# Kontxa Laspiur Zabala

Kontxa Laspiur Zabala (Bergara, Gipuzkoa, 1924ko azaroaren 30a) euskaltzalea da. Euskara irakasle jardun du bere bizitzako urte luzez.

## Bizitza

Lehen urteak Kontxa Laspiur Zabala Bergaran jaiotako eibartarra euskaltzale sutsua da, 4 urterekin joan zen Eibarrera familiarekin eta eibarkortu egin zen. Kontxak jaio zen momentutik jaso zuen euskararekiko maitasuna. "Geure famelixan danok izan gara euskararen alde egin dogunak" kontatu zuen. "Gure etxera lagunak be ez zeben etorri nahi. ‘En tu casa hay que hablar en euskera’, esaten zeskuen, eta portalian gelditzen ziran", gogoratzen zuen. Ia bizitza osoa euskara irakasten eman du.

### Lan ibilbidea

Beistegi izan zen bere lehen lantegia, zazpi urtez lan egin zuen bertan, ondoren Orbeara joan zen baldintza hobeak eskaini baitzizkioten, eta beste zazpi urte egin zituen. Tailerreko lanaren ostean, eskaintza berezia jaso zuen: euskarazko klaseak ematea. Kontxak onartu egin zuen eta beste pare bat lagunekin batera (“Zabaleta, Amatiño…”) euskarazko irakasle hasi zen. 40 urte inguru zituen, 1960. hamarkada zen, Francoren diktaduraren sasoia eta, testuinguru horretan, berrogei lagun ingururi hasi zen euskarazko klaseak ematen.
Hasieran, Klub Deportiboan ematen zituzten klaseak. “Izkutuan, goixan, geletan”, azaldu du Kontxak. “Orduan debekatuta zeuan euskeria”, gogoratzen du, eta bisitaren bat edo beste izan zuten. “¿Qué hace usted aquí?”, esan omen zion bertaratu zen batek. “Doy euskera”, erantzun zion Kontxak. “¿Solo?”, besteak, eta Kontxak: “¿Qué quiere usted que dé más? El castellano ya lo saben todos”. “¿Ya me enseñaría usted a mí?”, besteak, eta Laspiurren erantzuna: “Siéntese ahí donde los chavales y ya le enseñaré”.
Sasoiak sasoi, Kontxak inoiz ez du beldurrik izan euskaraz egiteagatik. “Ez jatan ardura. Danian esaten neban euskalduna nintzala eta euskaraz ibili bihar nintzala, beste zerik ez nekan”, esan digu tinko.
Klaseak ematen hasi ondoren, Imanol nebak esanda, gau eskolan euskara irakasten hasi zen, eta gero AEK sortu zen. Ahizta bixok lehelenak izan giñan AEK-n, eta jubilau arte AEK-n jarraittu genduan, dio Kontxak. AEK-n sartu nintzanian oso pozik neuan, zegaittik jende barrixa ezagutu neban, gogoratzen du. Orduan, gainera, ez zegoen euskara baturik, baiña laister hasi zan euskara batua eta Imanolek erakutsi zeskuan. Oin popurri berba egitten dot, saltoka. Eskoriatzako euskeria ondo dakitt (ama hangua zalako), Bergarakua be (aitta bertakua zalako) eta Eibarkua bebai (eibartarra naizelako).
Euskara irakasteko bide horretan ezerk ez du gelditu, ez gerrak (Eibar, Gernika, Bilbo… bonbardaketa askoren lekuko izan da), ez diktadurak, ezta euskara zapaltzeko ahalegin guztiek ere.

### Korrikan

2024ko Korrikan Eibarren lekukoa eraman zuen AEK-ko irakasle beteranoak Euskaraz jaio nintzen eta euskaraz hilko naiz adierazi zuen une hartan. Euskalzale, abertzale eta langile nekaezina da Kontxa eta indartsu mintzatzen da bere bizitzaz eta bere sentimenduez. Argi esaten du: Nere modukoak balira denak, euskara ez litzateke galduko. Apaizari ere esana dio, gaztelerarik ez duela entzun nahi bere hiletan; bestela hilkutxatik irtengo dela. Nire hileta mezan gaztelera entzuten badut, hilkutxatik irtengo naiz

## Aintzatespenak

* 2024ko martxoan, 99 urte zituela, Korrikaren lekukoa hartu zuen Ipuruan, bere etxe parean, Santaines kaletik pasatzean eta herritarren esker ona eta beroa jasotzeko aukera izan zuen. Bigarren aldia zen eta “Emoziñua sentitzen dot” esan zuen. Lehelengo aldiz Arantzazun eraman zuen.
* 2024ko azaroaren 26an Gure balioak saria jaso zuen Bizi osoko ibilbideagatik saritu Kontxa Laspiur. Izan ere 33 urte luzez AEK-ko irakasle eta bultzatzailea izan da Debabarreneko gizarte-balioak ordezkatzeaz gain, gainditze espirituaren, entregaren, solidaritatearen eta erresilientziaren balioak ere ordezkatu ditu Debabarreneko gizartea euskaldun bilakatzeko lanetan, bai bere ibilbide profesional zehar, baita pertsonalean zehar ere.
* 2024ko abenduaren 13an Euskararen alde bizitza osoa eman duen Kontxa Laspiur Zabalari omenaldi herrikoia egin zioten Ipuruako merkatu plazan. Ekitaldian dokumental laburtuaren proiekzioa (ahotsak.eus), Lehengo eta oraingo euskararen saihesbideak (Xabier Amuriza), bertsoak (Trunboi eta Mikel Arrillaga) eta dantzak (Kezka dantza taldea) eskaini zizkioten, eta ondoren oroigarriak banatuko zizkieten omenduari.

## Erreferentziak

* ↑ «Kontxa Laspiur: "Nire hileta mezan gaztelera entzuten badut, hilkutxatik irtengo naiz"» EITB 2024-05-02 (Noiz kontsultatua: 2024-12-12).
* 1 2 «Kontxa Laspiur: “Gora Korrika eta gora euskeria”» eta kitto! euskara elkartea (Noiz kontsultatua: 2024-12-13).
* ↑ «Kontxa Laspiur, la que fue profesora de AEK, coge el testigo de la Korrika a sus 99 años en Eibar» EITB 2024-03-20 (Noiz kontsultatua: 2024-12-12).
* ↑ Kontxa Laspiur Zabala – Debegesa. (Noiz kontsultatua: 2024-12-13).
* ↑ «Kontxa Laspiur Zabalari omenaldi herrikoia egingo diote barixakuan Ipuruako merkatu plazan» eta kitto! euskara elkartea (Noiz kontsultatua: 2024-12-13).

## Kanpo estekak

* Kontxa Laspiur 2024ko Korrikako bere partaidetzaz YouTube
* Elkarrizketa: Gora Korrika eta gora euskeria Eta kitto, 2024.03.18
* Datuak: Q131438481