# Zainketa aringarrietako glosarioa

Zainketa aringarrietako terminologia alfabetikoki ordenatuta azaltzen da jarraian:

## A

* Alboko Esklerosi Amiotrofiko [Esclerosis Lateral Amiotrófica, ELA (es), Amyotrophic Lateral Sclerosis, ALS (en), Sclérose Latérale Amyotrophique, SLA (fr)]
Gaixotasun endekatzailea da, ahultasun progresiboa, gihar-atrofia, faszikulazioak eta espastizitatea, disartria, disfagia eta arnasestua dakartzana.
* Arnasestua [Disnea (es), Dyspnea (en), Dyspnée (fr)]: Arnas falta edo itomen sentsazioa da. Sintoma nagusietakoa da arlo honetan.
* Arnas-gutxiegitasun [Insuficiencia respiratoria (es), Respiratory failure (en), Insuffisance respiratoire (fr)]:
Oxigeno maila baxuegia agertzen den egoera klinikoa da, arnasestua eragiten duena eta irizpide analitikoek definitzen dutena.
* Aurretiazko Borondateen Dokumentua edo Bizi-testamentua [Documento de voluntades anticipadas (es), Advance health care directive (en), Directive anticipée (fr)]:
Pertsona batek ze nolako osasun laguntza hartu nahi duen bere borondatea aditzera emateko gauza ez den unean adierazteko idatzi dezakeen dokumentua da.

## B

* Basakeria terapeutikoa edo ankerkeria terap. [Encarnizamiento terapéutico (es), Futile medical care (en), Acharnement thérapeutique (fr)]:
Paziente bati etengabean tratamendu medikoa ematea, zentzuzko moduan sendatzeko edo onurarik emateko itxaropenik ez dagoenean.
* Berreritze [Recidiva (es), Relapse (en), Récidive (fr)]:
Desagertuta edo kontrolpean zegoen gaixotasun bat berriro agertzea, aurretik zegoen tokian edo beste batean, leku bakar batean edo gehiagotan. Sarritan minbiziarekin erabiltzen den hitza.
* Bihotz-gutxiegitasun [Insuficiencia cardiaca (es), Heart failure (en), Insuffisance cardiaque (fr)]:
Betetze bolumen normal batetik abiatuz behar tisularrei erantzuteko bihotzaren ezintasuna da. Kasu aurreratuetan organo trasplantea bideratu ezean, egoera terminalean sartzen da gaixoa.
* Biriketako Gaixotasun Butxatzaile Kronikoa edo BGBK [Enfermedad Pulmonar Obstructiva Crónica, EPOC (es), Chronic Obstructive Pulmonary Disease, COPD (en), Broncho-Pneumopathie Chronique Obstructive, BPCO (fr)]:
Eragozpen iraunkorra eta motelki aurrera egiten duen arnas eritasun kronikoa da, arnas bideetako fluxuaren murrizketak eraginda.

## C-D

* Counseling [Counseling (es, en, fr)]:
Bizitzaren krisialdiekin lotutako liskarrak artatzeko eta prebenitzeko psikologia-tekniken multzoa da.
* Delirium [eu, es, en, fr]: Sintoma nagusietakoa da arlo honetan. Buruko nahasmendu akutua eta iragankorra da.
* Distanasia:
Heriotza agertzeko era txarra oro har.
* Dolu [Duelo (es), grief (en), deuil (fr)]:
Ezaugarri askotako erantzuna da galera baten aurrean, lotura zuten pertsonen artean gertatutakoa bereziki.
* Dolumin [Condolencia (es), condoléances (en), condolences (fr)]:
Heriotza batek eragindako mina duen pertsona bati egindako enpatia edo sinpatia adierazpena da.

## E

* Enpatia [Empatía (es), Empathy(en), Empathie(fr)]:
Beste pertsona baten egoera edo sufrimendua ulertzeko gaitasuna. "Bestearen larruan ipintzea".
* Erresilientzia [Resiliencia (es), Resilience(en), Résilience(fr)]:
Pertsonen gaitasuna da min emozionala edo aurkako egoerak gainditzeko eta aurrera segitzeko.
* Erruki [Compasión (es), Compassion(en), Compassion(fr)]:
Besteek pairatutako nahigabeekin jasotako lastima edo pena sentimendua.
* Eskela(Hg.) edo Hil-mezu (Ip.) [Esquela (es), obituary (en), nécrologie (fr)]:
Pertsona baten heriotzaren berri publikoa ematen duen oharra, kalean edo hedabideetan argitaratutakoa.
* Esklerosi Anizkoitza [Esclerosis Múltiple (es), Multiple Sclerosis (en), Sclérose en Plaques (fr)]:
Nerbio sistemako gaixotasun kronikoa da, sendabiderik gabekoa, mielinaren galerak eragindakoa.
* Espiritualtasuna [Espiritualidad (es), Spirituality (en), Spiritualité (fr)]: Pertsonen barne munduan dagoen esparrua da, existentzialismoarekin lotutakoa. Erlijioen bidez adierazi daiteke ala modu laikoan.
* Eutanasia [Eutanasia (es), Euthanasia (en), Euthanasie fr)]:
"Heriotza ona" etimologikoki, muturreko sufrimendu egoeretan heriotza eragitean datza.

## G

* Gaixotasun terminal [Enfermedad terminal (es), Terminal illness (en), Maladie terminale (fr)]:
Sendatzerik edo modu egokian tratatzerik ez daukan eritasuna, denbora tarte labur batean pazientearen heriotza ekarriko duena.
* Gibel-gutxiegitasuna [Insuficiencia hepática (es), Liver failure (en), Insuffisance hépatocellulaire (fr)]: Gibelak egiten duen funtzioa gutxitu edo galtzea, hainbat sustantzien metabolismoa eragotziz. Kasu aurreratuetan organo trasplantea bideratu ezean, egoera terminalean sartzen da gaixoa.
* Giltzurrun-gutxiegitasun [Insuficiencia renal (es), Renal failure (en), Insuffisance rénale (fr)]:
Giltzurrunak egiten duen funtzioa gutxitu edo galtzea odola filtratu eta garbitu ahal izateko. Kasu aurreratuetan organo trasplantea bideratu ezean, egoera terminalean sartzen da gaixoa.

## H

* Hilzori edo Hiltamu [Agonía (es), Agony (en), Agonie (fr)]:
Heriotzaren aurreko tarte laburra da edo bizitzaren azken egunak dira, sufrimenduarekin batera edo hura gabe etor daitekeena.
* Hilzorian egon edo Hil-hurren egon [Estar moribundo, -a (es), To be dying (en), Être mourant (fr)]:
Ikus, "hilzori".
* Hospizio [Hospicio (es), Hospice (en), Hospice (fr)]:
Zainketa aringarriekin bat egiten duen filosofia edo baliabide multzoa, gaur egun bereziki herrialde anglofonoetan zabalduta dagoena. Halaber, zainketa hauek egiteko tokiari edo eraikin fisikoari aplikatzen zaio.

## L

* Larruazalpeko bidea [Vía subcutánea (es), Subcutaneous route (en), Voie sous-cutanée (fr)]:
Tratamenduak ipintzeko modu erraza, larruazalaren azpian ipintzen diren gailu txikien bitartez.

## M

* Metastasia [Metástasis (es), Metastasis (en), Métastase (fr)]:
Minbiziak gorputzean zehar egindako hedadura edo aurreratzea da, beti ere jatorrizko lekutik beste organo batzuetara.
* Mina [Dolor (es), Pain (en), Douleur (fr)]: Sintoma nagusietakoa da arlo honetan, sentipen fisiko eta psikiko desatsegina dena, gorputzeko atal batean kokatua ala orokorragoa.
* Minbizi, kantzer, mingaizto edo minjale [Cáncer (es), Cancer (en, fr)]:
Kontrolik gabe eta modu autonomoan sortzen diren zelula multzo batek eragindako gaixotasun larria da, tratamendu egokia eman ezean hilgarria dena.
* Mindfulness (eu, es, en, fr):
Orainaldian ditugun sentipenak, pentsamenduak eta emozioak bizitzeko eta horietan kontzentratzeko teknikak, meditazioa barne.

## O

* Opiofobia [Opiofobia (es), Opiophobia (en), Opiophobie (fr)]: Morfina eta deribatuak erabiltzeko beldurra, albo-ondorioak direla eta.

## S

* Sedazio paliatibo [Sedación paliativa (es), Palliative sedation (en), Sédation palliative (fr)]:
Hilzoria sufrimenduarekin batera datorrenean ematen den tratamendu mota bat da, beste modu batean kendu ezin diren sintomak arintzeko eta heriotza eragitea helburu ez duena.

## Z

* Zainketa aringarriak [Cuidados paliativos (es), Palliative care (en), Soin(s) palliatif(s) (fr)]:
Gaixotasunak sendatzen baino sintomak eta sufrimendua murrizten edo kentzen ahalegintzen duen edozein bidea da.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)Pallipedia
* Datuak: Q16519268