# Virpi Sinikka Niemelä

Virpi Sinikka Niemelä (Helsinki, 1936ko abenduaren 26a - Argentina, 2006ko abenduaren 18a) Finlandiako astronomoa izan zen, bere bizitzaren zatirik handiena Argentinan bizi izan zuena.

## Biografia

Helsinkin jaio zen, Finlandian. Bere gurasoak Argentinara emigratu zuten sei seme-alabekin, zazpigarrena Buenos Airesen jaio baitzen, 1952ko urtarrilaren 8an, Virpik 15 urte bete berri zituela. Urte erdi geroago, Finlandiara itzuli zen, bigarren mailako ikasketak egiten jarraitzeko. Ikasketak ez zituen amaitu, bi urte geroago itzuli baitzen Argentinara. 1954ko udan, bere familia Tandil hirira (Buenos Aires probintzia) joan zen bizitzera. Han, gaztelaniazko eskolak hartzen hasi zen, ikasketekin jarraitu ahal izateko. Horrela, bi urtetan bigarren hezkuntzako azken hirurak egin zituen, eta ikasketak amaitzean La Platako Unibertsitate Nazionalean sartu zen ingeniaritza kimikoa ikasteko. Handik gutxira, aldi berean, astronomia ikasi zuen Astronomia eta Geofisika Zientzien Fakultatean. Lau urte geroago, ingeniaritza kimikoa utzi zuen, emakumea izateagatik diskriminatuta sentitu zelako; izan ere, enpresa kimiko batek bere merituengatik hautatu zuen kargu bat betetzeko, gizona zelakoan, baina, azkenean, baztertu egin zuten, aurkeztu zenean, eta akatsaz ohartu zirenean.
Jorge Sahade astronomo argentinarraren ikaslea izan zen, eta doktoretza lortu zuen 1974an. Izar bitar masiboen arteko elkarrekintzak aztertzeari ekin zion, Wolf-Rayet izarrak barne.

### CONICETeko lana

Argentinako azken diktadura militarrean zuzendariek ez zuten aintzat hartu, eta CONICETeko ikertzaile eta La Platako Unibertsitate Nazionaleko irakasle postutik kendu zuten 1979an, eta astronomian lanean jarraitu zuen bere kabuz. Egoera politikoa argitu zenean, Buenos Aires Probintziako Ikerketa Zientifikoen Batzordean (CIC) postu bat lortu zuen, hil zen arte mantendu zuena. Buenos Airesko Espazioaren Astronomia eta Fisika Institutuak (IAFE) bere ikerketa-plantillaren barruan errekrutatu zuen. Han lan egin zuen hamarkada batez, harik eta La Plata hirira aldatu zen arte, Astronomia eta Geofisika Zientzien Fakultateko irakasle izateko. 2005ean irakasle emeritu izendatu zuten.
Bere bizitza profesionala izar masiboen azterketan eman zuen, bereziki Wolf-Rayet izarrenean, zeinen arloan oso jarduera nabarmena izan zuen. Sistema bitarretan izar-masak zehazten lan egin zuen, eta hego hemisferioan WR motako osagaia duten sistema bitar askoren orbita espektroskopikoak aurkitu eta aztertu zituen, lan askotan CASLEOko (El Leoncito Konplexu Astronomikoa) datuak erabiliz, erabiltzaile eta defendatzaile sutsua izan baitzen. Izar hauen izar-haizeak eta inguruko izarrarteko ingurunearekin duten elkarrekintza ere aztertu zituen.

## Argitalpenak

Ehun lan baino gehiago argitaratu zituen arbitrajea zuten nazioarteko aldizkarietan eta 140 nazioko eta nazioarteko kongresuetako aktetan. Nazioarteko hainbat sinposiotan eta Nazioarteko Astronomia Elkartearen (IAU) batzar orokorretan bere emaitzak aurkeztera eta bere gaia "eguneratzera" gonbidatu zuten. Nazioarteko aldizkarietan argitaratutako lan askotan arbitro gisa ere jardun zuen, eta Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica aldizkariko argitalpen-batzordeko kide izan zen 1997 eta 2001 artean.
Bere ekarpen garrantzitsuenen artean, 1983K supernobaren espektroaren azterketa dago, argiaren maximora iritsi aurretik.

## Karrera akademikoa

Hamabost lizentziatura-tesiren eta bost doktorego-tesiren zuzendaria izan zen, eta 15 bekadun baino gehiagoren prestakuntza zientifikoan lagundu zuen. Argentinako astronomian izan zuen eginkizun garrantzitsua zientzia eta teknikako erakundeetako hainbat aholkularitza-batzordetan egindako lanaren bidez ere nabarmendu zen. 1993-1996 aldian, gainera, Argentinako Astronomia Elkarteko lehendakariordea izan zen.

## Sariak eta aintzatespenak

* Bere meritu zientifikoengatik, Buenos Airesko Zientzia Zehatz, Fisiko eta Naturalen Akademia Nazionaleko kide aukeratu zuten 2000. urtean, eta akademia horretako kide izan zen bigarren emakumea izan zen.
* Sari zientifiko garrantzitsuak jaso zituen, besteak beste, Carlos Varsavsky saria (1998) Astronomian, Zientzia Zehatz, Fisiko eta Naturalen Akademia Nazionalak emana.
* Platinozko Konex Saria 2003an (Argentinako zientziaren sari garrantzitsua, saria jaso zuen lehen emakumea izanik).
* Clarín egunkariak Urteko Emakume izendatu zuen 2003an.
* 2006ko abenduaren 11tik 14ra, izar masiboei buruzko mintegi bat egin zen Cariló-n, Buenos Aires probintzian, bere 70. urtebetetze-egunean, astronomian egindako ibilbide aintzatetsiaren omenez.
* Bileraren hasieran, Stella Malaroda doktoreak, El Leoncito Konplexu Astronomikoko (CASLEO) ikertzaileak, gutun hunkigarri baten bidez jakinarazi zuen Niemela asteroideak (5289) bere izena eramango zuela.
* Bileran, Erresuma Batuko Astronomia Errege Elkarteko idazkari zientifiko Ian Howarth jaunak berak jakinarazi zion 2006ko azaroaren 7ko bileran izendatu zutela elkarte horretako kide, astrofisikan egindako ekarpena aitortzeko. Handik egun gutxira, bularreko minbizi baten ondorioz hil zen.
* Lankideek eta ikertzaileek beren hurkoen artean izan zuen paper inspiratzailea nabarmendu zuten, bereziki komunitate zientifikoaren barruan emakumearen eskubideen aldeko borrokan. Ikerketa kontseiluko diru-laguntzekin graduondoko ikasleentzako amatasun baimena sartzea bultzatu zuen, eta lan-eskaintzetan sexu bereizketa kasuak gogor adierazi zituen.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Schmadel, Lutz D.. (2012-06-10). Dictionary of Minor Planet Names. Springer Science & Business Media ISBN 978-3-642-29718-2. (Noiz kontsultatua: 2025-01-13).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2017-12-26). «Virpi Sinikka Niemelä, astrónoma» Mujeres con ciencia (Noiz kontsultatua: 2025-01-14).
* 1 2 Bosch, Guillermo, Paula Benaglia, and Christina Cappa. (2008). Virpi Niemela Obituary.. Instituto de Astronomía, UNAM..
* ↑ Cappa, C. E.. (2007-01-01). «Dra. Virpi Niemela: a stelar woman» Boletin de la Asociacion Argentina de Astronomia La Plata Argentina 50: 373–376. ISSN 0571-3285. (Noiz kontsultatua: 2025-01-13).
* ↑ Niemela, V. S.; Ruiz, M. T.; Phillips, M. M.. (1985-02-01). «The supernova 1983k in NGC 4699 : clues to the nature of type II progenitors.» The Astrophysical Journal 289: 52–57. doi:10.1086/162863. ISSN 0004-637X. (Noiz kontsultatua: 2025-01-13).
* ↑ «Asociación Argentina de Astronomía - Inicio» www.astronomiaargentina.org.ar (Noiz kontsultatua: 2025-01-13).
* ↑ «ANCEFN - Academia Nacional de Ciencias Exactas, Fisicas y Naturales» web.archive.org 2007-06-10 (Noiz kontsultatua: 2025-01-13).
* ↑ «ANCEFN - Academia Nacional de Ciencias Exactas, Fisicas y Naturales» web.archive.org 2009-07-05 (Noiz kontsultatua: 2025-01-13).
* ↑ «Te regalo un asteroide, Artículo de Veronica Engler,» www.pagina12.com.ar (Página/12, Suplemento Las 12) (Noiz kontsultatua: 2025-01-13).
* ↑ «RAS PN06/41: RAS MEDALS AND AWARDS 2007» archive.ph 2012-12-24 (Noiz kontsultatua: 2025-01-13).

## Kanpo estekak

* 5289 asteroidea JPL/NASAn
* Virpi Niemelen artikuluak ArXiv-n
* Virpi Sinikka Niemelen edo berari buruzko lanak Internet Archive-n
* Datuak: Q2125869
* Multimedia: Virpi Niemelä / Q2125869