# Telli Hümaşah Sultan

Haseki TelHümaœah Zeynep Sultan (otomandar turkieraz: هماشاه سلطان, euskaraz: «şahren fénixa» eta «garaipena»; Georgia, Kaukaso edo Grezia, c. 1630 — Istanbul, Otomandar Inperioa, 1676 ondoren) Ibrahim I.aren zortzigarren Hasekia izan zen, eta titulu hori legalki izan zuen bakarra. Ezkondu eta gero, Telli Haseki izena hartu zuen.

## Bizitza

Historialari gehienek 1630ean jaio zela uste dute, baina beste batzuek 1628an edo 1634an jaio zela diote. Bere jaioterria Georgian, Kaukason edo Grezian izan daiteke. Egia esan, Telli Hasekiri buruzko informazio egiazkorik ez dago ia, Ibrahim exekutatzean artxibo gehienak suntsitu zirelako.
Ez dakigu nola iritsi zen jauregira, baina 1646an Ibrahimen ohaide bat zen. 1647ko abenduan, Ibrahim harekin ezkondu zen zeremonia handi batean. Berarekin ezkondu ostean, Haseki Telli Sultan edo Telli Haseki izenez egin zen ezaguna, Greziako ohitura zaharren arabera, neska-ezkonberri baten ilea apaintzeko erabili ohi ziren zilarrezko eta urrezko hariengatik.
Mustafa Naima historialari turkiarrak honelaxe deskribatu zuen Ibrahim eta Hümašahren ezkontza:
   "Komando inperialaren arabera, kontseilu inperialeko bisirrek bitxiz apaindutako ilargi-aurpegiko esklaboaren oparia eman zuten. Gero, prozesio ordenatu batean eskoltatu zituzten Davud Paşa lorategietatik Topkapi Jauregiraino. Zeremonia eunuko buruzagi beltzak egin zuen, zeinak andregaiaren eta sultanaren Bisir Handiaren ordezkari jardun zuen. Bisir eta ulemei ohorezko jantziak eman zitzaizkien, eta beste batzuek ohoreak jaso zituzten, ohituraren arabera".
Berarekin ezkondu ostean, Ibrahimek Egiptoko altxorra eman zion dotean, eta Pargal Ibrahim Paşai jauregia, emazte maitearen gozamenerako, lepahori-larruzko alfonbrez apaintzeko agindu zuen. Ekintza horien ondorioz, Telli emakume despota eta harroa bihurtu zen.
Ibrahimek Telli Hümaşahrekiko menpekotasun-ezduintasunaren menpe jartzen zituen bere arrebak, Ayşe, Fatma eta Hanzade. Bere iloba Ismihan Kaya Sultan ere haren mende jarri zuen. Bere onetik aterata, arrebei lurrak eta bitxiak kendu zizkien, eta Telliri zerbitzarazi. Sultan arrebek, Telliren aurrean eta Telli jaten ari zen bitartean, zutik jarri behar zuten, zerbitzarien moduan. Xaboiaren, konketaren eta eskuak garbitzeko erabiltzen zen ur-pitxarraren bila ere joan behar zuten. Ibrahimek uste zuen bere maiteari ez ziotela ondo laguntzen, eta Edirneren jauregira erbesteratu zituen.
Hümaşah haurdunaldian, Eski Sarayn kokatu zen, 1648ko abuztuan Ibrahim hil eta gero. Bere seme bakarra Orhan izan zen, bi urte baino ez zuen bizirik iraun eta 1650eko urtarrilean hil zen.

### Azken urteak

Eski Sarayn eman zituen gainerako egunak. Erregistroek 1672an ematen dute bere presentzia, azken aldiz.
Hasiera batean, urte horretan hil zela uste zen, baina 1676an Giacomo Querini Veneziako enbaxadoreak egindako txostenaren aurkikuntzak frogatzen du, hildako sultanen ezkontidearentzako ohiko harem-protokoloan izan ezik, bereziki haurren amak baziren, eta 1672an berriro ezkondu zela, Kaymakam Ibrahim Paşarekin, Konstantinoplako gobernadorearekin Beraz, 1676az geroztik bizirik jarraitzen zuela jakina da. 1690eko hamarkadan hil zela uste da.

## Herri kulturan

2015ean, Muhteşem Yüzyıl: Kösem turkiar serie historikoan Telli Hümaşah Müge Boz aktoreak interpretatu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ LA TURCA. (2017-12-09). TELLI HÜMAŞAH: la concubina que fue atendida por las sultanas - La Turca. (Noiz kontsultatua: 2024-11-09).
* ↑ (Turkieraz) Sakaoğlu, Necdet. (2024-11-03). Bu Mülkün Kadın Sultanları. Alfa Yayınları ISBN 978-605-171-079-2. (Noiz kontsultatua: 2024-11-09).
* ↑ Sultana Thaíz. (2021-12-13). SULTANA DE SULTANAS I Biografía de Telli Hümaşah Haseki Sultán. (Noiz kontsultatua: 2024-11-09).
* ↑ «Telli Hümaşah Sultan - Bilatu Bideoak» www.bing.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-09).
* ↑ Jane H.. (2019-10-04). III. Telli Hümaşah Sultan - Ibrahims Sultana. (Noiz kontsultatua: 2024-11-09).
* ↑ «Telli Haseki Hümasah Sultan | Wiki | Historia de la Humanidad Amino» Historia de la Humanidad | aminoapps.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-09).

## Bibliografia

* Peirce, Leslie P., The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottomas Empire, Oxford University Press, 1993.
* Uluçay, M. Çaerreserbak atay (2011). Padixahan-khantan-khantan-khantan-khantatu zuen. Ötüken.
* Sakaonahian, Necdet (2008). Bu Mülkün Kadinen Sultanlariz: Vâlide Sultanlar, Hâtunlar, Hasekiler, Kandin Nefendiler, Sultanefendiler. Oimen Lingen Yayingo Lingen.
* Kaya, Nevzat (1990). Kara Çelebi-zade Abdülaziz Efendi'nin Zeyl-i Ravzatü'l-Ebrar'i: tahlil ve metin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6028763