# Randy Gardner

Randy Gardner (San Diego, 1946ko urriaren 19a) gizon estatubatuarra da, eta zientifikoki dokumentatuta dagoen errekorra du: esna denbora gehien iraun duen gizakia da, inolako estimulatzailerik gabe. 1964an, 17 urte zituela eta Alta institutuko ikaslea zela San Diegon, Kalifornian, Gardner esna geratu zen 264 orduz (11 egun), Honoluluko Tom Roundsen esku zegoen 260 orduko aurreko errekorra hautsiz.
Gardnerren marka Toimi Soini finlandiarrak hautsi zuen hilabete batzuk geroago, 276 orduz (11+1/2 egun) esna egon ondoren. Baieztatu gabeko txostenak ere badaude, ustez esna luzaroago egotea lortu zuten pertsonenak. Hala ere, komunitate zientifikoak Garder-en kasua marka gorentzat jotzen du oraindik ere, loaren ikertzaile talde batek zehatz-mehatz jarraitu zuen bakarra izan baitzen hasieratik.

## Xehetasunak

Orduan, esna egotearen errekorra Honoluluko gizon batek zuen, Tom Roundsek, 260 orduz lorik egin gabe egon ondoren.
Jakina, bere erronkak neurozientzialari askoren arreta erakarri zuen, eta loa galtzeko egun batzuk pasatzen dituen pertsona baten osasunaren bilakaera aztertzeko aukera ikusi zuten. Horregatik, esperimentua hastean, neurozientzialari-talde batek, William Dement doktorea buru zuela, haren bizi-zeinuak monitorizatu eta haren bilakaerari buruzko txosten zehatza idatzi zuen.
John J. Rossek, Gardnerren osasuna kontrolatzen zuenak, jakinarazi zuen zazpi egunez lorik egin gabe egon ondoren, gaztea ikusmen-haluzinazioak, epe laburreko oroimena eta kontzentrazio-arazoak sufritzen hasi zela; baina, bitxia bada ere, William Dementek esan zuen hamargarren egunean gazteak oraindik bere erreflexuak mantentzen zituela eta pinball partida batean garaitu zuela. Hamaikagarren egunean, behin eta berriz zazpi kentzeko eskatu zitzaionean, 100etik hasita, 65ean gelditu zen. Zergatik gelditu zen galdetu zitzaionean, egiten ari zena ahaztua zuela erantzun zuen.

### Eraginak osasunean

Randyk 14 ordu eta 46 minutu egin zituen lo esperimentua amaitu ondoren. 8:40 inguruan esnatu zen. eta esna egon zen gutxi gorabehera 7:30ak arte. hurrengo egunean, beste 10 ordu eta erdi lo egin zuenean. Handik sei astera eginiko azterketa mediko batek agerian utzi zuen ez zitzaiola ondoriorik geratu, ez fisikorik, ez psikikorik (mentalik). Esan izan da Gardnerren esperimentuak frogatu zuela loaren muturreko gabeziak eragin gutxi duela, nekeari lotutako umore aldaketez gain. Gardnerrek hamarkada batzuk geroago jakinarazi zuenez, insomnio larria pairatzen hasi zen. Ez dakigu gaixotasunak esperimentuarekin zerikusirik duen.

## Errekorraren erregistroa

Prentsa txostenen arabera, Gardnerren errekorra behin baino gehiagotan hautsi da, jarraian konparaketa gisa deskribatzen den moduan. Hala ere, Gardner-en kasua, oro har, marka gorentzat jotzen du komunitate zientifikoak, oso dokumentatuta dagoen bakarra delako. Loaren ikertzaileek berretsi egin dute hautu hori, argudiatuz zaila dela loa kentzeko aldi baten zehaztasuna zehaztea, baldin eta pazienteari arretaz behatzen ez bazaio mikroamets laburrak detektatzeko, parte-hartzaileak sumatu ere ezingo lituzkeenak. Gainera, Guinness errekorren liburuak esna denbora gehien zeraman marka kendu zuen, parte-hartzaileek eragin kaltegarriak jasango ote zituzten beldurrez; beraz, gaur egun are zailagoa da antzeko baieztapenak egiazkoak direla egiaztatzea.
Iturri batzuen arabera, Gardnerren errekorra hilabete geroago gainditu zuen Haminako (Finlandia) Toimi Soinik, 11 egun eta 12 orduz esna egon baitzen, edo 276 orduz 1964ko otsailaren 5etik 15era. 1969an, Bertha Van Der Merwe 52 urteko etxekoandre hegoafrikarrak ustez 282 ordu, edo 11 egun eta 18 ordu, eman zituen lorik egin gabe. 1974an, Kaliforniako Roger Guy English-ek 288 orduz edo 12 egunez esna egon zela adierazi zuen, baina kafea estimulatzaile gisa erabili zuela argitu zuen. 1977ko maiatzaren 2an, Guinness errekorren liburuak jakinarazi zuen Maureen Weston britainiarrak errekorra hautsi zuela, ustez 449 orduz edo 18 egunez esna egon ondoren. 1986an, Guinness errekorren liburuak markaren azken eguneratzea egin zuen, Robert McDonald-i (Kaliforniako Mariposa) emanez, zeina esna egon baitzen 453 orduz, edo 18 egun eta 21 orduz.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Stanley Coren. (2000ko martxoaren 1a). «Sleep Deprivation, Psychosis and Mental Efficiency» Psychiatric Times.
* ↑ «The boy who stayed awake for 11 days» www.bbc.com.
* 1 2 Sample, Ian. (2007-05-26). 11 days awake - but is it record?. ISSN 0261-3077..
* 1 2 3 4 5 What’s the limit to how long a human can stay awake? And why we don’t monitor the record. .
* ↑ «Eleven Days Awake» ArticleBrain 2007-11-29.
* ↑ Boese, Alex. (2007ko azaroaren 5a). «Elephants on Acid and other Bizarre Experiments» Harvest Books: 59. ISBN 0-15-603135-3..
* 1 2 3 Montgomery, Ashley. (2024ko urtarrilaren 28a). Lessons from sleeplessness: The 60th anniversary of Randy Gardner's world record. .
* 1 2 3 «SLEEP AND ITS IMPACT ON HEALTH» www.benbest.com.
* ↑ «Eleven Days Without Sleep: The Haunting Effects Of A Record-Breaking Stunt» www.npr.org 2017-11-06.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4346994