# Melillako Auzo judua

Melillako Auzo judua, Auzo Hebrearra bezala ere ezaguna, Espainiako Melilla hiriko judutegia izan zen.

## Historia

Juduen presentzia Melillan K.a. I. mendera arte ikus daiteke, orduan Rusadir enklabe feniziarra, gaur egun Melilla dena, Afrikako iparralde osoan juduen kokalekuak barne hartzen zituen merkataritza-sare baten parte baitzen. Hala ere, Auzo Judua, bere horretan, XIX. mendetik aurrera hasi zen forma hartzen, Wad-Raseko Ituna (1860) sinatu ondoren, Tetuanetik zetozen judu sefardien talde baten etorrera ahalbidetu zuena.
1862tik aurrera, 1492an Espainiatik kanporatutakoen ondorengoak ziren judu sefardi horietako asko Melillan finkatu ziren, El Mantelete izenez ezagutzen den auzoan batez ere. Lehenengo egoiliar hauek, haquetia (judu-espainiar euskalki bat) hitz egiten zutenak eta hispaniar tradizio kultural aberatsa mantentzen zutenak, izan ziren Auzo Juduaren oinarria sortu zutenak.

### Auzoaren garapena

1881ean, Mantelete auzoan etxebizitzak eraiki zirenean, Melillako komunitate judua modu formalagoan antolatzen hasi zen. Garai horretan, Joseph Levy merkatari sefardiak eta komunitateko beste kide nabarmen batzuek Auzo Hebrearra sortu zuten, Melillako komunitate juduaren gune ekonomiko eta soziala bihurtu zena. Auzo hau, elkarbizitzarako gune bat izateaz gain, merkataritza eta kultura trukerako gune bat ere bazen, hiriaren garapen ekonomikoan eragin handia zuena.

### Toshabimen etorrera

XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran, Melillako Auzo Juduak zabalkunde handia izan zuen, Rifeko eskualdetik zetozen judu magrebtar gehiago, toshabim izenez ezagunak, iritsi zirelako. 1903 eta 1904 artean, Marokoko tentsio politiko eta matxinaden ondorioz, milaka familia judu magrebtar Melillan ezarri ziren, eta bertan sefardiekin integratu ziren, komunitate bateratua osatuz. Bat-egite horrek auzoaren identitate kulturala eta erlijiosoa aberasten lagundu zuen, tradizio sefardia zein magrebtarra uztartzen dituena.

### Auzoa XX. mendean

XX. mendeko lehen hamarkadetan, Melillako komunitate judua nabarmen hazi zen, eta 7.000 biztanle inguru zituen 1930ean. Gainera, Melillako juduak funtsezkoak izan ziren hainbat erakunde erlijioso eta kultural sortzeko, hala nola, gaur arte aktibo mantentzen den bertako sinagoga eta komunitatearentzat garrantzi handia duen Sefardi Lizeoa.

## Gainbehera eta Gaurkotasuna

1956an Espainiak Marokon zuen protektoratua amaitu eta Marokok independentzia lortu zuenean, Melillako judu askok Espainiara, Israelera eta Amerikara emigratu zuten, eta horrek hirian judutarren populazioa nabarmen urritzea ekarri zuen.
Gaur egun, Auzo Juduak garrantzia erlijiosoa zein kulturala izaten jarraitzen du. Melillako populazio judua asko murriztu bada ere, gutxi gorabehera mila judu bizi dira oraindik hirian, eta komunitateak Melillaren izaera multikulturalaren ezinbesteko parte izaten jarraitzen du. Sinagoga, Sefardi Lizeoa eta hilerri judua dira auzoko interes historiko eta kulturaleko gune nagusietako batzuk.

## Erreferentziak

* ↑ cynthiapatricio. (2022-01-22). «Vecinos del Barrio Hebreo de Melilla creen que la zona está abandonada» El Faro de Melilla.
* ↑ Redacción. (2022-07-28). «LOS JUDÍOS DE MELILLA» Sfarad.es.
* ↑ Guímel, Mem. (2021-02-16). «Ruta "La Melilla Sefardí"» Mem Guímel.
* ↑ Nuñez, Dori. (2014-12-15). «Una exposición narra la historia del Barrio Hebreo, el primero intercultural» El Faro de Melilla.
* ↑ «Judeo Sefardí archivos» Melilla Inmaterial.
* ↑ Imágenes de Melilla y su judaísmo - Bibliotheca Sefarad. 2022-11-29.
* ↑ «Historia de la población judía de Melilla desde su conquista por España hasta 1936 | Sefardiweb» www.proyectos.cchs.csic.es.

## Kanpo loturak

* Melillako Komunitate Juduaren web orria.