OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Sofia Kovalevskaia

Sofia Vasilievna Kovalevskaia (Mosku, 1850ko urtarrilaren 15a/urtarrilaren 3a – 1891ko otsailaren 10a) (errusieraz: Софья Васильевна Ковалевская) matematikari errusiarra izan zen, Europan lehen aldiz unibertsitateko irakasle izatera iritsi zen emakumea, ijito jatorria du.

## Biografia

Vasili Korvin-Krukovski generala zuen aita, ama berriz Elizaveta Shubert (Fiodor Fiodorovitch Schubert astronomo alemanaren alaba).
Garai hartan emakumeek ezin zuten unibertsitatean ikasi, beraz, komenientziako ezkontza egin zuen beste nihilista batekin, Vladimir Kovalevskirekin eta Heidelbergera ihes egin zuen. Han ere ez zioten klaseetara joaten uzten baina Weierstrassengana (garaiko matematikari onena) joateko gomendatu zuten. Weierstrassek berekin lan egitea onartu zuen. Berlineko Karl Weierstrasse matematikariarekin ekuazio diferentzialak eta Saturnoren eraztunen dinamika ikertu ahal izan zituen. 1874an matematikan doktoratu zen Göttingenen (Alemania). Bertan egindako lanari esker, Sofia Stockholmeko unibertsitatean irakasle izateko aukera lortu zuen, bertan Acta Mathematica aldizkarian idatzi zuen. 1888an Parisko Zientzien Akademiak saritu zuen.
Bere izena daraman Cauchy-Kovaleskayaren Teorema asmatu zuen Crelle´s Journal-en argitaratu zuten. Funtzio abelianoak aztertu zituen ere eta Acta Mathematica-n argitaratu. Leonhard Euler eta Lagrange-ren lanari jarraipena emanez egun “Kovalevskaya-ren ziba” bezala ezagutzen dena asmatu zuen.
Sofia Kovalevskaia berrogeita bat urte zituela hil zen, gripe baten ondorioz. Bere lanen artean honako hauek daude: Journal de Crellen agertzen den "Ekuazio diferentzialei buruzko teoria" eta "Puntu baten inguruan gorputz sendo batek duen errotazioari buruzko teoria". Azken honekin lortu zuen Parisko Zientziaren Akademiak emandako saria. Akta Matematika aldizkariaren editore ere izan zen eta 1888an Frantziako Zientzien Akademiaren Bordin saria jaso zuen eta Errusiako Zientzien Akademia Inperialeko kide izendatu zuten.
Haurtzaroaren Memoriak eleberri autobiografikoa idatzi zuen, suediera itzulitakoa Rajevsky-ren ahizpak izenburuarekin. Anne-Charlotte Leffler-ekin batera elkarte literario bat sortu zuen, eta Korvin-Leffler ezizenarekin sinatzen zuten.

## Sariak eta Aitortzak

* Alice Munro idazleak bere izena daraman ipuina idatzi zuen.
* 1888an Frantziako Zientzien Akademiaren Bordin saria.
* Errusiako Zientzien Akademia Inperialeko kide izendatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «101 mujeres gitanas pa’ construir tu feminismo» pikara magazine 2021-04-21 (Noiz kontsultatua: 2022-02-09).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Sonia Kovalévskaya (1850-1891) | Vidas científicas» Mujeres con ciencia 2017-12-06 (Noiz kontsultatua: 2022-02-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) Audin, Michéle. (2019-02-11). «Sofía Kovalevskaya, la primera matemática profesional» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-02-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Sofia Kovalevskaya, matemática | Efemérides» Mujeres con ciencia 2015-01-15 (Noiz kontsultatua: 2021-01-15).

## Kanpo estekak

* Haurtzaroko Memoriak (Autobiografia, ingelesez)
* Datuak: Q184535
* Multimedia: Sofia Kovalevskaya / Q184535
# Joakin Lizarraga

Joakin Lizarraga Iragi (Elkano, 1748ko irailaren 17a - Elkano, 1835eko urtarrilaren 20a) nafar apaiz eta euskal idazlea izan zen.
1774an apaiztu zen, eta ordutik herriko erretorea izan zen hil arte. Nafarroa Garaiko euskal idazle nabarmenena izan zen bere garaian. Haren lanek goi-nafarreraren Iruñerriko aldaera ezagutzeko parada ematen dute.

## Bizitza

Jesusen Lagundian ikasi zuen Iruñean eta Villagarcia de Camposen (Valladolid). 1767an jesuiten aurkako esetsaldia gertatu zenean, Lagundia utzi, apaiztu eta bere jaioterriko erretore izan zen hirurogei bat urtez, hil zen arte.
Haren idazlanak bere bizian ez ziren argitaratu. Garrantzi handia du, Lizarraga jaio eta bizi izan zen lekuetan gaur egun euskara galdua delako. Zenbait obra XIX. mendean argitaratu ziren: Urteco igande guztietarako Placticac edo Itzaldiak (1846, gipuzkerara egokitua), Jesus. Copla guisa batzuc molde gutitacoac, celebratus Jesus Jaunaren amoreac eta favoreac (1868) eta Jesus-Cristoren evangelio sandua Juanec dacarran guisara (1868). Azken biak L.L. Bonaparte printzeak argitaratu zituen Londresen. XX. mendeko azkenaldean Lizarragaren obra gehienak argitaratu ziren idatzi ziren bezala, Euskaltzaindiaren babespean. 1978an Juan Apezetxea Perurenak Joaquin de Lizarraga. Un escritor navarro en euskara izeneko ikerketa liburua argitaratu zuen.
Patxi Ondarra (1925-2005) bakaikuar euskaltzainak sakonki aztertu zuen haren lana.
| « | Sufrimentu andiak egiten du gizon santu eta andia: arteraño ez da andirik Jaungoikoaren kortean. Arrai txikiak badira erreka txikietan ere, baña arrai andirik ez duzute arkituko itsasoan baizik, eta itsasoa da gazimiña, aditzera emateko trabajuen samintasuna. Aise bizi dan persona, ez da on andia, ta asko kosta ez dan gauza ezin izan diteke guztizkoa, gaiñ gañekoa; trabaju ta tormentuetan luzaro irautea da gauza andia. | » |
| Jesús-Cristoren evangelio sandua jaunec dacarren guisara, Joakin Lizarraga. ||

## Lanak
### Bertsoa

* Coplac (1868).

### Erlijioa

* Urteco Igande guztietaraco Platicac edo Itzaldiac (1846, Baroja)
* Ongui iltzen laguntzeco itzgaiak (1984, Euskaltzaindia)
* Doctrina Christioaren Cathechima (2005, Vianako Printzea)
* Jesús, copla guisa batzuc molde gutitacoac.
* Jesús-Cristoren evangelio sandua jaunec dacarren guisara.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Nafarroako idazleak

## Kanpo estekak

* Joakin Lizarraga literaturaren zubitegian
* Bidegileak bilduma: Joakin Leizarraga
* Datuak: Q4856112
# Ione Gorostarzu

Ione Gorostarzu Etxebeste (Berastegi, Gipuzkoa, 1984ko abuztuaren 27a) irakaslea eta euskal idazlea da.
Historian lizentziaduna eta Irakasletzan diplomaduna, irakasle egiten du lan.

## Liburuak
### Poesia

* Des egiten (Elkar, 2012, ISBN 9788415337539)
* Ez da erditzea (Elkar, 2019, ISBN 9788490279113)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47008651
# Johan Lammerts

Johan Lammerts, (Bergen op Zoom, 1960ko urriaren 2a) nederlandar txirrindulari ohia da, pr0ofesionala 1982tik 1992ra.
Garaipenik nabarmenenak, 1984ko Flandriako Tourra, urte bereko Herbehereetako Itzulia eta 1985eko Tourreko etapa bat izan ziren
Erretiratu ostean, Herbehereetako emakumezkoen taldeko eta ziklo-kroseko hautatzailea izan zen. 2013an, gizonezkoen errepideko taldeko hautatzaile izendatu zuten.

## Palmaresa
### Amateurretan

1979
* Acht van Bladel
1980
* Achterhoekeko Tourra
* Namurreko Tourreko etapa 1
1981
* Settimana Lombardako 2 etapa
* Tour Européen-go etapa 1
* 3. Omloop van de Braakmanen
* 7. Olympia's Tourrean
1982
* Bakearen Lasterketako etapa 1
* Linburgoko Itzulia
* Gilen Tell Sari Nagusiko etapa 1
* 2. Ronde van Oud-Vossemeeren
* 3. Romsée-Stavelot-Romséen

### Profesionaletan

1983
* 5. Paris-Bruselan
1984
* Flandriako Tourra
* Herbehereetako Itzulia eta etapa 1 (taldekako erlojupekoa)
* 3. Jef Scherens Sari Nagusian
* 4. Flandriako txapelketan
* 7. Het Volken
1985
* Ronde van de Achterhoek
* Frantziako Tourreko etapa 1
* Herbehereetako Itzuliko etapa 1 (taldekako erlojupekoa)
* 2. Rund um den Henninger-Turmean
* 4. Binche-Chimay-Binchen
* 8. Tirreno-Adriatikoan
* 9. Amstel Gold Racen
1986
* 4. Herbehereetako Itzulian
* 7. Bernocchi Kopan
1987
* 2. Kuurne-Brusela-Kuurnen
1988
* Britainia Handiko Itzuliko etapa 1 (Kellogg's Tour of Britain)
* 2. Het Volken
* 10. Paris-Roubaixen
1989
* Meatze Haranetako Itzuliko etapa 1
* 2. Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 6. Brusela-Ingooigemen
* 10. Paris-Roubaixen
1990
* 9. Irlandako Itzulian eta etapa 1
* 6. Het Volken
1991
* Mexikoko Itzuliko etapa 1

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzulia | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | 70. | 120. | 105. | 136. | 159. | - | 134. |
| Frantziako Tourra | - | 72. | - | 75. | - | - | 130. | 123. | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak

* ↑ (Nederlanderaz) «Lammerts nieuwe bondscoach wielrenners» ad.nl 2012-12-16.

## Kanpo estekak

* Johan Lammerts - ProCyclingStats
* Datuak: Q489122
# Istmo

Istmo bat penintsula bat kontinentera batzen duen lur-eremua da, hau da, bi lurrak baino zabalera txikiagoa duen lur-eremua da eta itsasoz inguratuta dagoena.
Hainbat istmo:
* Panamako istmoa, Panama - Ipar eta Hego Amerika lotzen diren tokia, Panamako kanala zulatu tokia
* Korintoko istmoa, Grezia - munduko lehen istmoa horrela izendatua, Korintoko kanala zulatu tokian
* Suezko istmoa, Egipto - Afrika eta Asiaren artean, Suezko kanala zulatu tokian
* Kra istmoa, Malaysia - Asiarekin lotzen dena
* Avalongo istmoa, Kanada - Ternua eta Avalon lotzen diren tokia
* Tahitiko istmoa.
* Tehuantepec istmoa, Mexiko

## Ikus, gainera

* Itsasarte

## Kanpo estekak

* Datuak: Q93267
* Multimedia: Isthmi / Q93267
# Cooper's Hill Cheese-Rolling and Wake

Cooper's Hill Cheese Rolling and Wake lasterketa berezi bat da, Ingalaterrako Cotswolds eskualdean (Cheltenham herritik eta Gloucester hiritik hurbil) urtero maiatzean jokatua. Lasterketaren idatzizko aipamenik zaharrena 1826. urtekoa da; hala ere, ordurako tradizio luzea zuen, eta uste da gutxienez 600 urte dituela. Gaur egun, mundu osoan famatu da, eta Australiako, Belgikako, Kanadako, Egiptoko, Alemaniako, Japoniako, Zeelanda Berriko nahiz Ameriketako Estatu Batuetako irabazleak izan ditu. Lasterkariek Cooper's Hill menditik maldan behera pirritan joaten uzten duten Double Gloucester motako gazta baten atzetik korritu behar dute. Helmugara iristen den lehenak gazta irabazten du. Teorian, lasterkariek gazta harrapatu behar dute, baina eskuarki ez da halakorik gertatzen, gaztak orduko 70 miliako (113 km/h) abiadura har dezakeelako.
Ohitura honek gutxienez 200 urte ditu. Gainera, erromatarren garaian egiten zen erritu sendagarri paganoa dela iradoki izan da, baina ez dago horren ebidentziarik.
The Cheese Rollers izena du, berebat, Shurdingtonen dagoen pub batek, Cooper's Hilldik 3 milia ingurura kokatua. Lasterkariak hor bildu ohi dira lasterketaren aurretik, alkohola edateko edo taktikez hitz egiteko; bai eta lasterketa ondoren ere, indarberritzeko.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Cheese Rolling in Gloucester - Visit Gloucester» web.archive.org 2022-01-19 (Noiz kontsultatua: 2025-01-15).
* ↑ (Ingelesez) BBC. «Cheese Rolling: A brief history» www.bbc.co.uk (Noiz kontsultatua: 2025-01-15).
* ↑ (Ingelesez) Association, Press. (2013-05-27). «American flies in to win Gloucestershire cheese rolling contest» The Guardian ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2025-01-15).
* ↑ (Ingelesez) Trim, Liam; O'Mahony, Marsha. (2022-06-05). «Chris Anderson wins 23rd cheese rolling race as 2022 event starts» Gloucestershire Live (Noiz kontsultatua: 2025-01-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q240682
* Multimedia: Cheeserolling / Q240682
# Kumbh Mela

Kumbh Mela edo Kumbha Mela (/ˌkʊmb ˈmeɪlə/) Hinduismoan ematen den erromesaldi eta jaialdi garrantzitsua da. 12 urteko zikloan, Brihaspati-ren (Jupiter) translazio bakoitzean, ospatzen da. Pregrinazio leku nagusiak Prayagraj (Uttar Pradesh), Haridwar (Uttarakhand), Nashik (Maharashtra), eta Ujjain (Madhya Pradesh) hirietako ibai-bokaleak dira. Gune hauetan Ganges, Yamuna, Sarasvati, Godavari eta Shipra ibaien urak elkartzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Kumbh Mela | Significance, Festival, & History | Britannica» www.britannica.com (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).
* ↑ (Ingelesez) Maclean, Kama. (2003-08). «Making the Colonial State Work for You: The Modern Beginnings of the Ancient Kumbh Mela in Allahabad» The Journal of Asian Studies 62 (3): 873–905. doi:10.2307/3591863. ISSN 0021-9118. (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).
* ↑ Eck, Diana L.. (2012). India : a sacred geography. (1st edition. argitaraldia) ISBN 978-0-385-53190-0. PMC 701017703. (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10283
* Multimedia: Kumbh Mela / Q10283
# Euskaltegi

Euskaltegiak euskara ikasi eta lantzeko dauden ikastetxeak dira. 1960ko hamarkadan sortu ziren, ikastola mugimenduarekin batera, helduentzako gau eskola moduan. 1980 eta 1990eko hamarkadetan bildu zituzten ikasle gehien, 44.000 pertsonari euskara irakatsiz, helduak gehienak. Geroztik, euskaltegietako ikasle kopurua murrizten joan da.
Denboran zehar, hirietako ikastetxeez gainera, euskara ikasteko beste aukera batzuk ere paratu dituzte euskaltegiek, barnetegiak bereziki. Egun bi motako euskaltegiak daude: publikoak, udalek eta beste zenbait erakunde publikok kudeatutakoak, eta pribatuak. Azken horiek itunak dauzkate erakunde publikoekin, esaterako, Nafarroako Gobernuarekin, Eusko Jaurlaritzarekin eta Euskararen Erakunde Publikoarekin.
Gehienetan, euskaltegiak saretan elkartzen dira; horrela AEK, Elkarlan, Batuz eta IKA elkarteak daude, bakoitzak bere baitan hainbat euskaltegi hartzen dituztenak. Era berean, federatu gabeko hainbat euskaltegi daude. EAEn euskaltegien eta tituluen homologazioaz arduratzen den HABE erakundeak diruz laguntzen ditu homologatutako euskaltegi guztiak, publiko zein pribatuak.

## Kanpo estekak

* AEK Alfabetatze Euskalduntze Koordinakundearen webgunea
* HABEren webgunea
* IKAren webgunea
* Bilboko Gabriel Aresti euskaltegiaren webgunea
* Datuak: Q3061005
* Multimedia: Euskaltegiak / Q3061005
# Ernai (argipena)

Ernai hitzak adiera zenbait ditu:
* Ernai, Euskal Herriko gazte erakundea;
* Ernai edo Iverin, Erdi Aroko Hego Irlandako herria;
* ernai, luxuzko prostituta gaztea Txinan.

## Ikusi ere

* Erne (argipena)
* Ernari = Umedun, haurdun. (Erdialdeko azpieuskalki batzuetan ernari > ernai gertatu da)
* Ernai antzerki taldea Bergarako antzerki taldea.
# Balio (argipena)

Balioa zerbaiten garrantzia zenbatesten duen kopurua da. Zein arlotan erabiltzen den, hainbat esanahi eta erabilera ditu:
* matematikan, balioa aldagai baten zehaztapena da,
** balio absolutua,
** baliokidetasun-erlazioa;
* estatistikan,
** balio kritikoa
** baliozkotasuna;
* etikan, balioa, printzipio etikoa;
* ekonomian, balioa, ondasun batek duen ezaugarri kuantitatiboa, bere erabilgarritasuna neurtzen duena edo trukatu ahal izateko zenbatespen moduan balio duena,
** balio erantsia eta Balio Erantsiaren gaineko Zerga,
** balio-galtzea,
** balio-katea,
** balio eguneratu garbia,
** balio-titulua.
# Balio (ekonomia)

Balioa, ekonomian, kontzeptu ezberdin bat da balioaren teoria deituriko teoria ezberdin bakoitzarentzat, ekonomiaren historian zehar hura definitu eta neurtu nahi izan baitute. Magnitude bat da, ondasun ekonomikoak neurtzeko eta haien erabilgarritasuna konparatzeko erabiltzen dena. Erabilgarritasun osoa edo erabilera-balioa eta kanbio-balioa edo merkatu-prezioa bereizten badira, bi kontzeptuak bereiz daitezke (balioa eta prezioa).
Balio-lanaren teoriaren arabera, gizartearen aberastasun guztia lanetik dator, eta ondasunen edo zerbitzuen balioek lotura dute sozialki txertatu zaien lan kantitatearekin. Ekonomia politikoaren eskola klasikoaren berezkoa eta eskola marxistak ere onartua, balioaren teoria substantibo bezala ere izendatua da. Proposatzen du balioa dela ondasun ekonomiko baten gizarte-ekoizpenerako behar den zenbatekoa (hau da, erabilera-balioa duena), garapen teknologikoaren maila jakin batean. Eskola horientzat, prezioak baliotik eratortzen dira, eta, beraz, haren inguruan beti mugitzen dira aldaketa txikitan. Ekonomia klasikoan, gainera, kanbio-balioak izanik, ekoizpen-kostuari aukera-kostua gehitzen zaio, hau da, ondasun bat edo bestea ekoizteko erabakia hartzeagatik galtzen diren irabazi potentzialen kopurua. Horren alternatiba da balioaren teoria ekoizpen-kostu gisa.
Balio subjektiboaren edo erabilera marjinalaren teoria, Austriako eskolakoa den Friedrich von Wieserren balioaren teoria da. Ekoizpen-faktoreek balio bat dutela dio, haiek azken produktuari eman dioten erabilgarritasunagatik (erabilgarritasun marjinala). Teoria neoklasikoaren arabera, balioa magnitude subjektibo bat da, eta publikoak objektu bat balioesteko duen balioespenaren bidez neurtzen da. Hori dela eta, teoria neoklasikoak dio prezioek ez dutela zertan hurbiltasunik izan behar ekoizpen-kostuekin.
Zenbait ekonomialarik, hala nola Carl Mengerrek (Austriako eskola ere badena), adierazi zuten faktoreen balioa ez dela horietako bakoitzak azken produktuan egiten duen ekarpena; aitzitik, haien balioa azken produktuan lagundu zuen azkenaren balioa da (Paretoren puntu optimora iritsi aurreko erabilera marjinala).

## Erreferentziak

* ↑ «VALOR - Enciclopedia de Economía» www.economia48.com (Noiz kontsultatua: 2025-01-15).
# Winston Groom

Winston Francis Groom Jr. (Washington, 1943ko martxoaren 23a - Fairhope, Alabama, 2020ko irailaren 16a) estatubatuar idazlea izan zen. Alabama Unibertsitatean ikasi zuen eta Vietnamgo Gerran parte hartu zuen. Eleberriak eta ez-fikziozko lanak idatzi zituen. Bere eleberri ezagunena Forrest Gump da, izen bereko filma inspiratu zuena.

## Lanak
### Eleberriak

* Better Times Than These (1978)
* As Summers Die (1980)
* Only (1984)
* Forrest Gump (1986)
* Gone the Sun (1988)
* Gump and Co. (1995)
* Such a Pretty, Pretty Girl (1998)
* El Paso (2016)

### Ez-fikziozkoak

* Conversations with the Enemy: the story of P.F.C. Robert Garwood (1982, Duncan Spencerrekin) ISBN 0399127151
* Shrouds of Glory: From Atlanta to Nashville: The Last Great Campaign of the Civil War (1995) ISBN 0871135914
* The Crimson Tide: An Illustrated History of Football at the University of Alabama (2002)
* A Storm in Flanders: The Triumph and Tragedy on the Western Front (2002) ISBN 0871138425
* 1942: The Year that Tried Men's Souls (2004) ISBN 0871138891
* Patriotic Fire: Andrew Jackson and Jean Laffite at the Battle of New Orleans (2006) ISBN 1400044367
* The Crimson Tide: The Official Illustrated History of Alabama Football, National Championship Edition (2010)
* Kearny's March: The Epic Creation of the American West, 1846-1847 (2011) ISBN 0307270963
* Ronald Reagan: Our 40th President (2012)
* The Aviators: Eddie Rickenbacker, Jimmy Doolittle, Charles Lindbergh, and the Epic Age of Flight (2013) ISBN 1426211562
* The Generals: Patton, MacArthur, Marshall, and the Winning of World War II (2015) ISBN 1426215495
* The Allies: Roosevelt, Churchill, Stalin, and the Unlikely Alliance That Won World War I (2018)
* Datuak: Q464700
* Multimedia: Winston Groom / Q464700
# Tondeluna

Tondeluna Errioxako Autonomia Erkidegoko Ojacastro udalerriko herrixka da. Herrixkak euskal toponimo bat du.

## Geografia

Ayagoko mendien azpian dago, Demanda mendilerroaren ipar-ekialdean, Oja ibaira isurtzen den Batastarra haranaren goiko zatian, ezkerraldetik, 996 metro inguruan (zk. g.). Haranaren hondoan dago, Santo Domingo eta Ezkarai lotzen dituen LR-111 errepidetik Arvizako bidetik gora, eta herrixka hori zeharkatuz, 2 kilometro dira herriraino.

## Demografia

Tondeluna herrixka, bere kokapena, komunikazio-azpiegitura txarrak eta bertako biztanleek bizi zuten biziraupen-ekonomia eskasa zirela eta, despopulatzera iritsi zen 1970eko urteetan, Oja Garaiko eskualdeko beste herrixka batzuk bezala. 1990eko hamarkadaren hasieran birpopulatu zen, hogei urtez abandonatuta egon ondoren.
* Tondeluna
* Biztanleria (2000-2015) INEren arabera.

## Industria

Herrian Tondeluna gazta egiten dute eskuz, Errioxako ahuntz gaztarik onenetakoa.

## Galeria

* Ikuspegia
* Eskortak.
* Etxeak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Aznar Martínez, Eduardo. Principales topónimos euskéricos de La Rioja. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Bienvenidos a Ojacastro. Las aldeas.. .
* ↑ Capel, José Carlos. (2019/05/26). «María y Goyo, últimos latidos de una gran quesería riojana» El País.
* ↑ INEbase / Nomenclátor. Relación de unidades poblacionales.
# Arviza

Arviza Errioxako Autonomia Erkidegoko Ojacastro udalerriko herrixka da.
Herrixkak euskal toponimo bat du.

## Geografia

Ayagoko mendien azpian dago, Demanda mendilerroaren ipar-ekialdean, Oja ibaira isurtzen den Batastarra haranaren goiko zatian, ezkerraldetik, 832 metro inguruan.
Arviza herrixka Ojacastro udalerriaren iparraldeko muturrean dago, Santurde udalerriarekin muga eginez. San Asensio de los Cantos herrixkaren parean dago, Oja ibaiaren eskuineko ertzean, eta Tondeluna bezala, haranaren itzalaren gainean, Ojacastrora doan LR-111 errepidearen eta Tondeluna herrixkaren artean.
Batastarra haranaren erdi- eta behe-tartean zegoen, eta, horri esker, herrixka horrek nekazaritzako azalera handiagoa zuen garaiera handiagoko beste herri batzuek baino. Landaketak haranaren magalean egiten ziren, Oja ibairaino jaisten zen heinean, eta mendi-hegalen topografiara egokitzen ziren. Hala ere, laborantzarako gunerik onenak Batastarraren bokalean daude, Oja ibaian, eta sotoz eta larrez osatutako eremu laua da.
Laborantzaren aldeko kokapen geografiko horrek, altitude txikienak, eta udalerriko beste herrixka batzuekin alderatuta LR-111rako sarbide erosoagoa izateak, Arviza gaur egun arte populazioa erabat despopulatzera iritsi gabe mantentzea ahalbidetu du, Zabárrula, Amunartia edo Ulizarna bezalako beste herrixkekin gertatu den bezala.

## Demografia

* Arviza
* Biztanleria (2000-2010) INEren arabera.

## Arkitektura

Herria Tondelunara igotzen den bidearen inguruan sakabanatutako etxe multzo batek eta honen paraleloa den kaleren batek osatzen dute. Eraikinak zerra-arkitekturaren estetika tradizionalarekin mantentzen dira. Beheko solairuan kareharrizko harlangaitzezko hormak daude, eta goiko solairuetan adobezko eta harrizko armazoiak.
Herriak oinplano angeluzuzeneko eliza txiki bat du, oinaldean dorre bat eta Santa Martari eskainitako kanpaientzako bi irekidura dituena. 1927an zaharberritu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Aznar Martínez, Eduardo. Principales topónimos euskéricos de La Rioja. .
* ↑ INEbase / Nomenclátor. Relación de unidades poblacionales.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bienvenidos a Ojacastro. Las aldeas.. .
# Zabárrula

Zabárrula Errioxako Autonomia Erkidegoko Ojacastro udalerriko herrixka hustua da.
Herrixkak euskal toponimo bat du.

## Geografia

Ayagoko mendien azpian dago, Demanda mendilerroaren ipar-ekialdean, Oja ibaira isurtzen den Batastarra haranaren goiko zatian, ezkerraldetik, 1.176 metro inguruan.
Hilarias muinoaren azpian sortzen den lekuan dago. Altitude handian eta bailararen babeslekutik kanpo egotea izango litzateke, hain zuzen ere, berehala despopulatzeko arrazoi nagusietako bat.
Gaur egun ez dago herrixka izan zenaren aztarnarik, mendi-babesleku txiki bat izan ezik, mendi-ibilaldi eta ehiztarientzat erabiltzen dutena.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Aznar Martínez, Eduardo. Principales topónimos euskéricos de La Rioja. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6170730