OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Maria Juana Gesalaga

Maria Juana Gesalaga Etxaide (Zarautz, 1907ko abenduaren 3a - ibidem, 2004ko martxoaren 7a) Zarauzko errepresaliatu politikoa izan zen Ravensbrückeko kontzentrazio-esparruan. Espainiako Alderdi Komunistako kidea zen Jose Miguel Begiristain Urdangarin tolosarrarekin ezkondu ostean, ihesean aritu ziren. Ravensbrücketik askatu eta gero Bordelen bizi izan zen. Bere bizitzako azken urteetan Zarautzera itzuli zen, familiarekin bizitzera.

## Biografia

Maria Juana Gesalaga Zarautzen jaio zen 1907ko abenduaren 3an. 1931ko urriaren 15ean Jose Miguel Beguiristain Urdangarinekin ezkondu zen. Tolosan jaioa zen Beguiristain eta zapataria zen lanbidez. Espainiako Gerra Zibila hasi zenean Jose Miguelek UGTren batailoietan parte hartu zuen, teniente graduarekin. Frontea erortzean, Le Barcarèsen eta Gursen izan ziren, eta handik Bordelera egin zuten, erbesteratu gisa. Begiristainek, ordea, jarraitu zuen militante klandestinoentzako dokumentazio faltsua egiten. Muga gurutzatu ohi zuen materiala lortzeko.
Maria Juana naziek atxilotu zuten Bordelen, senarra Espainian zegoen batean. Senarra 1943an atxilotu zuten, Alcalá de Henaresen espetxeratu zuten eta bere arrastoa betirako galdu zen. Maria, ordea, Compiègnera eraman zuten, lehenengo eta hortik Ravensbrückera, 19.424 preso zenbakiarekin.
Bertan ezagutu zuen Rita Perez asturiar erresistentea. Ritaren senarra Sauchsenhausenen erail zuten, Paul semea Orrienenburgen eta Francismo, seme zaharra, Dachaun egon zen baina bizirik ateratzea lortu zuen. 1945ko apirilaren 23an Gurutze Gorriak eta Armada Gorriak Ravensbrück askatu zuten eta Maria Juana Bordelera itzuli zen.
Bordelen Ritaren semea zen Franciscorekin ezkondu zen. Noizbehinka Zarauzko familiarekin komunikatzen jarraitu zuen, baina gutxitan kontatu zuen bizitakoa. Francisco senarra hil zenean, Zarautzera bueltatu zen, familiarekin bizitzera. 2005eko martxoaren 7an hil zen, 96 urterekin.

## Memoria

Bere jaiotetxearen aurrean Stolperstein bat du jarrita.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Maria Juana Guesalaga Etxaide eta erresilientzia – EREDUZKO OROIMENAK. (Noiz kontsultatua: 2021-03-23).
* ↑ María Juana Guesalaga Etxaide y la resiliencia. (Noiz kontsultatua: 2024-12-19).
* ↑ «History & Overview of Ravensbrück» www.jewishvirtuallibrary.org (Noiz kontsultatua: 2021-03-24).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Reconocimiento a dos zarauztarras, presos en los campos nazis» El Diario Vasco 2015-03-27 (Noiz kontsultatua: 2021-03-24).

## Kanpo estekak

María Luisa Guesalagarekin elkarrizketa, María Juana Guesalagaren iloba(Euskal Memoriala)
* Datuak: Q106143019
* Multimedia: María Juana Guesalaga Echaide / Q106143019
# Gilbert Bauvin

Gilbert Bauvin (Lunéville, 1927ko abuztuaren 4a) frantziar txirrindulari ohia da. Errepidean eta ziklokrosean aritu zen.

## Palmaresa

1951
* 8. Frantziako Tourrean
1952
* Doubseko Tourra
1953
* 2. Ziklo-kroseko Munduko Txapelketan
* 9. Paris-Roubaixen
1954
* Frantziako Tourreko bi etapa.
* Paris-Camembert.
* Cannesko Sari Nagusia.
* 3. Pikardiako Tourrean
1955
* Espainiako Vueltako bi etapa.
* Paris-Nizako etapa bat.
* 2. Genova-Nizan
1956
* 7. Espainiako Vueltan eta etapa bat.
* 2. Frantziako Tourrean
1957
* Espainiako Vueltako etapa bat.
* Frantziako Tourreko etapa bat.
* Monakoko Sari Nagusia.
* 3. Genova-Nizan.
1958
* Frantziako Tourreko etapa bat.
* Romandiako Tourra eta etapa bat.

## Sailkapen orokorra Itzuli handietan

| Itzulia | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | 49. | 8. | 32. | 16. | 10. | 18. | 2. | 14. | 15. | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | X | X | X | X | 36. | 7. | 24. | - | UT | - |
| Munduko txapelketa | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu X: ez zen jokatu

## Kanpo estekak

Gilbert Bauvin - ProCyclingStats
* Datuak: Q2564428
* Multimedia: Gilbert Bauvin / Q2564428
# Dāne-ye anjīr-e ma'ābed

Pikondo sakratuaren hazia (persieraz: دانه‌ی انجیر معابد‎, Dāne-ye anjīr-e ma'ābed; frantsesez: Les Graines du figuier sauvage; alemanez: Die Saat des heiligen Feigenbaums) 2024ko Mohammad Rasoulof irandar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Donostiako Zinemaldia 2024n Donostia Hiria publikoaren Europako film onenaren saria eskuratu zuen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Imanek urte luzez egin du lan funtzionario publiko gisa. Haren ametsa epailea izatea da, eta amets hori lortzetik apur bat gertuago dago lanean mailaz igotzen dutenean: auziak ikertuko ditu Auzitegi Iraultzailearentzat. Horrek aldaketak ekarriko ditu Imanen eta haren familiaren bizitzan. Batetik, etxe handiagoa izango du Imanek, haren emazte Najmeh, eta Rezvan eta Sana alaba gazteak erosoago bizi ahal izateko. Bestetik, familia guztiak erregimenaren irudi izango dira, eta, beraz, haren arauak bete beharko dituzte une oro, hala nola neska gazteek hijabak behar bezala erabili beharko dituzte eta sare sozialen erabilera mugatua izango dute.
Imanek zalantzak ditu lanpostu berriaren inguruan. Urteetan egin du lan erregimenarentzat, baina bere printzipioak ditu, eta badaki kritikoa izaten. Postu berrian, ordea, heriotza zigorrak sinatzera behartuko dute, kasuaren oharrak eta frogak irakurri gabe. Era berean, bere burua eta familia babesteko pistola bat emango diote; ez daki erabiltzen, eta, beraz, seguru sentiarazi ordez urduritu egiten du.
2022. urtea da, eta Teheran manifestazioz eta protestaz bete da. Poliziak Mahsa Amini 22 urteko emakumea atxilotu du beloa gaizki eramateagatik, eta handik hiru egunera hil egin da. Rezvanen lagun bat protestetan dabil, eta familiak gertutik erreparatzen dio gertatzen ari denari. Iskanbilen artean, Imanen pistola desagertu egingo da, eta gizonak etxeko hiru emakumeen susmoak izango ditu.

## Aktoreak

* Soheila Golestani: Najmeh
* Missagh Zareh: Iman
* Mahsa Rostami: Rezvan
* Setareh Maleki: Sana
* Niousha Akhshi: Sadaf
* Amineh Mazrouie Arani: Emakumea kotxean
* Reza Akhlaghirad: Ghaderi
* Shiva Ordooie: Fateme

## Erreferentziak

* ↑ sansebastianfestival.com
* 1 2 3 «Uko egiten duten horiek» Berria 2025-01-15 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q125563776
* Multimedia: The Seed of the Sacred Fig / Q125563776
# Babygirl

Babygirl Ameriketako Estatu Batuetako suspense film erotikoa da. Halina Reijnek zuzendaria gidoiaren egilea da aldi berean. Protegonistak Nicole Kidman, Harris Dickinson, Sophie Wilde eta Antonio Banderas dira. Filma 2024ko abuztuaren 30ean estreinatu zen Veneziako Mostraren 81. zinemaldian; Kidmanek emakumezkoen interpretazio onenaren Volpi Kopa irabazi zuen. National Board of Reviewren arabera 2024ko hamar film onenen artean dago.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Romy goi mailako exekutiboa da, Jacobekin ezkonduta dago, eta Samuel bekadun gaztearekin sexu harreman sutsu bati ekingo dio. Romyk lanean duen ohiko rola alderantzikatuko du harreman berrian: aginduak berak eman beharrean, ohean jasotzen dituen aginduekin gozatzen hasiko da. Ezkontzaz kanpoko harreman horri esker, Romyk sexu askatasunerako bidea aurkituko du, arriskua eta aurreiritziak gorabehera.

## Aktoreak

* Nicole Kidman, Romyren paperean.
* Harris Dickinson, Samuelen paperean, Romyren pasantea.
* Antonio Banderas, Jacob Mathis, Romyren senarra.
* Sophie Wilde, Esme, Romyren laguntzailea.
* Esther McGregor, Isabel Mathis, Romy eta Jacoben alaba nerabea.
* Vaughan Reilly, Nora Mathis, Romy eta Jacoben alaba txikia.
* Gaite Jansen, Hedda Scarlett.
* Izabel Mar, Anna.
* Victor Slezak, Mr. Missel.
* Anoop Desai, Robert.
* Bartley Booz, Tom.
* Maxwell Whittington-Cooper, Josh.
* Leslie Silva, Hazel.
* Dolly Wells, terapeuta.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20240907183115/https://deadline.com/2024/09/venice-film-festival-2024-awards-winners-full-list-1236080995/
* ↑ «Uko egiten duten horiek» Berria 2025-01-15 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* ↑ https://press.a24films.com/films/babygirl

## Kanpo estekak

* Datuak: Q123861757
* Multimedia: Babygirl / Q123861757
# Zubieta (kirol-instalakuntzak)

    Artikulu hau Errealaren kirol-instalakuntzei buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zubieta».
Zubietako kirol-instalakuntzak Gipuzkoako Donostia hiriko Erreala futbol taldea entrenatu ohi den kirol-instalakuntzak dira. Hiri horretako Zubieta auzoko Arrapide etorbidean kokatzen dira.
Gaur egun instalakuntza hauek oraindik gehiago hobetu asmoz Zubieta XXI egitasmoa burutzen ari da, proiektu honi 2000 urteko azaroan hasiera eman zitzaion, azkenean, 2004ko apirilaren 1an inauguratu zelarik.

## Instalakuntzak

Instalakuntza hauek osatzen dute:
* Hainbat futbol zelaia.
* Futbito eta saskibaloiko teilatupeko entrenamenduentzako zelai bat.
* Jokalarien errehabilitaziorako aretoa.
* Kategoria guztietako jokalari eta taldeentzako proiekzio aretoa.
* Talde teknikoarentzako bideo aretoa, bertan nazioarteko 40 telebista kateetan zehar jokalarien jarraipena eta partiduen grabaketa burutzen da.
* Jokalarien jarraipena eta izan ditzaketen lesioen jarraipena burutzeko medikuentzako 3 bulego.
* Gimnasioa.
* Harmailak.
* Zelaia.
* Harmailak eta zelaia.

## Kanpo estekak

* Zubietako kirol instalakuntzen webgune ofiziala
* Datuak: Q9008642
* Multimedia: Zubieta Facilities / Q9008642
# Adiós Madrid

Adiós Madrid (euskaraz: «Agur Madril») 2024ko Diego Corsini espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Ramirok bizitzako deirik txarrena jasoko du: Madrilera joan behar du; aita koman dago, eta, harekin harremanik izan ez arren, haren bizitzari buruz erabaki beharko du. Egoerarekin haserre, egun bakarreko bidaia egingo du, ahalik eta gutxien eragin diezaion. Baina erabaki zailari aurre egin behar dion egunaren aurreko gauean, aita absente hori ezagutuko du haren inguruaren eta gertuko lagunen bitartez. Madrilgo txokoetan barrena ibiliko da eta, horietan, muturrera eramango duten zenbait pertsonarekin gurutzatuko da.

## Aktoreak

* Luciano Cáceres: Ramiro
* Javier Godino: Julio
* Fariba Sheikhan: Francesca
* Mónica Solaun: Paola
* Ramón Esquinas: Ignacio
* Ingrid Rubio: Beatriz
* Sara Vega: Elisa
* Marta Malone: emakumea
* Nacho Marraco: Carlos
* Sabina Corsini Cangas: Sofía
* Sergio Bergia: Edgardo
* Fátima Gómez Da Silva: ama
* Rufo Segovia: tabernaria
* Lucas Merakio: Tuquito

## Erreferentziak

* ↑ «Uko egiten duten horiek» Berria 2025-01-15 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131798213
# American Primeval

American Primeval estatatubatuar western generoko telesail dramatikoa da, Mark L. Smithek Netflixentzat egina.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1857an Utah lurraldean (AEB), eta Mendebalde Urruneko ikuspegi gordin eta iluna eskaintzen du; kolonoen, mormoien, amerikar natiboen eta estatubatuar armadaren arteko tentsioak arakatzen ditu.

## Pertsonaiak

* Taylor Kitsch : Isaac Reed
* Betty Gilpin : Sara Rowell
* Dane DeHaan : Jacob Pratt
* Saura Lightfoot-Leon : Abish Pratt
* Derek Hinkey : Plume de Sang
* Joe Tippett: James Wolsey
* Jai Courtney : Virgil Cutter
* Preston Mota : Devin Rowell
* Shawnee Pourier : Two Moons
* Shea Whigham : Jim Bridger
* Lucas Neff : le capitaine Edmund Dellinger
* Kyle Davis : Tilly
* Tokala Black Elk : Buffalo Run
* Nick Hargrove : Cottrell
* Dominic Bogart : Frank Cook
* Alex Fine : Gant
* Kip Weeks : Pepper
* Kim Coates : Brigham Young
* Irene Bedard : Winter Bird
* Nanabah Grace : Kuttaambo'i
* Alex Breaux : Wild Bill Hickman
* Jeremiah Bitsui : Grey Fox

## Erreferentziak

* ↑ «Kaosa, bortizkeria eta odola» Berria 2025-01-18 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q126264784
# Heljä Liukko-Sundström

Heljä Tuulia Mirjam Liukko-Sundström (Vehmaa, 1938ko ekainaren 15a – 2024ko maiatzaren 21a) finlandiar zeramikari eta haur literaturako idazlea izan zen.

## Bizitza

Heljä Liukko-Sundström Vehmaan jaio zen 1938an. Bi ahizpa eta neba bat zituen: Rauni, Marketta eta Ilkka.
1962tik Arabia enpresan lan egin zuen, 2016an lantegia itxi zen arte. Geroztik, Arabiako Arte Sailen Elkartean lantegiko jarraitu zuen eraikin berean. Horrez gain, Heljä Oy enpresa zuzendu zuen.
Liukko-Sundströmen artelanen artean erliebeak, eskulturak eta teilak daude, baita hainbat lan monumental ere. Besteak beste, Onnellisten saari artelana sortu zuen Peijas ospitalerako eta beste bat Humppilako elizarako.
Lan garrantzitsua egin zuen haurren kultura garatzeko eta haurrentzako hainbat liburu idatzi zituen. 1982an Haurren Kulturaren Estatuko Saria irabazi zuen Jäniksenpoika ikusmen urritasuna duten haurrentzako liburua sortzeagatik. 2001ean Pro Finlandia saria jaso zuen.
2005ean Ateljé Heljä tailerra ireki zuen Humppilan.
2024ko maiatzaren 21ean hil zen, 85 urte zituela.

## Idazlanak

* Heljän lempeitä satuja (1977)
* Mari ja varis (1978)
* Jäniksenpoika (1981)
* Tietokoneprinssi: Kirja isoille lapsille (1984)
* Korkealla päällä pilvien puutarha sininen (1999)
* Oma enkelini (2004)
* Olli ja Dolli: Tarina ystävyydestä (2005)
* Saven runoilija (2006)
* Toi rusakko (2008)
* Jossain aina aurinko (2012)
* Sinun pikku enkelisi (2012)
* Arabian Heljä (Marjo Tiirikkarekin batera, 2018)

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Finlandieraz) Myllymäki, Iiro. «Heljä Liukko-Sundström on kuollut» Ilta-Sanomat 2024-05-22 (Noiz kontsultatua: 2024-05-25).
* ↑ (Finlandieraz) Huusari, Eija. «Heljä Liukko-Sundström: ”Mieheni ei koskaan kadehtinut menestystäni”» Eeva 2017-11-23 (Noiz kontsultatua: 2024-05-25).
* ↑ (Finlandieraz) Nevalainen, Minna. «Leski Heljä Liukko-Sundström: ”Näen Kaukon yhä ateljeessani”» Kotiliesi 2016-12-21 (Noiz kontsultatua: 2024-05-25).
* ↑ (Finlandieraz) «Vaalimme ja kehittämme 1930-luvulla syntyneen Arabian taideosaston perintöä» Arabia Art Department Society (Noiz kontsultatua: 2024-05-25).
* ↑ (Finlandieraz) Kolsi, Eeva-Kaarina. «Arabian pitkä­aikaisin taiteilija eli pitkään pikku­palkalla – sitten johtajan ele sai tajuamaan, että hän ”pitää yllä koko yhtiötä”» Ilta-Sanomat 2023-10-21 (Noiz kontsultatua: 2024-05-25).
* ↑ (Finlandieraz) «Lastenkulttuurin valtionpalkinto» Tampere.fi jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2013-09-27) (Noiz kontsultatua: 2024-05-25).
* ↑ (Ingelesez) «Heljä Liukko-Sundström – The ceramic artist of our homes» Hämeenlinnan kaupunginmuseo 2023-10-05 (Noiz kontsultatua: 2024-05-25).
* ↑ (Finlandieraz) «Ateljé Heljä» Humppilan kunta (Noiz kontsultatua: 2024-05-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16984923
* Multimedia: Heljä Liukko-Sundström / Q16984923
# Adèle Weman

Adèle Wilhelmina Weman (Valkeala, 1844ko urriaren 7a – Kimito, 1936ko irailaren 10a) finlandiar idazle eta irakaslea izan zen. Suedieraz idatzi zuen, Parus Ater, Inge Storm eta Zakarias izengoitiak erabiliz. Gazteen hezkuntzaren eta gazte elkarteen garapenaren aitzindaria izan zen.

## Bizitza

Johan Wilhelm Weman lur-neurtzailearen eta Carolina Wilhelmina Granbohmen alaba, Adèle Weman Valkealan jaio zen. 1882an Kimitoko ikastetxe batean irakasten hasi zen eta 1917an erretiroa hartu zuen.
1844an Efter lexan följer leken: berättelser och lekar haurrentzako liburua kaleratu zuen suedieraz, Parus Ater izengoitia erabiliz. 1899an beste bat plazaratu zuen, Barnafröjd: versifierade lekar och berättelser. Hainbat aldizkaritan ere argitaratu zituen bere idazlanak, eta antzerkigilea eta poeta ere izan zen.
Kimiton hil zen 1936an, 91 urte zituela.
Bere antzinako etxea, Villa Sagalund, Sagalunds museoaren parte da gaur egun.
Parus Ater pinu-kaskabeltzaren latinezko izena da.

## Lanak

* Efter lexan följer leken: berättelser och lekar (1844)
* Mikko Ljung (1880)
* En byhistorie (1883)
* I Wiborgs gränd (1883)
* Efter lexan följer leken (1884)
* På landsbygden (1885)
* Uppåt eller nedåt? (1890)
* Barnafröjd: versifierade lekar och berättelser (1899)
* Giftermålsbyrån och andra dikter (1900)
* Far super (1902)
* Hos spågumman (1902)
* Kvinnofrågan (1902)
* Lump-Lenas testamente (1902)
* Lycka (1902)
* Gratulation (1902)
* Från loft och logar (1909)
* Bylåtar och strängaspel (1911)
* Läsförhörskalaset i Hultnäs (1914)
* Kung Ivars dotter (1915)
* Vinterdrömmar (1915)
* Toner från bygden (1917)
* Dalakastet (1917)
* Från mormors tid (1917)
* I trolldomsgarn (1917)
* Valda dikter (1917)
* Ur barnens lustgård (1918)
* Aftonklockan (1919)
* Gäckat hopp (1919)
* Stackars Margit (1919)
* Förtroliga stunder (1921)
* Bergkungen (1923)
* Stämningsstunder (1925)
* I daggryningen (1927)
* Minnen (1933)

## Erreferentziak

* 1 2 (Finlandieraz) «Parus, Ater» Kirjasampo (Noiz kontsultatua: 2024-10-11).
* 1 2 3 4 5 (Suedieraz) Sjöberg-Pietarinen, Solveig. «Weman, Adéle» Biografiskt lexikon för Finland (Noiz kontsultatua: 2024-10-11).
* ↑ (Ingelesez) Schoolfield, George C. (1998). A History of Finland's Literature. University of Nebraska Press, 395 or. ISBN 0803241895..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4990279
# Ammonera

Ammonera antzinako dialekto hebraikoa izan zen, ammonitak erabiltzen zutena. Gaur egungo Jordaniaren iparraldean hitz egiten zen (bertako hiriburua, Amman, hizkuntza horretatik hartu zuen izena). Amonera hizkuntzatik testu txiki batzuk bakarrik gelditzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ Amman Citadel Inscription

## Kanpo estekak

* Datuak: Q279181
# Akadera

Akadera (akaderaz: 𒀝𒅗𒁺𒌑; logograma 𒌵𒆠) ekialdeko hizkuntza semitikoa da, haraitzina Mesopotamian, bertzeak bertze, asiriarrek eta babiloniarrek erabilia. Haren sorburua Akad hirian zuen.
Mesopotamiara semiten uhinekin heldu zen 2800 K.a. urteetan. Gero, Akadtar Inperioan hizkuntza ofiziala bihurtu zen, sumerieraren ordez. Idazkera kuneiformea erabiltzen zuen. Maritik (gaurko Siriako ekialdean) Susara (Irango hegoaldean) zabaldu zen. K.a. 2000 urteetan antzinako akaderatik bi hizkera irten dira: babiloniera eta asiriera.
Hammurabi Kodea babilonieraz idatzita dago. Bere garaian, babiloniera Ekialde Hurbilan lingua franca zen (adibidez, Egiptoko faraoien eta hititen erregeen artean); baina Persiar Inperioarekin pixkanaka, herriko hizkuntza gisan desagertu zen, eta III. mendetik aurrera ez dago idatzirik.

## Erreferentzia

* ↑ irudia, Komunikazioa eta. «Euskaltzaindiak 47. araua ('Hizkuntza hilak eta klasikoak') eguneratu du» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-01-04).

## Ikus, gainera

* Idazkera kuneiformea

## Kanpo estekak

* John Heiseren Akkadian language on-line lana
* Datuak: Q35518
* Multimedia: Akkadian language / Q35518
# Feniziera

Feniziera 𐤃𐤁𐤓𐤉𐤌 𐤊𐤍𐤏𐤍𐤉𐤌 bertoko hizkuntzaz, arabieraz, hebreeraz eta arameraz "Kanaan", antzinako grezieraz eta latinez "Fenizia" eta egiptoeraz "Pūt" izeneko eskualdean mintzatzen zen hizkuntza izan zen. Feniziera kanaandar taldeko hizkuntza semitikoa izan zen, egungo hebreera senide hurbila zuena. Egungo Libanon, kostaldeko Sirian, Palestinan eta iparraldeko Israelen hitz egiten zuten (eta baita Zipre eta Anatoliako eskualde batzuetan ere). Hegoaldeko eta mendebaldeko Mediterraneoan zeuden feniziar kolonietan ere fenizieraz egiten zuten eta Kartagori esker VII. mendera arte iraun zuen.
Egun idazkunetan eta beste hizkuntzetan dauden liburuetako glosetan baino ez dago.

## Erreferentziak

* ↑ 47. araua - Hizkuntza hilak eta klasikoak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-12-23).
* ↑ Lipiński, Edward. (2004). Itineraria Phoenicia 139-141 inter alia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q36734
* Multimedia: Phoenician language / Q36734
# Hititera

Hititera (nešili, euskaraz "Nešako hizkuntza") hititen hizkuntza hila da. Badaude K.a. XVI. eta K.a. XIII. mende arteko idazkun kuneiformeak, baina lehenagotik lekukotzen dela esan dezakegu, K.a. XX. mendetik akadieran hititerazko maileguak eta pertsona-izenak lekukotzen direlako.
Jadanik Brontze Aroaren amaieran, hititera luviterak ordezkatua izan zen eta K.a. XIII. mendean hititen hiriburua zen Hattusan ez zen hizkuntza nagusia. Inperioaren desagertzearekin batera hizkuntza ere galdu zen. Edonola ere, hititera indoeuropar hizkuntzarik zaharrena da, hau da, indoeuroperaren lekukotasun zaharrenak hititerarenak dira.

## Erreferentziak

* ↑ 47. araua - Hizkuntza hilak eta klasikoak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-12-23).
* ↑ Yakubovich, Ilya. (2010). Sociolinguistics of the Luwian Language. Leiden: Brill, 307 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q35668
* Multimedia: Hittite language / Q35668
# Luvitera

Luvitera anatoliar hizkuntzen kideetako bat edo gehiago izan ziren. Luvitek hitz egiten bazuten ere, izena anbiguo da oso erabileraren arabera: idazteko bi modu zeuden, luvitera kuneiforme edo K-luvitera eta luvitera hieroglifiko edo H-luvitera. Adituek bere zalantzak dituzte idatzitakoa hizkuntza bakarra zela edo bi; edonola ere, etengabeko dialektoa izan zitekeela adostu dute.
Luviteratik hainbat hizkuntza jaio ziren eta anatoliar hizkuntzen azpimultzoa ere bada.

## Erreferentziak

* ↑ 47. araua - Hizkuntza hilak eta klasikoak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2012-11-3).
* ↑ Jakubovitx, Ilia. (2010). Sociolinguistics of the Luvian Language. Leiden: Brill.
* ↑ Melchert, H. Craig. (2003). The Luwians. Boston: Brill Academic Publishers ISBN 90-04-13009-8..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10713
* Multimedia: Luwian language / Q10713
# Berbiceko nederlandera

Berbiceko nederlandera Guyanan hitz egiten zen Nederlandar kreoleraren aldaera bat zen.

## Galera

2010eko otsailean hizkuntza ofizialki hiltzat hartu zen, National Geographic aldizkariaren holandar edizioko martxoko zenbakiaren arabera. 1980ko hamarkadan oraindik Berbiceko kreoleraren hizkuntza-komunitate txiki batek irauten zuen, baina 2005ean azken hiztuna hil zela jakin zenetik, hizkuntzen nazioarteko datu-base entzutetsu Ethnologuek hizkuntza hiltzat katalogatu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) "Berbice Dutch officially extinct"
* ↑ (Ingelesez) Berbiceko nederlanderaren estatus aldaketa SIL datu-bassean

## Kanpo estekak

* Datuak: Q35215
# Bibliako hebreera

Bibliako hebreera (hebreeraz: עִבְרִית מִקְרָאִית‎, Ivrit Miqra'it edo לְשׁוֹן הַמִּקְרָא, Leshon ha-Miqra), hebreera klasikoa ere deitua, hebreeraren forma arkaikoa bat da, israeldarrek, Israelgo Lurraldea bezala ezagutzen den eremuan, Jordan ibaitik mendebalderantz eta Mediterraneo itsasotik ekialdera, hitz egiten zuten hizkuntza semitikoen kanaandar adarrekoa. Hebrear Biblian ez zuten "hebreera" (ivrit) hitza erabiltzen- garai haietan שְֹפַת כְּנַעַן (łefat kena'an, ad. Kanaango hizkuntza) edo יְהוּדִית (Yehudit, ad. judeera) zioten- baizik eta antzinako grezierazko eta hebreera mishnaikozko testuetan erabiltzen zuten.
Hebreera k.a. X. mende inguruko inskripzioetan agertzen da, noiz feniziera eta beste kanaandar hizkuntzen berdin-berdina zenean, eta hebreeraz, Bigarren Tenpluaren garaian zehar eta haratago iraun zuen, Jerusalemgo setioan amaitu zena (k.o. 70ean). Azkenean hebreera mishnaiko bilakatu zen, k.o. V. mendera arte hitz egin zutena.
Hebrear Bibliaren hizkuntzak hebreeraren hainbat fase islatzen ditu bere eskeleto kontsonantean, baita Erdi Aroan masoretek gehitu zuten ahoskera-sistema bat ere. Eskualdeen arteko dialekto-aldakuntzaren froga batzuk ere badaude, baita Bibliako hebreeraren eta iparraldeko Israelgo Erresuma eta hegoaldeko Judeako Erresumaren arteko aldeak ere. Kontsonantarioa idatzizko forman transmititu zuten Bigarren Tenpluaren garaian, baina bere zati antzinenak (Amos, Isaias, Oseas eta Mikeasenak), k.a. VIII. mendearen amaieratik k.a VII. mendearen hasierara arte datatu daitezke.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Barton, John, ed. The Biblical World. 2 Taylor & Francis, 7 or. ISBN 978-0-415-35091-4..
* ↑ (Ingelesez) Feldman, Rachel. (2010). Most ancient Hebrew biblical inscription deciphered. .
* ↑ (Ingelesez) Shanks, Hershel. (2010). «Oldest Hebrew Inscription Discovered in Israelite Fort on Philistine Border» Biblical Archaeology Review 36 (2): 51–6..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1982248
* Multimedia: Biblical Hebrew language / Q1982248