OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 1632
## Gertaerak
### Arte eta kultura

* Pedro Agramontekoa eta Zaldibarrek 6 liburukiko bere Nafarroako historia bukatu zuen. Eskuizkribua 1993. urtean aurkitu zuen Segundo Otazu Jaurrietak Siloseko Monastegian, eta facsimile moduan argitaratu zuen 2002. urtean.

### Kirolak
## Jaiotzak

* Urtarrila – Vicente Berdusan, euskal herritar margolaria (h. 1697).
* Urtarrilaren 8a – Samuel von Pufendorf, alemaniar historialaria, legegilea eta filosofoa (h. 1694).
* Urtarrilaren 11a – Adam Frans van der Meulen, flandestar margolaria (h. 1690).
* Otsailaren 18a – Giovanni Battista Vitali, italiar musikagilea eta biolin-jotzailea (h. 1692).
* Abuztuaren 29a – John Locke, filosofo eta teoriko liberal ingelesa (h. 1704).
* Urriaren 20a – Sir Christopher Wren, zientzialari eta arkitekto ingelesa (h. 1723).
* Urriaren 24a – Anton van Leeuwenhoek, merkatari eta zientzialari herbeheretarra (h. 1723).
* Urriaren 31 – Johannes Vermeer, herbeherear margolari barrokoa (h. 1675).
* Azaroaren 23a – Jean Mabillon, frantziar diplomatiko eta historialari beneditarra (h. 1707).
* Azaroaren 24a – Baruch Spinoza, filosofo judu sefardi holandarra, kartesianismo kritikoaren oinordekoa (h. 1677).
* Azaroaren 28a – Jean-Baptiste Lully, italiar musikagilea (h. 1687).
* Baltasar de Echave Rioja, Mexikoko pintorea (h. 1682).

## Heriotzak

* Otsailaren 23a – Giambattista Basile, italiar militar, olerkari, gortesau eta maitagarri-ipuinen biltzailea (j. 1566).
* Martxoaren 14a – Tokugawa Hidetada, Tokugawa shogunerriko bigarren shoguna (j. 1579).
* Apirilaren 30a – Sigismundo III.a Vasa, Poloniako eta Suediako erregea (j. 1566).
* Apirilaren 30a – Tillyko kondea, belgikarra, Liga Santuaren armadako burua (j. 1559).
* Abuztuaren 19a – Migel Aiala, arabar apaiza, Calahorrako eta La Calzadako apezpikua (j. 1565).
* Abuztuaren 19a – Valentin de Boulogne, frantziar margolaria (j. 1591).
* Abuztuaren 25a – Thomas Dekker, idazle eta dramagile ingelesa.
* Urriaren 6a – Ana Cleveskoa, alemaniar noblea (j. 1552).
* Urriaren 21a – Cristóbal Lobera, extremadurar elizgizona, Iruñeko apezpikua.
* Azaroaren 6a – Gustavo II.a Adolfo, Suediako erregea (j. 1594).
* Azaroaren 18a – Ludovico Ludovisi, italiar kardinala (j. 1595).
* Azaroaren 27a – John Eliot, Ingalaterrako politikaria (j. 1592).
* Azaroaren 29a – Frederiko V.a Palatinatukoa, Palatinatuko printze-hautatzailea eta Bohemiako erregea (j. 1596).
* Carlos Labaien, nafar inprimatzailea (j. 1578).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6865
* Multimedia: 1632 / Q6865
# Xanisteban Saria

Xanisteban Saria urtero abuztuan Oiartzunen jokatutako txirrindularitza lasterketa da, “Lartaun Zikloturistak” elkarteak antolatzen duena. Proba hau Euskaldun Txapelketarako puntuagarria da.

## Palmaresa 1997tik aurrera

| Urtea | Garailea | Bigarrena | Hirugarrena |
| 1997 | Peio Arreitunandia | | |
| 1998 | Iban Sastre | Igor Miner | Mikel Artetxe |
| 1999 | Juan Manuel Garate | Jorge Nogaledo | Imanol Aiestaran |
| 2000 | Jon Bru | Beñat Garaialde | Gorka González |
| 2001 | Andoni Aranaga | Vicente Elvira | Julen Urbano |
| 2002 | Iván Martínez Agirre | Fernando Torres | Eugenio Pineda |
| 2003 | Alexander Juanikorena | Javier Ruiz de Larrinaga | Ion del Río |
| 2004 | Iban Uberuaga | Joseba Agirrezabala | Ángel Vázquez |
| 2005 | David Pérez Iñíguez | Unai Elorriaga | Roberto Barrientos |
| 2006 | Javier Aramendia | Iñigo Lariz | Fabricio Ferrari |
| 2007 | Josean Larrea | Julen González | Fabricio Ferrari |
| 2008 | Diego Tamayo | Héctor Espasandín | Martin Iraizotz |
| 2009 | Noel Martín | Ibon Zugasti | Fabricio Ferrari |
| 2010 | Enrique Sanz | Igor Romero | Fernando Grijalba |
| 2011 | Jonathan Perdiguero | Egoitz Murgoitio | Josué Moyano |
| 2012 | Arkaitz Durán | Enric Mas | Mike Terpstra |
| 2013 | Antonio Angulo | Erik Altuna | Imanol Estévez |
| 2014 | Aritz Bagües | Sergio Rodríguez Reche | Peio Goikoetxea |
| 2015 | Alex Aranburu | Rafael Márquez | Erik Altuna |
| 2016 | Egoitz Fernández | Juan Antonio López-Cózar | Mikel Alonso |
| 2017 | Sergio Rodríguez Reche | Julián Barrientos | Cristian Mota |
| 2018 | Javier Gil | Jaume Sureda | Iker Ballarin |
| 2019 | Luciano Martínez | Franklin Archibold | Martí Márquez |
| 2020 | bertan behera utzia COVID-19 pandemia zela eta | bertan behera utzia COVID-19 pandemia zela eta | bertan behera utzia COVID-19 pandemia zela eta |
| 2021 | Xabier Isasa | Unai Hierro | Pablo Castrillo |
| 2022 | Mikel Retegi | Rodrigo Álvarez | Xabier Berasategi |
| 2023 | Haimar Etxeberria | Raúl Bastida | Guillermo Thomas Silva |
| 2024 | Sergio Trueba | Gorka Corres | Nil Gimeno |

## Erreferentziak

* ↑ Gazteak protagonista aurtengo xanistebanetan
* ↑ Torneo Euskaldun: Oiartzun – Xabier Isasa vence con autoridad en un terceto
* ↑ Giro ederra aurtengo Xabnisteban Sarian
* ↑ Haimar Etxeberria irundarrak irabazi du Xanisteban Txirrindulari Saria
* ↑ Sergio Trueba 76. Xanistebanetako Txirrindulari Sariaren irabazlea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55600201
# Azido pimeliko

Azido pimelikoa edo azido heptanodioikoa, konposatu organikoa da, HOOC(CH$_2$)$_5$COOH. formula duena azido dikarboxilikoen klasekoa. Solido da. Narritagarria da.

## Biokimika

Azido pimelikoaren deribatuak lisina aminoazidoaren eta biotina bitaminaren biosintesian parte hartzen dute.

## Sintesia

Hainbat bide dago azido glutarikoa sintetizatzeko. Industrian zikloheptanona dinitrogeno tetraoxidoz oxidatuz sintetizatzen da.

## Erabilera

Azido pimelikoak erabilera txikia du industrian. Polimeroen plastifikatzaile gisa usatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Pimelic Acid» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-02-24).
* 1 2 (Ingelesez) Cornils, Boy; Lappe, Peter. (2000). «Dicarboxylic Acids, Aliphatic» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/14356007.a08_523. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2025-02-24).
* Datuak: Q414420
* Multimedia: Pimelic acid / Q414420
# Giambattista Basile

Giambattista Basile (Giugliano in Campania, 1566ko otsailaren 3a – ibidem, 1632ko otsailaren 23a) italiar militar, olerkari, gortesau eta maitagarri-ipuinen biltzailea izan zen.
Soldadu eta gortesau izan zen zenbait printzeren zerbitzura, Veneziako dogoa barne. Venezian hasi zen poesia idazten, eta gero Napolira itzuli zen Avellinoko dukearen patronatupean, eta han izendatu zuten Toroneko konde.
Bere lan nagusia Napoliko maitagarrien ipuin-bilduma bat izan zen, Lo cunto de li cunti overo lo trattenemiento de peccerille izenburuarekin, Il Pentamerone izenez ere ezaguna. Grimm anaiek amaitu zuten bilduma hau. Ipuin horietako asko dira ezagutzen diren bertsio zaharrenak.
* Datuak: Q555291
* Multimedia: Giambattista Basile / Q555291
# Meirekiko Sute Handia

Meirekiko Sute Handia (japonieraz: 明暦の大火, Meireki no taika), Furisode Sutea bezala ere ezaguna, 1652ko martxoaren 2an gertatu zen eta Edoren (egungo Tokio) % 60-70 suntsitu zuen, garai hartan de facto Japoniako hiriburua zena. Suteak hiru egun iraun zituen eta 100.000 pertsona baino gehiago hil zituela kalkulatzen da.

## Kondaira

Kondairaren arabera, sutea apaiz batek nahi gabe eragin zuen, ustez maldizio bat zuen furisode kimono bat erretzen ari zela. Kimono hori hiru neska gaztetxorena izan zen eta hiruak soinekoa jantzi ahal izan baino lehen hil ziren; horregatik uste zen kimonoak maldizioa zuela. Jantzia erretzen ari zela, haize-bolada handi batek sugarrak bizitu zituen, eta zurezko tenpluak su hartu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «The Deshima dagregisters : their original tables of contents / Vol. XII, 1650-1660 / Cynthia Viallé & Leonard Blussé | WorldCat.org» search.worldcat.org (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ Evans, Robert Jr.. (1990). Economic Growth and Fires: The Case of Japan. , 51–59 or..
* ↑ Nouët, Noël. (2013). Shoguns City. Taylor and Francis ISBN 978-1-136-56508-3. (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1336847
* Multimedia: Great Fire of Meireki / Q1336847
# Amina Benbouchta

Amina Benbouchta (Casablanca, 1963) Montrealen eta Parisen hezitako artista marokoarra da. Genero politikekin zerikusia duten gai sozialetan oinarritzen diren arte garaikideko lanengatik da ezaguna nazioartean. Bere ibilbidearen hasieran Las Aligés moda eta kultura aldizkaria zuzendu zuen. Marokon azaleratzen ari zen arteari laguntzeko sortutako Collectif 212 artista eta komisarioen taldeko kide ere izan zen.

## Ibilbidea

Amina Benbouchta Casablancan jaio zen 1963an, eta Hassan II.a erregearen berunezko urteetan hazi zen. Estatuaren indarkeriagatik eta intolerantzia politikoagatik nabarmendu ziren. Garai horretan hasi zen Benbouchtaren karrera artistikoa 1986an, Montrealgo McGill Unibertsitatean graduatu ondoren, Antropologian eta Ekialde Ertaineko Ikasketetan espezializatu zen. 1988an eta hurrengo bi urteetan, arte eskolak eman zizkion Parisko École des Beaux-Artes delakoari. Bere lanak mundu osoko erakundeetan erakutsi dira, Kairoko Biurtekoan hasi (1993) eta Washington-eko Emakume Artisten Museo Nazionalera (1997) arte.
1990eko hamarkadan, Benbouchtak Las Alignés moda- eta kultura-aldizkaria zuzendu zuen. Aldi berean, Marokoko arte garaikidea babesteagatik okupatutako komisario eta artista talde bat osatzen zuten Collectif 212 sortu zuen.
1997an Rabateko Hôpital des Enfant Maladies izenekoan osatu zuen bere lehen egoitza. 2004an, Marrakecheko Mnebhi Jauregian egin bigarren egonaldia. 2008an Déniako gazteluan osatu zuen bere hirugarren egoitza. Bere pintura, instalazio eta argazkien bidez, antropologiatik abiatzen da eguneroko objektuez, pertsonez eta haien ingurune kulturalaz hausnartzeko.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «Galería Sabrina Amrani - Artistas | Amina Benbouchta» www.sabrinaamrani.com (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Ingelesez) Amine, Khalid. (2016-05). «After the ‘Years of Lead’ in Morocco: Performing the Memory» New Theatre Quarterly 32 (2): 121–141. doi:10.1017/S0266464X16000038. ISSN 0266-464X. (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Ingelesez) «BENBOUCHTA | METALOCUS» www.metalocus.es (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Ingelesez) «Collectif 212» universes.art (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Frantsesez) Association des Amis de l’Hôpital d’Enfants de Rabat. (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Ingelesez) «â€˜Down the rabbit holeâ€™ by Amina Benbouchta» Islamic Arts Magazine (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Ingelesez) «Amina Benbouchta - Biography, Shows, Articles & More» Artsy (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q32710016
# Miren Arantzazu Goñi

Miren Arantzazu Goñi Auzmendi (Tolosa, Gipuzkoa, 1925eko otsailaren 24a - Bergara, 2017ko urtarrilaren 13a) etnografoa izan zen.
Donostiako Merkataritza Eskolan Peritu ikasketak egin zituen. Jose Migel Barandiaran Gipuzkoara itzuli ondoren, Aranzadi Zientzia Elkarteko Etnografia Sailean aritu zen. Etniker-Gipuzkoa taldeko kide izan zen; talde horren esku zegoen kanpo-ikerketa egitea, Barandiaranek prestaturiko galdeketa aurrera eramateko. Bergarako Elosu auzoko ikerketa etnografikoa landu zuen. 1991n Etniker-Gipuzkoako lehendakaritza hartu zuen bere gain. Eusko Ikaskuntzako Antropologia eta Etnografia Saileko lehendakaria izan zen 1993tik 1995 arte. Sail horretako koadernoaren idazketa-batzordeko kide ere izan zen. Askoren artean eginiko Atlas Etnográfico de Vasconia osatzen parte hartu zuen, beste zenbait lan argitara emateaz gainera.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ «Goñi Auzmendi, Mirentxu - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2021-09-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12263693
# Txatxarramendi

    Artikulu hau Bizkaiko uharteari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Txatxarromendi».
Txatxarramendi Sukarrieta ondoan dagoen uhartea da. 2,7 hektarea ditu eta Urdaibai paduraren erdialdean dago.

## Deskribapena

2'7 hektareatako azalera du Txatxarramendik. Uhartea eta lehorra zubi batek lotzen ditu eta itsasbehera denean hareaz inguratuta geratzen da. Artadi batek estaltzen du uhartea eta ipuruak ere badaude.

## Historia

Hegoaldean II. mendeko erromatarren kabotaje toki baten aztarnak aurkitu dira.
XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran bainuetxeen inguruan turismogune bihurtu zen Sukarrieta. Uhartean ostatu bat eta itsaski biberoa eraiki ziren. Bainuetxea egon zen eraikinean AZTIren itsasoaren ikerketarako zentroa dago eta lorategi botaniko bat ere badu, 25 landare espezie dituena.

## Ikus, gainera

* Urdaibai

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2893319
* Multimedia: Txatxarramendi island / Q2893319
# Sabin Muniategi

Sabin Muniategi Astorkia (Gautegiz-Arteaga, 1912ko abenduaren 11 – Errenteria, 1990eko ekainaren 17a) euskal idazlea izan zen.

## Biografia

Gernikako Aita Agustindarren eskolan egin zituen ikasketak. Filipinetan zegoela hasi zen euskaraz idazten. Euzkerea, Euzkadi, Eguna, Tierra Vasca-Eusko Lurra, Zeruko Argia, Olerti eta Goiz Argi agerkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak. Espainiako Gerra Zibilaren aurretik Lauaxeta ezagutu zuen eta haren lagun egin zen. Gerran parte hartu zuen eta espetxean egon zen. Muniategirenak dira Goiz Aize (1935), Bidean gora (1970), eta Betiko alorrean olerki bildumak. 1990ean, Olerki guztiak izeneko bilduma argitaratu zioten. Unamunoren El Otro obraren itzulpena ere egin zuen Ni ez izenburupean, nahiz eta oraindik ez den argitara eman.

## Lanak

* Bidean-gora. Olerkiak (1970, Graf. Bilbao)
* Goiz-aize (1936, Zurrak)
* Olerki guztiak (1990, Karmel)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Sabin Muniategi literaturaren zubitegian
| Euskal idazleak | Artikulu hau euskal idazle bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
* Datuak: Q12266734
# Guillermo Thomas Silva

Guillermo Thomas Silva Coussan, (Maldonado, 2001eko abenduaren 30a) txirrindulari uruguaitarra da, profesionala 2024tik Caja Rural-Seguros RGA taldean.

## Kirol ibilbidea

2019an Uruguaiko 23 urtez azpiko mailako errepideko eta erlojupeko txapelketak irabazi eta gero, Europako amateur zirkuituan aritzeko eskaintza jaso zuen.
2021ean, dagoeneko nabarmendu zen, Salamancako Itzuliko etapa bat irabaziz. Hurrengo denboraldian bigarrena izan zen Espainiako Txirrindularitza Kopan. 2023an, Caja Rural talde amateurrean, hainbat garaipen lortu zuen, besteak beste Espainiako Txirrindularitza Kopa, Nafarroako Itzuliko etapa bat, Extremadurako Itzuliko etapa bat eta Altsasuko Saria. Emaitza on hauen ondorioz, 2024an profesionaletara pasatu zen Caja Rural-Seguros RGA taldean.

## Palmaresa
### Amateurretan

2018
* 3. Montevideoko Neguko Txapelketan eta proba 1
2019
* Uruguaiko errepideko txapelketa (junior)
* Uruguaiko erlojupeko txapelketa (junior)
* Vuelta Ciclista de la Juventud
* 3. Iruñeko Itzulian
2020
* Vuelta Ciclista de la Juventud
2021
* Salamancako Itzuliko etapa 1
* 2. Guadiana Zirkuituan
2022
* Uruguaiko errepideko txirrindularitza txapelketa
* Curia-ko Zirkuitua
* Salamancako Itzuliko etapa 1
* Vuelta Hispania
* 2. Espainiako Txirrindularitza Kopan
2023
* Uruguaiko errepideko txapelketa (23 urtez azpikoa)
* Uruguaiko erlojupeko txapelketa (23 urtez azpikoa)
* Espainiako Txirrindularitza Kopa
* Extremadurako Itzuliko etapa 1
* Nafarroako Itzuliko etapa 1
* Madrilgo Erkidegoko Itzuliko etapa 1 (taldekako erlojupekoa)
* Altsasuko Saria
* 2. Santikutz Klasikan
* 2. Pascual Momparler Memorialan
* 2. Kantabriako Itzulian
* 3. Guerrita garaikurran
* 3. Xanisteban Sarian
* 3. San Bartolome Sari Nagusian
* 3. San Bartolome Sarian
* 4. Balentziaga Memorialan

### Profesionaletan

2024
* 2. Qinghai Lakuko itzulian
* 2. Larcianoko Industria eta Eskulangintza Sari Nagusian
* 3. Uruguaiko erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 4. Ordiziako Klasikan
* 4. Getxoko Zirkuituan
* 5. Alentejoko Itzulian eta etapa 1
2025
* Uruguaiko errepideko txirrindularitza txapelketa
* 2. Uruguaiko erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* Andaluziako Itzuliko Mendiko sailkapena

## Kanpo estekak

* Guillermo Thomas Silva - ProCyclingStats
* Datuak: Q114771192
# Beirate

Beiratea beira zatiz osaturiko egitura da, hainbat eraikinetan apaingarri gisa jartzen dena. Atalak gardenak, zuriak edo koloretakoak izan daitezke, edo marrazki bat eduki, eta metalezko egitura baten gainean daude muntatuta, gehien bat berunezkoa.
Hala ere, Erdi Arotik erabilitako sistema hau,ez da bakarra: kobrezko zerrendetan muntatuak (Tiffany sistema izenekoa, Louis Comfort Tiffany estatubatuarrak asmatu baitzuen), silikonan edo hormigoian txertatuak, collageak (erretxina edo polimeroekin) edo betelanik gabekoak ere izan daitezke. Sistema hauek bakarka edo elkartuak erabiltzen dira.
Beirateetan erabili beirazko atalak lauak dira, lodieran 1,5 mm eta 5 mm artekoak, eta berunezko ziriak H itxurakoak. Beirak berunetan estutzen dira eta dena eusteko berunen arteko loturak soldatzen.

## Beirak koloreztatzeko

Beirazko atalak koloreztatzeko konposatu kimikoak erabiltzen dira, hala nola:
* kobre oxidoa: gorria, berdea edo urdina
* kaltzio fluoruroa: zuri esnekara
* magnesio dioxidoa: morea
* kobalto oxidoa: urdina
* urre hautsa: gorria, gorrindola edo urdina
* uranio konposatuak: horia edo berdea
* burdina 2 oxidoa: berdea
* burdina 3 oxidoa: horia eta arrea

## Erreferentziak

* ↑ Beirate. Euskaltzaindiaren Hiztegia, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2025-2-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1473346
* Multimedia: Stained glass / Q1473346
# Berri Ona (filma)

Berri Ona (gaztelaniaz: La Buena Nueva) 2008 urtean eginiko filma da. Helena Tabernak grabatu zuen Leitza, Altsasu, Lekunberri, Gorriti, Berastegi, Donostia, Azpeitia, Hernani eta Ezkio-Itsason 2007ko maiatza eta uztaila artean.
Marino Aierra apaiz eta idazlearen bizitzan oinarrituta dago. Helena Tabernaren senidea zena 1936ko uztailaren 16an ailegatu zen Altsasura non Espainiako Gerra Zibila bizi zen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1936ko altxamendua hastekotan zegoela Miguel (Unax Ugalde) herri sozialista bateko parroko berri izendatu zuten. Laster, altxatuek herria okupatu eta fusilamenduak hasi ziren. Miguelek biktimen alde egin eta Eliza Katolikoa zein militarrak borrokatu zituen bere bizitza arriskuan jarriz.
Tartean, Miguel eta Margari (Barbara Goenaga) senarra fusilatu zioten herriko andereñoaren artean, laguntasuna hasiko da.

## Pertsonaiak

* Gorka Aginagalde: Hugo
* Magdalena Aizpurua: Antxoni
* Joseba Apaolaza: Apezpikua
* Klara Badiola: Clara
* Barbara Goenaga: Margari
* Susana Gómez: Arantxa
* Iñake Irastorza: Benita
* Loquillo: Falangearen buruzagia
* Jabier Muguruza: Faustino Goñi
* Erik Probanza: Falangista gaztea 1
* Fernando Ruiz: Eskusoinu-jolea
* Rodrigo Sáenz de Heredia: Kapilaua
* Maribel Salas: Resu
* Mercedes Sampietro
* Mikel Tello: Falangearen kapitaina
* Guillermo Toledo: Antonino
* Unax Ugalde: Miguel
* Kandido Uranga: Lucio
* Claudia Iriguibel: Neskatila
* Aitor Artola: Remigio
* Oier Apeztetxea: Fermin
* Mikel Aingeru Arrastia: Falangista gaztea 2
* Ander Perurena: Iñigo
* Maialen Vega: Lucia
* Eugenio Ortiz: Aitona

## Ikus, gainera

* Alsasua 1936

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11687805
# Txarriboda (filma)

Txarriboda 2015. urtean eginiko euskal filma da, Alvar Gordejuelak eta Javier Rebollok zuzenduta.
Trama nagusia Bilbon gertatzen bada ere, Bizkaiko kostaldeko hainbat lekutan filmatu da ‘Txarriboda’, besteren artean Gaztelugatxen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Anbizio handiko Fran enpresari gazteak arriskuan ikusten du bere aberastasuna, senar-emazteen arteko arazoengatik, eta emaztea paretik kentzeko plan konplexu bat taxutzen du. Berak ez dakiena da Klarari egin beharko diola aurre. Klara serieko hiltzaileetan espezializatutako polizia da, eta arrazoi oso pertsonalak ditu emakumeen hiltzaileei jazartzeko.

## Pertsonaiak

* Ramon Agirre: Apraiz
* Loli Astoreka: Brigida
* Itziar Atienza: Klara
* Ander Barinaga-Rementeria: Ertzain gaztea
* Zorion Egileor: Ramón
* Aitziber Garmendia: Begoña
* Alvar Gordejuela: Iker
* Mikel Losada: Fran
* Patxo Telleria: Igartua
* Ainhoa Garai:

## Erreferentziak

* ↑ Agirre, Igor. (2015-04-10). «'Txarriboda' thriller euskalduna zinema aretoetan da» Argia.
* ↑ Artola, Amalur. (2015-04-09). «Erritu-krimenez ari den ‘Txarriboda’ filma bihar iritsiko da zinema aretoetara» Naiz.
* ↑ Barton Films. Barton katalogoa. .

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Webgunea imdb.com (Ingelesez)
* Datuak: Q21049650
# Jose Luis Aldecoa

Jose Luis Aldecoa Echebarria (Deustu, 1914 – Getxo, 1992) bizkaitar margolari, ingeniari, poeta eta abeslaria izan zen.

## Biografia

Deustun jaio zen 1914an (garai hartan ez zen oraindik Bilbo), itsasoari lotutako familia batean. Bere aita eta aitonak itsasontzien hornidura egiten zuen enpresa batean lan egiten zuen. Patroi eta itsas-mekanikari ikasketak egin zituen, eta barku propioetan lanean aritu zen. Ingeniari gisa olatuen energia erabiltzeko sistema bat diseinatu zuen.
Lan horretaz gain, ABAOko kide izan zen, eta Deustuko Erriberan margolaritza irakasle jardun zuen, ikasle askorekin. Bere ikasle izan ziren Momoitio, Fernando Vázquez, Garbiñe Orbea, Miguel Clavería, Marisa Ortega, Enrique Francés, Severo López, Arantxa Zabala, Teresa Garavilla eta Miguel Ángel Domingo.
Getxon bizitzera joan ostean, Deustun hil zen 1992an.

## Margolari gisa

Bere fazetarik ezagunena margolariarena da. Federico Sáenzekin ikasi zuen. Paisaia landu zuen bereziki, eta koadro ertainak egitez gain Bilboko San Salvador eskolako muralak ere egin zituen. Euskal Herriko paisaiak eta paisaia lokalak margotu zituen batez ere. Bere lanak Buenos Aires, Mexiko, Venezuela, Kanada eta Hong Kongen ikus daitezke.
Anthony Loinaz arte kritikariak horrela deskribatu zuen bere lana:
| « | Haren gaia, paisaia. Bere teknika garbia eta segurua da. Bere asmo guztiak lortzen ditu. Bere kromatika, bere lur aldakor eta aldagarria, bere sakontasunak, bere xarma ere ematen dion gris arin batez tindatua beti, eta... zergatik ez? Malenkonia ukitu arin eta saihestezin batez. Bere mihiseetan ez dago sakoneraren, perspektibaren eta lehen planoen arteko desorekarik txikiena ere. | » |

## Musikari gisa

Musikari gisa ABAOn aritu zen, tenor lanak egiten eta pianoa jotzen. Romería de San Antolín zarzuelaren protagonista izan zen, eta berak margotu zituen ere dekoratuak eta orkestrarako hainbat konponketa egin. 1940ko hamarkadatik aurrera hainbatetan eskenaratu zen obra hori, ahalik eta frankismoak bertan agertzen ziren "agur" eta "aita" hitzak "subertsioagatik" ezabatu zituen arte. Obra horren musika Juanito Urquizuk egin zuen.
1952an Ayala antzokian Naste Borraste obran parte hartu zuen. Alfredo Krausekin batera Mannon obran, Bilbon. 1976an Madrilgo zarzuelan Mendi-mendiyan opera interpretatu zuen. 1953an BBCn Bilboko Ganbera Koroarekin abestu zuen.

## Oharrak

* ↑ Bere koadroak Aldecoa izenarekin sinatzen zuen, c letrarekin idatzia.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 «Aldecoa Echebarria, José Luis de - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2020-01-14).
* 1 2 3 4 5 Marrodán, Mario Angel. ALDECOA, JOSE LUIS (1914-1992). .
* ↑ Bereciartúa, José María. (1978). Retana ed. Pintores y escultores vascos de ayer, hoy y mañana. 19.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q82074150
# Xabier Anduaga

Xabier Anduaga (1995, Donostia, Gipuzkoa), euskal opera eta zarzuela abeslari bat da. Tenorea da.
Donostiako Orfeoian zortzi urterekin abesten hasi eta 2014-2018 artean Musikenen ikasi zuen. Hogeita bat urterekin Italiako Pesaro hiriko Rossini Antzokian profesional gisa debutatu zuen, Placido Domingo opera abeslari ezagunarekin abestuz.
2019an, hogeita lau urterekin, Pragako Antzoki Nazionalan Operalia Saria irabazi zuen

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «El tenor donostiarra Xabier Anduaga triunfa en la final de Operalia en Praga» Diario Vasco 2019ko uztailaren 27a.
* Datuak: Q67504047
* Multimedia: Xabier Anduaga / Q67504047