OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Fluoxetina

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Fluoxetina serotoninaren birkaptazioaren inhibitzaile selektiboen klaseko antidepresiboa da. Fluoxetina 1974an sintetizatu zuten Eli Lilly and Companyren zientzialariek. 1977ko otsailean aurkeztu zioten FDAri eta 1987ko abenduan eman zioten azken onespena sendagaia merkaturatzeko. Patentea 2001eko abuztuan amaitu zaie.
Fluoxetina egokia da, bai helduengan, bai haurrengan, nahasmendu depresiboak, larritasun-krisiak, nahasmendu obsesibo-konpultsiboa, bulimia, menstruazioaren aurreko disforia-nahasmendua eta izu-nahasmendua tratatzeko.
Fluoxetina, noizbehinka, alkoholismoa, arreta-defizitaren nahasmendua, loaren nahasmendu jakin batzuk (bereziki, narkolepsiari lotutako kataplegia sintomak), migrainak, trauma osteko estresaren nahasmendua, Tourette sindromea, trikotilomania, obesitatea eta sexu-arazo batzuk tratatzeko ere erabiltzen dute ere.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Farmakoak Hiztegia] [2022]
* ↑ (Ingelesez) Wong D, Horng J, Bymaster F, Hauser K, Molloy B. (1974). «A selective inhibitor of serotonin uptake: Lilly 110140, 3-(p-trifluoromethylphenoxy)-N-methyl-3-phenylpropylamine» Life Sci 15 (3): 471–479. doi:10.1016/0024-3205(74)90345-2. PMID 4549929..
* ↑ (Ingelesez) Caiaffo, Vitor; Oliveira, Belisa D. R.; de Sá, Fabrício B.; Neto, Joaquim Evêncio. (2016ko ekaina). «Anti‐inflammatory, antiapoptotic, and antioxidant activity of fluoxetine» Pharmacol Res Perspect (Wiley-Blackwell) 4 (3): e00231. doi:10.1002/prp2.231. PMID 27433341..
* ↑ (Ingelesez) Rossi, Andrea; Barraco, Alessandra; Donda, Pietro. (2004ko otsaila). «Fluoxetine: a review on evidence based medicine» Ann Gen Hosp Psychiatry (BioMed Central) 3: 2. doi:10.1186/1475-2832-3-2. PMID 14962351..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q422244
* Multimedia: Fluoxetine / Q422244
# Karbamazepina

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Karbamazepina ("Tegretol" izen komertziala Frantzia eta Espainian) sendagai antiepileptiko eta analgesikoa da.
Sodio erretenak blokeatzen ditu maiztasun handiko deskarga errepikakorrak murriztuz. Ez da erabilgarria epilepsiaren ausentzi krisietan baina antimaniako bezala erabil daiteke.
Sedagarria da eta elkarrekintza famakologikoak izan ditzake edota indukzio entzimatikoak bultza.

## Posologia

Ahotik hartuta 100-200 mgr/12-24 ordu hasieran, eta igo daiteke apurka-apurka. Gehienezko dosia 1.6 gr/24 ordukoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q410412
* Multimedia: Carbamazepine / Q410412
# Bareniklina

Bareniklina tabakismoa tratatzeko erabiltzen duten sendagaia da. Pfizerrek aurkitu zuen esperimentazio bidez, zitisinaren egitura aldatuz.

## Ekintza-mekanismoa

Bareniklina α4β2 azetilkolina-hartzaile nikotinikoaren agonista partzial bat da. Antsiolitiko bat da.

## Erabilera terapeutikoa

Erretzeari uzteko botika ez-nikotinikoa da. Funtsean, nikotinak garunean duen eragina murriztuz eta abstinentzia-sindromeak eragindako antsietatea murriztuz jarduten du.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Farmakoak Hiztegia] [2022]
* ↑ (Ingelesez) Schwartz, JL. (1979). «Review and evaluation of methods of smoking cessation, 1969–77. Summary of a monograph» Public Health Rep 94 (6): 558–63. PMID 515342..
* ↑ (Ingelesez) Etter, JF. (2006). «Cytisine for smoking cessation: a literature review and a meta-analysis» Arch. Intern. Med. 166 (15): 1553–1559. doi:10.1001/archinte.166.15.1553. PMID 16908787..
* ↑ (Ingelesez) Jorenby DE, Hays JT, Rigotti NA, Azoulay S, Watsky EJ, Williams KE, Billing CB, Gong J, Reeves KR. (2006). «Efficacy of varenicline, an alpha4beta2 nicotinic acetylcholine receptor partial agonist, vs placebo or sustained-release bupropion for smoking cessation: a randomized controlled trial» JAMA 296 (1): 56–63. doi:10.1001/jama.296.1.56. PMID 16820547..
* ↑ (Ingelesez) Mills EJ, Wu P, Spurden D, Ebbert JO, Wilson K. (2009). «Efficacy of pharmacotherapies for short-term smoking abstinance: a systematic review and meta-analysis» Harm Reduct J 6: 25. doi:10.1186/1477-7517-6-25. PMID 19761618. PMC 2760513..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q411330
* Multimedia: Varenicline / Q411330
# Kantaridina

Kantaridina errauli izeneko zomorrotik ateratzen den gai erresumingarri pozoitsua da.
Albaitaritzan erabiltzen zen batez ere, azalaren gorrituak eta erreak sendatzeko. Irentsiz gero, nazka eta goralarria eragin dezake, gernu-hodien handitzea, eta kalteak gernu-maskurian, giltzurrunetan, hesteetan eta abar. Afrodisiako gisa ere erabili izan da, baina oso arriskutsua da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q410884
* Multimedia: Cantharidin / Q410884
# Anbroxido

Anbroxidoa edo anbrox-a konposatu organikoa da, C$_{16}$H$_{28}$O formula duena, terpenoideen klasekoa. Usain berezikoa da eta horregatik oso preziatua perfumegintzan.
Anbroxidoa naturan anbreinaren oxidazioz agertzen da. Anbreina kaxalotearen koprolitoen osagaietako bat da. Koprolitoa itsasora iristen denean oxidazio-prozesu bat pairatzen du atmosferako oxigenoa, itsasoko ura eta tenperatura medio. Prozesu horretan usainik ez duen anbreina eraldatu egiten da anbroxido bihurtuta.

## Sintesia

Egun perfumegintzan usatzen den anbroxidoaren zati oso inportante bat sintetikoa da. Hainbat prozesu ezagutzen dira gehienak biomasaren hartziduran duten jatorria eta katalisi entzimatikoa baliatzen dute. Alabaina, berriki, bide sintetiko tradizionalagoak ere proposatu dira anbroxidoa lortzeko.

## Errefererentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Ambrox» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-08-24).
* ↑ Karl-Georg Fahlbusch, et al.. (2007). Flavors and Fragrances. Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (7th ed.), Wiley, 72 or..
* 1 2 Iruin, Yanko. (viernes, 23 de agosto de 2024). «La síntesis del sutil aroma del ámbar gris» EL BLOG DEL BÚHO (Noiz kontsultatua: 2024-08-24).
* ↑ (Ingelesez) Luo, Na; Turberg, Mathias; Leutzsch, Markus; Mitschke, Benjamin; Brunen, Sebastian; Wakchaure, Vijay N.; Nöthling, Nils; Schelwies, Mathias et al.. (2024-08). «The catalytic asymmetric polyene cyclization of homofarnesol to ambrox» Nature 632 (8026): 795–801. doi:10.1038/s41586-024-07757-7. ISSN 1476-4687. (Noiz kontsultatua: 2024-08-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2793438
# Heptazina

Heptazina edo tris-s-triazina C$_6$N$_7$H$_3$ formulako konposatu kimikoa da. Egitura triangeluar lauda da triazinazko hiru eraztun juntatuta osatzen dena eta erpinetan hiru hidrogeno atomo dituena.
Solido fluoreszente horia da 300 °C-tan urtzen dena. Disolbatzaile organikoetan disolbatzen da, azetonitrilotan esaterako eta urak deskonposatzen du argiaren eraginez.
Heptazina izena usatzen da ere hidrogenoak ordezkatuta dituzten deribatuentzako. Heptazinaren oligomeroak eta polimeroak 19.mendean deskubritu ziren. Sugarrak atzeratzeko erabili izan dira eta berriki material elektronikoetan erabiltzen hasi dira

## Erreferentziak

* ↑ Shahbaz, Manouchehr; Urano, Shigeyuki; LeBreton, Pierre R.; Rossman, Mitchell A.; Hosmane, Ramachandra S.; Leonard, Nelson J.. (1984-05-01). «Tri-s-triazine: synthesis, chemical behavior, and spectroscopic and theoretical probes of valence orbital structure» Journal of the American Chemical Society 106 (10): 2805–2811. doi:10.1021/ja00322a014. ISSN 0002-7863. (Noiz kontsultatua: 2020-11-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5732099
* Multimedia: Heptazine / Q5732099
# Butileskopolamina

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Butileskopolamina edo hioszina butilbromidoa abdomen-antiespasmodiko bat da, eskolarinatik eratorria, eta abdomeneko kolikoek edo digestio-sistemako beste jarduera espasmodiko batzuek eragindako mina eta eragozpenak tratatzeko erabiltzen dute. Ahoz hartzen denean, ezin du traktu gastrointestinala utzi, eta, beraz, digestio-sistemaren muskulu lisoan aritzen da. Zentzu hertsian, ez da analgesiko bat, ez baitu mina estaltzen; aitzitik, lehenik eta behin gertatzen diren kalanbreak eta espasmoak prebenitzen lan egiten du. Medikamendu esentzial hau 1950ean patentatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ 270/2004 DEKRETUA, abenduaren 28koa, farmazia-bulegoetan eta -biltegietan gutxienez egon beharreko medikamentuak eta osasun-produktuak ezartzen dituena.. .
* ↑ (Ingelesez) Fischer, Jnos; Ganellin, C. Robin. (2006). Analogue-based Drug Discovery. John Wiley & Sons, 446 or. ISBN 9783527607495..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q419361
# Ketotifeno

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Ketotifeno, askotan Zaditor markapean saldua, bigarren belaunaldiko H1-antihistaminiko eta mastozitoen egonkortzaile bat da. Azido fumarikoa duen gatz bezala saltzen dute gehienetan, eta bi formatan dago eskuragarri: bere forma oftalmikoan konjuntibitis alergikoa tratatzeko erabiltzen dute; bere ahozko forman, asma-atakeak edo anafilaktiko moduan erabiltzen dute.
Ketotifeno 1970ean patentatu eta 1976an merkaturatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Sokol, Kristin C.; Amar, Neil K.; Starkey, Jonathan; Grant, J. Andrew. (2013). «Ketotifen in the management of chronic urticaria: Resurrection of an old drug» Annals of Allergy, Asthma & Immunology 111 (6): 433–6. doi:10.1016/j.anai.2013.10.003. PMID 24267353. PMC 4309375..
* ↑ (Ingelesez) Fischer, Janos; Ganellin, C. Robin. (2006). Analogue-based Drug Discovery. John Wiley & Sons, 489 or. ISBN 9783527607495..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2458673
* Multimedia: Ketotifen / Q2458673
# Metadona

Metadona 1937an Alemanian sortutako opioide sintetikoa da. Gaur egun pilulen bitartez komertzializatzen da. Bere historian zehar, botika gizatxar bezala erabili zen, baita botika probidentzial gisa ere.

## Eraginak

Metadonak begi ninien uzkurtzea sortzen du, arnas beheraldia, bradikardia, erlaxazio muskularra, hormona antidiuretikoaren askapena, idorreria, gorputzeko tenperaturaren igoera eta odolean glukosaren bilketa.
Periodo luzeetan hartuz eta gero, pisuaren igoera eta moteldura sortu dezake. Bere efektuak irauten dute bere erabilera errepikatu ondoren; dosi bat hartu eta 24 ordu ondoren nabaritzen dira begi ninien uzkurtzea eta arnas beheraldia. Ez dira aurkitu aldaketa genetikoak metadona hartzeagatik, baina heroina eta kokaina kasuetan gertatzen den bezala, haurdunaldian maiz kontsumitzen duten emakumeen seme-alabak pisu gutxiagoarekin eta meheak jaiotzen dira.

## Arazoak

Metadona mina txikitzeko edota heroinaren dependentziaren kontra erabiltzen den narkotiko bat da. Askotan heroinaren kontrako tratamenduetan erabiltzean, heroinaren adikzioa kentzen da, baino metadonaren adikzioa heroinarena baino askoz altuagoa suertatzen da. Arazo hau, heroinaren adikzioa kentzeko metadona hartzen duzunean sortzen da, lehenengo ondo doa tratamendua, baino heroina gero eta gehiago behar duzun heinean, metadona gehiago kontsumitu behar duzu, eta ondorioz adikzio oso altua sortzen da. Metadonaren dosia altuago bihurtzen bada, gaindosi kasu bat eman daiteke, arazo oso komun bat heroina kontsumitzaileen artean. Honen kausa hurrengoa da: heroinaren adikzioa kentzeko organismoak metadonaren beharra behar du, eta adikzio hau kendu eta gero organismoak metadonaren eraginari ohitzen da eta ondorioz honi adikzioa sortzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q179996
* Multimedia: Methadone / Q179996
# Eritromizina

Eritromizina makrolidoen familiako antibiotikoa da, 1952. urtean Mc Guire-k aurkitutakoa. Lehenengo eritromizinak Streptomyces erythreus izeneko bakterioengandik lortu ziren.
Eraginkorra da bakterio Gram positiboen aurka (penizilinaren antzera), penizilinari alergia diotenei ematen zaielarik. Hala ere, penizilina baino espektro antibakteriarra handiagoa du, zenbait bakterio Gram negatiboen aurka oso eraginkorra baita ere.

## Erasobidea

Botika guztien antzera, eritromizinak toxikotasun hautakorraren araua oso ondo betetzen du: gai da mikrobioak indargabetzeko giza zelulak kaltetu gabe. Makrolido guztien jarduera berdina du, hots, bakteriar erribosomak kaltetzen ditu, giza erribosomak kaltetu gabe.
Bakterioen erribosomak eta zelula eukariotoenak desberdinak dira. Eritromizina erribosomen 50 S azpiunitateari atxikitzen zaio eta proteinen sintesia galerazten du. Proteinak sortu ezean, bakterioak berehala hiltzen dira.

## Aplikazioak

Arnas aparatuaren zenbait gaitz tratatzeko erabili ohi da (legionelosia, Mycoplasma eta Streptococcus pneumoniae eragindako pneumoniak...).
Rickettsiak eta Chlamydiak eragindako infekzioen aurka erabiltzen da ere. Era berean, sifili, gonorrea, eskarlatina eta aknea sendatzeko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q213511
* Multimedia: Erythromycin / Q213511
# Kabotegrabir

Kabotegrabirra konposatu organikoa da, C$_{19}$H$_{17}$F$_2$N$_3$O$_5$ formula duena. Kimikoki amida bat da azido (3S,11aR)-6-hidroxi-3-metil-5,7-dioxo-2,3,5,7,11,11a-hexahidro[1,3]oxazolo[3,2-a]pirido[1,2-d]pirazina-8-karboxilikoaren eta 2,4-difluorobentzilaminaren arteko kondentsazioaz sortua. Konposatu organofluoratutzat ere jo daiteke.
Kabotegrabirra botika antirretrobirala da eta Apretude markarekin saltzen da. Sendagaien Europako Agentziak 2023an baimendu zuen kabotegrabirraren erabilera.

## Erabilera

Sexu-transmisio bidezko GIB-1aren infekzioa prebenitzeko, esposizioaren aurreko profilaxi gisa usatzen da gutxienez 35 kg pisatzen duten eta infektatzeko arrisku handia duten helduetan eta nerabeetan.
Konprimitu gisa eta iraute luzeko injekzio gisa erabil daiteke kabotegrabirra. 'Iraute luze' esamoldea honela entenditu behar da: printzipio aktiboa poliki-poliki askatzen da, injektatu eta aste batzuetan zehar.

## Nola funtzionatzen du?

Kabotegrabirra integrasa entzimaren inhibitzailea da, hots, GIB-1 birusak gorputzean bere buruaren kopia berriak egiteko behar duen entzima blokeatzen du. Birusarekin harremanetan jarriz gero, birusa ugaritzeko eta infekzioa dagoen lekutik zabaltzeko arriskua murrizten da horrela.
Kabotegrabirraren albo-ondorio ohikoenak (10 pertsonatik 1i baino gehiagori eragin diezaioketenak) injekzio-lekuko erreakzioak, buruko mina, beherakoa eta entzima hepatikoen transaminasak areagotzea dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Cabotegravir» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-12-27).
* 1 2 3 (Ingelesez) «Apretude | European Medicines Agency (EMA)» www.ema.europa.eu 2023-09-20 (Noiz kontsultatua: 2024-12-27).
* Datuak: Q15411012
* Multimedia: Cabotegravir / Q15411012
# Klaritromizina

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Klaritromizina makrolidoen familiako antibiotikoa da. Larruazaleko, bularretako eta arnasbideetako infekzioak tratatzeko erabiltzen dute; besteak beste, faringitisa, amigdalitisa, sinusitisa, bronkitis kronikoa, pneumonia bakterianoa — bereziki Chlamydia pneumoniae bakterioak eragindakoak — eta, GIBa duten pazienteetan, Mycobacterium avium konplexuak eragindako infekzioak prebenitzeko eta tratatzeko. Batzuetan, legionelosia tratatzeko ere erabiltzen dute.

## Sorrera

Zientzialari japoniarrek asmatu zuten 1970eko hamarkadan. Produktua eritromizinaren bertsio bat garatzeko ahaleginen ondorioz sortu zen, ingurune azidoetako ezegonkortasun klasikoa, hala nola urin gastrikoa, eta goragale, okada eta urdaileko ondoezaren ondorio gastrointestinalak murrizteko.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Farmakoak Hiztegia] [2022]
* ↑ (Gaztelaniaz) MedlinePlus. Claritromicina. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q118551
* Multimedia: Clarithromycin / Q118551
# Azitromizina

Azitromizina espektro zabaleko antibiotikoa da, makrolidoen taldekoa, gaur egun munduan gehien saldutako antibiotikoen artean dagoena.
Eritromizinaren deribatua da.
Mota askotako infekzioak tratatzeko erabiltzen da.
Kroaziar ikerlarien talde batek antibiotiko hau aurkitu zuen 1980an. 1988an merkaturatu zen.

## Erasobidea

Bakterioen proteinen sintesia inhibitzen du azitromizinak: bakteriar erribosometan jarduten du, itzulpen prozesua blokeatuz. Giza zelulak ez ditu kaltetzen, gure erribosomak eta bakterioenak ezberdinak direlako.

## Aplikazioak

Espektro zabaleko antibiotikoa izanik, azitromizinak bakterio Gram negatibo zein Gram positibo askoren aurka eraginkorra izaten da. Horrenbestez, patologia infekzioso askotan erabiltzen da: pneumonia bakteriarra, bronkitis, larruazaleko infekzioak, bidaiariaren beherakoa, gonorrea, uretritis, trakoma, sinusitis eta otitis eta faringitis bakteriarra, besteak beste.

## Farmakozinetika

Eritromizina baino erresistenteagoa da urdaileko azidotasunarekiko. Ondo xurgatzen da hesteetan eta aho-bidetik hartu ondorengo bi orduetan bere kontzentrazio maximora iristen da odolean

## Albo-ondorioak

Urriak dira gaixo gehienetan. Tarteka sabeleko mina, beherakoak, gorakoak eta beste sintoma gastrointestinalak ager daitezke. Gibeleko transaminasen igoera (tratamendua bukatutakoan desagertzen dena) eta larruazaleko erreakzioak kasu gutxitan ere posibleak dira

## Erreferentziak

* ↑ The Top 300 of 2019 clincalc.com. Retrieved 2018-12-22an
* ↑ Kanatani, M. S.; Guglielmo, B. J. (1994ko urtarrila) [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1022251/pdf/westjmed00065-0033.pdf The New Macrolides Azithromycin and Clarithromycin] West J Med (ingelesez) 160 (1): 31-37

## Kanpo estekak

* Datuak: Q165399
* Multimedia: Azithromycin / Q165399
# Klorpromazina

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Klorpromazina eragin farmakologiko neuroleptiko motako farmako antipsikotiko tipikoa da. Gerora psikiatrian erabiltzeko bere aurkikuntza "psikiatriako laugarren iraultza" suposatu zen.
Konposatu horrek sedatu gabe lasaigarri gisa jokatzen zuela ikustean harritu egin zuen, hau da, kontzientziari eutsiz, eta horrek paziente psikiatrikoekin erabiltzeko ideia iradoki zuen. Bitxiena da antihistaminiko gisa sortu zutela; kirurgilari frantziar bat ikusi zutenean ebakuntza bat egin aurretik (hantura bat gutxitzeko), eragin lasaigarria zuela, paziente psikotikoekin erabiltzea pentsatu zuten. Eta arrakasta izan zuen, eskizofreniko asaldatuak lasaitzen baitzituen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Farmakoak Hiztegia] [2022]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q407972
* Multimedia: Chlorpromazine / Q407972
# Laranja metilo

Laranja metiloa koloratzaile azoderibatua da, pH adierazle gisa erabiltzen dena, gorritik laranja-horira aldatzen delako pH 3,1 eta 4,4 artean. Indar gutxiko azido baten pKa inguruan aldatzen denez kolorez, normalean ingurune azidoetarako erabiltzen da. Adierazle unibertsal batek ez bezala, laranja metiloak ez du kolore aldaketa espektro osoan hartzen, baina punta zorrotza erakusten du. Adierazlearen IUPAC izena sodio 4-{[4-(dimetilanimo)fenil]diazenil}bentzeno-1-sulfonatoa da. Sodio gatz honen formula molekularra C$_{14}$H$_{14}$N$_3$NaO$_3$S da eta bere pisu molekularra 327,34 g/mol.
Gaur egun, aplikazio asko ditu: farmazia-prestakinetan, ehunetan eta plastikoetan % 5eko tindatze-koloratzaile gisa, eta petrolio-prozeduretan lohiaren alkalinotasunaren determinatzaile gisa. Zitologian ere aplikatzen da, Fuschin-en disoluzioarekin batera.

## Adierazlearen koloreak

Bere azidotasuna gutxitzen duen soluzio batean, laranja metiloa kolore gorritik laranjara pasatzen da, eta, azkenik, horira, bere azidotasuna handitzen duen soluzio batean kontrakoa gertatzen delarik.
Azido batean gorrixka da eta alkali batean horia. Laranja metiloak 3,47ko pKa du uretan 25 ° C-tan (77 ° f).

## Sintesia

Erabiltzen den sintesi biderik ohikoena diazotazio erreakzio baten oinarritzen dena da. Lehen urratsean azido sulfanilikoa azido nitrosoarekin erreakzionarazi eta diazotazio erreakzioa gertatzen da, diazonio gatza eratuz. Jarraian, dimetilanilina gehitzen da eta eraso nukleozale baten bidez, anilinaren para posizioan adizio erreakzio ematen da.

## Segurtasuna

Laranja metiloak propietate mutagenikoak ditu.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) admin. (2011-08-30). «Naranja de metilo» Corporativo Quimico Global (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).
* ↑ doi:10.1021/j100670a024..
* ↑ (Ingelesez) «Synthesis of methyl orange from sulphanilic acid» Labmonk 2017-12-06 (Noiz kontsultatua: 2021-03-06).
* ↑ «Wayback Machine» web.archive.org 2014-05-12 (Noiz kontsultatua: 2021-03-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q409196
* Multimedia: Methyl orange / Q409196
# Tamoxifeno

Tamoxifenoa bularreko minbiziaren terapia osagarri gisa erabiltzen den sendagaia da. Kirurgia eta kimioterapia amaitu eta 5 urteko epean erabiltzen dute, eta hainbat azterlanetan frogatu da tumorea berrerortzeko probabilitatea nabarmen gutxitzen duela.
10 eta 20 miligramoko piluletan merkaturatzen dute. Eguneko dosia 20 eta 40 miligramo artekoa da, hartune batean edo bitan banatuta.
Teknikoki, hartzaile estrogenikoen modulatzaile selektibo gisa sailkatzen dute. Bere ekintza-mekanismoa estrogenoaren aurkako efektuan oinarritzen da, hau da, tumore-zelulen garapena estimulatzen duen hormona horren ekintza blokeatzen du. Ez da baliagarria bularreko minbizi guztietan, baizik eta estrogenoentzako hartzaile espezifikoak dituzten zeluletan soilik. Bularreko tumoreak heterogeneoak dira maila zelularrean, eta soilik % 60k dituzte mota horretako hartzaile hormonalak.
Haren eragina ez da bularrera mugatzen, hainbat organok estrogenoentzako hartzaileak baitituzte. Paradoxikoki, umetokian efektu agonista estrogenikoa du, eta hezurrean kaltzioaren asimilazioa hobetzen du; beraz, onuragarria da osteoporosian, emakume menopausikoen kasuan. Izan ere, menopausia aurreko emakumeengan kontrako efektua sor dezake, hezur-dentsitate mineralaren galera areagotuz.
Paziente batzuengan eragin sekundarioa umetokiaren zati barnekoenaren lodiera handitzea da (hiperplasia endometriala). Tratatutako pertsonen % 1ek baino gutxiagok eragin dezake umetokiko minbizia. Horregatik, urtean behin azterketak egitea gomendatzen da, patologia hori detektatzeko. Beste albo-ondorio batzuk beroaldiak eta baginaren lehortasuna dira.
Batzuetan ondorio kaltegarriak larriak diren arren, farmakoaren onurak bere eragozpenak baino askoz handiagoak dira, pazienteen bizi-kalitatea eta biziraupena hobetuz.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Farmakoak Hiztegia] [2022]
* 1 2 3 Dr. John Link: Cáncer de mama y calidad de vida. Ediciones Robinbook S.L., Barcelona. ISBN 978-84-7927-774-1
* ↑ Vadenecum. De la A a la Z: Tamoxifeno.
* ↑ José Terán Dávila, Alejandro D. Teppa Garrán. 2005. Moduladores selectivos de los receptores estrogénicos (SERMs): bioquímica, farmacología y aplicación clínica en ginecología. Ginecol Obstet Mex 73:424-35

## Kanpo estekak

* Datuak: Q412178
* Multimedia: Tamoxifen / Q412178