OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bilkari (idazkia)

Bilkaria edo paper-biribilkia papiro, pergamino edo paperez eginiko idazki bat da, zilindro baten eran bildua.

## Deskribapena

Bilkaria, normalean, orri bat aldi berean erakusteko moduan zabalduko da, idazteko edo irakurtzeko, gainerako orriak kiribilduta eta ikusteko moduko orriaren ezkerrean eta eskuinean estibatuta. Testua lerrotan idatzita dago, orrialdearen goialdetik behealderaino. Hizkuntzaren arabera, letrak ezkerretik eskuinera, eskuinetik ezkerrera, edo txandaka bi norabideetan (boustrofedon) idatz daitezke.
Testu luzeen kasuan, bilkari bat orrialdeetan banatzen ahal da, batzuetan papiro edo pergaminozko orri bereiziak izaten direlarik, ertzetan itsatsita. Pergaminoek biribilki jarraitu baten zatiketa markatuak edo zenbakituak izan ditzakete.
Liburuaren forma nagusi gisa, kodexak ordezkatu zuen bilkaria Erdi Aroaren hasieran. Orrialdeak tolesturik, liburukiaren forman, horrek erraztu egin zuen dokumentuaren irakurketa eta erabilpena. Erromatarren garaian agertu zen teknika hau. Pergaminoak irakurtzeko deserosoak ziren irakurle batek dokumentuaren kontrako muturretan materiala kontsultatu nahi bazuen. Gainera, pergaminoak alde batean bakarrik idatzi ziren, eta kodexaren orrialdearen bi aldeak erabili ziren.
IV. mendetik aurrera, kodexa liburuen formatu estandarra bihurtu zen, eta pergamino bilkariak jada ez ziren erabiltzen testu luzeetarako. Hala ere, Erdi Aro osoan zehar Europan, foru erako dokumentuak, hiri-gutunak eta abar, bilkari forman ekoiztu eta gorde izan ziren.

## Herkulanoko bilkariak

Teknologia modernoa gai izan daiteke antzinako bilkarien irakurketan laguntzeko. 2015an 2.000 urteko Herkulanoko idazkiak, Vesuvio sumendiak erreta kontserbatuak, irakurtzen hasi dira. Fisikoki ireki ezin diren bilkarien eskaner zehatza eginez, eta emaitza horien prozesamendua gehituz adimen artifizialarekin, testu zati interesgarrian irakurketa ahalbidetu da.

## Iruditegia

* Eliza ortodoxo batean, santu baten irudikapena bilkariak daramatzala.
* Bilkari judu modernoa, 1900. urtekoa.
* Pergaminozko bilkari bizantziarra, 13. mendea.
* Gasteizko hiri-gutuna, 1181koa, seguruenik bilkari eran gorde zena.
* Waterfordeko Hiri-gutunen Bilkaria, Irlanda, 14. mendea.

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Scroll» artikulutik itzulia izan da, 2024-08-29 data duen 1242833461 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2024-08-29 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* ↑ Beal, Peter. (2008). "scroll" in A Dictionary of English Manuscript Terminology 1450–2000. Online edition. Oxford University Press.
* ↑ Murray, Stuart A.P. (2009) The Library: An Illustrated History. Chicago, IL. Skyhorse Publishing. (p.27)
* ↑ «Medieval source material on the internet: Chancery rolls» www.medievalgenealogy.org.uk (Noiz kontsultatua: 2024-09-30).

## Ikus, gainera

* Kakemono eta makimono

## Kanpo estekak

* Datuak: Q720106
* Multimedia: Scrolls / Q720106
# María Cristina Alcalde

María Cristina Alcalde (Peru) ikertzaile, antropologo, irakasle eta idazle peruar-estatubatuarra da; Marie Rich Endowed Kentuckyko Unibertsitateko Emakume eta Genero Ikasketen irakaslea. Unibertsitateko Arte eta Zientzien Fakultateko Inklusio eta Nazioartekotze Dekanordea ere bada. Gainera, Gizarte Teoria, Latinoamerikako Ikasketak, Karibeko Ikasketak eta AEBetako Latinoaren Ikasketetako Fakultateko kide afiliatua da.
Bere ikerketak genero indarkeria, migrazioak, bazterketa, arrazak eta etnizizazioa dira.

## Hezkuntza

Alcalde doktoreak bere Masters of Arts eta Ph.D eskuratu zituen, bere tesiak defendatuz, Indianako Unibertsitatean Latinamerikar Ikasketetan eta antropologian, hurrenez hurren.

## Ikasketak

Alcaldek etxeko indarkeriari buruzko ikerketak egin ditu, bereziki Perun (bere jaioterrian) eta "Peruko indarkeria intimoaren, instituzionalaren eta estrukturalaren arteko loturei buruz eta AEBetako latindarren arteko loturei buruz". baita matxismoaz eta amatasunaz ere".
Etxeko indarkeria prebenitzeko eta abusuak jasotzen ari direnak babesteko erantzukizunei buruzko saiakerak idatzi ditu, eta gai horiek ez dira inongo pertsona edo erakunderen ardura, baizik eta polizia, fiskalak, ministerioak, gorte judizialak eta publikoa barne hartzen ditu.

## Bibliografia

* 2018: 'Peruvian Lives across Borders: Power, Exclusion, and Home. University of Illinois Press.
* 2015: Provocations: A Transnational Reader in the History of Feminist Thought. Egilekidea Susan Bordo eta Ellen Rosenmanekin. University of California Press.
* 2014: La mujer en la violencia: Género, pobreza, y resistencia en el Perú. Lima: Instituto de Estudios Peruanos and Fondo Editorial de la Pontificia Universidad Católica del Perú (The Woman in the Violence-ren gaztelaniazko edizioa)
* 2010: The Woman in the Violence: Gender, Poverty, and Resistance in Peru. Nashville: Vanderbilt University Press.
* 2008: Visión del Perú de académicos peruanos en Estados Unidos (Vision of Peru of Peruvian Academics in the United States). Egilekidea, con Joseph Zavalarekin. Lima: Academia Diplomática del Perú.

## Erreferentziak

* ↑ «M. Cristina Alcalde | Gender & Women's Studies» gws.as.uky.edu.
* ↑ «M. Cristina Alcalde – Feminist Peace Network» www.feminist peacenetwork.org.
* ↑ «“Todos estamos llamados a proteger a mujeres violentadas”» La República 2 de junio de 2017.

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «M. Cristina Alcalde» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Perfil en la Facultad de la Dra. Alcalde
* Perfil en Academia
* Perfil en Google Scholar
* Perfil en ResearchGate
* Datuak: Q61946250
# Severino Boezio

    Artikulu hau V.-VI. mendeko filosofoari buruzkoa da; XIII. mendeko filosofo eskolastikoa gaitzat duena beste hau da: «Boezio Daziakoa»
Antzio Manlio Severino Boezio (Erroma, 480 - Ager Calventienus, Paviaren iparraldean, 524-526 bitartean) Antzinako Erromako edo Erdi Aroko filosofo eta idazlea izan zen. Haren lanik garrantzitsuena De consolatione Philosophiae izan zen. Aristotelesen lanak eta beste zenbait zientzia lan itzuli zituen.

## Bizitza

Erroman jaio zen 480an, Anicii izeneko kontsul-familian. Quintus Aurelius Symmachus izan zuen irakasle, eta honen alaba Rustikanarekin ezkondu zen. Erretorika eta filosofia ikasi zuen Atenasen. Teodoriko Handia erregearen konfiantza lortu zuen, eta hark Magister officiorum (Lehen ministro) izendatu zuen 522 edo 523an. Baina etsaiek desleiala izateaz, Bizantziar Inperioaren alde konspiratzeaz eta astrologian aritzeaz salatu zutenean, atxilotu eta Paviaren iparraldean dagoen Ager Calventienus hil zuten, Teodorikoren beraren aginduz.
Boezioen lanik garrantzitsuena filosofia liburu bat izan zen, De consolatione Philosophiae («Filosofiaren kontsolamendua») izenburua daramana. Aristotelesen eta Platonen lanak latinera itzuli nahi zituen, baina ezin izan zuen bere asmoa bukatu. Gugana gutxi batzuk baizik ez dira heldu: Aristotelesen De interpretatione eta Categories, eta Porfirioren Isagoge, besteak beste. Erdi Aroko europarrentzat iturri bakarra izan ziren itzulpen horiek Antzinako Greziako zientzia ezagutzeko

## Lanak

* De consolatione Philosophiae. Filosofiaren eta Boezioren arteko elkarrizketa.
* De arithmetica. Aritmetikari buruz.
* De musica. Musikari buruz.
* Opuscula theologiae. Teologiari buruz.

## Erreferentziak

* 1 2 Anicio Manlio Severino Boecio Enciclopedia Católica on-line. Ec.aciprensa.com
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Bibliografia

* Agirre, Javier (2008): "Boezio. Filosofiaren kontsolamendua" in Agustin Arrieta, Ibon Uribarri (Koord.): Filosofiaren historia, Donostia, Elkar. ISBN 978-84-9783-403-2
* Andonegi, Xabier (2004): "Erdi Aroko Filosofia" in Joxe Azurmendi (Argk.): Filosofiako Gida, Bilbo, UEU. ISBN 84-8438-048-3
* Codoñer, Carmen (1991): "Hitzaurrea" in Boezio: Filosofiaren kontsolamendua, Bilbo, Klasikoak. ISBN 84-88303-67-X

## Kanpo loturak

* Filosofiaren kontsolamendua, EHUren webguneko Klasikoak bilduman.
* Datuak: Q102851
* Multimedia: Anicius Manlius Torquatus Severinus Boethius / Q102851
# Luz de domingo

Luz de domingo (euskaraz: «igandeko argia») 2007ko José Luis Garci espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Asturiasko fikziozko herri batek, Cenciellak, XIX. mendeko Espainiako kazikismoaren ondorio den landa-drama baten barruko maitasun-istorio baten eszenatoki gisa balio du. Abokatu gazte bat, Urbano, herrira iristen da, udaletxeko idazkari-lanak egitera, eta han neska gazte batez maitemintzen da: Estrella, indiano baten biloba, Juaco, Ameriketatik itzuli eta berataz arduratzera. Ezkongai labur baten ondoren, eta ezkontzeko eskaera formal baten ondoren, zeina neskaren aitonak baimendu behar izan baitzuen, ezkontzea erabakitzen dute. Senargaien zoriona eten egingo da kazikearen parte-hartzearekin, une horretan herriko alkate baita, don Atila, udaletxean bere esku hartzen ez duen idazkariarekin talka egiten duena, eta Juaco, Estrellaren aitonarekin, kazikeak bere semeetako batentzat nahi duen orube baten salmentari ez dagokiona.
Senargaiak basoan une idiliko batez gozatzen ari diren egun batean, dena eraldatzen da kazikearen presentziarekin, mendekua hartzera datorrena. Bere morroi konfiantzazkoarekin, Longinosekin, eta bere hiru seme-alabekin, bikoteari erasotzen diote, neska basatiki bortxatuz, baina kazikeak bere morroiari esaten dion bezala, hiru seme-alabek neskarekin egin duten gauza bera egiteko aukera ukatzen dionean, "politika da, ez da bizioa". Beste une batean alkateak gertatutakoari buruzko bere ikuspegi pertsonala zabaltzen du: "emakumeak eta legeak bortxatzeko daude, beti ere arazoak sortzen badizkigute". Urbanoren erantzun nahasgarria ez da erraietakoa, arrazionala baizik, harrapatutako ohorearen berehalako mendekura jo gabe, garaiko dramei zegokienez. Estrella eta etorkizunaz gehiago pentsatuz, familiak bortxaketaz ez salatzea eta ez hitz egitea eragiten du, eta emaztegaiak ezkondu egiten dira, gertatutakoak emaztegaiaren eta ingurukoen zoriona tristatzeko baino balio ez duelarik. Urbanok ere ikusten du, eta Juako, begi ezberdinez, datorren haurra, bere emaztearen semea bezala ikusten duena, gertatutakoaren ondorio bezala baino gehiago.
Hala ere, mendekua handik denbora batera gertatzen da, baina istorio triste baten amaierari nolabaiteko edertasuna ematen dion modu batean. Azkenik, bikotea, semearekin batera, New Yorkera joango da bizitzera, eta pelikulan mundu ideal hori irudikatuko du, aitonak oso minduta, paisaia ederren erdian landa-bizitzak ezin izan zuena eman, kazike baten anbizioengatik.

## Aktoreak

* Álex González: Urbano
* Alfredo Landa: Joaco
* Paula Echevarría: Estrella
* Kiti Manver: Doña Predes
* Manuel Galiana: Alpaca
* Toni Acosta: Cova
* Enrique Villén: Longinos
* Andrea Tenuta: Parrula
* Francisco Algora: Chanfaina
* Carlos Larrañaga: Atila
* Mapi Sagaseta: Regina
* Fernando Guillén Cuervo: Ramón

## Erreferentziak

* ↑ Segura, Arturo. (2008). «Luz de domingo. Modos de hacer, razones de ser» Filmhistoria Online (Bartzelona: Universitat de Barcelona) 18 (1–3) ISSN 2014-668X..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4116194
# Geisha

Geisha (japonieraz: 芸者) , geiko (japonieraz: 芸子) edo geigi (japonieraz: 芸妓) Japoniako emakume dantzari eta kantari profesionala da.
Antzinatik, gizonaren zerbitzari da; gaur egun, negozio-bileretan eta jatetxe publikoetan aritzen da batez ere.
Geisharen eginkizun nagusia gizonarentzako dotoretasun- eta alaitasun-giroa sortzea izaten da. Uste arruntaren kontra, geishak ez dira prostitutak. Iraganean, geishak sexu-zerbitzuak eskaintzen zituzten oiran (kortsiana) delakoetatik bereizten zituen muga lauso samarra bazen ere, haien rola artean eta entretenimenduan zentratzen zen. Japonia modernizatzearekin batera eta 1956an prostituzioa legez kanpo utzi ondoren, geishen jarduerek sexuarekin loturarik ez izatea espero da. Hala ere, zenbait lekukotasunek diotenez, okiya batzuetan —geishak bizi eta prestatzen diren etxeetan— oraindik ere mizuage bezalako praktika arazgarriak gerta litezke, non ikasle baten birjintasuna ordaintzen zen.

## Hezkuntza

Haurtzaroan hasten da geisha izateko prestakuntza, eskola berezietan, dantzan, poemak esaten, Japoniako musika-tresnak jotzen eta tea bertako ohituren arabera zerbitzazen ikasten; solaskide bikainak dira geisha gehienak. Ikastaldia bukatuta, leku publikoetan edo etxeren batean hasten dira lanean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q82723
* Multimedia: Geisha / Q82723
* ↑ (Gaztelaniaz) Geisha y maiko, historia de las mujeres misteriosas de Japón. 2024-11-21 (Noiz kontsultatua: 2025-01-30).
# Magnus IV.a Norvegiakoa

Magnus Sigurdsson, Magnus Itsua edo Magnus IV.a Norvegiakoa (c. 1115 – Hvaler, 1139ko azaroaren 12a) Norvegiako erregea izan zen 1130etik 1135era eta 1137tik 1139ra. 1240an amaitu ziren Norvegiako gerra zibilen garaia hasi zuen bere erregealdiak
Sigurd I.a Norvegiakoa erregeren eta Borghild Olavsdotterren semea izan zen. 1130ean bere aita hil zenean tronura igo zen eta bere osaba Harald Gillerekin batera gobernatu zuen. Lau urteko bake ezegonkorraren ondoren, Magnusek osabari eraso zion eta Färleveko guduan garaitu zuen, eta Haraldek Danimarkara ihes egin zuen.
Magnus ez zien kasurik egin bere aholkulariei, armada desegin zuen eta Bergenera joan zen negua pasatzera. Haraldek Bergen eraso zuen Erik II.a Danimarkakoa erregearen laguntzarekin eta 1135eko urtarrilaren 7an Magnus harrapatu eta tronutik kendu zuen. Itsutu, zikiratu eta hanka bat moztu zion. "Magnus Sigurdsson itsua" (Magnus Sigurdsson den blinde) bezala ezagutua izan zen harrezkero.
Magnusek lau urte eman zituen monje gisa Nidarholmeko abadian. 1136an Sigurd Slembek Harald Gille hil eta Magnus erregekide izendatu zuen. Bi erregeek armada banatu zuten eta Magnus Norvegiako ekialdeari eraso zion eta han Inge I.a erregeak garaitu zuen. Orduan Götlandera ihes egin zuen eta gero Danimarkara.
Magnus eta Sigurdek Norvegian borrokatzen jarraitu zuten, baina herritarren babes gutxirekin. 1139ko azaroaren 12an, Magnus lantza batek zeharkatuta hil zen Holmengrako itsas guduan eta Osloko San Hallvard elizan lurperatu zuten.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Magnus III.a Norvegiakoa
Sigurd the Crusader
Thora
Magnus IV.a Norvegiakoa
Borghild Olavsdotter :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q343101
* Multimedia: Magnus IV of Norway / Q343101
# Duintzasunez Hiltzeko Eskubidea

Derecho a Morir Dignamente edo DMD (euskaraz: Duhintasunez Hiltzeko Eskubidea) Espainia mailako elkarte federala da, pertsona orok bere gorputza eta bizitza askatasunez erabiltzeko duen eskubidea sustatzen duena, baita bizitzari bukaera emateko unea eta bitartekoak askatasunez eta legez aukeratzekoa ere. Gaixo terminal eta atzeraezinen eskubidea defendatzen du, unea iristen denean, modu baketsuan eta sufrimendurik gabe hiltzeko, hori bada bere desio espresa.
Derecho a Morir Dignamente Federazioa 1984an sortu zen Derecho a Morir Dignamente Elkartea izenarekin. 1984ko abenduaren 13an Espainiako Barne Ministerioan 57889 zenbakiarekin inskribatu zen, honela, bizitzaren amaieran norbanakoaren askatasunari buruzko hiritar-mugimendu bat legeztatuz.
DMD-DHE Euskadi (EAEkoa) eta DMD-DHE Nafarroa sortu ziren DMD Federazioa erkidegoen arabera eratu zenean.
Beste alde batetik, DMD federazioa kidea da Federation of Right to Die Societies nazioarteko erakundean (euskaraz: Hiltzeko Eskubidearen aldeko Elkarteen Munduko Federazioa).

## Sariak

* 2024an, haren adar DMD katalanak Generalitatearen Creu de Sant Jordi saria jaso zuen.

## Erreferentziak

* ↑ DMD-DHE EUSKADI. (2021). DMD-DHE EUSKADI – 2020KO MEMORIA. .
* ↑ DMD - Finalidad. .
* ↑ DMD - Historia. .
* ↑ (Gaztelaniaz) «DMD Euskadi» Derecho a Morir Dignamente (Noiz kontsultatua: 2025-01-30).
* ↑ (Gaztelaniaz) «DMD Navarra» Derecho a Morir Dignamente (Noiz kontsultatua: 2025-01-30).
* ↑ Country, Member and Non-Member Information, World Federation of Right to Die Societies. .
* ↑ «Les Creus de Sant Jordi 2024: de Carod-Rovira i Àngels Barceló a Aitana Bonmatí i Unió de Pagesos» 3/24 (3Cat) 2024-12-03.

## Kanpo estekak

* DMD - Duintasunez Hiltzeko Eskubidea - Web orri ofiziala
* DMD-DHE Nafarroa
* DMD-DHE Euskadi
* Datuak: Q5558814
# Marianne Faithfull

Marianne Evelyn Gabriel Faithfull (Hampstead, Londres, 1946ko abenduaren 29a – Londres, 2025eko urtarrilaren 30a) ingeles abeslari eta aktorea izan zen.

## Diskografia

* 1965: Come My Way
* 1965: Marianne Faithfull
* 1965: Go Away from My World
* 1966: North Country Maid
* 1967: Love in a Mist
* 1976: Dreamin' My Dreams (aka 1978's Faithless)
* 1979: Broken English
* 1981: Dangerous Acquaintances
* 1983: A Child's Adventure
* 1985: Rich Kid Blues (aka True: The Collection)
* 1987: Strange Weather
* 1990: Blazing Away (zuzenean)
* 1995: A Secret Life
* 1997: 20th Century Blues
* 1998: The Seven Deadly Sins
* 1999: Vagabond Ways
* 2002: Kissin Time
* 2005: Before the Poison
* 2008: Easy Come, Easy Go
* 2011: Horses and High Heels
* 2014: Give My Love to London
* 2016: No Exit (zuzenean)
* 2018: Negative Capability
* Datuak: Q48280
* Multimedia: Marianne Faithfull / Q48280
# Milpiribil

Milpiribil edo "Pinpil" Araba eta Gipuzkoa artean kokatuta dagoen mendia da, Lautada eta Debagoiena artean, Urkilla mendilerroan dagoen tontorrik garaiena dena 1.279 metrorekin.
Mendebaldean Elgeako mendilerroarekin lotzen du Gainlaburreko lepoak (1.044 m), eta ekialdean Altzaniako mendilerroarekin Lizarrate edo San Adrian ezagunak (1.005 m).

## Irispideak

Petroleroak edo Zumarraunditik (Zalduondo), Urbiarantz abiatu behar da, Askiola leporantz heldu arte. Mendebalderantz jarraituz, ezkerretara Onbakutz eta eskuinetara Burgalaitz utzi behar da, Pagomakurra izeneko leporantz heltzeko. Toki honetatik, azken igoera bat egin eta tontorrera heltzen da.
Galarretatik, Pagarrate edo Zelaibizkar lepoetatik hel daiteke. Lehenengo kasuan, Malkorra labarretik doa igoera. Labar hau Malkorra eta Milpiribil mendien artean sartzen da. Bigarren kasuan, Astibarri labarra zeharkatu behar da, lehenengotik paraleloan doana. Gordoatik igoera oso antzekoa da.
Gipuzkoatik, berriz, Arantzazu da mendi honetara igotzeko tokirik egokiena. Handik Urbiarantz abiatu behar da. Horra heldu ondoren, Bolaleku leporantz joan behar da, Zabalaitz mendiaren hego-ekialdean. Petrinaitz mendiaren tontor lau eta basotsua inguratuz, Urbiatik San Adrianera doan bidean sartu behar da. Zelaibizkar lepoan, Urkillako mendilerrora batu behar da, eta Milpiribilen tontorra mendebalean geratzen da, distantzia gutxira. San Adrianera Otzaurtetik igotzen denez, tuneletik Urbiara doan bideari jarraikiz, Zelaibizkar lepora hel daiteke, eta hortik tontorrera.

## Iruditegia

* Gailurretik ateratako argazkia.
* Gailurretik ateratako argazkia.
* Gailurretik ateratako argazkia.
* Gailurretik ateratako argazkia.
* Gailurreko buzoiko idazkuna.
* Gailurreko buzoia.

## Ikus, gainera

* Arabako mendiak
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak

* Mendiak.eus/Milpiribil
* Datuak: Q12263661
* Multimedia: Milpiribil / Q12263661
# Stella Chiweshe

Stella Rambisai Chiweshe Nekati (Mhondoro, Hego Rhodesia, 1946ko uztailaren 8a - Harare, 2023ko urtarrilaren 20a) zimbabwetar musikaria izan zen. Ospe handia lortu zuen mbira dzavadzimu musika tresna jotzaile gisa. 1966-1969 bitartean ikasi zuen Zimbabweko shona herriaren instrumentu hori jotzen, eta horretan jardun zuen lehenbiziko emakumeetako bat izan zen.

## Bizitza

Stella Chiweshe Mhondoron jaio zen 1946ko uztailaren 8an. 1960ko hamarkadaren erdialdean ikasi zuen mbira dzavadzimu jotzen, zezuruen instrumentu tradizionala. Keinu horrekin tradizioarekin hautsi zuen, ordura arte gizonezkoek bakarrik erabiltzen baitzuten, espirituei dei egiteko zeremonietan.
1974an, lehenbiziko singlea kaleratu zuen, Kasahwa. 1981ean, Zimbabweko Dantza Konpainia Nazionaleko mbira-jotzaile bilakatu zen, eta harrezkero nazioarteko bira askotan parte hartu zuen.
1985ean, bakarkako ibilbideari ekin zion. Mbira biziberritzeko asmoz, tresna tradizionalak eta elektrikoak uztartzen zituen bere bandan. Afrika, Europa, Asia, Ipar Amerika eta Australian zehar ibili zen kontzertuak ematen, eta hiru aldiz jo zuen WOMAD jaialdian. Dena den, arrakastarik handiena Alemanian izan zuen, eta bertan bizi izan zen zenbait urtez.
2023ko urtarrilaren 20an hil zen, Hararen, burmuineko minbiziak jota.

## Erreferentziak

* 1 2 Mbuya Stella Chiweshe dies. The Herald, 2023ko urtarrilak 20, herald.co.zw (Noiz kontsultatua: 2023-8-28).
* 1 2 3 Fibla García-Sala, Carla. Stella Chiweshe. Mundo Negro, 2024ko abenduak 26, mundonegro.es (Noiz kontsultatua: 2023-8-28).
* 1 2 3 Andreucci, Michelina. Celebrating International Women's Day. thepatriot.co.zw (Noiz kontsultatua: 2023-8-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q276268
* Multimedia: Stella Chiweshe / Q276268
# Menendez Pelayo Plaza (Melilla)

Menendez Pelayo Plaza Melillako lekurik enblematikoenetakoa da. Melillako erdigunean dagoen plaza txiki bat da. Bihotz Sakratuaren Elizaren eta Errekonkista Eraikin Modernistaren aurrean dago, hiriko eraikin adierazgarrienetako bi. Plaza espazio publikoa da, giro lasaia eta diseinu arkitektonikoagatik nabarmentzen dena.

## Historia

Menéndez Pelayo plaza espazio publiko garrantzitsua da Melillan, eta 1993an inauguratu zen ofizialki. Bartzelonako Kondea, Erregearen aita, hil ondoren, dolu ofiziala zela eta, aurreikusita zegoen zeremonia bertan behera geratu izanak markatu zuen haren irekiera. Inaugurazioa aurreikusita zegoen bezala egin ezin izan bazen ere, azkenean plaza jendearentzat irekia izan zen, eta nahiz eta hasieran diseinu arkitektonikoari buruzko polemikak izan, harrera ona egin zioten melillarrek. Plazaren diseinu modernoak, Carlos Baeza arkitektoak asmatuak, irudi berritua eman zion hiriari, espazioa denborarekin onartzea ahalbidetu zuena. Marcelino Menendez Pelayo espainiar filologo eta historialariari omenaldia egiten dio bere izenak. Urteetan zehar, hainbat berrikuntza eta hobekuntza egin zaizkio plazari, baina bere izaera abegitsuari eta hirian topagune gisa duen garrantziari eutsi dio.

## Deskribapena

Menéndez Pelayo plaza angeluzuzen formako barruti txiki bat da, gondola estiloko zutabe eta eserlekuez apaindua, atseden hartzeko eta inguruneaz gozatzeko leku bat eskaintzen duena. Plazaren erdian, Miguel de Cervantes irudikatzen duen eskultura bat dago, Don Quixoterekin batera, eta horrek balio kultural bat ematen dio espazioari, eta Espainiako literaturaren tradizio literario aberatsarekin lotzen du.

## Erreferentziak

* ↑ Segovia, Carmen González. (2024-12-18). «La Plaza Menéndez Pelayo a rebosar por la Maratón de Villancicos de Melilla» El Faro de Melilla.
* ↑ mclo. «El cupón de la ONCE presume de la Plaza Menéndez Pelayo de Melilla en toda España» www.once.es.
* ↑ Prieto, Javier Lara. (2024-12-30). «Éxito total en la última representación de 'Caperucita Roja' de Álvaro Sola en Menéndez Pelayo» El Faro de Melilla.
* ↑ Hace 25 años - MelillaHoy. 2018-04-05.
* ↑ Morales, Joaquín. (2024-11-16). «Zona Centro ofrece una mañana de diversión y premios en Menéndez Pelayo» El Faro de Melilla.
* ↑ Morales, Joaquín. (2023-08-20). «La Iglesia del Sagrado Corazón, uno de los emblemas de Melilla, precisa de una mayor atención» El Faro de Melilla.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131927549
* Multimedia: Plaza Menéndez Pelayo, Melilla / Q131927549