OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Parisko Ituna (1951)

Parisko Ituna nazioarteko itun bat izan zen, Alemaniako Errepublika Federalak, Frantziak, Herbehereek, Luxenburgok, Belgikak eta Italiak 1951ko apirilaren 18an Parisen sinatutakoa, Ikatzaren eta Altzairuaren Europako Erkidegoa sortu zuena, Europaren eraikuntzaren ernamuina.1952ko uztailaren 23an indarrean sartu zen.
1950ean, Robert Shuman Frantziako atzerri-arazoetako ministroak Frantziak eta Alemaniak ikatza eta altzairua elkarrekin produzitzeko beharra aitortu zuen, bi herrien arteko mendeetako lehia geldiarazteko. Parisko Ituna eta bertatik sortutako Ikatzaren eta Altzairuaren Europako Erkidegoa egungo Europako Batasunaren haziak direla esan ohi da. Izan ere, Bigarren Mundu Gerrak deuseztaturik utzitako kontinenteko herriak elkartzen hasi ziren hain garrantzitsuak ziren lehengaien produkzioa eta merkataritza adostasunez egiteko.

## Erreferentziak

* ↑ Europako Batasunaren historia. Argia astekaria, 2004ko apirilak 4, CC BY-SA 3.0, argia.eus (Noiz kontsultatua: 2020-9-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q724496
2007/2009 ? :
| Ikatzaren eta Altzairuaren Europako Erkidegoa (IAEE) | Ikatzaren eta Altzairuaren Europako Erkidegoa (IAEE) | Ikatzaren eta Altzairuaren Europako Erkidegoa (IAEE) | Ikatzaren eta Altzairuaren Europako Erkidegoa (IAEE) | Ikatzaren eta Altzairuaren Europako Erkidegoa (IAEE) | | |
| | Euratom (Europako Energia Atomikoaren Erkidegoa) | Euratom (Europako Energia Atomikoaren Erkidegoa) | Euratom (Europako Energia Atomikoaren Erkidegoa) | Euratom (Europako Energia Atomikoaren Erkidegoa) | Euratom (Europako Energia Atomikoaren Erkidegoa) | Euratom (Europako Energia Atomikoaren Erkidegoa) |
| | Europako Ekonomia Erkidegoa (EEE) | Europako Ekonomia Erkidegoa (EEE) | Europako Erkidegoa (EE) | Europako Erkidegoa (EE) | Europako Erkidegoa (EE) | |
| | | ...Europako Erkidegoa: IAEE, EEE (EE, 1993), Euratom | Justizia eta Barne Arazoak (JBA) | | | | |
| Parisko Ituna | Erromako Ituna | Bruselako Ituna | Europako Agiri Bakuna | Maastrichteko Ituna | Amsterdamgo Ituna | Nizako Ituna | Lisboako Ituna |
| | | | "HIRU ZUTABEAK" – EEak (IAEE, EEE/EE, Euratom), ASPB, AKLPJ | "HIRU ZUTABEAK" – EEak (IAEE, EEE/EE, Euratom), ASPB, AKLPJ | "HIRU ZUTABEAK" – EEak (IAEE, EEE/EE, Euratom), ASPB, AKLPJ | |
# Da'wat al-Haqq

Da'wat al-Ḥaqq (arabieraz: دعوة الحق‎, euskaraz: «Egiaren deia») islamiar hilabetekaria da, Marokoko Dohaintza eta Islamiar Gaietarako Ministerioak argitaratua. 1957an sortu zen, Marokok independentzia lortu eta hurrengo urtean, Mohammed V.a erregearen agindupean.
Lehen urteetan, salafismoarekin eta Marokoko Mugimendu Abertzaleko eta Istiqlal alderdiko elementu kontserbadoreekin erlazionatuta zegoen. «Arabiar eta islamiar balioen zaindari»-tzat hartzen zen, eta errege berak onetsi zuen. Abdulqader as-Sahrawi izan zen aldizkariaren lehen editoreetako bat.
1960ko hamarkadan, Hassan II.aren agindupean, kultur proiektu eta monarkia sendotzeko tresna bihurtu zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Fernández Fonfría, Lidia. (2012). Llamada de la verdad (Da'wat al-Haqq) : análisis de una revista oficial del Marruecos post-colonial. OCLC .857892136 (Noiz kontsultatua: 2025-02-27).
* ↑ (Ingelesez) Koningsveld, Sjoerd van. «The Study of Contemporary Islam in Morocco» Modern Societies & the Science of Religions. Brill (argitaratze data: 2002-01-01), 272-273 or. ISBN 978-90-04-37918-3. (Noiz kontsultatua: 2025-02-27).
* 1 2 3 4 5 (Ingelesez) Fernández Parrilla, Gonzalo. (2014). «The Challenge of Moroccan Cultural Journals of the 1960s» Journal of Arabic Literature 45 (1): 104-128. ISSN 0085-2376. (Noiz kontsultatua: 2025-02-27).
* ↑ (Arabieraz) الخضراوي, إدريس. «مجلة "أنفاس".. الثقافة أفقًا لتجديد الكتابة ومقاومة التحجر» الخضراوي, إدريس 2021-11-11 (Noiz kontsultatua: 2025-02-27).
* ↑ (Arabieraz) «عبد القادر الصحراوي» uemnet.free.fr (Noiz kontsultatua: 2025-02-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20414732
# Marokoko Loteria Nazionala

Marokoko Loteria Nazionala Marokoko apustu-jokoen sistema da. 1971ko abenduan sortu zen sozietate anonimo pribatu gisa, eta Loteria Kudeatzeko Enpresa Nazionalak antolatzen du. 2015ean, 1.442 establezimendu baimenduren sarearen bidez saltzen zen.

## Historia

2015eko irailean, zori-jokoen publizitatea telebistan erakustea debekatu zuten Marokon.
2018ko azaroan, Loteria Kudeatzeko Enpresa Nazionalak berehalako loterien, lineako jokoen, lasterketa birtualen eta loteria-makina interaktiboen kudeaketa Sisal Group enpresa italiarraren esku utzi zuen. Enpresa hori kudeaketa sistema berri bat erabiltzen hasi behar izan zuen. Aukera honek sarearen nazio mailako ikuskapena birdefinitzea ekarri zuen. Sisal Groupek ordura arte Marokoko Loteria Nazionala kudeatzen zuen Intralot enpresa greziarra ordezkatu zuen. Sisal enpresak hainbat arazo izan ditu Italiako justizia sistemarekin iruzurrarengatik eta faktura faltsuengatik.
2018an, Loteria Kudeatzeko Enpresa Nazionalak 849 milioi dirham irabazi zituen apustuetan.

## Erreferentziak

* 1 2 (Frantsesez) «Loterie nationale. Les dessous d’un appel d’offres» LesEco.ma 2018-12-10 (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).
* ↑ (Frantsesez) «La publicité pour les jeux d’argent désormais interdite par la loi» Challenge 2015-09-03 (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).
* ↑ (Frantsesez) Khattabi, Ayoub. «La gestion de la Loterie nationale confiée à l’italien Sisal Group» Le360 2018-11-16 (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).
* ↑ (Frantsesez) Amoussou, Roland. «Loterie Nationale : une nouvelle stratégie de développement» Challenge 2019-03-11 (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).
* ↑ (Frantsesez) Darouiche, Mohamed. «Jeux de hasard au maroc: un marché qui brasse des millions» MarocHebdo 2019-05-07 (Noiz kontsultatua: 2025-02-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25377807
# Jon De Luis

Jon De Luis Sueskun (Berbintzana, Nafarroa Garaia, 2003ko maiatzaren 5a) Euskal herritar futbolaria da. Atzelari gisa jokatzen du. Osasunako harrobian ibilia da.

## Kirol Ibilbidea

2023ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Conference League | Conference League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Mutilvera | 2.F | 2021/22 | 5 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 5 | 0 |
| Mutilvera | Denera | Denera | 5 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 5 | 0 |
| Subiza | 3.F | 2022/23 | 25 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 25 | 0 |
| Subiza | Denera | Denera | 25 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 25 | 0 |
| Bilbao Athletic | 2.F | 2023/24 | 25 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 25 | 1 |
| Bilbao Athletic | 1.F | 2024/25 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Bilbao Athletic | Denera | Denera | 25 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 25 | 1 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 55 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 55 | 1 |

## Erreferentziak

* ↑ Abizena Suescun idaztea, euskal herritar horren aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, Sueskun onartu du deitura horren grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia

## Kanpo estekak

* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Fitxa
* Datuak: Q120336469
# Asier Pérez Moreno

Asier Pérez Moreno (Azkoien, Nafarroa Garaia, 2003ko uztailaren 28a) Euskal herritar futbolaria da. Atzelari gisa jokatzen du. Osasunako harrobian ibilia da.

## Kirol Ibilbidea

2024ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Conference League | Conference League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Peña Sport | 3. | 2019/20 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 2 | 0 |
| Peña Sport | Denera | Denera | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 2 | 0 |
| Subiza | 3. | 2020/21 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 0 | 0 |
| Subiza | 3.F | 2021/22 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 0 | 0 |
| Subiza | Denera | Denera | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 0 | 0 |
| Mutilvera | 2.F | 2022/23 | 14 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 14 | 0 |
| Mutilvera | Denera | Denera | 14 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 14 | 0 |
| Bilbao Athletic | 1.F | 2022/23 | 4 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 4 | 0 |
| Bilbao Athletic | Denera | Denera | 4 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 4 | 0 |
| Baskonia | 3.F | 2023/24 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 2 | 0 |
| Baskonia | Denera | Denera | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 2 | 0 |
| Mutilvera | 2.F | 2023/24 | 17 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 17 | 0 |
| Mutilvera | Denera | Denera | 17 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 17 | 0 |
| Tudelano | 2.F | 2024/25 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Tudelano | Denera | Denera | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 39 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 39 | 0 |

## Kanpo estekak

* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Datuak: Q116288712
# Aimar Bonel

Aimar Bonel Aikua (Kaparrotsu, Nafarroa Garaia, 2006ko maiatzaren 19a) futbolari nafarra da, Osasunako harrobian hezia. Aurrelari lanetan aritzen da. Bere anai gaztea Asier futbolaria da ere.

## Kirol Ibilbidea

2024ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Conference League | Conference League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Subiza | 1.F | 2024/25 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Subiza | Denera | Denera | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |

## Erreferentziak

* ↑ Abizena Aicua idaztea, euskal herritar horren aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, Aikua onartu du deitura horren grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia

## Kanpo estekak

* Fitxa
* Datuak: Q129726754
# Babiloniako lorategi esekiak

Babiloniako lorategi esekiak, Semiramisen lorategiak ere deituak, antzinate klasikoko munduko zazpi mirarietako bat ziren. Babilonian zeuden, gaur egungo Irakeko Al-Hillah hiritik gertu. Antzinako Grezia eta Erromako autoreen (Estrabon, Diodoro Sikulo, Kinto Kurtzio Rufo) izkribuetan agertzen badira ere, egiaz izan ote ziren ziurtasunik ez da.
Emazte Amitisi-ri maitasuna erakutsi nahi zion Nabukodonosor II.a Babiloniar erregeari egotzi zaio haien eraikuntza. Antza denez, Amitisik Mediako (Kurdistan) bere sorterri menditsuko landarediaren oroimina zuen, Babiloniako ordoki agorren oso desberdina baitzen. Emaztea alaitzeko, K.a. 600 aldean, erregeak lorategi ederrez estalitako muino artifizial hori oparitzat eman zion.
Antzinako autoreen arabera, 120 metro luze eta 25 metro garai ziren, eta arkuek eutsitako harrizko terrazez eginik zeuden. Erregearen gazteluaren ondoan zeuden eta Eufrates ibaitik hurbil, bidaiariek ikus zitzaten, sartzea debekaturik zuten eta. Gainaldean ur-biltegi bat zegoen lorategiak ureztatzeko. Estrabonen arabera, Arkimedesen torlojua erabiltzen zen ura Eufratestik igotzeko. Horrela, hezetasun nahikoa izaten zen landaredi joria eta espezie askotako zuhaitz handiak izateko. Egiaz egon baldin bazen, Babiloniako lautada horietan, oihan itxurako lorategi hori zinez ikusgarria bide zen.
Urteekin hondatuz joan zen. Lehenengo persiarren konkistak, denboraren joanak ondoren eta, azkenik, Evemero erregeak hiria konkistatu zuenean, K.a. 125. urtean, eragindako sute batek monumentua osotara suntsitu zuten.

## Erreferentziak

* 1 2 Carroll, Maureen. (2003). Earthly Paradises: Ancient Gardens in History and Archaeology. Londres: British Museum Press, 26–27 or. ISBN 0-89236-721-0..
* ↑ Estrabon. Geographies. XVI.1 Penelope.uchicago.edu.

## Ikus, gainera

* Antzinate klasikoko munduko zazpi mirariak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41931
* Multimedia: Hanging Gardens of Babylon / Q41931
# Marbella Fútbol Club

Marbella Fútbol Club futbol talde andaluziarra da, 1997an Marbella hirian sortutakoa.

## Historia

1947 eta 1997 artean Club Atlético Marbella taldea izan zen hirian. Azken urteetan izan zuen arrakasta handiena, 1992 eta 1996 artean lau denboraldi egin baitzituen bigaren mailan. Diru arazoen ondorioz taldea desegin zen.
1997an talde berria eratu zen eta bigarren B mailako ohiko taldea izan da.

## Datuak

2024-25 barne:
* Denboraldiak 1. mailan: 0
* Denboraldiak 2. mailan: 0 (guztira 4)
* Denboraldiak 2. B mailan: 14 (guztira 20)
* 1. maila RFEF: 1
* 2. maila RFEF: 1
* Denboraldiak 3. mailan: 9 (guztira 27)
* 3. maila RFEF: 2
* Ligako posturik onena:
** 2.a, 2.B mailan (2017-18)
** Guztira: 7.a, 2. mailan (1992-93)

### Azken denboraldiak

| Urtea | # | Maila | Postua | Errege Kopa |
| 2007-08 | 3 | 2. B Maila | 15.a | - |
| 2008-09 | 3 | 2. B Maila | 4.a | - |
| 2009-10 | 3 | 2. B Maila | 19.a (jeitsi) | final 1/32 |
| 2010-11 | 4 | Hirugarren Maila | 10.a | - |
| 2011-12 | 4 | Hirugarren Maila | 3.a | - |
| 2012-13 | 4 | Hirugarren Maila | 11.a | - |
| 2013-14 | 4 | Hirugarren Maila | 1.a | - |
| 2014-15 | 3 | 2. B Maila | 10.a | 1. itzulia |
| 2015-16 | 3 | 2. B Maila | 14.a | - |
| 2016-17 | 3 | 2. B Maila | 7.a | - |
| 2017-18 | 3 | 2. B Maila | 2.a | 2. itzulia |
| 2018-19 | 3 | 2. B Maila | 7.a | 1. itzulia |
| 2019-20 | 3 | 2. B Maila | 2.a | 2. itzulia |
| 2020-21 | 3 | 2. B Maila | 9.a/4.a | 2. itzulia |
| 2021-22 | 5 | 3. maila RFEF | 3.a | |
| 2022-23 | 5 | 3. maila RFEF | 1.a (igo) | |
| 2023-24 | 4 | 2. maila RFEF' | 3.a (igo) | |
| 2024-25 | 3 | Lehen maila RFEF | | final 1/16 |

## Irabazitako txapelketak

* Espainiako futbol ligako bigarren B maila: 1
1991-92
* Espainiako futbol ligako hirugarren maila: 3
1990-91, 2001–02, 2013–14

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Marbellaren webgune ofiziala
* Datuak: Q2298585
# Telenobela

Telenobela edo folletoi (gaztelaniaz eta portugesez: telenovela; gaztelaniaz /telenoˈβela/ eta portugesez /ˌtɛɫɛnuˈvɛɫɐ/ edo /ˌtɛlenoˈvɛla/) Latinoamerikan sortutako telesail dramatikoen generoa da, Europako, Asiako eta mundu osoko beste hainbat telebista katetan arrakastatsua dena. Hitza tele (televisión edo televisão, euskaraz telebista laburdura) eta novela (eleberri) bildura da. Quebeceko téléromanen antzekoak, anglosaxoizko soap opera ez bezala, normalean ez dute denboraldi bat baino gehiago.
Sentimenduzko edukia da nagusi, azpijokoz, amarruz eta nahasketaz beterik.

## Erreferentziak

* ↑ Andaló, Paula. (2003). «Love, Tears, Betrayal...and Health Messages» Perspectives in Health Magazine: The Magazine of the Pan American Health Organization 8 (2).
* ↑ Trejo Silva, Marcia. (2011). La telenovela mexicana. Orígenes, características, análisis y perspectivas. Mexiko: Trillas ISBN 978-607-17-0914-1..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23745
* Multimedia: Telenovelas / Q23745
# Guruin

Guruina organo zelulabakar edo zelulaniztuna da, organismoak behar-beharrezkoak dituen gaiak (digestiorako urinak, entzimak, hormonak, esnea, etab.) sintetizatzen dituena, ondoren odolean (guruin endokrinoa), gorputzeko barrunbe baten barnean edo horren kanpoko azalean (guruin exokrinoa) askatzeko.

## Guruinen sailkapena

Produktuak non isurtzen dituzten kontuan hartuta:
* Endokrinoak: euren produktuak (hormonak) odolean isurtzen dituzte.
* Exokrinoak: euren produktuak hodi jariatzaile batera jariatzen dituzte, eta horrek, aldi berean, bere produktua organo huts baten argitara zein azalera isurtzen du. Guruin mota horiek hiru taldetan banatzen dira:
** Apokrinoak: gorputzeko zelulen zati bat jariatzean galtzen da. Sarri, guruin apokrino hitz elkartea izerdi guruinak adierazteko erabiltzen da.
** Holokrinoak: zelula oso-osorik desegiten da bere substantziak jariatzeko, bilgor guruinetan bezala.
** Merokrinoak: zelulek euren substantziak exozitosi bidez jariatzen dituzte, mukosa eta serosa guruinetan bezala.
Zelula kopuruaren arabera:
* Zelulabakarrak
* Zelulanitzak: beste bi taldetan banatzen dira: trinkoak (hor, produktua —hormona bat, gehienetan—, zelulen barnean metatzen da, handiaraziz, eta besikalak (produktua zelulekin elkartutako folikuluetan metatzen da).
Guruin exokrino baten jariakina hiru mota hauetan bana daiteke:
* Serosoa: sarri, proteinetan aberatsa den produktu urtsua.
* Mukosoa: glikoproteina bezalako karbono hidratoetan aberatsa den produktu likatsua.
* Sebazeoa: produktu lipidoa.

## Guruin espezifikoak

* Bartholinen guruina
* Gibela
* Malko guruina
* Ugatza
* Pankrea
* Guruin pineala
* Hipofisia
* Prostata
* Listu-guruina
* Bilgor guruina
* Izerdi guruina
* Giltzurrungaineko guruinak
* Tiroidea
* Parotida guruina

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9647
* Multimedia: Glands / Q9647
# Albert Marquet

Albert Marquet (Bordele, 1875eko martxoaren 27a - La Frette-sur-Seine, 1947ko ekainaren 14a) frantziar margolaria izan zen.
1890ean Parisera joan zen Arte Dekoratiboen Eskolan ikastera. Han Henri Matisseren lagun egin zen eta biek elkarri eragin zioten bere lanean. 1892an Arte Ederretako eskolan sartu zen eta Gustave Moreau izan zuen irakasle. Garai hartan, fauvista estiloko bere margolanak erakusten zituen Independenteen Aretoan. Fauvistak ez bezala, kolore argiagoekin eta estilo naturalistagoan margotzen hasi zen. Batez ere paisaiak margotu zituen, baina baita erretratuak eta emakumezko biluziak ere. Parisen lan egin zuen bere estudioan, baita Europako kostaldeko hirietan ere. Europan Napolik eta Veneziak bereziki hunkitu zuten. Afrikako iparraldean ere lan egin zuen, batez ere Aljerren eta Tunisian.

## Iruditegia

* Agayko ikuspegia, 1905
* Erregimentu kolonialeko sarjentua c. 1906–1907
* Vesuvio, c. 1909
* Argi kontra biluzik, 1909
* Biluzik diban batean, 1912
* Marcelle Marqueten erretratua, 1931
* Le Pilat, 1935
* Aljerreko portuan lanbroan, 1943
* Fécamp (Sainte-Adresse hondartza), 1906
* Marseillako portua, 1916
* Emakume ilehoria, 1919

## Kanpo estekak

* Datuak: Q267858
* Multimedia: Albert Marquet / Q267858
# Qibla

Qibla (arabieraz القبلة al-qībla ) norabide bati dagokio eta erlijio arloan, otoitz egitean nora begiratzen duten adierazten du, eta beste hainbat arlotan ere esanahi bera eman daiteke, esaterako hilobietan.
Islamean, qiblak Kaabaren norabidea zehazten du (Mekan) eta imamak eta otoitzean dabiltzanak bertara begiratu behar dute.
Islamdar arkitekturan, qibla meskitan mihraba jartzen den horma da, eta, hain zuzen ere, Mekara begira dagoen horma da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q175047
* Multimedia: Qibla / Q175047
# Ferra arku

Ferra arkua erdi puntuko arkuari zirkunferentziaren 1/3a gehitzean sortzen da eta ferra forma hartzen du. Inpostaren plano bera jarraitzen du.
Badirudi jatorria garai bizantziarrean dagoela, Mediterraneo inguru osoan, haren bertsioak agertzen baitira bizantziar garaiko eraikinetan, hala nola Kapadozia, Armenia eta Sirian. Nahiz eta arte bisigotikoan izan zuen bultzadarik handiena; II. mendeko hilarri batean topatua izan da, beraz, penintsulako erromatarrek erabiltzen zutela esan daiteke.
Beharbada, eragin bisigodoa zela eta, ferra-arkuak batez ere Al-Andalusen nagusitu ziren Kordobako omeien agintaldian, nahiz eta Andaluziako arkuak bisigodoenekiko profil apur bat desberdina izan. Arte hispaniar musulmanetik arte mozarabiar eta arte mudejarrera pasatu zen.
Islamiar arkitekturan hasiera-hasieratik erruz erabili izan da. Arkuak ez ziren erabili egituren pisua eusteko soilik, baina baita ere apaingarri gisa, arku itsu gisa eta horma-hobi arkutu gisa. Meskita bateko mihraba (qibla sinbolizatzen duen nitxoa) ferra-arku baten forma zuen ia beti. Almorabideen garaitik aurrera, lehen ferra-arku zorrotzak edo "hautsiak" agertzen hasi ziren eskualdean, almohadeen garaian orokortu zirenak. Litekeena da arku hau ipar-afrikar jatorrikoa izatea, puntadun arkuak fatimatarren arkitekturan agertzen baitziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2142681
* Multimedia: Horseshoe arches / Q2142681
# Ben Shahn

Ben Shahn (Kaunas, 1898ko irailaren 12a - New York, 1969ko martxoaren 14a) Errusian jaiotako Estatu Batuetako pintorea izan zen.
1906an, Amerikara joan zen bere familiarekin. Gaztetan, litografia-enpresa batean lan egin zuen, eta New Yorkeko marrazki-akademian ikasi zuen. Ikuspegi errealista landu zuen: grafismo garbia, kolore argiak eta xehetasunetarako zaletasuna. Obra nagusiak hauek dira: Sacco and Vanzetti auzirari buruzko saila (1931-1932) eta Handball (1939).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q695239
* Multimedia: Ben Shahn / Q695239
# Gilberto Simoni

Gilberto Simoni (Palú di Giovo, 1971ko abuztuaren 25a) italiar txirrindulari ohia da. 1994ean profesional bihurtu zen eta 36 garaipen lortu zituen. Zazpi aldiz izan da Italiako Giroko podiumean, hauetatik, bi, garaile moduan.
1998an denboraldi kaxkarra egin ostean txirrindularitza utzi egin zuen eta mekanikalari gisa lan egin zuen. Hala ere, 1999an txirrindularitzara bueltatu zen eta urte hartan bertan hirugarren amaitu zuen Italiako Giroa.

## Palmaresa

1992
* Aostako Haranako Giroa eta 2 etapa
1993
* Girobio
* 3. Aostako Haranako Giroan eta etapa 1
1997
* Trentinoko giroko etapa bat.
1999
* 3. Italiako Giroan.
* 3. Suitzako Itzulian eta etapa bat.
2000
* Emiliako Giroa
* 3. Italiako Giroan eta etapa bat.
* Espainiako Vueltako etapa bat.
* 2. Polynormanden
2001
* Romandiako Tourreko etapa bat.
* Italiako Giroa eta etapa bat.
* Espainiako Vueltako etapa bat
* Japoniako kopa.
* 2. Suitzako Itzulian
2002
* Italiako Giroko etapa bat
* 3. Trentinoko Giroan
* 3. Friuliko Giroan
* 3. Laudioko Sari Nagusian
2003
* Trentinoko Giroa eta etapa bat.
* Apeninoetako Giroa
* Italiako Giroa eta hiru etapa.
* Frantziako Tourreko etapa bat.
2004
* 3. Italiako Giroan eta etapa bat.
* Venetoko Giroa
2005
* Paris-Nizako etapa bat.
* Apeninoetako Giroa
* Emiliako Giroa
* 2. Italiako Giroan.
2006
* 3. Italiako Giroan.
2007
* 4. Italiako Giroan eta etapa bat.
2009
* Mexikoko Tourreko etapa bat.

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan

| Itzulia | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 |
| Italiako Giroa | - | UT | - | UT | 58. | 3. | 3. | 1. | UT | 1. | 3. | 2. | 3. | 4. | 10. | 22. | 69. |
| Frantziako Tourra | - | UT | - | UT | - | - | - | - | - | 84. | 17. | - | 60. | - | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | - | - | 19. | - | 29. | 36. | 10. | - | - | 51. | - | - | - | - | - |
| Munduko errepideko txapelketa | - | - | - | - | - | - | - | 38. | UT | - | - | - | - | - | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak

Gilberto Simoni - ProCyclingStats
* Datuak: Q252436
* Multimedia: Gilberto Simoni / Q252436