# Yennenga

Yennenga afrikar printzesa mitikoa izan zen, Burkina Fasoko mossi herriaren amatzat hartua. Naa Gbewaa Dagbongo Erresumaren sortzaile ospetsuaren alaba izan zen. Printzesak beste patu bat nahi zuen, eta erreinua uztea erabaki zuen. Zaldiarekin ihesi zihoala, ehiztari gazte bat ezagutu zuen, Riale, eta harekin Ouedraogo izeneko semea izan zuen. Ouedraogo abizen ospetsua da Burkina Fason, eta "paradako zaldi" esan nahi du, printzesa eraman zuen zaldiaren omenez. Yennenga edo bere seme Ouedraogo Mossi Erresumen fundatzailetzat hartzen dira. Hainbat bertsio daude printzesaren ihesari buruz.

## Biografia

Yennenga mendebaldeko Afrikako printzesa bat izan zen, duela 900 urte baino gehiago bizi izan zena, Naa Gbewaa erregearen eta Napoko erreginaren alaba. Naa Gbewaa Dagbongo Erresumako erregea izan zen XII. mendearen hasieran, gaur egun Ghanako iparraldea den horretan. Bere aitak hazi zuen ehiztari eta borrokalari trebea izan zedin. Ederra zen (bere izenak, Yennenga, "argala" esan nahi du dagbaniz) eta ikono kultural bihurtu zen, izaera indartsu eta burujabe eta printzesa maiteko emakumea, 14 urte zituenetik bere aitaren aldeko guduetan mandingen aurka borrokatu zuena. Xabalina, lantza eta arkuekin aditua, amazona bikaina zen eta bere batailoia gidatzen zuen. Yennenga oso borrokalari garrantzitsua zen, eta ezkontzeko adinera iritsi zenean, aitak uko egin zion senarra aukeratzeari edo ezkontzen uzteari. Aitari bere nahigabea adierazteko, Yennengak gari soro bat landatu zuen. Uzta hazi zenean, usteltzen utzi zuen, eta aitari azaldu zion horrela sentitzen zela ezkondu ezin zenean. Naa Gbewaa ez zen hunkitu keinu horren aurrean, eta alaba giltzapetu zuen.
Erregearen zaldizkoetako batek Yennengari, gizonez mozorroturik, bere zaldian ihes egiten lagundu zion. Mandingek erasotua, bere laguna eraila izan zen eta Yennenga bakarrik geratu zen. Iparralderantz jarraitu zuen zaldiz. Gau batean, ibai bat zeharkatzeko leher eginda zegoela, Yennengaren zaldiak baso batera eraman zuen. Bertan Riale izeneko elefante ehiztari bakarti bat ezagutu eta haren lagun egin zen. Yennenga mozorrorik gabe ikusi zuenean, maitemindu egin ziren. Yennengak eta Rialek Ouedraogo izeneko seme bat izan zuten, "paradako zaldi" esan nahi duena eta Burkina Fason izen arrunta dena. Ouedragok aitona bisitatu zuen, Naa Gbewaa erregea, zeina Yennenga printzesaren bila ibili baitzen urteetan zehar. Bere alaba bizirik zegoela jakitean, Naa Gbewaa erregeak oturuntza bat antolatu zuen eta ordezkariak bidali zituen bere alaba maitea etxera itzultzeko. Yennenga printzesa, Railerekin batera, Dagombako Erresumara itzuli zen; aitak ziurtatu zuen bere biloba Ouedraogok jasoko zuela hezkuntzarik onena. Zaldiak, abereak eta beste ondasun batzuk ere izan zituen, Mossi erresuma sortzeko erabili zituenak.

## Ondarea

Mossiek Yennenga jotzen dute bere herriaren amatzat, eta haren estatua asko aurki daitezke Burkina Faso hiriburuan, Uagadugun. Burkina Fasoko futbol selekzio nazionalak Les Étalons (euskaraz: «paradako zaldiak») ezizena jaso du Yennengaren zaldiari erreferentzia eginez. 2017tik, Uagadugutik gertu hiri berri bat eraikitzeko proiektua abian da, Yennenga izenekoa.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Yennenga: Ancestor of Burkina Faso's Mossi people» DW 2021-12-5.
* 1 2 3 4 5 6 (Ingelesez) Smith, Cheryl A.. (2005). Market Women: Black Women Entrepreneurs--past, Present, and Future. Greenwood Publishing Group, 17 or. ISBN 0-275-98379-X..
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 (Ingelesez) «The Legend of Yennenga Stallion» BBC World Service.
* ↑ (Frantsesez) «Princesse Yennenga (Burkina Faso): amazone rebelle contre le patriarcat, mère-fondatrice du Royaume Mossi» Le Mouvement Matricien 2012-06-29.
* 1 2 (Ingelesez) Allan, Tuzyline Jita. (1997). Women's Studies Quarterly: Teaching African Literatures in a Global Literary. Feminist Press, 86 or. ISBN 1-55861-169-X..
* 1 2 3 (Ingelesez) Sheldon, Kathleen E.. (2005). Historical Dictionary of Women in Sub-Saharan Africa. Scarecrow Press, 272 or. ISBN 0-8108-5331-0..
* ↑ (Ingelesez) Waweru, Nduta. (2018). «Yennenga, the Dagomba warrior princess whose son founded the Mossi Kingdom of West Africa» Face 2 Face Africa.
* ↑ (Frantsesez) Marchais, Julien. (2006-12-09). Burkina Faso. Petit Futé, 102 or. ISBN 2-7469-1601-0..
* ↑ (Frantsesez) «Afrique économie - Burkina Faso: une ville nouvelle portera le nom de la Princesse Yennenga» RFI 2017-03-30.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2600088
* Multimedia: Yennenga / Q2600088