OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Neoproterozoiko

Neoproterozoikoa garai geologikoen taulan ageri den Aro geologiko bat da. Eoi Proterozoikoa osatzen duten hiru aroetako bat da, Mesoproterozoikoa eta Paleoproterozoikoa dira besteak. Duela 1000 milioi urte hasi eta 458 milioi urte iraun zuen, hau da, duela 542 milioi urte arte, ondoren, Eoi Fanerozoikoa hasten da.

## Paleogeografia

Neoproterozoikoaren hasieran, Rodinia superkontinentea zegoen Lur planetaren lur masa gehienaren jabe. Aro honen amaieran, Rodinia zortzi kontinenteetan zatitzen hasi zen. Aro honetan zehar glaziazio handiak egon ziren, beranduago, Lur planetako lehen iraungipen masiboa eragingo zutenak. Neoproterozoikoaren amaieran, berriz ere, kontinenteak batu egin ziren Pannotia superkontinentea eratzeko.

## Bizi arrastoak

Neoproterozoikoan, hainbat bizi arrastro daude. Fosilei dagokienez, Akritarko, Ziliatu eta Chrysophyceae espeziekoak aurkitu dira, beste hainbat alga espezienekin batera.
Protistoek lehen metazooak sortu zituzten. Lehen animalia zelulanitz haiek gorputz biguna eta argala zutela uste da; batzuek disko itxura zuten, eta beste batzuek soka luze batena. Garai hartan, lehen har, marmoka eta artropodoak sortu ziren, ozeanoetan zegoen bizitza asko eboluzionatuta.
Cloudina deritzon lehen metazoo ornoduna gari hartan jaio zela uste da. Zientzialarien artean, hala ere, ez dago erabateko adostasuna gai horretan.

## Neoproterozoikoko periodoak

Jarraian Neoproterozoikoko azpibanaketak.
| Eoia | Aroa | Periodoa | Hasiera (milioi urte) |
| Proterozoikoa | Neoproterozoikoa | Ediacararra | 630 |
| Proterozoikoa | Neoproterozoikoa | Kriogeniarra | 850 |
| Proterozoikoa | Neoproterozoikoa | Toniarra | 1000 |
| Proterozoikoa | Mesoproterozoikoa | Steniarra | 1200 |

## Ikus, gainera

* Eon (geologia)
* Proterozoikoa
* Fosilak
* Rodinia eta Pannotia
* Lurraren historia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q191935
* Multimedia: Neoproterozoic / Q191935
# Tronie

Tronie (nederlanderaz: aurpegia) Flandriako Barrokoko margolan-genero bat zen; erretratuak ziren, artistaren trebetasuna erakusteko eginak.

## Ezaugarriak

* Tamaina txikiko erretratuak ziren.
* Pertsonaren ezaugarriak handituta ageri ziren: aurpegiera puztua, sonbreiruak, orrazkerak...
* Erretratu estilokotzat jotzen diren arren, berez ez dira, zeren eta helburua ez da pertsonaren irudia imitatzea, baizik eta artistaren maisutasuna erakustea.
* Ohikoak ziren keinu arraroak, irrigarriak.
* Arraroa da tronie baten protagonistaren izena ezagutzea.

## Adibideak

Rembrandtek egindako autorretratu gehienak, batez ere grabatuaren teknika darabiltenak, tronieak dira. Jacob Dissiusek 1696an tronieen katalogoa prestatu zuen, eta bertan Vermeerren hiru margolan jaso zituen, tartean Neska perlarekin ospetsua eta Neska gaztea flautarekin margolana.

## Iruditegia

* Frans Hals, Malle Babbe
* Frans Hals, Neska ijitoa
* Adriaen Brouwer, Gazteak aurpegia egiten
* Lucas Franchoys Gaztea, Igeltsua kentzen duen gizona. Ukimenaren zentzumena.
* Johannes Vermeer, Neska perlarekin

## Bibliografia

* Hirschfelder, Dagmar. Tronie und Porträt in der niederländischen Malerei des 17. Jahrhunderts. Berlín: Gebr. Mann Verlag, 2008. ISBN 978-3-7861-2567-9
* Gottwald, Franziska, Das Tronie. Muster - Studie - Meisterwerk. Die Genese einer Gattung der Malerei vom 15. Jahrhundert bis zu Rembrandt, Munich/Berlín: Deutscher Kunstverlag, 2009. ISBN 978-3-422-06930-5

## Erreferentziak

* ↑ https://www.dbnl.org/tekst/_zev001200101_01/_zev001200101_01_0017.php
* ↑ https://web.archive.org/web/20201210041206/https://www.hisour.com/es/tronie-27481/
* ↑ https://web.archive.org/web/20200223183709/http://www.girl-with-a-pearl-earring.info/tronie.htm

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1433099
* Multimedia: Tronies / Q1433099
# Notre-Dame des Cyclistes

Géouko kapera (frantsesez: chapelle de Géou) zaharra Labastide-d'Armagnac udalerrian dago, Landak departamenduan. 1959ko maiatzaren 18an Txirrindularien Andre Mariaren santutegi (frantsesez: Notre-Dame des Cyclistes) bihurtu zen, gaur egun txirrindularitzaren museoa dena.
Géouko kapera eta inguruak 2,4 hektareako gune babestua dira, 1980ko martxoaren 26ko ministro-aginduaren arabera, interes pintoreskoko gune gisa. 1996ko otsailaren 27an, kapera monumentu historikoen zerrendan sartu zuten.
Santutegi honek bi baliokide ditu: Euskal Herrian, Dorletako santutegia, euskal txirrindularien zaindaritzat jotzen dena; eta Italian, Comoko aintziratik gertu dagoen Madonna del Ghisallo kapera, izen bereko lepoaren gailurrean dagoena (754 m).

## Erreferentziak

* ↑ Fiche DIREN Aquitaine
* ↑ Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. Notice sur l'église du Géou, dite Notre-Dame des Cyclistes. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1089135
* Multimedia: Église Notre-Dame des Cyclistes / Q1089135
# Out of Africa

    Artikulu hau filmari buruzkoa da; teoria zientifikoari gaitzat duena beste hau da: «Gizaki modernoen arestiko afrikar jatorria»
Out of Africa 1985 urtean Sydney Pollackek zuzendutako film dramatiko erromantikoa da, Isak Dinesen (Karen Blixenen ezizena) autobiografian oinarrituta.

## Sinopsia

* Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Filmaren hasiera Danimarkan da, Karen Blixenek (Meryl Streep) Afrikan emandako urteak (1914-1931) gogoratzen dituenean: Bror von Blixen-Finecke baroiarekin (Klaus Maria Brandauer) ezkondu ondoren, Afrikara joan zen landetxe bat martxan ipintzeko. Bertan Denys Finch Hatton (Robert Redford) ehiztari eta pilotua ezagutu eta bien arteko amodiozko istorioa hasi zen.

## Pertsonaiak

* Meryl Streep - Karen Blixen
* Robert Redford - Denys Finch Hatton
* Klaus Maria Brandauer - Bror von Blixen-Finecke/Hans von Blixen-Finecke
* Michael Kitchen - Berkeley Cole
* Malick Bowens - Farah
* Joseph Thiaka - Kamante
* Stephen Kinyanjui - Kinanjui
* Michael Gough - Delamere baroia
* Suzanna Hamilton - Felicity
* Rachel Kempson - Lady Belfield
* Graham Crowden - Lord Belfield
* Leslie Phillips - Sir Joseph

## Kanpo estekak

* imdb.com
* Datuak: Q208266
# Babette von Bülow

Clara Bertha Friederike (Babette) von Bülow, jaiotzez Eberty (Warmbrunn, 1850eko irailaren 30a – Arendsee, 1927ko martxoaren 8a), Hans Arnold izengoitiaz ere ezaguna, alemaniar idazlea izan zen, ipuinen eta antzezlanen egilea.

## Bizitza

Felix Eberty (1812-1884) legelari, idazle, astronomo eta irakaslearen eta Marie Hasseren alaba, Breslaun hazi zen. Hiri horretan Adolf von Bülow (1851-1932) militarrarekin ezkondu zen 1876ko ekainaren 10ean.
Senarraren zerbitzu militarra zela eta, maiz lekualdatzen zen. 1891n Engersen bizi izan zen, 1893an Hannoverren, 1896an Erfurten, 1900ean Frankfurt Oderren, 1902an Potsdamen eta 1905ean Erfurtera itzuli zen.
Bere semea, Joachim von Bülow (1877-1949), margolari eta idazlea izan zen.

## Lanak

* Novellen (1881)
* Neue Novellen (1884)
* Geburtstagsfreuden. Schwank (1884)
* Fünf neue Novellen (1885)
* Berlin-Ostende mit zehntägigem Retourbillet und andere Humoresken (1886)
* Ein neues Novellenbuch (1886)
* Der Umzug und andere Novellen (1889)
* Theorie und Praxis. Lustspiel in drei Aufzügen (1890)
* Lustige Geschichten (1890)
* Zwei Friedfertige. Schwank in einem Akt (1891)
* Einst im Mai! und andere Novellen (1892)
* Dornen um die Rose (1893)
* Sonnenstäubchen. Neue Novellen (1894)
* Aus alten und neuen Tagen (1896)
* Maskiert und andere Novellen (1898)
* Christel und andere Novellen (1899)
* Zwei Affen und andere Novellen (1902)
* Perücke? Neue Novellen (1904)
* Herbstsonne. Neue Novellen (1907)
* Vom „Drachenfels“ des Lebens. Beobachtungen und Betrachtungen (1907)
* Ausgewählte Novellen (1907)
* Aus der Kinderzeit. Erinnerungen (1909)

## Erreferentziak

* ↑ (Alemanez) Genealogisches Handbuch des Adels, Adelige Häuser A. XIX (92) Limburg an der Lahn: C. A. Starke Verlag (argitaratze data: 1987), 105 or. ISBN 3-7980-0700-4..
* ↑ (Alemanez) «Bülow, Babette von» Meyers Großes Konversations-Lexikon. 3 Leipzig (argitaratze data: 1905), 594-597 or. (Noiz kontsultatua: 2025-02-14).
* ↑ (Alemanez) Kosch, Wilhelm; Hagestedt, Lutz. (2003). «Joachim von Bülow» Deutsches Literatur-Lexikon. Das 20. Jahrhundert. Biographisch-bibliographisches Handbuch. 4 Saur, Zürich, München.
# Manuel Galera Memoriala

Manuel Galera-Armilla Hiria Memoriala (gaztelaniaz: Memorial Manuel Galera-Ciudad de Armilla) Granadako probintziako Armilla hirian ospatzen zen txirrindularitza lasterketa bat izan zen. 33 edizio disputatu zituzten 1972 eta 2004 artean. Genil Kirol taldeak antolatua lehen hiru edizioetan (1972tik 1974ra eta 1975ean laguntzaile bezala), horietako lehena 1972ko azaroan, 1972ko Andaluziako Itzulian, otsailak 14an ospatu zen etapan Manuel Galera erorketa baten ondorioz hil ondoren, eta gainontzekoak (1975etik 2004 artekoak) Galera Txirrindularitza Taldeak antolatu zituen, ondoren, Espainiako txirrindularitza egutegian 2004 arte jarraituz.
Manuel Galera omentzen zuen, Granadako Armilla hirian jaio eta 1972an Andaluziako Itzulia korritzen ari zela, Cabrako Mojón mendatean jasan zuen istripu batean hil zen espainiar txirrindulari bat. Bitxikeria bezala, proba honen lehen edizioetan, bera hil eta hurrengo 15 urteetan, proba hasi aurretik Manuel Galera Granadako hilerrian bere hilobian lore koroak jarriz omentzen zela aipatu behar da. Genil Kirol Taldeak, Galeraren omenez, gainera, Andaluziako lehen txirrindularitza eskola sortu zuen, taldea "Genil Kirol Taldea-Manuel Galera Txirrindularitza Eskola" deitzera pasa zelarik.

## Palmaresa

* 1972 eta 1979 artean zaletuen mailan jokatu zen. 1980tik 2004ra profesionaletan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3333127
# Pradako gaztelua

Pradako gaztelua (frantsesez: château de Prada) Labastide-d'Armagnac udalerriko gaztelua da, Landetan dagoena. Etxe gorputzeko eta geletako fatxadak eta teilatuak, harrizko tximiniak eta etxeko gorputzaren barneko eskailera eta sarrerako sareta Monumentu Historiko gisa inskribatu zituzten 1984ko abenduaren 28ko erabakiaren bidez.

## Deskribapena

Jean de Bouglon, errege-prokuradorea eta Eauzeko gobernadorea, 1728an Marie Maurisset Bastidako burges baten alaba ezkondu zuen. Haien semeak Prada izeneko eremuan jauregi bat eraiki nahi zuen eta 1764 inguruan Victor Louisi, Bordeleko Antzoki Nagusiko arkitektoa izango zenari, gaztelu "eder eta praktiko" bat eskatu zion.
Gaztelua, gerora, dinastia militar baten sorlekua izan da, horien artean Odette de Bouglon, Lehen Mundu Gerran anbulantzien gidari gisa lehen lerroan zerbitzatzen zuena, eta Jean de Bouglon, 1940an Maginot lerroan hila.

## Erreferentziak

* ↑ Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. Château du Prada. .
* 1 2 Le château du Prada
# Madonna del Ghisallo

Madonna del Ghisallo (euskaraz: «Ghisalloko Andre Maria») Magreglio udalerrian dagoen eliza txikia da, Comoko probintzian dagoena.
Txirrindularitza zale guztiek eliza hau ezagutzen dute, izen bereko mendatearen gailurrean dagoelako. Bere igoera Lombardiako Giroko ibilbide tradizionalaren parte da, baita askotan Italiako Giroaren zati ere.
Txirrindulariek Ghisalloko Andre Maria bereziki gurtzen dute. 1948an, Pio XII.a aita santuak txirrindularien zaindari izendatu zuen. Aita Santuak bedeinkatutako zuzi bat Erromatik santutegira eraman zuen segizio batek. Azken bi errelebistak Gino Bartali eta Fausto Coppi izan ziren.
Santutegian txirrindulari ospetsuen oroigarriak gorde dira, bereziki Bartali, Coppi, Eddy Merckx, Felice Gimondi eta Francesco Moserren bizikletak eta korrikalarien maillotak.
Santutegiaren ondoan txirrindularitzaren museo bat dago, 2006ko urriaren 14an, Lonbardiako Giroa zela eta, Fiorenzo Magniren aurrean inauguratu zutena.
Santutegi honek bi baliokide ditu: Euskal Herrian, Dorletako santutegia, euskal txirrindularien zaindaritzat jotzen dena; eta Frantzian, Landetan dagoen Notre-Dame des Cyclistes kapera.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Cooper, Jonny. (2014-8-22). «My pilgrimage to the Patron Saint of Cycling» The Telegraph.
* ↑ (Ingelesez) Atkins, Ben. (2008-10-17). «La Madonna del Ghisallo – the Patron Saint of Cycling» Cycling News.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2738068
* Multimedia: Madonna del Ghisallo / Q2738068
# Noviciado geltokia

Noviciado geltokia, Madrilgo metroaren geltoki bat da, Espainiako Madril hiriburuko Centro barrutiko Universidad.
1925eko urriaren 21ean inauguratu zen.
* Datuak: Q776249
* Multimedia: Estación de Plaza de España (Metro de Madrid) / Q776249
# Plaza de España geltokia

Plaza de España geltokia, Madrilgo metroaren geltoki bat da, Espainiako Madril hiriburuko Centro.
# Lerro (geometria)

Geometrian, lerroa espazioko puntu-segida bat da, aldagai bakarreko funtzio baten bidez adieraz daitekeena [y = ƒ(x)]. Zehaztasunik gabeko terminoa da, baina objektu matematiko dimentsiobakarra dela onartzen da, hots, luzera baino ez dauka, ez zabalerarik ezta sakonerarik ere. Oro har, kurba nozioarekin lotzen da.

## Motak

* Lerro jarraia
* Lerro puntuduna
* Lerro etena
Berez, lerro guztiak ez dira zuzenak, makotuak (kurba) edo hautsiak ere izan daitezke. Grafikoki, lerroek itxura desberdinak izan ditzakete: jarraiak, etenak, puntudunak, puntu-marradunak, beste ikur batzuez osatuak...

## Ikus, gainera

* Puntua
* Lerro zuzena
* Kurba

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1228250
# Tuulos

Tuulos :
| Berezko izena | Tuuloksen kunta |
| Herrialdea | - Finlandia |
| Eskualdea | Hegoaldeko Finlandia |
| Lurraldea | Kanta-Häme |
| Alkatea | Aija Tuimala |
| Azalera | 171,24 km² |
| Biztanleria | 1 599 |
| Dentsitatea | 10,1 bizt/km² |
| Sorrera | 1874 |
| Web gune ofiziala (Ingelesez) |
Tuulos, lakuen herria, ekintza asko eta asko antolatzen dira egunero, non bertako biztanleak parte hartzen duten eta denak basoetan zehar ibilaldia edo arrantza egitera joaten diren lakuetara. Naturarekin zeharo bat datorren herria da, aire fresko eta garbia. Lurralde birjin bat.

## Zer ikusi
### Tuulos eliza

Erdiaroko eliza, 1478. urtean eraikia, zurazko Finlandiako elizen arte-lanean buruan kokatzen dugu, bertako arkitektura tipikoaren erakusgarri.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1013612
* Multimedia: Tuulos / Q1013612
# Silize-gel

Silize-gela silizio dioxidoaren forma porotsu eta amorfoa da; oso xurgatzailea. Prozesu kimiko askotan, hezetasuna kentzeko eta deshidratatzeko eragile gisa erabiltzen da.

## Ezaugarriak

Porositate handia duenez, 800 m²/g-ko azalera espezifikoa du, eta horrek ur-xurgatzaile bihurtzen du. Hori dela eta, leku itxietan hezetasuna murrizteko erabiltzen da, normalean % 40raino. Urez ase denean, gela birsortu egin daiteke, 150 C-ko tenperaturan jarrita (1,5 ordu ur litro bakoitzeko).
Silize-gela ez da toxikoa edo sukoia ezta kimikoki erreaktiboa ere. Hala ere, gelezko ontzi txikiek ohar bat daramate, irentsiz gero toxikoak direla ohartarazteko. Gelaren hezetasuna adierazteko gehitzen den kobalto kloruroa toxikoa delako gertatzen da hori. Kobalto kloruroak hezetasunarekin erreakzionatzen du; lehor dagoenean, urdina da, eta arrosa bihurtzen da hezetasuna xurgatzean. Material hori manipulatzean sortzen den hautsak silikosia sor dezake arnastuz gero.

## Erreferentziak

* ↑ Silize-gel. Zientzia eta teknologia hiztegi entzilklopedikoa. Elhuyar fundazioa.
* Datuak: Q308976
* Multimedia: Silica gel / Q308976
# Txalintxo

Txalintxo mendia Azkoitia eta Azpeitian dagoen Gipuzkoako mendi bat da. Txalintsoro izenarekin ere agertzen da zenbait mapatan. 275 metroko garaiera du. Hegoaldera, beste bi tontor txiki daude: iparretik hegoaldera, Munobitxiki (327m) eta Munoaundi (385m).

## Erreferentziak

* ↑ «B5m» b5m.gipuzkoa.eus (Noiz kontsultatua: 2020-08-03).
* ↑ «OpenStreetMap» OpenStreetMap (Noiz kontsultatua: 2023-05-16).

## Ikus, gainera

* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak

* Txalintxo mendiari dagokion fitxa Mendikat webgunean
* https://web.archive.org/web/20230516135902/https://mendiak.eus/mendia/txalintxo/ Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena: Euskal Herriko Wikiatlasa
* Datuak: Q12263891
# Edda prosaikoa

Edda prosaikoa, Edda txikia edo Snorriren Edda izenez ere ezaguna, istorio mitologiko asko ere badituen islandiar olerkaritza gidaliburu bat da. Bere asmoa, islandiar irakurle eta olerkariei, hitz neurtu aliteratiboaren sotiltasuna ulertzea ahalbidetzea zen, eta olerkaritza eskaldikoan erabiltzen ziren kenningar ugarien esanahia ulertzea.

## Edukia

Snorri Sturluson aditu eta historialari islandiarrak idatzi zuen 1220. urte inguruan. Zazpi eskuizkribu nagusitan mantendu zen, 1300 eta 1600 bitartean idatziak izan zirenak.
Edda prosaikoak, hiru zati ezberdin ditu: Gylfagginning, 20.000 hitzekin, Skaldskaparmal, 50.000rekin eta Hattatal, beste 20.000rekin. Gainera, Bragarœdur izeneko sarrera bat ere badu.
| « | Lehena, (Bragarœdur), sarrera evemerista bat da, bigarrenak, (Gylfaginning), mitologia tratatu bat adierazten du, Gylfi izeneko fikziozko errege baten ikuspegitik, hirugarrena, (Skaldskaparmal), lanaren erdia osatzen duena, eta laugarrena, (Hattatal), metro eskaldikoen eta espresio baliabideen bilketak dira. Snorri Sturlusonek, Edda poetikoa ezezik, ezezagunak zaizkigun iturri batzuk ere erabili zituen, eta nahiko argi dirudi, elezahar baten bertsio ezberdinak ezagutzen zituela. | » |
Egile berak, Diez de Velascok, hitz lauan idatzitako Eddaren bidez, Sturlusonek, gortetar olerkaritza eskaldikoa, olerkari garaikideen ezagutza falta edo balio ezagatik ez galtzea nahi zuela adierazten du. Olerkaritza eskaldikoaren zurruntasunaren ondorioz, mitologia sakonki ezagutu beharra zegoen, baina baliabide metrikoak eta espresiozkoak erabiltzen ere jakin behar zen.
Gylfaginningek zein Völuspak Edda poetikoan, eskandinaviar mitologiaren prozesu kosmogonikoari buruzko ikuspegi orokor bat ematen dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q205882
* Multimedia: Prose Edda / Q205882
# Nafta (erregaia)

Nafta petrolioaren destilazioan 30-200 °C bitartean lortzen den hidrokarburo-nahaste likidoa, lurrunkorra eta kolorgea da. Naftak astunak edo arinak izan daitezke.
Nafta arina 30 C eta 90 C artean irakiten duen frakzioa da, eta 5–6 karbono-atomo dituzten molekulez osatuta dago. Nafta astunak 90 C eta 200 C artean irakiten du, eta 6-12 karbono-atomo dituzten molekulez osatuta dago.
Astuna gehienbat gasolinaren fabrikazioan erabiltzen da. Arinak, berriz, disolbatzaile gisa, amoniakoa eta metanolaren sintesian eta industria petrokimikoan erreaktibo gisa. Naftak 42 MJ/kg inguruko berotze-ahalmena du.

## Erreferentziak

* 1 2 Nafta. Zientzia eta teknologia hiztegi entziklopedikoa. Elhuyar fundazioa.
* Datuak: Q898983
* Multimedia: Naphtha / Q898983
# Marie Zedelius

Marie Zedelius (Ovelgönne, 1826ko otsailaren 27a – Oldenburg, 1892ko apirilaren 4a), F. L. Reimar izengoitiaz ere ezaguna, alemaniar idazlea izan zen.

## Bizitza

1866an hil zen mediku baten bigarren alaba izan zen. Aita hil ondoren, Oldenburgera joan zen amarekin eta bi ahizpa txikiekin bizitzera. Bere ahizpetako bat, Theodore Zedelius (1834-1905), idazea izan zen baita ere. 1863an ipuin laburrak argitaratzen hasi zen Gartenlaube, Westermanns Monatshefte, Über Land und Meer eta Daheim aldizkarietan eta geroago liburu moduan ere plazaratu zituen. Oldenburgen hil zen 1892an, 66 urte zituela.

## Lanak

* Elisabeth und andere Novellen (1875)
* Wechselnde Lichter. Novellen (hiru liburukitan, 1875)
* Durch die Brandung. Novelle (1877)
* Finstere Gewalten (1880)
* Doch. Lustspiel (1885)
* Gelöste Bande. Novelle (1888)
* Auf eigenen Füssen. Novelle (1889)

## Erreferentziak

* ↑ (Alemanez) Brümmer, Franz. (1913). Lexikon der deutschen Dichter und Prosaisten vom Beginn des 19. Jahrhunderts bis zur Gegenwart. 8 (6. argitaraldia) Leipzig, 72 or. (Noiz kontsultatua: 2025-02-14).
* ↑ (Alemanez) Pataky, Sophie. (1898). «Zedelius, Marie» Lexikon deutscher Frauen der Feder. 2 Berlin, 459 or. (Noiz kontsultatua: 2025-02-14).
* ↑ (Alemanez) Friedrichs, Elisabeth. (1981). Die deutschsprachigen Schriftstellerinnen des 18. und 19. Jahrhunderts. Stuttgart: Metzler, 345 or..
* ↑ (Alemanez) Linde, Anna von der. (2023). «Marie Zedelius» in Bernhold, Ursula Frauen Lexikon Wesermarsch. Oldenburg: Isensee Verlag, 524-526 or. ISBN 978-3-7308-1768-1..
# Rein Taaramäe

Rein Taaramäe (Tartu, 1987ko apirilaren 24a) estoniar txirrindularia da. Estoniako Txapelduna izan da eta Italiako Giroko eta Espainiako Vueltako etapak irabazi ditu.

## Palmaresa

2007
* 2. Classic Sud-Ardèchen
* 5. Ardenetako Zirkuituan
2008
* Portugalgo Sari Nagusiko bi etapa
* Etorkizuneko Tourreko etapa bat
2009
* Estoniako errepide txirrindularitza txapelketa
* Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* Aingo Tourra
* Euskal Herriko Itzuliko Mendiko sailkapena
* 3. Romandiako Tourrean
* 8. Suitzako Itzulian
2010
* 3. Kataluniako Voltan
* 7. Paris-Nizan
2011
* Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* Espainiako Vueltako etapa bat
* 3. Nazioarteko Kriteriumean
* 4. Paris-Nizan
* 7. Algarveko Itzulian
2012
* Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* 2. Andaluziako Itzulian
* 3. Étoile de Bessègesen
2013
* Estoniako errepide txirrindularitza txapelketa
2014
* Doubseko Tourra
* 2. Turkiako Itzulian eta etapa bat
* 6. Limousingo Tourrean
2015
* Murtziako Itzulia
* Burgosko Itzulia
* Arctic Race of Norway
* 6. Algarveko Itzulian
2016
* Esloveniako Itzulia eta etapa bat
* Italiako Giroko etapa bat
* 3. Aingo Tourrean
2018
* 3. Doubseko Tourrean
2019
* Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* 3. Aragoiko Itzulian
* 3. Aingo Tourrean
2021
* Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* Espainiako Vueltako etapa bat
2022
* Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* 8. Omango Tourrean
2023
* Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* 4. Omango Tourrean
2024
* Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa

## Kanpo estekak

* Rein Taaramäe - ProCyclingStats
* Datuak: Q352105
* Multimedia: Rein Taaramäe / Q352105
# Samyeko monasterioa

Samyeko monasterioa Tibeteko tenplu budistarik zaharrena da. VIII. mendearen amaieran eraiki zen eta Padmasambhavak sortu zuen. Tenpluak tenplu txiki ugari dituen hesi biribil bat dauka. Erromes tibetarrentzat garrantzi berezia duen lekua da. Lhasa hiriburutik 120 bat kilometro hego-ekialdera dago, Pekinek kontrolatzen duen eremu turistiko mugatu baten barruan.
2007ko maiatzean, Gizakiaren eta Demokraziaren Eskubideen aldeko Tibeteko Zentroak adierazi zuen Txinako polizia armatuak Padmasambhavaren estatua erraldoi bat eraitsi zuela monasterioan, eta suntsiketaren ondorioz sortutako blokeak leku ezezagun batera eraman zituztela. Estatua, Guangdong probintziako Guangzhou hiriko biztanleek dohaintzan emandako funtsekin eraiki zen.

## Historia

Trisong Detsen Tibeteko erregeak budismoa ezarri zuen bere lurraldean. Bere erregealdian, 779an, Shantarakshitak eta Padmasambhavak Samyeko monasterioa sortu zuten, herrialdeko lehen monasterio budista.
Shantarakshita monje indiarrak, bere irakaskuntza sutretan oinarrituta zegoenak, monasterio bat eraikitzeko lekua aukeratu zuen. Hala ere, altuera jakin batera iristean, eraikina erori egin zen. Eraikuntza saiakera berriak egin ziren, arrakastarik gabe. Orduan iritsi zen Tibetera Padmasambhava, budismo tantrikoaren maisu indiarra, monasterioa 779an altxatu zuena.
Trisong Detsen erregeak eztabaida filosofiko bat antolatu zuen orduan, Indiako eta Txinako budismoa praktikatzen zutenen artean. 792an, Lasaren kontzilioa bezala ezagutzen den eztabaidaren ondoren, Indiako budismoak arrakasta izan zuen. Trisong Detsenek budismoa estatu erlijio izendatu zuen, Padmasambhava eta bere emazte mistiko Yeshe Tsogyalen aurrean, baita itzultzaile ugariren aurrean ere, Vairotsana kasu.

## Monasterioa

Monasterioak mandala erraldoi baten forma du, erdian tenplu nagusia duela, Meru mendi mitikoa irudikatuz. Gainerako eraikinak puntu kardinalei dagozkien izkinetan altxatzen dira, kontinenteak eta unibertso budistaren beste elementu batzuk irudikatuz.
Tenplu nagusia tibetar arte erlijiosoz beteta dago, horma-irudi zein estatua itxurarekin. Erlikia garrantzitsuak ere baditu. Tibetar askorentzat erromes-lekua da.

## Erreferentziak

* ↑ Colosal estatua demolida en el Tíbet. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1430211
* Multimedia: Samye / Q1430211