# Marisela Escobedo

Marisela Escobedo Ortiz (Piedras Negras, 1958ko ekainaren 12a - Chihuahua, 2010eko abenduaren 16a) mexikar erizain eta aktibista soziala izan zen. 2008an bere alabaren feminizidioa izan zen eta hori zela eta, protestan ari zela hil zuten.

## Feminizidioa eta epaiketa

Marisela Escobedo Ortizek 2008an hasi zuen bere aktibismo soziala, 16 urteko Rubí Marisol Frayre Escobedo alabaren feminizidioa zela eta Ciudad Juarezen. Orduan, Marisela Escobedok Sergio Rafael Barraza Bocanegra alabaren bikotekidea jo zuen hiltzailetzat.
2009ko urtarrilaren 30ean, Mariselak Angel Vallesen dei bat jaso zuen, eta Sergio Barrazaren elkarrizketa bat entzun zuela adierazi zion. Baliabide propioekin, Mariselak Barraza aurkitzea lortu zuen Fresnillon, Zacatecasen, eta hantxe atxilotu eta Ciudad Juarezera eraman zuten. Han, krimenaren egiletza aitortu zuen, eta Mexikoko historiako lehen ahozko epaiketetako batean Rubí Frayreren gorpuzkiak non lurperatu zituzten adierazi zuen, aitortza nahikoa ez zen tokian. Hala, autoinkulpazioa eginda ere, epaileek errugabetzat jo zuten hiltzailea, froga faltagatik, eta aske utzi zuten. Horrek eskandalu bat sortu zuen, muga nazionalak gainditu zituena, eta Marisela Escobedo bere salaketaren erreferente publikoa bihurtu zen.

## Giza Eskubideen Batzorde Nazionala

Bere alabaren heriotzaren erruduna absolbitzeko epaia zela eta, Mariselak kexa bat aurkeztu zuen Giza Eskubideen Batzorde Nazionalean (CNDH), eta epaiketa horretan parte hartu zuten zerbitzari publikoak ikertzea eta Estatuak barkamena eskatzea eskatu zuen. Halaber, Estatuko Fiskaltza Nagusiaren (FGE) ekintzak gaitzetsi zituen, absoluzioaren aurrean Marisela Escobedo eta bere familia berriro biktima bihurtu izana argudiatuta.
CNDHren 44/2013 gomendioa eman ondoren, auzitegi nagusi batek Barrazaren epaia aldatu zuen. Hala ere, erasotzaileak ihes egin zuen ordurako.

## Inpunitatearen aurkako aktibismoa

Hortik aurrera, Marisela Escobedok bere lana utzi zuen, bere alabaren hilketagatik inpunitatea salatzeko, frogak biltzeko eta Sergio Rafael Barraza atxilotu eta berriro epaiketara eraman zezaten eskatzeko. Mexikon dagoen inpunitatearen aurkako ikur feminista bihurtu zen. Hala, Escobedo Juarezeko kaleetan zehar ibili zen hiltzailearen argazkia bere gorputzean zigilatuta zuela, salaketa martxak egin zituen, agintariei eskaerak egin zizkien eta Zacatecasen zehar ibili zen hiltzailearen arrastoen bila. Barraza, berriz, Los Zetas delitu-taldera batu zen.
José Reyes Baeza Terrazas eta Cesar Duarte Jáquez gobernadoreen aurrean protesta ugari egin ondoren, Marisela Escobedo Chihuahua hiriko Hidalgo plazan jarri zen, gobernadorearen egoitza den Gobernu Jauregiaren aurrean. Heriotza-mehatxupean, Escobedok esan zuen:
   "Gizon hau hiltzera etorriko bazait, etor dadila ni hiltzera hemen, Chihuahuako jauregiaren aurrean, gobernuaren lotsarako".
Hala, toki horretan, 2010eko abenduaren 16an hil zuten, nebaren aurrean, ezezagun batek buruan balazo bat jota, prentsaren eta gobernuaren esanetan.
2012ko urriaren 7an, Chihuahua Estatuko Fiskaltza Nagusiak Jose Enrique Jimenez Zavala «El Wicked» harrapatu zuen, eta Marisela Escobedoren hiltzailetzat aurkeztu zuen. Hala ere, Mariselaren nebak, hilketaren lekukoa, publikoki adierazi zuen «El Wicked» ez zela hiltzailea, eta Andy Barraza, Sergio Rafaelen anaia, seinalatu zuen egile material gisa. Urte bereko azaroan, Zacatecaseko fiskalak jakinarazi zuen Rubí Marisol Frayre Escobedoren hiltzailea Mexikoko Armadarekin izandako liskar batean hil zela.
2014ko abenduaren 30ean, «El Wicked» hilik aurkitu zuten bere ziegan. Hasiera batean, Chihuahuako fiskaltzak bihotzekoak jota hil zela adierazi zuen, baina handik egun batzuetara beste preso batek hil zuela baieztatu zuen.

## Inpunitatea

Sergio Rafael Barrazak, Rubí Marisol Frayreren heriotzagatik epaitua eta Marisela Escobedoren erailketaren egile intelektualak, ez zuen inoiz espetxea zapaldu, Chihuahuako fiskaltzak ezin izan zuelako bere aurkako atxilotze agindua betearazi, eta bigarren erailketagatik epaitua izan baino lehen hil zen. Catalina Ochoa Contreras, Rafael Boudib Jurado eta Netzahualcóyotl Zúñiga Vázquez epaileek, lehen instantzian, Rubí Marisolen hiltzailea absolbitu egin zuten, baina, epaiketa politikoa hasi baino lehen, karguari uko egin zioten, haren aurkako prozesua saihesteko. Gaur egun, horietako bik kargu publikoak dituzte.

## Aintzatespenak

* 2013an, Marisela Escobedo ekintzailea eta haren alaba Marisol Frayre omendu zituen Televisa kateak, eta bi kapituluko saio berezi bat egin zuen: Sed de Justicia eta Más allá del dolor , 6. denboraldikoa La rosa de Guadalupe telesailean.
* 2020ko urriaren 14an estreinatu zen Marisela Escobedoren hiru heriotzak (Las tres muertes de Marisela Escobedo) dokumentala, Netflixek ekoitzia, Marisela Escobedok bere alabaren feminizidioa argitzeko ikerketan emandako bi urteak eta bidean aurkitu zituen oztopoak, Mexikoko agintarien aldetik.
* 2022ko martxoaren 8an, Chihuahuako Emakumeen Giza Eskubideen Zentroak (Cedehm) Mariselaren omenezko memoriala inauguratu zuen bere instalazioen barruan.

## Erreferentziak

* 1 2 Matan a activista Marisela Escobedo. El Universal 16 de diciembre de 2010.
* ↑ El Informador. (18 de diciembre de 2010). Matan a la activista que pedía justicia por su hija. .
* 1 2 3 CNDH. Marisela Escobedo Activista social y victima que protestaba por el feminicidio de su hija Rubí. .
* 1 2 Reina, Elena. (2020-10-15). «Marisela muere 10 veces al día» EL PAÍS.
* ↑ Dora Villalobos Mendoza. (18 de diciembre de 2010). Crónica de dos feminicidios que estremecen a México. Yancuic.
* ↑ Gabriela Minjares. (18 de diciembre de 2010). Bastaron 20 segundos para acallar 27 meses de lucha. Diario de Juárez.
* ↑ Asesinan a Maricela Escobedo en Chihuahua. Excelsior 16 de diciembre de 2010.
* ↑ Noticieros Televisa. (21 de noviembre de 2012). Soldados mataron a asesino de Rubí Marisol Freire. .
* ↑ El Siglo de Torreón. (21 de noviembre de 2012). Matan a presunto asesino de hija de activista. .
* ↑ «Renuncian jueces del caso Rubí para librar juicio político» El Economista 2011-03-15 (Noiz kontsultatua: 2024-12-30).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Falló la justicia en caso Marisela: CNDH» El Diario de Chihuahua (Noiz kontsultatua: 2024-12-30).
* ↑ TIM, Televisa. REFLEXIÓN: La Rosa Guadalupe presenta capítulo de un asesinato real. .
* ↑ «"Las tres muertes de Marisela Escobedo", retrato del feminicidio y la impunidad en México» Revista Caras 2020-10-09.
* ↑ CNDH. [https://www.cndh.org.mx/sites/default/files/documentos/2023-11/FRI_DIC_16-1.pdf Asesinato de Marisela Escobedo al clamar por justicia tras el feminicidio de su hija Rubí. ].

## Ikus, gainera

* Narkotrafikoaren aurkako gerra Mexikon (Gurra contra el narcotráfico en México)
* Susana Chavez

## Kanpo estekak

* Youtube - Albistegiak Televisa kasuaren laburpena
* Datuak: Q9029193