OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Laranjondo

Laranjondoa (Citrus × sinensis) laranjak ekoizten dituen fruta-arbola da. Laranjondoa antzinatik landatzen den espezie hibridoa da, seguru asko arabisagar arbolaren (Citrus maxima) eta mandarinondoaren (Citrus reticulata) arteko nahastea. Zuhaitz loredun txikia da, 10 metro baino gutxiago hazten dena. Arrautza-formako hosto betiberde iraunkorrak ditu, 4 eta 10 cm artekoak, modu txandakatuan kokatuak eta ertz krenulatudunak. Bere fruitua den laranja hesperidio bat da, hau da, baia mota bat.
Sailkapen tradizionaletan, laranjondoa Citrus generoko Citrus sinensis espezie gisa sailkatu izan da. Genero honetako beste partaide batzuk limoiondoa, limondoa eta laranjondo mingotsa dira. Berriki egindako ikerketa genetikoek erakutsi dutenez, fruta-arbola hauek guztiak, izatez, arabisagar arbolatik, mandarinondotik eta zidrondotik eratorritako barietate hibridoak dira. Hori dela eta, nomenklatura zientifiko zuzena Citrus x sinensis da. Izen zaharra, hibrido izaera adierazten ez duena, oraindik asko erabiltzen da. Laranjondoa, gainerako zitrikoak bezala, errutazeoen familiakoa da.

## Ezaugarriak

Hosto iraunkorreko zuhaitz txikia da laranjondoa; ez da 7 m-tik gora hazten. Adaburu biribildua du.

### Zurtoina – Azala

Zurtoinaren azala arrea da, eta arantzatsua batzuetan.

### Hostoak

Hosto zabalak, eliptikoak eta berde ilun distiratsuak ditu laranjondoak.

### Loreak

Udaberrian loratzen da laranjondoa. Loreak zuriak eta usain gozokoak dira, eta multzo txikitan sortzen dira.

### Fruituak

Hesperidio motakoa da laranjondoaren fruitua ─laranja─; barrualdea mamitsua eta zukutsua da, eta oso aberatsa C bitaminan.

## Habitata

Laranjondoa, jatorriz, Asiakoa da, eta XIII. mendean ekarri zuten Europara. Oso hedatua da Mediterraneo aldeko herrialde beroetan, eta Euskal Herriko kostaldeko herri batzuetan ere aurki daitezke laranjondoak apaingarri.

## Erabilera

Laranja gozoaren arbola zitrikorik hedatuena da, eta fruituak, oso estimatuak. Espainian, Valentziako eta Murtziako laranjadiak bereziki ospetsuak dira eta Estatu Batuetan, Floridakoak.
Laranjondoaren loreak oso estimatuak dira tonikoak prestatzeko: “laranja-lorearen ura” antiespasmodikoa eta lasaigarria da, eta “Karmengo ura” (laranja-lorearen ura eta melisa), zorabioen kontrakoa.
Lurringintzan eta sukaldaritzan erabiltzen diren esentziak ere egiten dira laranjondoaren loreekin. Lorategietan, apaingarri gisa erabiltzen dira laranjondoak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.
* Datuak: Q3355098
* Multimedia: Citrus sinensis / Q3355098
# Felix Monasterio

Felix Monasterio Ateka (Errigoiti, 1902ko maiatzaren 2a – Algorta, 1951ko urtarrilaren 17a), erlijio-izena Félix de la Virgen, bizkaitar apaiz trinitarioa izan zen.

## Biografia

Felix Monasterio Errigoitin jaio zen 1902ko maiatzaren 2an, nekazari apalen eta kristau elizkoien familia batean: Pedro Monasterio eta Anastasia Ateka.
1915eko irailaren 28an, Algortako Trinitarioen etxean sartu zen, erlijioso hirukoiztar gisa trebatzen hasteko. 1919ko urriaren 3an hartu zituen habitoak, Nuestra Señora de la Bien Aparecida santutegian, eta urtebete geroago, 1920ko urriaren 5ean, egin zituen lehen botoak.
1925eko abuztuaren 9an apaiztu zen, eta bere ezaugarria izan zen moral eta doktrina katolikoari eta Ordena Trinitarioaren tradizio eta misioari leial izatea. «El Santo Trisagio» aldizkarian artikulu ugari idatzi zituen eta Tomas de la Virgen agurgarriaren biografia argitaratu zuen. Etorkizuneko hirukoiztarren hezitzaile gisa, beren Ordenaren estiloaren arabera moldatzea zen beren obsesio nagusia, kontenplazio eta ekintza osagaiekin, karitate basatiarekin, pobrezia askatzailearekin, pazko ikuspegiko penitentziarekin. Pobreen zerbitzura baino ez zen aritu.
Algortako Trinitate Etxean zegoela, 1951ko urtarrilaren 17an hil zen Felix. Herrian jendeak oraindik berataz gogoratzen du eta bere erlijioko anaiek beatifikazio prozesuari ekin zioten. 1994ko martxoaren 26an, Joan Paulo II.a aita santuak beneragarri izendatu zuen, eta, eliza katolikoaren prozesuaren arabera, mirari bat espero da dohatsu izendatua izateko. Haren hondarrak Algortako Hirutasun Santuaren elizan daude.

## Erreferentziak

* 1 2 Hernández Sánchez 2001, 546-550 orr. .
* ↑ Hernández Sánchez 2001, 546 orr. .
* ↑ Zabala 1983, 132 orr. .
* ↑ Zabaleta 2001, 46 orr. .
* ↑ Zabaleta 2001, 90 orr. .
* ↑ Hernández Sánchez 2001, 549-550 orr. .

## Bibliografía

* Hernández Sánchez, José. (2001). Espigando el patrimonio trinitario. Erroma: Secretariado General Trinitario ISBN 88-900340-2-5..
* Vizcargüenaga Arriortúa, Ignacio. (2011). Carisma y misión de la Orden Trinitaria. Salamanca: Secretariado Trinitario ISBN 88-900340-2-5..
* Zabala, Carlos M.. (1983). Svo. de Dios p. Félix de la Virgen. La otra alternativa. Algorta: Trinitarios.
* Zabaleta, Primitivo. (2001). El padre Félix de la Virgen. Trinitario (una santidad al alcance de todos). Kordoba.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q62730943
# Pedro José Galíndez

Pedro José Galíndez Vallejo (Portugalete edo Londres, 1885 edo 1892ko urtarrilaren 1a - Neguri, Getxo, 1971ko urriaren 2a), Peru Galindez gisa ezaguna, euskal skipper eta abokatua izan zen.

## Biografia

María Vallejo Arana eta Pedro José Galíndez Quintanaren semea.
Jaiotza data eta lekuari buruzko bertsio desberdinak daude. Batetik, 1892an jaio zela esaten da, El Saltillo jauregian. Bestetik, Londresen jaio zela adierazten da, 1885ean.
Mercedes Maiz Velarde emaztearekin batera, El Saltillo izeneko jauregia "Casa del Salvador" Patronatoari emateko gomendioa zion amari,1950ean. Ondoren, eraikinaren berrikuntzak ordaindu zituzten.
1918ko azaroaren 15ean Banco Comercial Agrícolaren sortzaileetako bat izan zen. Banco de Vizcayako lehendakari-ordea izan zen, baita Bilboko Merkataritza Ganberako lehendakaria ere. Horrez gain, Portugaleteko alkatea, Bilboko Adingabeen Auzitegiaren lehendakaria eta Bizkaiko Adingabeen Babeserako Erkidego Batzordeen (Juntas Provinciales de Protección de Menores de Vizcaya) kidea izan zen, non gerrako umeen errepatriaziorako batzordean parte hartu zuen, besteak beste.
1928an Amsterdamgo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz)Eskela
* ↑ PERU GALÍNDEZ
* ↑ Auñamendi Entziklopedia
* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) «Pedro J. Galíndez - Escuela de Ingeniería de Bilbao - UPV/EHU» Escuela de Ingeniería de Bilbao (Noiz kontsultatua: 2024-02-23).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Juan Antonio, Vives Aguilella. (2003). Hogar Saltillo. 50 Años de vida familiar. Asociación Casa del Salvador.
* ↑ (Gaztelaniaz) Memoria de la Junta Provincial de Protección de Menores de Vizcaya (1932-1939). Bilbao.. Bilbo: Junta Provincial de Protección de Menores de Vizcaya.
* ↑ www.sports-reference.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19662851
# Juan Garizurieta

Juan Garizurieta Gorroño (Erandio, 1908ko azaroaren 27a - Getxo, 2001eko abuztuaren 29a) bizkaitar futbolaria izan zen, erdilari moduan aritu zena.

## Klubak

| Kluba | Urtea(k) | Partida(k) | Gol(ak) |
| Athletic Club | 1927 – 1935 | 74 | 3 |
| Osasuna | 1935 – 1936 | 1 | 0 |
* Datuak: Q28801847
# Lorenzo Hurtado de Saratxo

Lorenzo Hurtado de Saratxo Arregi (Bilbo, 1889ko urriaren 8a - Getxo, 1984ko irailaren 2a) bizkaitar enpresaburu eta politikaria izan zen, 1959 eta 1963 artean Bilboko alkatea izandakoa.
Gueñesko notarioaren semea, zuzenbidea ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean. 1919an Liga de Acción Monárquica alderdiaren sorreran parte hartu zuen eta, urte hartako hauteskundeetan, Portugaleten tirokatu zuten. Espainiako Bigarren Errepublikan Acción Española aldizkariaren eta Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista alderdiaren sorreran parte hartu zuen.
Resinera Bilbaína (1929), Firestone eta El Pueblo Vasco enpresen zuzendaritza-batzordean izan zen. 1938an Banco de Bilbaoren kontseilari izendatu zuten eta ia bere heriotzara arte kargua mantendu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Agirreazkuenaga Zigorraga, Joseba; Ahedo Gurrutxaga, Igor; Alonso Olea, Eduardo J.; Barruso Bares, Pedro; Gracia Cárcamo, Juan; Kintana Goiriena, urgi; Martínez Rueda, Fernando; Mendiola Gonzalo, Fernando et al.. (pdf) Bilbao desde sus alcaldes: Diccionario biográfico de los alcaldes de Bilbao y gestión municipal en la Dictadura. 3:1937-1979 ISBN 978-84-88714-14-5..
* Datuak: Q11933910
# Luis Hurtado

Luis José Emilio Hurtado Gaminde (Bilbo, 1892ko apirilaren 6a - Getxo, 1956ko ekainaren 11), Luisito izenez ezaguna, Bilboko Athletic Klubeko jokalaria izan zen, atzelari moduan aritu zena. Bere bizitzari buruzko daturik ez badago, klubeko hasierako futbolari amateur garrantzitsuenetariko bat izan zen. 18 denboralditan 83 partida ofizial jokatu zuen, garai hartako errekorretako bat izan zena. Gainera, zazpi aldiz jokatu zuen Errege Kopako finala eta lehiaketa horretan palmares onenetariko bat duen jokalarietako bat da.

## Biografia

Athletic Clubek 1906-07ko denboraldian lehen taldearen zerrendan sartu zuen. 1908ko abenduaren 8an Lamiakon jokatu zuten Club Ciclista San Sebastiánen aurkako lagunarteko partida batean debutatu zuen. 1910eko martxoan Errege Kopan debuta egin zuen, Real Madridi 2 eta 0 irabaziz. 1913ko abuztuaren 21ean, San Mames futbol zelaia inauguratu zuen Racing de Irúnen aurkako partida jokatu zuen. Luis Maria Solaun ondoan izanda, klubeko atzelariek hurrengo lau urtetan hiru Errege Kopa irabazi zituzten.
Bere ibilbidean 1913, 1914, 1915, 1916, 1920 eta 1921eko Errege Kopako txapelketetan gutxienez partida bat eta zazpi final (1910, 1913, 1914, 1915, 1916, 1920 eta 1921) jokatu zituen. 1923ko irailaren 30ean bere azken partida jokatu zuen, Fútbol Club Barcelonaren aurkako lagunartekoa Les Cortsen. Beraz, denboraldi gehien (18) jokatu dituen klubeko hirugarren jokalaria da, Piru Gainza eta Jose Maria Belauste aurrean eta Jose Angel Iribar ondoan izanda.

## Ibilbidea

| Kluba | Urtea(k) |
| Athletic Club | 1906-1924 |

### Eskualdeko Txapelketak

| Txapeleketa | Kluba | Urtea |
| Iparraldeko Eskualdeko Txapelketa | Athletic Club | 1914 |
| Iparraldeko Eskualdeko Txapelketa | Athletic Club | 1915 |
| Iparraldeko Eskualdeko Txapelketa | Athletic Club | 1916 |
| Iparraldeko Eskualdeko Txapelketa | Athletic Club | 1920 |
| Iparraldeko Eskualdeko Txapelketa | Athletic Club | 1921 |

### Errege Kopak

| Titulua | Kluba | Urtea |
| Errege Kopa | Athletic Club | 1910 |
| Errege Kopa | Athletic Club | 1911 |
| Errege Kopa | Athletic Club | 1914 |
| Errege Kopa | Athletic Club | 1915 |
| Errege Kopa | Athletic Club | 1916 |
| Errege Kopa | Athletic Club | 1921 |

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Los mimbres de mister Barnes - Athletic Club de Bilbao» El Correo 2009-04-26.
* ↑ (Gaztelaniaz) Athletic Club. Athletic Club VS Racing Irun 21/8/1913. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q63302016
# Andrés Isasi Linares

Andrés Isasi Linares (Bilbo, 1890eko urriaren 28a - Algorta, Getxo, 1940ko apirilaren 6a) bizkaitar musikagile eta poeta lirikoa izan zen.
Humperdinckekin ikasi zuen Berlinen, eta haren ikaslerik begikoena izatera iritsi zen. 1914an Berlinen poema sinfoniko bat estreinatu zuen (Amor dormido). Urte berean konposizio sari bat irabazi zuen Suedian Zharufa poema sinfonikoarekin. 1930ean berebiziko arrakasta izan zuen Budapesten bere Angelusarekin. Beste obra batzuk: Cuarteto en Sol mayor; El Oráculo, El Pecado poema sinfonikoak eta Segunda Sinfonía en Sol; Viajero enlutado, Narración del viejo marino eta El rey y el bufón baladak; Cuarteto en Do menor ganberako konposizioa. Atsegin hutsez jardun zuen musikagintzan, bizibidea musikatik ateratzeko inolako beharrik ez zuen eta. Isasiren musikak folklorearen elementu landuak erabili zituen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q524358
# Pio Lindegaard

Per Erik Lindegaard Gredsted-Larsen (Zornotza, Bizkaia, 1920ko azaroaren 29a - Getxo, 1999ko apirilaren 26a), Pio izenez ezagunagoa, Zornotzako daniarra zen, Danimarkako kontsula Bilbon eta jazz musikaren aditu bikaina.

## Bizitza

Ingeniaritza termodinamikako ikasketak egin zituen 1940 en 1945. urteen artean. Gaztea zela hasi zen Danimarkako merkataritza ordezkaritzan lanean Espainarekiko bi aldeko merkataritzarako. 1960an Danimarkako Konsul izendatu zuten Bilbon. Hamar urte beranduago, Frederiko IX erregeak Dannegrogerako baimena eman zion zaldun kategorian, eta mailaz igo zen 1976an, Margarita II.ren eskutik, lehen klaserako graduan.
1958an Bilboko lehen Jazz Kluba sortu zuen. Bertan antolatu zituzten hiriko ekitaldi guztiak 60. hamarkadaren erdira arte. 1981ean Bilboko Erakunderekin hitzartutako akordio bati esker, berriro ekin zioten klubaren proiektuari. Hamabi urte geroago, oraindik ere funtzioamenduan dago.
1983an MIKELDIa jaso zuen Bilboko Zine Dokumental eta Laburmetraian egindako lanagatik. Horri lotuta egon zen hasieratik Nazioarteko Epaimahaiaren idazkari gisa. 1985ean Getxoko "Zilarrezko Errota" saria eman zioten Bizkaiko udaleko Jazz jaialdian egindako ekarpenarengatik.

## Irratiko gizona

Beste maila batean bere irrati-jarduera aztertu behar dugu: 1950. urteko apirilean daniar musikari buruzko irratsaio bat aurkezteko gonbita egin zioten Bilbo irrataian eta ordu ezkero, bere bizitzako azken egunera, beti izan du harremana uhinekin. ("Musika daniarra", "Musika alemaniarra", "Musika ingelesa", "Etxe Amerikarreko ordua", "Hemen Bilbo", "Iparraldeko antena"...)
Horien guztien artean "Bateria eta kontrabaxua" izan zen gehien iraun zuen irratsioa, 48 urte alegia. Irratsaio horrekin entzuleen estimua eta jazz-komunitatearen errespetua lortu zituen.

## Jazzeko aditua

Genero horretako musika hedatzeko egin zuen lanari esker aukera eman zien hainbat belaunaldi "erritmo barbaro" haiek entzuteko, eta era berean jazzak inspiratzen duen filosofiaz eta hori mugiarazten duten mekanismoez gozatzen ikasteko aukera eman zien. Horrela agerian utzi zuen Benny Carter, Count Basie edo Duke Ellington artista handiek pertsonalki genero horrekin transmititu zioten maitasuna.
Pio 1999ko apirilaren 26an hil zen. Jazzerako izan zuen pasioa da utzitako ondare nagusia. Ezagutu zutenek eta musika hori entzuten dutenek Jazza bizirik dagoela sentitzen dute eta musika horrekin batera baita gure Lagun Pio ere.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9060007
# Lucía Martínez Odriozola

Lucía Martínez Odriozola (Getxo, 1958ko abenduaren 3a – Gurutzetako Ospitalea, 2021eko abuztuaren 14a) bizkaitar kazetaria izan zen. EHUko Kazetaritza Fakultatean irakaslea, Pikara Magazine aldizkari digital feministaren abiarazleetariko bat izan zen. Kazetaritzan genero ikuspegia txertatzeaen alde egin zuen.

## Biografia

1983an, EHUko kazetaritza ikasketetako lehen promozioan ikasi zuen Martinez Odriozolak, eta, gerora, EHUko irakaslea ere izan zen. 2006an, Euskal Kazetarien Elkarteko lehendakari izendatu zuten.
Pikara aldizkariaren sortzaileetako bat ere izan zen, eta kazetaritza eta genero ikuspegia lantzeko hainbat elkarte eta jardunalditan parte hartu zuen.
   Gauza batzuk behin esatearekin nahikoa eta horrek bizitza aldatzen dizu. Feminismoa horietako bat da. (Lucía Martínez Odriozola)
Genero ikuspegitik lan egiten duten Nazioarteko Kazetarien Sareko koordinatzailea izan zen eta Espainiako Kazetarien Elkarteen Federazioko (FAPE) presidenteordea ere. Halaber, azken urteetan hitzaldiak eman zituen Bizkaiko Ahalduntze Eskoletan.
   Kazetari batek zerbaiti uko egin behar badio, hobe du lanez aldatzea. Eta, noski, egin behar du ere, halako batean bere etika edo zintzotasunari uko egiteko egoeran egonez gero. Une horretan, kazetari izateari utzi behar dio. (Lucía Martínez Odriozola)

## Heriotza

63 urte zituela hil zen giltzurrun transplante baten ondorengo konplikazioen ondorioz.

## Argitalpenak

* Pikara Magazine aldizkarian hainbat artikuluren egilea.
* Eldiario.es egunkarian.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Iribarren, Maddi Ane Txoperena. «Kazetaritza, antiojo morez» Berria (Noiz kontsultatua: 2021-08-15).
* 1 2 «Lucia Martinez Odriozola kazetaria zendu da» EITB Euskal Irrati Telebista 2021-08-14 (Noiz kontsultatua: 2021-08-15).
* ↑ Berria. «Lucia Martinez Odriozola kazetaria zendu da» Berria (Noiz kontsultatua: 2021-08-15).
* ↑ «"Incluir la perspectiva de género en el periodismo es cuestión de profesionalidad" -» pikara magazine 2014-03-10 (Noiz kontsultatua: 2021-08-15).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «"Incluir la perspectiva de género en el periodismo es cuestión de profesionalidad" -» pikara magazine 2014-03-10 (Noiz kontsultatua: 2021-08-15).
* ↑ Odriozola, Lucía Martínez. «Lucía Martínez Odriozola, autora en pikara magazine» pikara magazine (Noiz kontsultatua: 2021-08-15).
* ↑ «Lucía Martínez Odriozola» www.eldiario.es (Noiz kontsultatua: 2021-08-15).

## Kanpo estekak

* Lucía Martínez Odriozolaren blog pertsonala: Momo dice.
* Lucia Martínez: Taller de comunicación y género: Perspectiva de géneroYoutube, 2017
* Lucía Martínez Odriozola: "Algunas redacciones son auténticas escuelas de corrupción" (eldiario.es, 2013)
* Datuak: Q83185294
# Julio Mugarra

Julio Mugarra Olano (Getxo, 1920ko uztailaren 14a - Algorta, 2005eko martxoaren 20a) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritu zena.

## Biografia

1942an Arenas Clubekin debutatu zuen Bigarren Mailan. 1944an Athletic Cluben hasi zen lanean, 1951ra arte, 1946-47 denboraldian izan ezik. Jokalari zuri-gorri bezala 50 partida jokatu zituen eta tanto bakarra egin zuen. 1952-53 denboraldian erretiratu zen Real Jaénen, eta Lehen Mailara igotzea lortu zuen.
Algortan hil zen 84 urte zituela.

## Ibilbidea

| Kluba | Urtea(k) |
| Arenas Club | 1942-1944 |
| Athletic Club | 1944-1946 |
| Barakaldo Club de Fútbol | 1946-1947 |
| Athletic Club | 1947-1951 |
| Real Jaén | 1952-1953 |

## Tituluak

| Titulua | Kluba | Urtea |
| Kopa | Athletic Club | 1945 |
| Kopa | Athletic Club | 1950 |

## Erreferentziak

* ↑ Athletic Club
* ↑ (Gaztelaniaz) «El equipo agradece los seis días de vacaciones» Diario AS 2005/03/22.
* Datuak: Q63284928
# Nekane Aranburu

María Dolores "Nekane" Aranburu Gil (Donostia, 1965) gipuzkoar museologo eta kuradorea da. 2013tik aurrera Es Baluard museoaren zuzendaria izan zen.
EHUn artearen historia eta museologia ikasi ondoren, Artiumen hasi zen lanean. 1993 eta 2003 artean Trasforma elkartea zuzendu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21530806
# Carmelo Gil Gorroño

Carmelo Gil Gorroño (Gueñes, 1848 - Algorta, 1910) bizkaitar medikua izan zen, ginekologian aditua. 1901ean Bilboko Amatasun Etxea sortu zuen, eta bertako lehen zuzendaria izan zen. Era berean, Bilboko Mediku Zientzien Akademiaren bultzatzaile nagusia izan zen, eta bertako presidente izan zen 1896an.

## Biografia

Aitaren lanbideari jarraituz, Medikuntza ikasketak hasi zituen Madrilgo Unibertsitate Zentralean, 1867an, eta 1871n amaitu zituen, ikasketa-espediente bikainarekin.
Bere bizitza profesionala Abandon hasi zuen, Hirugarren Karlistaldiaren garaian, eta 1883an, oposizio bidez, mediku izendatu zuten Bilboko Erruki-etxean, non txertaketa zuzeneko Institutu Antibariolikoa ezarri zuen 1884an.
1901ean, Bilboko Amatasun Etxearen sortzailea eta lehen zuzendaria izan zen, eta Bizkaiko Foru Aldundiko zerbitzu fakultatiboko mediku-zuzendaria ere izan zen. Basurtuko Ospitaleko Ginekologia Zerbitzuko lehen burua izan zen.
Ume-hazleen udal zerbitzua eraberritzen eta Esne Tanta sortzen ere lagundu zuen 1904an, ama-haurrentzako asistentzia osatzeko.
Laster ginekologiako espezialitatera bideratu bazen ere, mediku orokor gisa jarraitu zuen. Oso gogotsu parte hartu zuen Bilboko langile-klaseen bizi-baldintzekin kezkatuta zeuden medikuen bileretan, eta aipatzekoa da 1886an sukar tifoidearen aurkako borrokan eta Bilboko langilearen elikadurari buruzko hitzaldi-zikloan (1901) egindako ekarpena.
1894an, Atxuriko Ospitaleko ekitaldi-aretoan, Mediku Zientzien Akademia sortzeko proposamena argitaratu zuen. Akademia horren bigarren lehendakaria izan zen 1896an.
Herrian izan zen lehen X izpien aparatua eskuratu zuen eta bere lagun guztien eskura jarri zuen.
Bere seme Carmelo Gil Ibarguengoitiak bere ibilbide profesionala jarraitu zuen eta Bilboko Udalak kale bat eskaini zien.

## Erreferentziak

* 1 2 «Carmelo Gil y Gorroño» Real Academia de la Historia.
* 1 2 «Gil Gorroño, Carmelo» Enciclopedia Auñamendi.
* 1 2 «Gil Gorroño, Carmelo» Biblioteca Complutense, Médicos Históricos.
* ↑ Gondra Rezola, Juan. «Carmelo Gil Gorroño» Bilbaopedia.
# Izan Gira

Izan Gira edo Euskal rock´n´roll 1975. urte aldera Niko Etxartek argitaratutako rock abesti bat da. Gaur egun arte ezagutzen den euskara hutsean abesturiko lehenbiziko rock abestietako bat izatearen ospea du. Ordura arte euskaraz abesten ziren abestiak folk abestiak izan ohi baitziren.
Abesti honetan Zuberoan ospe handia duen Le Coucou des Bois diskoteka aipatzen du.

## Kanpo estekak

* Niko Etxarten Izan Gira abestia entzungai
* https://web.archive.org/web/20160304195516/http://ahobetekanta.arteola.com/kanta.php?id=55&id_arreglo=57 Hitzak, partitura ta argazki batzuk
* Datuak: Q12259957
# Bilboko Mediku Zientzien Akademia

Bilboko Mediku Zientzien Akademia (gaztelaniaz: Academia de Ciencias Médicas de Bilbao) euskal medikuntza-elkartea da. Elkartearen aldizkari ofizialak Gaceta Médica de Bilbao izena du.

## Sorrera

Bilboko Mediku Zientzien Akademia 1895eko urtarrilaren 19an sortu zen Zabalguneko Sorospen Etxeko Batzar Aretoan, Osasun Sailek osatutako batzorde mediko-farmazeutiko batek sustatuta: Carmelo Gil, Enrique García de Ancos, Domingo Pascual eta Nicolas Rivero. Lehenengo Zuzendaritza Batzordearen lehendakaria José Carrasco doktorea izan zen, Bilboko Ospitaleko eta ondorengo Basurtuko Ospitale Zibileko zuzendaria 1918ra arte.
Akademiak Bilboko eta Bizkaiko osasun-eraldaketan parte hartu zuen, eta Udalak eskatu zion tuberkulosiaren aurkako profilaxi baten oinarriak idazteko, alkoholismoaren aurkako borrokan, txertaketa antibariolikoaren estrategian, higiene-neurri batzuetan eta osasun-kartilla bat idaztean parte hartuz, 1918ko gripe-pandemia zela eta.

## Kanpo estekak

* Bilboko Mediku Zientzien Akademia
* Gaceta Médica de Bilbao
* Datuak: Q19689935
* Multimedia: Academia de Ciencias Médicas de Bilbao / Q19689935
# Carmelo Gil Ibarguengoitia

Carmelo Gil Ibarguengoitia (Bilbo, 1878 - Madril, 1920) bizkaitar medikua izan zen, ginekologian aditua.

## Biografia

Carmelo Gil Gorroño aitaren lanbideari jarraituz, Medikuntza ikasketak hasi zituen Madrilgo Unibertsitate Zentralean. 1901ean amaitu zuen Medikuntza karrera, eta E. Gutiérrez doktoreak zuzendutako Ginekologia Zerbitzuari lotu zitzaion. Alemanian ikasi zuen: Berlin (Geburtshilfliche Gynaekologische Klinik, Frauenklinik), Dresde (Königlischen Frauenklinik), Munich eta Hanburgo.
Bilbora itzuli zenean, Bizkaiko Amatasun eta Umezurtzen Etxean sartu zen (haren aita zen zuzendari), mediku laguntzaile gisa, eta 1910etik 1929ra arte izan zen zuzendari. 1919an, oposizio bidez, Basurtuko Ospitaleko Ginekologia Zerbitzuko Buruzagitza lortu zuen.
Kirurgia Obstetrikoan espezializatua, terapia berriak gehitu zituen, eta aitzindaria izan zen penintsulan baginako zesareen praktikan, baita odol-transfusioak amatasunaren ohiko terapeutikan txertatzen ere.
Bere bi semeek jarraitu zuten mediku lanbidea Bilbon: Guillermo Gil Turner (ginekologoa) eta Carmelo Gil Turner (zirujaua). Bilboko Udalak kale bat eskaini zien aitari eta bioi.

## Erreferentziak

* ↑ «Carmelo Gil e Ibargüengoitia» Real Academia de la Historia.
* ↑ Real Academia de la Historia. Guillermo Gil Turner. .
* ↑ «Carmelo Gil Turner» Real Academia de Medicina del País Vasco.