OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Des chiffres et des lettres

Des chiffres et des lettres ("Zifrak eta letrak") France 3 telebista katean igorritako telebista saioa izan zen, Armand Jammotek 1965ean sortua, Frantziako telebista saiorik zaharrena zen, Le jour du Seigneur izenekoaren ondoren. Beste herrialdetara zabaldu zen: Erresuma Batuan Countdown, Espainian Cifras y letras, Italian Paroliamo, Turkian Bir Kelime Bir İşlem...

## Aurkezleak

* Christine Fabréga (1965-1970)
* Patrice Laffont (1972-1989)
* Laurent Cabrol (1989-1992)
* Jacques Capelovici (1990)
* Max Meynier (1992)
* Laurent Romejko (1992-3034 arte)

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Frantsesez)
* Datuak: Q1294344
* Multimedia: Des chiffres et des lettres / Q1294344
# Sarasola (Arteaga)

Sarasola Arteagako (Bizkaia) auzoa da.

## Demografia

* Sarasolako biztanleria

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Arteagako udal webgunea
* Datuak: Q124153406
# Sarimendi

Sarimendi Zuberoako mendi bat da, Larrainen dagoena Santa Graziko mugatik hurbil. 1484 metro garai da.
Sarimendi gailur belartsua da, eta Euskal Herriko arroila ikusgarrienetako bi banatzen ditu: Holtzarteko arroila mendebaldean eta Kakuetako arroila ekialdean. Arroila batera ala bestera isurtzen diren urak ere Sarimendik banatzen ditu.
Mendi honetara igotzeko puntu ohikoenak Logibarko ostatua, Azkarai eta Santa Grazi dira.

## Erreferentziak

* ↑ Sarimendi (Mendikat webgunean)
* ↑ Sarimendi (mendiak.eus webgunean)

## Kanpo estekak

Sarimendi, http://www.euskal-herria.org/.
# Pagogan

Pagogan Arabako mendia da, Gasteizko mendiak mendilerroan kokatuta dagoena. Iparraldean Arabako lautada dago, hegoaldean berriz, Trebiñuko konderria.
Iparraldeko isurialdean pagadiak daude (hortik datorkio izena), eta hegoaldean berriz, arteak eta ipuruak hazten diren larreak.

## Izena

Euskal izen honen jatorria pago gain da, iparraldeko isurialdean dituen pagoak direla eta. Geroago, gaztelaniaz, jatorrizko esanahia ahaztuta, Palogan esan izan zaio.

## Abiapuntuak

* Okinako mendatetik: 50 minutu
* Okinatik: 1 ordu
* Monasteriogurendik: 1 ordu eta 45 minutu
* Uribarri Nagusitik: 1 ordu eta 45 minutu
* Gasteizko mendatetik: 1 ordu eta 45 minutu
* Axartetik 1 ordu
* Okina-Sasetatik: 2 ordu eta 30 minutu

## Ikus, gainera

* Arabako mendiak

## Kanpo estekak

* Pagogan luberri.net webgunean
* Datuak: Q12265451
* ↑ (Gaztelaniaz) Urrutia, Javier. «Mendikat → Pagogan (1029 m)» www.mendikat.net (Noiz kontsultatua: 2023-07-11).
# Nazcako lerroak

Nazca eta Pampas de Jumanako lerro eta geoglifoak$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Maria Reichek eginiko argazkia lerroak aztertzen lehen arkeologoetako bat izan zena, 1953an. ||
| Mota | Kulturala |
| Irizpideak | i, iii, iv |
| Erreferentzia | 70 |
| Kokalekua | Peru |
| Eskualdea$^2$ | Latinoamerika eta Karibea |
| Izen ematea | 1994 (XVIII. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Nazca eta Pampas de Jumanako lerro eta geoglifoak, laburturik Nazcako lerroak izenaz ezagunagoak, Nazcako basamortuan daude, Peruko hegoaldean, Nazca eta Palpa udalerrien artean. Nazca kulturak egin zituen geoglifo hauek eta lerro soilak bezalako diseinu sinpleetatik hasi eta irudi geometrikoak, animalienak eta landareenetaraino, guztiak lur gainean eginak daudenak.
1994an UNESCOk Nazca eta Pampas de Jumanako lerro eta geoglifoak Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Baina, azken urteetan, kalte handiak jasan ditu Panamerikar errepidearen eraikitzearen eta 4x4 ibilgailuen igaeroragatik.

## Deskribapena
### Lehen kulturak

Bertako lehen biztanleak inguruan duela 10.000 urte bizi izan ziren. Han, askoz beranduago, zenbait kultura garatu ziren, Paracas kultura, Nazca kultura eta kostaldeko Tiahuanako kultura kasu.

### Hedadura

Perun, Limatik 450 kilometro hegoaldera eta Ozeano Barearen kostaldetik gertu, Ingenio, Nazca, Palpa eta Socoseko pampak daude. Palpa eta Nazca artean, Socoseko pampan daude lurrean trazaturiko lerro hauek, hauen zabalera 40 zentimetro eta 2,10 metro artean dagoelarik. Beltzaxka eta gorrixka arteko lur bat da, gauean more kolorekoa bihurtzen dena. Urrunean dagoen muino batzuek osatutako zirkuluerdi batek mendebalderantz irekitako anfiteatro erraldoi bat osatzen dute.
Eskualde honetan milaka lerro 520 kilometro karratuko azaleran hedatzen dira, eta batzuk 800 kilometro karraturaino ere hedatzen dira.
Lerroen luzera aldagarria da, batzuk 275 metroko luzera izatera iristen direlarik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2620036
* Multimedia: Nazca lines / Q2620036
# Butxisolo

Butxisolo Gasteiz mendiak osatzen duten mendietako bat da. Arabako ekialdean kokatuta dago, Trebiñuko konderriaren ipar-ekialdeko ertzean. 1.146 metroko garaierarekin, Trebiñuko mendirik altuena da. Sarritan Kapilduira igotzeko tarteko tontor gisa erabiltzen da.
Gailurra ez da oso nabarmena, espazio lau zabala osatzen baitu. Pagoz eta erkametzez estalita dago. Ekialdean Kapildui mendia du, mendilepo batez lotuta, eta mendebaldean Ihuda ibaiaren arroila.

## Abiapuntuak

* Okinatik (Bernedo): ordu 1 eta 30 min.
* Izartzatik (Bernedo): ordubeteko igoera.
* Arluzeatik: ordu 1 eta 45 min.

## Ikus, gainera

* Arabako mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* Kapildui mendiak.eus webgunean
# Konstantinos Demertzis

Konstantinos Demertzis (grezieraz: Κωνσταντίνος Δεμερτζής; Atenas, 1876ko urtarrilaren 12a – ibidem, 1936ko apirilaren 13a) greziar politikaria izan zen, Greziako lehen ministroa 1935etik 1936ra.
1896an zuzenbidean doktoratu zen Atenaseko Unibertsitatean eta ikasketak zabaldu zituen Munichen. 1904an Zuzenbide Zibila irakasten hasi zen Atenasen.
Alderdi Liberaleko kide izan zen eta 1910ean lehen aldiz parlamentuko kide hautatu zuten. 1913an Nikolaos Stratosen gobernuan Itsas ministro izendatu zuten eta 1917an Alexandros Zainisen gobernuan. 1928tik 1935era Familia Zuzenbideko irakaslea izan zen Atenasko Unibertsitatean.
Greziako Erresuma berrezarri ondoren 1935eko azaroan lehen ministro izendatu zuten, 1936ko urtarrilean hauteskundeak antolatzeko misioarekin. Hiru hilabete geroago hil zen karguan.
# Jon Agirre Egaña

    Artikulu hau txirrindulariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jon Agirre (argipena)».
Jon Agirre Egaña (Zumaia, 1997ko irailaren 10a - ) gipuzkoar txirrindularia da, 2020tik profesionala, lehenbizi Kern Pharma taldean eta 2025tik aurrera Euskaltelen.

## Palmaresa

2018
* 2. Etxaniz Memorialan
* 2. Lehendakari Txapelketan
* 3. San Pedro Sarian
* 3. Oñati Sarian
2019
* Ereñoko Udala Sari Nagusia
* 3. Jose Mari Anza Memorialan
* 3. Dorletako Ama Sarian
* 3. Oñati Sarian
* Etorkizuneko Tourreko mendiko sailkapena
2021
* 4. Alpes Isère Tourrean
2023
* 8. Langkawiko Tourrean
* 9. Txekiako Itzulian
2025
* Valentziako Erkidegoko Itzuliko Mendiko sailkapena

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzuli Handia | 2020 |
| Italiako Giroa | — |
| Frantziako Tourra | — |
| Espainiako Vuelta | — |
Legenda :
| — | Ez zuen parte hartu |
| DSK | Deskalifikatua |
| UT | Utzi |

## Erreferentziak

* ↑ firstcycling.com

## Kanpo estekak

Jon Agirre Egaña - ProCyclingStats
* Datuak: Q72012256
* Multimedia: Jon Agirre / Q72012256
# Toledoko bista (Zuloaga)

Toledoko bista Ignacio Zuloagaren margolan ospetsu bat da. Bertan eibartarrak Grekoaren estiloarekin bat egin zuen. Toledo hiriaren panoramika osoa ikus daiteke argi berezi batez argituta. San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian ikus daiteke, Madrilen. 1911 inguruan amaitu zuen.

## Ezaugarriak

Ez zen hau hiriaren ikuspegia azaldu zuen lehen aldia; esaterako Maurice Barrésen erretratuan antzeko panoramika ikus daiteke baina beste honetan indar guztia hiriaren gainean kokatzen da. Gaztelako paisaiak garrantzi handia izan zuen Eibarko artistaren lanetan. Irudia gogorra eta latza da: hiria argiz gainezka agertzen da; atzean, zeru nahasia ikus dezakegu, leku askotan beltza, ekaitza baten itxuraz. Begetazio aztarna bakarra lehen planoaren eskuinean ikus daiteke, zuhaixka txiki batzuk. Ez da inor ikusten paisaia beldurgarri horretan.

## Erreferentziak

* ↑ http://ceres.mcu.es/pages/Main?idt=122545&inventary=1414&table=FMUS&museum=MRABASF

## Ikus, gainera

* Toledoko bista

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108457993
# Vojnatina

Vojnatina Eslovakiako udalerri bat da, Sobranceko barrutian kokatuta. 7,69 km²ko azalera du eta 242 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1336. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1192779
* Multimedia: Vojnatina / Q1192779
# Epicauta occidentalis

Epicauta occidentalis Meloidae familiako kakalardo espeziea da. Ameriketako Estatu Batuetako ekialdeko intsektua da.

## Erreferentziak

* ↑ Hallan, Joel Kenneth. «Synopsis of the described Coleoptera of the World». Biology Catalog, Texas A&M‎
# Nangolo Mbumba

Nangolo Mbumba (Olukonda, 1941eko abuztuaren 15a) namibiar politikaria da. Namibiako presidentea da 2024 otsailetik.
Biologia ikasi zuen Connecticuteko Unibertsitatean, eta irakasle izan zen Harlemen, 1978an Afrikara itzuli eta Angolan bizitzen jarri aurretik.
1985ean sartu zen SWAPOn, eta Hezkuntza eta Kultura departamentuaz arduratu zen. 1987an Sam Nujomaren idazkari pertsonal izendatu zuten.
1995ean Namibiako Batzar Nazionaleko kide hautatu zuten eta bide gaietako ministro izan zen (Nekazaritza, Finantzak, Informazioa, Hezkuntza eta Segurtasuna).
2012an SWAPO alderdiko idazkari nagusi hautatu zuten eta 2018an Hage Geingob presidenteak presidenteorde izendatu zuen.
Mbumba Namibiako presidente bihurtu zen 2024ko otsailean, Geingob hil zenean. 2025eko martxora arte agintaldia beteko zuela iragarri zuen, baina ez zela urte horretako presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztuko.
* Datuak: Q287100
* Multimedia: Nangolo Mbumba / Q287100
# Sam Nujoma

Samuel Daniel Shafiishuna Nujoma (Ongandjera, Omusati, Namibia, 1929ko maiatzaren 12a – Windhoek, 2025eko otsailaren 8a) namibiar politikaria izan zen.

## Biografia

1958an, SWAPO erakundea (Afrikako Hego-Mendebaldeko Herrien Erakundea) sortu zuen Herman Toivo Jatoivorekin batera, mugimendu independentzia zalea eta joera marxistakoa. 1959an, atxilotu egin zuten Nujoma, eta hurrengo urtean erbestera jo zuen. Namibiaren askapenaren alde borrokatu zuen beti.
Nazio Batuen Batzordean Afrikako Hego-Mendebaldeko arazoetarako kidea izan zen 1960tik. Hegoafrikaren kontrako borroka armatua bultzatu zuen, NBEk Namibiarako ezarri zituen baldintzak betetzen ez zituelako. 1972an Estatu Afrikarren Erakundeak eta 1973an NBEk Namibiaren askapenerako mugimenduaren ordezkari gisa onartu zuten.
1990ean Namibiak independentzia lortu zuenean, Sam Nujoma hango lehendakari izendatu zuten. 1994an eta 1999an berriz aukeratu zuten postu horretarako.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q154104
* Multimedia: Sam Nujoma / Q154104
# Epicauta albomarginata

Epicauta albomarginata Meloidae familiako kakalardo espeziea da. Boliviako intsektua da.

## Erreferentziak

* ↑ Hallan, Joel Kenneth. «Synopsis of the described Coleoptera of the World». Biology Catalog, Texas A&M‎
# Dialekto

    Artikulu hau lurralde bateko hizkerari buruzkoa da; adiera zabalago batean, edonolako hizkera mota gaitzat duena beste hau da: «Hizkera»
Dialektoa —batzuetan aldaera diatopikoa eta geolektoa ere deitua— sistema fonetiko, lexiko eta morfosintaktikoan ezaugarri bereziak dituen hizkuntza aldaera da, lurralde mugatu batean mintzatzen dena. Zenbaitetan, hizkuntzalaritzatik kanpora, gizarte-prestigioko arrazoiak direla tarteko, dialektoa «hizkuntza baino maila apalagoa duen mintzaira» dela jotzen da.

## Dialektoaren eta hizkuntzaren arteko banaketa

Hizkuntza baten eta dialekto baten arteko ezberdintasuna ez da argia.
Alde batetik, arrazoi linguistikoak daude. Ikuspegi horren arabera, hizkuntza batetik edota hizkuntza-talde batetik datorren hizkera dialektoa da. Horrela, gaztelania, italiera, galiziera, errumaniera, eta abar, latinaren dialektoak dira.
Historikoki, baina, hitz hori hizkuntza bat gutxiesteko erabili den terminoa da. Dialekto, hortaz, gizarte onespenik gabeko hizkuntzei deitu izan zaie (asturiera, aragoiera, frankoproventzera, eta beste hainbatekin gertatu bezala). Hizkuntza gutxitu gehienek egoera hori pairatu izan dute edo oraindik pairatzen dute.
Bestetik, askotan arrazoi politikoak direla medio, dialekto bat hizkuntza bilakatu da, eta alderantziz. Serbokroazieraren dialekto izan dira kroaziera, serbiera, montenegroera eta bosniera urte askoan, baina hizkuntza talde horien herrialde bakoitzak independentzia lortu zuenetik, hizkuntza bihurtu dira, arrazoi politikoen indarra agerian utziz. Egoeraren argigarri, serbieraren eta kroazieraren ia desberdintasun bakarra alfabetoa da: kroazierak latindarra darabil eta serbierak, zirilikoa.
Max Weinreich hizkuntzalariak hau dio: "Armada duen dialektoa hizkuntza da". Haren arabera, hizkuntzaren eta dialektoaren arteko bereizketa, beraz, politikoa da, linguistikoa bainoago.
Euskararen dialektoei euskalki deritzaie.

## Ikus, gainera

* Dialektoen continuum.
* Dialektologia.
* Euskalki.
* Europako hizkuntza gutxituak.
* Idiolekto.
* Soziolekto.

## Bibliografia

* Zabaltza, Xabier (2006): Una historia de las lenguas y los nacionalismos, Bartzelona: Gedisa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33384
* Multimedia: Dialects / Q33384
# Jan-Ove Waldner

Jan-Ove Waldner (Stockholm, 1965eko urriaren 3a) mahai-tenisean lehiatzen den kirolari suediarra da. Joko erasokor ikusgarri batekin, Waldnerrek kirol honen ospea handitu zuen maila goreneko mahai tenisean ezohiko lasterketa zabal batean zehar.
1982an, 17 urte baino gutxiagorekin, Waldner Europako txapeldunorde absolutua izan zen, 1983an taldekako munduko txapeldunordea, 1989an bere lehen munduko banakako eta taldekako txapelketa irabazi zuen, eta 1992an banakako txapeldun olinpikoa izan zen Bartzelonan. 1997an, 30 urte baino gehiago zituela, banakako bigarren munduko txapelketa lortu zuen, 2000. urtean, taldekako bere laugarren munduko txapelketa eta banakako zilarrezko domina Sydneyko Olinpiar Jokoetan, eta 2004ko Olinpiar Jokoetan, Atenasen, 39 urterekin, banakako finalista izatea lortu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q345360
* Multimedia: Jan-Ove Waldner / Q345360
# Prolatibo

Prolatiboa izenaren edo izenordainaren kasuetako bat da. Nazioarteko hizkuntzalaritzan, «-ren bidez» esan nahi duen kasua izendatzeko erabiltzen da; euskararen kasuan, ordea, modu nahasgarrian, kasu esiboa (euskaraz -tzat edo -tako atzizkiez adierazia) izendatzeko erabili izan da izendapen hau.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q952933
# Marc Hirschi

Marc Hirschi (Berna, 1998ko abuztuaren 24a), txirrindularia suitzarra da.
Gaztetatik maila altua erakutsi zuen eta gazte pasa zen profesional mailara. Bere lehen Itzuli Handian, 2020ko Frantziako Tourrean, etapa bat eta Saiatuenaren saria lortu zituen.

## Taldeak

* Sunweb (2018-2020).
* UAE Team Emirates (2021).

## Palmaresa

2018
* 23 urtez azpikoen Errepideko Munduko Txapelketa
* 2. Alsaziako Tourrean
2019
* 2. Suitzako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan
* 3. Donostia Klasikoan
* 4. Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 5. Beneluxeko Itzulian
* 6. Alemaniako Itzulian
* 10. E3 Harelbeken
2020
* Frantziako Tourreko etapa bat.
* La Flèche Wallonne
* 2. Lieja-Bastogne-Liejan
* 3. Munduko Errepide Txirrindularitza Txapelketan
2021
* 2. Suitzako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan
* 2. Luxenburgoko Tourrean
* 6. Lieja-Bastogne-Liejan
2022
* Argovia Kantonamenduko Sari Nagusia
* Toscanako Giroa
* 3. Settimana Coppi e Bartalin
* 8. Miguel Indurain Sari Nagusian
2023
* Apeninoetako Giroa
* Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Ordiziako Klasika
* Sabatini Kopa
* Luxenburgoko Tourra
* 2. Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian
* 2. Agostoni Kopan
* 2. Piemonteko Giroan
* 4. Eschborn-Frankfurten
* 10. Lieja-Bastogne-Liejan
2024
* Drôme Classic
* Txekiako Itzulia
* Donostia Klasikoa
* Bretagne Classic
* Larcianoko Industria eta Eskulangintza Sari Nagusia
* Sabatini Kopa
* Marco Pantani Memoriala
* Agostoni Kopa
* 2. Amstel Gold Racen
* 3. Milan-Turinen
* 3. Franco-Belgikar Zirkuituan
* 5. Venetoko Giroan
* 6. Luxenburgoko Tourrean
* 9. Eschborn-Frankfurten
2025
* Valentzia Sari Nagusia

## Kanpo estekak

Marc Hirschi - ProCyclingStats
* Datuak: Q26883544
* Multimedia: Marc Hirschi / Q26883544
# Ez naz Makurtuko

Ez naz Makurtuko Gatibu taldearen abestia da. 2018an bere kabuz argitaratutako Azken indioak albumean plazaratu zuten. Hitzak ere taldearenak dira.
Abestia Si minor tonalitatean dago.
* Azken Indioak
* Gatibu

## Hitzak

Konplexurik gabe bizitzeko aldarria egiten du abestiak («Txikia banaz ni, lodia banaz ni, gonak edo prakak niretzat bardin»).
Herri hizkuntzan konplexudun pertsona bat fisikoki zein psikologikoko desberdina dena, desberdintasun hori gaigabezia bezala bizitzen duena da; esaterako "itsusi konplexua" duen pertsona bat blokeatuta bizi daiteke, naturaltasunik gabe, une oro pentsatzen baitu beste guztiek pertsona itsusi gisa ikusten dutela.
Autoestimua eta konfiantza funtsezkoak dira norberaren pertsonalitatearekin modu naturalean aritzeko («Desberdina naz eta badakit, eta zer! ez gehiago, ez gitxiago, bardin!», «lotsatu beharrik ez, hauxe naz ni»).
Laburbilduz: «Bizitza maite dot nik! errespetua, eta inoren aurrean ez naz makurtuko!».
Hau da abestiaren zati ezagunena:
| Jatorrizko hitzak bizkaieraz | Euskara idatzi batuaz edo |
| [...] hauxe naz ni, eta gustoko ez banozu, jodidu zaitez! Bizitza maite dot nik! goizeko eguzkixe, eta inoren aurrean ez naz makurtuko! Uh! Ez! Ez naz makurtuko! Txikia banaz ni, lodia banaz ni, gonak edo prakak niretzat bardin [...] | [...] hauxe naiz ni, eta gustuko ez banauzu, izorra zaitez! Bizitza maite dut nik! goizeko eguzkia, eta inoren aurrean ez naiz makurtuko! Uh! Ez! Ez naiz makurtuko! Txikia banaiz ni, lodia banaiz ni, gonak edo prakak niretzat berdin [...] |

## Erreferentziak

* ↑ Azken indioak. (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* ↑ «Azken Indioak» YouTube (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ Gatibu. (2019-08-01). Gatibu - Ez Naz Makurtuko [Official HD. ] (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).

## Ikus, gainera

* Alex Sardui
* Haimar Arejita
* Gaizka Salazar
* Mikel Caballero
* Urepel (abestia)
* Euritan dantzan
* Konplexu (psikologia)
* Pertsonalitate

## Kanpo estekak

* Ez naz Makurtuko Youtube, Gatibu: gaia
* Ez naiz Makurtuko (Gatibu) Karaokea. Gabi de la Maza
* Gatibu - Badok.eus euskal musikaren atarian
* Datuak: Q132170885
# Nafarroako Kutxa

Nafarroako Kutxa —gaztelaniazko CAN siglaz ezaguna— Euskal Herriko aurrezki kutxa bat zen, Caixabankek erosi zuen 2012an.

## Egoitza

Iraganean, egoitza nagusia gaur egungo Nafarroako Rural Kutxaren eraikinean izan zuen.
Nafarroako Kutxaren azken egoitza nagusia Iruñeko Karlos III.a etorbidea eta Orreaga etorbidearen arteko izkinan egon zen, Entzierroaren monumentuaren alboan eta German Rodriguezen oroitarritik oso hurbil.

## Historia

2000. urtean Nafarroako Aurrezki Kutxa eta Iruñeko Udal Aurrezki Kutxa bateratuz sortua. 2006an, Espainiako 11 probintziatan zituen bulegoak, eta urte berean Gipuzkoa, Araba eta Bizkaian hedatzeko planari ekin zion, une hartaraino ez baitzuen bulegorik izan Euskal Autonomia Erkidegoan.
Kontuz! kontsumitzaile elkarteak salatu du Nafarroako Kutxa, egiaz, dagoeneko ez dela existitzen, hainbat erakunde eta pertsonak (Endesa, Miguel Sanz, Enrique Goñi eta abar) Nafarroako Kutxaren dirua beren probetxurako erabiliz aurrezki kutxa hori porrot egitera eraman dutelako.

## Caja Canariasekin batzea

2009ko urriaren 7an Caja Canariasekin batera egindako prentsaurrekoan, Nafarroako Kutxako arduradunek bi aurrezki kutxen bat-egitea aurkeztu zuten.
2012-06-30an CAN, Nafarroako finantza erakunde sendoena, errotuena, 157 milioi euroren truke erosi zuen Caixabankek. Apenas bi urtean, Nafarroako Kutxak bere balioaren %88 galdu zuen kudeaketa txarraren ondorioz.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Ateak Ireki (2013): #CAN: el gran golpe dokumentala, Kontuz! elkartearen salaketako datuak erabiliz egina. Iraupena: 1 h 01' 11''. Copyleft lizentziarekin argitaratua.

## Kanpo estekak

* Nafarroako Kutxaren webgune ofiziala
* (Gaztelaniaz) Ateak Ireki (2013): #CAN: el gran golpe dokumentala, Kontuz! elkartearen salaketako datuak erabiliz egina. Iraupena: 1 h 01' 11''. Copyleft lizentziarekin argitaratua.
* Datuak: Q3752280
* Multimedia: Caja Navarra / Q3752280

## Bibliografia

* * Alberto Gil Pérez-Nievas; Aritz Intxusta Pagola; Patxi Zamora Aznar: El banquete. Expolio y desaparición de la CAN. Tafalla: Txalaparta, 2014. ISBN: 978-84-1531-373-1.

## Ikus, baita ere

* Nafarroako Kutxaren afera
* Miguel Sanz
* Enrique Goñi
* Yolanda Barcina
# Bide publiko

Bide publikoa oinezkoak edo ibilgailuak ibiltzen diren jabari komuneko edozein espazio da. Bide publikoak nazioarteko, nazioko eta tokiko araudiek arautzen dituzte eraikuntzari, izenari, erabilerari eta mugei dagokienez; funtsezko eskubide batzuk (bizitzeko, osasunerako, askatasunerako, jabetzarako, ibiltzeko, etab.) zaintzeko helburuarekin. Bide pribatuek ez bezala, jabeek arautzen baitituzte, bai ezaugarriei dagokienez, bai irisgarritasunari dagokionez.

## Sailkapena

Bide publiko mota bakoitzak legeak araututako ezaugarri bereziak ditu, eta ezaugarri horiek zehazten dituzte kokalekua, irisgarritasuna eta erabilera.

### Kokapenaren arabera

* hiriartekoa: herriguneak zuzenean lotzen dituen bidea
* Landa-bidea: landa-bidea.
* zeharbidea: herri baten hirigunearen barruan doan errepide baten zatia
* hiri-bidea: herri edo hiri baten barruko bidea.

### Irisgarritasunaren arabera

* Bidesaria: diru kopuru bat ordaindu behar da erabili ahal izateko
* Doakoa: erabiltzeko ordaindu gabe.

### Erabiltzailearen arabera

* bidegorria: bizikletentzat bakarrik
* bus erreia: autobusen zirkulaziorako erreserbatua
* oinbide: oinezkoentzat bakarrik.
* Ibilgailuen zirkulazioa: normalean motordun ibilgailuentzat, baina bizikletak ere sar daitezke.
* abelbidea: ganadu transhumantearentzat.

### Espazio-motaren arabera

* jabari publikokoak eta erabilera publikokoak (adibidez: kale, errepide eta berdegune gehienak).
* jabari publikokoak eta erabilera pribatukoak (adibidez: kontzesio bat, ordainpeko autobia bat).
* jabari pribatukoak eta erabilera publikokoak (adibidez: jendearentzat irekitako saltokiak dituzten urbanizazio bateko barne-kaleak).
* jabari pribatukoak eta erabilera pribatukoak (adibidez: jendearentzat itxitako urbanizazio bateko barruko kaleak).

## Kanpo estekak

* Bide publikoa diseinatzeko jarraibidea. Madrilgo Udala.
* Bide publikoak. Helduentzako bide-hezkuntza. Trafikoko Zuzendaritza Nagusia. artxibatua.
* Datuak: Q10390031
# Filomena Trokoniz

Filomena Trokoniz Santacoloma (Portugalete, Bizkaia, 1902ko urtarrilaren 3a - Bilbo, Bizkaia, 1986ko otsailaren 25a) maistra eta ongilea izan zen. Bizitza profesional osoa Bizkaiko auzo-ikastoletan iragan zuen: Olabarrietan, Txabarrin, Sanfuentesen, Uriosten eta, bereziki, Gorlizko ospitaleko eskolan (1932tik 1972ra). Portugaleten ere, bere etxean, Gregorio Uzquiano kaleko 11. zenbakiko lehen solairuan klase partikularrak ere ematen zituen.
Bere bizitzan zehar irabazitako dirua burtsan inbertitu eta, lortutako irabaziekin, Portugaleteko udalari utzi zizkion 841.000 euro, udalerriko gazteen hezkuntza eta prestakuntzarako fundazio bat sortzeko. Fundazio hori 1986ko irailaren 29an sortu zen Trocóniz Santacoloma Fundazioa izenarekin, bertako buruak Portugaleteko alkatea, Andra Maria basilikako parrokoa eta Portugaleteko hezkuntza zinegotzia direlarik. Portugaleteko plaza batek ere bere izena darama.

## Erreferentziak

* 1 2 «Fundatzailea» www.troconizsantacoloma.org (Noiz kontsultatua: 2025-02-08).
* ↑ Portugalete, El Mareómetro. (martes, 30 de mayo de 2023). «El Mareometro Blog: RECORDANDO A AQUELLAS MUJERES DEL OJILLO DE LOS AÑOS 50 Y 60» El Mareometro Blog (Noiz kontsultatua: 2025-02-08).
* ↑ (Gaztelaniaz) 20minutos. (2008-04-14). «Juicio por robar 480.000 euros a una fundación de Portugalete» www.20minutos.es - Últimas Noticias (Noiz kontsultatua: 2025-02-08).

## Kanpo estekak

* Trocóniz Santacoloma Fundazioaren webgunea
* Datuak: Q132176834