# Phoebe S. Leboy

Phoebe Starfield Leboy (Brooklyn, New York, 1936ko uztailaren 29a - Narbeth, Pennsylvania, 2012ko ekainaren 16a) biokimikaria izan zen epigenetikan eta medikuntza birsortzailean espezialista. Bere lehen lanak azido nukleikoen aldaketei buruzkoak izan ziren, geroago zelula ama helduekin hezurren birsorkuntzan zentratzeko. Bere ikerketa-lanez gain, bere lanik garrantzitsuenetako bat emakumea zientzian defendatzeko aktibismoa izan zen. 1970ean "Women for Equal Opportunity" elkartea sortu zuen Pennsylvaniako Unibertsitatean, zientzian emakumeentzako aukera profesional faltagatik kezkatuta zegoelako. Gainera, "Association for Women in Science" (AWIS) elkartean parte hartu zuen.
Gainera, biokimikako irakasle emeritua izan zen Pennsylvaniako Unibertsitateko Hortz Medikuntzako Eskolan.

## Bizitza

Brooklynen (New York) jaioa, Phoebek Swarthmore-n Zoologiako lizentziatura eta Bryn Mawr-en Biokimikako doktoretza lortu zituen 1962an. Izaki ezohikoa zen Pennsylvaniako Unibertsitateko fakultatera, Hortz Medikuntzako Eskolara, batu zenean, 1966an, hainbeste gizonen artean emakume bakanetakoa.

### Lan ibilbidea

1969an irakasle elkartua izatera igaro zen, eta 1976an irakasle mailara. 21 urtez emakume bakarra izan zen Hortzetako Medikuntza Eskolan. 1992 eta 1995 urteen artean saileko lehendakari izan zen.
Leboy doktoreak karrera bikaina izan zuen ikerkuntzaren bi arlotan, bata bestearekin zerikusi gutxi zutenak. Alde batetik, bere karreraren hasierako etapan, azido nukleidoen eraldaketan zentratu zen, epigenetikaren arlo berri horretan lehentxeago izandako lan leherketa bat iragarriz. Aurrerago, hezurra osatzen zuten zelula ama helduetan zentratu zuen bere lana, eta aitzindari bihurtu zen gero "medikuntza birsortzailea" bezala ezagutzen den esparruan.
Hala ere, bere eragin zientifiko handiena emakume zientzialarien aldeko aktibismoaren bidez iritsi zitzaion. Emakumeen aldeko defentsa hori 1970ean hasi zen, Pensilvaniako Unibertsitatean (WEOUP) "Aukera Berdintasunerako Emakumeak" elkartea sortu eta eratu zenean. Erakunde hori sortzeko arrazoia izan zen Unibertsitateak porrot egin zuela ekintza plan bat garatzean, emakumeen egoera eraldatuko zuena irakasle karguei dagokienez. Une horretan, irakasle-postuen %7 baino ez zegoen emakumeek okupatuta. Leboyk Pensilvaniako Unibertsitatea emakumeentzat seguruagoa eta abegikorragoa izan zedin lan egin zuen. Campusean emakumeen aurkako hainbat bortxaketa egin ondoren, "College Hall"-en eserialdi bat antolatu zuen protesta gisa. Negoziazioen ondorioz, aurrerapen ugari egin ziren, eta Pennsylvaniako Unibertsitatea eredu bihurtu zen beste erakunde akademiko batzuentzat, emakumeentzako programei dagokienez. "Penn Women's Center" sortu zen, emakumeentzako ikasketa-programa bat, biktimei laguntzeko, zerbitzu bereziak eskaintzeko eta campusean segurtasun handiagoa izateko. Phoebe Emakumearen Egoerari buruzko Unibertsitate Kontseiluko (Cohn Batzordea) kidea izan zen, eta Pennsylvaniako emakumeen egoerari buruzko lehen azterketa ofiziala egin zuen.
1971n, Zientziako Emakumeen Elkartea (AWIS) elkartea sortu zuen, urte hartan Biologia Esperimentaleko Elkarte Amerikarren Federazioak (FASEB) bilera informal batzuk egin ondoren; emakumeak konturatu ziren laneko diskriminazioa, ordainsari baxua eta isolamendu profesionala arazo oso serioak zirela. Sortu zenetik, elkarte horrek arazo horiek hobetzeko eta STEM eremuetan ekitatea lortzeko borrokatu du. 2008an eta 2009an sozietate horretako presidentea izan zen, eta tokian-tokian sozietate horren defendatzaile aktiboa izan zen.
2000. eta 2001. urteetan, "Penn's Task Force on Gender Equality" elkarteko presidentekidea izan zen, genero-berdintasunaren aldeko jarduerak aurrera eramateko. 2001ean, Ford Fundazioaren ekimen bati erantzunez (demokrazia sustatu, pobrezia murriztu eta nazioarteko lankidetza eta giza garapena sustatzen duten programak finantzatzeko sortutako karitatezko fundazioa), bederatzi ikerketa-unibertsitatetako presidenteak, kantzilerrak, ordezkariak eta hainbat akademiko esanguratsu MITen bildu ziren, zientzietako eta ingeniaritzako fakultatean emakumeek arrakasta lortzeko dituzten oztopoei buruz aurrekaririk gabeko elkarrizketa bat hasteko. Taldeak, gero "MIT9" izenez ezagutu izan denak, adierazpen bat egin zuen eta bertan fakultateko emakumeei ematen zaizkien soldatak eta unibertsitate baliabideak aztertzea adostu zuen. Phoebek bileretan parte hartu zuen Pennsilvaniako lotura gisa. MITeko irakasleak, Nancy Hopkinsek, Leboy doktorea MIT9ko zati integraltzat gogoratzen du, eta adierazi zuen emakume ausarta izan zela hitz egitean eta gai polemikoak izan daitezkeenak zentzuzko eta zintzotasun hutseko gai bihurtzean. Hopkins harrituta zegoen Leboyk zeukan berezko zuzentasun zentzu boteretsuarekin, zeinak kemena ematen baitzion arriskurik gabe eta beretzat inolako onura profesionalik gabe jokatzeko.Geroztik, talde horrek urtero biltzen jarraitu du, eta bere ikuspegia zabaltzen, bai emakumezko irakasleak bai STEMen eremuetan ordezkaritza txikia duten gutxiengoak sartzeko.
Emakumeen defentsan egin zuen ikerketarik handienetako bat 2006an zeuden 24 medikuntza-fakultateen osaerari buruzko estatistikak bilduz egin zuen, zientziako pertsona on gisa. Biologia zelularrean, biokimikan eta neurozientzian, esaterako, irakasle parte-hartzaileen proportzioa %10 eta %15 artekoa zen, diziplinetan doktoretza duten emakumeen aldean. Zazpi eskola elitistenak hartu zituen ardatz: Harvard, Johns Hopkins, Pensilvania, Stanford, Washington, Washingtongo Unibertsitatea San Luisen eta Yale. Konturatu zen zentro horiek ez zirela gauza asko egiten ari emakumeen alde; adibidez, unibertsitateko junior profila duten emakumezko langileak kontratatzen. Gainera, kontratatzen ari ziren apurrak ez ziren gelditzen. Biokimikako zazpi sailetatik bostek, eta biologia zelularreko sei programetatik lauk, ez zuten emakume gazterik euren eskoletan, Leboyren ikerketaren arabera. Penneko medikuntza-eskolan bertan, oinarrizko zientzietako irakasle laguntzaileen kopurua 14tik 4ra jaitsi zen hamarkada batean (galera garbia zen hori emakumeetan, lanean ari ziren irakasleen kopurua 18tik 23ra igo baitzen).
Phoebek ondorioztatu zuen emakumeek lanbidea uzten zutela beren karreren hasieran, neurri handi batean, oztopo-multzo baten ondorioz, bizitza erakargarritasun gutxikoa bihurtzen zuena: familiarentzako politika ez oso lagunkoiak, ugalketa-urteekin bat zetorren edukitze-denbora, gurasoek beren gain hartzeko zailak ziren bilera goiztiarren eta berantiarren kultura, eta, zientzia biomedikoan klinikoak ez ziren ikertzaileentzat itxaropen eta arrakasta-irizpide gero eta handiagoak izateak emakumeengan zuen eragin neurrigabea. Bere datuetatik ondorioztatu zuen, batez besteko gizonezko ikertzaileak 1,4 beka zituen oinarrizko ikerketa proiektuetarako, emakumezkoentzat 1,3 baino zerbait txikiagoa zen balioarekin alderatuta. Gainera, gizonezko ikertzaile nagusi batek jasotzen zuen dolar bakoitzeko, 80 zentabo lortzen zituzten emakumeek. Era berean, ikertzaileek NIH ("National Institutes of Health") Osasun Institutu Nazionalaren maila baxuagoko "garapen profesionaleko" sarien % 42 irabazten zutela aurkitu zuen, hau da, pertsona batek espero zuen tasa, lortutako doktorego-tasa kontuan hartuta. Baina, aldiz, ikerketarako diru-laguntza erregularren %25 lortzen zuten, eta zentroen eta enpresa txikien berrikuntzarako diru-laguntzen %20 baino gutxiago. Ikerketak zioenez, NIHk medikuntza-eskoletan finantzatzen dituen zentroen %17k bakarrik zituzten emakumeak ikertzaile nagusi gisa.

## Ekarpen nagusiak

Ikerketa lan handia egin zuen azido nukleidoen aldaketaren arloan. Gainera, hezurra sortzen duten zelula ama helduetan egin zituen ikerketekin,aitzindari bihurtu zen orain "medikuntza birsortzailea" izenez ezagutzen denaren eremuan.
Zientziako Emakumeen Elkartearen (AWIS) sortzailea izan zen, 1971n, lan-diskriminazioaren, ordainsari baxuaren eta isolamendu profesionalaren aurka borrokatuko zuen elkarte bat sortzeko helburuarekin. Bertako presidente izan zen 2008an eta 2009an.
2001ean, Pennsylvaniako lotura-lanetan aritu zen "MIT9" taldean. Ikerketa-erakunde nagusietako bederatzi presidentek, kantzilerrek, ordezkarik eta akademikok osatzen dute talde hori. Talde hori MITen bildu zen zientzietako eta ingeniaritzako fakultateetan emakumeek dituzten oztopoei buruzko eztabaida berritzaileak hasteko. Phoebek paper garrantzitsua eta erabakigarria izan zuen elkarrizketa horietan.
Artikulu ugari idatzi zituen eta ikerketa egin zituen, diziplina elkarte zientifikoetan emakumeen errekonozimendua areagotzeko. Helburu horiek zituen Zientziaren Fundazio Nazionalaren "NSF ADVANCE PAID" dirulaguntza batean ikertzaile nagusi ere jardun zuen.

## Sariak eta aintzatespenak

* 2005ean, Leboy doktoreak Hezkuntza Sariaren Lindbacl Saria jaso zuen. Pennsylvaniako Unibertsitatetik erretiroa hartu zuenean, 2005ean ere, emakumeen defentsan jarri zuen arreta, eta Zientziako Emakumeen Elkarteko (AWIS) presidente bihurtu zen 2008an eta 2009an.
* AWIS elkartean eta, oro har, emakumeak zientzian defendatzeko egindako lanaren omenez, elkarte horrek "Phoebe Starfield Leboy Public Fellowship" izeneko beka bat inauguratu zuen.
* Hil zenean, 2012ko ekainaren 16an, Pennsylvaniako Unibertsitatean haren omenezko memoriala egin zen. Bertan zegoen familiak (Neal Nathanson senarra, Kate alabaordea, John eta Daniel semeordeak, eta Leah eta Claire Ochroch, Alexander, Sophia, Olivia eta Jack Nathanson bilobak) ekarpen eta dohaintzak AWIS elkarteari ematea erabaki zuten.

## Erreferentziak

* 1 2 «Phoebe Starfield Leboy, bioquímica | Efemérides» Mujeres con ciencia 29 de julio de 2017.
* 1 2 3 «Leboy» www.upenn.edu.
* 1 2 3 4 5 Wilson, Caleph. (14 de agosto de 2012). «In Memory of Dr. Phoebe Leboy: Scientist and Advocate» BPC Newsletter.
* 1 2 «Why Women Leave Academic Medicine» www.insidehighered.com.
* 1 2 «07/17/12, Deaths - Almanac, Vol. 59, No. 01» almanac.upenn.edu.
* 1 2 «Leboy» www.upenn.edu.
* ↑ «RIP, Phoebe S. Leboy, Farewell to a Giant | Learn Science at Scitable» www.nature.com.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20017767