# Chengdu

Chengdu (txinera sinplifikatuz: 成都, pinyineraz: Chéngdu), Sichuango probintzian kokatua. Guztira, 20.937.757 biztanle inguru dauzka 12.390 kilometro koadroko azaleran, horietarik gehiengoa inguru erdigunean bizi direlarik. Sichuango zentro politiko, komertzial eta ekonomiko garrantzitsu bat izan da historikoki Chenhdu.

## Historia

Chengdu Txinako hego-mendebaldeko lehen puntu urbano ezagunetako bat da, duela 2.400 urteraino luzatzen den historiarekin, lehenbiziko Shu Enperadoreak bere hiriburua hemen eraiki zuenean. Shu izen horrek iraun du erabilpenean gaur egun arte. Chengduko haran emankorra antzinako Shu erresumaren erdigunea izan zen, bertako kultura eta ondare aberatsak elikatzen zituen zibilizazio distiratsua sortuz.

## Inguru naturala eta kokapena

Haran eta lautada emankor batean kokatzen da hiria. Ureztatze bikainari eta baliabide mineralen ugaritasunari esker, baliabide naturalez hornituriko hiria da.
Chengduren mugakideak honakoak dira: Ngawa prefektura autonomoa ipar-mendebaldean, Deyang ipar-ekialdean, Ziyang ekialdean, Meishan hegoaldean, eta Ya'an mendebaldean.

### Klima

Datu klimatikoak (Chengdu, 1971-2000) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 9.3 | 11.2 | 15.9 | 21.7 | 26.0 | 28.0 | 29.5 | 29.7 | 25.2 | 20.6 | 15.8 | 10.7 | 20.3 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 2.8 | 4.7 | 8.2 | 12.9 | 17.2 | 20.5 | 22.0 | 21.7 | 18.6 | 14.6 | 9.5 | 4.5 | 13.1 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 7.9 | 12.1 | 20.0 | 44.2 | 78.5 | 106.8 | 224.5 | 201.1 | 118.8 | 35.2 | 15.9 | 5.2 | 870.2 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.1 mm) | 7.0 | 8.5 | 10.9 | 13.0 | 14.7 | 15.2 | 17.6 | 15.8 | 15.6 | 13.1 | 7.7 | 5.2 | 144.3 |
| Eguzki orduak | 53.3 | 51.4 | 83.1 | 113.9 | 121.7 | 117.2 | 131.9 | 155.0 | 77.6 | 59.4 | 57.2 | 51.6 | 1073.3 |
| Hezetasuna (%) | 83 | 81 | 79 | 78 | 76 | 81 | 86 | 85 | 85 | 85 | 83 | 84 | 82.2 |
| Iturria: China Meteorological Administration ||||||||||||||

## Banaketa administratiboa

Prefektura mailako Chengdu hiriko erdigunea bost barrutik osatzen dute:
* Qingyang Barrutia (青羊区)
* Jingjiang Barrutia (锦江区)
* Jinniu Barrutia (金牛区)
* Wuhou Barrutia (武侯区)
* Chenghua Barrutia (成华区)
Hiriaren erdigunearen inguruan, beste lau barruti daude:
* Longquanyi Barrutia (龙泉驿区)
* Qingbaijiang Barrutia (青白江区)
* Xindu Barrutia (新都区)
* Wenjiang Barrutia (温江区)
Eta prefektura mailako hiriaren antolaketa osatuz, nekazal guneetako konderri mailako lau hiri eta sei konderri:
* Pengzhou Hiria (彭州市)
* Qionglai Hiria (邛崃市)
* Chongzhou Hiria (崇州市)
* Dujiangyan Hiria (都江堰市)
* Jianyang Hiria (简阳市)
* Jintang Konderria (金堂县)
* Shuangliu Konderria (双流县)
* Pi Konderria (郫县)
* Dayi Konderria (大邑县)
* Pujian Konderria (蒲江县)
* Xinjin Konderria (新津县)

## Kultura

Kulturaren alorrean Chengdu da toki bat non Sichuango Operaren ikuskizunak ohikoak diren. Pekingo Operaren aldagai bat da, non zenbait teknika berezi nabarmentzen diren, hala nola bianlian (aurpigekarak aldatzea), gundeng (kriseilu dantzariak) eta tunhuo (su-jaleak).
Chengdun miretsia den poeta bat da Du Fu klasikoa. Chengdun bizi izan zen garaian etxola bat eraki zuen, eta bisitarientzako erakarpen puntua da 21. mendean ere Haizete batek etxola deuseztu zuen arren, poeta hiltzean herritarrek etxe berria altxatu zuten artista omentzeko. Ming eta Qing dinastia garaietan berreraiki behar izan zuten berriz ere, eraikuntzak kalteak jasan zituelako.

### Ikustekoak

* Wu markesaren tenplua: Zhuge Liangen omenez eraiki zen, Hiru Erreinuen garaian Shu erreinuko lehen ministro izandakoa. Jatorrizko tenplua Liang hil baino 400 urte lehenago eraiki zen. Ming dinastia garaian, Shu errege izandako Liu Bei enperadorearen hilobiaren tenplua eraiki zen. Qing dinastia garaian tenplua eraberritu zen. 37.000 kilometro koadroko azalera dauka.
* Wenshu monasterioa: Tang dinastia garaian eraikitako monasterio budista da. Wenshu jainkoaren omenezko monasterioa, Chengdun ondoen kontserbaturikoa da eta 5,5 hektareako azalera hartzen du. Tenpluaren konplexua 200 eraikinek osatzen dute, eta bertan budaren 400 estatuatik gora aurki daiteke.
* Wang Jian jeneralaren hilobia: Tang dinastia garaian ejerzitoko jeneral izandako Wang Jianen hilobia da. Jenerala izan ondoren, Shu erreinuko enperadore izendatu zuten.
* Panda Haztegi eta Ikertegia ere hiritik gertu da, 1993tik panda handien superbibentziara dedikatutako zentroa.

### Gastronomia

Sichuango gastronomiak ospe eta izaera berezia da Txinako sukaldaritzan, eta Chengdun du bere zentroetako bat. Zapore min pikanteak dira sukaldaritza honen ezaugarri ohikoena, eta Chengdun proba daitezkeen plateren artean daude burruntzi bariatuak (chuanchuanxiang), txerriki albondiga pikanteak (hongyou chaoshou), untxi errea eta fideoak kakahuete saltsa minean (dandianmian).

## Hiri senidetuak

| Baku Montpellier Ljubljana Linz Kofu Knoxville | Baku Montpellier Ljubljana Linz Kofu Knoxville | Phoenix Winnipeg Mechelen Palermo Gimcheon Medan | Phoenix Winnipeg Mechelen Palermo Gimcheon Medan |

## Ikus, gainera

* Sichuan probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Ingelesez) «Chengdu: Sichuan’s Fascinating Capital» South China Morning Post 2018-01-01 (Noiz kontsultatua: 2022-03-30).

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Chengduko gobernuaren webgunea.
* (Ingelesez) Chengduri buruzko bideoa.
* Datuak: Q30002
* Multimedia: Chengdu / Q30002