OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Mairead Corrigan

Mairead Corrigan (Belfast, 1944ko urtarrilaren 27a) irlandar bakezalea da. 1976ko abuztuan sortu zen Bakearen aldeko Emakumeen Mugimenduan egindako lanagatik Bakearen Nobel saria eman zioten 1976. urtean B. Williamsekin batera. Ipar Irlandako errepublikazaleek salatu egin zuten, ordea, erakunde horren egitekoa, britainiar zerbitzu sekretuekin zerikusirik zuelakoan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157655
* Multimedia: Mairead Corrigan / Q157655
# Entoloma vernum

Entoloma vernum Entolomataceae familiako onddo espezie bat da. Onddo arriskutsua. Sindrome gastrointestinal larria eragiteko gai dena.
Sinonimoak: Rhodophyllus vernus, Nolanea verna.

## Deskribapena

Kapela: Txikia, 2,5 cm artekoa, kanpai itxurakotik, lau-ganbilera, ertza ildaskatua gardentasunagatik, eta titi nabariarekin. Kapelaren azala higrofanoa, leuna, distiratsua, zetadun samarra, marroia (hezetasunaren arabera ilunagoa edo argiagoa)
Orriak: Itsatsiak, sabeldunak, tonu grisekin edo arrosa kolorekoekin.
Hanka: 7 cm arteko garaierakoa, kapelaren kolorekoa, fistulosoa, luzetarako fibrilekin eta oinarri tomentudunarekin.
Haragia: Urria, arre kolorekoa. Usain eta zapore fungikoarekin.
Etimologia: Entoloma terminoa grekotik dator: ertza barrurantz biribildua. Vernum epitetoak udaberria esan nahi du, perretxiko hau udaberrian agertzen delako.

## Toxikotasuna

Toxikoa.

### Nahasketa arriskua

Entoloma pallescens delakoak, hanka zuriagoa du. Entoloma sericeum var. cinereoopacum-ek antzeko kolorea du.

## Sasoia eta lekua

Udaberrian. Klima epeletan neguan haz daiteke, hortik datorkio izena. Koniferoen basoetan, belardietan, baso soilguneetan eta sasi eta basalandareen artean. Ezohikoa.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa, Errusia, Kaukasia, Hegoafrika.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 279 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ Entoloma vernum: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3501513
* Multimedia: Entoloma vernum / Q3501513
# Ian Paisley

Ian Richard Kyle Paisley (Armagh, 1926ko apirilaren 6a - Belfast, 2014ko irailaren 12a) Ipar Irlandako politikaria eta elizgizona izan zen. Eliza presbiteriano baten fundatzailea, DUP alderdiko burua ere izan zen. Erresuma Batuko parlamentuko kidea izan zen 1970z geroztik. Ipar Irlandako Asanbladan ere bazeukan bere eserlekua hauteskundeetan lortuta. Azken urteetan DUP unionisten artean alderdi nagusia bilakatu zen, UUPren lekukoa hartuta. Autore joria izanda, ezagunak dira Errromako Eliza Katolikoren kontrako kritikak, baita homosexualitatearen legeztatzekoaren aurkakoak ere.
Eliza presbiteriarreko ministro zen, baina Eliza horrekin bat ez zetorrela eta, Ipar Irlandako Eliza presbiteriar askea sortu zuen 1951n. Ulster eta Britainia Handiaren arteko batasunaren alde agertu zen hasieratik eta oso prediku bortitzak egin zituen katolikoen aurka. Protestante bortizkeriazaleen buruzagi zela, Belfasteko legebiltzarrerako hautatu zuten 1970ean eta Britainiako legebiltzarrerako handik gutxira. Europako Parlamentuko diputatua izan zen 1979az geroztik. 1981ean protestanteek osaturiko talde paramilitarra antolatu zuen; Liverpoolgo berritzaile protestanteen elizaren aitzindaria izan zen 1982tik aurrera.
Irlandako bake negoziazioak hasi zirenean, Paisley elkarrizketetara gonbidatu zuten (1992); hasieratik izan ziren arazo larriak, ez bakarrik bi komunitateen artean, baina unionisten artean ere. Paisley eta bere taldea unionistetan gogorrenak ziren. Izan ere, bake prozesua erabat ukatzen zuen Paisleyk, Ulsterrari autonomia politiko handia ematea baitzuen oinarrian. 1992ko abenduan Downing Streeteko Deklarazioa, bake akordioaren aurrekoa, kaleratu zenean, Paisleyk britainiar gobernua IRAko hiltzaileekin negoziatu izanaz salatu zuen, eta irlandarren interesei traizioa agiteaz. 1995etik aurrera, bake prozesuak aurrera egin ahala, beti ahalegindu da Paisley prozesu hori oztopatzen eta geldiarazten.
IRAk bere armak suntsitu ondoren gutxinaka prozesuaren alde egin eta denbora batez Sinn Feinekin gobernuan egon zen Ian Paisley, Martin McGuinness lehen ministroaren ondoko zuela.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q296597
* Multimedia: Ian Paisley / Q296597
# Mo Mowlam

Marjorie "Mo" Mowlam (Watford, 1949ko irailaren 18a – 2005eko abuztuaren 19a) Ingalaterrako Alderdi Laboristaren kidea izan zen.
Tony Blairen kabinetean Ipar Irlandarako idazkaria izan zen. Leialista eta errepublikanoen arteko bakea lor zedin jo eta ke jardun zuen, 1998an Ostiral Santuko Hitzarmena sinatu zen arte. Argi mintzatzeak eman zion xarmak zein garuna-minbiziaren kontrako borrokak ospe handia eraman zioten. Hala ere, unionistek errepublikarren alde egiteko joera zuela salatu zuten.
Buruko minbiziak jota hil zen 56 urterekin.

## Politikan

1997an Tony Blairrek Ipar Irlandarako Estatu idazkaria izendatu zuen, eta bilakatu zen lanpostu horretan aritzen zen lehendabiziko emakumea. Mowlamen agintaldian lortu zen IRAk su-etena berriro deklara zezan, eta Sinn Féin ere gehitu zuten alderdi politiko guztien arteko elkarrizketetan. Halaber, leialistek bake akordioarekin bat egin zezaten, Maze espetxera joan zen preso leialistekin bertatik bertara eta bakarrik hitz egitera.
Mowlam lekukoa izan zen Ostiral Santuko Hitzarmenaren sinaduran, 1998an. Nolanahi ere, alderdi unionistekin gero eta tirabira gehiago zituenez, Tony Blair eta bere laguntzaileak joan ziren emeki-emeki Mowlamen eginkizunak bereganatzen. Horren ondorioz, 1999ko urrian Peter Mandelsonek ordeztu zuen Mowlam. Handik aurrera, maila baxuagoko postuetan aritu zen Mowlam.

## Ikus, gainera

* Ipar Irlandako gatazka
* Datuak: Q262727
* Multimedia: Mo Mowlam / Q262727
# Bernadette Devlin

Josephine Bernadette Devlin McAliskey (Cookstown, Ipar Irlanda, 1947ko apirilaren 23a) irlandar politikari eta Irlandar Alderdi Errepublikar Sozialistaren sortzailea da.
1969an psikologia ikaslea zelarik Bogsideko Guda izenaz ezagutu ziren Derryko gertakarietan paper nabarmena jokatu zuen, hauen ondorio bezala atxilotua izan zen. Joera nazionalista eta aurrerakoiekoa, urte hartan bertan Komunen Ganberarako hautatua izan zen, honela 22 urte besterik ez zituela Ipar Irlanda ordezkatuz: ganbera honetako biltzarkide gazteena zen. 1970an bere legebiltzarkide eskubidea berreskuratu zuen, aldiz 1974eko hauteskundeetan bere eserlekua galdu zuelarik.de 1974.
1981an bere senarrarekin bat zegoela talde paramilitar unionistek antolatutako atentatua jasan zuen. Oraindik ezkontzeke zegoelarik haurra izan zuenez bere ospeak katolikoen artean gainbehera pairatu zuen. Bere oroitzapenak Nere Arimaren Salneurria liburuan idatzi zituen.
Ez zuen lortu bere legebiltzarreko eserlekua berriz ere berreskuratzea. 2003an Estatu Batuetan sartzea eragotzi zitzaion, nonbait segurtasunaren aurkako arriskutsutzat hartu baitzuten.

## Erreferentziak

* ↑ Hemeroteka. Bernadette Devlin legebiltzarkidea bere familiarekin bat gosaltzen ari zela tirokatua La Voz de Galicia egunkaria. 2006ko urtarrilaren 16a.
* Datuak: Q2628635
* Multimedia: Bernadette Devlin McAliskey / Q2628635
# Harold Good

Harold Good (1937, Derry) irlandar apaiz metodista bat da. 1990eko hamarkadan Ipar Irlandako Bake Prozesuan errol bakegile nabarmena izan zuen. Euskal Herriko gatazkan ere, 2017ko apirilaren 8an Baionan jazotako ETAren armagabetzean bakearen artisauekin eta Nazioarteko Egiaztatze Batzordeko kideekin batera azaldu ziren bi elizgizonetako bat izan zen, Matteo Zuppi artzapezpikuarekin batera.
1967-1968 artean AEBetako Indianapolis hiriko Ospitale Metodistako kapilaua izan zen. Ondoren, Belfast hiriko Shankill Road auzoko apaiza izan zen, bai eta hiri hartan dagoen Crumlin Road espetxekoa ere, horrek Ipar Irlandako gatazka zuzen zuzenean ezagutzeko beta eman zion. 1973-1979 artean Elkarbizitzarako Corrymeela Komunitate Zentroaren zuzendaria izan zen. 2001ean Irlandako Eliza Metodistaren lehendakaria izendatua izan zen. 2001ean Ipar Irlandako Bake Prosezuko aldi garrantzitsua adierazi zuen armagabetzearen egiaztatzaile izateko izendatu zituzten bi lekukoetako bat izan zen, Alec Reid irlandar apaiz katolikoarekin batera. 2004ean Munduko Metodisten Bakearen Saria irabazi zuen.

## Kanpo estekak

* Harodl Goodi egindako elkarrizketa. 2017ko apirilaren 11. Berria.eus
* Datuak: Q16914056
# Alec Reid

Alec Reid (1931ko abuztuaren 5a, Nenagh, Tipperary konderria – 2013ko azaroaren 22a, Dublin) apaiz irlandarra da, Ipar Irlandako bake prozesuarean aldeko paperarengatik ezaguna.
Erredentziotar fraide 1950ean bihurtu zen, eta zazpi urte geroago apaiztu zen. Limerick, Dundalk eta Galwayen aritu zen Belfastko Clonard monasteriora joan baino lehen. Monasterio hori unionisten Shankill Road kalearen eta Falls Road kaleko erkidego errepublikar katolikoan kokatua dago.
1988an, nahigabe hileta-elizkizun errepublikanoetan sartu zirela medio, IRAk eraildutako bi soldadu britaniarrei azken errituak eman zizkien Alec Reidek.
1980ko hamarkadaren bukaeran, Sinn Feineko buru Gerry Adamsen eta SDLPko John Humeen arteko bilerak ahalbidetu zituen Reidek, irlandar nazionalista guztien frontea osatu nahian, negoziazioaren alde bortizkeria arbuia zezaten. Harrezkero Reid Dublingo kontaktu bihurtu zen haiekiko, 1998ko Ostiral Santuko Hitzarmena sinatu zen arte. Garaian publikoak ez zuen Reiden papera ezagutzen, baina Irlandako hainbat Lehen Ministrorekin (Taoiseach) eta Fianna Fáil goiburu batzuekin, Martin Manserghekin esaterako, elkartu zen.
Azken urteotan Euskal Herriko bake prozesuaren alde ere aritu da Reid. 2003ko urtarrilean Sabino Arana Fundazioak saritu zuen bakea eta adiskidetzea sustatzeko ahaleginengatik.

## Ikus, gainera

* Ipar Irlandako gatazka

## Kanpo loturak

* Alec Reidekin elkarrizketa Argia astekarian (2007-04-29)
* Datuak: Q3069820
# San Juan de Duero monasterioa

San Juan de Duero monasterioa, San Juan de Dueroren Arkuak gisa baita ere ezaguna, gaztelar erromanikoaren erorkinak dira. Soria hiritik gertu dado. Hasierako eraikina XII. mendearen hasieran altxatu zen, Duero ibaiaren ertzean. Jatorriz Jerusalemgo San Joan Ordena militarraren monasterioa zen eta XVIII. mende arte okupatuta egon zen. Egun elizaren eta klaustroaren erorkinak gelditzen dira.

## Eliza

Eliza oso sinplea da, habearte bakarrekoa, presbiterioa eta absidea dituena. Ganga kanoi-erdi zorrotzekoa da, eta zirkuluerdi-formakoa, labe-gangaduna. Ez luke ezer deigarririk izango, bi tenpleteengatik ez balitz, presbiterioaren alde banatan ikonostasi gisa jarria; bien artean geratzen zen espazioa, greziar errituaren arauei jarraituz, apaizari sagaratzeko unean ezkutatu ahal izateko sortua zen. Bi baldakino dira, bata kupula esferikokoa eta bestea konikoa, baina bietan eskifatuak eta fuste laukoitzeko eta kapitel eta harroin bakarreko zutabeen gainean muntatuak. Kapitelek merituzko erliebe figuratiboak dituzte, pasarte ebanjeliko eta alegorikoak antzezten dituztenak. Batean, Ama Birjina ohean etzanda ikusten da, emakume batek burkoa konpontzen duen bitartean. San Jose oso hondatuta dago, haurra sehaskan eta, eszena guztiaren gainean, mandoa eta idia izar baten azpian.

## Klaustroa

XIII. mendean eraikitako klaustroa da eta multzoaren elementu nagusia. Lauki irregular bat osatzen du. Ipar-mendebaldeko angelua, besteak baino zaharragoa, erromanikoa da; zirkuluerdiko arkuak eta basamentu jarraitua ditue. Ipar-ekialdekoak ez du basamenturik; zutabeak fuste laukoitzak ditu, gurutze formakoak, eta arku tumidoak. Hego-ekialdeko erpinak sekzio karratuko zutabe ildaskatuak eta elkarren artean gurutzatzen diren arku tumidoak ditu. Beste angeluak, hego-mendebaldekoak, fuste bikoitz zirkularreko zutabeak eta kapitel apainduak ditu, eta horien gainean aurreko angelukoen antzera baina sinpletasun handiagoz gurutzatzen diren arku zorrotzak bermatzen dira, arku elkarlotuak eratuz. Zalantzarik gabe, klaustroko espaziorik apartekoenetako bat da, ez bakarrik Espainiakoa, Mendebalde osokoa baizik, nahiz eta teilatua galdu eta gaur egun, zaharberritua egon arren, hondamendi gisa aurkeztu.

## Bécquerren eragina

Gustavo Adolfo Bécquerek inguru honetan kokatuta bere kontakizun ezagunenetako bat idatzi zuen, "El Monte de las Ánimas" kondaira alegia.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.lafronteradelduero.com/Paginas/sanjuandeduero.html
* ↑ https://web.archive.org/web/20080203041616/http://www.ciudadseva.com/textos/cuentos/esp/becquer/montede.htm

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3813454
* Multimedia: Monastery of San Juan de Duero, Soria / Q3813454
# Disidentzia errepublikazale

Disidentzia errepublikzalea, errepublikazale arnegatzaileak, itunaren aurkako errepublikazaleak edota su-etenaren aurkako errepublikazaleak (irlanderaz poblachtach easaontach; ingelesez dissident republican, renegade republican, anti-Agreement republican eta anti-ceasefire republican) Irlandan eta zehazkiago Ipar Irlandan, 1998ko Ostiral Santuko Hitzarmeneko bake baldintzak inolaz ere onartzen ez dituzten irlandar talde errepublikazaleek osatzen dute. Gaur egun oso talde txikiak eta babes sozial oso eskasa duten taldeak dira.
30 urte luzez iraun zuen Ipar Irlandako gatazkaren amaieran talde armatu errepublikazale handiena zen Behin-behineko Irlandako Armada Errepublikazalearen arma uztea ekarri zuen, baita loialista talde armatuen gehiengoarena ere. Sinn Féin alderdiak Ostiral Santuko Itunaren sinatzaileetako bat izanik, Bake Prozesuaren aldeko kanpainia politikoa burutu zuen. Halere, Ostiral Santuko Hitzarmenarekin bat ez zetorren gutxiengo bat ere azaleratu zen, bai errepublikazalearen nahiz loialisten artean, ondorioz eszizioak edo talde armatu askoz ere txikiagoak sortu ziren.
Disidentzia errepublikazaleren beste muturreko fenonemoa disidentzia loialista litzateke, alegia, Ostiral Santuko Hitzarmeneko bake baldintzak inolaz ere onartzen ez dituzten irlandar talde armatu loialistak.

## Aurrekari historikoak

Irlandako historian fenomeno hau ez da batere berria, 1922an eta askoz ere maila zabalagoan, Anglo-Irlandar Gerrari (1919-1921) amaiera eman zion Anglo-irlandar Itunak ere uhartearen banaketarekin ados ez zeuden errepublikazale disidentzia eragin, eta itunarekin ados eta Irlandako Estatu Askearen alde zeudenen eta itunaren eta uharte osoa barne legoken Irlandako Errepublika baten alde zeudenen arteko ondorengo Irlandako Gerra Zibila sorrarazi baitzuen, britainiarren aurkako independentzia gerra berak baina hildako gehiago sorrarazi zituen irlandarren arteko gerra zibila amaitzean lehenbizikoak garaile atera ziren. Honek gaur egun Ipar Irlandan nahiz Irlandako Errepublikako belaunaldi nahiz familietan sakonki errotua dagoen banaketa politiko eta soziala ekarri zuen, hori Fianna Fáil (usadioz banaketa itunarekin ados ez zeudenen ondorengoak) eta Fine Gael (usadioz banaketa itunarekin ados zeudenen ondorengoak) garbi ikus daiteke, biak ere XX. mendearen Sinn Féin alderdi historiko edo enbor beretik sortutako adar edo alderdiak.

## Euren burua disidentetzat duten erakunde errepublikazaleak
### Talde armatuak

* Benetako Irlandako Armada Errepublikazalea (Real IRA)
* Jarraipeneko Irlandako Armada Errepublikazalea (Continuity IRA)
* Óglaigh na hÉireann (Benetako IRA)

### Erakunde politikoak

* 32 Konderrien Burujabetzaren aldeko Higikundea
* Éirígí
* Batasunaren aldeko Sare Errepublikazalea
* Sinn Féin Errepublikazalea

## Ikus gainera

* Disidentzia leialista

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5282775
# Stormont jauregia

Stormont jauregia (ingelesez Parliament Buildings edota soilik Stormont bezala ezagutzen da) Ipar Irlandako Belfast hiriburuaren ekialdean dagoen Stormonteko gunean kokatzen den jauregia da. Ipar Irlandako Legebiltzarra eta Ipar Irlandako Agintaritzaren egoitza da.
1998ko Ostiral Santuko Akordioaren ondorioz gaur egun eraikin hau Ipar Irlandako Gobernua eta Ipar Irlandako Biltzarraren egotza da.
2014ko urriaren 22an izendatu zuten Mairtin O'Muilleoir Belfasteko alkate ohi eta Sinn Feineko ordezkaria Ipar Irlandako parlamentari. Alex Maskey ordezkatu zuen Stormonten, Belfast hegoaldeko ordezkari gisa.

## Ikus gainera

* Ipar Irlandako Gobernua
* Ipar Irlandako Biltzarra

## Kanpo estekak

* Zuzeneko bira Stormonteko jauregian zehar
* Datuak: Q3175922
* Multimedia: Stormont / Q3175922

## Erreferentziak

* ↑ Jon Olano, «Stormonteko parlamentari izendatu dute Mairtin O'Muilleoir», Berria, 2014-10-23
# Bogside

Bogside, irlanderaz: Taobh an bhogaigh, Ipar Irlandan dagoen Derry hiriko harresietatik haratago kokatzen den auzo bat da. Hiriaren eta Foyle ibaiaren mendebaldean dago, Creggan auzoaren alboan, eta Irlandako Errepublika eta Donegal konderriaren mugatik 5 kilometro eskasera.
Auzo hau hiriko irlandar errepublikarren bizileku nagusienetako bat da.
1960 eta 1970eko hamarkadan zehar Ipar Irlandako gatazkan jazotako gertakari ugariren lekuko izateagatik ospetsua da, horien artean Bogsideko gudua (1969), Igande Odoltsua (1972), Motorman operazioa (1972) edota Free Derry izenez ezagutzen den "no-go eremua" kokatu ziren.
Gaur egun, Bogsideko artistek margotutako garai hari buruzko horma-irudi handiak Free Derry eremuan edota Gasyard Feile jaialdian ikus daitezke (azken hori musika eta arteei buruzko urteroko jaialdia), hauek bertoko turismo erakargune garrantzitsuenak direlarik.

## Iruditegia

* Bogside auzoa Derry erdiguneko harresietatik ikusita.
* Westland kalea hiriko harresietatik ikusita (2007ko uztaila). Irlandar bandera ugari ikus daitezke.
* 1972ko Igande Odoltsua.

## Ikus gainera

* Derryko historia
* Bogsideko gudua
* Igande Odoltsua
* Free Derry
* Irlandako historia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q890677
* Multimedia: Bogside, County Londonderry / Q890677
# Charlie Hebdo

Charlie Hebdo (ʃaʁli ɛbdo ahoskatua; euskaraz "Asteroko Charlie") Frantzian argitaratzen den aldizkari satirikoa da.

## Historia

1969 eta 1981 artean egon zen Hara-kiri hebdo aldizkariaren jarraipen moduan 1992an sortu zuen François Cavanna idazle eta kazetariak.
2006ko otsailean Mahomaz argitaratu zituen karikatura batzuek haserrea sortu zuten.
2007an Mahomaren irudiak argitarau zituztelako epaitegian bukatu zuen eta aldizkariak adierazpen askatasuna defendatu eta Mahomaren irudi gehiago argitaratu zituen.
2011ko azaroan, Tunisian Ennahda alderdi islamistaren garaipenagatik ale berezia prestatu zuten, baina molotov koktelekin erasotu zuten egoitza, egindako karikaturengatik.
2013ko urtarrilaren 3an, bere webguneak eraso informatikoa eduki zuen, aurreko egunean Mahomaren biografiaren komikiarekin gehigarri berezi bat argitaratu ostean.
2015eko urtarrilaren 7an, Charlie Hebdoren aurkako atentatua gertatu zen eta 12 lagun hil ziren.

## Ikus gainera

* Le Canard enchâiné

## Erreferentziak

* 1 2 EiTB. (2015-01-07). 'Charlie Hebdo' jomugan, fundamentalismoaren kontrako kritikengatik. .
* 1 2 «Hamabi lagun hil dituzte 'Charlie Hebdo' aldizkariaren aurkako erasoan, Parisen» Berria 2015-01-07.
* 1 2 Berria. (2015-01-08). Sudur guztietako garatxo. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1043104
* Multimedia: Charlie Hebdo / Q1043104
# Le Canard enchaîné

Le Canard enchaîné. Journal satirique paraissant le mercrédi ("Ahate kateatua" euskaraz) Frantziako aldizkari satirikoa da, estatu horren zaharrenetariko bat (bizirik dirauten zaharrenak hauexek dira: Le Figaro (1826), La Croix (1880), Le Chasseur français (1885), Les Échos (1904) eta L’Humanité (1908). Maurice eta Jeanne Maréchal 1915an sortua, asteazkenetan kaleratzen da eta 446.000 ale inguruko tirada du. Hedabide honetan ikerketa kazetaritzarekin batera karikaturak, komikiak eta umorez azaldutako albisteak aurki daitezke. Historikoki prestigio handia izan du. Hedabidearen lema hauxe da: « La liberté de la presse ne s’use que quand on ne s’en sert pas » (Prentsa askatasuna erabiltzen ez denean ez du ezertarako balio).

## Izenaren jatorria

Jatorria beste aldizkari baten izena bilatu behar da. XX.mende hasieran Georges Clemenceauk L'Homme libre argitaratzen zuen, gobernuarekin oso kritikoa zen aldizkaria; Frantzian, bestetik, egunkariei familiarki "canard" (ahate) izena ematen zaie. Aldizkari hori zentsuratuta izan zen eta, ondorioz, izena aldatu behar izan zuen, L’Homme enchaîné. Mauricek eta Jeanne Maréchalek horretan oinarritu ziren haiena izendatzeko, "Le Canard enchaîné". Baita bi urtetan izena aldatu zioten ere: 1918ko urriaren 15tik 1920ko apirilaren 28 arte "Le Canard déchaîné" izan zen.
Mantxetaren eta ahatearen diseinatzailea Henri Guilac izan zen.

## Aldizkariaren ezaugarri batzuk

* Ez du publizitaterik argitaratzen. Antza, hedabidearen ekonomia ondo dabil eta ez du diru-iturri hori behar. Horrek nolabait independentzia ematen dio.
* Oso hizkuntza ironikoa erabiltzen du.
* Ezkerrerako joera ideologikoa duela esan daiteke.
* Kolaboratzaileen artean kazetariak direnek bakarrik dute soldata.

## Kolaboratzaileak

Historia luzeko aldizkaria izanik kolaboratzaileen zerrenda ikaragarria da. Askotan, hauek izengoiti baten azpian ezkutatu egiten dira. Artikulu eta lan asko Jérôme Canardek izenpetzen ditu. Beste gezurrezko izenak hauexek dira: Maréchal à Treno, Georges de la Fouchardière, Jeanson, Breffort, Lebesque, Audouard... Hona hemen benetako izen batzuk:
* Jean-Paul Lacroix
* Michel Gaillard
* Bernard Thomas
* Jean-Yves Viollier
* Jean-Pierre Rey
* Dominique Simonnot
* Ernest Reynaud, R. Tréno izengoitiaz.
* Gaston de Pawlowski
* Pierre Châtelain-Tailhade, Valentine de Coin-Coin, Clément Ledoux, Jérôme Gauthier izengoitiez.
* Nicolas Beau, gaur egun Bakchich aldizkariaren erredaktore-burua.

## Ilustratzaileak

* Jacek Wozniak (1954)
* Escaro (1928)
* Alain Ghertman (1946)
* Jean-Marie Kerleroux (1936)
* Brito, Carlos Alberto Brito Ferreira do Amaral (1943)

## Erreferentziak

* ↑ 2012ko martxoaren 21ko aldizkarian iragarritako aldaketak (4769 kk.).
* ↑ http://www.datas.ch/article.php?id=298
* ↑ Zerenda osatuago ikusteko: http://fr.wikipedia.org/wiki/Liste_des_journalistes_du_Canard_encha%C3%AEn%C3%A9
* ↑ http://fr.wikipedia.org/wiki/Liste_des_illustrateurs_du_Canard_encha%C3%AEn%C3%A9 zerrenda osatu bat ikusteko.

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Webgune ofiziala.
* (Frantsesez) Aldizkariari eskainitako web ez-ofiziala.
* Datuak: Q13709
* Multimedia: Le Canard enchaîné / Q13709