OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hinokitiol

Hinokitiola edo β-tujaplizina, konposatu organiko aromatikoa da, C$_{10}$H$_{12}$O$_2$ formula duena, monoterpenoideen klasekoa. Tropolenoaren deribatu ordezkatua da. Solidoa da. Ohiko disolbatzaile organikoetan disolbatzen da.
Bi isomero ditu, α-tujaplizina eta γ-tujaplizina, eta isomero guztiek tautomeria erakusten dute. Hiru isomeroetan ugariena hinokitiola da.
Hinkitiola, zipresaren familiako zuhaitzen (Cupressaceae) zurgiharrean.

## Historia

Hinokitiola Tetsuo Nozoe kimikari japoniarrak isolatu zuen Taiwanese hinoki arbolaren zuraren olio esentzialetatik. Horregatik hartu zuen konposatuak izen hori.

## Naturan

Hinokitiola eta bere bi isomeroak Cupressaceae familiako arboletan proportzio handiagoan edo txikiagoan aurkitzen dira naturan, hauetan besteak beste: Chamaecyparis obtusa, Thuja plicata, Juniperus cedrus, Cedrus atlantica, Cupressus lusitanica, Chamaecyparis lawsoniana , Chamaecyparis taiwanensis, Cupressus arizonica, Juniperus communis eta Thuja occidentalis.

## Isomeria

Hinokitiolak isomero ditu, α-tujaplizina eta γ-tujaplizina, eta isomero guztiek tautomeria erakusten dute. Hiru isomeroetan hidroxilo taldearen hidrogeno-atomoa partekatuta dago karboniloaren oxigenoarekin eta ezin dira bereizi 'karbonilo' eta 'hidroxilo' izaerak. Horren ondorioz tropoleno eraztuna aromatikoa denez izaera kationikoa hartzen du eta oxigeno-hidrogeno-oxigeno eskualdeak izaera anionikoa.

## Ekoizpena

Hinokitiola zuretik erauz daiteke hainbat disolbatzaile usatuz.
Sintetikoki ere presta daiteke. Hainbat bide daude. Adibide gisa 2-isopropilziklohexanonaren eraztuna zabaldu bideratzen dena jarriko dugu.

## Erabilera

Hinokitiola aditibo gisa baliatzen da kosmetikan, larruazalerako produktuetan, elikagaintzan, elikagaiak iraunarazteko eta intsektuak uxatzeko produktuetan.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) PubChem. «beta-Thujaplicin» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-02-01).
* ↑ (Ingelesez) «Tetsuo Nozoe (1902−1996)» European Journal of Organic Chemistry 2004 (4): 899–928. 2004 doi:10.1002/ejoc.200300579. ISSN 1099-0690. (Noiz kontsultatua: 2025-02-01).
* ↑ (Ingelesez) Chedgy, Russell J.; Daniels, C. R.; Kadla, John; Breuil, Colette. (2007-03-01). Screening fungi tolerant to Western red cedar (Thuja plicata Donn) extractives. Part 1. Mild extraction by ultrasonication and quantification of extractives by reverse-phase HPLC. , 190–194 or. doi:10.1515/HF.2007.033. ISSN 1437-434X. (Noiz kontsultatua: 2025-02-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2705171
# Fischerinsel

Fischerinsel (alemanez ˈfɪʃɐˌʔɪnzl̩ ahoskatua, euskaraz: «arrantzalearen uhartea») uhartearen hegoaldeko zatia da, Spree ibaian; lehen Cölln hiria zegoen lekua da, eta, orain, Berlin erdigunearen zatia da. Uhartearen iparraldea museoen uharte izenez ezagutzen da. Fischerinsel Gertraudenstrasse-tik hegoalderantz hedatzen dela esan ohi da, eta lehen uhartearen hegoaldeko muturrean zegoen arrantzaleen kokaleku baten izena darama. XX. mendearen erdialdera arte, ondo kontserbatutako industriaurreko auzoa zen, eta eraikin gehienek Bigarren Mundu Gerratik aurrera ere zutik iraun zuten, baina hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetan, Alemaniako Errepublika Demokratikoaren mendean, bizitegi-blokeen garapen batekin berdindu eta ordezkatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Kirsten Niemann, "Zwischen Dom und Baubrachen", Auf den Spuren von Berlins berühmten Einwohnern (12), Berliner Zeitung, 10 June 2009 (Alemanez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q322337
* Multimedia: Fischerinsel / Q322337
# September 5 (filma)

September 5 (Irailaren 5a) 2024ko Tim Fehlbaum suitzar zinema zuzendariaren drama historikoa da. Dokumental itxuraz, filmak erritmo bizia du Municheko sarraskia azalduz, momentu haietako sentimenduak eta kezkak erakutsiz. Tarteka, benetazko irudiak eskaintzen ditu. Aktore protagonistak Peter Sarsgaard, John Magaro, Ben Chaplin eta Leonie Benesch dira. Veneziako Mostran aurkeztu zen, 2024ko abuztuaren 29an. 91 minutu irauten du.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1972ko Municheko Olinpiar Jokoetan, talde palestinar batek bahitutako atleta israeldarren krisia jarraitu beharko dute jokoen berri ematen ari diren ABCko kazetari estatubatuarrek. Gertaeren aurrean kirol kazetariek berriari eusten diote eta lehen ekintza terrorista zuzenean ematea lortu zuten. Kamerk minutuz minutu taldearen lana jarraitzen du, aurkitzen dituzten oztopoak gaindituz.

## Aktoreak

* Peter Sarsgaard: Roone Arledge
* John Magaro: Geoffrey Mason
* Ben Chaplin: Marvin Bader,
* Leonie Benesch: Marianne Gebhardt
* Zinedine Soualem: Jacques Lesgards
* Georgina Rich: Gladys Deist
* Corey Johnson: Hank Hanson
* Marcus Rutherford: Carter Jeffrey
* Daniel Adeosun: Gary Slaughter
* Benjamin Walker: Peter Jennings
* Rony Herman: David Berger

## Erreferentziak

* ↑ https://www.the-numbers.com/movie/September-5-(2024-Germany)#tab=summary
* ↑ «Ertzetan dauden horien memoriak» Berria 2025-01-29 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Trailler ofiziala.
* (Gaztelaniaz):Filma IMDb webgunean.
* Datuak: Q127688495
* Multimedia: September 5 / Q127688495
# Epicauta abeona

Epicauta hypoleuca Meloidae familiako kakalardo espeziea da. Mexikoko intsektua da.

## Erreferentziak

* ↑ Hallan, Joel Kenneth. «Synopsis of the described Coleoptera of the World». Biology Catalog, Texas A&M‎
# Carlos Ferrero

Calos Ernesto Fernando Ferrero Costa (Lima, 1941eko otsailaren 7a – ibidem, 2025eko urtarrilaren 31) perutar politikaria izan zen, Peruko lehen ministroa 1993tik 1995era.
Limako Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, irratian aritu zen esatari politiko gisa eta baita Peruko Erreserba Banku Zentralean ere. Ondoren, zuzenbideko irakasle izan zen hainbat unibertsitatetan.
Politikan Kristau Demokrazia Alderdian hasi zen eta gero Elkartasuna eta Demokrazia sortu zituen. 1992an Batzar Konstituziogileko kide hautatu zuten eta 1993ko konstituzioaren idazketan parte hartu zuen. 1995ean diputatu hautatu zuten Cambio 90-Nueva Mayoría hautagaitzan. 1999an Alberto Fujimori presidente berrautatzearen aurka agertu ondoren, Alejandro Toledoren alde egin zuen. Hainbat aldiz izan zen Peruko kongresuko presidente eta 2003ko abenduan Toledo presidenteak lehen ministro izendatu zuen. 2005eko abuztuan dimisioa aurkeztu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q960426
* Multimedia: Carlos Ferrero Costa / Q960426
# Alexandros Koryzis

Alexandros Koryzis (grezieraz: Αλέξανδρος Κορυζής; Poros, 1885 – Atenas, 1941eko apirilaren 18a) greziar ekonomialari eta politikaria izan zen, Greziako lehen ministroa 1941eko urtarriletik hil zen arte.
Atenasen zuzenbidea ikasi ondoren, Greziako Bankuan lanean hasi zen eta 1939an bertako gobernadore izendatu zuten. Ioannis Metaxas greziar diktadorearen gobernuan Ongizate ministro izan zen eta 1939an dimisioa eman zuen. 1941eko urtarrilean Metaxas hil zen eta Jurgi II.a Greziakoak Koryzis izendatu zuen lehen ministro.
Koryzisek britainiarren laguntza onartu zuen Metaxasek atzera bota zituen alemanen aurrean. 1941eko apirilaren 18an bere buruaz beste egin zuen tiro batez, alemaniar tropak Atenasera hurbiltzen ari zirenean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q707214
* Multimedia: Alexandros Koryzis / Q707214
# Attack on a China Mission

Attack on a China Mission James Williamson zinemagilearen film mutua da, 1900. urtekoa. Mr. James, Mr. Lepard eta Florence Williamson aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak

* Mr. James
* Mr. Lepard
* Florence Williamson

## Erreferentziak

* ↑ Attack on a China Mission
* ↑ Shih-Wen Chen. Representations of China in British Children's Fiction, 1851-1911

## Kanpo estekak

* imdb.com
* Datuak: Q4312953
# Explosion of a Motor Car

Explosion of a Motor Car Cecil M. Hepworth zinemagilearen film mutua da, 1900. urtekoa. Cecil M. Hepworth eta Henry Lawley aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak

* Cecil M. Hepworth
* Henry Lawley

## Erreferentziak

* ↑ Explosion of a Motor Car
* ↑ Explosion of a Motor Car

## Kanpo estekak

* imdb.com
* Datuak: Q5421423
# Aa (argipena)

Aa izenarekin honakoak adieraz daitezke:
* Hubertus Antonius van der Aa botanikoaren laburpen zientifikoa
* Aa laba mota bat
* Aa genero botanikoa
* Aminoazidoren laburdura
* Aa ibaia, Europako hainbat ibairen izena
* Å letraren transliterazioa
* Aa arkitektura, antzinako Egiptoko arkitektura estilo bat
* Van der Aa abizeneko jende ugari dago
* Aa, Estoniako herri bat
* AA, Adimen artifizial
# Korsi

Korsia (persiera: کرسی) Irango ohikoa den mahai baxua da, azpian berogailu bat duena eta estaltzen duten mantak. Irango kulturaren altzari tradizionalen elementu bat da. Familia edo pertsona talde bat lurrean eserita elkartzen dira neguan korsia inguratuz. Oso ohikoa zen familia osoak korsiaren inguruan biltzea Yalda-ren urteroko jaietan.
Korsiak elementu elektrikoekin berotzen dira edo, tradizionalki, ikatz piztuak dituen brasero batekin, mahaipean jartzen direnak. Mahaia oihal lodi batez estaltzen da, eta albo guztietatik erortzen da, pertsonak babestuta egon daitezen. Pertsonak kuxin handi batzuen gainean esertzen dira korsiaren inguruan, eta oihalarekin magala estaltzen dute.
Ehundutako alfonbra berezi bat, ru korsi izenekoa (persiera: روکرسی), normalean manta gainean jartzen da, elikagaien zipriztinetatik babesteko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1257675
* Multimedia: Korsi / Q1257675
# Juana la loca... de vez en cuando

Juana la loca... de vez en cuando (euskaraz: «Joana eroa... noizbehinka») 1983ko Mariano Ozores espainiar zinema zuzendariak zuzendutako film komikoa da. 1970eko hamarkadan Erresuma Batuan Monty Pyton umorista taldeak bere filmeetan jorratutako antzeko umorearen ildoari heldu zion.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Joana I.a Gaztelakoa erregina izango zenaren bizitzaren parodia da. Bere gurasoak, Elisabet Katolikoa eta Fernando Katolikoa errege-erreginak, sufritzen ari dira euren alaba errepublikarra bihurtu dela ikustean. Bere alabari senarra aurkitzen saiatzen ari dira, bere sexu-grina ikusita. Azkenik, abestiaren munduari eskainitako playboy gazte bat aurkitu dute: Felipe Ederra.

## Aktoreak

* Lola Flores: Elisabet Katolikoa
* José Luis López Vázquez: Fernando Katolikoa
* Beatriz Elorrieta: Joana Eroa
* Jaime Morey: Felipe Ederra
* Manolo Gómez Bur: Francisco Jiménez de Cisneros
* Quique Camoiras: Tomás de Torquemada
* Juanito Navarro: Kristobal Kolon
* Manolo Codeso
* Fernando Fernán Gómez
* Paloma Hurtado: Elisabet Aragoikoa
* Adriana Vega: Isabel de Solís
* Ángel de Andrés
* Guillermo Montesinos: Joan printzea
* Adrián Ortega
* Francisco Cecilio
* Blaki
* Pepe Ruiz
* Pat Ondiviela
* Emilio Linder
* Antonio Ozores

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5953918
# GNU Free Documentation License

GNU Free Documentation License (GFDL) (Dokumentazio Librearen Lizentzia) eduki askerako copyleft lizentzia bat da, Free Software Foundationek GNU proiekturako sortutakoa.
Lizentzia hau softwareen dokumentazioarentzako sortu zen batez ere. Materialaren edozein kopia edo moldaketak lizentzia berbera mantendu behar duela adierazten du. Kopia hauek saltzea ere baimentzen du, beti ere moldatzeko aukera uzten duen formatu batean, kopuru handietan egiten bada behintzat.
Wikipedia da lizentzia hau —Creative Commons aitortu / berdin partekatu lizentziarekin batera— erabiltzen duen proiekturik handiena. Wikipedia eta Wikimedia Foundationek sustatzen dituen beste proiektu guztiak.

## Kanpo estekak

* GFDL 1.1 bertsioa euskaraz
* (Ingelesez) GFDL 1.2 bertsioa
* Datuak: Q22169
* Multimedia: GFDL / Q22169
# Nixtamalizazio

Nixtamalizazioaren bidez, artoa urarekin eta karearekin egosten da, eta, eho ondoren, tortillak, tamalak eta abar egiteko erabiltzen den ore nixtamalizatua sortzen duen nixtamala lortzen da. Prozesu hori Mesoamerikan sortu zela adierazten duten ebidentzia asko daude, eta horietako goiztiarrena Mexikoko hego-ekialdean dago. Nixtamal hitza náhuatl hizkuntzako nextli-tik (kare-errautsak) eta tamalli-tik (arto masa egosia) dator; prestakin horrek erabilera asko ditu, batzuk jatorri garaikidekoak eta beste batzuk jatorri historikokoak.
Artoa fresko erabil daiteke, edo gero erabiltzeko lehortu daiteke; era berean, artoa pozolea prestatzeko oinarrizko elementua da Mexikoko eta Erdialdeko Amerikako zenbait eskualdetan, batez ere cacahuazintle barietatea; gainera, hainbat elikagai prestatzeko erabiltzen da, hala nola atolea, eta, beste herrialde batzuetan, esaterako, Kolonbian eta Venezuelan, «arepa zuritua» (arto-arepa zuritua) deritzona egiteko erabiltzen da. Izen hori ematen zaio artoari azala kentzen zaiolako edo zuritzen delako nixtamalizazioaren eraginez.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Pre-Columbian foodways : interdisciplinary approaches to food, culture, and markets in ancient Mesoamerica | WorldCat.org» search.worldcat.org (Noiz kontsultatua: 2025-02-01).
* ↑ Días Roig, Mercedes; Miaja, María Teresa (1979). Naranja dulce, limón partido (primera edición). México: El Colegio de México. p. 137. ISBN 968-12-0049-7
# Lastrako kastroak

Lastrako kastroak Burdin Aroko herri gotortu baten hondarrak dira, aztarnategi arkeologiko gisa identifikatua. Karanka herritik zenbait kilometro ekialdera dagoen mendi batean dago, Gaubea udalerrian, Araban. CAA 6006 katalogo-kodea du Arabako karta arkeologikoan.
Gotortutako herrixka honek K. a. IV. mendean eraikitako harresi bat dauka bere inguruan eta barruan terraza bidez antolatuta espazio handi batean, oinplano laukizuzeneko etxolak, burdina urtzeko lantegiak, landaketa eremuak eta abereentzako esparruak ezarri ziren. Baina herrixka bazen gotortu aurretik, izan ere, 1.000 urte lehenagotik, Brontze Aro amaieran, jadanik jendea bizi zen bertan. Gainera I. mendea ez zen izan bizilekuaren benetako amaiera, izan ere 800 urte igaro ostean, VIII. mendean, nekazari talde batek berriro lekua hartu eta herrixka berri bat sortu zuen.
K. o. I. mendean, Erromanizazioaren ondorioz, bertan utzi zen herrixka. Lastrako kastroetako jendearentzat, gauzak aldatu zifren Flavioen garaian. Aurretik egoera baketsuan zegoen eskualdean, denborak aurrera egin ahala, K.o. I. mendeko 70eko hamarkadatik aurrera. – eta apur bat lehenago ere – eta zenbait legeri esker, besteak beste, in planum lekualdatzea eta Hispaniako biztanleei eskubide latinoa ematea K.o. 74. urtean. Lege horiei esker, erromatarren aurreko biztanleria, altuerako kastroetan bizi zena, edo eremu lauetan zeuden oppidetan -Miranda de Ebroko Deobrigan, adibidez, eta agian Arkaiako Suestation (Gasteiz) –, altuerak utzi eta lautadan hiri berrietan kokatzen da, Las Ermitasen, Espejon, esaterako. Edo bere defentsak eraitsi eta latindar erara berreraikitzen ditu herri eta hiriak, etxadiak (insulak) osatuz perpendikularki mozten diren kaleetan, hirigintza ortogonala bereganatuz.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Castros de Lastra - MonumentalNet» www.monumentalnet.org (Noiz kontsultatua: 2025-02-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Carta Arqueológica de Álava I (Hasta 1984)» Arkeologiarako Arabar Institutua. IAA-AAI (Noiz kontsultatua: 2025-02-01).
* ↑ «Gaubea: bizilekuen bilakaera Burdin Aro eta Erdi Aroaren artean.» Ibilbide arkeologikoak (Bizkaiko Foru Aldundia).
* ↑ (Gaztelaniaz) Hernández, F. Rafael Varón. (2020-01-01). Quirós Castillo, Juan Antonio ed. «Romanización en Valdegovía: de las calzadas al territorio» Valdegovía en el inicio de su Historia: 83-112. (Noiz kontsultatua: 2025-02-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q123914223
# Nogarejas

Nogarejas Espainiako herriska da, Leongo Herriko León probintzian, Castrocontrigo udalerrian. 2021ean 233 biztanle zituen eta 920 metroko garaieran aurkitzen da.
# Enrike Solinís

Enrike Solinís Azpiazu (Bilbo, Bizkaia, 1974) gitarra eta antzinako soka instrumentuen musikaria da.
Bilboko JC Arriaga kontserbatorioan ikasi zuen gitarra eta antzinako musika, eta Catalunyako Escola Superior de Musica-n, goi mailako ikasketak.
Enrike Solinís bilbotarra kultura ezberdinetako musikek erakartzen dute, eta musikari bakarlari eta kontinuista aritu da hainbat talde eta zuzendari garrantzitsurekin: Jordi Savallek zuzenduriko Hesperion XXI, Le Concert des Nations eta La Capella Reial de Catalunya taldeetan; René Jacobsek zuzenduriko Concerto Vocale eta Akademie für Alte Musik taldeetan; Emmanuelle Haimek zuzenduriko Le Concert D'astrée emanaldian; eta beste hainbatetan. Nazioarteko zenbait gitarra lehiaketatan saritua izan da, hala nola Comillas-eko Nazioarteko Lehiaketan, Ataulfo Argenta Nazioarteko Lehiaketan, eta Andrés Segovia Lehiaketan, eta abar. Kontzertuak eman ohi ditu mundu osoko jaialdietan eta Europako eta Amerikako areto garrantzitsuenetan: New Yorkeko Carnegie Hallen, Berlingo Konzerthausen, Parisko Champs Elysées aretoan, Mexikoko Culiacán Internacional Festivalen, Londresko Barbican Centerren, Mexiko Hiriko Nezahualcoyotl aretoan, La Habanako Leo Brouwer jaialdian…
Enrike Euskal Barrokensemble-ren sortzaile eta zuzendaria de 2006tik, zeinarekin bere ideia eta ibilbide propioa lantzen dituen.

## Diskografia
### Enrike Solinís eta Euskal Barrokensemble

* Colores del Sur, basque dances for guitar (2013, Glossa)
* Euskel Antiqva, Legacy of the land of Basque (2015, Alia Vox)
* El Amor Brujo, Esencias De La Musica De Manuel De Falla (2016, Alia Vox)
* Juan Sebastian Elkano, basque dances for guitar (2018, Alia Vox)
* Omnia Vincit Amore (2020, Universal)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q64994210
# Commerzbank

Commerzbank AG banku eta finantza zerbitzuen konpainia globala da, Frankfurt am Maingo Commerzbank Towerren egoitza duena. Aktiboak kontuan hartuz, Commerzbank Alemaniako laugarren bankurik handiena da, Deutsche Bank, DZ Bank eta KfW bankuen ondoren. Frankfurteko burtsan kotizatzen du (CBK: Xetra) eta MDAX indizearen zati da. Commerzbankek nazioarteko sukurtsal sare bat du Estatu Batuetan, Espainian, Luxenburgon, Polonian, Erresuma Batuan eta Suitzan, baita Eurohypo subsidiarioa ere.

## Erreferentziak

* ↑ (Alemanez) «Top-100 der deutschen Banken nach der Bilanzsumme in den Geschäftsjahren 2016 und 2017» Die Bank.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157617
* Multimedia: Commerzbank / Q157617
# A-54

A-54 edo Lugo - Santiago de Compostelako Autobia Lugo eta Santiago de Compostela lotuko dituen autobia izango da.

## Tarteuneak

| Tarteunea | Egoera | Luzera (km) |
| Nadela A-6 - Vilamoure | 2015 | 6,6 |
| Vilamoure - Monte de Meda | 2015 | 5,6 |
| Monte de Meda - Guntín | 2015 | 10,8 |
| Guntín - Palas de Rei | 2015 | 15,4 |
| Palas de Rei - Melide | Lanean: (Lan amaitzea: 2025) | 11,7 |
| Melide - Arzúa | Lanean: (Lan amaitzea: 2025) | 16,4 |
| Arzúa - Lavacolla | 2019 | 18,5 |
| Lavacolla - Santiago de Compostela SC-20 | 1999 | 8,4 |

## Ibilbidea

| Irteera | Irteera izena (Santiago de Compostelako norabidea) | Irteera izena (Lugoko norabidea) | Lotzen duen errepidea |
| | Lugo - Santiago de Compostelako Autobiaren hasiera | Lugo - Santiago de Compostelako Autobiaren amaiera | A-6 |
| 0 | | Ponferrada Madril | A-6 |
| 7 | Lugo Portomarín | Lugo Portomarín | LU-12  LU-612 |
| 12 | Lugo | Calde Guntín | N-540 |
| 17 | Friol Guntín | Friol Guntín | LU-P-1611  N-540 |
| 23 | Guntín Ourense Lalín | Guntín Ourense Lalín | N-547  N-540 |
| 34 | Friol | Friol | LU-231 |
| | Santiago de Compostela jarraitzen du N-547 | | N-547 |
| | | Lugo jarraitzen du N-547 | N-547 |
| 86 | Lavacolla Sigüeiro Aireportua A Coruña | Lavacolla Sigüeiro Aireportua A Coruña | AP-9  E-01 |
| 88 | | Sionlla | |
| 91 | San Marcos Monte do Gozo | San Marcos Monte do Gozo | |
| | Lugo - Santiago de Compostelako Autobiaren amaiera | Lugo - Santiago de Compostelako Autobiaren hasiera | SC-20 |

## Erreferentziak

* 1 2 3 https://www.fomento.gob.es/el-ministerio/sala-de-prensa/noticias/2015/MARZO/150330-04.htm.
* ↑ https://www.fomento.es/el-ministerio/sala-de-prensa/noticias/2015/Octubre/151020-01.htm.
* ↑ https://web.archive.org/web/20170801005136/http://www.mfom.es/MFOMBPrensa/Noticias/Fomento-inicia-las-obras-del-tramo-Palas-de-Rei--/9efeeecf-7848-4a2a-b602-0406a44ae7c5.
* ↑ https://www.fomento.es/el-ministerio/sala-de-prensa/noticias/mar-20032018-1215.
* ↑ https://www.fomento.es/el-ministerio/sala-de-prensa/noticias/lun-20052019-1144.
* ↑ http://hemeroteca.sevilla.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/sevilla/abc.sevilla/1999/01/20/006.html.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q789300
# Magnetita

Magnetita mineral bat da, burdina oxidoz (Fe$^{2+}$Fe$^{3+}$$_2$O$_4$) osaturik dagoena. Burdinaren mearik garrantzitsuenetako bat da.

## Ezaugarriak

Magnetita mineral ferromagnetiko beltza da, burdina oxidoz osatutakoa, espinelaren taldekoa. Haren formula FeO·Fe$_2$O$_3$ gisa idatz daiteke: lehen zatia (FeO) wustita da eta bigarrena (Fe$_2$O$_3$) hematitea. Manganesoa, titanioa, magnesioa, aluminioa edota kromoa ere izan ditzake, proportzio txikiagotan.
Beltza eta opakua da, eta aurpegi ildaskatuak ditu. Distira metalikoa du, eta dentsitate handia.
Era naturalean agertzen den mineralik magnetikoena da. Batzuetan, polaritate magnetikoa izaten du. Ezaugarri hori baliatuz, iparrorratz sinple gisa erabili izan da historian zehar. Garrantzi handiko burdin mea da.

## Banaketa

Arroka igneo eta metamorfiko ia guztietan ageri da bikor txiki eran. Arroka sedimentario askotan ere aurki daiteke. Zenbaitetan, kontzentraturik agertzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Magnetita. Euskaltzaindiaren Hiztegia, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2025eko urtarrilak 31).
* ↑ Magnetita. ZT Hiztegi Berria, zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2025eko urtarrilak 31).
* 1 2 3 Mineralak Hiztegia. euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2025eko urtarrilak 31).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q181395
* Multimedia: Magnetite / Q181395
# Siderita

Siderita (antzinako grezieraz: σίδηρος, sídēros, "burdina") mineral bat da, burdina karbonatoz (FeCO$_3$) osaturik dagoena.

## Ezaugarriak

Sideritaren formula kimikoa hau da: FeCO$_3$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 - 4,5 da. Kolore horia edo arrea du, eta marra zuria. Burdin legea % 48koa da.

## Meatzaritza

Siderita altzairua ekoizteko oso baliatua izan den arren, ez da mea ideala, burdin lege eskasa duelako (% 48 ingurukoa).
Askotan, burdina gehien zuten mineralak agortu zirelarik ekin zitzaion erabiltzeari. Galdatu baino lehen kiskaldu behar izaten zen, ezpurutasunak kentzeko. Horretarako burdina karbonatoa labeetan sartzen zen, eta 24 orduz 900º C-tik behera erretzen. Kiskaltzeko labeei esker % 10 eta % 20 inguru gehitzen zen burdin legea. Horretaz gain, garraioa erraztu egiten zen, zakarrak kentzen zitzaizkiolako.

## Erreferentziak

* ↑ Siderita. Euskaltzaindiaren Hiztegia, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2025eko urtarrilak 31).
* 1 2 Siderite: Mineral information, data and localities.. mindat.org (Noiz kontsultatua: 2019ko maiatzak 12).
* ↑ Siderita. museotik.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2025eko urtarrilak 30).
* 1 2 Lejana Meatzeko Kaltzinazio Labea. Peñas Negras Ingurumen Interpretazio Zentroa, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2025eko urtarrilak 30).
* ↑ Meatzaritza. hiru.eus (Noiz kontsultatua: 2025eko urtarrilak 31).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192669
* Multimedia: Siderite / Q192669
# Ankerita

Ankerita mineral bat da, kaltzio eta burdina karbonatoz osaturik dagoena. Gehienetan manganesoa eta magnesioa ere izaten ditu.

## Ezaugarriak

Ankerita kaltzio eta burdina karbonatoz osaturik dago. Formula kimiko ideala ${\ce {Ca(Fe++)(CO3)2}}$ bada ere, era horretan ez da ez da inoiz izadian aurkitu. Beraz, egiazko formula ${\ce {Ca(Fe++,Mg,Mn)(CO3)2}}$ izanen litzateke.
Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 - 4 da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Ankerite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
* 1 2 Ankerita. Harlixet Hiztegi Entziklopedikoa, euskadi.net (Noiz kontsultatua: 2025eko otsailak 1).
* ↑ Structural variation in the dolomite-ankerite solid-solution series: An X-ray, Miissbauer, and TEM study-Discussion. American Mineralogist. Volume 76, pages 659-660. 1991, minsocam.org (Noiz kontsultatua: 2025eko otsailak 1).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q120481
* Multimedia: Ankerite / Q120481