OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Willard Van Orman Quine

    «Quine» orriak hona dakar. programa informatikoari buruzko artikulua hau da: «Quine (programa)»
Willard Van Orman Quine (Akron, Ohio, 1908ko ekainaren 25a - Boston, Massachusetts, 2000eko abenduaren 25a) estatubatuar filosofoa izan zen.
Logika matematikoan egindako lanagatik eta ezagutzaren teoria gisa pragmatismoari egindako ekarpenengatik da ezaguna. Oberlin Collegen eta Harvardeko Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Harvarden irakasle izan zen. Quinek dio hizkuntza erabiltzeko moduak zehazten duela zer motatako gauzak existitzen diren esan beharra. Era batera eta ez bestera hitz egiteko justifikazioa, ideia-sistema bat eta ez beste bat hartzeko justifikazioa bezala, agerpen erabat pragmatikoa da Quinerentzat. Halaber, Quine ezaguna da baieztapen sintetikoen (proposizio enpirikoak edo gertaeretan oinarrituak) eta baieztapen analitikoen (proposizio nahitaez egiazkoak) arteko banaketa tradizionala kritikatzeagatik. Quinek multzoen teoriari, klaseen arteko harremanarekin zerikusia duen matematika logikoaren adar bati, egin dizkio ekarpen nagusiak. Lan aipagarrienak hauek ditu: Logika matematikoa (1940), Ikuspegi logiko batetik (1953), Hitza eta objektua (1960), Multzoen teoria eta haren logika (1963) eta Esentziak: filosofia hiztegi bat tarteka (1987).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q214969
* Multimedia: Willard Van Orman Quine / Q214969
# Jason Robards

Jason Robards (Chicago, Illinois, 1922ko uztailaren 26a - Bridgeport, Connecticut, 2000ko abenduaren 26a) Estatu Batuetako antzezlea izan zen.
Aita antzezlea zuen. Antzerkian eta telebistan ari izan zen gehienbat, zineman hasi aurretik. Sidney Lumet, Alan J. Pakula, Sam Peckinpah, Karel Reisz, Dalton Trumbo eta Roger Corman zuzendariekin lan egin zuen. Filmak: A Big Hand for the Little Lady (1966), The Ballad of Cable Hogue (1970, Cable Hogueko balada), Tora! Tora! Tora! (1970), Johnny Got His Gun (1971, Johnnyk bere arma hartu zuen), Pat Garrett and Billy the Kid (1973), All Men of President (1976, Presidentearen gizon guztiak), The Day After (1983, "Hurrengo Eguna") eta The Paper (1994, "Egunkaria").

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q296630
* Multimedia: Jason Robards / Q296630
# Martin Rodbell

Martin Rodbell (Baltimore, Ameriketako Estatu Batuak, 1925eko abenduaren 1a - Chapel Hill, Ameriketako Estatu Batuak, 1998ko abenduaren 7a) biokimikaria izan zen. 1994ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Alfred G. Gilmanekin batera, G proteinen aurkikuntzagatik.
Judu familia batean jaio zen. 1944an Johns Hopkins Unibertsitatean ikasketak eten behar izan zituen Estatu Batuetako Itsas Armadako irrati operadore izateko Bigarren Mundu Gerran. Gerra ostean unibertsitatera itzuli zen eta 1949an biologian lizentziatu zen. 1954an biokimikako doktoretza egin zuen Washingtongo Unibertsitatean.
1956an ikertzaile postua lortu zuen Bihotzeko Institutu Nazionalean. Organismo biologikoen eta ordenagailuen arteko informazioa prozesatzeko sistemen antzekotasuna ikertu zuen eta G proteinak eta zeluletan duten transmisio-papera aurkitu zituen.
* Datuak: Q60031
* Multimedia: Martin Rodbell / Q60031
# Dick Savitt

Richard "Dick" Savitt (Bayonne, New Jersey, 1927ko martxoaren 4a - New York, 2023ko urtarrilaren 6a) estatubatuar tenislaria izan zen.
1951n Australiako Irekia eta Wimbledongo txapelketa irabazi zituen, Frank Sedgman australiarraren aurkako bi finalak. Binakako bi final galdu zituen Roland Garros txapelketan Gardnar Mulloyrekin 1951n eta 1952an. 1952an tenisetik erretiratu zen.
* Datuak: Q54577
* Multimedia: Dick Savitt / Q54577
# Irwin Rose

Irwin Allan Rose (New York, 1926ko uztailaren 16a – Deerfield, Massachusetts, 2015eko ekainaren 2a) estatubatuar biokimikaria izan zen. Kaliforniako Unibertsitatean egin zuen lan, irakasle eta ikerlari gisa. 2004an Kimikako Nobel Saria jaso zuen, Avram Hershko eta Aaron Ciechanoverrekin batera, proteinen degradazioa kontrolatuan ubikitinaren zikloaren inguruan egindako aurkikuntzengatik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015-6-8 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q230652
* Multimedia: Irwin Rose / Q230652
# Pete Schoening

Peter Kittilsby Schoening (1927ko uztailaren 30a - 2004ko irailaren 22a) mendizale estatubatuarra izan zen. Schoening 1958an lehen aldiz Gasherbrum I tontorra arrakastaz igo zuten bi estatubatuarretako bat izan zen, eta 1966an Antartikako Vinson mendiaren gailurrera iritsi zen lehenetarikoa izan zen.
# Franklin J. Schaffner

Franklin James Schaffner (1920 maiatzaren 30 – 1989ko uztailaren 2) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria zen, Oscar sariaren irabazlea.
Misiolarien semea, Tokion jaio zen. Ameriketako Estatu Batuetara bueltuta, Bigarren Mundu Gerran borrokatu behar izan zuen. Horren ostean, telebistan lanean hasi zen. Antzerkian ere aritu ondoren, 1963an lehen filma zuzendu zuen. Haren lehen goi mailako filma Planet of the Apes zen. Baina bere hurrengo filma are arrakastatsuagoa izan zen, Patton, eta zuzendari onenaren Oscar saria lortarazi zion Schnaffnerri.

## Filmografia

* Woman of Summer (1963)
* The Best Man (1964)
* The War Lord (1965)
* The Double Man (1967)
* Planet of the Apes (1968)
* Patton (1970)
* Nicholas and Alexandra (1971)
* Papillon (1973)
* Islands in the Stream (1976)
* The Boys from Brazil (1978)
* Sphinx (1980)
* Yes, Giorgio (1982)
* Lionheart (1987)
* Welcome Home (1989)
* Datuak: Q51503
* Multimedia: Franklin J. Schaffner / Q51503
# Artie Shaw

Artie Shaw (Arthur Jacob Arshawsky jaioa; New York, 1910eko maiatzaren 23a - Thousand Oaks, Kalifornia, 2004ko abenduaren 30a) estatubatuar klarinete-jotzaile, musikagile, aktore eta egilea izan zen.
New Yorken jaio zen familia judu batean. Jazz klarinete-jotzaile onenetakoa izan zen eta 1930 eta 1940ko hamarkadetako big band ezagunenetako baten burua. Cole Porterren Begin the Beguine abestiaren grabazioarekin lortu zuen arrakastarik handiena 1938an.
Musika klasikoko eta jazzeko elementuak batzen lehenetarikoa izan zen. Jazz talde txikiekin ere grabatu zuen. 1954an erabat erretiratu zen musikatik.
Hainbat filmetan ere antzeztu zuen. Zortzi aldiz ezkondu zen, besteak beste, Ava Gardner eta Lana Turner aktoreekin.

## Diskografia hautatua

| Urtea | Izenburua | Zerrendetako postua |
| Urtea | Izenburua | US |
| 1936 | There's Frost On The Moon | 10 |
| 1937 | All God's Chillun Got Rhythm | 15 |
| 1937 | Free Wheeling | 13 |
| 1937 | Love Is Good For Anything That Ails You | 20 |
| 1937 | Love And Learn | 11 |
| 1938 | Back Bay Shuffle | 8 |
| 1938 | Begin The Beguine | 1 |
| 1938 | Deep In A Dream | 3 |
| 1938 | Goodnight, Angel | 2 |
| 1938 | I Have Eyes | 10 |
| 1938 | Indian Love Call | 6 |
| 1938 | Let 'Er Go | 12 |
| 1938 | Nightmare | 7 |
| 1938 | One Song | 15 |
| 1938 | The Blues | 14 |
| 1938 | They Say | 1 |
| 1939 | Between A Kiss And A Sigh | 13 |
| 1939 | Comes Love | 4 |
| 1939 | Day In, Day Out | 11 |
| 1939 | Deep Purple | 17 |
| 1939 | Delightful Delirium | 15 |
| 1939 | I Poured My Heart Into A Song | 4 |
| 1939 | Jungle Drums | 15 |
| 1939 | Many Dreams Ago | 11 |
| 1939 | Melancholy Mood | 8 |
| 1939 | Pastel Blue | 12 |
| 1939 | Thanks For Everything | 1 |
| 1939 | Traffic Jam | 9 |
| 1939 | What Is This Thing Called Love | 15 |
| 1939 | When Winter Comes | 6 |
| 1939 | You Grow Sweeter As The Years Go By | 15 |
| 1940 | All The Things You Are | 8 |
| 1940 | An Old, Old Castle In Scotland | 25 |
| 1940 | Frenesi | 1 |
| 1940 | Adios, Mariquita Linda | 20 |
| 1941 | Star Dust | 6 |
| 1941 | Summit Ridge Drive | 10 |
| 1941 | Concerto For Clarinet, Pts 1 And 2 | 10 |
| 1941 | Dancing In The Dark | 9 |
| 1941 | Blues In The Night | 10 |
| 1944 | It Had To Be You | 10 |
| 1945 | Ac-Cent-Tchu-Ate The Positive | 5 |
| 1946 | I Got The Sun In The Morning | 17 |

## Bibliografia

* Tom Nolan, Artie Shaw, King of the Clarinet: His Life and Times (W. W. Norton, New York, 2011).
* John White, Artie Shaw: His Life and Music (Bloomsbury Academic, London, 2004).
* Vladimir Simosko, Artie Shaw: A Musical Biography and Discography (Scarecrow Press, Lanham, MD, 2000).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q320065
* Multimedia: Artie Shaw / Q320065
# Frank Sherwood Rowland

Frank Sherwood Rowland (Delaware, Ohio, 1927ko ekainaren 28a – Newport Beach, Kalifornia, 2012ko martxoaren 10a) estatubatuar kimikaria izan zen.
Chicagoko Unibertsitatean eskuratu zuen doktoregoa, 1952. urtean. Ondoren irakasle jardun zuen Princeton eta Kansasko unibertsitateetan, eta Kaliforniako Irvin Unibertsitateko kimikako katedra eskuratu zuen 1964an. Handik hogeita hamar urtera, 1994an, unibertsitate hartako Donald Bren ikerketa-katedra lortu zuen. Rowland eguratseko kimikan eta erradiokimikan aditua da, eta Mario Molina lankidearekin batera hozkailuetan, sprayetan eta abarretan erabiltzen diren klorofluorokarburo industrialek (CFC) ozono-geruza kaltetzen dutela aurkitu zuen. Aurretik Paul J. Crutzenek oxido nitrosoa eguratseko geruza gorenetara igo eta ozonoa hondatzen zuela aurkitu zuen bezala, Molinak 1973an iragarri zuen CFCekin ere gauza bera gertatzen zela. Harrezkero gai horrek ozono-molekulen egonkortasunean duen eragina aztertzeko ikerketak egin zituzten Rowland eta Molinak, eta ondorio hau atera zuten: CFC molekulek egonkor irauten dute eguratseko geruza beherenetan, baina goialdera igo ahala argi ultramorea xurgatzen hasten dira, hautsi egiten dira eta kloro-atomoak sortzen dituzte, eta kloro-atomoek, berriz, kalte egiten diete ozono-molekulei. Zientzietako Nazio Akademiak oniritzia eman zion bi ikertzaileon lanari, eta horrela hasi zen mundu guztian CFCak debekatzeko kanpaina, 1985az gero bereziki indartu dena, britainiar ikertzaile batzuek Antartika inguruan ozono geruzaren % 40 hondatuta dagoela aurkitu zutenez gero. 1995ean, Kimikako Nobel Saria eman zieten Rowland, Molina eta Crutzeni ozono-geruzaren hondamenaz egindako lanengatik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111190
* Multimedia: Frank Sherwood Rowland / Q111190
# Sam Snead

Sanuel Jackson "Sam" Snead (Ashwood, Virginia, 1912ko maiatzaren 27a - Hot Springs, Virginia, 2002ko maiatzaren 23a) estatubatuar golfaria izan zen.
82 txapelketa irabazi zituen bere ibilbidean. Zazpi garaipen izan ziren lau txapelketa nagusietatik hirutan. Hiru aldiz irabazi zuen PGA Txapelketa (1942, 1949, 1951), hiru aldiz Masters Txapelketa (1949, 1952, 1954) eta behin Erresuma Batuko Golf Irekia (1953).
Zortzi aldiz parte hartu zuen Ryder Cup txapelketan, horietako bitan kapitain gisa.
* Datuak: Q945056
* Multimedia: Sam Snead / Q945056
# Alan Bartlett Shepard

Alan Bartlett Shepard, Jr. (East Derry, New Hampshire, 1923ko azaroaren 18a - Pebble Beach (Kalifornia), 1998ko uztailaren 21a) estatubatuar astronauta izan zen. Estatu Batuetako Itsas Gudarosteko Akademian graduatu zen, tenienteorde mailarekin, 1944an. Bigarren Mundu Gerran itsas armadan jardun zuen; ondoren graduazioak eskuratu zituen Marylandeko Patuxent River Itsas Pilotuen Eskolan, eta Rhode Islandeko Newport Gerrako Itsas Eskolan. 1959an, Estatu Batuetako armadako astronauten saila sortu zen, eta bera izan zen sail hartako lehenengo zazpi kideetako bat. Shepard izan zen, halaber, espaziora hegan egin zuen lehen estatubatuarra, 1961ean; Freedom 7 kapsula nanoan 15 minutuko hegaldia egin zuen 185 km-ko altueran, orbitaz beheko hegaldi batean. Osasun-arazoak zirela-eta, aldi batez erretiraturik egon ondoren, 1971n, Ilargirako hegaldia zuzendu zuen Apolo 14 ontzian, eta Ilargi gainean iraunaldi luzeena egitea lortu zuten, 33,5 orduko errekorrarekin. 1974an, utzi egin zuen astronauta-lanbidea.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q174979
* Multimedia: Alan Shepard / Q174979
# Benjamin Spock

Benjamin McLane Spock (New Haven, Connecticut, AEB, 1903ko maiatzaren 2a - 1998ko martxoaren 15a) estatubatuar pediatra izan zen.

## Biografia

Yale eta Columbiako unibertsitatean egin zituen ikasketak (1929). New Yorkeko Eritegia eta Cornelleko Medikuntza Eskolan pediatra gisa lan egin, eta eskolak eman ondoren, The Common Sense Book of Baby and Child Care (1946, Haurren zaintzaren sen onaren liburua) idatzi zuen, haurren elikaduran eta zaintzan zorrotzak izateko ohiturak erabat hautsi zituena. Liburuak polemika handia sortu zuen, gazteentzat askatasun handiegia aldarrikatzen zuelakoan; hala ere, eragin handia izan zuen gazteen hezkuntzan, batez ere eskolan. Hurrengo hiru hamarraldietan 30 milioi ale saldu ziren.
Aurrerago, Vietnamgo gerraren garaian, Estatu Batuen parte-hartzearen aurkako bake manifestazioetako buruetako bat izan zen. 1972an Estatu Batuetako lehendakaritzarako hauteskundeetara aurkeztu zuen bere burua, Herriaren Alderdiaren hautagai gisa.
Beste zenbait lan aipagarri: Feeding Your Baby and Child (1995, Zure haurra eta semearen elikadura); Teenager´s Guide to Life and Love (1971, Bizitzari eta maitasunari buruzko gida nerabeentzat) eta Spock on Spock (1989).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q310694
* Multimedia: Benjamin Spock / Q310694
# Wally Schirra

Walter Marty "Wally" Schirra Jr. (Hackensack, New Jersey, 1923ko martxoaren 12a - San Diego, Kalifornia, 2007ko maiatzaren 3a) estatubatuar astronauta izan zen.
Bigarren Mundu Gerraren azken hilabeteetan USS Alaska gerraontzian parte hartu zuen. Koreako Gerran parte hartu zuen F-34 Thunderjet batean borroka-pilotu gisa.
Mercury programarako aukeratutako zazpi astronautetako bat izan zen. 1962ko urriaren 4an espaziora hegan egin zuen Mercury-Atlas 8 misioan. Gemini programan ere parte hartu zuen eta 1965eko abenduan lehen topaketa izan zuen bere Gemini 6An Gemini 7rekin. 1967ko urrian Apollo 7ko komandantea izan zen.
Espazioan hiru aldiz egon zen lehen astronauta izan zen, eta Mercury, Gemini eta Apollo programetan parte hartu zuen bakarra. Walter Cronkiterekin batera, NASAko ilargirako misio guztiak eman zituen.
* Datuak: Q110450
* Multimedia: Wally Schirra / Q110450
# Robert Stack

Robert Stack, jaiotzez izenez Charles Langford Modini Stack (1919ko urtarrilaren 13a, Los Angeles – 2003ko maiatzaren 14a, Beverly Hills) estatubatuar aktore bat izan zen. Hasieran, galai-rolak egin zituen. 1951z geroztik, pertsonaia bortitz eta nahasiak interpretatu zituen, eta zuzendari ospetsuen filmetan lan egin zuen: Lubitschen To Be or not To Be (1942), Boetticherren The Bullfighter and the Lady (1951), Wellmanen The High and the Mighty (1954), Tourneurren Great Day in the Morning (1956), Fullerren House of Banboo (1957), Sirken Written on the Wind (1956), 1941 (1979) eta Airplane! (1980). Telebistako izar bihurtu zen The Untouchables telesailean Eliot Ness poliziaren pertsonaia antzeztuz.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q355153
* Multimedia: Robert Stack / Q355153
# Harry Dean Stanton

Harry Dean Stanton (1926ko uztailaren 14a, Irvine, Kentucky – 2017ko irailaren 15a, Los Angeles, Kalifornia) estatubatuar aktore bat izan zen. 60 urteko ibilbide profesional oparoa izan zuen, jende askok izenez ezagutu ez arren, bere aurpegia film nabarmen askotan agertzeagatik ospetsua da, batez ere bigarren mailako pertsonaien antzezpenetan.
Antzeztutako film nabarmenenen artean honakoak daude: Cool Hand Luke, A Time for Killing, Kelly's Heroes, Dillinger, The Godfather Part II, Alien, Escape from New York, Christine, Paris, Texas, Repo Man, Pretty in Pink, The Last Temptation of Christ, Wild at Heart, The Straight Story, The Pledge (2001), The Green Mile, Alpha Dog, Inland Empire eta Lucky.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q314290
* Multimedia: Harry Dean Stanton / Q314290
# Lee van Cleef

Clarence LeRoy Van Cleef, Jr. (1925eko urtarrilaren 9a – 1989ko abenduaren 16a) estatubatuar aktorea izan zen, telebistan eta zineman aritutakoa.
Western filmetan —batez ere, spaghetti western azpi-generoan— egindako lanari esker ospetsu bilakatu zen.
* Datuak: Q193278
* Multimedia: Lee Van Cleef / Q193278
# Robert Lewis Taylor

Robert Lewis Taylor (Carbondale, Illinois, 1912ko irailaren 24a - Southbury, Connecticut, 1998ko irailaren 30a) estatubatuar kazetari eta idazlea izan zen.
1933an Illinoisko Unibertsitatean lizentziatu ondoren, artikuluak eta apunte biografikoak idatzi zituen zenbait aldizkarirentzat (The New Yorker, The Saturday Evening Post, Reader's Digest).
1942tik 1946ra Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadan zerbitzatu zuen Bigarren Mundu Gerran. Gerra amaitu ondoren, eleberriak eta biografiak idazten jarraitu zuen.
1958an Pulitzer Saria Fikzioan irabazi zuen The Travels of Jamie McPheeters eleberriarekin. Bertan, hamalau urteko mutil baten eta bere aitaren istorioa kontatzen du, Kaliforniako urre sukarraren garaian.

## Lanak

* Adrift in a Boneyard (1948)
* Doctor, Lawyer, Merchant, Chief (1948)
* W. C. Fields: His Follies and Fortunes (1949)
* Professor Fodorski (1950)
* The Running Pianist (1950)
* Winston Churchill: An Informal Study of Greatness (1952)
* The Bright Sands (1954)
* The Travels of Jaimie McPheeters (1958)
* Center Ring (1960)
* A Journey to Matecumbe (1961)
* Two Roads to Guadalupe (1964)
* Vessel of Wrath: The Life and Times of Carry Nation (1966)
* A Roaring in the Wind (1978)
* Niagara (1980)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q503557
# James Tobin

James Tobin (Champaign, Illinois, 1918ko martxoaren 5a - New Haven, Connecticut, 2002ko martxoaren 11a) estatubatuar ekonomista izan zen.
Harvarden egin zituen ikasketak, irakasle ospetsuekin (Joseph Aloïs Schumpeterrekin, besteak beste), eta John Kenneth Galbraith eta Paul Anthony Samuelson ikaskide izan zituen. 1981ean, Ekonomiako Nobel Saria eman zioten, finantza-merkatuen eta horien gastatzeko erabakiekin zuten harremanen inguruan, alegia, enplegua, produkzioa eta prezioen bilakaeraren inguruan egin zituen azterketengatik. Horrez gainera, Suediako Zientzien Errege Akademian adierazi zuten James Tobinen aurkikuntza nagusietako bat etxeetan eta lantegietan egiten zen hautaketa-teoria izan zela, karteren hautaketa-teoria esaten zaiona. Tobinek teoria hori orekaren teoria orokor batean oinarritu zuen. Aldi berean, aztertu zuen finantza-merkatuek zein eratara eragiten duten merkatu errealetan, eta alderantziz. Analisi horren aldi nagusietako bat transmisiozko mekanismoen azterketa da; mekanismo horiek finantza-merkatuetako aldaketak eta etxeetako eta enpresetako gastatzeko erabakiak lotzen dituzte. Finantza-merkatuen espekulazio-arbitrajeak eta horiek munduko ekonomian dituzten eraginak mugatu nahian, Tobinek aurrez ikusi zuen, arrakastarik gabe, espekulazio-mugimenduen neurketa bat. John Fitzgerald Kennedyren aholkulari izan zen, eta Ronald Reaganen ekonomia-politikaren kontra egin zuen, eta baita Chicagoko eskolako ekonomialari liberalen kontra ere. Argitaratu zituen liburuen artean, aipagarriak dira, besteak beste, National Economic Policy (1966), Essays in Economics (hiru ale, 1971-82), eta The New Economics One Decade Older (1974).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Tobin tasa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q211776
* Multimedia: James Tobin / Q211776
# Mike Wallace

Myron Leon "Mike" Wallace (Brookline, 1918ko maiatzaren 9a – New Canaan, 2012ko apirilaren 7a) kazetari, aurkezle, aktore eta pertsonaia publiko estatubatuarra izan zen. CBS kateko 60 Minutes programaren korrespontsaletako bat zen programa 1968an hasi zenean. Chris Wallace kazetariaren aita da.

## Erreferentziak

* ↑ Frum, David. (2000). How we got here : the 70's, the decade that brought you modern life (for better or worse). (1st ed. argitaraldia) Basic Books ISBN 0-465-04195-7. PMC 42792139. (Noiz kontsultatua: 2022-07-12).
* ↑ (Ingelesez) Saying farewell to the extraordinary Mike Wallace. (Noiz kontsultatua: 2022-07-12).
* ↑ (Ingelesez) Grynbaum, Michael M.. (2020-06-14). «Chris Wallace, Insider and Outlier at Fox News» The New York Times ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2022-07-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q325487
* Multimedia: Mike Wallace (journalist) / Q325487
# Cyrus Vance

Cyrus Roberts Vance (Clarksburg, Mendebaldeko Virginia, Ameriketako Estatu Batuak, 1917ko martxoaren 27a - New York, Ameriketako Estatu Batuak, 2002ko urtarrilaren 12a) politikaria izan zen.
Zuzenbide ikasketak egin zituen, eta legelari gisa aritu zen Wall Streeten. Administrazioan zenbait kargu izan zituen: Senatuaren Espazio eta Defentsa Arazoetarako aholkulari, Pentagonoaren lege-aholkulari, Armadaren Defentsarako idazkariorde, eta abar. Pentagonoko bigarren arduradun gisa, garrantzi handiko auziez arduratu zen 1964-1965 bitarteko urteetan. Osasun-arazoak zirela eta, karguaren dimisioa eman zuen, baina berriro hasi zen lanean Lyndon Johnsonen lehendakaritzapean. Jimmy Carter lehendakarigaiaren alde egin zuen, eta 1977an estatu-idazkari izendatu zuten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q296661
* Multimedia: Cyrus Vance / Q296661
# Herman Wouk

Herman Wouk (New York, 1915eko maiatzaren 27a - Palm Springs, Kalifornia, 2019ko maiatzaren 17a) estatubatuar idazlea izan zen.
Bere gurasoak Errusiako jatorri judua ziren. Talmuda ikasi zuen bere izebarekin eta 1934an Columbiako Unibertsitatean lizentziatu zen. Bigarren Mundu Gerran Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadan izena eman zuen eta Ozeano Barean borroka egin zuen. Gerrako bere esperientziak erabili zituen bere eleberrietarako. 1951n, The Caine Mutiny, Pulitzer Saria irabazi zuen eleberria, argitaratu zuen.

## Lanak
### Eleberriak

* Aurora Dawn, 1947
* City Boy: The Adventures of Herbie Bookbinder, 1948
* The Caine Mutiny, 1951
* Marjorie Morningstar, 1955
* Slattery's Hurricane, 1956
* Youngblood Hawke, 1962
* Don't Stop the Carnival, 1965
* The Winds of War, 1965
* War and Remembrance, 1978
* Inside, Outside, 1965
* The Hope, 1993
* The Glory, 1994
* A Hole in Texas, 2004
* The Lawgiver, 2012

### Ez-fikziozkoak

* The "Lomokome" Papers, 1956
* This is My God: The Jewish Way of Life, 1959
* The Way to Live On: This is Our Heritage, 2000
* The Language God Talks: On Science and Religion, 2010
* Sailor and Fiddler: Reflections of a 100-Year Old Author, 2015

### Antzerkia

* The Traitor, 1949
* The Caine Mutiny Court-Martial, 1953
* Nature's Way, 1957
* Datuak: Q49072
* Multimedia: Herman Wouk / Q49072