OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Mirandako Lurraldea

Mirandako Lurraldea (Portugal). Espainiarekin Portugalgo mugan dagoen lurralde historikoa da. Kulturalki astur-leonesaren lurraldearekin lotura du eta bertan hitz egiten den mirandes hizkuntza astur-leonesaren aldaera da. Zabalera 700 km2koa da eta 27 herri ditu. Nahiz eta juridikoki izaera ez izan, nortasun propioa gordetzen du lurralde honene populazioa.

## Herriak

27 herri dira:
| Abelhanoso Anfainç Anguirra Atanor Augas Bibas Bal de Frailes Bila Chana de Barceosa Bilar Seco Caçarelhos Campo de Bíboras Cicuiro Cunstantin Dues Eigreijas | Malhadas Miranda L Douro Palaçuolo Paradela (Portugal) Picuote Pruoba Ruolos San Martico de Angueira Sendin Silba Trabanca (Portugal) Uba Zenízio |
Hauekin kulturalki lotuta dauden beste bi herri:
* Deilon
* Riodonor

## Udalak

* Miranda do Douro
* Vimioso
* Bragança (partzialki)
* Mogadouro (partzialki)
* Macedo de Cavaleiros (partzialki)

## Kanpo estekak

* (Portugesez): Mirandako lurraldea
* (Ingelesez): Miranda do Douroren gaineko erreportai etnologikoa.
* (Gaztelaniaz): Mirandako lurraldearen mapa.
* Datuak: Q3090813
# Poituko padura

Poituko padura (frantsesez: marais poitevin) 100.000 hektarea inguruko eremu zingiratsua da, desagerturiko golko baten eremuan dagoena. Padura Deux-Sèvres, Vendée eta Itsas Charente departamentuetatik zabaltzen da. Camargue ondoren, herrialdeko bigarren hezegunerik handiena da.
Itsasoak utzitako espazioa pixkanaka itsas edo ibai-jatorriko alubioiko lurrez bete zen. Emaitza altitude txikiko eremu lau handi bat da (marea altu eta baxuen mugen artean aldatzen da). Padurako 47.000 hektarea inguru erabat lehortu dituzte, eta beste 19.000 hektarea partzialki; beraz, larre eta laboreetarako erabiltzen dira. Ekialdeko zatia (29.000 ha. inguru) ubide nabigagarriz estalita dagoenez, Venezia Berdea (frantsesez: La Venise Verte) ezizena du.
Padurak eskualdeko parke natural (frantsesez: parc naturel regional) izendatu zuten eta 2010etik aurrera Grand Sites de France-ren zerrendan dago.

## Historia

Bere garaian Piktoen Golkoa zen itsas besoa pixkanaka erretiratuz joan zen, historiaurreko eta protohistoriako garaietatik gizakiaren okupazioaren zantzuak dituen zingira-eremu bat sortuz. Gizaki horien ekintzek lagundu zuten poliki-poliki zingirak betetzen.
VII. mendetik aurrera, eskualdeko jauntxo feudalek inguruko abadia batzuei eman zizkieten padurak, ustiatu zitzaten. Abadiek nekazaritza, abeltzaintza, gatzaren erauzketa eta arrantzarako baliatu zituzten. Garai horretakoak dira padurak lehortzeko eraikitako lehen euste-dikeak eta ura husteko lehen kanalak (Cinq-Abbés edo Bost Abadia izenekoa, esaterako).
XVI. mendean Erlijio Gerrek lehortzeko lanen erritmoa eten egin zuten, eta Henrike Handiaren agintaldian berrabiarazi eta indartu egiten zen, zeinak Herbeheretatik etorritako higanotei eremua ustiatzeko pribilegioak ematen baitizkie.
1808an Napoleon Bonapartek Sèvre Niortaise ontzietarako egokitzea erabaki zuen nabigazioa ahalbidetzeko, eta, horren ondorioz, obra handi batzuk hasi ziren, XX. mendearen hasierara arte etenik gabe iraungo zutenak, eta padurako hezeguneen gaur egungo itxura hartu genuen oinordetzan, erabat ubide nabigagarrietan barrena.
1960ko hamarkadan, lehortzeko lanak eta lurra zerealen laborantza intentsiborako prestatzeko kanpaina berriak egin ziren, eta horrek polemika sortu zuen, horrek biodibertsitatea galtzea zekarrelako.
1979an eskualdeko parke natural izendatuta, 1996an izendapen hori galdu zuen, laboreek paduren ekosistemarekiko duten mehatxuaren aldeko bilakaerarik ikusi ez zelako. 2014an berriro berreskuratu zuen izendapena.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Le marais poitevin - Repères» Bernezac.com 2016-10-8.
* ↑ (Frantsesez) Ministère de l'Écologie, du Développement durable et de l'Énergie. (2010-5-31). Le label Grand Site de France attribué au site du Marais Poitevin. .
* ↑ (Frantsesez) Marsac, Maurice. (1978). «Découverte aérienne d'une voie antique au Nord-Est du Golfe des Pictons» Norois 97 (1): 169–174. doi:10.3406/noroi.1978.3683..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1754337
* Multimedia: Marais Poitevin / Q1754337
# Orxeko zingira

Orxeko zingira (frantsesez Marais d'Orx) Frantziako Akitania Berria eskualdeko Landak departamenduaren hegoaldean dagoen zingira, hezegune edo padura bat da, Okzitanian, eta Baionako iparraldean dagoenez, Euskal Herritik oso gertu. Labenne, Orx eta Saint-André-de-Seignanx udalerrien artean kokatzen da.
Ustez, antzinako Atturri ibaiaren ibilbidearen aztarna da, gaur egun Bokalen gizonek eraikitako kanal artifizial baten bidez itsasoratzen den arren, antzina iparralderago itsasoratzen baitzen.
1989. urteaz geroztik Conservatoire du littoral erakundearen jabetzakoa da eta 1995an natura babesgunea izendatua izan zen.

## Iruditegia

* Orxeko zingirako harrera zentroa.
* Zingira eta inguratzen duen xenda
* Zingira

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3287379
# The Narrows

The Narrows New Yorken, Ameriketako Estatu Batuetan dagoen itsasartea da. Tradizonalki New Yorkeko portuan sartzeko sarrera izan da eta, horregatik, New Yorkeko atearen izena eman zaio. Itsasarteak Staten Island eta Brooklyn bereizi egiten ditu. Kanal horretatik Hudson ibaiak Ozeano Atlantikora isurtzen da.

## Geologia

The Narrows ziur aski orain 6000 mila urte sortu ziren, azken glaziazioaren bukaeran. Aurretik Staten Island eta Brooklyn lotuta zeuden eta Hudson ibaia egungo Raritan ibaiaren bidetik itsasoratzen zen. Badiaren goi partean, ordea, ura zamatu zen eta horren ondorioz kanala ireki zen.

## Historia

Itsartetik sartu zen lehen europarra Giovanni da Verrazzano izan zen, 1524an. Lenape herriaren talde batek agurtu zuen. 1776ko abuztuan britaniarren armada, William Howen agindupean, operazio anfibioa egin zuen, Staten Island-etik Brooklynen lehorreratzen. George Washingtonen armada ezustean harrapatu eta garaitu zuten Long Islandgo gudan.
1964-1981 bitartean itsasarte gurutzatzeko Verrazano-Narrows zubia eraiki zen, garai hartan mundu osoko zubi eseki luzeena izan zelarik, gaur egun Ameriketako Estatu Batuetako zubi eseki luzeena izaten jarraitzen duelarik.

## Erreferentziak

* ↑ https://new.mta.info/bridges-and-tunnels/about/verrazzano-narrows-bridge
* ↑ Waldman, John. Heartbeats in the Muck The Lyons Press; (2000). ISBN 1-55821-720-7

## Ikus, gainera

* Verrazano-Narrows zubia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1781097
* Multimedia: The Narrows / Q1781097
# Kopla txiki

Kopla txikia, bertsolaritzan, 7 eta 6 silabako bi ahapaldi dituen bertsoa da. Lerro bakoitietan 7 silaba ditu eta bikoitietan 6 silaba. Errima lerro bikoitietan jartzen da. Ohiko adibidea Ama begira zazu doinua izaten da.
Lauko txiki eta bi puntuko txiki izenak ere erabiltzen dira.

## Adibidea: Ama begira zazu

Zortziko txikiak 13 silaba ditu eta etenaldi bakarra zazpigarren silabaren ondotik.
    A -- ma be -- gi -- ra za -- zu // lei -- ho -- tik pla -- za -- ra
    1.....2....3.....4......5...6......7 // 1.....2......3....4.......5......6
Birritan errepikatzen da egitura hori:
    Ama begira zazu (7)
    leihotik plazara: (6a)
    ni bezalakorikan (7)
    plazan bai ote dan? (6a)
    Plazan bai ote dan?
    Lai lara lai tra la

## Doinu ugari

Bertsolariek sarritan baliatzen dituzte kopla txikia eta kopla handiak. neurri horiek oso arinak dira eta.
Bertsolaritzaren Datu-Basean 279 doinu eskaintzen dira horien artean 10 oso ezagunak.
Kopla txikiko neurria duten bertso guztiak doinu askorekin kantatu daitezke, esan bezala doinu asko baitago zortziko txikiko neurrian:
* Ama begira zazu.
* Iruten ari nuzu.
* Furra furra.
* Tirauki.
* Ikusi nuanian.
* Gu gara Euskadiko.
* Haurrak ikas zazue.
* Akerra ikusi dugu.
* Elurra teilatuan.
* Orbelak airez aire.

## Erreferentziak

* ↑ Iturriaga, Unai; Arozena, Estitxu. (D.L. 2007). Gu ere bertsolari. Lanku ISBN 978-84-935192-8-5. PMC 1123139138. (Noiz kontsultatua: 2022-12-17).
* ↑ Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale Elkartea. «Ama begira zazu - Doinutegia - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2022-12-29).
* ↑ Mendizabal, Mikel; Kazabon, Antton. (1993). Txikitik handira. Gipuzkoako Ikastolen Elkartea (GIE) ISBN 84-7703-040-5. PMC 247599958. (Noiz kontsultatua: 2022-12-17).
* ↑ «estrofa - Literatura Terminoen Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-12-20).
* ↑ Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale Elkartea. «Doinutegia - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2022-12-29).
* ↑ «Zortziko handia eta Zortziko txikia» EKE (Noiz kontsultatua: 2022-01-28).
* ↑ Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale Elkartea. «Lauko txikirako doinuak (279)» bdb.bertsozale.eus (BDB. Bertsolaritzaren datu-basea) (Noiz kontsultatua: 2022-01-28).

## Ikus, gainera

* Kopla handi
* Zortziko txiki
* Zortziko handi
* Hamarreko txiki
* Hamarreko handi
* Kopla txikiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115983078
# Ioannis Rallis

Ioannis Rallis (grezieraz: Ιωάννης Δ. Ράλλης; Atenas, 1878 – ibidem, 1946ko urriaren 26a) greziar politikari bat izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1943tik 1944ra.
Dimitrios Rallisen semea eta Georgios Rallisen aita izan zen. Hirurak Greziako lehen ministroak izan ziren. Ioannisek zuzenbidea ikasi zuen Atenasen, Alemanian eta Frantzian, eta abokatu gisa lan egin zuen. 1905ean diputatu hautatu zuten, eta berriro hautatu zuten 1936ko atzerapena indargabetu arte.
Herriaren Alderdi kontserbadore eta monarkikoko kide izan zen, eta Marina, Ekonomia eta Kanpo Arazoetako ministro izan zen 1920ko eta 1930eko hamarkadetan. 1941eko udaberrian Alemaniak Grezia inbaditu ondoren, Rallis nazien kolaboratzailea bihurtu zen. Segurtasun-Batailoien sortzaileetako bat izan zen eta greziar erresistentzia taldeen aurka borrokatzeko erabili zituen.
1943ko apiriletik 1944ko urrira gobernu txotxongilo kolaboratzaileko lehen ministro izan zen. Grezia askatu ondoren, atxilotu eta biziarteko kartzela-zigorra ezarri zioten kolaborazionismoagatik eta traizioagatik. 1946an hil zen kartzelan.
* Datuak: Q707184
* Multimedia: Ioannis Rallis / Q707184
# Komantxe

Komantxeak Ipar Amerikako tribua dira, Komantxeria izeneko lurraldean (Mexiko Berria, Colorado eta Kansasko hego-ekialdea, Oklahoma eta Texasko ekialdea) bizi direnak.
Biztanle kopuru gorena 20.000 kidekoa izan zela uste da. Gaur egun komantxe nazioak 10.000 bat kide ditu; erdiak Oklahoman bizi dira eta gainontzekoak Texasen, Kalifornian eta Mexiko Berrian.
Komantxe izenaren jatorriari buruzko hainbat teoria daude. Onartuena ute hizkuntzako kohmathts ("etsai") hitzaren eratorria dela uste da: komantxeek beren buruari numunuu ("herria") deitzen diote.

## Historia

Komantxeak Wyoming aldeko shoshon familiakoak dira eta XVIII. mendetik aurrera zabaldu ziren Ipar Ameriketako Ordoki Handietara; bizimodu erdi-nomada egiten zuten han, ehiztari gisa; batez ere bufaloak harrapatzen zituzten. Migrazio horretan beste herri batzuk bultzatu zituzten hegoalderantz, apatxeak nagusiki.
XVIII. mendean jarri ziren harremanetan konkistatzaile espainiarrekin: zaldia erabiltzen hasi ziren lehen herri amerikar natiboetakoak izan ziren.
10.000 komantxe inguru ziren XIX. mendearen hasieran, eta luzaroan erabili zen haien hizkuntza shoshon indiarren arteko lingua franca gisa.
XIX. mende erdialdean, penateka izeneko hegoaldeko komantxeak Indiarren Lurraldean (Indian Territory, egungo Oklahoma) bizi ziren. Iparraldean, ordea, borrokari ekin zioten komantxeek, kolono zuriak lapurtzen ari zitzaizkien lurrei eustearren. 1864an, Christofer "Kit" Carsonek gidaturiko gudaroste zuriak menderatu zituen komantxeak eta hitzarmen bat izenpetu behar izan zuten Estatu Batuetako gobernuarekin (1865). Oklahoma mendebaleko erreserba batean geratzera behartu zituzten komantxeak hitzarmen hori zela eta. 1867an, ordea, kiowa eta apatxeekin batera, berriro altxatu ziren komantxeak zurien aurka; benetako sarraskiak egin zituzten zuriek komantxeen artean ondoko urteetan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 190. arauaː Munduko herriak eta etniak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q117133
* Multimedia: Comanche / Q117133
# Komantxera

Komantxera komantxeek mintzatzen duten Ipar Amerikako uto-azteka familiako hizkuntza da. 2000. urtean 700 hiztun inguru zituen, gehienak Oklahomako mendebaldean.

## Izenaren jatorria

Komantxe izendaren jatorriari buruzko hainbat proposamen egon arren, ute hikuntzako Ko·mantci· 'nire etsai' (/kɨ.ˈman.tsi/ ahoskatua} edota /kɨ.ˈma.tsi/) izendapenetatik datorrela uste da, komantxerazko berezko izendapena nʉmʉ tekwap ʉ (herriaren hizkuntza) den arren.
Komantxera xoxonen hizkuntzaren antzekoa da, nahiz eta komantxerazko kontsonanteeetan zenbait aldaketa txiki gertatu: horrek bi hizkuntzen arteko elkar ulermena zailtzen du.

## Erreferentziak

* ↑ Hämäläinen, Pekka (1998) "The Western Comanche Trade Center: Rethinking the Plains Indian Trade System" The Western Historical Quarterly 29(4): 485-513. orr., 488. orr.
* ↑ Native American Place Names of the United States. Bright, William. 77. orr. University of Oklahoma Press. 2004
* ↑ Comanche Dictionary and Grammar. Wistrand Robinson, Lila. The Summer Institute of Linguistics and The University of Texas at Arlington. 1990. Armagost, James. Summer Institute of Linguistics and The University of Texas at Arlington Publications in Linguistics Publication 92. Dallas. Texas
* ↑ n Counter-Intuitive Solution in Central Numico Phonology. McLaughlin, John. International Journal of American Linguistics. 58. zbk. 158-181. orr.

## Kanpo estekak

* Komantzerazko abezedarioa. Omniglot.com (Ingelesez)
* Datuak: Q32972
# Thaleropis

Thaleropis Nymphalidae familiaren lepidoptera generoa da.

## Ezaugarriak

Asia ekialdean du bere jatorria. Generoak espezie bakarra du, Thaleropis ionia (Fischer von Waldheim & Eversmann 1851).

## Erreferentziak

* ↑ https://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/nymphalidae/apaturinae/thaleropis/index.html
# Herona

Herona Nymphalidae familiaren lepidoptera generoa da. Asia ekialdean du bere jatorria.

## Espezieak

* Herona marathus, Pasha
* Herona sumatrana

## Erreferentziak

* ↑ https://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/nymphalidae/apaturinae/herona/index.html
# Rohana

Rohana Nymphalidae familiaren lepidoptera generoa da. Asia ekialdean du bere jatorria.

## Espezieak

* Rohana macar
* Rohana nakula
* Rohana parisatis
* Rohana parvata
* Rohana rhea
* Rohana ruficincta
* Rohana tonkiniana

## Erreferentziak

* ↑ https://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/nymphalidae/apaturinae/rohana/index.html
# Larrugintza

Larrugintza da larru finak prestatzeko ofizioa, jantziak, osagarriak eta abar egiteko. Luzamenduz, animalia-larrua erabiliz jantziak egiten dituen industriari edo larruzko gaiak saltzen dituen dendari ere esaten zaio larrugintza. Ezagutzen den teknologiarik zaharrenetako bat da, historiaurreraino atzera egin behar da, eta, ziurrenik, jantziak egiteko modurik zaharrena.
Larrua, bereziki behi-aziendatik lortutakoa, janzkeran artikulu estandarra da gaur egun, baina larruzko jantzien ospeak murrizketa handia izan du azken urteotan, animalia gutxi batzuen espezie batzuk babesteko kontzientziazioa dela eta, bai CITES bezalako akordio eta ahaleginen aldetik, bai mugimendu eta gobernuz kanpoko erakundeen aldetik. Jantziak egiteko, erabiltzeko eta mantentzeko zainketa bereziak behar direnez, tradizioz luxuzko artikulutzat hartu izan da; jantzi batzuk, erbinude zuriz egindakoak kasu, sinbolikoak izan dira zenbait kulturatan, erregeetako janzkerari dagokionez.
# Timelaea

Timelaea lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Asia ekialdean du bere jatorria.

## Espezieak

* Timelaea maculata
* Timelaea albescens
* Timelaea aformis
* Timelaea radiata
* Timelaea nana

## Erreferentziak

* ↑ https://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/nymphalidae/apaturinae/timelaea/index.html

## Kanpo estekak

* Datuak: Q841023
* Multimedia: Timelaea / Q841023
* Espezieak: Timelaea
# Chitoria

Chitoria lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Asia ekialdean du bere jatorria.

## Espezieak

* Chitoria chrysolora
* Chitoria cooperi
* Chitoria fasciola
* Chitoria sordida
* Chitoria subcaerulea
* Chitoria ulupi
* Chitoria vietnamica

## Bibliografia

* Lang, S.-Y. ; D.-Y. Xue & T.-W. Cao, 2009: "A new species of Chitoria Moore, 1896 from Central China (Lepidoptera: Nymphalidae)". Atalanta 40 (3-4): 487-491.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/nymphalidae/apaturinae/chitoria/index.html
# Doxocopa

Doxocopa lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Hego Amerikan du bere jatorria.

## Espezieak

| Doxocopa agathina Doxocopa burmeisteri Doxocopa callianira Doxocopa cherubina Doxocopa clothilda Doxocopa cyane Doxocopa druryi Doxocopa elis Doxocopa excelsa Doxocopa kallina | Doxocopa lavinia Doxocopa laure Doxocopa laurentia Doxocopa linda Doxocopa mentas Doxocopa pavon Doxocopa plesaurina Doxocopa seraphina Doxocopa vacuna Doxocopa zalmunna Doxocopa zunilda |

## Erreferentziak

* ↑ https://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/nymphalidae/apaturinae/doxocopa/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q629191
* Multimedia: Doxocopa / Q629191
* Espezieak: Doxocopa
# Sephisa

Sephisa lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Asia ekialdean du bere jatorria.

## Espezieak

* Sephisa chandra
* Sephisa daimio
* Sephisa dichroa
* Sephisa princeps

## Bibliografia

* Miyata, T. & H. Hanafusa, 1993: A new subspecies of Sephisa chandra (Moore) from Hainan Island, China (Lepidoptera: Nymphalidae). Futao 11: 18-19.
* Nguyen, T.H., 1984: Deux novelles sous-espèces de Sephisa dichroa Kollar (Lep. Nymphalidae). Nota Lepidopterologica 7 (4): 337-344.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/nymphalidae/apaturinae/sephisa/index.html
# Hestina

Hestina lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Asia ekialdean du bere jatorria.

## Espezieak

* Hestina assimilis
* Hestina dissimilis
* Hestina divona
* Hestina japonica
* Hestina jermyni
* Hestina mena
* Hestina mimetica
* Hestina nama, Circe
* Hestina namoides
* Hestina risna
* Hestina nicevillei
* Hestina ouvradi
* Hestina persimilis
* Hestina waterstradti

## Bibliografia

* Omoto, K. & A. Funahashi, 2004: A new subspecies of Hestina nicevillei (Moore, 1896) (Lepidoptera: Nymphalidae) discovered in Northern Vietnam. Transactions of the Lepidopterological Society of Japan 55 (3): 203-208.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/nymphalidae/apaturinae/hestina/index.html
# Apaturinae

Apaturinae tximeleten azpifamilia bat da, ingelesez "emperors" izen arrunta duten espezie asko dituena.

## Generoak

* Apatura
* Apaturina
* Apaturopsis
* Asterocampa
* Chitoria
* Dilipa
* Doxocopa
* Euapatura
* Eulaceura
* Euripus
* Helcyra
* Herona
* Hestina
* Hestinalis
* Mimathyma
* Rohana
* Sasakia
* Sephisa
* Thaleropis
* Timelaea

## Bibliografia

* Genera et Index methodicus Europaeorum Lepidopterorum: 24
* Harvey, D. J. 1991. Higher classification of the Nymphalidae, Appendix B. - In: Nijhout, H. F. (ed) The Development and Evolution of Butterfly Wing Patterns. Smithsonian Institution Press, pp. 255-273.
* Koiwaya, S., 2003: A new species of the genus Helcyra Felder (Nymphalidae) from Laos. Futao 43: 2-5.
* Lee, Y.J., 2009: Apaturinae (Lepidoptera: Nymphalidae) from the Korean Peninsula: synonymic lists and keys to tribes, genera and species. Zootaxa, 2169: 1-20.

## Kanpo estekak

* Irudiak.
# Laburdura

Laburdura, gramatikan, hizkuntza baten hitz arruntak laburtuta emateko modua da: gehienak hizkuntza batetik bestera aldatu egiten dira, baina guztiek amaieran puntua daramate eta marrarik gabe deklinatzen dira beti. Esaldietan sartzea ez da komenigarria; aldiz, tauletan eta eskemetan oso lagungarriak dira.

## Arauak eta adibideak

Jarraian laburdurak idazteko arauakː

### Arauak

Laburdurak letra arruntez idazten dira. Oso laburdura gutxi erabili behar da testu arruntetan, helbideetan izan ezik:
* jn. (jauna), and. (andrea), k. (kalea, karrika), esk. (eskuina), ezk. (ezkerra), zk.g. (zenbakirik gabea), pl. (plaza), etorb. (etorbidea), pas. (pasealekua), zum. (zumardia), zehb. (zeharbidea), etx. (etxea), bas. (baserria), ind. (industrialdea), pol. (poligonoa)…
Baina ez da laburdurarik erabili behar helbideak esaldi barruan txertatzean:
* Estafeta kaleko 8tik, Etxebeste plazako 7ra: horrelakoetan, jakina, kale, plaza eta abar deklinaturik eman behar dira.
Esanahi jakina eta oso ezaguna duten laburdurak bakarrik erabiliko dira (bai euskarazkoak eta bai erdal jatorrikoak):
* adib. (adibidez), or. (orrialdea), ikus. (ikusi / ikus bedi / ikus ezazu), koop. (kooperatiba), tel. (telefonoa), etab. (eta abar), etc. (etcetera), id. (idem), zk. (zenbakia), k.k. (kontu korrontea)… Ikus Euskaltzaindiaren laburdura zerrenda
Testu berezietan, alorrean alorreko laburdurak ere idatz daitezke; baina sarreran agertu beharko da erabilitako laburdura ezohiko edo antzemangaitzen zerrenda eta horietako bakoitzaren esanahia.
* Hiztegietan sarri ageri dira iz. (izena), ad. (aditza), Gram. (gramatika) eta beste.
Laburdurak puntu eta guzti idatzi behar dira (siglak, akronimoak eta neurri-izenak ez bezala); gehienak letra xehez idazten dira:
* Letra larriz: P.D. (post data), P.S. (post scriptum), N.B. (nota bene), R.I.P. (Requiescat / Requiescant in pace), G.B. (Goian bego / Goian beude)…
* Letra larriz eta xehez: K.a. (Kristo aurreko), K.o. (Kristo ondorengo)…
Asteko egunen eta urteko hilen izenen laburdurak ere letra xehez eta puntu eta guzti idatzi behar dira:
* Egunak: al. (astelehena), ar. (asteartea), az. (asteazkena), og. (osteguna), or. (ostirala), lr. (larunbata) eta ig. (igandea).
* Hilak: urt. (urtarrila), ots. (otsaila), mar. (martxoa), api. (apirila), mai. (maiatza), eka. (ekaina), uzt. (uztaila), abu. (abuztua), ira. (iraila), urr. (urria), aza. (azaroa) eta abe. (abendua).
Laburdurari ez zaio atzizkirik erantsi behar; beraz, laburduraren bukaerako puntuaren ondoren hutsune zuria besterik ez da onartzen (ez marratxorik eta ez besterik, testu berezietan izan ezik).
Ahal dela, esaldia ez da laburduraz hasi behar, ezta laburdura bera letra larriz hasten bada ere.
Laburdura ahoskatzean, laburtutako hitza irakurri behar da: hitz osoa, eta ez laburdura bera.

### Deklinatzean

Bihar zuz.arekin dut hitzordua.
Janaria, edaria, motxila, etab.

## Ikus, gainera

* Sigla
* Lexiko
* Eufemismo
* Latinismo

## Kanpo estekak

* Euskaltzaindiaren laburdura zerrenda
* Laburdurak zuzen idazteko arauak
* Datuak: Q102786
* Multimedia: Abbreviation / Q102786

## Iturriak

Artikulu honen zati bat euskaljakintza webgunetik txertatua izan da.