OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Willy Vannitsen

Willy Vannitsen (Jeuk, 1935eko otsailaren 8a - Tienen, 2001eko abuztuaren 19a) errepideko eta pistako txirrindulari belgikarra izan zen, profesionala 1955etik 1966ra.
Garaipenik aipagarrienak, 1961eko Flèche Wallonne, 1962ko Tourreko bi etapa, 1958ko Giroko etapa bat, 1958ko Toscanako Giroa eta 1965eko Scheldeprijs izan ziren.

## Palmaresa errepidean
### Amateurretan

1951
* Belgikako errepideko txapelketa amateur
1953
* Belgikako Itzuli amateurreko 2 etapa
* 2. Flandriar Eskualdetako Zirkuituan
1954
* Belgikako Itzuli amateurreko 4 etapa
* Linburgoko Tour amateurreko 2 etapa

### Profesionaletan

1954
* 3. De Drie Zusterstedenen
1955
* De Drie Zustersteden
* Anberes-Lieja-Anberes
* 3. Flèche Hesbignonnen
* 4. Belgikako Itzulian eta etapa 1
1956
* Anberesko Hiru Egunetako etapa 1
* Omloop van de Fruitstreek
* 2. Omloop van Midden-Belgiën
* 4. Milan-San Remon
* 5. Herbehereetako Itzulian eta etapa 1
1957
* Linburgoko Tourra
* Omloop van de Fruitstreek
1958
* Paris-Nizako 2 etapa
* Toscanako Giroa
* Vijfbergenomloop
* Omloop van Limburg
* Italiako Giroko etapa 1
* 5. Flèche Wallonnen
1959
* Paris-Nizako etapa 1
* Belgikako Itzuliko etapa 1
* 2. Hoegaarden-Anberes-Hoegaarden-en
* 2. Milan-Mantuan
* 2. Paris-Bruselan
* 2. Lombardiako Giroan
* 2. Gullegem Koersen
* 6. Gante-Wevelgemen
* 7. Milan-San Remon
* 10. Lieja-Bastogne-Liejan
1960
* Linburgoko Tourra
* Brusela-Sint-Truiden-eko etapa 1
* 2. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
1961
* Omloop van Limburg
* Flèche Wallonne
* Milan-Vignola
* Tre Valli Varesine
* Omloop van Midden-Brabant
* 9. Super Prestige Pernodean
1962
* Luxenburgoko Itzuliko etapa 1
* Frantziako Tourreko 2 etapa
* Acht van Chaam
* 7. Flandriako Tourrean
* 7. Gante-Wevelgemen
1963
* Omloop van de Fruitstreek
* Union Dortmund Sari Nagusia
* 4. Flandriako Tourrean
* 7. Gante-Wevelgemen
1964
* Paris-Nizako etapa 1
1965
* Herbehereetako Itzuliko etapa 1
* Paris-Nizako etapa 1
* Scheldeprijs
* 3. Paris-Roubaixen
* 4. Flandriako Tourrean
* 5. Milan-San Remon
1966
* Omloop van Limburg
* 6. Flandriako txapelketan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Lasterketa | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 | 1963 | 1964 | 1965 | 1966 |
| Italiako Giroa | - | - | UT | UT | UT | UT | UT | - | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - | - | - | - | - | 70. | UT | UT | - | UT |
| Espainiako Vuelta | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Palmaresa pistan
### Sei Egunak

* Bruselako Sei Egunak : 1957 (Rik Van Looyrekin)
* Anberesko Sei Egunak : 1961 (Rik Van Looy eta Peter Postekin)

### Europako txapelketak

1962
* 2. Madison proban (Peter Postekin)

### Belgikako txapelketak

1953
* 2. Abiadura proban (amateur)
1955
* 3. Abiadura proban
1956
* 2. Abiadura proban
1956
* 2. Abiadura proban
1960
* 2. Abiadura proban
1963
* 3. Madison proban
1965
* 2. Madison proban

## Kanpo estekak

* Willy Vannitsen - ProCyclingStats
* Datuak: Q971930
* Multimedia: Willy Vannitsen / Q971930
# Hermangard d'Asp

Hermangard d'Asp, Ospitaleko Zaldunen 9. Maisu Handia izan zen 1188tik 1890era edo 1191ra.
Bere jatorria ezezaguna da. 1180 eta 1182 artean Ampostako gaztelera eta Saint-Gilleseko priorerria zuzendu zituen. Guillaume Borrelek 1187an Ordenako Komandante Handi izendatu zuen. 1188ko maiatza eta urria bitartean izendatu zuten Maisu Handi. Bere agintaldian, Ordenaren egoitza Jerusalemdik Tirora aldatu zen. Bere agintaldian zehar Guy Lusignangoak zuzendutako Akre konkistatu zen, Ospitaletako zaldunen eta tenplarioen partaidetzarekin.
1189-1190 neguan agintaldia amaitu zuen, seguruenik abdikazio baten ondorioz, 1190ko abendutik 1191ko apirilera Ampostako gaztelera zuzendu baitzuen berriro.
* Datuak: Q1376214
* Multimedia: Hermangard d'Asp (GM 9) / Q1376214
# Pluto (jainkoa)

Greziar mitologian, Pluto (antzinako grezieraz: Πλοῦτος, Ploũtos, «aberastasuna»), aberastasunaren pertsonifikazioa da, eta, alde horretatik, nekazaritzaren jainkoa ere bada, uztari, oparotasunari loturik.
Hesiodoren Teogoniaren arabera, Pluto, Demeter eta Iasionen semea zen. Aristofanes komediagilearen arabera, Zeusek itsutu zuen, bere opariak aurreiritzirik gabe banatzeko gai izan zedin. Hadesekin lotua dago, eta, sarri, gazte baten, edo, hobe esanda, ugaritasunaren adarra (kornukopia ere deitua) daraman ume baten ezaugarriekin irudikatzen da.
Ondoren, Pluto, Demeterren istoriotik banandu zen, eta aberastasun orokorraren pertsonifikazio bihurtu zen, Aristofanesen komedian agertzen den bezala.
Aristofanesek, Pluto izeneko bere komedian, Plutori ikusmena itzuliz gero zer gertatuko litzatekeen erakusten du.
Pluto, ozeanide baten izena ere bada.

## Ikus, gainera

* Pluton, erromatar mitologiako jainkoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q205251
* Multimedia: Plutus / Q205251
# 1957ko Milan-San Remo

1957ko Milan-San Remo txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 48. edizioa izan zen. 1957ko martxoaren 19an egin zuten Milan eta San Remo artean, 282 kilometroko ibilbidearekin.
Garailea Miguel Poblet kataluniarra izan zen, helmugako sei txirrindularien arteko esprintean Fred de Bruyne belgikarrari eta Brian Robinson britaniarrari gailendu zitzaielarik.

## Kanpo estekak

* 1957ko Milan-San Remo - ProCyclingStats
* Webgune ofiziala
* Datuak: Q3313920
# Marokoko difamazio-prentsa

Difamazio-prentsa edo difamazio-komunikabideak kazetaritza-fenomeno bat dira Marokon, non segurtasun-zerbitzuekin (DGST/DGED) edo “errege-jauregitik hurbil” dauden web-orriek eta egunkariek funtsezko papera jokatzen baitute herrialdeko edozein ahots kritikoren izen ona zikintzen duten kanpainetan, ohitura erreal edo fikziozko gaiei buruzko informazioaren bidez.
Argibideak bilatzen duen helburu nagusia umiliazioa da. Argitalpenak ezagunak dira, halaber, militanteen edo kazetarien berehalako atxiloketak iragartzeko gaitasunagatik, baita haien komunikazio ofiziala baino lehen ere. Difamazio-prentsak argitaratutako artikuluek irain arruntak edo informazio intimoa izan ohi dute.
Esate baterako, bankuko edo lurretako dokumentuak, mezu elektroniko pribatuen pantaila-argazkiak, sexu-harremanei buruzko salaketak (edo horiek erakusteko mehatxuak), pisukideen nortasuna eta batzuetan haurtzaroraino iristen diren xehetasun biografikoak zabaltzen dituzte, baita jomugan dauden pertsonen gurasoei buruzko informazioa ere.
Hainbat euskarri mediatiko mota horretako prentsaren parte direla uste da, besteak beste: Kifache TV, Barlamane, Le360, Chouf TV, Al Ahdath Al Maghribia, eta Cawalisse.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106508612
# Patriarken haitzuloa

Patriarken haitzuloa edo Makpelako haitzuloa (hebreeraz: מערת המכפלה‎, Me'arat ha-Machpela}, "hilobi bikoitzaren haitzuloa"), musulmanentzat Abrahamen santutegia edo Abrahamen meskita (arabieraz: الحرم الإبراهيمي‎, Al-Haram Al-Ibrahimi) Hebrongo eraikin erlijiosoa da.
Herodes I.a Handiaren garaiko eraikin baten azpian, Hebrongo hiri zaharrean (Al-Khalil), hilobiak dituen kobazuloa dago. Hasiera eta Koranaren arabera, Abrahamek kobazulo eta inguruko landak erosi zituen eta bertan Abraham bera, Isaak, Jakob, Sara, Rebeka eta Lea lurperatuta daude. Umarrek hiria konkistatu zuenean, bertan meskita bat eraiki zuen.

## Bibliaren aipamena

Bibliak (Hasiera 23:1,20) honela azaltzen du haitzuloaren erosketa:
| « | Atzerritarra nauzue ni zeuen artean. Sal iezadazue lursail bat nire emaztea ehorzteko. [...] Baldin eta nire emaztea hemen ehorzteko baimena ematen badidazue, egidazue mesede hau: eskaiozue nire izenean Efroni, Tzoharren semeari, saltzeko niri bere soroaren ondoan dagoen Makpelako harpea. [...] Bat etorri zen Abraham Efronekin, eta zilarrezko laurehun txanpon ordaindu zizkion, merkatariek erabili ohi duten dirutan. Honela, Makpelan dagoen Efronen lursaila, Mambretik ekialdera, bere harpe, zuhaitz eta guzti, Abrahamenak izan ziren aurrerantzean. [...] Kanaan lurraldean, Mambre eta Hebronen aurrez aurre dagoen Makpelako soro ondoko harpean ehortzi zuen Abrahamek bere emazte Sara. Honela, soroaren eta harpearen jabetza hititen eskuetatik Abrahamengana aldatu zen, hilobi izateko | » |
Agindutako Lurraldearen erositako lehenengo zatia denez, juduentzat bigarren lekurik sakratuena da, Jerusalemgo tenpluaren ondoren.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Hebreeraz)
* Datuak: Q204200
* Multimedia: Cave of the Patriarchs / Q204200
# Hebrongo Gobernazioa

Hebrongo Gobernazioa (arabieraz: محافظة الخليل‎, Muḥāfaẓat al-Ḫalīl) Palestinako Estatuko hamasei gobernazioetako bat da (arabieraz Muhafazah), Zisjordania hegoaldean. Hebron hiria hiriburua da. Gobernadorea Hussein al-A'araj da.

## Ezaugarriak

Gobernazioak 1.060 kilometro koadroko azalera du, eta Estatistiken Palestinako Zentroaren arabera, 2006. urtearen erdialdean 542.593 biztanle zituen. Horren ondorioz, Hebrongo Gobernazioa Palestinako lurraldean, biztanleriari eta lur-azalerari dagokienez, 16 probintzietatik handiena da.

## Antolaketa

Hebrongo barrutiak zazpi hiri eta 18 herri ditu guztira. Gobernazioak, jarraian zerrendatuta ez dauden beste 100 beduino-herri eta asentamenduak ere baditu.

### Hiriak

* Dura
* Halhul
* Hebron (hiriburua)
* Yatta
* ad-Dhahiriya

### Herriak

Honako udalerri hauek udalerri-estatusa dute Palestinako Aginte Nazionaleko Toki Administrazioko Ministerioaren arabera.
* Bani Na'im
* Beit 'Awwa
* Beit Ula
* Beit Ummar
* Deir Sammit
* Idhna
* Jaras
* Nuba
* Sa'ir
* as-Samu
* Surif
* Tarqumiya
* Taffuh

### Errefuxiatuen kanpamentuak

* al-Arroub
* al-Fawwar

## Erreferentziak

* ↑ https://hmong.es/wiki/Districts_of_the_West_Bank_and_Gaza_Strip

## Ikus, gainera

* Palestina Estatuko lurralde-antolaketa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q264180
* Multimedia: Hebron Governorate / Q264180
# Jesús Morales Erostarbe

Jesús Morales Erostarbe (Balmaseda, 1929ko otsailaren 25a - Santander, 2008ko abenduaren 19a) Euskal Herriko txirrindularia izan zen.
Carmelo eta Roberto anaiak ere, txirrindulari profesionalak izan ziren.

## Palmaresa

1949
* Bizkaiko Sari Nagusia
1950
* Getxoko Zirkuitua
1951
* 2. Getxoko Zirkuituan
* 2. Altsasuko Sarian
1952
* 2. Bilboko Udala Sari Nagusiko etapa batean
* 3. Getxoko Zirkuituan
1955
* 5. Nafarroako Itzulian
* 7. Udaberriko Klasikoan
1956
* 2. Udaberriko Klasikoan
* 2. Portugaleteko Sari Nagusian

## Kanpo estekak

Jesús Morales Erostarbe - ProCyclingStats
* Datuak: Q57977208
# Rama VIII.a zubia

Rama VIII.a zubia Bangkoken dagoen zubi bat da, Thailandian, Chao Phraya ibaiaren gainean. Phra Pinklao zubiak zuen trafiko astuna arintzeko diseinatu zen eta 1999 eta 2002 artean eraiki. Urte horretako maiatzaren 7an ireki zen, baina irailaren 20an inauguratu.
Diseinu asimetrikoa du, alderantzizko Y formarekin, ibaiaren mendebaldeko aldean. 48 kable ditu zubia eusteko, binaka alde batean eta banaka alde laburrean. 300 metroko begia du, munduko handienetako bat eraiki zenean.
# Smilodon populator

Smilodon populator sabre-hortz felido desagertu bat da, Pleistozenoko Machairodontinae subfamiliako kidea. Smilodon generoko espezie-tipoa da. Lehen aldea Peter Wilmelm Lundek 1842an aurkitu zuen Lagoa Santan, Brasilen. Orain dela milioi bat urte inguru Hego Amerikan bizi ziren, eta orain dela 10.000 urte desagertu ziren.
Smilodon fatalis ipar-amerikarra baino handiagoak ziren, eta aurreko hankak askoz sendoagoak zituen. 1,15 metroko altuera zuen, eta 360 kilogramo inguruko pisua, batzuk gehiago. Inoiz existitu den felidorik handienetako bat zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Christiansen, Per; Harris, John M.. (2005). «Body size of Smilodon (Mammalia: Felidae)» Journal of Morphology 266 (3): 369–384. doi:10.1002/jmor.10384. ISSN 1097-4687. (Noiz kontsultatua: 2025-02-25).
* ↑ Sorkin, Boris. (2008-12). «A biomechanical constraint on body mass in terrestrial mammalian predators» Lethaia 41 (4): 333–347. doi:10.1111/j.1502-3931.2007.00091.x. ISSN 0024-1164. (Noiz kontsultatua: 2025-02-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1294271
* Multimedia: Smilodon populator / Q1294271
* Espezieak: Smilodon populator
# Galway City Museum

Galway City Museum, irlanderaz: Músaem Cathrach na Gaillimhe eta ingelesez: Galway City Museum, Irlandako Galway hirian dagoen museo bat da. 2006ko uztailaren 29an inauguratu zen eta Espainiar Arkuaren atzealdean dago.

## Kanpo loturak

* Webgune ofiziala
# Galwayko tren geltokia

Galwayko tren geltokia, irlanderaz: Stáisiún Cheann, Irlandako mendebaldeko Galway hirian dagoen tren geltoki bat da, Galway konderrian.
Dublin hiriburua nahiz Limerick ta Athenry udalerrietatik Galway hirira doazen trenen azken geltokia da. Bestalde, Bus Éireann autobusen hiri honetako geltoki nagusia ere bada. 1851ko abuztuaren 1ean inauguratu zen.
* Datuak: Q2086351
* Multimedia: Galway railway station / Q2086351
# Kromolitografia

Kromolitografia kolore askotako inpresioak egiteko metodo bat da. Litografiaren sorreran bertan kolorezko inpresioa sortzeko sistema da. Kromolitografia argazkiak erreproduzitzeko erabiltzen denean, fotokromo terminoa erabili ohi da. Litografia gainazal lauen gainean inprimatzeko metodo bat da, erliebe- edo kalkografia-tekniken ordez inprimaketa lauko xafla bat erabiltzen duena.
Kromolitografia XIX. mendean koloretan inprimatzeko garatu ziren metodoen artean arrakastatsuena bihurtu zen. Beste metodo batzuk Jacob Christoph Le Blon, George Baxter eta Edmund Evans inprimatzaileek garatu zituzten, eta batez ere kolore desberdinetako egurrezko xafla batzuen erabileran oinarritzen ziren. Eskuz koloreztatzeak ere garrantzitsua izaten jarraitu zuen. Adibidez, Ordnance Surveyko mapa ofizial britainiarren elementu batzuk eskuz koloreztatu zituzten haurrek 1875 arte. Hasierako teknika kromolitografikoak hainbat plaka litografiko erabiltzea eskatzen zuen, bat kolore bakoitzerako, eta oso garestia izaten jarraitzen zuen kalitate oneneko emaitzak lortzeko egiten zenean. Kolore kopuruaren arabera, kromolitografia batek hilabeteak eraman zitzakeen lanean, baita langile oso kualifikatuak ere.
Hala ere, askoz ere inpresio merkeagoak sor zitezkeen, erabilitako kolore kopurua sinplifikatuz eta irudiaren xehetasuna murriztuz. Irudi merkeenak, iragarkiak kasu, beltzezko hasierako inpresio batean oinarritzen ziren neurri handi batean (ez beti litografia bat), eta horren gainean gain-inprimatzen ziren gero koloreak. Bere garaian «kromo» deitu zitzaion erreprodukzio garesti bat egiteko, litografo batek, aurrean koadro bat bukatuta zuela, xafla ugariak pixkanaka sortzen eta zuzentzen zituen, koadroaren ahalik eta antz handiena izateko probak erabiliz, batzuetan dozenaka geruza erabiliz.

## Erreferentziak

* ↑ «Essays -- WWI Poster Exhibition» web.archive.org 2006-07-21 (Noiz kontsultatua: 2025-02-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1121337
* Multimedia: Chromolithographs / Q1121337
# Dublin Connolly geltokia

Connolly geltokia (ingelesez Connolly station eta irlanderaz Stáisiún Uí Chonghaile) Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuko tren eta autobus geltoki bat da, Heuston geltokiarekin bat hiri horretako geltokirik garrantzitsuena da. Liffey ibaiaren iparraldeko ertzean dago.
Dublin Area Rapid Transit trena bertatik igaro ohi da.
1844an Amiens Street Station izenez ireki zen. 1966an Pazko matxinadaren 50. Urteurrena ospatzearekin bat, gertakizun horretako buruzagi garrantzitsuenetako bat izan zen James Connollyren omenez berrizendatu zen.

## Iruditegia

* Areto nagusia.
* DART trena Connolly geltokian.
* Tranbia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2543742
* Multimedia: Dublin Connolly railway station / Q2543742
# Paper pintatu

Paper pintatua koloretako edo kolore bakarreko pinturaz edo tintaz margotutako papera da, motiboekin apaindua edo apaindu gabea, hormak janzteko erabiltzen dena.

## Erreferentziak

* ↑ «Paper pintatu», Euskalterm terminologia banku publikoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q191529
* Multimedia: Wallpapers / Q191529
# Ukiyo-e

Ukiyo-e (euskaraz: «mundu iragankorreko irudiak») XVIII-XIX. mendeetako arte japoniarraren korronte nagusia da.
Zur gaineko grabatuetan garaiko egunoroko bizitzari zegozkion eszenak islatzen ziren zenbait kolore erabiliz. Gehienbat antzezleak, prostitutak, kabuki antzerkiko eszena ezagunak eta eszena erotikoak irudikatzen ziren.
XIX. mendean Europara iritsirik, eragin handia izan zuten abangoardiako pintore frantsesengan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q185905
* Multimedia: Ukiyo-e / Q185905
# Kalko paper

Kalko papera paper zeharrargia da. Azido sulfurikotan, segundo batzuetan, kalitate oneko papera murgilduz egiten da. Azidoak zelulosaren zati bat eraldatzen du, eta horrek kalko paperaren efektu zeharrargia ematen du.
Kalko papera erabiltzen da marrazkia (artistikoa edo teknikoa) erreproduzitzeko. Horren zehar ikus daitekeenez, trazu berdin-berdina lortzen da.
| Kalko paperaren gardentasuna. | Kalko paper-biribilkia. | Kalko paperaren laginak. |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1143474
* Multimedia: Tracing paper / Q1143474
# Morocco Times

Morocco Times Marokoko ingelesezko egunkari digitala izan zen, Maroc Soir Groupek 2004ko azaroaren 22an abian jarria.

## Historia

2004ko azaroaren 22an, Morocco Times egunkaria digitalki argitaratzen hasi zen. Maroc Soir Groupek jarri zuen martxan, Marokoko hainbat egunkari garrantzitsuren jabeak eta Marokoko hedabide konpainia zaharrenak.
2006ko urriaren amaieran utzi zion argitaratzeari, bigarren urteurrena baino aste batzuk lehenago.
Morocco Times ez da nahastu behar 2014an abian jarritako The Moroccan Times albiste aldizkariarekin.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «New French-Language Daily in Morocco» The Arab Press Network 2005-11-22 (Noiz kontsultatua: 2025-02-25).
* ↑ (Ingelesez) «Electronic Journalism: New Anglophone Newspaper Launched in Morocco» PR.com 2012-12-08 (Noiz kontsultatua: 2025-02-25).
* ↑ (Ingelesez) «The Moroccan Times - Your Gateway to Morocco News» The Moroccan Times (Noiz kontsultatua: 2025-02-25).
# Irarlan

Irarlan edo grabatua gainazal gogor eta, oro har, lau batean ildaskak ebaki edo urratzean lortzen den lana da. Emaitza gauzakia bera izan daiteke (adibidez berinazko, urrezko, zilarrezko edo altzairuzko gauzakiak), edo berau erabiliz egindako paper gaineko irudia.
Historian irarlana metodo garrantzitsua izan da paper gaineko irudiak lortzeko, erti- eta merkataritza-helburuekin. Irarlan tradizionala, gubilak edo makinak erabiliz, oraindik ere egiten jarraitzen da, batez ere urregintzan, berinalaritzan eta antzeko lanbideetan.

## Historia

Txinan, grabatuaren artea duela 1.100 urte inguru garatu zen irudi gisa, zurezko blokeetan ebakitako testuarekin batera, paperean inprimatzeko. Hasieran, irudiak nagusiki erlijiosoak ziren, baina Song dinastian, artistak paisaiak ebakitzen hasi ziren. Ming (1368-1644) eta Qing (1616-1911) dinastietan, teknika hobetu egin zen, bai grabatu erlijiosoetarako, bai artistikoetarako.
Japoniar xilografia (japonieraz: 木版画, moku hanga) teknika ukiyo-e genero artistikoan duen erabileragatik ezagunagoa da; hala ere, garai berean liburu ilustratuak inprimatzeko ere asko erabili zuten. Xilografia mendeetan zehar erabili zuten Txinan liburuak inprimatzeko, tipo mugikorrak iritsi baino askoz lehenago, baina Japonian Edo Aroan (1603-1867) bakarrik hartu zuten. Mendebaldeko xilografiaren antzekoa da zenbait alderditan, baina moku hanga, neurri handi batean, urez egindako tintak erabiltzen dira (mendebaldeko xilografiak ez bezala, olioz egindako tintak erabiltzen baititu), eta horrek kolore bizien, lausoen eta kolorearen gardentasunaren gama zabala ahalbidetzen du.
1830 baino lehen egindako mendebaldeko tradizioko grabatuak old master print bezala ezagutzen dira. Europan, K.o. 1400. urtetik aurrera ilografia paperaren gaineko inpresio maisuak egiteko erabili zen, mundu bizantziar eta islamiarrean garatutako inprimatze-teknikak erabiliz. Michael Wolgemutek Alemaniako xilografia hobetu zuen 1475etik, gutxi gorabehera, eta Erhard Reuwich nederlandarra izan zen gurutzeko marradura erabiltzen lehena. Mendearen amaieran, Albrecht Dürerk mendebaldeko xilografia inoiz gainditu ez duen estadio batera eraman zuen, xilografiaren estatusa hosto bakarrekoa handituz.

## Erreferentziak

* ↑ «Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).
* ↑ ChinaVista
* ↑ The Printed Image in the West: History and Techniques. The Metropolitan Museum of Art

## Ikus, gainera

* Flammarion irarlana

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q139106
* Multimedia: Engraving / Q139106
# Akuaforte

Akuafortea grabatu mota bat da. Akuafortea egiteko metal aleaziozko lamina edo xafla bat da oinarria, gehienetan burdinazkoa, zinkezkoa edo ohikoago, kobrezkoa. Xafla hau berniz geruza batekin babestu egiten da, edota azidoak eusteko gai den argizariarekin. Grabatzaileak, estilete zorrotz batekin bernizaren gainean marraztuko du, kobrezko geruzara helduz baina hori igaro gabe. Ondoren bernizez estalitako xafla, ura eta azido nitriko nahasketa batean sartuko da, eta prozesu horrek ematen dio hain zuzen ere akuaforte izena. Nahasketa honek bernizez babestuta ez dagoen tokietan kobrea jan egingo du eta bertan ildaskak sortuko ditu. Xafla hori nahasketa horretan zenbat denbora egongo den arabera, orduan marraren sakonera modu bateko edo bestekoa izango da, hots, zenbat eta denbora gehiago nahasketan murgilduta egon, hainbat eta sakonera handiago izango du ildaskak.
Behin berniza kenduta, xafla prest dago inprimatua izateko. Horretarako xaflaren azalera tinta berezi batez bustiko da. Tinta koipetsu honek, ildaskak beteko ditu eta gainerako soberakina eskuz kenduko da. Behin tinta prest dagoela, matrizea prentsa batean jarriko da (platina deritzon azalera laua, bi metalezko zilindro artean jarriz eta elkarrekin presioa eginez). Platinaren gainean plastikozko edo paperezko orri mehe bat jarriko da eta inprimagailuak bertan utziko ditu egindako irudiaren ildaskak.
Prozesuaren emaitza egindako irudiaren alderantzikatua izango da.
Teknika honen abantaila akatsak zuzendu daitezkela da, edota nahasketa egin aurretik xaflan ikutuak egin daitezkela. Kontu handiz jardun behar da burdina estiletearekin ez ukitzeko. Marra bat ezabatzeko nahikoa da marra horren gainean pintzela bernizez pasatzea eta behin sikatuta, berriro irudikatu daiteke. Ildasken sakonera oso kontuan hartu beharreko auzia da, izan ere azidoaren kontzentrazioaren arabera eta xaflaren gainean azido nahasketa egongo den denboraren arabera, ildasken sakonera aldatu egingo da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q186986
* Multimedia: Etchings / Q186986