OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Garbiñe Etxeberria

Garbiñe Etxeberria (Hernani, Gipuzkoa, 1967ko urtarrilaren 22a) futbolari eta entrenatzailea da, bere ibilbide profesional Errealan egin duena. Emakumezkoen Futbol Ligako lehen entrenatzaile profesionaletako bat izan da.

## Biografia

Garbiñe Etxeberria 14 urterekin hasi zen futbolean bere eskolako taldean: Santo Tomas Lizeoan. Areto futbolean eta hondartzako futbolean jokatu zuen; ondoren 11 futbolera pasa zen. 1984an Oiartzun Kirol Elkartean jokatzen hasi zen, talde hori Espainiako klub garrantzitsuenetako bat da emakumezkoen futbolari dagokionez, eta batez ere urte horietan,Emakumezkoen Futbol Liga Nazionala osatu zuten taldeetako bat ere(egungo Emakumezkoen Lehen Mailaren aurrekaria). Oiartzun K.E taldearekin, maila gorenera iritsi zen eta Erreginaren 2 Kopa lortu zituen (1987 eta 1988). 1990/91 denboraldian ligako txapelketa nazionala irabazi zuen.
Bere futbol-bizitzaren zati handi bat Oiartzunen eman du, lehenik jokalari gisa, 1984tik 1996ra, non bere jokalari-papera oinarrizko taldeetako entrenatzailearekin tartekatu zuen. 2004an Errealak fitxatu zuen emakumezkoen lehen taldea entrenatzeko eta Errealaren emakumezkoen futbol atalaren proiektua osatzeko helburuarekin. 2004 eta 2005 denboraldietan Iñigo Dominguezekin batera entrenatu zuen taldea. 2005ean, taldea Superligara igotzea lortu zuten (gaur egun Iberdrola Liga), 2006. urtean debuta eginez. 2007an Errealeko lehen entrenatzailea izan zen Superligan.
2008an aulkia utzi eta Realarekin harremanetan jarri zen hainbat funtziotan, besteak beste, ordezkari, idazkari tekniko eta plangintzaren arduradun gisa.
2017tik, Haur Hezkuntzako irakasle izateko eszedentzia eskatu zuenetik, Errealeko emakumezkoen futbol saileko kirol zuzendaria da, eta bere agintaldian lortu dute Erreginaren Kopa irabaztea 2019an.
Gipuzkoako emakumezkoen futbolaren bide-erakusle bat da, erreferentea euskal eta espainiar emakumezkoen futboleko jokalari, entrenatzaile eta agintari bezala.

## Palmaresa

| Titulua | Taldea | Kargua | Urtea |
| Erreginaren Kopa | Oiartzun K.E. | Jokalaria | 1987 |
| Erreginaren kopa | Oiartzun K.E. | Jokalaria | 1988 |
| Liga Txapelketa Nazionala | Oiartzun K.E | Jokalaria | 1990 |
| Igoera-maila Superligara | Erreala | Entrenatzailea | 2005 |
| Erreginaren Kopa | Erreala | Kirol zuzendaria | 2019 |

## Kanpo estekak

* Elkarrizketa: Garbiñe Etxeberria-Kronika-Urumea
* Datuak: Q77875156
# Mary Edwards Walker

Mary Edwards Walker (Oswego, New York, Estatu Batuak, 1832ko azaroaren 26a - Oswego, New York, 1919ko otsailaren 21a) feminista, abolitzailea, ustezko espioia, gerrako gatibua eta zirujaua izan zen.
* Datuak: Q2418031
* Multimedia: Mary Edwards Walker / Q2418031
# Elinor Sneshell

Elinor Sneshell (fl. 1593) Ingalaterrako Elisabet I.aren garaiko emakumezko bizargin-zirujaua zen.
# Ion Erro

    Artikulu hau Nafarroako politikariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Erro».
Ion Erro Armendariz (Beltzuntze, Nafarroa, 1968ko urtarrilaren 22a) Nafarroako Ezker Batua alderdiko koordinatzailea da.
1990etik NEBeko exekuzio-batzordeko kidea da. 1993 eta 2004 artean, alderdiaren arduradun nagusia izan zen. 2004an geroztik, alderdi honen koordinatzailea da. Gainera, 1995 eta 1999 artean, Nafarroako Parlamentuan egon zen.
# Ramon Bajo ikastetxea

Ramon Bajo Gasteizko Alde Zaharreko ikastetxe publiko bat da, 1864an sortua. Haur eta Lehen Hezkuntza eskaintzen ditu, D ereduan. 2020/21 ikasturtean 220 ikasle inguru zituen.
Ospetsua da eskola hau XXI. mendearen hasieran jaso zuen indarberritze-prozesuarengatik. Irakasleen eta auzokideen inplikazioari esker 2000an A ereduko ikastetxe estigmatizatua zena 2014an D ereduko auzo-eskola bilakatu zen. Indraberritze hori eredu bihurtu zen eta beste eskola batzuetan ere arrakastaz lortu dute bilakaera hori.

## Kokapena

Gasteizko Alde Zaharrean dago, Eskola kaleko 16. zenbakian.

## Historia

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuan aipatzen denez 1864an eraiki ziren Eskola kalean bertan udal eskolak.
1980ko urtarrilaren 19an inauguratu zen Eskola kalearen eta Santa Ana kantoiaren ertzean dagoen eraikina. Handik gutxira akordio bat lortu zuten ikastetxearen ondoan zeuden baratzeen jabeek eta Udalak eskolaren patioa handitzeko.
2000 urtearen inguran "ghetto-eskola" bat zen, soilik 50 ikaslerekin, gehienak etorkinak eta ijitoak. Alde Zaharreko hainbat elkartek Auzoan Hazi-Hezi-Bizi plataforma sortu zuten, eskola indarberritzeko asmoz. 2003an D eredua ezarri zen eskolan eta handik aurrera biziberritu egin da.
2014ko urtarrilean amaitu zen Haur Hezkuntzako gunearen eraberritzea, Europa iparraldeko pedagogia eredua jarraituz.

## Kultura ondarea

Ikastetxearen parte da Eskola kaleko 12 zenbakiko etxea. Eusko Jaurlaritzak Gasteizko Alde Zaharreko monumentu multzoan sailkatuta dauka, Gasteizko kultura ondasunen barruan.

## Horma irudia

2018ko udan Auzoan hazi, hezi eta bizi horma-irudia inauguratu zen Santa Ana kantoiko horman.

## Guraso elkartea

Basartea guraso elkarteak eskolaz kanpoko ekintzak eta bestelako jarduerak antolatzen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Garcia Idiakez, Mikel; Blanco, Dani. «Judimendi: A ereduko ikastetxe estigmatizatua D ereduko auzo-eskola bilakatzen» Argia (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
* ↑ Gasteizko Toponimia. Euskaltzaindia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Norte Expres (Norte Expres).
* ↑ (Gaztelaniaz) Norte Expres.
* ↑ Ghetto-ikastetxeen egunerokoa. .
* ↑ Ramon Bajo ikastola. .
* ↑ Ramon Bajo ikastetxearen eraberritzea. Gasteizko Udala.
* ↑ Eskoletako kalea 12 etxea. .
* ↑ «Ramon Bajoko horma-irudia inauguratu dute» Alea.
* ↑ Ramon Bajoko Guraso Elkartea. .

## Ikus, gainera

* Amelia Barquín

## Kanpo estekak

* «Judimendi: A ereduko ikastetxe estigmatizatua D ereduko auzo-eskola bilakatzen» PDF (Argia, 2025) Garcia Idiakez, Mikel eta Blanco, Dani
* Datuak: Q57387571
# Elilla Bagge

Elisabeth (Elilla) Bagge (Altershausen, Königsberg in Bayern, 1847ko urriaren 28a – 1901) alemaniar idazle, itzultzaile eta irakaslea izan zen.

## Bizitza

Elilla Bagge 1847an jaio zen Altershausenen, Königsberg in Bayern hiritik gertu, Oscar Bagge artzain eta idazle ospetsuaren alaba. Maistra moduan trebatu zen eta Alemanian, Suitzan eta Ingalaterran lan egin zuen. Geroago hizkuntzak irakatsi zituen. Leipzigen kokatu zen eta han bizi izan zen 1898ra arte.
1880ko hamarkadaren erdialdean, norberak idatzitako lanak eta itzulpenak argitaratzen hasi zen, besteak beste Adèle Huguenin (T. Combe) idazle suitzarraren lanak. Edna Lyall, René Fath, Pierre Loti eta Jean Rameau bezalako idazleen lanak ere itzuli zituen alemanera.

## Lanak
### Norberaren lanak

* Feinde des Familienglückes (1889)
* Das Kleeblatt (1898)

### Itzulpenak

* Adèle Huguenin (T. Combe). Monsieur Vélo, Herkules’ Geheimnis, Doktor Job. 3 Novellen (1885)
* Adèle Huguenin (T. Combe). Der arme Marcel. Novelle (1888)
* Adèle Huguenin (T. Combe). Electric-Electrac (1889)
* Adèle Huguenin (T. Combe). Die Schwestern Verdan (1893)
* Edna Lyall. Donovan. Lebensgeschichte eines Engländers aus unseren Tagen (1894)
* René Fath. Eine amerikanische Heirat (1901)
* Pierre Loti. Die Islandfischer (1901)
* Jean Rameau. Mariens Hochzeit (hil ostekoa, 1906)

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Alemanez) Czoik, Peter. «Elilla Bagge» Autorinnen & Autoren (Noiz kontsultatua: 2025-02-13).
* 1 2 (Alemanez) Pataky, Sophie. (1898). «Bagge, Frl. Elilla» Lexikon deutscher Frauen der Feder. 1 Berlin, 31-32 or. (Noiz kontsultatua: 2025-02-13).
* 1 2 (Alemanez) Friedrichs, Elisabeth. (1981). Die deutschsprachigen Schriftstellerinnen des 18. und 19. Jahrhunderts. Ein Lexikon. Stuttgart: Metzler, 13 or. ISBN 3-476-00456-2..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q989597
# Sergio Herrera

Sergio Herrera Pirón (Miranda Ebro, Burgos, 1993ko ekainaren 5a) Espainiar futbolaria da. Atezain lanetan aritzen da. Osasunarekin berritu zuen kontratua 2026rarte.

## Kirol Ibilbidea

2024ko ekainaren 1ean eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Conference League | Conference League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Mini Glorias | 3. | 2011/12 | 2 | (3) | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 2 | (3) |
| Mini Glorias | 3. | 2012/13 | 16 | (17) | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 16 | (17) |
| Mini Glorias | Denera | Denera | 18 | (20) | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 18 | (20) |
| Alaves | 2.B | 2012/13 | 1 | (1) | 1 | (3) | - | - | - | - | | | - | - | 2 | (4) |
| Alaves | Denera | Denera | 1 | (1) | 1 | (3) | - | - | - | - | | | - | - | 2 | (4) |
| Laudio | 2.B | 2013/14 | 14 | (21) | 1 | (1) | - | - | - | - | | | - | - | 15 | (22) |
| Laudio | Denera | Denera | 14 | (21) | 1 | (1) | - | - | - | - | | | - | - | 15 | (22) |
| Mini Glorias | 3. | 2014/15 | 27 | (29) | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 27 | (29) |
| Mini Glorias | Denera | Denera | 27 | (29) | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 27 | (29) |
| Amorebieta | 2.B | 2015/16 | 31 | (35) | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 31 | (35) |
| Amorebieta | Denera | Denera | 31 | (35) | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 31 | (35) |
| Huesca | 2. | 2016/17 | 43 | (46) | 0 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 43 | (46) |
| Huesca | Denera | Denera | 43 | (46) | 0 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 43 | (46) |
| Osasuna | 2. | 2017/18 | 40 | (29) | 0 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 40 | (29) |
| Osasuna | 2. | 2018/19 | 4 | (5) | 0 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 4 | (5) |
| Osasuna | 1. | 2019/20 | 19 | (28) | 0 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 19 | (28) |
| Osasuna | 1. | 2020/21 | 33 | (39) | 0 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 33 | (39) |
| Osasuna | 1. | 2021/22 | 36 | (48) | 1 | (1) | - | - | - | - | - | - | - | - | 37 | (49) |
| Osasuna | 1. | 2022/23 | 17 | (23) | 7 | (8) | - | - | - | - | - | - | - | - | 24 | (31) |
| Osasuna | 1. | 2023/24 | 32 | (47) | 0 | 0 | - | - | - | - | 1 | (2) | 1 | (2) | 34 | (51) |
| Osasuna | 1. | 2024/25 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Osasuna | Denera | Denera | 181 | (219) | 8 | (9) | - | - | - | - | 1 | (2) | 1 | (2) | 191 | (232) |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 315 | (371) | 10 | (13) | - | - | - | - | 1 | (2) | 1 | (2) | 327 | (388) |

## Erreferentziak

* ↑ Sergio Herrera 2026ra arte berritu du Osasunak

## Kanpo estekak

* Fitxa
* Datuak: Q24279005
# Ander Gebara

Ander Guevara Lajo (Gasteiz, Araba, 1997ko uztailaren 7a) euskal herritar futbolaria da.

## Biografia

Erdilari gisa jokatzen du. Gaur egun Espainiako LaLiga EA Sports-eko Deportivo Alavesen jokatzen du 2027rarte kontratua izanik. Talde babazorroan hezi eta gero Errealeko harrobira pasatu zen. 2019an egin zuen jauzi lehen taldera, baina Martin Zubimendiren ustekabeko sartzeak bigarren planora eraman zuen, eta 2023an Alavesek fitxatu zuen.
Bere aita Carlos Gebara Alaveseko jokalari ohia da. Bere anai nagusia Markel futbolean aritu da ere.

## Estatistikak klubetan

2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Conference League | Conference League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Berio | 3. | 2015/16 | 23 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 23 | 0 |
| Berio | 3. | 2016/17 | 25 | 3 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 25 | 3 |
| Berio | Denera | Denera | 48 | 3 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 48 | 3 |
| Sanse | 2.B | 2016/17 | 13 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 13 | 0 |
| Sanse | 2.B | 2017/18 | 34 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 34 | 0 |
| Sanse | 2.B | 2018/19 | 26 | 1 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 26 | 1 |
| Sanse | Denera | Denera | 73 | 1 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 73 | 1 |
| Real Sociedad | 1. | 2017/18 | 0 | 0 | 1 | 0 | - | - | 0 | 0 | | | - | - | 1 | 0 |
| Real Sociedad | 1. | 2018/19 | 1 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 1 | 0 |
| Real Sociedad | 1. | 2019/20 | 14 | 0 | 6 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 20 | 0 |
| Real Sociedad | 1. | 2020/21 | 31 | 1 | 2 | 0 | - | - | 5 | 0 | | | 1 | 0 | 39 | 1 |
| Real Sociedad | 1. | 2021/22 | 17 | 0 | 4 | 0 | - | - | 3 | 0 | - | - | - | - | 24 | 0 |
| Real Sociedad | 1. | 2022/23 | 8 | 0 | 3 | 0 | - | - | 5 | 1 | - | - | - | - | 16 | 1 |
| Real Sociedad | Denera | Denera | 71 | 1 | 16 | 0 | - | - | 13 | 1 | - | - | 1 | 0 | 101 | 2 |
| Alaves | 1. | 2023/24 | 37 | 1 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 40 | 1 |
| Alaves | 1. | 2024/25 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Alaves | Denera | Denera | 37 | 1 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 40 | 1 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 229 | 6 | 19 | 0 | - | - | 13 | 1 | - | - | 1 | 0 | 262 | 7 |

## Tituluak

* 19-20 Kopa

## Erreferentziak

* ↑ Abizena Guevara idaztea, euskal herritar horren aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, Gebara onartu du deitura horren grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia
* ↑ EL VITORIANO ANDER GUEVARA REFUERZA EL CENTRO DEL CAMPO DEL DEPORTIVO ALAVÉS

## Kanpo estekak

* Fitxa
* Datuak: Q42383726
* Multimedia: Ander Guevara / Q42383726
# Iban Zubiaurre

Iban Zubiaurre Urrutia (Mendaro, Gipuzkoa, 1983ko urtarrilaren 22a - ) euskal herritar futbolari ohia da, eskuin atzelari gisa aritzen zena. Real Sociedadetik Athletic Clubera pasa zenean, klub bien arteko eztabaida hasi zen, epaitegietan bukatu zuena. Athleticek utzita bidali zuen ugari, adibize Elx CFen jokatu zuen.

## Estatistikak

2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | UEFA | UEFA | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Sanse | 3. | 2000/01 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Sanse | 2.B | 2001/02 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | 0 |
| Sanse | 3. | 2002/03 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Sanse | 2.B | 2003/04 | 29 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 29 | 1 |
| Sanse | Denera | Denera | 53 | 2 | - | - | - | - | - | - | - | - | 53 | 2 |
| Real Sociedad | 1. | 2003/04 | 0 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | 2 | 0 |
| Real Sociedad | 1. | 2004/05 | 14 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | 16 | 0 |
| Real Sociedad | Denera | Denera | 14 | 0 | 4 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | 18 | 0 |
| Talderik gabe | | 2005/06 | | | | | | | | | | | | |
| Talderik gabe | Denera | Denera | | | | | | | | | | | | |
| Athletic | 1. | 2006/07 | 1 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 1 | 0 |
| Athletic | 1. | 2007/08 | 1 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 2 | 0 |
| Athletic | Denera | Denera | 2 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 3 | 0 |
| Elx | 2. | 2008/09 | 23 | 1 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | 26 | 1 |
| Elx | Denera | Denera | 23 | 1 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | 26 | 1 |
| Athletic | 1. | 2009/10 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 |
| Athletic | Denera | Denera | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 |
| Albacete | 2. | 2010/11 | 10 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 10 | 0 |
| Albacete | Denera | Denera | 10 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 10 | 0 |
| Athletic | 1. | 2011/12 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 0 | 0 | - | - | 0 | 0 |
| Athletic | Denera | Denera | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 0 | 0 | - | - | 0 | 0 |
| Salamanca | 2.B | 2012/13 | 33 | 3 | - | - | - | - | - | - | - | - | 33 | 3 |
| Salamanca | Denera | Denera | 33 | 3 | - | - | - | - | - | - | - | - | 33 | 3 |
| Racing | 2.B | 2013/14 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 0 | 0 |
| Racing | Denera | Denera | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 0 | 0 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 135 | 6 | 8 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 144 | 6 |

## Erreferentziak

* ↑ www.elmundo.es

## Kanpo estekak

* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Datuak: Q260826
# Julen Axpe

Julen Axpe (1995eko otsailaren 4a, Otxandio, Bizkaia), euskal umorista eta telebistako futbol esatari bat da

## Telebista

2023an ETB2 katean Aupa Hi! saioa aurkeztu zuen.
DAZNn telebista katean Athleticen futbol partiduen euskarazko esataria da.

## Bakarrizketak

* Furgonologo

## Erreferentziak

* ↑ Julen Axpe, el narrador de los partidos del Athletic que hace humor en su furgoneta, 2025ko urriaren 9a, Noticias de Navarra (Gaztelaniaz)
# Kronofotografia

Kronofotografia Viktoriar Aroko antzinako argazki-teknika bat da, mugimendua hainbat fotogramatan harrapatu eta inprimatzen duena. Inpresio horiek zeluloidezko animazio gisa antola daitezke gero, edo fotograma bakarreko geruzetan. Kronofotografia lan ezagunenak berez lokomozioaren azterketa zientifikora bideratuak zeuden, animalien zaintzaileentzako informazio praktikoa aurkitzera edota artistentzako erreferentziazko material gisa. Emaitzetako askoren berezko asmoa ez zen mugimenduan dauden irudi gisa erakustea, baina une berean ematen ari zen argazkiak mugimenduan erregistratu eta erakusteko moduaren bilaketa, eta bi bideak elkartu ziren.

## Definizioa

Kronofotografia honela definitzen da: «higitzen ari den zerbaiti egindako argazki-seriea, delako higidura aztertzeko erabiltzen dena». Kronofotografia terminoa Étienne-Jules Marey zientzialari frantsesak asmatu zuen, eta χρόνος chrónos (‘denbora’) hitz grekotik eta fotografia hitzen elkarketatik dator.

## Erreferentziak

* ↑ MacDonnell, Kevin. (1972). Eadweard Muybridge: Man Who Invented the Moving Picture. Weidenfeld, Nicolson ISBN 978-0-297-99538-8. (Noiz kontsultatua: 2025-02-14).
* ↑ Kronofotografia. .
* ↑ J. Paul Getty Museum, ed. (1990). Photography: discovery and invention: papers delivered at a symposium celebrating the invention of photography. J. Paul Getty Museum ISBN 978-0-89236-177-9. (Noiz kontsultatua: 2025-02-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q972417
* Multimedia: Chronophotography / Q972417
# Isonzoko bosgarren gudua

Isonzoko bosgarren gudua 1916ko martxoaren 9tik 15era eman zen, Italiako Erresumako eta Austria-Hungariako armaden artean. Gudua Lehen Mundu Gerrako Italiako frontean eman zen, eta Isonzo ibaiko erasoaldi-ofentsiba serieen parte izan zen, izenak dioen bezala bosgarrena. Guztira hamabi Isonzoko gudu eman ziren, azkena "Caporettoko gudua" izena jasoz.

## Aurrekariak

Soča (Isonzo italieraz) ibaia zeharkatu eta Austriar lurrak inbaditzeko lau saioren ondoren, Luigi Cadornak, italiar armadaren komandanteburuak, neguko borroken gainbeheraren ondoren beste erasoaldi bat antolatu zuen. 1915-1916ko neguko geldialdia aprobetxatuz, italiar Estatu-Nagusia berrantolatu zen eta zortzi dibisio berri ekarri ziren frontera.
Erasoa ez zen aurrekoak bezainbeste planifikatu, nagusiki 1915eko abenduko Chantilly-ko Konferentziaren ondorioz beharturik geratu zirelako, eta italiarrek ez zuten helburu estrategiko gehiegirik. Aliatuen asmoa eremu are zabalago batean kokatuta zegoen, momentuan gertatzen ari ziren Verdungo gudutik zein Ekialdeko fronteko borroka latzetatik atentzioa erakarri behar baitzuten italiarrek.

## Gudua

Martxoaren 11tik aurrera, bi eguneko artilleria bonbardaketaren ostean, bosgarren gudua Tolmin eta San Michele (Debela griža) mendien artean dagoen ibaiaren bideartean kontzentratu zen. Italiarrek alferrik saiatu ziren Podgora muinoa austriar soldaduei kentzen.
Handik zenbait kilometrotara italiarrek Sabotin (Mont Sabotino) hartu zuten, aurreko negutik ongi planifikatua zegoen eraso bakarra. Sabotingo posizioa guduan zehar egindako aurrerapen bakarra izan zen. Beste leku batzuetan, Mrzli mendian, Tolminen eta San Martinoko baserrian barne ez zuten arrakastarik izan.
Hegoalderantz elurrak eta lainoak italiarrei erasoak bukatzera behartu zituzten, astebeteko borroken ondoren. Eraso honetan parte hartu zuten 2. eta 3. armadek, aurreko guduetan baino galera gutxiago jaso bazituzten ere, 4.000 soldadu hil eta zauritu jaso zuten.
Frontearen zenbait aldetan zehar, batez ere Gorizia inguruan, borrokek martxoaren 30era arte eta handik aurrera ere jarraitu zuten, garaile argirik sortu ez zuen borroka luze batean.
Borroka amaitzekotan zegoenean, porrota ikusita, Cadornak beren aliatu errusiarrei eskatu zien Austria-Hungariako unitateak ekialdeko frontean borrokan jarrai zezatela, haren unitateak frontetik Trentinorantz bideratzeko asmoz, austriarren atentzioa jaso gabe.

## Ondorioak

Gudua italiar porrotean amaitu zen guztiz. Bi hilabete geroago, maiatzean, austria-hungariarrek haien Strafexpedition-a bideratu zuten, Asiagoko Gudua izena hartu zuena. Haien kontraerasoa baita porrotean amaitu zen, fronte italiarra denbora batez estatikoa mantenduko zela argi utziz.

## Erreferentziak

* 1 2 Schindler, John R.. (2001). Isonzo: the forgotten sacrifice of the Great War. Praeger ISBN 978-0-275-97204-2. (Noiz kontsultatua: 2025-01-21).
* 1 2 3 Thompson, Mark. (2009). The white war: life and death on the Italian front, 1915-1919. Basic Books, a member of the Perseus Books Group ISBN 978-0-465-01329-6. (Noiz kontsultatua: 2025-01-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q775561
* Multimedia: Fifth Battle of the Isonzo / Q775561
# Antxoa beltz

Antxoa beltza (Myctophidae) arrain mesopelagiko txikien familia da. Myctophiformes ordena osatzen duten bietako bat, Myctophidae familiak 246 espezie ditu, 33 generotan banaturik, eta mundu osoko ozeanoetan bizi dira. Biolumineszenteak dira.

## Generoak

Benthosema Bolinichthys Centrobranchus Ceratoscopelus Diaphus Diogenichthys Electrona Gonichthys Gymnoscopelus Hintonia Hygophum Idiolychnus Krefftichthys Lampadena Lampanyctodes Lampanyctus Lampichthys Lepidophanes Lobianchia Loweina Metelectrona Myctophum Nannobrachium Notolychnus Notoscopelus Parvilux Protomyctophum Scopelopsis Stenobrachius Symbolophorus Taaningichthys Tarletonbeania Triphoturus

## Erreferentziak

* ↑ Hulley, P. Alexander. (1998). Encyclopedia of Fishes. San Diego: Academic Press, 127–128 or. ISBN 0-12-547665-5..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1975704
* Multimedia: Myctophidae / Q1975704
* Espezieak: Myctophidae