OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Dallington (Ekialdeko Sussex)

Dallington, Ingalaterrako hegoaldean dagoen herri bat da, Ekialdeko Sussex konderrian.
2011n 292 biztanle zituen.
# Okazakiko gaztelua

Okazakiko gaztelua (japonieraz: 岡崎城, Okazaki-jō) Japoniako Aichi prefeturan dagoen japoniar gaztelua da. Nagoia hiriaren ondoan dagoen Kiyosu hirikoa da.

## Historia

Saigo Tsugiyorik 1455 urtean lurrezko harresiak zituen gotorleku bat eraiki zuen gaur egungo gazteluaren inguruan. 1524 urtean Matsudaira Kiyoyasuk lurraldea bereganatu zuen eta eraikin zaharra bota eta Okazakiko gaztelua altxatu zuen. Bertan jaio zen Tokugawa Ieyasu (jaiotza izena Matsudaira Motoyasu), Japoniak izan duen shogunik ezagunena. 1579an Tanaka Yoshimasaren esku utzi zuten gaztelua eta honek nabarmen gotortu zuen. Inguruan herria eratzen hasi zen, hasieran gaztelu-herri gisa eta ondoren Tōkaidō errepideko posta hiri gisa.
Tokugawa shogunerria sortu zenean Honda Yasushigek hartu zuen gazteluaren ardura eta 1617an hiru solairutako dorrea eraiki zen.
Meiji berrezarkuntzaren ondoren Okazakiko gaztelua Nukata prefeturako gobernuaren egoitza bihurtu zen baina 1871ean Aichi probintziaren barnean sartu zen eta Nagoia hiriburu bihurtzean Okazakiko gaztelua eraitsia izan zen eta bere lurrak jabe pribatuek erosi zituzten.
Okazakiko turismoa bultzatu nahian 1959an dorre nagusia berreraiki egin zen eta 1993an ate nagusia. 2006an Japoniako 100 gaztelu ederrenen artean sartu zuten.

## Egitura

Donjon dorre nagusiak hiru teilatu eta bost solairu ditu. Aintzinako gazteluak zituen tresnak daude ikusgai, ezpata japoniarrak, armadurak eta Okazakiko historia azaltzen duten dioramak.
Gazteluaren inguruko eremua gaur egun parkea da eta badaude hainbat eraikin ere, Tokugawa Ieyasuren museoa, te-etxeak, no antzokia eta erloju dorrea besteak beste.

## Iruditegia

* Dorre nagusiko teilatuak.
* Sakura garaia.
* Aoi Busho-tai jaialdia.
* Gaztelura sartzeko zubia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1013445
* Multimedia: Okazaki Castle / Q1013445
# Lenham

Cuxton, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen udalerri bat da, Kent konderrian.
2011n 3.370 biztanle zituen.
# Queenborough

Cuxton, Ingalaterrako hego-ekialdeko kostaldean dagoen udalerri bat da, Kent konderrian.
2011n 3.407 biztanle zituen.
# Leysdown-on-Sea

Cuxton, Ingalaterrako hego-ekialdeko kostaldean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2020ean 936 biztanle zituen.
# Worth (Kent)

Worth, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 992 biztanle zituen.
# Wrotham

Wrotham, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 1.907 biztanle zituen.
# Wye (Kent)

Wye, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 2.282 biztanle zituen.
# Addington (Kent)

Addington, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 769 biztanle zituen.
# Adisham

Adisham, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 645 biztanle zituen.
# Aldington (Kent)

Aldington, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2021ean 1.573 biztanle zituen.
# Allhallows (Kent)

Allhallows, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 1.676 biztanle zituen.
# Appledore (Kent)

Appledore, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2021ean 832 biztanle zituen.
# Aylesham

Aylesham, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 3.999 biztanle zituen.
# Badgers Mount

Badgers Mount, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2021ean 682 biztanle zituen.
# Bapchild

Bapchild, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 1.141 biztanle zituen.
# Barham (Kent)

Barham, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 1.355 biztanle zituen.
# Bay View (Kent)

Bay View, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2021ean 699 biztanle inguru zituen.
# Bean (Kent)

Bean, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 1.643 biztanle zituen.
# Benendem

Benendem, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 2.375 biztanle zituen.
# Bethersden

Bethersden, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 1.481 biztanle zituen.
# Bidborough

Bidborough, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 1.163 biztanle zituen.
# Brookland (Kent)

Brookland, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 479 biztanle zituen.
# Capel (Kent)

Capel, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 2.467 biztanle zituen.
* Datuak: Q4025825
* Multimedia: Capel, Kent / Q4025825
# Saba (uhartea)

    Artikulu hau Karibeko uharteari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Saba (argipena)».
Saba Herbehereetako udalerri berezietan txikiena da, Karibe itsasoko hegoaldean dagoena, Antilla Txikietan. Bertan Mount Scenery (877 m) sumendia dago Herbehereetako Erresumako gailurrik altuena. Udalerriburua The Bottom da.

## Ikus, gainera

* Holandarren Antillak

## Kanpo estekak

* Sabako Gobernuaren webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q25528
* Multimedia: Saba / Q25528
# Papiamento

Papiamentoa Aruba, Bonaire eta Curaçao uharteetan erabiltzen den hizkuntza da. Portugesean oinarritutako hizkuntza kreoloa da, baina gaztelaniak ere eragin handia du. Papiamento izenak papia ("berriketa") hitzetik du jatorri.

## Egoera

2007an, nederlandera eta ingelesarekin batera, papiamentoa Nederlandar Antilletako hizkuntza ofiziala bihurtu zen. Hegoaldeko uharteetan mintzatuena da; iparraldekoetan (Saint Maarten, Saint Eustatius eta Saba), berriz, ingelesa. Aruban, papiamentoa eta nederlandera hizkuntza koofizialak dira.
Gaztelaniak gero eta eragin handiagoa du.

## Ikus, gainera

* Nederlandar kreolerak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33856
* Multimedia: Papiamento creole / Q33856
# Crockenhill

Crockenhill, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 1.654 biztanle zituen.
# Dymchurch

Dymchurch, Ingalaterrako hego-ekialdeko kostaldean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 3.752 biztanle zituen.
* Datuak: Q2796278
* Multimedia: Dymchurch / Q2796278
# Monkton (Kent)

Monkton, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 661 biztanle zituen.
# Ulcombe

Ulcombe, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 890 biztanle zituen.
# Hildenborough

Hildenborough, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian.
2011n 4.954 biztanle zituen.
# Pyecombe

Pyecombe, Ingalaterrako hegoaldean dagoen herri bat da, Mendebaldeko Sussex konderrian.
2021ean 237 biztanle zituen.
# Akorda-Bollar

Akorda-Bollar Ereño udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Akorda-Bollarko biztanleria

## Ikus, gainera

* Ereño
* Akorda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253032
# Basetxeta-Atxoste

Basetxeta-Atxoste Ereño udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Basetxeta-Atxosteko biztanleria

## Ikus, gainera

* Ereño

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254832
# Elexalde-Zeeta

    Artikulu hau Ereñoko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Elexalde».
Elexalde-Zeeta Ereño udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Elexalde-Zeetako biztanleria

## Ikus, gainera

* Busturialdea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12256691
# Gabika

Gabika Ereño udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Gabikako biztanleria

## Ikus, gainera

* Ereño

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12258066
# Aldai

Aldai Fruizko auzoa da. Udalerriko herrigune nagusia da.

## Demografia

* Aldaiko biztanleria

## Ikus, gainera

* Fruiz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253107
# Andeko

Andeko Fruizko auzoa da.

## Demografia

* Andekoko biztanleria

## Ikus, gainera

* Fruiz
# Batiz

Batiz Fruiz udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Batizko biztanleria

## Ikus, gainera

* Fruiz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254862
# Botiola

Botiola Fruiz udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Botiolako biztanleria

## Ikus, gainera

* Fruiz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12255452
# Lotina

Lotina Fruiz udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Lotinako biztanleria

## Ikus, gainera

* Fruiz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12262617
# Mandaluiz

Mandaluiz Fruiz udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Mandaluizko biztanleria

## Ikus, gainera

* Fruiz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12262938
# Olalde

Olalde Fruiz udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Olaldeko biztanleria

## Ikus, gainera

* Fruiz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12265079
# Plakonalde

Plakonalde Fruiz udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Plakonaldeko biztanleria

## Ikus, gainera

* Fruiz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12266016
# Ugane

Ugane Fruiz udalerriko auzoa da.

## Demografia

* Uganeko biztanleria

## Ikus, gainera

* Fruiz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268504
# Ded Moroz

Ded Moroz (errusieraz: Дед Мороз, Dedushka Morozen txikigarria errusieraz: Дедушка Мороз; ukraineraz: Дід Мороз Did Moroz, bielorrusieraz: Дзед Мароз Dzed Maroz. euskaraz "izotz aitona" edo "aitona hotza" esan nahi duena) eta Euskal Herriko Olentzeroren paperak egiten dituen pertsonai errusiarra da. Opariak egin eta Errusiako pertsonei banatzen die bere biloba Sneguroxkaren (errusieraz: Снегурочка, ukraineraz: Снігуронька Sniguron'ka, bielorrusieraz: Снягурка Sniagurka "Elurrezko dontzeila") laguntzarekin abenduaren 31n.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q488159
* Multimedia: Ded Moroz / Q488159
# Theodor Kallifatides

Theodor Kallifatides (Grezieraz: Θοδωρής Καλλιφατίδης, 1938ko martxoaren 12a) suediar idazle bat da, greziar jatorrikoa, eta gehienbat suedieraz idatzi duena, nahiz eta azken urteotan bere ama hizkuntzan idazten hasi den.

## Biografia

Kallifatides 1938an jaio zen Molaoi herrian, Lakonian, Grezian. Aita Dimitrios Kallifatides zuen, maisua, jatorriz Ponto eskualdekoa, eta ama Antonia Kyriazakou, Molaoi herrikoa. 1946an, Bigarren Mundu Gerra amaitu berritan, eta Grezian gerra zibila bizi zela komunisten eta monarkikoen artean, Atenasera aldatu zen bere familiarekin batera, errepresalietatik ihesi. Atenasen egin zuen Batxillergoa, eta baita Karolos Koun antzerki eskolan ikasi ere.
1964an. 25 urte zituela, Suediara migratu zuen, eta bertan bizi izan da harrezkero. Sukalde-laguntzaile moduan lan egiten zuen bitartean, suediera ikasi zuen Strindberg-en “Julia andereñoa” irakurriz. Uda bukaeran hitz egiten zuen suedieraz eta udazkenean izena eman zuen unibertsitatean. Bertan Filosofia ikasi zuen, eta 1969 eta 1972a artean Stockholmeko Unibertsitatean egin zuen lan irakasle moduan. 1972 eta 1976 artean, berriz, Bonniers literatur aldizkariko buru izan zen.
Kallifatides-en debuta literaturan 1969an izan zen, poesia-liburu batekin, baina ezagun egin zen ondoren argitaratu zituen nobelei esker. Denetarik argitaratu du: nobelak, poesia-bildumak, bidai liburuak eta antzerkiak. Orobat, film-gidoiak idatzi ditu, eta baita pelikula bat zuzendu ere.
Itzuli ditu suedieratik grezierara Suediako zenbait egile handiren lanak, hala nola Ingmar Bergman eta August Strindberg. Alderantzizko bidea ere egin du, grezieratik suedierara ekarrita Giannis Ritsos-en eta Mikis Theodorakis-en zenbait lan.
2000. urtean polizi nobelak idazten hasi zen, Hilketa bat baino ez (Ett enkelt brott), katramila kriminal bat, Kristina Vendel komisarioa protagonista duena, eta zenbait nobelatan agertuko dena.
Berrogeita hamar urte suedieraz idatzi ondoren, laurogei urteren bueltan, 2018an berriz hasi zen grezieraz idazten. Bere harridurarako, ohartu zen berez-berez jariaten zitzaizkiola hitzak bere ama-hizkuntzan.“Nire lehen hizkuntza bihotzaren taupada bat da. Bigarrena, hausnarketa bat. Lehena erraietatik jaiotzen zen; bigarrena, garunetik”.
Kallifatides-ek sari dezente jaso ditu bere lanengatik, zeinek hitz egiten duten Grezian bizi izandako esperientzien inguruan eta zer den greziar izatea atzerrian. 2017an, esate baterako, Dobloug literatur saria jaso zuen. Bere lan gehienak hogei bat hizkuntzatara itzuli dira.

## Erreferentziak

* ↑ «Reading Greece: Theodor Kallifatides, the Greek Writer of the North» www.greeknewsagenda.gr (Noiz kontsultatua: 2021-05-19).
* ↑ (Katalanez) Aragay, Ignasi. (2021-05-12). «Mentre hi ha esperança hi ha vida» Ara.cat (Noiz kontsultatua: 2021-05-19).
* ↑ (Katalanez) Piquer, Eva. (2020-09-18). «El lloc d’on surten les paraules» Ara.cat (Noiz kontsultatua: 2021-05-19).

## Kanpo estekak

* Theodor Kallifatides IMDB datu-basean.
* Theodor Kallifatides, The Immigrant Institute-ren arabera.
* Datuak: Q2031528
* Multimedia: Theodor Kallifatides / Q2031528
# Betoi

    Artikulu hau Hispaniako antzinako herriari buruzkoa da; nahasketa gaitzat duena beste hau da: «Hormigoi»
Betoi (latinez: Vetton; grezieraz: Ouettones) Hispanian, Iberiar goi-lautadan, bizi zen herri zelta izan zen. Burdin Aroan, ordotsen kultura sortu zuten Duero eta Tajo ibaien artean. Gaur egungo Avilako probintzian, Salamancakoan eta Cacereskoan bizi ziren nagusiki, baita Toledokoa eta Zamorakoaren zati batzuetan eta Castelo Branco eta Guardako mugako zonaldeetan ere.
Arte ikur nagusien artean, harrizko eskultura zoomorfoak ditugu, verraco izenekoak, zezenak, txerriak edo basurdeak irudikatzen dituztenak. Mikeldiko idoloaren antzeko irudiak ziren. Halaber, kastroen eraikuntzak ere mantendu dira gaur egun arte.

## Hiri nagusiak

Ptolomeo geografoak II. mendean 11 hiri aipatzen ditu: Lancia Oppidana, Cottaeobriga, Salmantica (Salamanca), Augustobriga (Valdecañas), Ocelum, Capara (Ventas de Cáparra), Manliana, Laconimurga, Deobriga (Raya de Portugal), Obila eta Lama (Plasencia / Baños de Montemayor). Hauekin batera, beste batzuk gehitu ditzakegu, Caesarobriga (Talavera de la Reina) besteak beste.

## Kastroak

* Ávilako probintzian: Las Cogotas (Cardeñosa), Mesa de Miranda (Chamartín de la Sierra), Ulaca (Solosancho), Raso (Candeleda), Castillejos (Sanchorreja) eta Las Paredejas (Medinilla).
* Salamancako probintzian: Yecla la Vieja (Yecla de Yeltes), Las Merchanas (Lumbrales) eta El Castillo (Saldeana).
* Cáceresko probintzian: La Coraja (Aldeacentenera) eta Villasviejas del Tamuja (Botija).

## Irudi galeria

* "Verraco" Ciudad Rodrigon (Salamanca).
* "Toros de Guisando" El Tiemblon (Avila).
* Mingorrian (Avila).
* Castro Ulaca (Avila).

## Ikus, gainera

* Espainiako historia

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2015-1-30). 174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak. , 3 or..
* ↑ Álvarez-Sanchís, Jesús R.. (2005). «Oppida and Celtic society in western Spain» e-Keltoi: Journal of Interdisciplinary Celtic Studies.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q924779
* Multimedia: Vettones / Q924779
# Boquiqueko zeramika

Boquiqueko zeramika edo puntu eta marrakoa, Iberiar penintsulan, Balear Uharteetan eta Erdialdeko Europako zenbait aztarnategitan historiaurrean aurkitutako buztingintzako lanen multzoa da. Buztinezko teknika bikoitz edo misto honen ezaugarri den "puntu eta marraren" azaleko marrazkia lortzeko, puntzoi bat edo zerra horzdun motaren bat, trazu txikiak eta elkarren segidakoak puntatu behar ziren ebakidura-lerro jarraitu batean zehar, «joste baten itxura emanez».
Boquiqueko zeramika Cogotas I kulturak ekoitzitakoarekin lotzen da bereziki, azken Brontzean goi-lautadan finkatutako komunitateei izena ematen diena. Hala ere, Bosch Gimperak, García Fariak, María Dolores Fernández-Possek eta Caro Bellidok aztertu duten bezala, oso etapa ezberdinetan dago Neolitotik, Brontze Arotik pasatuz Burdin Arora iritsi arte. Izan ere, zeramika hori izan ohi da Iberiar penintsulako erdi-mendebaldeko lehen aztarnategi neolitikoen ezaugarria, bai Alentejon, bai Extremaduran.
Bere izena lehen aztarna arkeologikoak aurkitu zuten tokiari zor dio, Plasencia hiritik 2 kilometro ipar-mendebaldera dagoen Boquiqueko haitzuloa deiturikoan. Lehen aurkikuntzak 1873an argitaratu zituen Vicente Paredes Guillének, Historia de los tramontanos celtíberos lanean, nahiz eta koba horretako zeramika ez zen 1915era arte ezagun egin Pere Bosch i Gimperaren argitalpen bati esker.

## Erreferentziak

* ↑ Caro Bellido, Antonio. (2008). Diccionario de términos cerámicos y de alfarería. Cádiz: Agrija Ediciones, 53 or. ISBN 84-96191-07-9..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bosch Gimpera, Pere. (1915-1920). «Cerámica incisa...» Anuari del Instituí d'Estudis Catalans.

## Bibliografia

* (Ingelesez) Waldren, William H.. «Evidence of IberianBronze Age Boquique potteryin the Balearic Islands» Balearic Prehistoric Archaeology.
* (Gaztelaniaz) López Monteagudo, G.. «Consideraciones sobre la ceramica de Boquique» (pdf) Instituto Español de Arqueología (Digital.CSIC).
* (Gaztelaniaz) «Neolítico y cerámica boquique (I)» Blog "Neolítico de la Península Ibérica. Iberian Neolithic" 2010-4-28.
* (Gaztelaniaz) «Neolítico y cerámica boquique (II)» Blog "Neolítico de la Península Ibérica. Iberian Neolithic" 2010-5-2.
* (Portugesez) Jorge, Susana Oliveira. (pdf) A estação arqueológica do Tapado da Caldeira. Biblioteca Digital de Universidade do Porto, 37 or..
* (Gaztelaniaz) Alday Ruiz, A.. (2009). Reflejos del neolítico ibérico. La cerámica boquique: caracteres, cronología y contexto. Editorial: Edar, 179 or. ISBN 9788890448911..
* (Gaztelaniaz) Maya, José Luis; Angels Petit, M.. (1986). «El grupo del nordeste. Un nuevo conjunto de cerámicas con Boquique en la Peninsula Ibérica» (pdf) Anales de Prehistoria y Arqueología (Secretariado de publicaciones de la Universidad de Murcia).
* (Gaztelaniaz) Chaves Tristán, Francisca; Bandera Romero, María Luisa de la. «La cerámica de «Boquique» aparecida en el yacimiento de Montemolin (Marchena, Sevilla)» (pdf) Dialnet (Universidad de La Rioja).
# Auger de Balben

Auger de Balben (? – 1162 edo 1163) Ospitaleko Zaldunen 3. Maisu Handia izan zen c. 1160tik hil zen arte.
Uste da Risoulen jaio zela Dofinerrian, baina ez dago erregistro ofizialik. Raymond du Puyren armakide izan zen eta 1157an Saint-Gillesera eta 1158an Forezera lagundu zion. Baliteke Nazaretheko sinodoan parte hartzea eta Alexandro III.a Aita Santuari Viktor IV.a antipaparen aurka laguntzea.
158 eta 1160 artean Maisu Handiaren kargua hartu zuen eta 1162 edo 1163an hil zen. Haren ondorengoa Arnaud de Comps edo Gilbert d'Assailly izan zen.
* Datuak: Q760398
* Multimedia: Auger de Balben / Q760398
# Sinkivka

Sinkivka (ukraineraz: Синьківка) edo Sinkovka (errusieraz: Синьковка) Ukrainako herrixka bat da, Kharkiv Oblasteko Kupiansk Raionean kokaturikoa. Biztanleria 0 pertsonakoa da.

## Geografia

Synkivka herria Oskil ibaiaren ezkerreko ertzean hiru kilometrora dago. 2 kilometrokoko distantziara, ibaian gora, Liman Perxi herria dago kokaturik; ibaian behera, berriz, eta bi kilometroko distantziara ere Petropavlivka herria. Herria ibaitik bereizten da baso mendigune batek (pinua). Trenbidea, Senkivka geltokia, gertu pasatzen da.

## Historia

* 1872. urtea — Sortze-data.

## Erreferentziak

* 1 2 «156 Araua - Euskaltzaindiaren Arauak» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-08-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4420524
# Lacozmonte

Lacozmonte —zenbaitetan Lakozmonte idazkeraz aipatua— Arabako mendebaldeko udalerri ohi bat da, Añanako kuadrillakoa, 1927an desagertua. Arkamu mendilerroaren hegoaldean dauden sei herrik osatzen zuten. Omecillo eta Baias ibaien arteko korridore naturala da. Udalerria desagertu zenean, udalerri bitan banatu zituzten Lacozmonteko herriak:
* Erriberagoitiarentzat: Artatza, Axkoeta (bi hauek egun kontzeju bakarra osatzen dute, Artatza-Axkoeta) eta Barrón.
* Gaubearentzat: Karkamu, Fresneda, Ginea

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordea. «Lacozmonte» Euskal Onomastikaren Datutegia (EODA) (Noiz kontsultatua: 2018-10-30).

## Ikus, gainera

* Añanako Kuadrilla

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9019782
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Lacozmonte
# Arnaud de Comps

Arnaud de Comps Ospitaleko Zaldunen 4. Maisu Handia izan zen 1162an edo 1163an.
Auger de Balbenen oinordeko gisa agertzen da zerrendetan. Gaur egun, historialari batzuek uste dute inoiz ez zela Maisu Handia izan eta bere izena estatutuen buruan jarritako zerrenda kronologikoetan agertu zela. Hala eta guztiz ere, oraindik ere bere maila mantentzen da Maisu Handien zerrendetan.
* Datuak: Q691546
* Multimedia: Arnaud de Comps / Q691546
# Yolanda Castro Apreza

Yolanda Castro Apreza (Olinalá, Guerrero, Mexiko, 1962ko abenduaren 28a) Chiapasko mugimendu feminista eta LGBT mugimenduetako mexikar aktibista da.

## Aktibismoa

1995etik K´inal Antzsetik elkarte zibilaren sortzaileetako bat da. Bere aktibismoaren eta kudeaketaren ondorioz, Chiapas artisau-ekoizleen lehen ekoizleetako bat izatea lortu zuen. Aktibismo arloan, bere lana emakume lesbianen eskubideen defentsan, Indiako Nekazarien Mugimendua bezalako erresistentzia borroketan, abortuaren alde; eta emakumeen aurkako indarkeriaren aurka zentratu da. Mugimendu zapatista zibilari babesa adierazi dio.
1984tik 1992ra bitartean lesbianek San Cristóbal de las Casasen egindako praktiketan eta erresistentzietan era aktiboan parte hartu zuen. Gainera, Chiapaseko hainbat eskualdetako emakume indigenen aldeko jarrera argia izan du, historikoki jasan duten gizarte-bazterketa handiaren izaera ikusaraziz.
Goi Mailako Hezkuntza Erakundeekin harremanak izateko ekintza zehatzak sustatu zituen, 1984an, Antzetik Ikerketa Tailerrean, aktibismotik abiatuta, Chiapasko Unibertsitate Autonomoko Gizarte Zientzien Fakultatean egoitza zuen Goi Mailako Hezkuntza Erakundeekin harremanak izateko.

## Lurraldearen defentsa

2008ko ekainean, parte-hartze aktiboa izan zuen Hego-ekialdeko Herri Erresistentziaren Mugimenduko (MRSP) kide gisa. Mugimendu horrek, Sozialismoaren aldeko Borrokaren Fronte Nazionalarekin (FNLS) batera, giza eskubideak eta Mexikok sinatutako nazioarteko hitzarmenak errespetatzeko eskakizuna egin zuen, eta Petalcingoko ejidalen agintariak hautatzeko prozesuetan esku hartzeari uzteko eskatu zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 «Esas, ellas, nosotras; la historia del movimiento feminista, lésbico y de justicia para mujeres indígenas en los años ochenta» Chiapasparalelo 2020-07-15.
* ↑ Vargas, Natalia G.. (2019-09-20). «Las mujeres indígenas de Chiapas: de esclavas en la colonización a pilares de la economía familiar» ElDiario.es.
* ↑ «Allanan casas de activistas en Chiapas» www.proceso.com.mx.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111083751
# Ardi latx

Ardi latxa Euskal Herriko bertako ardi arraza bat da. Bere izena latz izenondotik bide datorkio, latza baita haren ilea. Ardi latxak bi azpimota ditu:
* Ardi latx muturbeltza.
* Ardi latx muturgorria.
Latxa hizkuntza-eredu handia, HiTZ zentroak sortua txatbotetan euskara hobeto erabili ahal izateko.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Hiztegi Batua, «latx» sarrera.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1178050
* Multimedia: Latxa / Q1178050
# Erretaula

Erretaula (latinetik: retro tabula altaris, «aldare atzeko ohola») edo eliz oholtza aldare atzean ezartzen den atal bat da, margolanez eta eskulturez osatua.
Erretaulak tamaina askotakoak izan daitezke, altzari izatetik aldare atzeko horma guztia estaltzeraino. Altzari badira, atal mugikorrak ere izan ditzake: bi diptikoa bada, hiru triptikoa bada eta gehiago poliptikoa bada.

## Historia

Aldarea Kristoren sinboloa da eta antzinako liturgia kristauan debekatua zegoen gainean edozer ipintzea. IX. mendean, Aita Santuaren baimenak alboko aldareetan erlikia-ontziak ezartzea onartu zuen. XI. mende amaieran, agertu ziren aldare atzeko atal istoriodunak. Eukaristia ospatzeko erreformarekin, aldare nagusiaren atzean erretaulak ezartzeko aukera agertu zen. Garai honetakoak dira Aralarko San Migelen santutegiko erretaula erromanikoa eta Veneziako Pala d'Oro.
Aldareko margolanak XIII. mendean agertu ziren, batez ere Ama Birjinari ohore egiteko, baina baita ere bi ordena nagusiei ohoratzeko, frantziskotarrak eta domingotarrak.
Margolanez osatutako lehen erretaula Duccio di Buoninsegna toskanarrak margotutako Maestà da, Sienako katedralerako XIV. mendean. Dagoeneko egitura klasikoaz osatua dago: burutzea, margolan nagusia eta pradela.

## Erreferentziak

* ↑ Lacas M, Images de dévotion, De Sienne à Florence, les primitifs italiens, Connaissance des Arts, Hors série n° 391, p 10-18
* ↑ Idem

## Ikus, gainera

* Ikonostasi
* Baldakin

## Kanpo estekak

* EAEko Erretaulen Kultura Ondasun izendapena (EHAA)
* Etxeberria Goñi, Pedro Luis (2000-06-09-16) "Proyecto sobre la calificación de retablos en la C.A.V." Euskonews & Media, 82. zk.
* Datuak: Q15711026
* Multimedia: Altarpieces / Q15711026