# Francisca Jaquinet

Francisca Jaquinet (Frantzia, XIX. mendea) frantziar enpresaburua, ekintzailea eta asmatzailea izan zen. Espainian 1826an asmakizun-pribilejio bat lortu zuen lehen emakumea izan zen, tximinia ekonomikoko makinarena.

## Bizitza

Francisca Jaquinet Frantzian jaio zen, baina Madrilen bizi izan zen. Nicolas Jaquinet frantziarrarekin ezkondu zen.

### Asmakizuna

1826. urtean Espainian asmakizun pribilejioa lortu zuen lehen emakumea izan zen, tximinia eramangarri eta ekonomikoa, hain zuzen ere. Tximinia hori arazo barik etxeko edozein lekutan jartzeko aukera ematen zuen. Asmakizunaren egilea senarra zela deklaratu zuen, bost urterako Espainian saltzeko eskubide esklusiboa lortu nahi baitzuen. Ezezaguna da asmatzailetzat senarra jartzeko arrazoia, baina kontuan hartu behar da garai hartan emakumeek edozein jabetza euren izenean erregistratzeko zituzten arazoak.

## Patenteak Espainian

XIX. mendeko Espainian, emakume atzerritarren ideiak ere babestu ziren. 1826an, Francisca Jaquineti eman zitzaion “tximinia ekonomikoko makina” bat asmatzearen pribilejioa. Hala ere, Jaquineten kasua berezia da: patentea bere izenean dagoen arren, asmakizuna bere senar zenak, frantziar hiritar batek, garatu zuela zehazten da. Horrela, Franciscak, bere oinordekoak, gailua Espainian sartzeko esklusibotasuna lortu zuen bost urtez.
Francisca Jaquinet, Madrilen bizi zen frantziarra eta Nicolas Jaquineten alarguna, aipatutako mendeko berogailu-fabrikarik ospetsuenetako baten jabea, egoitza Madrilgo erdigunean izan zuena. 1826an tximinia eramangarri baterako ES 8H3 patentea lortu zuenean, familiaren ondarea mantentzeko borroka egin zuen lehen ekintzaileetako bat izan zen Francisca.
"Tximinia ekonomikoko makina" etxean erabiltzeko diseinatutako berogailu eramangarri moduko bat zen, eta, ziurrenik, etxeetako erregai-kontsumoa optimizatzea zuen helburu. Asmakizunaren xehetasun teknikoak urriak diren arren, adibide horrek erakusten du garai hartako emakumeek gaitasun mugatua zutela jatorrizko sortzaile gisa aitortuak izateko, baita berrikuntza teknologikoen hedapena kudeatzen zutenean ere. Kasu horretan, Franciscak bere senarraren asmakuntzaren sustatzaile edo legezko ordezkari gisa jardun zuen gehiago, eta horrek agerian uzten du emakumeek zailtasun sozial eta legalak zituztela beren zuzenbide propioaren arabera aitortuak izateko.
Atal horretan, halaber, XIX. mendeko asmakuntza-patenteak Espainian teknologia berrietarako sarbide esklusiboa arautzen hasi zirela ikus daiteke. Francisca Jaquinetena, teknikoki, Espainian emakume baten izenean erregistratutako lehen asmakuntza-pribilejioa bada ere, nabarmendu behar da Fermina Orduña izan zela Espainian berak osorik garatutako teknologia bat babestu zuen lehena 1865ean, asto-, behi- eta ahuntz-esnea saltzeko zalgurdi berezi baten gaineko eskubideak. Bere lorpena beste testuinguru batean kokatzen da: emakume berritzaile bat, oinordeko gisa ez, baizik eta bere asmakizunaren sortzaile eta protagonista gisa jarduten zuena. 1865ean, Fermina Orduñak bere izenean erregistratu zituen asto-, behi- eta ahuntz-esnea saltzeko zalgurdi berezi baten gaineko eskubideak.
Jaquineten kasuak eta geroagoko beste adibide batzuek, hala nola Elia Garci-Lara Cataláren garbitegi mekanikoak (1890) edo Concepción Aleixandre Ballesterren berrikuntza ginekologikoek, XIX. mendean asmakuntzaren esparruan gero eta emakume gehiago, baina artean ere mugatuak zeudela islatzen dute. Nahiz eta haien ekarpenak ez ziren beti gizonen baldintza berdinetan onartu, emakume horiek bide garrantzitsuak ireki zituzten hainbat arlotan, hasi etxeko bizitzaren hobekuntzatik eta medikuntzaraino, eta emakumeak teknologiaren eta zientziaren mundura pixkanaka baina etengabe sartzen hasi ziren.

### Patente eta Marken Espainiako bulegoa

Patente eta Marken Espainiako Bulegoak 200 urte pasatxo ditu, XIX. mende hasieran sortu baitzen. Garai hartan, emakume batek baliabideak izatea eta zerbait sortzeko aukera izatea salbuespenezko egoera zen. Espainiako lehen emakume asmatzaileak etxeko esparrura mugatuta zeuden, eta, beraz, ikasketarik eta denbora librerik ez zuten izaten. Gainera, ez zuten autonomiarik sortu zutena babesteko: senarrari edo beste senideren bati eskatu behar zioten asmakizunak euren ordez erregistratzeko.
1923tik aurrera, edozein pertsonak, sexua gorabehera, patente bat eskatu ahal izan zuen, baina horrek ez zuen benetako aukera-berdintasuna ekarri. Segur aski, inoiz ez da jakingo gizonek erregistratutako zenbat patente diren emakumeenak.

## Aintzatespenak

* 2024ko martxoaren 8a, Emakumeen Nazioarteko Egunean bere garaiari aurrea hartu zion emakume ekintzaile eta aldi berean ezezagun handia ohoratu zuen, Espainian patente bat inskribatu zuen lehen emakumea 1826ko urriaren 6an.

## Erreferentzia

* 1 2 3 (Gaztelaniaz) www.funtsak.com, Funtsak-Diseño y Programación Web-. «Emakumeak teknologiaren historian - Gontzal Avila» www.txalaparta.eus (Noiz kontsultatua: 2025-01-03).
* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) Maria. (2020-04-29). «Inventoras españolas y sus inventos» Mujeres importantes (Noiz kontsultatua: 2025-01-03).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Domínguez, Jorge. (2024-02-09). «Grandes mentes femeninas» ABG IP (Noiz kontsultatua: 2025-01-03).
* ↑ Press, Europa. (2017-10-31). «La precursora del ebook y otras inventoras españolas que no conocías» www.europapress.es (Noiz kontsultatua: 2025-01-03).
* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) Aguilar, Eugenio M. Fernández. (2024-12-22). «Fermina Orduña: descubre la primera mujer española en registrar una patente» Muy Interesante (Noiz kontsultatua: 2025-01-03).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Caballero, Lucía. (2017-01-25). «Las primeras mujeres españolas que lograron patentar sus inventos» ElDiario.es (Noiz kontsultatua: 2025-01-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) patentes, Por Eurosigno Marcas y. (2024-03-08). «Francisca Jaquinet archivos» Eurosigno Patentes y Marcas, S.L. (Noiz kontsultatua: 2025-01-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131624850