# Esmeralda Arboleda

Esmeralda Arboleda Cadavid (Palmira, 1921eko urtarrilaren 7a - Bogota, 1997ko apirilaren 16a) kolonbiar abokatu eta politikaria izan zen.
Kolonbiako mugimendu sufragistaren buru izan zen, Josefina Valencia de Hubach kidearekin batera. Kolonbiako historian Errepublikako lehen emakume senataria izan zen, 1958tik 1961era, eta lehen enbaxadorea. Alderdi Liberaleko kidea izan zen.
1980an, emakumearen estatusari buruzko Batzordearen Errelatore Berezi gisa jardun zuen, NBEko Ekonomia eta Gizarte Kontseiluaren bileran, komunikabideek emakumeen eta gizonen paperetan gizartean duten eraginari buruzko txosten batean.

## Bizitza

Gurasoak Fernando Arboleda Lopez, Popayánekoa, eta Rosa Cadavid Medina Antiokiako lore-saltzailea izan ziren.
Bigarren Hezkuntza ikasi zuen Pereirako merkatal eskola batean, baina batxilergo akademiko titulua lortu ezean unibertsitateko karrera bat egitea ezinezkoa zenez, bere familiak Bogotara bidali zuen eta hantxe amaitu zuen 1938an.
Hurrengo urtean, Zuzenbide ikasketak egiteko Caucako Unibertsitatean onartutako lehen emakumea bihurtu zen, eta hasieratik ikasle mugimenduekin lotu zen, Alderdi Liberalean babesa hartuz. 1944an abokatu titulua lortu ondoren, Cali eta Bogota hirietan jardun zuen lanean.
Valle del Caucako langileen lan-baldintzak hobetzeko borrokan nabarmendu zen, batez ere trenbidean eta emakumeen parte-hartze politikoaren sustapenaren aldeko borrokan (legezko aldaketak eta berdintasun juridikoa). Ameriketako Estatu Batuetako Departamentuko beka bat lortu zuen eta herrialde horretara bidaiatu ahal izan zuen adingabeentzako justizian espezializatzeko. Gai horri buruzko tesia egin zuen Indianako Unibertsitatean, Delitugile adingabeak sozialki egokitzeko programa (Un programa para adaptar socialmente a los menores delincuentes) izenburupean.

## Ibilbidea
### Sufragista aitzindaria

Esmeralda Arboleda sufragismoaren aitzindaria izan zen Kolonbian. Buruzagi sufragista gisa funtsezko papera bete zuen, eta bilerak, memorandumak, elkarrizketak eta kanpainak egiten lan nekaezina egin zuen, emakumeen botoaren garrantzia zabaltzeko. Josefina Valenciarekin batera, Emakumearen Botoaren Aldeko Batzordea sortu zuten, eta geroago, 1954an, Emakumeen Erakunde Nazionala, “emakumearen eskubideen alde lan egiteko” sortutako elkarte gisa. Esmeralda Arboleda eta Josefina Valencia izenekin batera, Ofelia Uribe, Georgina Fletcher eta Aydée Anzola Linares emakume kolonbiarren eskubideen aldeko borroka ere nabarmendu zuten.
Alberto Lleras Camargo Kolonbiako presidente ohiaren babesa jaso zuen, eta Alderdi Liberaleko idazkari izendatu zuen. Kolonbiako emakumearen berdintasunaren aldeko borrokan, Arboledak Kolonbiako Emakumeen Batasuna sortu zuen, babes gehiago bilatzeko eta emakumeak sentsibilizatzeko, eta, horrela, Asanblea Nazional Konstituziogilean (ANAC) proposatu zuen lege proiektuaren inguruan presio handiagoa egiteko. Batasun berri horren ondorioz, talde gehiago sortu ziren, Arboledaren hitzak defendatu zituzten, eta gobernuan sartzeko eskatu zioten presidenteari.
1954an, Gustavo Rojas Pinilla jeneralaren gobernuak ANACerako izendatutako bi emakumeetako bat bihurtu zen, gero gobernadore eta ministro izan zen Josefina Valencia de Hubachekin batera. Emakumeak ANACen sartzeak borroka gogorragoa eragin zuen liberalen eta kontserbadoreen artean. Emakumeen sufragioa lortzea izan zen Arboledaren helburu nagusietako bat, politikan parte hartu zuen bitartean.

### Politika

Josefina Valenciarekin batera, Kolonbian barrena ibili zen, ANACera lege proiektu berri bat eramateko sinadura bila. 1954ko abuztuaren 25ean, Arboledaren hitzaldi baten ondoren, aho batez baiezko botoa eman zuten emakumeen sufragioa zehaztu zen, baina 1955ean uko egitera behartu zuten, Gustavo Rojas Pinillaren erregimenaren bilakaera autoritarioaren aurkako jarrera irekiagatik.
Diktadurarekin izan zituen liskarrek helburu etsai gisa kokatu zuten eta 1957ko urtarrilaren 4an bahiketa saiakera bat jasan zuen, inguruko bizilagunen laguntzari esker onik atera zena. Lleras, alderdi liberaleko burua, herrialdetik ateratzeko arduraduna izan zen bere semearekin batera. AEBko enbaxadaren bitartez, bisatu berriak lortu zituzten, eta Bostonera egin zuten hegan, eta hantxe bizi izan zen urte bereko urrira arte. 1958ko hauteskundeetan, Rojasen erorketaren ondoren, Valle del Caucak senatari aukeratu zuen, eta Kolonbiako Kongresurako aukeratutako lehen emakumea bihurtu zen.
1961ean, Alberto Lleras berriro presidente zela, Komunikazio ministro izendatu zuen, eta kargu hori bete zuen gobernua amaitu arte, urtebete geroago. 1966an berriro senatari hautatu zuten, ordukoan Bogotatik, eta urtebete geroago Carlos Lleras Restrepo presidenteak enbaxadore izendatu zuen Austriaren aurrean (1967-1969). 1967an, senatari kargua berritu ondoren, Kolonbiak NBEn zuen enbaxadore eta ordezkari izendatu zuten. Horrek ateak ireki zizkion, beste herrialde batzuetakoa emakumeen eskubideen aldeko sindikatu borrokalari berriak ezagutzeko.
1980an, emakumearen estatusari buruzko Batzordeko Errelatore Berezi gisa aritu zen, NBEko Ekonomia eta Gizarte Kontseiluaren bileran, Errelatore emakumeen eta gizonen paperetan gizartean duten eraginari buruzko txosten batean.
Denboraldi luze batez Mexikon bizi izan zen, bere bigarren senarrarekin batera, eta herrialdera itzuli zenean, Virgilio Barco presidentetzarako kanpainako zati bat egin zuen, eta agintaldi horretan bere azken kargu publikoa bete zuen, Familia Ongizaterako Kolonbiako Institutuko zuzendari erregional gisa.
Esmeralda Arboleda 1997an hil zen giltzurrun gutxiegitasun baten ondorioz.

## Obra eta legatua

Esmeralda Arboledaren lana Bogotan dago, Luis Angel Arango Liburutegiko artxiboan gordeta, bere seme Sergio Uribek dohaintzan eman ondoren.
2019an, artxiboa osatzen duten 4.800 dokumentuetatik 2.000 dokumentu inguruk katalogatzeke jarraitzen zuten. Argazkiak, lege proiektuak, korrespondentzia eta prentsa daude tartean, bere bizitza pertsonalekoak zein publikokoak.
Bere aktibismo sufragistari eta emakumeen eskubideen defentsari dagokienez, Familia zuzenbidean emakumea izateari buruzko mintegiaren (1963), Emakumeen Batzorde Interamerikarraren Asanbladaren (1948), Emakumearen Nazioarteko Urtearen (1975) eta Kolonbiako Emakume Parlamentarioen Konbentzioaren (1958) eskuizkribuak eta lan-dokumentuak daude.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Flor Romero. Esmeralda Arboleda, mujer paradigma. .
* 1 2 Perez, Isabel Ortiz. «Esmeralda Arboleda, la mujer y la política» www.vanguardia.com.
* ↑ Semana. «La historia del voto femenino» La historia del voto de las mujeres en Colombia.
* ↑ Espectador, El. «ELESPECTADOR.COM» ELESPECTADOR.COM.
* 1 2 3 María Cristina Laverde Toscano. (1997). Esmeralda Arboleda: una mujer nuevos caminos. ISSN 0121-7550..
* 1 2 Camila Uribe. (8 de marzo de 2018). «Esmeralda Arboleda, la fuerza detrás del voto» elespectador.com.
* ↑ Arcadia, Revista. «Esmeralda Arboleda, la pionera olvidada» Esmeralda Arboleda, la pionera olvidada.
* ↑ «Esmeralda, la primera mujer senadora en Colombia» KienyKe 7 de enero de 2019.
* ↑ «Una respuesta a Mario Jursich» El Tiempo 30 de abril de 2019.
* ↑ «Los hitos de las mujeres en la política de Colombia» RCN Radio 6 de agosto de 2018.
* ↑ «El largo camino de la mujer hacía la participación política» Las2orillas 8 de marzo de 2017.
* ↑ Arboleda Cuevas, Esmeralda.. (10 de enero de 1980). «Report of the Special Rapporteur, Esmeralda Arboleda Cuevas.» United Nations Digital Library System.
* ↑ «Se cumplen 60 años de la primera vez que la mujer votó en Colombia» www.notimerica.com 1 de diciembre de 2017.
* 1 2 República, Subgerencia Cultural del Banco de la. «La Red Cultural del Banco de la República» www.banrepcultural.org.

## Bibliografia

* Pinzón de Lewin, Patricia. Esmeralda Arboleda. Emakumea eta politika (La mujer y la política) . Rocca Edizio Tailerra. 2014

## Kanpo estekak

* Arboleda, Esmeralda (1980). Influence of the Mass Communication Media on Attitudes Towards the Roles of Women and Men in Present Day Society (Special Report). New York City: United Nations Economic and Social Council.
* Historia markatu zuten eta agian ezagutzen ez zenituen emakume kolonbiarrak (Mujeres colombianas que marcaron la historia y quizás no conocías) . El espectador
* Elkarrizketa Esmeralda Arboledari 2020an. Señal memoria. RTVC
* Datuak: Q5398525