakideenarekin.
Nazioarteko talde handiak arduratu dira bezeroarentzako arreta-zerbitzu bat sustatzeaz eta ezartzeaz. Izan ere, produktuen ezaugarriak berdinak direnez, kontsumitzaileak hornitzaile batek lehiakideen aurrean ematen dizkion arreta, eskuragarritasuna eta erraztasunak lehenesten ditu. Gaur egungo informazioaren gizartean, etengabe bonbardatzen dute bezeroa hainbat komunikabideren publizitateak (prentsa, telebista, Internet, karteloiak kaleetan, errepideetan eta autobietan, gizarte-, kultura- eta kirol-ekitaldiak, etab.), eta, horregatik, etengabe alderatzen dute hornitzaile bat beste batekin.

### Elikadura-segurtasuna

Bigarren sektorea izan da komunikazioen eta energiaren aurrerapen teknologikoa bultzatu duen garapen-motorra, baina lehen sektoreak hasieratik edan ditu aurrerapen tekniko horiek guztiak eta, gaur egun, puntu horretan, kalitatea kudeatzeko sistemak bereziki elikaduraren sektorean eratu dira, eta legegintza-izaera hartu dute. IFS araudi frantziar-germaniarrak, BRC britainiarrak edo QS alemaniarrak, gutxi batzuk aipatzearren, estatu bakoitzak elikagaien inportatzaileei eskatzen dizkien espezifikazio eta kontrol bereziak ezaugarritzen dituzte.

### Prozesuen kalitatea

Prozesukako kudeaketa tarteko agintari bakoitzarekin hasten da, eta bere funtzioaren funtsezko jarduerak identifikatzen ditu. Hasiera batean, enpresaren egitura prozesu konplexuetan deskribatzen da, eta prozesu nabariagoetan eta errazagoetan banakatzen da, azken bezeroekin amaituz. Hori guztia kontuan hartuta, enpresako prozesuen zerrenda adostua lortuko da.
Hortik aurrera, erabilgarria izango da garrantzizko matrize bat, jarduteko lehentasun-matrize bat edo, besterik gabe, bat-bateko sortze bat. Iragazki egoki batek jarduketan lehentasuna ebaluatzeko aukera emango du. Parametro hauek hartu behar dira kontuan: beharrezkoak eta eskuragarri dauden baliabideak, inbertsioaren itzulera, arriskuak, etab.
Prozesuen hobekuntza metodologia aurreratuenetako bat da Six Sigman, ekoizpenean akatsik ez bilatzean oinarritua. Akats-frakzioa minimora murrizteko ekintzetan gauzatzen da, zenbat eta akats gutxiago izan, azken kalitatea handiagoa izango dela argudiatuz.
Prozesukako kalitatearen filosofiaren oinarrietako bat PDCA (Plan, Do, Check, Act) zikloa da, edo Demingen zirkulua: plangintza-, errealizazio-, egiaztapen- eta jarduera-zikloa, etengabeko hobekuntza gauzatzeko eta arazoak modu sistematiko eta egituratuan konpontzeko gida gisa jarduten duena. Honela zehazten da:

#### Konponbideak zehaztea (P)

Zuzenena kausa nagusiaren konponbidea bilatzea izango da, eta horrek talde-erabakia hartzea dakar, arduradun bat, epe bat eta baliabide batzuk identifikatuta. Alboko efektuak aztertzea komeni da, emaitza iragartzen saiatzeko.

#### Konponbideak ezartzea (D)

Behar izanez gero, beste sail batzuk tartean sartzea. Ezarpen-plana garatzea (etapekin, arduradunekin, epeekin eta baliabideekin).

#### Jarraipena (C)

Jarraipen-plan bat ezartzea eta konponbidearen eraginkortasuna egiaztatzea, barne-mailan ikuskatuta eta kanpo-mailan ikuskatuta. Taldeari jarraipenaren emaitzen berri ematea eta albo-ondorioak ikertzea.

#### Jardutea (A)

Adierazleen emaitzak aurreko emaitzekin alderatzea (horrela, ekintza bakoitzak espero den hobekuntza eragiten duen egiaztatuko da, bereziki bezeroaren gogobetetzeari dagokionez). Hobetzeko aukera berriak bilatzea. Frogek hipotesia berresten badute, konponbidea normalizatu eta horri eusteko baldintzak ezarri behar dira. Bestela, ziklo berri bati ekin behar zaio, plangintza-fasera itzuliz (helburu berriak finkatuz, langileen prestakuntza hobetuz, baliabideen esleipena aldatuz, etab.).

## Laneko arriskuen prebentzioa kudeatzeko sistemak

Frogatu da ezbehar-tasaren prebentzioak eta lan-baldintzak hobetzeak eta errentagarritasun ekonomikoa bilatzeak eta ekoizpena optimizatzeak balio erantsia ematen dietela enpresei. Horregatik, kalitatea kudeatzeko sistemek laneko segurtasuna eta osasuna ere lortu dituzte, eta erakundeei giza baliabideen kudeaketa hobetzen laguntzen dieten protokoloak eta arauak garatu dituzte.

### Laneko Arriskuen Prebentzio legea

Espainiako Konstituzioa indarrean sartu arte, Aurreikuspeneko Institutu Nazionalak Gizarte Gaien funtzioak biltzen zituen, lan-istripuekin eta horien aurreikuspenekin lotutakoak barne. Erakunde hori iraungita geratu zen 36/1978 Errege Lege Dekretua argitaratu zenean, eta prozesu bat hasi zen, Lan Arriskuen Prebentzioari buruzko azaroaren 8ko 31/1995 Legea argitaratu zenean, 1996ko otsailaren 10etik indarrean zegoena. Aplikatu beharreko legedi gisa, honako hauek gehitzea: 89/391/EEE Zuzentaraua, Prebentzio Zerbitzuen Erregelamendua onartzen duen 39/1997 Errege Dekretua, eta haren arau-esparruaren erreforma, Laneko Arriskuen Prebentzioaren arau-esparrua aldatzen duen abenduaren 12ko 54/2003 Legearen arabera.
Perun, Laneko Segurtasun eta Osasunari buruzko 29783. Legea dago, 2011/08/20an aldarrikatua, laneko arriskuen prebentzioaren kudeaketa arautzen duena, OHSAS 18001 Arauan oinarritua (2007ko bertsioa).

### Segurtasuna eta osasuna

Langileek garatutako jardueraren arrisku orokorrak eta espezifikoak ebaluatuz gero, arrisku horiek larritasunaren arabera sailka daitezke. Laneko arriskuen kategoria jakin ondoren, prebentzio-jardueraren plangintza egingo da, arrisku horiek saihesteko, edo, hala badagokio, arrisku hori langilearen segurtasunaren eta osasunaren aurka gauzatuz gero, ondorioak minimizatzeko.

#### Ergonomia

Ergonomia da langilearen ezaugarri fisiologikoekin, anatomikoekin, psikologikoekin eta gaitasunekin bat datozen lantokiak, tresnak eta zereginak diseinatzeaz arduratzen den zientzia. Sistemaren hiru elementuen (giza makina-ingurumena) optimizazioa bilatzen du, eta, horretarako, pertsona, teknika eta antolamendua aztertzeko metodoak lantzen ditu.

#### Psikosoziologia aplikatua

Lan-baldintzen azterketaraino daraman azterketa psikologikoaren zurrunbiloan, laneko psikosoziologia izeneko espezialitatea garatu da. Horren helburuak mendebaldeko mundu garaikidean estres eta mobbing deritzenen ondorioak eta, batez ere, kausak ezabatzea da.

#### Prebentzioa-plana

Prebentzio-planaren bidez, enpresaren prebentzio-jarduera bere kudeaketa-sistema orokorrean txertatzen da, eta lan-arriskuen prebentzio-politika ezartzen da, helburu eta jomugekin. Azken batean, antolaketa-egituraren eta erantzukizunen deskribapena da, eta prozedura, jarraibide eta erregistroen bidezko kudeaketa-sistema bat garatzen du, enpresan arriskuen prebentzio-ekintza egiteko, erregelamendu bidez ezartzen diren baldintzetan.

### Arriskuen identifikazioa eta Arriskuen ebaluazioa

Mapaketa bat da, garatu beharreko jarduerek dituzten arriskuak detektatzeko eta arrisku horren berezko arriskuak eragindako kaltearen maila aurkitzeko egiten dena. Oro har, bi irizpide erabiltzen dira: probabilitatea eta larritasuna, nahiz eta gaur egun metodo sofistikatuagoak dauden ebaluazio hori egiteko.
Laneko arriskuen hasierako ebaluazioa prebentzioaren kudeaketa-sistemaren ezarpenaren lehen zatia da. Ebaluazioaren emaitzak hala eskatzen duenean, enpresaburuak aldizkako kontrolak egingo ditu langileek beren zerbitzuak ematen dituzten lan-baldintzen eta jardueraren gainean, arriskutsuak izan daitezkeen egoerak detektatzeko. Higieneari (luxometria, zarata eta estres termikoa), ergonomiari, kargen erabilerari eta abarri buruzko txostenak idazten dira.

#### Prebentzio-jardueraren plangintza

Arriskuak ebaluatzeko prozesuari jarraituz, eta arriskua kontrolatu behar dela ikusiz gero, prebentzio-zerbitzu mankomunatuak argi eta garbi adieraziko du zer egoeratan hartu behar diren prebentzio- edo babes-neurriak eta zer motatako neurriak hartu behar diren, bai eta aldian behin zer kontrol egin behar den ere.
Arriskuen hasierako ebaluazioak arrisku-egoerak agerian jartzen dituen kasu guztietan, prebentzio-zerbitzu mankomunatuak planifikatuko ditu prebentzio-jarduerak, prebentzio-arduradunarekin eta prebentzio-delegatuekin lankidetzan, eta prebentzio-jarduera bakoitzerako barnean hartuko ditu hura gauzatzeko epea, arduradunen izendapena eta hura gauzatzeko beharrezkoak diren giza baliabideak eta baliabide materialak.
Enpresaburuak plangintzan sartutako prebentzio-jarduerak benetan gauzatzen direla ziurtatzen du eta, horretarako, plangintzaren etengabeko jarraipena egiten du. Jarraipen hori Kudeaketa Batzordearen, Segurtasun eta Osasun Batzordearen eta prebentzio-arduradunaren eguneroko bileretan gauzatzen da.

### Langileen informazioa, kontsulta eta parte-hartzea

Langileek ordezkaritza-eskubidea baliatzen dutenean, ordezkari bat hauta dezakete haien artean, eta ordezkari horri informazioa eman eta kontsulta egin behar zaio, eta enpresak arriskuen prebentzioaren kudeaketarekin lotutako gaietan hartzen dituen erabakietan parte hartu behar du. Horrela, kudeaketa ekonomikoaren, kalitatearen eta makineriaren mantentze-lanen baldintzen hobekuntzarekin batera jarraipena egitea bermatzen da, prebentzio-jardueraren plangintzaren jarraipenarekin, langileei prebentzioaren arloko informazioa eta prestakuntza ematearekin eta langileei kontsulta, parte-hartzea eta motibazioa ematearekin batera.

### Larrialdi-plana eta autobabeserako eskuliburua

Autobabeserako eskuliburuak enpresan gerta daitezkeen larrialdi-egoerak deskribatzen ditu, baita egoera horiek konpontzeko eta kalteak minimizatzeko aukera posibleak ere. Eskuliburu hori honela zehazten da: arriskuaren ebaluazioa, babes-bitartekoen zerrenda, larrialdi-planaren deskribapena eta ezarritako neurrien ezarpena.
Kasu horretan, lan-arriskua ebaluatu egingo da, Desagertze Zerbitzu Publikoei eta Babes Zibileko Zerbitzuei informazio zehatza emateko.
Babes-bitartekoak identifikatuko dira, bai giza baliabideak, bai autobabes-lanetarako eskuragarri dauden bitarteko materialak. Su-itzalgailu soil batetik zutabe lehor batera, ur-hartuneak eta sute-aho hornituak igarota, babes-neurri ugari daude.
Larrialdi-egoerak detektatzen direnean, larrialdi-buruak egoera ebaluatzen du eta larrialdi-plana aktibatu behar duen ala ez erabakitzen du. Erantzuna baiezkoa bada, larrialdi- eta ebakuazio-alarma aktibatzen du, eta esku hartzeko, ebakuazioko eta lehen laguntzako gainerako taldeak larrialdiaren kudeaketan parte hartzen du.
Larrialdi-planak larrialdi-hipotesiak eta horietako bakoitzerako jarduketa-planak aztertzen ditu, bai eta ustiategia erabat edo partzialki ebakuatzeko sistematika ere.
Urtero simulazio-plan bat egiten da larrialdien kudeaketa hobetzeko aukerak identifikatzeko, hala nola: arriskutsuak diren ezohiko lan-lekuak edo -ekipoak, ebakuazio-denborak, botila-lepoak ebakuazio partzialean edo osoan, etab.

### Osasunaren jarraipena

Urteetan zehar egiaztatu da lan-baldintzek eragin sendoa izan dezaketela langilearen gaitasunetan; hala nola, ikusmen-zolitasunean, giharretako eta eskeletoko funtzionaltasunean eta lan-osasunarekin lotutako beste edozein alderditan.
Osasuna zaintzeko zerbitzuak langileen osasuna kontrolatuko du, langile berrien azterketa medikoen, langile guztien aldizkako osasun-azterketen eta osasun-azterketa espezifikoen bidez. Azterketa horien ondorioz langilea gai ez bada edo murrizketak erakusten baditu, Prebentzio Zerbitzuak, langilearekin eta Prebentzio Arduradunarekin batera, egoera aztertzen dute, lanpostua berriz ebaluatuz, aldatuz edo egokituz, azterketa espezifiko bat eginez, etab.

## Ingurumena kudeatzeko sistemak
### Ekoizpen integratua

Gaur egun, mundu osotik datozen fruta eta barazki fresko ugari erabil daitezke, plagizidak eta propietate organoleptikoen kontserbatzaileak aplikatzeari esker. Hori osatzen duen ekoizpenaren haritik, nekazaritza ekologikoa atxikitzen da, elikagai transgenikoak garatzeko zailtasunik handiena duena, bere kutsaduraren jatorria baita. Pestizidei dagokienez, batzuetan ezin da edateko ura aldatu bolumen txikiko urtegietatik, ez solido esekien kontzentrazioa (DBO bezalako parametroak) gizakiek kontsumitzeko handiegia den mailara iritsi delako; aitzitik, maila gorago dago, hau da, gaur egun ur gehiago behar da, eta ezin da aldatu, hain zuzen ere, lurzoruetan, aintziretan, urmaeletan eta urtegietan geratzen den pestiziden hondar-kontzentrazioagatik.
Ingurumen-arloko beste erronketako bat klima-aldaketa da. XX. mendearen bigarren erdialdetik aurrera, ikerketa zientifiko ugarik gizakiaren ekintza jotzen dute haren eragile nagusitzat.

### Baliabideen kudeaketa ekologikoa

Baliabideen kudeaketa ekologikoak energiaren erabilera eraginkorra eta energia-iturri berriztagarrietarako trantsizioa dakar. Horri esker, dirua aurreztu daiteke, baita ingurumen-inpaktua ere.

### Ingurumen-alderdiak identifikatzea eta sortutako inpaktua ebaluatzea

Mapaketa egiten da, garatu beharreko jardueren ondoriozko ingurumen-alderdi esanguratsuak detektatzeko eta alderdi horiek ingurumenari eragindako kaltearen maila aurkitzeko. Eskuarki, bi irizpideren arabera egiten da: probabilitatea eta larritasuna.

### Birziklapena kudeatzeko sistemak

Kudeaketa-sistema integratuen artean daude, ingurumen-kudeaketako politiken parte izanik, bigarren eta hirugarren bizitza duten kontsumo-produktuak birziklatzen dituztenak. Prozesu horretan, jatorri industrialeko hainbat produktu daude (enbalajeak, papera, beira, pneumatikoak), eta produktu horien itzulera eta errebalorizazioa berreskuratze- eta eraldatze-faseak integratuz egiten da. Erabiltzen ez diren pneumatikoen kasuan (NFU), horiek biltegiratu, sailkatu, aukerako pneumatiko gisa berrerabili edo bigarren mailako lehengai gisa edo energia-sorgailu gisa eraldatzen dira kudeaketa-sistema integratuetan. Espainian, erabileraz kanpoko pneumatikoen kudeaketari buruzko abenduaren 30eko 1619/2005 Errege Dekretuak (ED) arautu zuen sektorea.

## Erreferentziak

* ↑ 2012an kontsumitzaileak 1,5 euro ordaintzen zituen Signus enpresari baztertutako pneumatikoak birziklatzeagatik Pilar Quijada: “Birziklatzearekin konprometituak” ABC (2012ko ekainaren 15ean)
* ↑ Estatuko Aldizkari Ofiziala (BOE) (2006ko urtarrilaren 6a)

## Bibliografia

* García Pantigozo, Manuel; Quispe Atúncar, Carlos; Ráez Guevara, Luis (1999). «Sistemas integrados de gestión (SIG)». Industrial Data 2 (2): 52-58. ISSN 1560-9146. Archivado desde el original el 17 de mayo de 2019. Consultado el 24 de mayo de 2019.

## Ikus, gainera

* Software
* Kalitatea
* Estandarizaziorako Nazioarteko Erakundea (ISO)
* Laneko arriskuen prebentzioa
* Ergonomia
* Psikosoziologia aplikatua
* OHSAS
* Ingurumena
* Ekoizpen-sistema
* Monozukuri
* Ekoizpen doitu
* Klima Aldaketaren Gobernu Arteko Panela
* Sektore Publikoko Erakundeentzako Kudeaketa Sistema Integratua
* Informazio Sistema Integrala

## Kanpo estekak

* ISO Webgune Ofiziala
* NTP 576: Kudeaketa-sistemak integratzea: laneko arriskuen prebentzioa, kalitatea eta ingurumena
* Laneko Segurtasun eta Higieneko Institutu Nazionala
* 31/1995 Legea, azaroaren 8koa, Laneko Arriskuen Prebentzioari buruzkoa