OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Astrid Gil-Casares

Astrid Gil-Casares Marlier (Madril, 1973ko otsailaren 16a) madrildar ekonomialari eta idazlea da.

## Bizitza

Madrilen jaio zen 1973an. Santiago Gil-Casares Armaday ontzigintzako ingeniariaren eta Catherine Marlier aristokrata frantziarraren alaba. Puerta de Hierro urbanizazioan hazi zen, eta udak Sotogranden igarotzen zituen. Saint Chaumond ikastetxe erlijiosoan, eta Frantses Lizeoan ikasi zuen eta ESADEn Ekonomia eta Marketina .Sei hizkuntza hitz egiten ditu.
Inbertsio bankan egin zuen lan, Parisen lehenik, Rothschild bankuan; eta Londresen ondoren, CSB, HSBC eta JP Morganen.2004an Gil-Casares Consultant Limited aholkularitza enpresa sortu zuen.
Erresuma Batuan Rafael del Pino Calvo-Sotelo ezagutu zuen eta 2004an irteten hasi ziren. 2006ko ekainaren 10ean ezkondu eta Madrilera joan ziren bizitzera. Hiru seme izan zituzten: Tadea, Alec eta Cleo.2016an dibortziatu ziren.
Ezkonduta zegoela, gidoi bat idazten hasi zen, eta bertan behera utzi zuen, dibortziatu zenean berriro ekin zion eta 2019an bukatu zuen. Inés de Leónek zuzendutako "¿Qué te juegas?" filmaren gidoia izan zenEspainiako goi-klase gisa izandako bizipenetan inspiratutako eleberriak habia hutsaren sindromeari, menopausiari edo zahartzaroaren bertigoari aurre egin behar dieten 45 urtetik gorako emakumeei zuzenduta dago.

## Lanak

* "Nadie me contó" ("Inork ez zidan kontatu") (2020)
* "Ese jueves al anochecer me subí al tren" ("Ostegun iluntze hartan trenera igo nintzen) (2022)
* "No digas nada" ("Ez esan ezer") (2025)

## Erreferentziak

* ↑ Adiós a José María Gil-Casares. 27 de marzo de 2009.
* 1 2 Martín Bianchi. (5 de febreiro de 2025). Astrid Gil-Casares, la escritora que desnuda a la clase alta española: “Todos preferirían que me callase”. .
* ↑ «Libros de Astrid Gil-Casares en Librería Cervantes» www.cervantes.com.
* ↑ «Divorcio de ricos: Astrid, la exesposa 'punk' de Rafael del Pino, le pide 50 millones de compensación» El Español 2018-05-12.
* ↑ Bercovitz, Vera. (2017-08-20). «Astrid Gil-Casares: "Enfrentarse a Rafa no es fácil. Es como entrar en guerra contra Estados Unidos"» Vanity Fair.
* ↑ Alcocer, Bolivar. (2022-01-31). «Astrid Gil-Casares: "He vivido con miedo, pero ya no lo tengo"» vanitatis.elconfidencial.com.
* ↑ Barrientos, Paloma. (2018-01-29). «La metamorfosis de Astrid Gil-Casares» vanitatis.elconfidencial.com.
* ↑ «Inés de León debuta en el largo con "Qué te juegas" con guión de Gil-Casares» eleconomista.es.
* ↑ Astrid Gil-Casares: “En esta novela trato temas que afectan a mujeres de más de 45 años” | PliegoSuelto. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q63042313
# Burdinazko zubia (Logroño)

Burdinazko zubia Ebroren gaineko zubia da, Logroñon dagoena, Errioxako Autonomia Erkidegoan. Hiri horretan Ebro ibaia zeharkatzen duten lau zubietatik antzinakoena da. 1882an inauguratu zuten, eta 330 metro luze da.

## Historia

1871ko urtarrilaren 11n, uholde handi batek erabat hondatu zuen Logroñoko Erdi Aroko harrizko zubia. Horren ostean, behin-behineko konponbide gisa, gabarra bat erabiltzen zen Ebro zeharkatzeko. 1880ko irailaren 1ean, tragedia gertatu zen: Valentziako infanteria erregimentuko bi batailoi ibaia gurutzatzen ari zirelarik, gabarra irauli zen, eta 90 soldadu itota hil ziren.
Hondamendi hori gertatu ondoren, Espainiako presidente Práxedes Mateo Sagastak berak sustatu zuen zubi berri baten eraikuntza. Fermín Manso de Zúñiga ingeniariak egin zuen proiektua, eta lana Maquinista Terrestre y Marítima de Barcelona enpresari esleitu zitzaion, 909.837,46 pezetako aurrekontuarekin. 1881eko abuzturen 5ean hasi ziren eraikitzen, eta hurrengo urteko abenduaren 18an inauguratu zuten.

## Ezaugarriak

Burdinazko zubiak 330,85 metroko luzera dauka. Harlanduzko bi estribu ditu bazterretan, eta zilindro formako hamar zutabe pare. Zutabeak burdina ijeztuzkoak dira, hormigoi hidraulikoz eta adreiluz beteak, eta goiko errematea harlanduzkoa da.
Estribu eta zutabeetan bermatzen dira zubiaren luzetarako 11 atalak, burdinazko habe saretadunez osatuak. Zutabeen arteko argia 30 metrokoa da, eta taulak 11 metroko zabalera dauka.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Arrúe Ugarte, Begoña, Martínez Ocio, María Jesús, Navarro Bretón, María Cruz. El Puente de Hierro de Logroño de 1881 a 2009. Belezos: Revista de cultura popular y tradiciones de La Rioja, ISSN 1886-4333, Nº. 11, 2009, págs. 50-55, dialnet.unirioja.es (Noiz kontsultatua: 2025-2-12).
* ↑ Puente de Hierro. lariojaturismo.com (Noiz kontsultatua: 2025-2-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9064394
* Multimedia: Puente de Hierro, Logroño / Q9064394
# Joan Bazkardo

Joan Bazkardo edo Baskardo (Caparroso, Nafarroa Garaia, 1584 – Viana, Nafarroa Garaia, 1659ko abuztuaren 22a) euskal eskultorea izan zen. Euskal Herriko barrokoak izan duen eskultore eta erretaula-egile handiena.
Nafarra zenbaiten ustez (Viana edo Caparrosokoa), madrildarra eta andoaindarra besteren aburuan, inork ez daki noiz eta non jaio zen Bazkardo. 1611. urtean lanean aritu zen Tuterako katedralean, 1616an Kristo bat zizelkatu zuen Iruñeko katedralean, 1624an Oiongo elizako erretaulari ekin zion eta 1630ean Ekorako Ama Sortzez Garbiaren eskultura egin zuen. Nafarroan, Araban eta Errioxan lanean ibilia nagusiki, 1647an egin zuen Irungo elizako erretaula, haren azken lan ezaguna.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Lekuona, Manuel. (1946). «El escultor Juan Bazcardo y sus obras en la catedral del Calahorra» Príncipe de Viana (22): 27-41. ISSN 0032-8472..
* Datuak: Q12260414
# Nat Hlaung Kyaung tenplua

Nat Hlaung Kyaung (espirituak babesten dituen santutegia) Myanmarreko Baganen dagoen tenplu hindua da, Vishnuri eskainitako adreiluz egina. Thatbyinnyuren mendebaldean dago, beste tenplu garrantzitsu bat, eta Baganen geratzen den azken tenplu hinduista da. Hiriko tenplurik zaharrenetako bat da, XI. mendean eraiki zena Anawratha erregearen erregealdian, nahiz eta historialari batzuek XX. mendeko Nyaung-u Sawrahanen erregealdian eraiki zela dioten. Jatorriz, garai hartako Birmaniako indiar hinduentzat eta erregearen zerbitzura zeuden merkatari eta brahmanentzat eraiki zen. Beste bertsio batek, kultu budistara bideratua zegoela iradokitzen du, tenplua, beste tenpluetako nat-ak (espirituak) babesteko eraikia izango zatekeela. Jatorriz, eskultura galeria gisa ere balio zuen.
Gaur egun Myanmarren askoz indiar gehiago dauden arren, tenplua zenaren degradazio bat da, jatorrizko hainbat egitura falta direlarik. Jatorrizko arkitekturatik sabaiak eta areto nagusia baino ez ziren iraun. Goiko mandapa XIII. mendeko malabarreko santu baten oparia izan zen, eta hiriko bakarra da. Erdiko pilareak Vishnuren adreiluzko lau irudi zituen, batzuk gaur egun zaharberrituta daudenak. Vishnuren berraragiztatzeen 10 estatuetatik, kanpoko hormak apaintzen zituztenetatik, zazpi besterik ez dira geratzen. Garuda (hinduismoaren hegazti mitikoa) baten gainean zutik zegoen Vishnuren figura handia arpilatua izan zen, eta gaur egun Berlingo Dahlem museoan dago ikusgai. Lurrikarak zirela eta, tenplua itxita egon zen hainbat urtez, 1976an partzialki zaharberritzeko. Tenplua, garaiera txikikoa, oinarri karratu baten gainean eraikita dago, altxatzen diren terrazekin. Baganera ekarritako indiarren lana izan zela uste da, nahiz eta denek ez duten hori adosten. Bere estilo bereziak hiriko geroagoko eraikuntzak inspiratu zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Shoaib Daniyal. (12/9/17). Forgotten history: Like the Rohingya, Indians too were once driven out of Myanmar. .
* ↑ Anbarasan Ethirajan. (4 de septiembre de 2015). The Burmese Indians who never went home. .
* ↑ Robert D. Fiala. Nathlaung Kyaung Temple. .
* ↑ Nathlaung Kyaung Temple, Bagan. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3336294
* Multimedia: Nat Hlaung Kyaung / Q3336294
# Beñat Goikoetxea

Beñat Goikoetxea López (Santurtzi, Bizkaia, 1994ko otsailaren 28a) filologoa, irakaslea eta politikaria da.
2023. urtetik Santurtziko Udaleko zinegotzia da, EH Bildu koalizioaren partez.

## Bizitza

Santurtziko Bihotz Gaztea Ikastolan ikasi zuen. Euskal filologia gradua ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Graduko tesina Joseba Lakarra hizkuntzalari eta euskaltzainaren zuzendaritzapean egin zuen. Ondoren, Irakasle masterra egin zuen.
Gaur egun euskara eta literatura irakaslea da Portugaleteko Asti Leku Ikastolan.
Gazte mugimenduetan eta euskaren defentsarako mugimenduetan aritua da. Sare mugimenduko kidea ere bada.
2023ko udal hauteskundeetan Goikoetxea zinegotzirako hautagaia izan zen, EH Bildu koalizioaren partez, Miren Matanzas zerrenda-burua eta Santurtziko alkategaia zelarik. EH Bilduk sei zinegotzi lortu zituen eta Goikoetxea zinegotzi hautatua izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ «Ficha de la investigación» www.esdelibro.es (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* ↑ «Albisteak | EHB» ehbildu.eus (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Ocho estudiantes de 2º de ESO de Asti Leku, en Noruega con el programa Erasmus +» Asti Leku ikastola 2025-07-02 (Noiz kontsultatua: 2025-02-12).
* ↑ «EH Bildu Santurtzi Udal Taldea» ehbildu.eus (Noiz kontsultatua: 2025-02-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Las candidaturas a la alcaldía de Santurtzi en las elecciones municipales del 28-M» El Correo 2023-04-26 (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) enSanturtzi.com. (2023-03-14). «EH Bildu presenta a las personas que conformarán la candidatura de Santurtzi» enSanturtzi.com (Noiz kontsultatua: 2025-02-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) enSanturtzi.com. (2023-11-16). «EH Bildu solicita habilitar más aulas de estudio en Santurtzi» enSanturtzi.com (Noiz kontsultatua: 2025-02-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) enSanturtzi.com. (2024-02-15). «EH Bildu propone crear en Santurtzi un banco genético canino» enSanturtzi.com (Noiz kontsultatua: 2025-02-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) Pardo, Miguel A.. (2023-11-30). «Santurtzi pedirá ser Zona Tensionada de Vivienda» Deia (Noiz kontsultatua: 2025-02-12).

## Ikus, gainera

* Miren Matanzas
* Ixone Andreu

## Kanpo estekak

* Beñat Goikoetxea. Santurtziko Udaleko zinegotzi fitxa.
* Datuak: Q132183486
# Henri Gervex

Henri Gervex (Paris, 1852ko abenduaren 10a – ibidem, 1929ko ekainaren 7a) frantziar margolaria izan zen.
Pianogile baten semea izan zen. Hamabost urterekin margolaritza ikasten hasi zen eta 1870. urtean Guardia Nazionalaren 152. batailoian zerbitzatu zuen eta 1871. urtean Parisko Arte Ederretako Eskolan sartu zen. Bertan Alexandre Cabanelen ikasle izan zen eta Jean-Louis Forain, Fernand Cormon eta Eugène Damas izan zituen ikaskide. Eugène Fromentin orientalista margolariaren ikaslea ere izan zen.
Bere lehen margolanak gai mitologikokoak izan ziren. 1876an Édouard Manet ezagutu zuen eta inpresionisten eragina jaso zuen. 1878an bere lana Rolla erakutsi zuen. Eskandalu handia sortu zuen, baina arrakasta ere ekarri zion. Lanak biluztasun prostituta bat irudikatzen du eta Alfred de Musseten lan batean inspiratzen da. Valtesse de la Bigne kortesanaren maitaleetako bat izan zen, eta haren zenbait erretratu egin zituen.
Enkargu ofizial garrantzitsuak jaso zituen eta eraikin publikoak apaindu zituen. Espainia, Ingalaterra eta Errusiara bidaiak egin zituen eta Nikolas II.a Errusiakoaren koroatzeari buruzko margolan bat egin zuen.

## Iruditegia

* Maskaradun emakumea, 1885
* Café Scene Parisen, 1877
* Bost ordu Paquinen etxean
* Arratsaldean.
* Grand Prix arratsaldea Armenonville pabiloian.
* Venusen jaiotza (1907).
* Madame Paquin jostungilearen erretratua.
* Colette Gervexen erretratua, Henri Gervexen alaba.
* Coletteren lehen urratsak.
* Neska txikia mitxoleta zelaian
* Diana eta Actaeon (1890 c.ca)
* Valtesse de La Bigne, 1879
* Pintura epaimahaiaren saioa, c. 1883.
* Rolla (1878), Bordeleko Arte Ederren Museoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q956102
* Multimedia: Henri Gervex / Q956102
# Pablo Urrizelki

    Artikulu hau pilotariari buruzkoa da; Arriasgoitiko herria gaitzat duena beste hau da: «Urritzelki»
Pablo Urrizelki Martinez, pilota arloan Urrizelki deituraz ezaguna (Lizarra, Nafarroa Garaia, 1985eko urtarrilaren 20a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Atzelari jokatzen zuen, Asegarce enpresarekin. Estatistika ofizialen arabera, 1,84 metro luze da, eta 80 kilo pisatzen du. Estreinako partida 2005eko abenduaren 4an jokatu zuen, Lizarrako Remontival pilotalekuan. 2006an, Kutsidazu bidea, Ixabel filmean parte hartu zuen, Ixabelen herriko mutilaren rola (pilotaria hura ere) jokatu baitzuen.
Eskuin bortitza zuen, eta esku huskako pilotan etorkizun oparoa antzematen zitzaion; hala ere, eskua minduta, lanbide hori utzi behar izan zuen. Fibrosia zuen eskuin eskuko erdiko hatzean, eta 2010eko urrian egindako ebakuntzak ez zuen oneratu. 2010eko irailean jokatu zuen profesionaletako azken partida, Logroñoko Adarraga pilotalekuan.
Gaur egun artzaina eta gaztagilea da.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Joseba LEZETA: «El calvario de Urrizelki», Diario Vasco, 2011-05-04.
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Pablo Urrizelki, año 1 tras los frontones», La Noche Despierta, Radio Euskadi, 2011-10-27.
* Datuak: Q11697237
# Teofilo Folengo

Girolamo Folengo —izengoitiz Teofilo Folengo eta Merlino Coccajo— (Mantua, Italia, 1491ko azaroaren 8a - Campese de Bassano, Italia, 1544ko abenduaren 9a) olerkaria izan zen.
Bolonian, Pomponazzi filosofo materialistarekin egin zituen ikasketak; erlijio-gaia duten olerkiak idatzi zituen hasieran (Umanità del Figliul di Dio, 1533). Baina obra nagusiak makarroniko deitu hizkeran idatzi zituen: Erdi Aroko unibertsitateko tradizio bat hartuz, gai satirikoak erabili zituen italiera dialektala latin gaiztoarekin nahasiz. Poesia petrarkazaleari irri egin zion Zanitonella obran, eta Danteren La divina commedia eta Orlandoren ekintzak barregarri jarri zituen (L'Orlandino). Folengoren obra nagusia Baldus da (1517; 25 kantu, 1552an bera hil ondoren argitaratu zen); bere garaiko erakundeez eta sinesteez burla egin zuen obra horretan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Johan Christian Fabricius

Johan Christian Fabricius (Tønder, 1745eko urtarrilaren 7a – Kiel, 1808ko martxoaren 3a "insecta"n (intsektuak, araknidoak, krustazeoak...) espezialitatutako daniar zoologoa izan zen. XVIII. mendeko entomologo garrantzitsuenetakotzat jotzen da. 10.000 animalia-espezieri izena jarri zien eta intsektuen sailkapen modernoaren oinarriak ezarri zituen.
Schleswigeko dukerrian jaio zen, mediku baten semea. Kopenhageko Unibertsitatean ikasi zuen eta Carl Linnaeusen ikasle ere izan zen Uppsalan bi urtez. Handik bueltan "Systema entomologiae" liburua lantzen hasi zen eta 1775ean argitaratu zuen.
1770ean Kopenhageko Unibertsitateko irakasle izendatu zuten eta ondoren historia naturala eta ekonomia irakatsi zituen Kielgo Unibertsitatean. Askotan joan zen Londresera britainiar bildumak ikastera eta Parisen ere bizi izan zen eta Frantziako Iraultza ikusi zuen.
Berak uste zuen gizakia tximino handietatik zetorrela eta espezie berriak hibridazioz sor zitezkeela. "Lamarckismoaren aita" ere deitu izan zaio.

## Lanak

* Systema entomologiae (1775)
* Genera insectorum (1776)
* Species insectorum (1781). Izenburu osoa: Species insectorum, exhibentes eorum differentias specificas, synonyma auctorum, loca natalia, metamorphosin, adjectis observationibus, descriptionibus
* Mantissa insectorum (1787)
* Entomologia systematica emendata et aucta (1792–1799)
* Systema eleuthatorum (1801)
* Systema rhyngotorum (1803)
* Systema piezatorum (1804)
* Systema antliatorum (1805)
* Systema glossatorum (1807)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156205
* Multimedia: Johann Christian Fabricius / Q156205
* Espezieak: Johan Christian Fabricius
# Johann Friedrich Gmelin

Johann Friedrich Gmelin (Tübingen, 1748ko abuztuaren 8a – Göttingen, 1804ko azaroaren 1a) alemaniar naturalista, botaniko, entomologo eta malakologoa izan zen.

## Biografia

Philipp Friedrich Gmelin bere aitaren zuzendaritzapean, Tübingengo Unibertsitatean ikasi zuen medikuntza eta bertan bilakatu zen irakasle laguntzaile 1769an. Lau urte geroago Göttingengo Unibertsitatean irakasle bihurtu zen.

## Lanak

* Irritabilitatem vegetabilium, in singulis plantarum partibus exploraam ulterioribusque experimentis confirmatam, 1768
* Allgemeine Geschichte der Gifte, 1776/1777
* Allgemeine Geschichte der Pflanzengifte, 1777
* Allgemeine Geschichte der mineralischen Gifte, 1777
* Einleitung in die Chemie, 1780
* Beyträge zur Geschichte des teutschen Bergbaus, 1783
* Ueber die neuere Entdeckungen in der Lehre von der Luft, und deren Anwendung auf Arzneikunst, 1784
* Grundsätze der technischen Chemie, 1786
* Grundriß der Pharmazie, 1792
* Geschichte der Chemie, 1799
* Allgemeine Geschichte der thierischen und mineralischen Gifte, 1806
* Datuak: Q57230
* Multimedia: Johann Friedrich Gmelin / Q57230
* Espezieak: Johann Friedrich Gmelin
# Pietro Bembo

Pietro Bembo (Venezia, Veneziako Errepublika, 1470eko maiatzaren 20a - Erroma, Aita Santuen Lurraldea, 1547ko urtarrilaren 19a) italiar pizkundeko intelektual, poeta eta literatur kritikaria izan zen. Ospitaleko Zaldunak Ordenaren kidea eta Eliza Katolikoko kardinala izan zen. Toskanar dialektoaren garapenean eragin zuen, poesiarako eta prosarako literatur hizkuntza gisa. Horrela, italiera modernoaren oinarri bihurtu zen. Bere poesiak eta saiakerek Petrarkaren lanarekiko interesa berpiztu zuten. Bere idazkiek ere lagundu zieten konpositoreei madrigalaren garapenean. Mesinan greziera ikasi zuen Konstantinos Laskarisekin eta Paduako Unibertsitatean jarraitu zituen ikasketak. Ferraran Ludovico Ariosto ezagutu zuen eta Lukrezia Borgiaren maitalea izan zen. Erroman, Leon X.a Aita Santuaren latineko idazkari eta Ospitale Ordenako kidea izendatu zuten. 1538an apaiz ordenatu zuten eta Paulo III.a Aita Santuak kardinal izendatu zuen.

## Lanak
### Latinez

* De Aetna
* Historia Veneta
* Epistolae Leonis X nomine scriptae
* De Imitatione
* De Guido Ubaldo Feretrio deque Elisabetha Gonzagia Urbini ducibus liber ad Nicolaum Teupolum
* De Virgilii Culice et Terentii fabulis liber ad Herculem Strotium
* Carmina

### Italieraz

* Gli Asolani
* Le Prose della volgar lingua
* Le Rime
* Le Lettere

## Bibliografia

* Raffini, Christine, "Marsilio Ficino, Pietro Bembo, Baldassare Castiglione: Philosophical, Aesthetic, and Political Approaches in Renaissance Platonism", 1998. ISBN 0-8204-3023-4
* Pietro Bembo, "Oratio pro litteris graecis", 2003. Argitaratzailea: Nigel G. Wilson.
* Nalezyty, Susan. Pietro Bembo and the Intellectual Pleasures of a Renaissance Writer and Art Collector, 2017. ISBN 9780300219197
* Datuak: Q334188
* Multimedia: Pietro Bembo / Q334188
# Herman Boerhaave

Herman Boerhaave (Leiden, Herbehereak, 1668ko abenduaren 31 – 1738ko irailaren 23a) Herbehereetako sendagilea izan zen.

## Biografia

Hasieran teologia ikasten hasi bazen ere, gero medikuntza-ikasketak egin zituen. Ospe handia lortu zuen sendagile bezala; Europa osoko ikasleak joaten zitzaizkion haren saioetara. Ikasleak gaixoengana eramaten zituen, eta irakaskuntza klinikoa asmatu zuen.
Bere garaian arrakasta handia izan zuten bi testu-liburu idatzi zituen fisiologiari (1708) eta kimikari buruz (1724). Izerdi-guruinen berri eman zuen bere lanetan, gainera, baztanga ukimenaren bidez kutsatzen dela baieztatu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q313093
* Multimedia: Herman Boerhaave / Q313093
* Espezieak: Herman Boerhaave
# Jan Baptist Van Helmont

Jan Baptist Van Helmont (Brusela, 1579 - Vilvoorde, 1644), flandriar sendagilea, kimikaria eta filosofoa izan zen. Alkimiaren eta kimikaren arteko zubi gisa hartzen da Van Helmonten lana. Parazeltso suitzar sendagilearen eta alkimistaren jarraitzailea izan zen.

## Kimika

Airea osatzen duten gasak bereizten eta «gas» hitza erabiltzen lehena izan zen. Iatrokimikaren oinarriak finkatu zituen, eta 1640. urte aldera, anhidrido karbonikoa aurkitu zuen, berak «basa gasa» deitu zuena. Termometro bat ere egin zuen matraze bateko uraren dilatazioaz baliatuz.

## Fisiologia

Elikadura eta digestioa ikertu zituen, eta bera izan zen arazo fisiologiak aztertzeko kimikaren hastapenak erabili zituen lehena. Hil ondoren, 1648an, argitaratu zioten Ortus Medicinae liburuan bildu ziren haren lan osoak.

## Lanak

* 1621. De magnetica vulnerum curatione. Disputatio, contra opinionem d. Ioan. Roberti (...) in brevi sua anatome sub censurae specie exaratam. Parisen argitaratua
* 1642. Febrium doctrina inaudita. Anberes
* 1644. Opuscula medica inaudit
* 1648. Ortus medicinae, id est Initia physicae inaudita,
* 1670. Œuvre physique et médecine

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Flavio Aviano

Flavio Aviano (latinez: Flavius Avianus) latinezko alegia idazle bat izan zen, ikerle batzuk Antoniotarren aroan kokatzen dutena, beste askok VI. mendean egiten dutelarik.
Bere izena daramaten 42 alegiek Teodosius izeneko bati eskainita daude, Saturnalia idatzi zuen Ambrosio Teodosio Makrobio izan daitekeena. Badirudi bere alegiek izen handia eduki zutela eskola liburu gisa.
# Ausonio

Dezimo Magno Ausonio (latinez: Decimus Magnus Ausonius; Vasates, egungo Bazas, Gironda, c. 309 – Bordeletik gertu, c. 394) Galiako latinezko poeta erromatar nabarmen bat izan zen.

## Biografia

Familia handiki baten baitan jaioa, giro akademiko batean hezia, irakasle gisa aritu zen gaztetan eta Valentiniano I.aren seme zen Grazianoren maisu ere izan zen. Biekin Germaniako kanpaina militarretan eogn zen 368-369 urteetan. Paulino Nolakoaren maisu ere izan zen eta berarekin gutun harreman ugari izan zituen bizitzan zehar. Latinezko olerkigintza hilik zegoen unean, Ausoniok olerki fin ugari idatzi zituen. Erromako Inperioan kargu administratibo garrantzitsuak bete eta Grazianoren heriotzaren ondoren, 383 urtean, Bordele ingurura itzuli zen azkenean eta bertan idatzi zituen bere olerki gehienak, denetariko gaiei buruz: hiriak, natura, goraipamenak eta abar. Bere lanari esker garaiko Galiari buruzko informazio anitz jaso da. Oso ezaguna da bere Mosella, Mosela ibaiari buruzko olerkia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q234593
* Multimedia: Ausonius / Q234593
# Jean Charlier de Gerson

Jean Charlier de Gerson (Gerson, Xanpaina, Frantzia, 1363ko abenduaren 13a - Lyon, Frantzia, 1429ko uztailaren 12a) frantses teologo eta sermoilaria izan zen.

## Biografia

"Doktore guztiz kristau" deitura eman zioten bere garaikideek, Doctor christianissimus. Parisko Unibertsitateko kantziler nagusi izan zen, eta Konstantzako Kontzilioan parte hartu zuen (1414-1418), Mendebaldeko Zisma Handiari amaiera eman nahian. Haren mistika Devotio Moderna mugimendukoa da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q281179
* Multimedia: Jean Gerson / Q281179