# Aracely Quispe Neira

Irma Aracely Quispe Neira (Marripón, 1982; Aracely Quispe izenez ezaguna) Peruko ingeniari astronautikoa da, NASAko zientzialaria, akademikoa eta ikertzailea. AEBetan NASAren hiru misio arrakastatsuren buru izan den lehen emakume hegoamerikarra izateagatik da ezaguna: Euri Tropikalak Neurtzeko Misioa (TRMM), Ilargia Ezagutzeko Orbitadorea (LRO) eta James Webb Espazio Teleskopioa (JWST). 2021eko abenduaren 25ean James Webb teleskopio espaziala jaurtitzea ahalbidetu zuen taldeko kide izan zen.
James Webb Espazio Teleskopioaren jaurtiketa arrakastatsuan, espaziora hegaldiak egiteko sistemen eta operazioen ingeniari seniorra izan da Quispe. Hizlari ofiziala da NASA agentzia aeroespazialean eta Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Sailean, irakaslea Capitol Technology Unibertsitatean eta STEM programen sustatzaile eta enbaxadorea.
2023ko apirilaren 12an Peruko Estatutik Zerbitzu Goraipagarrien Merituaren Ordenako Komendadore gradua jaso zuen.

## Biografia
### Lehen urteak eta hezkuntza

Aracely Quispe Neira Marriponen jaio zen, Lambayequeko Motupe barrutian dagoen nekazal komunitate batean, Peru iparraldean, non sistema elektrikorik ez zegoen. Bere ama Irma Neira Samame hezitzaile perutarra da. Espazioarekiko eta zientziarekiko interesa sei urte zituenean hasi zitzaion, Neil Armstrong Ilargian oinez ikusi zuenean Apolo 11 misioaren transmisioan, eta horrek egunen batean NASAn espazioko misioetan lan egitera iristeko ametsa piztu zion.
Bigarren hezkuntzan, Quispe shotokan karatea praktikatzen hasi zen eta nerabea zela gerriko beltza lortu zuen. Peru ordezkatzera iritsi zen eta eskualdeko eta nazioarteko txapelketetan lehiatu zen, Hego Amerikan eta Estatu Batuetan zehar.
Perun informatika konputazioan eta sistemen ingeniaritzan graduatu zen Cesar Vallejo Unibertsitatean. Sistemen ingeniaritza ikasi ondoren, 21 urte zituenean, Ameriketako Estatu Batuetara migratu zuen bere formakuntzarekin jarraitzeko, eta “aparteko trebetasunetan” oinarritutako egoitza iraunkorra eskatu zuen. AEBetara heltzean Ingeniaritza Teknologiko Espaziala (eta Elektrikoa) ikasi zuen Prince George's Community Collegen, Marylanden. Fakultateko aholkulari batek iradoki zion, NASAn sartzeko, Ingeniaritza Astronautiko edo Aeroespazialeko ikasketak jarraitu behar zituela arlo horretako espezialitateko unibertsitate batean. Quispek aholkuari jarraitu zion eta Capitol Technology (CapTechU) Unibertsitatera joan zen ingeniaritza astronautikoa ikasteko eta espazio-ontzien eraikuntzan, operazioan eta gainbegiratzean espezializatzeko.
CapTechUren ikaslerik onenetakoa izanik, 2011n Quispek praktikak egin zituen NASAn, Euri Tropikalak Neurtzeko Misioan (TRMM). Proba-ingeniari gisa hasi zen, eta, gero, Sistema-ingeniari gisa. Praktikak amaitu ondoren, Zientzietako Fundazio Nazionalak (NSF) beka bat eman zion Aracelyri, Zientzietako lehen masterra hasteko. Horretarako, Peruko (Cuscoko hegoaldean) glaziar-geruzen urtzeari buruzko ikerketa egin zuen, NASAren bereizmen handiko satelite-irudiak erabiliz.
Quispe Neirak zazpi gradu akademiko ditu zientziatan, ingeniaritza astronautikoan eta adimen geoespazialean. Horrez gain, beste ikasketa hauek eginak ditu: Maryland-eko Capitol Technology Unibertsitateko Ingeniaritza Astronautikoan masterra, Marylandeko Unibertsitateko Adimen Geoespazialean ohorezko masterra College Park-en, eta Zientzia Teknologikoetan doktoretza, ohoreekin, Capitol Technology Unibertsitatean, GPS Sateliteen kontrako erasoen aurrean komunikazioetako segurtasuna ikertzeari bideratuta.

### Lan ibilbidea

2011n, Quispek Ilargia Ezagutzeko Orbitatzaile (LRO) misioan parte hartu zuen Goddard Space Flight Center-en NASAren agentzia aeroespazialean, sistema-ingeniari gisa, eta 2014an taldeburu eta espazio-ontziko operazioen hegaldien lider izatera igo zen.
LROn sei urte eman ondoren, 2016an James Webb Espazio Teleskopioaren (JWST) programan sartu zen. 17 herrialdek eta 3.000 zientzialarik baino gehiagok hartu dute parte programa horretan.
2010az geroztik, honako misio hauen buru izan da: Euri Tropikalak Neurtzeko Misioa (TRMM), Ilargia Ezagutzeko Orbitadorea (LRO) eta James Webb Espazio Teleskopioa (JWST), 2021ean espaziora jaurti zena Hubble teleskopioa ordezkatzeko.
Quispe ingeniari astronautiko seniorra da, NASAn espaziorako hegaldi eta operazioetan liderra, ingeniari seniorra espaziorako hegaldi eta operazioetan, James Webb teleskopioaren proiektuan, eta galaxien eraketa aztertzeko jaurtiketan eta orbitan jartzen lagundu zuen 2021ean.
NASAko Espazio Agentziako eta Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Saileko hizlari ofiziala da.
Ikertzaile gisa, Quispek Andeetako elurtuen desglaziazioa aztertu du, Peruko Quelccayan, Cusco inguruan, bereizmen handiko satelite bidezko irudien bidez. Bere ikerketaren bitartez, desglaziazioari eta horrek berotze globalean dituen ondorioei buruzko kontzientzia sortzen lagundu du.Zientzien Fundazio Nazionalak (NSF) diru-laguntza bat eman zion zientzialari honi Ingeniaritza Astronautikoan masterra egiten ari zen bitartean ikertzeko.

## STEM programen enbaxadorea

2014an, Quispek Aracely Quispe Neira (AQN) proiektua abiatu zuen, Hego Amerikako emakume eta gazteen artean zientzia, teknologia eta ingeniaritza, eta matematika (STEM) programak sustatzen dituena. Ekimen honen bidez, Hego Amerikako gazteei ikasketa teknologikoak egiteko eta hezkuntza, ikerketa eta berrikuntza bezalako lanbideetan arrakasta izateko aukerak eskaini nahi zaizkie. Estatu Saileko Hezkuntza eta Kultura Gaietarako Bulegoaren babesarekin, Quispek nazioarteko foroetan parte hartu zuen Hego Amerikako ikasleek industria aeroespazialarekiko duten interesa handitzeko.
2019an, proiektu bat abiatu eta finantzatu zuen pertsonalki bere jaioterriko Lambayequen. 20 eskola nazional bisitatu zituen eta bigarren hezkuntzako 3.500 ikasle inguru bildu zituen ikerketa zientifikoko proiektuei ekin diezaieten motibatzeko.Washingtongo arkidiokesiko eskola katoliko hauek ere bisitatu zituen: St. Francis International (Maryland), Carroll Artzapezpikua (Columbia Barrutia) eta St. Anthony (Columbia Barrutia) Urte horretan bertan, Quispek Hay Festival Arequipa jaialdian parte hartu zuen, eta ia 1.000 gazte bildu zituen bere aurkezpenetan.
STEM programan egindako ekarpenengatik Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberaren bi aitorpen jaso zituen eta Estatu Departamentuak omenaldia egin zion 2019an. 2023an Forbes Perúk "Peruko 50 emakume boteretsuenetako bat 2023an" izendatu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ «¡Arriba Perú! Científica peruana coordinó exitoso lanzamiento de telescopio de la NASA» Ojo 2021-12-25.
* ↑ Bär, Nora. (2022-04-24). «Desde un pueblito sin electricidad de Perú a liderar la puesta en órbita del Telescopio James Webb» www.eldestapeweb.com.
* ↑ «Así se vivió el Foro Forbes Mujeres Poderosas Perú 2023» Forbes México 2023-08-29.
* ↑ «GMS: Supermoon Eclipse 2015 Live Shots Interviews And B-roll» svs.gsfc.nasa.gov 2015-09-15.
* ↑ «Aracely Quispe: de un pueblo sin luz en Perú a comandar 3 misiones en la NASA» CNN en Español.
* ↑ «Aracely Quispe-Neira es la única hispana en dirigir tres misiones de la NASA» Telemundo.
* ↑ de 2022, 8 de Marzo. «Día Internacional de la Mujer: 10 icónicas mujeres que marcaron la historia del Perú» infobae.
* 1 2 3 4 «Aracely Quispe, la primera mujer latina en comandar tres misiones espaciales de la NASA» Azteca America 2019-12-21.
* 1 2 Tiempo, Casa Editorial El. (2020-01-06). «‘El éxito no es suerte’: líder latinoamericana dentro de la Nasa» El Tiempo.
* 1 2 «NASA y la peruana Aracely Quispe harán historia con el lanzamiento del Telescopio James Webb» infobae.
* 1 2 3 4 «Aracely Quispe, primera mujer latina en comandar tres misiones en la Nasa» RCN Radio 2019-12-03.
* 1 2 3 4 5 6 «Aracely Quispe, la ingeniera peruana que llegó a la NASA» Caretas 2019-11-07.
* 1 2 «Aracely Quispe, la ingeniera peruana que hace historia en la NASA» elperuano.pe.
* ↑ Conoce a Aracely Quispe Neira, la ingeniera hispana del telescopio espacial James Webb - CNN Video. .
* ↑ «Aracely Quispe in conversation with Saúl Pérez Montaño» Hay Festival.
* 1 2 «“No creo en la suerte, uno es el propio arquitecto de su vida”» BBVA Aprendemos Juntos 2030.
* 1 2 3 4 5 Aracely Quispe, la peruana que nació en un pueblo sin electricidad y ahora es ingeniera de la NASA. .
* 1 2 3 4 5 6 Imbaquingo, Olga. (2022-10-07). «Aracely Quispe Neira y su viaje desde Perú a la NASA» El Tiempo Latino.
* 1 2 3 4 «Ella es Aracely Quispe, la peruana parte del equipo de la NASA a cargo del telescopio James Webb» elperuano.pe.
* 1 2 «Aracely Quispe, ingeniera peruana que triunfa en la NASA, recibe reconocimiento en Estados Unidos» larepublica.pe 2022-07-24.
* ↑ «Aracely Quispe, la peruana que hizo historia con el telescopio James Webb, que hoy comenzó a mandar imágenes del espacio exterior» infobae 2022-07-12.
* 1 2 de 2022, 17 de Julio. «Aracely Quispe, la peruana que comandó tres misiones importantes de la NASA: “Mis pilares son mi abuelita y mi mamá”» infobae.
* 1 2 «Aracely Quispe, ingeniera de la NASA: “Nací en el campo y sin tener nada pude avanzar”» Peru21 2019-08-01.
* ↑ «“Estamos cerca de un día histórico”: ingeniera peruana coordinará lanzamiento de telescopio James Webb de la Nasa el 25 de diciembre» El Bocón 2021-12-23.
* ↑ «Canciller Maúrtua saludó a Aracely Quispe Neira, ingeniera astronáutica a cargo del lanzamiento del telescopio espacial James Webb» www.gob.pe.
* ↑ Fernández Arribasplata, María. (7 de enero de 2022). «Aracely Quispe: ingeniera peruana hace historia en NASA y busca empoderar a las mujeres» andina.pe.
* 1 2 3 «Ingeniera peruana de la NASA impulsa programa STEM» El Pregonero.
* ↑ «Peru-born engineer belongs to team putting NASA's James Webb telescope into orbit» andina.pe.
* ↑ «Rosa Ávalos y Aracely Quispe, ingenieras peruanas en la NASA» Embajada de Estados Unidos en Perú 2019-07-16.
* 1 2 «Ingeniera peruana supervisará el lanzamiento del telescopio James Webb de la NASA» RPP 2021-12-23.
* ↑ Junio 2022, Emily Gaines Buchler. (2022-06-13). «Baltimore Scientists Unveil the Universe with the James Webb Space Telescope» Baltimore Magazine.
* ↑ «Aracely Quispe: el orgullo y liderazgo de la peruana que conquistó la NASA» andina.pe.
* ↑ Bär, Nora. «Desde un pueblito sin electricidad de Perú a liderar la puesta en órbita del Telescopio James Webb» www.eldestapeweb.com.
* ↑ «Aracely Quispe, una peruana clave para el telescopio James Webb | TECNOLOGIA» El Comercio Perú 2022-07-14.
* 1 2 3 «Conoce a la primera latinoamericana en completar 3 misiones para la NASA» Univision.
* 1 2 3 «From Peru to NASA: A story that inspires» Earth Day 2022-03-08.
* ↑ «Ingeniera peruana de la NASA explica cuál es la misión del telescopio James Webb | Video» CNN 2022-07-15.
* ↑ «Aracely Quispe, la peruana que trabaja en la NASA, cuenta cómo llegó a la meca de la comunidad astronómica» El Comercio Perú 2019-11-17.
* ↑ Laurel. «From Peru to NASA: A young scientist’s journey» www.captechu.edu.
* ↑ «La peruana que desde la NASA inspira a los jóvenes a superarse» Encuentro 2019-11-19.
* ↑ Aracely Quispe In Conversation With Saúl Pérez Montaño. .
* ↑ «Las 50 mujeres más poderosas de Perú en 2023 | Aracely Quispe Neyra» Forbes Perú 2023-08-16.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111334417