OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Iguania

Iguania Squamataren barruko subordena bat da. Bere barruan iguanak, kameleoiak eta agamidoak sartzen dira, besteak beste. Ziurenik Iguania Squamatako beste kide guztien ahizpa taxoia da. Hala ere ikerketa molekularrek Anguimorpharen ahaidetzat dute, eta sugeengandik gertukoa. Zuhaitzetan bizi dira batez ere eta mihia ezin dute bere baitan bildu, nahiz eta hau oso aldatua dagoen kameleoien barne.

## Familiak

* Agamidae Spix, 1825
* Chamaeleonidae Rafinesque, 1815
* Corytophanidae Fitzinger, 1843
* Crotaphytidae Smith & Brodie, 1982
* Dactyloidae Fitzinger, 1843
* Hoplocercidae Frost & Etheridge, 1989
* Iguanidae Oppel, 1811
* Leiocephalidae Frost & Etheridge, 1989
* Leiosauridae Frost, Etheridge, Janies & Titus, 2001
* Liolaemidae Frost & Etheridge, 1989
* Opluridae Moody, 1983
* Phrynosomatidae Fitzinger, 1843
* Polychrotidae Fitzinger, 1843
* Tropiduridae Bell, 1843

## Taxonomia

2012an Dazak eat beste hainbatek egindako ikerketaren emaitzak dira honakoak:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q661136
* Multimedia: Iguania / Q661136
* Espezieak: Iguania
# Eomaia

Eomaia ("egunsentiko ama") ugaztun fosilen generoa izan zen. Espezie bakarra zuen: Eomaia scansoria hain zuzen ere. Espezimena duela 125 milioi urte bizi zen Yixian haitzetan, Txinako Liaoning probintzian.

## Erreferentziak

* ↑ Ji, Q., Luo, Z-X., Yuan, C-X.,Wible, J.R., Zhang, J-P. & Georgi, J.A.. (2002ko apirila). «The earliest known eutherian mammal» Nature 416 (6883): 816–822. doi:10.1038/416816a. PMID 11976675..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q133043
* Multimedia: Eomaia / Q133043
* Espezieak: Eomaia
# Kaxa-dortoka

Kaxa-dortoka (Terrapene) Emydidae familiako dortoken generoa da, Ipar Amerikan jatorria duena.

## Taxonomia

* Terrapene carolina (Linnaeus, 1758) (espezie tipoa)
** Terrapene carolina bauri Taylor, 1895
** Carolinako kaxa-dortoka, Terrapene carolina carolina (Linnaeus, 1758)
** Terrapene carolina major (Agassiz, 1857)
** Terrapene carolina mexicana (Gray, 1849)
** Terrapene carolina putnami O.P. Hay, 1906 (galdua)
** Terrapene carolina triunguis (Agassiz, 1857)
** Terrapene carolina yucatana (Boulenger, 1895)
* Terrapene coahuila Schmidt & Owens, 1944
* Terrapene nelsoni Stejneger, 1925
** Terrapene nelsoni klauberi Bogert, 1943
** Terrapene nelsoni nelsoni Stejneger, 1925
* Terrapene ornata, (Agassiz, 1857)
** Terrapene ornata ornata (Agassiz, 1857)
** Terrapene ornata luteola H.M. Smith & Ramsey, 1952

## Erreferentziak

* ↑ Blasius Merrem. Versuch eines Systems der Amphibien. Johann Christian Krieger.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q734870
* Multimedia: Terrapene / Q734870
* Espezieak: Terrapene
# Cheloniidae

Cheloniidae edo kelonido Chelonioidea goifamiliako familia bat dira. Nicolaus Michael Oppelek 1811n izendatu zuen. Buru handia dute eta lepoa ez oso uzkurkorra. Oskola zapal samarra eta egituraz bihotz baten itxurakoa izaten dute, baina hankak handi eta luzeak eta igeri-oin bihurtuak. Karei dortoka familia horretako narrastirik ezagunena da.

## Sailkapena
### Egungo generoak

* Carettinae subfamilia
** Caretta generoa
*** Egiazko kareta (Caretta caretta)
** Lepidochelys generoa
*** Kemp dortoka (Lepidochelys kempii)
*** Dortoka olibakara (Lepidochelys olivacea)
* Cheloniinae subfamilia
** Chelonia generoa
*** Dortoka berde (Chelonia mydas)
** Eretmochelys generoa
*** Karei dortoka (Eretmochelys imbricata)
** Natator generoa
*** Dortoka bizkarlau (Natator depressus) (lehen Chelonia generoan)

### Kladograma
## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 8
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30143
* Multimedia: Cheloniidae / Q30143
* Espezieak: Cheloniidae
# Kaiman

Kaimanak Alligatoridae familiako narrastiak dira, Caimaninae subfamilia osatzen dutenak.

## Taxonomia

* Caimaninae subfamilia
** †Centenariosuchus generoa
** †Culebrasuchus generoa
** †Eocaiman generoa
** †Globidentosuchus generoa
** Paleosuchus generoa
*** Paleosuchus palpebrosus
*** Paleosuchus trigonatus
** †Purussaurus generoa
** †Mourasuchus generoa
** †Necrosuchus generoa
** †Orthogenysuchus generoa
** †Tsoabichi generoa
** Jacarea kladoa
*** Caiman generoa
**** Caiman yacare
**** Caiman crocodilus
***** Caiman caiman apaporiensis
***** Caiman caiman fuscus
**** †Caiman lutescens
**** †Caiman venezuelensis
**** Caiman latirostris
*** Melanosuchus generoa
**** †Melanosuchus fisheri
**** Melanosuchus niger

## Filogenia

Hona hemen Brochuk (2011) propsaturiko kladograma:
Eta hemen Hastings et al.-ek (2013) propsatutakoa:

## Erreferentziak

* ↑ Brochu, C. A.. (1999). «Phylogenetics, Taxonomy, and Historical Biogeography of Alligatoroidea» Society of Vertebrate Paleontology Memoir 6: 9–100. doi:10.2307/3889340..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q478759
* Multimedia: Caimaninae / Q478759
* Espezieak: Caimaninae
# Delphinus

Delphinus generoko Delphinidae familiako animalia da. Artiodaktiloen barruko sailkatuta dago.

## Espeziak

* Delphinus capensis
* Delphinus delphinus

## Kanpo estekak

* Datuak: Q312257
* Multimedia: Delphinus / Q312257
* Espezieak: Delphinus
# Pilotu-bale

Pilotu-bale generoko zetazeoak Delphinidae familiaren parte dira. Muturrik gabeko itsas-ugaztunak dira eta pilotu-izurde edo kalderoi ere esaten zaie.
Bizkaiko golkoan, euskal kostaldean, pilotu-izurde hegaluzea ibili ohi da.

## Espeziak

* Globicephala macrorhynchus
* Globicephala melas (pilotu-bale hegaluzea)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q459616
* Multimedia: Globicephala / Q459616
* Espezieak: Globicephala
# Eubalaena

Eubalaena generoko Balaenidae familiako animalia da. Artiodaktiloen barruko sailkatuta dago.

## Espezieak

* Eubalaena australis
* Eubalaena glacialis
* Eubalaena japonica

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1527843
* Multimedia: Eubalaena / Q1527843
* Espezieak: Eubalaena
# Mandrillus

Mandrillus generoko Cercopithecidae familaiko animalia da. Primateen barruko sailkatuta dago.

## Espeziak

* Mandrillus sphinx
* Mandrillus leucophaeus

## Kanpo estekak

* Datuak: Q798426
* Multimedia: Mandrillus / Q798426
* Espezieak: Mandrillus
# Hyperoodon

Hyperoodon generoko Ziiphiidae familiako animalia da. Artiodaktiloen barruko sailkatuta dago.

## Espeziak

* Hyperoodon ampullatus
* Hyperoodon planifrons

## Kanpo estekak

* Datuak: Q949450
* Multimedia: Hyperoodon / Q949450
* Espezieak: Hyperoodon
# Anser

Anser generoko Anatidae familiako animalia da. Hegaztien barruko sailkatua dago.

## Espeziak

* Anser albifrons
* Anser anser
* Anser brachyrhynchus
* Anser caerulescens
* Anser canagicus
* Anser cygnoides
* Anser fabalis
* Anser erythropus
* Anser indicus
* Anser rossii
* Anser serrirostris

## Kanpo estekak

* Datuak: Q183361
* Multimedia: Anser / Q183361
* Espezieak: Anser
# Branta

Branta generoko Anatidae familiako animalia da. Hegaztien barruko sailkatua dago.

## Espeziak

* Branta bernicla
* Branta canadensis
* Branta hutchinsii
* Branta leucopsis
* Branta ruficollis
* Branta sandvicensis

## Kanpo estekak

* Datuak: Q210416
* Multimedia: Branta / Q210416
* Espezieak: Branta
# Pelikano

Pelikano Pelecanus generoko animalien izen arrunta da. Hegaztien barruko Pelecanidae familian dagoen genero bakarra osatzen dute.
Hegazti igeri-oinduna, uretakoa, behe barailan umeak elikatzeko janaria gordetzen duen poltsa gisako bat duena. Hegan egin dezaketeen hegaztietan handienetakoak dira. Motaren arabera 1,20, 1,40 edo 1,80 m luzeak izan daitezke, eta 14 kg har dezakete. Moko luzea eta zabala dute, behe-barailan umeak elikatzeko janaria gordetzen duen poltsa gisako bat duena. Lepoa eta hegoak ere luzeak dituzte; hankak berriz motzak eta igerirako egokituak. Isatsa ere motza dute. Hegalari onak dira, baina bizitzaren parterik handiena ibaietan, aintziretan edo itsasertzetan ematen dute. Oso hegazti taldezaleak dira bestalde. Arraina jaten dute batez ere, baina oskoldunak ere bai tarteka. Arrantza egin behar dutenean 15-20 pelikano elkartu eta arrain sardoa inguratzen dute harrapatzen hasi baino lehen.

## Espezieak

Pelecanus conspicillatus Pelecanus crispus Pelecanus erythrorhynchos Pelecanus occidentalis Pelecanus onocrotalus Pelecanus philippensis Pelecanus rufescens Pelecanus thagus

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013-11-1 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q19413
* Multimedia: Pelecanus / Q19413
* Espezieak: Pelecanus
# Neognathae

Neognathae edo neognatoak Neorniteen azpiklaseko hegazti batzuez esaten da. Neognato mota asko desagertua dago gaur. Hego sendoak dituzte subordena horretako hegazti gehienek, eta mota batek ere ez ditu igerirako egokituak. Badira hala ere hegan egiteko gai ez direnak. 26 ordena biltzen dira neognatoen artean; ezagunenak, besteak beste, paseriformeak, kukuliformeak, galiformeak eta anseriformeak dira.
Guztira 10.000 espezie inguru ditu.

## Taxonomia

Taxonomiaren ikuspegitik zalantzazkoak diren arren, hona hemen Naishek 2012an propsaturiko harremanak.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Naish, D. (2012). "Birds." 379-423. orr, Brett-Surman, M.K., Holtz, T.R., and Farlow, J. O. (eds.), The Complete Dinosaur (2. ed). Indiana University Press (Bloomington & Indianapolis).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19168
* Multimedia: Neognathae / Q19168
* Espezieak: Neognathae
# Neornithes

Neornite Neornithes azpiklaseko hegaztiez esaten da. Arkeornitea izan ezik, hegazti guztiak, bizi direnak eta fosil bihurtuta daudenak, biltzen dira neorniteen baitan.

## Taxonomia

Hona hemen Neornithes azpiklaseko ordena taxonomikoak:
* Odontognathae
* Palaeognathae:
** Struthioniformes
** Tinamiformes
* Neognathae:
** Galloanserae:
*** Anseriformes
*** Galliformes
** Neoaves:
*** Gaviiformes
*** Podicipediformes
*** Procellariiformes
*** Sphenisciformes
*** Pelecaniformes
*** Ciconiiformes
*** Phoenicopteriformes
*** Falconiformes
*** Gruiformes
*** Charadriiformes
*** Pteroclidiformes
*** Columbiformes
*** Psittaciformes
*** Cuculiformes
*** Strigiformes
*** Caprimulgiformes
*** Apodiformes
*** Coraciiformes
*** Piciformes
*** Trogoniformes
*** Coliiformes
*** Passeriformes

### Filogenia
## Erreferentziak

* ↑ Brown, J.W. & Van Tuinen, M.. (2011). Evolving Perceptions on the Antiquity of the Modern Avian Tree, in Living Dinosaurs: The Evolutionary History of Modern Birds. Chichester: John Wiley & Sons, Ltd doi:10.1002/9781119990475.ch12..
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19163
* Espezieak: Neornithes
# Palaeognathae

Palaeognathae Neorniteen azpiklaseko hegazti batzuez esaten da. Beste azpiklasea Neognathae da. Guztira 47 espezie ditu gaur egun.

## Erreferentziak

* ↑ Clements, J.F. Schulenberg, T.S. Iliff, M.J. Sullivan, B.L. & Wood, C.L.. (2010). The Clements checklist of the birds of the world: Version 6.5. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19166
* Multimedia: Palaeognathae / Q19166
* Espezieak: Palaeognathae
# Tinamidae

Tinamidae edo tinamido Tinamiformeen ordenako izen bereko familiako hegaztiez esaten da. Gorputzez eperraren antzekoak dira, baina lepoa eta mokoa hark baino luzeagoak eta meheagoak izaten dituzte. Lumak lekuan lekuko kolorera aldatzen direnak dituzte. Oso isats laburra dute. Hankak hiru atzaparrekoak dituzte; eta behatz handia besteak baino gorago kokatua. Hego Amerikan bizi dira. Tinamido motarik ezagunenak inanbu edo tinanbu izenekoak dira.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19172
* Multimedia: Tinamidae / Q19172
* Espezieak: Tinamidae
# Cariamiformes

Cariamiformes edo Cariamae hegan egiten ez duten zenbait hegaztik osaturiko ordena da. Egun dagoen Cariamidae eta iraungitutako Phorusrhacidae, Bathornithidae, Idiornithidae eta Ameghinornithidae familiek osatzen dute. Lehen Gruiformesen subordenatzat jotzen zuten baina ikerketa morfologiko eta genetikoei esker ordena onartu dute.

## Erreferentziak

* ↑ Mayr, G.. (2005). «"Old World phorusrhacids" (Aves, Phorusrhacidae): a new look at Strigogyps ("Aenigmavis") sapea (Peters 1987)» PaleoBios.
* ↑ Hackett, Shannon J.; et al.. (2008-06-27). «A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History» Science 320 (5884): 1763–1768. doi:10.1126/science.1157704. PMID 18583609..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1207101
* Multimedia: Cariamiformes / Q1207101
* Espezieak: Cariamiformes
# Saurischia

Saurischia (narrasti aldaka) ordenako dinosauro aldaka atzerantz orientatua dute eta sauriskioek kranealki (aurrerantz) dute. Sauriskioei baino gertuago dagoen arbaso komun bat duten taxoi guztiek". Sauriskioak ordea "gaur egungo hegaztiekin baino arbaso komun gertuago bat duten taxoi guztiak" dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q186334
* Multimedia: Saurischia / Q186334
* Espezieak: Saurischia
# Ornithischia

Ornithischia (hegazti aldaka) ordenako dinosauroak aldaka atzerantz orientatua dute eta kranealki (aurrerantz) dute. Ornitiskioak definitzeko. Beste sailkapen batzuetan moduan agertzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q191488
* Multimedia: Ornithischia / Q191488
* Espezieak: Ornithischia
# Deinonychosauria

Deinonychosauria dinosauro therapodoen klado bat izan zen. Barnean bi familia hartzen zituen: Dromaeosauridae eta Troodontidae hain zuzen ere.
Jurasiko Ertaina eta Kretazeo Goiztiar artean (duela 167 eta 65 milioi urte) bizi ziren egungo Amerikan, Europan, Afrikan, Asian eta Antartikan.

## Erreferentziak

* ↑ Metcalf, S.J., Vaughan, R.F., Benton, M.J., Cole, J., Simms, M.J. & Dartnall, D.L.. (1992). «A new Bathonian (Middle Jurassic) microvertebrate site, within the Chipping Norton Limestone Formation at Hornsleaslow Quarry, Gloucestershire» Proceedings of the Geologists’ Association (103): 321–342..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131218
* Multimedia: Paraves / Q131218
* Espezieak: Deinonychosauria
# Troodontidae

Troodontidae hegaztien itxurako dinosauro theropodoen familia bat izan zen.

## Filogenia

Hoan hemen 2012an Turner, Makovicky and Norellek proposaturiko kladograma:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q132452
* Multimedia: Troodontidae / Q132452
* Espezieak: Troodontidae
# Oviraptoridae

Oviraptoridae hegaztien itxurako dinosauro orojale eta belarjaleen familia izan zen, egungo Gobin eta Mongolian bizi zena.

## Filogenia

Hona hemen Fanti et al.ek 2012an proposaturiko kladograma.

## Erreferentziak

* ↑ Fanti F, Currie PJ, Badamgarav D. (2012). «New Specimens of Nemegtomaia from the Baruungoyot and Nemegt Formations (Late Cretaceous) of Mongolia»] PLoS ONE 7 (2): e31330. doi:10.1371/journal.pone.0031330..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q571350
* Multimedia: Oviraptoridae / Q571350
* Espezieak: Oviraptoridae
# Maniraptora

Maniraptora hegaztien klado dinosauroak teropoden bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131793
* Multimedia: Maniraptora / Q131793
* Espezieak: Maniraptora
# Pagellus

Pagellus esparidoen familiako itsas arrain generoa da. Ezagunena Pagellus bogaaeveo (Bisigu arrunt) espeziea da.

## Espezieak

* Pagellus acarne (Risso, 1827) - Lentoia
* Pagellus affinis (Boulenger, 1888)
* Pagellus bellottii (Steindachner, 1882)
* Pagellus bogaraveo (Brünnich, 1768) - Bisigu arrunta
* Pagellus erythrinus (Linnaeus, 1758) - Lamotea
* Pagellus natalensis (Steindachner, 1903)

## Erreferentziak

* ↑ Sepkoski, Jack (2002) `A compendium of fossil marine animal genera Bulletins of American Paleontology, 364.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1654733
* Multimedia: Pagellus / Q1654733
* Espezieak: Pagellus
# Rhynchocephalia

Errinkozefalioak (Rhynchocephalia) Triasikoan sortutako narrasti lepidosaurioen ordena da, gaur egun ordezkari bakarra duena, hots, Zeelanda Berriko tuatara, zeina bi hezur-arku kranial edukitzeagatik ezaugarritzen den.
Mesozoo garaian bizi izan ziren eta musker itxurako gorputza zuten narrastiak dira. Arrek ez zuten sexu organorik. Buru-handiak eta mokodunak ziren. Bizkarrean zehar gandor arantzadun bat zuten.

## Taxonomia

* Rhynchocephalia ordena
** Gephyrosauridae familia †
*** Gephyrosaurus †
** Sphenodontia subordena
*** Diphydontosaurus †
*** Planocephalosaurus †
*** Pleurosauridae familia †
**** Palaeopleurosaurus †
**** Pleurosaurus †
*** Sphenodontidae familia

## Filogenia

Hona hemen Wu-k (1994), Evans et al.-ek (2001), eta Apesteguia & Novas-ek (2003). proposaturiko kladograma:
| Rhynchocephalia Gephyrosaurus  Sphenodontia Diphydontosaurus  Planocephalosaurus  Pleurosauridae Palaeopleurosaurus Pleurosaurus Sphenodontidae Rebbanasaurus "Clevosaurinae" Polysphenodon Brachyrhinodon Clevosaurus Sphenodontinae Homoeosaurus Kallimodon "Sapheosaurini" Sapheosaurus Ankylosphenodon Pamazinsaurus Zapatadon Theretairus Sphenovipera Sphenodontini Cynosphenodon Sphenodon (Tuatara) Opisthodontia Opisthias Eilenodontini Toxolophosaurus Priosphenodon Eilenodon | "Gephyrosauridae" |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltermek proposaturiko definizioa
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Wu, X-C. 1994: Late Triassic-Early Jurassic sphenodontians from China and the phylogeny of the Sphenodontia. in Fraser, N. C. & Sues, H-D.. 1994: In the Shadow of the Dinosaurs. Cambridge University Press, New York. 1994
* ↑ Evans, S. E., Prasad, G. V. R. & Manhas, B. K., 2001: Rhynchocephalians (Diapsida: Lepidosauria) from the Jurassic Kota Formation of India. Zoological Journal of the Linnean Society: Vol. 133, #3, pp. 309-334
* ↑ Apesteguía S, Novas FE (2003) Large Cretaceous sphenodontian from Patagonia provides insight into lepidosaur evolution in Gondwana. Nature, 425:609–612
* ↑ Sphenodontida. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15099738
* Espezieak: Rhynchocephalia
# Thyreophora

Thryeophora dinosauro ornitiskioen azpitaldea izan zen. Belarjale armatu hauek Jurasiko Goiztiar eta Kretazeo Berantiar artean bizi ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q823931
* Multimedia: Thyreophora / Q823931
* Espezieak: Thyreophora Nopcsa
# Ankylosauria

Ankilosaurioak, edo ankylosauria, Ornithischia ordenako dinosauro talde bat izan zen. Jurasiko Ertainaren eta Kretazeo Berantiarraren artean bizi izan ziren, eta haien aztarnak kontinente guztietan agertu dira, Afrikan izan ezik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q273617
* Multimedia: Ankylosauria / Q273617
* Espezieak: Ankylosauria
# Stegosauria

Stegosauria dinosauro belarjaleen taldea izan zen, Jurasiko Ertaina eta Kretazeo Goiztiar artean bizi zena. Bere aztarnak Ipar Hemisferioan agertu dira batez ere. Ospetsuenak Stegosaurus generoko kideak ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131484
* Multimedia: Stegosauria / Q131484
* Espezieak: Stegosauria
# Iktiosauro

Iktiosauroa (Ichthyosaurus; antzinako grezierako ιχθυς ichthys, 'arrain' eta σαυρος sauros 'musker' hitzen lotunea) iktiosauridoen familiako itsasoko narrastia da, Jurasiko garaian agertu eta Kretazeo garaiaren hasieran desagertu zena, 2 m inguru luzea. Ingalaterran, Alemanian, Groenlandian eta Kanadako Alberta estatuan aurkitu dira haren hezurrak. Aurkikuntza horiek erakutsi dutenez izurdearen antza zuen, muturra izurdeak baino zorrotzagoa bazuen ere. Sudur-zuloak ia begien ondoan zituen eta usaimenaz baliatzen zen bere eginkizunetan gidatzeko. Gauza segurua da biziernalkaria zela, ezkatarik ez zuela eta kolorez gorri marroixka zen, adituen ustez.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013-11-7 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131565
* Multimedia: Ichthyosaurus / Q131565
* Espezieak: Ichthyosaurus
# Ornithopoda

Ornithopoda dinosauro ornitiskio bat izan zen narrastia esan nahi du Jurasiko gorenean Kretaziko bizi izan zen sei tona inguru zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q467430
* Multimedia: Ornithopoda / Q467430
* Espezieak: Ornithopoda
# Ceratopsia

Ceratopsia dinosauroen ornitiskio izan Kretazeoan eta Jurasiko enestaian bizi zen dinosauro hau belarjalea izan zen. Ipar ekialdean aurkitu dira horien fosilak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131381
* Multimedia: Ceratopsia / Q131381
* Espezieak: Ceratopsia
# Saurio

Saurio (Sauria) Squamataren barruko subordena bat da. Oraindik orain ez du onarpen osorik, nahiz eta The Reptile Databasek guztiz ontzat eman.
Itxuraz muskerraren antzekoak dira gehienak, gorputzez luzaranak, lau hankakoak eta isats-luzeak. Badira, hala ere, gorputz sendokoak (kameleoia), baita hankarik ez dutenak ere (anfisbenidoen familiakoak gehienak). Saurio batzuetatik besteetara alde handiak dira neurrian; Komodoko herensugea, esate baterako, 3,5 m luze izan daiteke eta gekoa 14 cm baino askoz luzeago ez da hazten. 16 bat familia biltzen dira subordena horretan. Horietan ezagunenak iguanidoak, agamidoak, lazertidoak, kameleontidoak eta baranidoak dira; saurio motarik ezagunenak, berriz, muskerra, kameleoia eta iguana dira.

## Infraordenak

* Dibamia
* Diploglossa
* Gekkota
* Iguania
* Platynota
* Scincomorpha

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-10-4 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2254408
* Multimedia: Diapsida / Q2254408
* Espezieak: Sauria
# Protostomia

Protostomia (grezieratik, ahoa lehenengo) animalia klado bat da. Deutorostomiarekin eta beste filum batzuekin batera Bilateria kladoa osatzen dute. Animalia hauek simetria biletarala dute eta hiru hazi geruza. Deutorostomia eta Protostomiaren arteko ezberdintasuna enbrioiaren garapenean aurkitzen dira.
Egungo ikerketa molekularrek hiru taldetan bereizten dituzte protostomoak:
* Ecdysozoa, adib. artropodoak, nematodoak
* Platyzoa, adib. platelmintoak, errotiferoak
* Lophotrochozoa, adib. moluskuak, anelidoak
baita zenbait taxa txiki ere, tartean Chaetognatha.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5171
* Multimedia: Bilateria / Q5171
* Espezieak: Protostomia
# Gila munstro

Gila munstro (Heloderma) Helodermatidae familia monotipikoaren genero bakarraren izen arrunta da, Platynota narrasti infraordenaren barruan sailkatua. Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldean, Mexikon eta Guatemalan bizi dira. Baranoen familiako kide gutxi batzuekin batera pozoia sortzeko gaitasuna duten saurio bakarrak dira.
Itxuraz muskerraren antzekoak izaten dira. Buru zabal handia dute, begi txikiak, aho zabala eta bi puntako mizto bilkorra. Masailezurretako giltzaduren ondoan pozoi-guruinak dituzte. Gorputzaren gainaldea garatxoaren antzeko ezkata txikiz estalia dute. Kolorez, zuri-beltzak, edo zuri eta marroiak izaten dira.

## Espezie eta azpiespezieak

* Heloderma horridum
** Heloderma horridum horridum (Wiegmann, 1829)
** Heloderma horridum alvarezi Bogert & Martên del Campo, 1956
** Heloderma horridum exasperatum Bogert & Martên del Campo, 1956
** Heloderma horridum charlesbogerti Campbell & Vannini, 1988
* Heloderma suspectum
** Heloderma suspectum suspectum Cope, 1869
** Heloderma suspectum cinctum Bogert & Martên del Campo, 1956

## Erreferentziak

* ↑ . Fry, B.. (2006ko otsaila). «Early evolution of the venom system in lizards and snakes» (PDF) Nature 439 (7076): 584–588. doi:10.1038/nature04328. PMID 16292255..
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q729412
* Multimedia: Heloderma / Q729412
* Espezieak: Heloderma
# Dasyuromorphia

Dasyuromorphia Australiako ugaztun martsupial haragijaleen ordena bat da.

## Familiak

* Dasyuromorphia ordena
** †Thylacinidae familia
*** †Thylacinus cynocephalus
** Dasyuridae familia
*** Dasyurinae subfamilia
*** Sminthopsinae subfamilia
** Myrmecobiidae familia
*** Myrmecobius fasciatus

## Kanpo estekak

* Datuak: Q213333
* Multimedia: Dasyuromorphia / Q213333
* Espezieak: Dasyuromorphia
# Lepidosauria

Lepidosauria subordenako narrasti bat da, gaur egun ordezkari bakarra duena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q728299
* Multimedia: Lepidosauria / Q728299
* Espezieak: Lepidosauria