# Shanghai

Shanghai (txinera sinplifikatuz: 上海; pinyinez: Shànghăi) Txinako hiririk handiena da, Yangtzeko deltaren hegoaldean kokatuta dagoena. Hirigunea Huangpu ibaiaren bi alboetan zehar hedatzen da.
Administrazioari dagokionez, Shangai Txinako lau jendetsuenetako bat da. Txinako gobernu zentralak administratzen du. Herrialdearen hiriburu ekonomikoa da eta munduko portu nagusia. Udalerriak 6.340 km$^2$-ko azalera du eta, azken zentsuaren arabera, 24.870.895 biztanle.
Txinako beste hiri batzuk baino beranduago garatzen hasi bazen ere, gaur egun Guangzhou edo Shenzhen hirien aurretik dago eta, pixkanaka, Hong Kongen mailara iristen ari da.

## Geografia
### Inguru naturala

Shanghai Txinako ekialdean dago, Yangtze ibaiaren deltako gune ekonomiko garrantzitsuan, Txinako beste hiri garrantzitsuren inguruan. Udaltasunaren mugakideak honakoak dira: Jiangsu probintzia ipar-mendebalde eta mendebaldean, eta Zhejiang probintzia hegoaldean.
Hiria Yangtze ibaiaren deltan dago, Txinako ekialdeko kostaldean, eta Hong Kong eta Beijingetik distantzia berdintsura. Udalerri osoa Yangtze eta Hangzhou badiaren arteko penintsulak, Chongmingek (Txinako hirugarren irlarik handiena) eta irla txikiago gehiagok osatzen dute. Huangpu ibaiak (Yangtze ibaian urak isurtzen dituenak) hiria bitan banatzen du: alde batean, Puxi eta Huangpu Barrutia eta bestean, Pudong Barrutia.

### Klima

Nahiz eta Shanghai ez dagoen itsasertzean, eta kosta 40 kilometro ingurura dagoen, Yangziren itsasoratzearen gertutasunak urte guztian zehar hiri oso hezea bihurtzen du. Euriteak maiatza eta udazkenean izaten dira, udan 40 °C-ak gainditzen dira inoiz eta zenbait negu oso latzak izaten dira.
Historian neurtutako tenperaturarik altuena 39,0 °C eta baxuena -5,0 °C izan ziren.
Aukeratu beheko zatian urte-tarte bat, urte horiek goian xehetasun handiagoz ikusteko.
Ikusi edo aldatu datu gordinak.
Datu klimatikoak (上海 (1971–2000)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.1 | 9.2 | 12.8 | 19.1 | 24.1 | 27.6 | 31.8 | 31.3 | 27.2 | 22.6 | 17.0 | 11.1 | 20.2 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 1.1 | 2.2 | 5.6 | 10.9 | 16.1 | 20.8 | 25.0 | 24.9 | 20.6 | 15.1 | 9.0 | 3.0 | 12.9 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 50.6 | 56.8 | 98.8 | 89.3 | 102.3 | 169.6 | 156.3 | 157.9 | 137.3 | 62.5 | 46.2 | 37.1 | 1164.7 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.1 mm) | 9.7 | 10.3 | 13.9 | 12.7 | 12.1 | 14.4 | 12.0 | 11.3 | 11.0 | 8.1 | 7.0 | 6.5 | 129.0 |
| Eguzki orduak | 123.0 | 115.7 | 126.0 | 156.1 | 173.5 | 147.6 | 217.8 | 220.8 | 158.9 | 160.8 | 146.6 | 147.7 | 1894.5 |
| Hezetasuna (%) | 75 | 74 | 76 | 76 | 76 | 82 | 82 | 81 | 78 | 75 | 74 | 73 | 76.8 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Historia

Shangai Han dinastiaren garaian hasi zen garrantzia hartzen, arrantza eta gatzaren industria esplotatzen hasi zirenean. XII. mendean dagoeneko kotoiaren ardatz nagusietako bat zen. 1553. urtean, hiriko harresia eraiki zen: data hori Shangai hiriaren jaiotzatzat hartzen da.
XIX. mendearen hasieran, Shangai Txinako ardatz industrial eta komertzial bihurtu zen, bere kokapen estrategikoari esker, Yangtze ibaiaren alboan, mendebaldearekin komertzioa errazten zuena. Opioaren lehenengo gerra amaitzean, 1842an, Britainiarrek agindu zuten Shangai atzerriko herrialdeekiko komertzioari ireki zekion. Britainia eta Shangairen arteko harremana beti izan zen ona, biek interesa baitzuten.
1930ean, Shangai Txinako barruti bat bihurtu zen. 1937an, Shangaiko gudaren ostean, hiria japoniarren esku erori zen. Okupazio horrek 1945 urtea arte iraun zuen. Bigarren Mundu Gerraren garaian, europar askorentzako gotorleku bihurtu zen: adibidez, juduentzat irekita egon zen munduko hiri bakarra zen.
1949an iraultza komunistaren garaipenarekin, atzerritar gehienek hiria utzi zuten. Baita empresari txinatar askok, bere negozioak Hong Kongera lekualdatzea erabaki zuten eta.
Hala ere, Shangaik zuen garrantzia azkar berreskuratu zuen gobernuaren politika ekonomikoaren aldaketak eraginda, 1980ko hamarkadatik aurrera hazkunde ekonomiko handienetakoa izandako hiri txinatarra da, urtero batez beste BPGa % 10etik gora hazten baita. Gaur egun, Txinako motor industrialetako bat da.

## Demografia

2000. urteko erroldaren arabera, udalerri osoan 16.738.000 biztanle zeuden (horien artean, hirira lanera etorritako 3,8 milioi etorkin). 1990eko hamarkadaren hasieratik, biztanleria hiru milioitan hazi da % 25 biano gehiago. Gizonezkoak biztanleriaren % 51,4a dira eta emakumezkoak gainontzeko % 48,6.
Etorkinen artean, Anhui eta Jiangsu probintzietatik etorritako biztanleak daude. Horrez gain, Taiwanen jaiotako biztanleria 350.000 eta 700.000 pertsona inguru dela uste da.
| Urte     Biztanleria 1800200.000 1851250.000 1864500.000 1879276.000 1890375.000 1901651.000 1910832.500 19181.000.000 19261.500.000 19313.124.000 19403.595.000 | Urte Biztanleria 19484.423.000 19504.927.300 19536.204.417 19586.977.000 19707.000.000 19826.320.829 19877.220.000 19907.649.688 19958.507.354 20008.954.435 20079.696.600 |

## Banaketa administratiboa

Hiria 18 barrutiz eta konderri batez osatuta dago. Barrutiotako bederatzi "Puxi"-ko zonaldean daude, hiriko alde zaharrean, Huangpu ibaiaren hegoaldean. Erdialdeko gune finantzieroa Hongqiao eta Bundeko guneetan biltzen da Huangpu Barrutian eta Lujiazuiko gunea Pudongen.
Huangpu Barrutian ere hiriko merkatari eta denda gune nagusia dago, Nanjing kalean. Aintzina saltzaile behartsuak biltzen ziren han, baina gaur egun multinazionalek eta luxuzko dendek egoitzak dituzte.
Erdialdeko barrutiak honakoak dira:
* Huangpu Barrutia (黄浦区; Huángpǔ Qū)
* Luwan Barrutia (卢湾区 Lúwān Qū)
* Xuhui Barrutia (徐汇区 Xúhuì Qū)
* Changning Barrutia (长宁区 Chángníng Qū)
* Jing'an Barrutia (静安区 Jìng'ān Qū)
* Putuo Barrutia (普陀区 Pǔtuó Qū)
* Zhabei Barrutia (闸北区 Zháběi Qū)
* Hongkou Barrutia (虹口区 Hóngkǒu Qū)
* Yangpu Barrutia (杨浦区 Yángpǔ Qū)
Horrez gain, kanpoaldeko barrutien artean, beste zortziok daude:
* Baoshan Barrutia (宝山区 Bǎoshān Qū)
* Minhang Barrutia (闵行区 Mǐnháng Qū)
* Jiading Barrutia (嘉定区 Jiādìng Qū)
* Jinshan Barrutia (金山区 Jīnshān Qū)
* Songjiang Barrutia (松江区 Sōngjiāng Qū)
* Qingpu Barrutia (青浦区 Qīngpǔ Qū)
* Nanhui Barrutia (南汇区 Nánhuì Qū)
* Fengxian Barrutia (奉贤区 Fèngxián Qū)

### Pudong-eko barrutia

* Pudong (浦东新区 Pǔdōng Xīn Qū)
Shangaiko alde berrian kokatua da. 1990eko hamarkadararte ez zen garatu. Gaur egun Txinako gune ekonomiko nagusia da eta dozenaka etxe orratz eta etorbide zabal eraikitzen ari dira. 1992. urtea arte, Chuansha konderri izena izan zuen.

### Chongming irla

* Chongming Konderria (崇明县 Chóngmíng Xiàn)
Yangtze ibaiaren erdian dauden hiru uharteren multzoa da. Gaur egun Shanghain geratzen den konderri bakarra da. Nekazal gunea da, hainbat ortu eta etxebizitza zahar biltzen ditu oraindik ere. Chong Ming-eko Parke Naturala bertan dago.

## Ekonomia

Shanghai nazioarteko merkataritza gune nagusia da, Txinako Herri Errepublikako nagusienetakoa Hong Kongekin batera. Txinako gobernuak herrialdeko beste probintzietan baino beranduago hasi zituen erreforma ekonomikoak Shanghai hirian (1992. urtean), baina hiriak laster hartu zien aurre inguruko probintziei.
Shanghaik munduko porturik garrantzitsuena dauka, 2007. urtean 560 milioi tona mugitu zituen. Horrez gain, azken urtean, Hong Kong hiriko portua gainditu du kontainerren trafikoan eta, egun, munduko bigarrena da, Singapurkoak bakarrik gaindituta.

## Garraioa
### Garraio publikoa

Shanghaiko metroa 1995ean zabaldu zen eta gaur egun zortzi lineak osatzen dute. Etorkizunean, metro-sareak 22 linea izatea aurrikusten da. Prezioak distantziaren arabera aldatu arren, prezioak 3 eta 9 yuan artekoak dira. 2007. urtean 2,18 milioi pertsonek erabili zuten batez beste.

### Maglev trena

2002. urtean, mugitzeko lebitazio magnetikoa darabilen munduko lehen trena zabaldu zen Shanghai Pudong Nazioarteko Aireportua eta Longyang kalean dagoen tren geltokiaren artean. 30 kilometroko ibilbidea 7 minutu eta 21 segundotan egiten du trena, eta 431 kilometro orduko abiadura lortzen du.

### Aireportuak

| Kokapena | NAZE | NAGE | Aireportuaren izena |
| SHANGHAI | | | |
| Shanghai | ZSSS | SHA | Shanghai Hongqiao Nazioarteko Aireportua |
| Shanghai | ZSPD | PVG | Shanghai Pudong Nazioarteko Aireportua |

### Portua

Shanghaiko portua Shanghai inguruko eta Yangshanen itsasoaren erdian eraikitako ur sakoneko portuak osatzen dute. 2006an 537 milioi tona zama mugitu ziren bertan: munduko porturik erabiliena izan zen.

## Hiri senidetuak

Shanghai ondorengo hiriekin ditu senidetza hitzarmenak sinatuta:
| Yokohama Osaka Rotterdam San Frantzisko Zagreb Hamhung Manila Anberes Karatxi Chicago Montreal Pireoa | Yokohama Osaka Rotterdam San Frantzisko Zagreb Hamhung Manila Anberes Karatxi Chicago Montreal Pireoa | Gdańsk Nagasaki Hanburgo Casablanca Göteborg Marseilla São Paulo San Petersburgo Istanbul Ho Chi Minh Hiria Alexandria Busan | Gdańsk Nagasaki Hanburgo Casablanca Göteborg Marseilla São Paulo San Petersburgo Istanbul Ho Chi Minh Hiria Alexandria Busan | Port Vila Dunedin Haifa Taxkent Porto Aden Windhoek Londres Santiago de Cuba Rosario Espoo Jalisco | Port Vila Dunedin Haifa Taxkent Porto Aden Windhoek Londres Santiago de Cuba Rosario Espoo Jalisco | Liverpool Maputo Dubai Chiangmai KwaZulu Natal Guayaquil Valparaíso Bartzelona Oslo Constanta Aljer Colonbo | Liverpool Maputo Dubai Chiangmai KwaZulu Natal Guayaquil Valparaíso Bartzelona Oslo Constanta Aljer Colonbo | Aarhus Bratislava Hauraki Salzburgo Lefkosia Cork Winston-Salem (Ipar Carolina) Basilea Nizhnevartovsk Borås Sarajevo | Aarhus Bratislava Hauraki Salzburgo Lefkosia Cork Winston-Salem (Ipar Carolina) Basilea Nizhnevartovsk Borås Sarajevo |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).
* ↑ Shanghai hiriko urtekari estatistikoa.
* ↑ http://cdc.cma.gov.cn/shuju/index3.jsp?tpcat=SURF&dsid=SURF_CLI_CHN_MUL_MMON_19712000_CES&pageid=3 China Meteorological Administration

## Ikus, gainera

* Shanghaiko portua
* Shanghairen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* Shanghaiko udaltasunaren webgunea (Ingelesez)
* Shanghaiko Euskal Etxea (Txineraz) (Ingelesez) (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q8686
* Multimedia: Shanghai / Q8686