# Uztailaren 9

Uztailaren 9a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta laurogeita hamargarren eguna da, 191.a bisurteetan. 175 egun falta dira urtea amaitzeko.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Jean Cassou Jaiotza: Bilbo eta Deustu, 1897 Heriotza: Parisko 5. barrutia eta Paris, 1986ko urtarrilaren 15a Gaizka Garitano Agirre Jaiotza: Bilbo, 1975 Pierre Lhande Jaiotza: Baiona, 1877 Heriotza: Atharratze-Sorholüze, 1957ko apirilaren 17a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan Tom Hanks Jaiotza: Concord, 1956 David Hockney Jaiotza: Bradford, 1937 Viktor Janukovitx Jaiotza: Yenakiieve $^{(en)}$ , 1950 Amélie Nothomb Jaiotza: Etterbeek, 1966 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian Juan Larrea Jaiotza: Bilbo, 1895eko martxoaren 13a Heriotza: Córdoba, 1980 Ramon Zubiaurre Jaiotza: Garai, 1882ko irailaren 1a Heriotza: Madril, 1969 Esteban Areta Jaiotza: Iruñea, 1932ko apirilaren 14a Heriotza: Sevilla, 2007 Jose Goikoa Jaiotza: Donostia, 1844ko apirilaren 10a Heriotza: Donostia, 1911 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Edmund Burke Jaiotza: Dublin, 1729ko urtarrilaren 12a eta 1729 Heriotza: Beaconsfield, 1797 Hadriano Jaiotza: Italica, 76ko urtarrilaren 24a Heriotza: Baia $^{(en)}$ , 138 Zachary Taylor Jaiotza: Barboursville $^{(en)}$ , 1784ko azaroaren 24a Heriotza: Etxe Zuria, 1850 Georges Bataille Jaiotza: Billom, 1897ko irailaren 10a Heriotza: Paris, 1962 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
* Gertaerak
* Karlosen Zubia
* 1357 - Karlos IV.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak Karlosen Zubiaren (irudian) lehen harria jarri zuen Pragan.
* 1810 - Napoleonek Herbehereetako Erresuma beretu zuen.
* 1816 - Argentina Espainiatik independizatu zen.
* 1922 - Johnny Weissmuller austro-hungariarrak 100 metro 58,6 segundotan igeri egin zuen, munduko igeriketa errekorra onduz eta minutuaren muga hautsiz.
* + Gertaera gehiago...
* Egutegia
* Txantiloi:Uztail2025
* Aurreko eta hurrengo urteetan
* 2022: Larunbata
* 2023: Igandea
* 2024: Asteartea
* 2026: Osteguna
* 2027: Ostirala
* 2028: Igandea
* Izendegia
* Santutegia:
* Beronika Giuliani, Paulina Visintainer, Nikolas Pieck, Joan Koloniakoa, Agustin Zhao Rong eta Txinako beste 119 martiri
* Seaska egutegia:
* Lierni eta Beronika.

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1976 – Norma Mentxaka 42 urteko emakumea ultraeskuindar batek tiroz hil zuen Santurtzin manifestazio batean.
* 2016 – Euskal Wikilarien Kultura Elkartearen aurkezpena eta Bake-Itunak editatoia Donostiako Alde Zaharreko Zuloaga plazan eta San Telmo museoan ospatu zen.

### Mundua

* 1357 – Karlos IV.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak Karlos zubiaren lehen harria jarri zuen Pragan.
* 1810 – Napoleonek Herbehereetako Erresuma beretu zuen.
* 1816 – Argentina Espainiatik independizatu zen.
* 2006 – Hegazkin istripua Siberian, 122 hildako, Airbus hegazkin bat Irkutsken lurrera erori eta gero.
* 2011 – Hego Sudanek independentzia lortu zuen.

## Arte eta kultura
### Euskal Herria

* 2016 – Euskal Wikilarien Kultura Elkartearen aurkezpena eta Bake-Itunak editatoia Donostiako Alde Zaharreko Zuloaga plazan eta San Telmo museoan ospatu zen.

### Mundua

* 1982 – Tron filma estreinatu zen, Steven Lisbergerek zuzendu eta Jeff Bridges, Bruce Boxleitner, David Warner, Cindy Morgan eta Barnard Hughes aktoreek antzeztu zutelarik.
* 2003 – Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl filma estreinatu zen, Gore Verbinskik zuzendu eta Johnny Depp, Geoffrey Rush, Orlando Bloom, Keira Knightley, Jack Davenport eta Jonathan Pryce aktoreek antzeztu zutelari.

## Kirolak
### Euskal Herria
### Mundua

* 1922 – Johnny Weissmuller austro-hungariarrak 100 metro 58,6 segundotan igeri egin zuen, munduko igeriketa errekorra onduz eta minutuaren muga hautsiz.
* 2012 – Serena Williams eta Roger Federer tenislariak Wimbledongo txapelketa irabazi zuten.

## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1756 – José Goia, nafar apaiz katoliko eta itzultzailea (h. 1807).
* 1801 – Adolphe Daguenet, euskal politikaria (h. 1886).
* 1820 – Bruno Etxenike, nafar idazlea eta itzultzailea (h. 1893).
* 1837 – Luis Zirilo Iza, bizkaitar idazlea (h. 1892).
* 1875 – Jean Barbier, euskal idazlea (h. 1931).
* 1877 – Pierre Lhande, euskal idazlea eta apaiza (h. 1957).
* 1882 – Patrizio Etxeberria, gipuzkoar enpresaburua eta politikaria (h. 1972).
* 1885 – Bernard Delhom, 110 urte eta 265 egun bizi izandako behenafarra, hil zenean momentuko euskal herritarrik nagusiena (h. 1996).
* 1897 – Jean Cassou, Euskal Herrian jaiotako frantziar idazlea (h. 1986).
* 1899 – Raimunda Royo, bizkaitar emakume mendigoizale aitzindaria.
* 1902 – Ricardo Montero, euskal txirrindularia (h. 1974).
* 1916 – Félix Padín, bilbotar anarkista, Euzko Gudarostearen eta CNTren batailoietako tenientea (h. 2014).
* 1942 –
** Ricardo de Ángel, bizkaitar legelari eta abokatua (h. 2024).
** Ramon Irigoien, gaztelaniazko nafar idazlea.
* 1946 – Ángel Lasunción, nafar enpresaburu eta politikaria.
* 1951 – Luis Maria Iriarte, Zizur Nagusiko alkate ohia.
* 1952 – Xesqui Castañer, politikari, ikerlari eta irakaslea, Arabako Batzar Nagusietan lelehenengo emakume presidentea, Valentzian (h. 2018).
* 1956 – Iñaki Ábalos, gipuzkoar arkitektoa.
* 1964 – Kike Biguri, donostiar aktorea.
* 1966 – Koldo Tellitu, bizkaitar abokatua eta Ikastolen Elkarteko lehendakari ohia
* 1968 – Javier Gorroño, bizkaitar saskibaloi jokalari ohia.
* 1970 – Carlos Delgado, bizkaitar futbol arbitroa.
* 1972 – Jose Luis Galilea, gipuzkoar saskibaloi jokalari ohia.
* 1975 – Gaizka Garitano, euskal herritar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1977 – Daniel Larretxea, lapurtar errugbilari ohia.
* 1981 – Xabi Pascual, euskal herritar futbolaria.
* 1985 – Irantzu Castrillo, bizkaitar futbolari ohia.
* 1990 – Ander Arruti, arabar saskibaloi jokalaria.
* 1995 – Iraia Iparragirre, gipuzkoar futbolaria.
* 1997 – Zourdine Thior, senegaldar-gipuzkoar futbolaria, Pikinen.

### Mundua

* 1578 – Fernando II.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (h. 1637).
* 1654 – Reigen enperadorea, Japoniako 112. enperadorea (h. 1732).
* 1721 – Johann Nikolaus Götz, alemaniar poeta (h. 1781).
* 1764 – Ann Radcliffe, britainiar idazlea (h. 1823).
* 1775 – Matthew Lewis, ingeles idazlea, eleberrigilea eta antzerkigilea (h. 1818).
* 1786 – Rudolf Schadow, alemaniar eskultorea (h. 1822).
* 1802 – Thomas Davenport, estatubatuar asmatzailea (h. 1851).
* 1819 – Elias Howe, estatubatuar asmatzailea (h. 1867).
* 1825 – Julius Oppert, alemaniar jatorriko frantziar historialari, hizkuntzalari eta filologoa (h. 1905).
* 1834 – Jan Neruda, txekiar poeta eta idazlea (h. 1891).
* 1845 – George Darwin, ingeles matematikaria, astronomoa, abokatua eta eugenista (h. 1912).
* 1858 – Franz Boas, alemaniar antropologo eta etnologoa (h. 1942).
* 1868 – Gustav Noske, alemaniar politikaria (h. 1946).
* 1879 –
** Carlos Chagas, brasildar fisikaria (h. 1934).
** Ottorino Respighi, italiar musikagilea eta orkestra zuzendaria (h. 1936).
* 1886 – Pierre Prüm, Luxenburgoko lehen ministroa (h. 1950).
* 1887 – Emilio Mola, espainiar militarra, Espainiako Gerra Zibila sortu zuen altxamenduaren zuzendaria (h. 1937).
* 1894 – Pyotr Kapitsa, errusiar fisikaria, 1978ko Fisikako Nobel Saria (h. 1984).
* 1901 – Barbara Cartland, ingeles idazlea, 723 eleberri erromantikoren idazlea (h. 2000).
* 1911 –
** Mervyn Peake, ingeles idazle eta ilustratzailea (h. 1968).
** John Archibald Wheeler, estatubatuar fisikaria (h. 2008).
* 1914 – Willi Stoph, Ekialdeko Alemaniako lehen ministro eta estuburua (h. 1999).
* 1915 – David Diamond, estatubatuar musikagilea (h. 2005).
* 1916 – Edward Heath, Erresuma Batuko lehen ministroa (h. 2005)
* 1921 – Cirilo Martínez Novillo, espainiar margolaria (h. 2008).
* 1922 – Peter Schidlof, austriar musikagilea (h. 1987).
* 1923 – Jean Couzy, frantziar alpinista (h. 1958).
* 1925 – Borislav Stanković, serbiar saskibaloi-jokalaria eta entrenatzailea eta Saskibaloiko Nazioarteko Federazioaren idazkari nagusia (h. 2020).
* 1926 – Ben Roy Mottelson, daniar jatorriko estatubatuar fisikaria, 1975eko Fisikako Nobel Saria (h. 2022).
* 1928 – Federico Martín Bahamontes, Toledoko Arranoa, espainiar txirrindularia (h. 2023).
* 1929 – Hassan II.a Marokokoa, Marokoko erregea (h. 1999).
* 1931 - Valentina Borok, ukrainar-sobietar matematikaria, ekuazio diferentzial partzialetan egindako lanagatik ezaguna (h. 2004).
* 1932 – Donald Rumsfeld, estatubatuar politikaria, funtzionarioa eta enpresaria (h. 2021).
* 1933 –
** Elem Klimov, sobietar zinemagilea (h. 2003).
** Oliver Sacks, ingeles neurologoa eta idazlea (h. 2015).
* 1934 – Michael Graves, estatubatuar arkitekto eta diseinatzailea (h. 2015).
* 1935 –
** Wim Duisenberg, herbeheretar ekonomista eta politikaria, Europako Banku Zentralaren lehen lehendakaria (h. 2005).
** Mercedes Sosa, Argentinako folkloreari zabalkundea eta berrikuntza eskaini zizkion abeslaria (h. 2009).
* 1936 – June Jordan, karibear-estatubatuar poeta, saiakeragile eta aktibista (h. 2002).
* 1937 – David Hockney, britainiar margolaria.
* 1938 –
** Brian Dennehy, estatubatuar aktorea (h. 2020).
** James B. Pollack, estatubatuar astrofisikaria (h. 1994).
* 1943 - Soledad Miranda, espainiar aktorea eta abeslaria (h. 1970).
* 1943 – Theresa Poh Lin Chan, singapurtar idazle, aktore eta irakaslea (h. 2016).
* 1944 – Dorotea Bárcena, galiziar aktorea, antzerkigile eta antzerki zuzendaria (h. 2016).
* 1946 – Bon Scott, eskoziar hard rock abeslaria, letrista, gaitajolea eta baterijolea, AC/DC taldeko kidea (h. 1980).
* 1947 – O. J. Simpson, estatubatuar futbolaria eta aktorea, emazte ohiaren eta lagunaren hilketengatik espetxeratua (h. 2024).
* 1949 – Roz Kaveney, britainiar idazlea, kritikoa eta poeta.
* 1950 –
** Viktor Janukovitx, Ukrainako presidentea.
** Adriano Panatta, italiar tenislari ohia.
* 1951 – Chris Cooper, estatubatuar aktorea.
* 1953 – Thomas Ligotti, estatubatuar idazlea.
* 1955 – Jimmy Smits, estatubatuar aktorea.
* 1956 – Tom Hanks, estatubatuar aktorea.
* 1957 – Kelly McGillis, estatubatuar aktore eta ahots bikoiztailea.
* 1964 –
** Sérgio Luís Donizetti, João Paulo, brasildar futbolari ohia.
** Courtney Love, estatubatuar punk eta grunge abeslari, musikari, aktore eta artista bisuala.
** Gianluca Vialli, italiar futbolari eta entrenatzailea (h. 2023).
* 1965 – David O'Hara, eskoziar aktorea.
* 1966 –
** Jamie Bartlett, hegoafrikar aktorea (h. 2022).
** Amélie Nothomb, belgikar idazlea.
* 1969 – Desislava Radeva, Bulgariako lehen dama.
* 1971 –
** Laura Alba, UPNko politikaria.
** Marc Andreessen, estatubatuar informatikaria.
* 1973 – Shigeyoshi Mochizuki, japoniar futbolari ohia.
* 1975 –
** Damián Szifron, argentinar telebista eta zinema zuzendari eta gidoilaria.
** Linor Goralik, israeldar idazlea.
* 1977 – Vitali Gerasimov, Errusiako Lurreko Indarren maior jenerala.
* 1978 –
** Jaka Lakovič, esloveniar saskibaloi jokalari ohi eta entrenatzailea.
** Linda Park, korear jatorriko estatubatuar aktorea.
** Isaac Xubín, galiziar idazle eta itzultzailea.
* 1979 –
** Ella Koon, txinatar abeslari, aktore eta modeloa.
** Koji Nakata, japoniar futbolaria.
* 1981 –
** Zar Amir Ebrahimi, irandar-frantziar aktorea.
** Lee Chun-Soo, hegokorear futbolari ohia.
* 1982 –
** Kozue Ando, japoniar futbolari ohia.
** Maggie Ma, kanadar aktorea.
** Sakon Yamamoto, 1 Formulako japoniar pilotua.
* 1984 –
** Hanna Hall, estatubatuar aktorea.
** Baže Ilijoski, mazedoniar futbolaria.
* 1985 – Mirza Begić, esloveniar saskibaloi jokalaria.
* 1986 –
** Melisa Rodríguez, espainiar arkitekto eta politikaria.
** Kiely Williams, estatubatuar abeslari, aktore eta idazlea.
* 1987 – Élodie Fontan, frantziar aktorea.
* 1990 – Lucía González, ziklo-kroseko eta errepideko asturiar txirrindularia.
* 1991 – Jony Rodríguez, espainiar futbolaria.
* 1992 – Margaret Satupai, samoar atleta, pisu eta disko jaurtiketan aditua.
* 1994 – Hugh Carthy, ingeles txirrindularia.
* 1995 – Sandro Ramírez, espainiar futbolaria.
* 1997 – Tatjana Schoenmaker, hegoafrikar igerilaria, bular-igeriketan aditua.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1410 – Martin II.a Enrikez Lakarrakoa, Nafarroako Erresumako noblea.
* 1437 – Joana Nafarroakoa, Nafarroako infanta (j. 1370).
* 1805 – Maria Josefa Aedo, sor Maria Josefa del Rosario, Mesedeetako Ordeneko lekaime bizkaitarra, Santiago de Compostelan (j. 1766).
* 1823 – Fernando Amezketarra, amezketar bertsolari eta plazagizon ospetsua (j. 1764).
* 1905 – Rafael Murga Mugartegi, bizkaitar idazlea, Las Palmas Kanaria Handikoan (j. 1840).
* 1911 – Jose Goikoa, gipuzkoar arkitektoa (j. 1844).
* 1957 – Obdulio Lopez de Uralde, arabar marrazkilaria, ilustratzailea eta margolaria (j. 1896).
* 1969 – Ramon Zubiaurre, euskal margolaria (j. 1882).
* 1976 – Norma Mentxaka, Santurtziar emakumea, ultraeskuindar batek kalean tiroz eraila (j. 1932).
* 1980 – Juan Larrea, bizkaitar poeta eta pentsalari abangoardista, Argentinan (j. 1895).
* 1983 – Karle Garmendia Aldaz, nafar margolaria (j. 1898).
* 1988 – Shanti Zurutuza, gipuzkoar kirol antolatzaile eta masaje emailea (j. 1910).
* 1994 – Ángel Zuñiga, nafar kazetaria, El Prat de Llobregaten (j. 1911).
* 1999 –
** Julio Larrakoetxea, bizkaitar diplomazialari eta idazlea (j. 1901).
** Jose Antonio Loidi, gipuzkoar idazlea, euskarazko lehen polizia eleberria idatzi zuena (j. 1916).
* 2007 – Esteban Areta, Areta II, nafar futbolari eta entrenatzailea, Sevillan (j. 1932).
* 2010 – Lourdes Munitxa, bizkaitar abertzale eta euskaltzalea, mitin askotako hizlaria eta euskara bultzatzailea (j. 1948).

### Mundua

* 518 – Anastasio I.a, Bizantziar Inperioko agintaria.
* 1535 – Antoine Duprat, frantziar legegilea, politikaria eta kardinala (j. 1463).
* 1575 – Tsuchiya Masatsugu, Sengoku aroko japoniar samuraia (j. 1544).
* 1654 – Fernando IV.a Hungariakoa, Bohemia, Hungaria, Kroazia eta Erromatarren erregea (j. 1633).
* 1677 – Angelus Silesius, alemaniar idazle, apaiz katoliko eta mistikoa (j. 1624).
* 1746 – Filipe V.a Espainiakoa, Espainiako erregea (j. 1683).
* 1747 – Giovanni Bononcini, italiar musikagile eta biolontxelo-jotzailea (j. 1670).
* 1774 – Anna Morandi Manzolini, italiar anatomia-irakaslea eta argizarizko irudi eskultorea (j. 1714).
* 1797 – Edmund Burke, irlandar politikari, filosofo eta idazlea (j. 1729).
* 1828 – Gilbert Stuart, estatubatuar margolaria, AEBetako erretratugile nagusia (j. 1755).
* 1843 – Washington Allston, estatubatuar olerkari eta margolaria (j. 1779).
* 1848 – Jaime Balmes, kataluniar apaiza, kazetaria eta filosofoa (j. 1810).
* 1850 –
** Siyyid Alí Muhammad, Báb, Babismoaren sortzaile eta Bahá'í Fedearen aitzindaria (j. 1819).
** Zachary Taylor, Ameriketako Estatu Batuetako 12. Presidentea (j. 1784).
* 1856 – Amedeo Avogadro, italiar fisikari eta kimikaria (j. 1776).
* 1897 – Carlos Fermin Fitzcarrald, peruar kautxu-enpresari eta esploratzailea (j. 1862).
* 1904 – Martha Coston, estatubatuar asmatzaile eta enpresaria, Coston bengalaren asmatzailea (j. 1826).
* 1906 – María Laffitte, espainiar aristokrata, idazlea, saiakeragilea, arte-kritikaria eta emakumeen eskubideen defendatzailea (j. 1902).
* 1935 – Daniel Edward Howard, Liberiako 16. presidentea (j. 1861).
* 1945 – Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, poloniar poeta eta antzerkigilea (j. 1891).
* 1953 – Annie Kenney, ingeles sufragista (j. 1879).
* 1957 – Elena Barulina, errusiar botanikaria, genetista eta ikertzailea (j. c. 1895).
* 1962 – Georges Bataille, frantziar idazlea eta pentsalaria (j. 1897).
* 1965 – Louis Harold Gray, britainiar fisikari eta erradiobiologoa (j. 1905).
* 1977 – Alice Paul, estatubatuar ekintzaile feminista (j. 1885).
* 1980 – Vinicius de Moraes, O Poetinha, brasildar poeta eta musikagilea (j. 1913).
* 1986 – Nellie Campobello, mexikar idazlea eta dantzaria, Mexikoko Iraultzaren lekukoa eta narratzailea (j. 1900).
* 1992 - Raimundo Fernández-Cuesta, eskuin muturreko politikari, abokatu eta notario espainiarra (j. 1896).
* 1996 – Aurora Redondo, espainiar antzezlea (j. 1900).
* 2002 – Rod Steiger, estatubatuar aktorea (j. 1925).
* 2007 – Charles Lane, estatubatuar aktorea (j. 1905).
* 2008 – David Ausubel, estatubatuar psikologoa, hezkuntza eta pedagogia arloan berezitua (j. 1918).
* 2009 – Karen Margrete Harup, Danimarkako igerilaria (j. 1924).
* 2010 – Jessica Anderson, australiar nobelagile eta idazlea (j. 1916).
* 2011 –
** Facundo Cabral, argentinar idazle eta kantautorea (j. 1937).
** Peter Newmark, britainiar itzulpengintza-akademikoa eta Surreyko Unibertsitateko irakaslea (j. 1916).
* 2013 – Markus Büchel, Liechtensteingo Lehen Ministroa (j. 1959).
* 2017 –
** Ilya Glazunov, errusiar margolaria (j. 1930).
** Paquita Rico, espainiar aktorea, abeslaria eta dantzaria (j. 1929).
* 2018 –
** Peter Carington, NATOren seigarren Idazkari Nagusia (j. 1919).
** Hans Günter Winkler, alemaniar zaldizkoa, bost urrezko domina olinpiko irabaziz errekorra duena (j. 1926).
* 2019 –
** Freddie Jones, ingeles aktorea (j. 1927).
** Ross Perot, estatubatuar enpresaburu, milioidun eta politikaria (j. 1930).
** Fernando de la Rúa, Argentinako presidentea (j. 1937).
** Rip Torn, estatubatuar aktorea (j. 1931).
* 2020 – Park Won-soon, Seulgo alkatea (j. 1956).
* 2021 – Paul Mariner, ingeles futbolari eta entrenatzailea (j. 1953).
* 2022 –
** L.Q. Jones, estatubatuar aktorea (j. 1927).
** András Törőcsik, hungariar futbolaria (j. 1955).
* 2023 – Luis Suárez, espainiar futbolari eta entrenatzailea (j. 1935).
* 2024 –
** Maxine Singer, estatubatuar biologo molekular eta administratzaile zientifikoa (j. 1931).
** Jerzy Stuhr, poloniar aktore, gidoilari eta zinema zuzendaria (j. 1947).

## Jaiak eta urteurrenak

* Sehaska egutegiko izendegia: Lierni eta Beronika.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2690
* Multimedia: 9 July / Q2690