# José Soler Casabón

José Soler Casabón (Mequinenza, 1884ko abuztuaren 31 - Paris, 1964ko martxoaren 9) XX. mendeko musikari eta konpositore nabarmena izan zen Espainian.

## Biografia

José Soler Casabón Mequinenzan jaio zen eta Tomás Soler, herriko merkatariaren, eta Samper de Calandako Inocencia Casabónen semea zen. Gaztetan Bartzelonan bizi izan zen, eta bertan musikari gisa prestatzen hasi zen. Hamabost urte zituela, katalanezko melodiak eta poemak oinarri hartuta, biolinerako eta pianorako konposizioak sortzen hasi zen. Gainera, pianoa, gitarra klasikoa eta biolina ezin hobe menderatzen zituen. Bertan hasi zuen, baita, Pablo Gargallo artistarekin, harreman luze eta hurbil bat.
Soler Casabón 23 urte zituela Bartzelonatik alde egin eta Parisera joan zen, Vercingétorix kalean bizitzera. Hiri horretan, sonata, motete eta fuga konposatzen aritu zen, Antonio de Cabezón eta Bach bezalako maisuen eraginez. Bertan, abangoardiako artista eta idazleekin harreman estuak izan zituen, hala nola Apollinaire, Reverdy, Picasso, Miró eta beste hainbat. Pierre Reverdy idazleak Soler Casabón pertsona adimentsu eta distiratsuenetakoa zela pentsatzen zuen.
Baimen ona zuen biolinista izanik, lagunekin gitarra erabiltzea nahiago zuen. Diru-sarrerak lortzeko, kabaret orkestrekin kolaboratzen zuen. Parisen eta Bartzelonan, bere lagun Gargalloren etxean gelditzen zen. 1914an L'Hiver sur les champs konposatu zuen, 1915ean orkestra ezarri eta berrikusi zuen. 1918an, Crépuscules eta 1920an Diurnes konposatu zituen, pianoaren bertsio bat. 1949 eta 1950 artean, Diurnes orkestra kamarara egokitu zuen.
1917an, Apollinairek Le musicien de Saint Merry poema oinarri hartuta ballet bat sortzea erabaki zuen, Calligrammes lanean argitaratutako poema. Poetak Picasso, Daghiliev eta Soler Casabón parte hartzera gonbidatu zituen, eta azken honek musika konposatu eta orkestratu zuen. Hala ere, Apollinaireren heriotza, gerraren ondorioak eta Pariseko Opera-ko zuzendaritzaren aldaketak izan ziren aurrekaririk gabeko estreinaldia ekiditen zuten oztopoak.
1920an, José Soler Casabón Lily izeneko emakume batekin hasi zen bizitzan, baina bere karaktereak zaildu egin zuen elkarbizitza. Ezkontza bitartean, lagunetatik urrundu zen. 1925ean, Alemanian agertu zen berriro, orkestra zíngara bateko biolinista gisa. 1926an, Pierre Reverdy bisitatu zuen Solesmesen, eta bertan gregoriar abestiak entzun zituen. Horrez gain, 1929ko krakaren ondorioz, burtsan egindako inbertsioak galdu zituen.
1936an Fronte Popularra Frantzian irabazi zenean, Soler Casabón Mequinenzara itzuli zen, eta zenbait auzokidek erriberako paseoan bere biolina jotzen ikusi zutela gogoratzen dute. Espainiako errepublikanoen langileen mugimenduekin zuen hurbiltasunak Frantziara itzultzera eraman ote zuen 1939ko hasieran. Hain zuzen ere, Mequinenzan lurrak eraldatzeko proiektu bat zuen: laboreak partekatzea, uzta urtaro gehiago izatea eta ardi arraza egokia ezartzea.
Frantziako muga igarotzean, Argelèsetako kontzentrazio-esparruan sartu zuten Soler Casabón. Pablo Gargalloren alargunak, Magalík, bere alabari Pierrette-i idatzi zion, Parisen zegoen eta "Mequinenzako musikari" laguntza eskaintzeko kudeaketak egin zitzan eskatuz. Pierrettek, Josep Llorens Artigasekin batera, Picassorekin laguntza eskatzeko joan behar izan zuen, baina Picasso guztiz uko egin zion Soler Casabóni laguntza emateari.
Soler Casabón kontzentrazio-uztaretik irten ahal izan zen Magalí Gargalloren eta Soula irakaslearen emaztearen esku-hartzeengatik. Agdéra eraman eta laster askatu zuten. Pierre Brune margolariaren etxean hartu zuten, eta Toulouse-ra joan zen gero. Bigarren Mundu Gerra iristean, Venezuelara joateko asmoa izan zuen, eta 1939ko ekainaren 1ean Picasso-ri 20.000 franko eskatu zizkion. Gutuna Picasso-ren etxera iritsi zen alemanek hori konfiskatzen ari zirenean. Gosearen falta zela eta, Venezuelara joatea saihestu zuen. Flocon, margolari eta grabatzaile judu-alemana, bere babeslea izan zen. Hala ere, gerra garaiko honetako bere arrastoak galdu egin ziren.
Gerran bizi izan zuen esperientziak, Espainiako eta Munduko Gerra biak, Soler Casabón-en estiloa eraldatzera bultzatu zuten, XX. mendeko mugimendu estetikoak utzita eta modernismo erradikalago batera joanda. Damien Top-en arabera, musika-sistema “komatikoa” izenekoa esploratzen hasi zen, tono eta erdi-tonoak beharrean, laurdeneko tonoak eta koma erabiliz. Sistema honek erakutsi zuen konpositoreak ezagutzen zituela Schonberg, Debussy eta Stravinski, eta musika aurrerakoien barruan sartu zela.
Soler Casabón azken urteak pobrezia handian bizi izan zen. Auto batek harrapatuta, osasuna larri okertu zen. 1961ean, pobrezia ekonomikoari buruzko salaketa bat sinatu zuen eta Villejuif-ko Hospizioan ingresatu zuten, 1964an hil zenean. Bere auzokideek bere ondasun batzuk suntsitu zituzten, baina Joly margolari eta Suzanne Joly-ren esku-hartzeak ahalbidetu zuen dokumentuak eta partiturak salbatzea, baita Le Musicien de Saint-Merry-ren eskuz idatzitako eskutitzak ere.

## Omenaldia Mequinenzan

2009 urtean, Mequinenzak José Soler Casabónen figura berriro deskubritu zuen, haren jaiotzaren 125. urteurrenaren testuinguruan. Horrela, bere partiturak berreskuratu ziren eta kontzertu bat eskaini zen, bertan "Le musicien de Saint Merry"-ren 1917ko bertsioa bi pianoekin interpretatu zen, Espainian lehen aldiz. Bestalde, "L'hiver sur les champs", "Nocturne" eta "Crépuscles" piezak ere interpretatu ziren, I. Mundu Gerran eta Gargallo familiaren etxean egindakoak.

## Erreferentziak

* Soler Campo, Sandra, y Juan Jurado. José Soler Casabón (1884-1964). Vida i trajectòria musical: Mequinensa-Barcelona-París. Revista Catalana de Musicologia, vol. 13, 2020, pp. 289-298. ISSN 1578-5297.
* Estruga i Estruga, Jordi. José Soler Casabón y Apollinaire: un ballet de Apollinaire, con decorados de Picasso y música de José Soler Casabón, que no llegó a representarse en la escena nacional francesa. Rolde: Revista de Cultura Aragonesa, vol. 123, 2007, pp. 28-37. ISSN 1133-6676.