OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ignacio González Bastida

Ignacio González Bastida (Bergara, Gipuzkoa, 1913 – Legazpi, Gipuzkoa, 2006) musikaria izan zen.

## Bizitza

Bergaran jaio zen, 1913an. Musika ikasketak bere aita Ignaciorekin hasi zituen, Bergarako Udal Musika Bandako zuzendaria bera, bai eta parrokiako organista ere. Bederatzi urte zituela sartu zen banda horretan, eta 1936 arte hor jo zuen.
Elgoibarko Udal Bandako zuzendari izendatu zuten 1940ean. Zuzendariorde sartu zen, oposizio bidez, Gasteizko Udal Bandan, 1944ean. 1948an Urretxuko Udal Bandako zuzendari hautatu zuten, 1953 arte. Urte horretan Zumarragako Udal bandako zuzendari adjuntu izendatu zuten. Legazpin hil zen 2006an.

## Lanak

Txistu Bandarako hainbat pieza idatzi ditu.
* Agur nere maitiari = Adiós a mi cariño tx/tx/sb
* Jaya da tx/tx/sb/at
* San Juan txiky tx/tx

## Grabaketak

* Jaia da (Int.: Iparragirre Balderdi Musika Tailerra ; Urretxuko txistulari taldea ; zuz. Jesus Castillejo) In: Urretxuko musikak. Urretxu : Udala, 2007. Erref.: DAM57, Discos a Medida
* Kalez kale (Int.: Amara Berri Ikastetxeko danborrada)In: Danborradako soinuak. Donostia : Super Amara, 2012. Erref.: SPF-CPT-002, Spiff Corps

## Erreferentziak

* Diccionario de la música Española e Hispanoamericana. Madrid, Sociedad General de Autores y Editores, 1999 - 2002.

## Kanpo estekak

* Eresbil, , partiturak eta grabazioak
* Datuak: Q12207364
# Lukas Larraza

Lukas Larraza Ondarra (Bakaiku, 1929ko otsailaren 5a - Legazpi, 2020ko otsailaren 20a) atleta nafarra, krosean espezialista handia izandakoa. 50 hamarkadan jardun zuen nagusiki, eta Nafarroan federaziorik ez zegoenez, Gipuzkoakoarekin lehiatu zen. Nazioetako Krosean –egungo Munduko Kros Txapelketa– 3 aldiz internazionala izan zen, 1955etik 1957ra, Donostian, Belfasten eta Waregemen (Belgika) jokatutako Nazioetako Krosean. Donostiakoan 44.a sailkatu zen eta taldekako brontzezko domina jaso zuen. 4 aldiz irabazi zuen Mugerza Memoriala (1953, 1955, 1956 eta 1957). Lau aldiz Nafarroako txapelduna izan zen. Bere kirol ibilbidean hiru klubetan aritu zen, Uliako Gimnastika, Real Sociedad eta Club Deportivo Herrera.
Bestalde, gogoratzekoa da 1951ko martxoan Altsasun zapatila galdu eta lasterketako zati handiena elur gainean korrika egin behar izan zuenekoa.

## Erreferentziak

* ↑ Auñamendi Eusko Entziklopedia. Lucas Larraza Ondarra. .
* ↑ «Lucas Larraza, el navarro que ganó 4 veces el Memorial Juan Muguerza» Diario de Navarra 2015/01/25.
* Datuak: Q25476859
# Jesus Ariño Maruri

Jesus Ariño Maruri (Zalla, Bizkaia, 1900eko otsailaren 10 – Zalla, Bizkaia, 1976ko abenduaren 10a) EAJ-PNVren zerrendaren eskutik Zallako zinegotzia lehenik eta ondoren alkatea izan zen.

## Politika
### Hastapenak

1931ko maiatzaren 31n Zallako Udalean EAJko zinegotzi izendatua izan zen. EAJko zinegotzi gisa 1937ko apirilaren 8ra arte jardun zen, egun horretan gauzatu zen ohiko udal batzan alkate izendatu zen arte.
EAJko kide izateaz gain, ELAko kidea ere 1930-1976 tartean izan zen.

### Gerra Zibila

Zallako alkate gisa oso egoera zailetan jardun zen. Herriko hainbat guneen babesa antolaketan jardun zen, hala nola, Maristas ikastetxea, herriko eliza zein matxinatuen aldekoen etxeak babestuz. Herriko hainbat eskubitarrei ziurtagiriak eman zizkien matxinatuen zonaldera ihes egin zezaten. Gerra Zibilaren kontestuan izan zuen jardueraren berri, heriotz zigorrera kondenatu zuen gerra kontseiluan eman zen.
1937ko udaberrian Zallako herrigunea Arratia, Morga, Gernika zein Bakiotik etorritako gerrako errefuxiatuz lepo betea zegoelarik, Jesus Ariñok beraiei eta beraien ganadu haziendei herriko baserri eta etxeetan ostatu bilatzeko ardura hartu zuen. 1937ko ekainaren 21, 22 eta 23an Zallak jasandako bonbardaketetan hilik suertatutakoen gorpuzkinen ehorzketetan ere lagundu zuen.
Matxinatuak Zallan 1937ko ekainaren 29an sartu ziren. Aurreko egunean herritik ihes egin zuelarik, Avellaneda Batailoiarekin bat egin zuen.
Avellaneda batailoian gudari zegoela, Santoñan atxilotua eta heriotz zigorra ezarri zioten. 1939. urtean heriotz zigorra bertan behera utzi eta langileen batailoi batean bi urtez jardutea kondenatua izan zen. Han azalerazi zen baita ere gerran gudari izan aurretik hainbat herritarren alde egindakoa. Castejon-Zuera noranzkoaren bigarren trenbidearen eraikuntzan jardun zen, gerra-kontseiluan jarritako zigorra betetzeko, eta 1940ko irailean askatu zuten.

## 2016ko omenaldia

Jesús Ariño Marurik Zallako alkate gisa izandako jarduna goraipatze aldera, 2016ko azaroaren 10ean Zallako Euzkotarrak Kultur Elkarteak eta Zallako EAJ-PNVk omenaldia antolatu zioten Zallako Batzokian.
Omenaldirako Jesús Ariño ezagutu zuten hainbat Zallako herritarren testigantzak jasotzen dituen bideo dokumentala prestatu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saila: «Bigarren Errepublikako Emaitzak. Udal Hauteskundeak.», Segurtasun Saila.
* ↑ «Jesús Ariño Maruri, Zallako EAJ-PNVren giza balioen eredu.», Zallako EAJ-PNVren ataria, 2016-11-14.
* ↑ «Dokumentala. Jesús Ariño Maruri Zallako Alkatea.». Zallako EAJ-PNVren YouTube kanala, 2016-11-12.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30149723
# Jamattitt Bidart

Jean Baptiste Bidart (Baigorri, 1926ko azaroaren 12a - Baigorri, 2020ko ekainaren 8a), Jamattitt Kuxkurrio ere deitua, baxenabartar euskaltzale, dantzari, dantza irakasle eta euskal kulturaren sustatzailea izan zen.

## Bizitza

Jamattitt Bidart Baigorriko Potroxoenean jaio zen 1926an. Ogibidez zurgina izan zen, 14 urterekin aitaren aprendiz hasi eta erretreta hartu arte. 16 urte zituelarik hasi zen euskal dantzak ikasten. 1966an, berriz elkartu zuen Baigorriko Arrola dantza taldea. Urte luzez, kanpoko dantza irakasleak Baigorrira joanarazi zituen, eta herriko gazteak Hego Euskal Herrira eraman zituen, dantzak ikasterai eta emanaldietan aritzera. Hamar bat urtez sustatu zuen Arrola dantza taldearen bizia eta garai hartan Euskal Dantzarien Biltzarreko bilkuretan parte hartu zuen. 2020ko ekainaren 8an hil zen, 93 urte zituela.

## Erreferentziak

* ↑ Jean-Baptiste Bidart "Kuxkurrio". amintzoak.eus (Noiz kontsultatua: 2020ko ekainak 10).
* ↑ Jamattitt Bidart "Kuxkurrio" hil da, euskaltzale baigorriarra. Argia astekaria, 2020ko ekainak 9, CC BY-SA 3.0, argia.eus (Noiz kontsultatua: 2020ko ekainak 10).
* ↑ Jean-Baptiste Bidart kultur sustatzaile baigorriara zendu da. kazeta.eus (Noiz kontsultatua: 2020ko ekainak 10).

## Kanpo estekak

* Jean-Baptiste Bidart "Kuxkurrio", Mintzoak, Ipar Euskal Herriko ahozko memoriaren ataria, mintzoak.eus
* Datuak: Q96196001
# Antonio Etxaniz

Antonio Etxaniz, Etxaniz suhiltzailea bezala ezaguna (Bilbo, 1815 - ib., 1867ko ekainaren 7a) bilbotar zurgin eta suhiltzailea izan zen. 1854an, jaietarako lehendabiziko Gargantua egin zuen.
Udalak 1856an suhiltzaile kidegoa sortu zuenean, sartu eta buruzagi bilakatu zen. 1867ko ekainaren 6an, Bilboko Posta kalean zegoen "Delmas eta semea" liburudenda eta inprentak sutea izan zuten. Egurrez egina zenez sutea erraldoia bihurtu zezakeen eta alde zaharra berriz ere desegin. Baina Bilboko suhiltzaileek gogor egin zuten lan, hori ekiditzeko. Han lan egiten ari zirenean Etxaniz eta beste hiru suhiltzaile hil egin ziren, baina sutea kontrolatu eta itzali egin zuten. Bere omenez plaza eta anbulatorio bat daude Bilbon.
Berak Gargantua izeneko panpin erraldoia diseinatu eta eraiki zuen 1854ko Bilboko Aste Nagusirako.
# Lucio Bergara

Lucio Bergara Matxikote (Arantza, 1892ko uztailaren 6a – Legazpi, 1978ko abuztuaren 4a) ebanista eta argazkilari afizionatua izan zen.

## Bizitza

Donostiako Arte eta Ofizioen Eskolan ikasi ondoren, jaioterrra itzuli zen aitaren aroztegi-tailerrean lan egiteko. 1920ko maiatzaren 27an Felicitas Oñatibia maistra urretxuarrarekin ezkondu zen, eta 1930eko martxoaren 7an senar-emazteak Legazpira joan ziren. Han Felicitasek irakasten jarraitu zuen eta Luciok Patrizio Etxeberriaren lantegian lan egin zuen. 1963 ingurura arte udaletxeko eraikinean bizi izan ziren, eta gero Gurrutxaga tabernaren gainean eskuratu zuten apartamentuan.
1926an, Lucio Bergara Arantzako zinegotzia izan zen, eta 1937an Legazpiko bake-epailea.
Argazki-teknika Arantzan ikasi zuen beste argazkilari afizionatu baten (baliteke Jadraque meatze ingeniariaren) eskutik. Kamera bat erosi ondoren, herriko bizitzaren eta egiten zituen altzarien argazkiak egiten hasi zen. Argazkilari profesionala ez izanik, argazki ugari atera zituen Arantzan eta Legazpin XX. mendearen lehen erdialdean: erretratuak, talde-argazkiak eta herriko ekitaldiak (hala nola jaiak, prozesioak eta jaunartzeak). Hasieratik argazki-kronista moduko bat izateko interesa piztu zitzaion, eta bereziak zirela zekien momentuak bitzen hasi zen. Senideen esanetan, eszenaren konposizioa asko zaintzen zuen. Argazki gehienak 13x18 cm, 9x13 cm eta 6x9 cm neurrietako gelatina-bromurodun beirazko plakak erabiliz atera zituen.
Bost seme-alaba izan zituen: Jesus Maria, Maria Josefa, Bernardo, Maria Pilar eta Juana Maria. 1978ko abuztuaren 4an hil zen, 86 urte zituela.
Atera zituen 1.035 argazki argitaragabe Maria Bergara Bergara bere ilobak gorde zituen. 2016an, Ángel Murua Iñurritegi eta Maria Rosario Alustiza Bergara senar-emazteek material hori berreskuratzeko baimena lortu zuten, argazkiak Legazpira eraman, garbitu, sailkatu eta eskaneatu zituzten, eta 2023an Nafarroako Artxibo Nagusiari eman zizkioten. Urte berean, María Josefa eta Juana Maria Bergara Oñatibia bere alabek beste 703 argazki Gipuzkoako Foru Aldundiari eman zizkioten.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 8 «Arantzako mila bat argazki historiko eman zaizkio Nafarroako Artxiboari» Ttipi-Ttapa 2023-01-31 (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).
* 1 2 3 4 5 6 «Vergara, Lucio» Nafarroako Fototeka (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).
* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) Igargutxi, Felix. (2021). «La cara oculta de Lucio Vergara (Recuperadas un millar de placas de la primera etapa de este fotógrafo en su pueblo natal de Navarra)» Txinpartak 46: 18-20. (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).
* ↑ «Gipuzkoako Foru aldundiak argazki funts berri bat jaso du dohaintzan» Gipuzkoako Foru Aldundia 2023-10-26 (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131806468
# Domingo Kanpaña

Domingo Kanpaña Gipuzkoar bertsolaria (XIX. mendea). Arotza zen bizibidez, eta Donostiako Fidel Mugikaren litografian lan egiten zuen, mando baten kargua hartuta. Bertsolari gisa ezaguna da, Indalezio Bizkarrondo Bilintxek herriaren oroitzapenean geratu den ziri-bertso bat kantatu ziolako (Mando baten gañian Domingo Kanpaña hasten den bertsoa, hain zuzen), eta hark erantzun ziolako.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Mando baten gainean
* Indalezio Bizkarrondo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12256319
# Orechová

Orechová Eslovakiako udalerri bat da, Sobranceko barrutian kokatuta. 3,40 km²ko azalera du eta 242 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1299. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q738251
* Multimedia: Orechová, Sobrance / Q738251
# Blogsoviet

Blogsoviet, Euskal Herriko ikaskuntza komunitate digitala da, blogak, sare sozial banatuak eta Interneteko bestelako tresna libreak autonomiaz eta kolektiboan sortu, kudeatu eta elikatzeko asmoa duena.
Lehen garai batean komunitatean parte hartzen zuten kideen blogak sustatzeko jardun bazuen ere, bigarren fase batean sare sozial banatuetan jarduteko saiakera egin zuen taldeak, status.blogsoviet.com izeneko StatusNet instantzia sortuz. Azken urteetan ekintza maila diskretuan jarduten du komunitate digital bezala.

## Izaera

"Botere guztia blogsovietentzat" da komunitate digitalaren leloa, eta moldatutako sobietar estetikan oinarritutako iruditegi propioa garatu dute ekintzen ibilbidean. Kudeaketa kolektiboan oinarritzen da sare banatuetan oinarritutako komunitatea, jardun administratiborako "idazkari Nagusi" bat izendatzen badute ere.

## Historia

Blogsoviet ekimenaren lehen topaketa Andoainen egin zen 2010eko apirilaren 24ean, Asier Mirónek kudeatutako Itzalagunean. Bakalhau irlari buruz hitz egin zen bertan, eta parte hartzaileek sare banatuen antolaketa praktikara eramateko abiapuntu bezala identifikatu zuten ekimena.

## Erreferentziak

* ↑ Archive.og: Blog Soviet » Blogsovieta Andoaingo Itzalagunean. (Noiz kontsultatua: 2022-04-24).
* ↑ «Blogsoviet izugarria - Teketen» teketen.com (Noiz kontsultatua: 2022-04-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111705635
# Shukria Asil

Shukria Asil (Afganistan, XX. mendea) afganistandar emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea da. 2009an, Hezkuntza Ministerioak argitaratutako informazio negatiboagatik kaleratuak izan ziren Baghlaneko hiru maistren kaleratzea ekiditea lortu zuen, 2010etik, Baghlaneko Probintzia Kontseiluko lau emakumeetako bat da, eta, 2012an Baghlaneko Kultura eta Informazio Probintzia Departamentuko buru izendatua.

## Ekintzaile

Asilek esku hartu zuen taldean bortxaketa bat jasan izanagatik bere familiatik kanporatutako neska gazte baten kasuan ere, eta familia bildu ahal izan zuen gobernadorea atxilotzen saiatu zen arren. Emakumeen sareak sortu ditu, emakumeentzako autoak maneiatzeko eskolen aldeko borroka lideratu du, eta gazteentzako hezkuntza-aukerak zabaldu ditu.
Bahiketa saiakera eta heriotza mehatxu ugariri egin behar izan dio aurre bere lanagatik, eta gutxienez behin aldatu behar izan du bizilekua.

## Sariak

2010. urtean Emakume Adoretsuen Nazioarteko Saria jaso zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 AWIU » afghanistan shukria asil. .
* ↑ «Shukria Asil, Afghanistan» U.S. Department of State (Noiz kontsultatua: 2025-01-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17627766
* Multimedia: Shukria Asil / Q17627766
# Eraserhead

Eraserhead (euskaraz Buru-ezabatzailea) David Lynch estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoilariaren 1977ko beldurrezko film bat da. Jack Nance, Charlotte Stewart, Jeanne Bates, Judith Anna Roberts, Laurel Near eta Jack Fisk aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Henry Spencer (Jack Nance) gizon gazte depresibo eta beldurtia da, haurra zenetik amesgaizto arraroak egiten ditu eta haietatik ihes egiteko, bere irudimenaz baliatzen da. Egun batez, haren lagun Maryk (Charlotte Stewart) etxera afaltzera gonbidatu du; orduan, haurtxo goiztiar eta gizagabe baten aita izan dela jabetu da. Mary eta haurtxo bitxia Henryren etxea bizitzen jarri dira; bertan, erradiadorearen atzealdean dagoen eszenatoki argiztatuan, emakume bat agertzen da (Laurel Near).

## Aktoreak

* Jack Nance: Henry Spencer
* Charlotte Stewart:Mary X
* Allen Joseph: X jauna
* Jeanne Bates: X andrea
* Judith Anna Roberts: Spencerren bizilaguna
* Laurel Near: Erradiadoreko emakumea
* V. Phipps Wilson: Etxeko andrea

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
ieaDavid Lynch :
* Datuak: Q11618
* Multimedia: Eraserhead / Q11618
# Marja-Liisa Olthuis

Marja-Liisa Olthuis, jaiotzez Marja-Liisa Mujo, (Partakko, 1967ko abuztuaren 9a) sami jatorriko finlandiar hizkuntzalari, itzultzaile eta idazlea da, gaur egun Herbehereetan bizi dena. Samieraz Kaabi Eljis Márjá-Liisá izena erabiltzen du.

## Bizitza
### Ibilbidea

Partakkon jaio zen 1967an. Bere gurasoak Sammlii-Kaabi Eljis (Eljas Mujo) eta Piätárii-Heendâ Heeihâ Elsa ziren. 4 urte zituela, bere aita eta aitona Heendâ-Heikkâ, Heikki Aikio, elurrezko motoarekin gidatzen ari zirela hil ziren. Horren ostean, Marja-Liisa amarekin bizi izan zen denbora batez Utsjokin eta Nuorgamen. Gero Kuhmora joan ziren bizitzera eta han bere ama berriro ezkondu zen.
1974an hasi zen eskolan ikasten. 1986an Kuhmoko eskolan graduatu zen. 1992an filosofiako masterra egin zuen Ouluko Unibertsitatean. Urte berean Herbehereetara joan zen. 1999an, Sami Institutuak Israel Ruong dirulaguntza eman zion, sami ikertzaile gazteei ematen zaiena.
Marja-Liisa Olthuis masterra egin duen lehen Inariko samia da. 2007ko apirilaren 14an, Inariko samierari buruzko doktore tesi bat Inariko samieraz arrakastaz defendatu zuen lehen Inariko sami bihurtu zen. 2009an, Inariko samiera ikasteko urtebeteko programa sortu zuen. 2020an, Linguapax saria irabazi zuen.

### Bizitza pertsonala

Herbehereetan bizi da Henkjan senarrarekin. Bi alaba ditu: Sofia eta Ester Anne. Alabekin samieraz hitz egiten du.

## Lanak
### Lan zientifikoak

* Kaksitavuiset pohjoissaamen -mi- ja inarinsaamen -mi/-me -nominit ja niiden alkuperä (2001)
* Inarinsaamen lajinnimet lintujen ja sienten kansannimitysten historiaa ja oppitekoisten uudisnimien muodostuksen metodiikkaa (2007)
* Revitalising Indigenous languages. How to recreate a lost generation (Suvi Kivelä eta Tove Skutnabb-Kangasekin batera, 2013)

### Haur literatura

* Njobžâvääri pessijâšmarkkâneh (2006)

### Testuliburuak eta hiztegiak

* Kielâoppâ (2000)
* Sämikielâ sänikirje säämi-suoma ja suomâ-säämi (2005)

### Itzulpenak

* Sun ana mist huolâ (1991)
* Evaƞgelium Matteus mield (1995)
* Luándukirje (2003)
* 3, 2, 1, GO! (2022)
* Koodi ruopsâd! (2023)

### Poesia

* Worte verschwinden / fliegen / zum blauen Licht : Samische Lyrik von Joik bis Rap (antologiaren parte gisa, 2019)

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 (Ingelesez) «Marja-Liisa Olthuis» Anaras (Noiz kontsultatua: 2024-02-24).
* ↑ (Alemanez) Domokos, Johanna; Schlosser, Christine; Rießler, Michael, eds. «Marja-Liisa Olthuis. (Kurzbiographie)» Worte verschwinden / fliegen / zum blauen Licht : Samische Lyrik von Joik bis Rap. Freiburg: Albert-Ludwigs-Universität Freiburg (argitaratze data: 2019), 465 or. ISBN 978-3-9816835-3-0..
* ↑ (Ingelesez) Kilpi, Katriina. «Doctoral thesis to be defended in Inari Sámi» Eurolang 2007-04-13 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2007-09-28) (Noiz kontsultatua: 2024-02-24).
* ↑ (Ingelesez) «Marja-Liisa Olthuis is the winner of the Linguapax International Award 2020» Linguapax 2020-02-21 (Noiz kontsultatua: 2024-02-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4357826
* Multimedia: Marja-Liisa Olthuis / Q4357826
# Gizalur

Gizalurra edo gizalana azalera-unitate historikoa da, hiru area baino pixka bat gehiago dituen azalera-neurria hain zuzen ere, nekazaritzan erabiltzen dena (gizaki batek egun batean egin dezakeen lana adierazten du izenak). 380 metro koadro hartzen zituen..

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Gizalan. .
* ↑ Lasa, Irune. (2009-11-18). «Neurriari neurri bila» Berria.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1439962
# Marc-Antoine Charpentier

Marc Antoine Charpentier frantses musikagilea (Paris, 1643 – 1704ko otsailaren 24a) Erromara joan eta bizi guztian bere maisua izango zen Carissimiren ikaslea izan zen 1673. urtean lankidetzat hartu zuen Molièrek (Malade imaginaire obrarako obertura eta tartea egin zizkion). Saint-Louis elizako eta jesuiten eskolako kapera-maisua izan zen.
Obra profanoen artean bi kantata, tresnetarako hirurogeita hamar pieza inguru, aria ugari, opera bat (Medea H.491,1693) eta obertura asko (Le Malade imaginaire H.495,1672), (Circe H.496, 1675), (David et Jonathas H.490, 1688) (Celse Martyr, 1687, galdurik).etab idatzi zituen.
Bere lanik ospetsuena Te Deuma izan zen H.146 (1690).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Musika barroko
* Zerrenda:Paristar ospetsuak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55524
* Multimedia: Marc-Antoine Charpentier / Q55524
# Francisco Gómez de Sandoval y Rojas

Francisco Gómez de Sandoval y Rojas (Tordesillas, 1553 – Valladolid, 1625eko maiatzaren 17a), Lermako lehen dukea, espainiar politikaria eta estatu gizona izan zen. Filipe III.a Espainiakoaren begikoa eta ministroa izan zen 1598tik 1621 arte.

## Bizitza

Francisco Gómez de Sandoval y Rojasek bere osaba, Cristóbal Rojas Sandoval, Sevillako artzapezpikua, izan zuen irakasle eta gorte giroan bizi izan zen, Karlos printzearen menino izendatu baitzuten 13 urte zituela. Bere familiarentzat ospea eta boterea berreskuratzearren, erregearen eta printzearen etxean Ganbarako Aitoren Seme kargua onartu zuen 1580an. Filipe III.arekin izan zuen harremanari esker Erregeren Etxeko ofizio pribatuen ardura eskuratu zituen, eta erregeak berak baino gehiago agindu zuen Espainian 1598tik 1618 arte.
Atzerriko politikan gizon zuzena izan bazen ere, administrazio saldukeria bultzatu zuen Espainian, bere lagun, senide eta babespekoen aldeko politika eginez, eta izugarri aberastu zen agintean izan zen denboran. Paulo V.ak kardinal izenda zezan lortu zuen bere gainbehera saihesteko baina, handik gutxira, seme zuen Ucedako dukeak eraitsi zuen aginpidetik, 1618an.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/04/20 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q691678
* Multimedia: Francisco Gómez de Sandoval, 1st Duke of Lerma / Q691678
# Ipar-ekialdeko idazkera iberikoa

Ipar-ekialdeko idazkera iberikoa, hizkuntza iberikoaren adierazpide nagusietako bat izan zen. Idazketa sistema zabalago batean ezagutzen den aldaera bat da, zeinaren aztarnak aurkitu diren Iberiar Penintsulako ipar-ekialdean, batez ere egungo Kataluniaren espazioan, Valentzia eta Castello probintzietan, eta Ebro ibaiaren arroan.
Arro horretako mugetan, idazkearen beste aldaera bat ezagutzen da, zeltiberikoa, hizkuntza zeltiko desberdin bat idazteko erabili zena. Euskal Herriko idazkunetan ere ezagutzen da idazkera hau, txanpon eta idazkun batzuetan. Nafarroa Garaiko idazkun batzuetan berezitasun gehigarri bat ere agertzen da, T formako ikur bat, eta hori bereziki baskonikoa dela proposatu izan da. Irulegiko Eskuan, hain zuzen, idazkera hau agertzen da, T baskonikoa barne.

## Ezaugarriak

Idazkera honen jatorria lehenagokoa den hego-ekialdeko idazkera iberikoan dagoela uste da, Gainerako Idazkera paleohispanikoen kasuan bezala, idazkera honek konbinatzen ditu zeinu alfabetiko argiak balio silabikoa duten ikurrekin. Zeinu silabikoak kontsonante leherkarien kasuan gertatzen dira. Alfabeto baino signario deitzea zuzenagoa da ondorioz,
Signario oinarrizko 28 ikurrek osatzen dute: 5 bokal, 15 zeinu silabiko eta 8 kontsonante (albokari bat, bi txistukari, bi dardarkari eta hiru sudurkari). Manuel Gomez-Morenok 1922an proposatu zuen deszifratzeko modua, harrezkero onartua. Deszifratze horren iturria txanponetan dago nagusiki, toponimiarekin lotutako izenetan sarri. Ipar-ekialdeko idazkera iberikoa ezkerretik eskuinera idazten zen gehienbat,
Era berean, idazkeraren eboluzioan bi fase bereizi ahal izan dira, K.a. V., eta III. mendeen artean kontsonante ahostun eta ahoskabeak ez zirelarik bereizten, eta geroago bai.
Ipar-ekialdeko iberiko ez duala :
| a | s | | ś |
| e | ŕ | | r |
| i | m | | n |
| o | ḿ | | ? |
| u | l | | |

## Oharrak

* ↑ [ ] Parentesi karraturen arteko zeinuak oso gutxitan dokumentatu dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Álvarez de Eulate, Josu. (2022-11-15). «Un ‘sorioneku’ y una T “sin duda vascónica”» Noticias de Gipuzkoa (Noiz kontsultatua: 2022-12-19).
* ↑ (Ingelesez) Ferrer i Jané, Joan; Moncunill, Noemí. (2019). «Palaeohispanic writing systems: classification, origin, and development» Palaeohispanic Languages and Epigraphies (Oxford University Press): 78-108. ISBN 9780198790822..

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, katalanezko Wikipediako «Escriptura ibèrica nord-oriental» artikulutik itzuli da; zehazki, 2021-11-19ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q1113155