OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Azpiarrosa hankaberde

Azpiarrosa hankaberdea (Entoloma incanum) Entolomataceae familiako onddo espezie bat da. Balio gastronomokorik gabea. Haragi gutxi du eta gainera zapore desatseginekoa.
Sinonimoak: Agaricus carneovirens, Agaricus sowerbyi, Agaricus euchlorus, Agaricus viridifluens, Leptonia euchlora, Leptonia incana, Nolanea carneovirens, Rhodophyllus chloropolius var. incanus, Rhodophyllus euchlorus, Nolanea viridifluens, Leptonia murina, Nolanea euchlora, Nolanea incana, Latzinaea viridifluens, Latzinaea carneovirens, Hyporrhodius euchlorus, Hyporrhodius incanus, Hyporrhodius viridifluens, Hyporrhodius carneovirens, Rhodophyllus incanus, Leptonia incana var. citrina, Entoloma incanum var. citrinobrunneum.

## Deskribapena

Kapela: 1,5 eta 3 cm arteko diametrokoa, kanpai itxurakoa, ganbila, erdian sakonune sakon batekin; hori berdexka kolorekoa edo lehoi koloreko berdexka, zuntzexka erradial ilunagoekin. Ertza gutxi ildaskatua. Zuntzezko eta ezkatazko kapela .
Orriak: Nahiko zabal, zabalak, hasieran zurixkak, gero esporek tindatuak.
Hanka: Luzea, zilindrikoa, mehea, hori-berdexka kolorekoa; ilupaduna oinarrian, zuria.
Haragia: Hori-berdexka kolorekoa, oso mehea; ukituz edo igurtziz urdindu egiten da, usaina eta zaporea ez ditu atseginak.
Etimologia: Entoloma grekotik dator: ertza barrurantz biribildua.

## Jangarritasuna

Sukaldaritzarako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Bere ezaugarriak direla eta, nahastea zaila da.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean. Bide ertzetan, basoen ertzetan, zelaietan etab.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kolonbia, Bolivia, Txile, Europa, Errusia, Australia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 291 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel.. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 282 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. JoseLuis Añanos Echo Editorial Pirineo, 376 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona,, 194 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Entoloma incanum: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q901445
* Multimedia: Entoloma incanum / Q901445
# Azpibeltz tintausain-ilun

Azpibeltz tintausain-iluna (Agaricus phaeolepidotus) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Azpibeltz tintausain argia bezain toxikoa. Sindrome gastrointestinala.
Sinonimoak: Agaricus meleagris var. perdicinus, Agaricus perdicinus.

## Deskribapena

Kapela: 5 eta 8 cm arteko diametrokoa, erdi esferikoa hasieran, gero kanpai itxurakoa, azkenean laua, titi apur batekin. Marroi kolorekoa, haragiaren hondo zuriaren gainean nabarmentzen diren arre-marroi koloreko ezkataz arrakalatzen da. Igurtziz gero horixka kolorea hartzen du.
Orriak: Meheak, estu, hasieran zurbilak, gero arrosak, azkenean marroi ilun kolorekoak.
Hanka: 6 - 10 x 1 - 1,5 cm-koa, zilindrikoa, erraboil baztertuarekin, zuria, ebakitzean horiz zikintzen da, aldatuz doana desagertu arte, arre-marroi bihurtuz. Eraztuna goian, zabala, zuria, ukitzean horiz zikintzen da eta behealdea koskadun gune hori edo arrexka batek apaintzen du.
Haragia: Zuria, oinean eta batez ere erraboilean horitzen dena. Kolore horia arre bihurtzen da gero. Iodo edo fenol usainak Agaricus xanthoderma gogorarazten du.
Etimologia: Agaricus terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik.

## Toxikotasuna

Agaricus xanthoderma bezala toxikoa.

### Nahasketa arriskua

Ezkata arreak dituzten beste Agaricus batzuekin, Agaricus Langei bezalakoekin, baina honi haragia gorritu egiten zaio eta usaina atsegina du.

## Sasoia eta lekua

Ekainetik irailera, hostoerorkorren basoetako soilguneetan ateratzen da.

### Banaketa eremua

Euskal Herria, Suedia, Alpeak, Frantzia, Erresuma Batua, Espainia, Kanariak, Danimarka, Herbehereak, Eslovenia, Hungaria, Austria, Alemania, Norvegia, Italia.

## Erreferentzia

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 339 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 316 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 179 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 288 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Agaricus phaeolepidotus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4519918
# Badhamia lilacina

Badhamia lilacina Physaridae familiako onddo espezie bat da. Physarum lilacinum basionimoa da.
Sinonimoa: Craterium lilacinum.

## Deskribapena

Esporangioak: Gregarioak edo oratuak, globo itxurakoak edo obalatuak, 0,4-0,5 mm-koak, sesilak (gutxitan pedunkulatuak). Arrosa-lila-zurixka edo arrexka kolorekoa. Peridio bikoitza, kanpokoa leuna, zarakarrekin; barrualdea mehea eta mintzezkoa. Kapilizioa dentsoa, zuria, korapilo sendoko harizpiez osatua, askotan pseudo-kolumeka bat osatuz esporangioaren barruan. Hipotalo mehea, jarraitua, zeharrargitsua.
Etimologia: Lilacina epitetoa bere koloreagatik du.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Lila-arrosa koloreagatik ondo bereizten den espeziea, portzelana itxurako peridioa du.

## Sasoia eta lekua

Hostoetan, goroldioan, egurrean, leku hezeetan

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 591 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Badhamia lilacina: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115380147
* Multimedia: Badhamia lilacina / Q115380147
# Badhamia utricularis

Badhamia utricularis Physaridae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Reticularia utricularis, Trichia coerulea, Physarum ovoideum, Trichia utricularis, Trichia rubiformis, Physarum utricularis, Physarum botryoides, Diderma papaverinum, Dictydium magnum, Badhamia magna.

## Deskribapena

Esporokarpoak: Multzokatuak, orokorrean oboide edo globo itxurako kolonietan, 0,5 eta 0,8 mm bitartekoak, 5 eta 10 mm bitarteko luzerakoak, pedizeloa barne, gris-urdinxkak, berde, purpura edo gorri pixka batekin. Peridio irideszentea eta hialinoa.
Pedizeloa: Pedunkulatua (baldin badago) mehea, lasto kolorekoa edo okrea, marroi-gorrixkarako joerarekin. Hipotalo gorria, zikina, apenaz nabaritzen dena.
Plasmodioa: arrautza-gorringo kolorekoa (horixka).
Etimologia: Utricularis epitetoa latinetik dator, beste bat, esan nahi duen “uter” hitzetik. Bere itxuragatik.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua

Eroritako adartxoen azalean, goi-onddo larrukaren karpoforoetan

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Peru, Txile, Kanariak, Errusia, Europa, Malawi, Ruanda, Japonia, Txina, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 503 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Badhamia utricularis: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q799010
* Multimedia: Badhamia utricularis / Q799010
# Baorangia emileorum

Baorangia emileorum Boletaceae familiako onddoa da. Jangarria. Boletus pseudoregius ere deitzen zaio, Boletus regius delakoaren antzekotasunagatik.
Sinonimoak: Boletus speciosus, Suillus speciosus, Ceriomyces speciosus, Boletus aemilii, Xerocomus emileorum.

## Deskribapena

Kapela: 5 eta 14 cm-ko arteko diametrokoa, lehenik hemisferikoa, gero ganbila eta amaieran laua. Gorri-arre edo gorri-odol kolorekoa eta apur bat belusatua. Azala bereizgarria, opakua, mehea, lehorra eta nahiko irmoa.
Tutuak: Horiak, urdindu egiten dira ebakitzean, itsatsita edo ia libreak.
Tutu libreak: Oinera hurbiltzen diren tutuak, baina ukitzen ez diotenak.
Poroak: Hori-bizi kolorekoak, txikiak eta biribilduak.
Hanka: Horia goi aldean eta kolore gorrizta gainerakoan. Gogorra, sendoa, trinkoa eta distiratsua.
Haragia: Horixka, kapelan eta oinaren zati batean apur bat urdindu egiten da ebakitzean, gainerako oinean kolore gorrixka hartzen du. Usain eta zapore atseginekoak.
Etimologia: Boletus terminoaren etimologia eztabaidagarria da. Speciosus epitetoa berriz latinetik dator: ederra, ikusgarria. Bere itxuragatik.

## Jangarritasuna

Jateko ona, oina izan ezik, zerbait larrukara baita.

### Nahasmen arriskua

Boletus regius-arekin, baina honen haragia ez da urdintzen eta kapelaren azala distiratsuagoa da. Honen oina horia da, Boletus speciosus delakoak eraztun gorrixka duen bitartean.

## Sasoia eta lekua

Uda eta udazkenean, hostozabalen basoetako belarretan, kare-lurretan. Ez da ateratzen garaiera handiegian.

### Banaketa eremua

Alpeak, Austria‎, Eslovenia‎, Espainia‎, Frantzia, Italia‎‎, Alemania‎, Serbia, Grezia‎, Pirinioak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 48 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 491 or. ISBN 84-282-0540-6x(T.2). 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 36 or. ISBN 282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 166 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ Baorangia emileorum: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124597026
* Multimedia: Baorangia emileorum / Q124597026
# Baso-ezko

Baso-ezkoa (Hygrophorus nemoreus) Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da. Autore batzuen ustez erdipurdiko jangarria da eta beste batzuentzat ona.
Sinonimoak: Camarophyllus nemoreus, Hygrophorus pratensis var. nemoreus, Hygrophorus coibilis.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, lehoi kolorekoa edo laranja okrea, erdian kolore biziagoa eta zerbait fibrilosoa. Azala lehorra du eta ez da likatsua, kapelaren forma, hasieran hemisferikoa eta gero ganbila titi bat erdian duela.
Orriak: Dekurrenteak, zabal, zabalak eta lodiak, krema-arrosakara kolorekoak, kapelarena baino zerbait zurbilagoak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Antzeko kolorea du, baina kapelarena baino kolore gehiago. Kurbatua da eta estuagoa oinarrian, goialdean pikor irintsuak darama.
Haragia: Zurixka laranja samarra, samurra, irin usainekoa eta zapore gozokoa.
Etimologia: Hygrophorus hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko, "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. Nemoreus epitetoa berriz latinetik dator, basoak esan nahi duen "nemus" hitzetik. Basoetan hazten delako.

## Jangarritasuna

Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua

Hygrophorus pratensis delakoaren antzekoa da, baina basoetan bizi da, eta ez larreetan, haragiak irin usaina du eta kapela fibriloso samarra da. Gainera oina punteatuta du goiko aldean.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, hostozabalen baso hezeetan.

### Banaketa eremua

Ipar Amerika, Japonia, Europa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto.. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 343 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 443 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. JoseLuis Añanos Echo Editorial Pirineo, 197 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 116 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Hygrophorus nemoreus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1749162
* Multimedia: Hygrophorus nemoreus / Q1749162
# Basoetako klitozibe zuri

Basoetako klitozibe zuria (Clitocybe phyllophila) Tricholomataceae familiako onddo espezie bat da. Oso toxikoa, muskarina du, eta arazo gastroenterokolitiko larriak eta nerbio sisteman eragiten du (atropinarekin tratatu behar da).
Sinonimoak: Agaricus hydrogrammus, Omphalia phyllophila, Lepista phyllophila.

## Deskribapena

Kapela: 5 eta 12 cm arteko diametroko, lehenbizi ganbila, berehala laua, gero hondoratua, pruina zurixka batek estaltzen du, eta krema-okre koloreko busti eremuak ikusten dira.
Orriak: Zurixkak, haragi koloreko tonuekin; Itsatsitik dekurrente samarrerakoak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: 6 - 9 x 0,5 - 1,5 cm-koa, zuria edo zuri grisaxka.
Haragia: Usain meleka du, aromatikoa. Zapore mingotsa edo pikantea du amara aldaerak.
Etimologia: Clitocybe hitza grekotik dator, burua, esan nahi du, kapelaren formagatik. Phyllophila epitetoa grekotik dator, egurra esan nahi duen "phyllon" hitzetik eta nagusia esan nahi duen "phyleo" hitzetik. Bere habitatarengatik.

## Toxikotasuna

Oso toxikoa eta zapore onekoa.

### Nahasketa arriskua

Clitocybe phyllophila var. pseudonebularis aldaerak Lepista nebularis baten itxura du, zurixka (baita usain berekoa ere), baina espora desberdinekin.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, hainbat baso motatan.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Australia, Hegoafrika.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 297 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 150 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 210 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 136 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Clitocybe phyllophila: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q883698
* Multimedia: Clitocybe phyllophila / Q883698
# Battarrea phalloides

Battarrea phalloides Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldaritza-baliorik, eta, gainera, babestu beharreko espeziea da, herrialde askotan baitago, baina urria da.
Sinonimoak: Dendromyces stevenii, Geastrum fibrillosum, Battarrea stevenii, Battarrea gaudichaudii, Sphaericeps lignipes, Battarrea guicciardiniana, Battarrea muelleri, Battarrea tepperiana, Battarrea patagonica, Battarrea laciniata.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ahurrera, zaku esporiferoarekin, esporak dituen hautsezko gleba marroi-burdin kolorekoarekin. Beheko aldea antzua da, ahurra eta zurixka.
Hanka: Oso liraina, 25 eta 45 cm bitarteko garaierakoa, zuzena, zilindrikoa, oinarrian pixka bat loditua, ezkata zintzilikatzaile ugarirekin, sendotasun zurkarakoa eta zurixka okre-horixkarako joerarekin. Bolba zurixka, mintzezkoa, lehorra eta larrukara, oinaren oinarrian.
Etimologia: Batarrea terminoak, Giovanni Antonio Battarra apaiz mikologo eta naturalistari zor dio. Phalloides terminoa grekotik dator, eta forma falikoari dagokio.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Eztabaida zientifikoa Battarrea stevenii-rekin, oinaren tamainari eta bolbaren lehortasunari buruz.

## Sasoia eta lekua

Udan. Itsasertzeko dunetan, leku hareatsuetan eta lehorretan. Itsasertzekoak ez diren eremuetan, basamortuko lurzoruetan, simaurretan edo landare-materietan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Dominikar Errepublika, Puerto Rico, Kolonbia, Ekuador, Peru, Bolivia, Txile, Paraguai, Argentina, Brasil, Uruguai, Cabo Verde, Kanariak, Israel, Djibuti, Yemen, Europa, Errusia, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Kaukasia, Himalaiako eremua, Kazakhstan, Madagaskar, Mozambike, Hegoafrika.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel.. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 330 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ Battarrea phalloides: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2092258
* Multimedia: Battarrea phalloides / Q2092258
# Belarri mingots

Belarri mingotsa (Panellus stipticus) Mycenaceae familiako onddo bat eta Panellus generoan. Familiako beste kide batzuek bezala luminiszenteak dira. Munduko leku askotan bizi da, baina Ipar Amerikan da ohikoagoa, bereziki ekialdean. Odol-lodigarri gisa erabiltzen da.
Jean Bulliard botanikari frantsesak Agaricus stypticus izendatu zuen lehen aldiz espezie hori 1783an.
Sinonimoak: Agaricus semipetiolatus, Agaricus stipticus, Crepidopus stipticus, Rhipidium stipticum, Pleuropus stipticus, Agaricus stipticus var. ß farinaceus, Panus stipticus, Panus farinaceus, Pleurotus stipticus, Panellus farinaceus, Panus semipetiolatus, Panus stipticus var. farinaceus, Panus farinaceus var. albidotomentosus, Lentinus stipticus, Pocillaria stiptica, Pocillaria janthina, Lentinus farinaceus, Panus stipticus var. albidotomentosus, Panellus stipticus var. albidotomentosus.

## Oinarri kimikoa

Oro har, luziferasak eragiten du bioluminiszentzia. Luziferina bat (pigmentu bat) oxidatuz argia sortzen duten entzimak dira. Zenbait ikerketak Panellus stipticusen argi-ekoizpenaren oinarri biokimikoa ebaluatu dute, eta ondorioztatu dute ez dagoela luziferasa fungiko espezifikorik. 1988an frogatu zen onddoak seskiterpeno panala zuela, kadinenozko zeto-aldehidozko egitura kimikoa duena. Ondoren, bi aitzindari gehigarri isolatu ziren: PS-A (1-O-dekanoilpanal) eta PS-B (1-O-dodekanoilpanal).
Konposatu horiek amoniako-gatzarekin edo amina primarioekin tratatzen badira burdina (II), hidrogeno peroxidoa eta tentsioaktibo kationiko batekin, argia igortzen da kimioluminiszentzia-erreakzio baten bidez. Horrek adierazten du panala eta haren deribatuak luzifero fungikoak direla, eta kimioluminiszentzia erreakzioa in vivo bioluminiszentziaren kausa dela. Onddoan, badirudi superoxido dismutasa (SOD) entzimaren jarduera-mailak zeregin kritikoa duela argi-igorpenaren kantitatean. SODak erreakzioan behar den superoxidoaren (O2-aren) eragina itzaltzen du, eta, beraz, SODaren jarduera inhibitu egin behar da erreakzioa gerta dadin.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Jamaika, Kolonbia, Venezuela, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Turkia, Hego Korea, Japonia, Txina, Vietnam, Papua Ginea Berria, Australia, Zeelanda Berria, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ Panellus stipticus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1029124
* Multimedia: Panellus stipticus / Q1029124