OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Henry O'Shea

Henry George O'Shea (1836-1905) Ipar Euskal Herrian bizi izan zen idazlea zen. Espainiar gorputz diplomatikoan zerbitzatu zuen, eta frantziar nazionalitatea hartuz urte askotan Biarritzen finkatu zen, bere Zientzia, Arte eta Letren Elkarteko Lehendakari izatera iritsiz. Espainiako Historiaren Errege Akademiako kide urgazlea ere izan zen.

## Biografia

Dirudienez, Henry O'Shea Espainian jaio zen, 1836. urtean. Aita Wellingtonen armadan aritu zen militar irlandarra zuen. Bidaia anitz egin zituen Espainia eta Portugalen barna, eta horretaz zenbait lan plazaratu zuen. Iparraldeko emazte batekin ezkondurik, Biarritzen finkatu zen bizitzeko. Hortik aitzina, Lapurdiko hiriarekin lotura handiak ukan zituen eta zenbait kargu bete izan zituen: Brititsh Cluba, Biarritz elkartea, Bizkaiko Golkoko Aklimatazio Elkartea eta Baiona-Biarritzeko Arteen Adiskiden Elkartea sortzen parte hartu zuen. Biarritzeko hautetsia ere izan zen.
Gazte-gaztetik erakarpen sumatu zituen euskal gaiekiko, eta garaiko aldizkari eta egunkarietan artikulu interesgarri franko plazaratu zituen, baita zenbait liburu argitara eraman ere. Bi lan oso aipatuak izan ziren bereziki: La Maison Basque (1887) eta La Tombe Basque (1889).

## Ideiak

Euskaldunen jatorriari buruz mintzatzen denean, garaian indarrean zegoen teoria turdetanoa defendatzen zuen. Teoria honek zioenez, atlanteak desagertu zirenean, ondorengo batzuk Andaluziako kostaldean finkatu ziren Tartessos izeneko kultura piztuz. Hauek desagertzean, hauen ondorengo ziren turdetanoak gelditu ziren, eta euskaldunak azken turdetanoak izanen lirateke; hizkuntza, euskara, loturik legoke atlanteen mintzaira zaharrarekin.

## Obra

Hainbat lan idatzi zituen, besteak beste, bere ikerketa historikoak eta gidak edo deskribapenak:
* "La maison basque. Etude historique", Revue des Basses-Pyrénées et des Landes. 1886, IV.
* La Maison Basque. 1887. Ferdinand Corrègesen marrazkiekin.
* "Inscription de l'Ile de Hierro (Canaries)", Bulletin de Biarritz-Association 1898, III.
* La tombe basque; étude des monuments et usages funéraires des Euskariens, Pau, Vve. F. Lescudé, 1889.
* "La Croix d'Ahetze", Bulletin de Biarritz-Association, 1898, III.
* "Un poète biarrot (Justin Larrebat)", Bulletin de Biarritz-Association, 1896, I.
* "Conclusion nouvelle sur la lange hasque et ce qui s' y rattache. Résumé du travail de M. Percié sur la langue basque", Bulletin de Biarritz-Association, 1901, VI.
* Cambo-les-Bains, Biarritz-Thermal, 1893.
* Guide to Spain and Portugal, including the Balearic Islands. Third Edition, Edinburgh, Black, 1868.

## Erreferentziak

* 1 2 3 «Euskal etxeak eta hilobiak Henry O’Shearen liburuetan» Zuzeu (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).
* ↑ https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/en/oshea-henry-george/ar-243/
* ↑ https://bvpb.mcu.es/es/consulta/registro.do?id=463878

## Kanpo estekak

* Joseba Aurkenerena: "Euskal etxeak eta hilobiak Henry O’Shearen liburuetan", Zuzeu webgunean jasotako artikulua.
* (Ingelesez):Guide to Spain and Portugal, including the Balearic Islands.
* Datuak: Q53385610
* Multimedia: Henry O'Shea / Q53385610
# Undredal

Undredal Norvegiako Vestland konderriko Aurland udalerrian dagoen herri txiki bat da. Turismoarentzako leku erakargarria da. Undredal Aurlandeko Fiordoan zehar dago, Sognefjordeko Fiordoaren adar bat dena, munduko bigarren handiena.

## Historia

Historikoki, Undredal lehen aldiz aipatu zen Bjørgvingo gotzainak (Bergen) Pæl Bærdson, jakintsu ezaguna, izendatu zuenean elizaren ordezkari gisa. Magnus erregearen auzitegiko kantzilerra zen Bærdson, geroago Nidaroseko (Trondheim) Artzapezpikua izan zen 1333tik 1346ra arte.

## Ondarea

* Undredalgo egurrezko eliza: Ipar Europako Erdi Aroko egurrezko eliza (stavkirke) txikiena dago Undredalen. Undredaleko zurezko eliza 1147 baino lehen datatu daiteke.

## Ekonomia

100 pertsona eta 500 ahuntz inguruko populazioarekin, Undredal ezaguna da oraindik ere modu tradizionalean ekoizten den ahuntz gazta marroiagatik (geitost). Gaztaren ekoizpena garrantzitsua da tokiko ekonomiarentzat, urtean 9,100 eta 10,900 kg bitartean ekoizten duten zortzi etxalde baitaude. Ahuntz-saltxitxa ere ekoizten da.
Undredal, bestetik, helburu turistikoa da.

## Komunikazioa

1988 baino lehen, Undredalera itsasontziz bakarrik irits zitekeen, baina harrezkero, Europako E16 errepidearen bidez joan daiteke. Horretarako bi tunel luze eraiki zituzten:
* Gudvanga tunelak (11,4 km) Gudvangen herria Undredalekin lotzen du.
* Flenja tunelak Flåm eta Aurlandsvangen lotzen ditu ipar-ekialdean.

## Iruditegia

* Undredal.
* Undredalen ikuspegia.
* Undredalgo eliza.
* Undredal, eliza atzean.
* Paisaia elurtua.

## Erreferentziak

* ↑ https://viajar.elperiodico.com/destinos/undredal-o-pueblo-noruego-invita-81042205
* ↑ https://www.visitnorway.es/listings/hansagarden-undredal/243626/
* ↑ https://www.mundoquesos.com/kvit-undredal/

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Undredalari buruzko erreportaia.
* Datuak: Q1006480
* Multimedia: Undredal / Q1006480
# Muñoz Sola Arte Modernoaren Museoa

Muñoz Sola Museoa Tuteran kokatutako margoen museoa da. Bertan César Muñoz Sola (1921-2000) tuterarrak bere bizitzan zehar bereganatu zituen XIX. mendeko pintura frantsesen bilduma erakusten da.

## Eraikina

Muñoz Sola Arte Modernoaren Museoa Tuterako Veraiztarren jauregian kokatua dago. Nahiz eta eraikin honek jatorri gotiko izan, lehen solairuko arkuteriko arkuarte batean eta harlanduzko bi bodegetan bakarrik kontserbatzen ditu jatorrizko elementuak. Barroko garaian eraberritua izan zen, gaur egungo itxura hartuz. Eraikinak hiru solairu ditu: beheko solairua zerbitzugune gisa erabiltzen da eta lehen eta bigarren solairuetan XIX. mendeko pinturak daude erakusgai, aldi baterako erakusketaz gain.

## Bilduma

Mota guztietako gaiak jorratzen diren margoak daude bertan: erretratuak, bodegoiak, paisaiak, baita genero eszenak, besteak beste.
Garaiko estilo ezberdinek osatzen dute bilduma azken barrokotik hasita (J.A. Vallinen "Cristo eta emakume adulterogilea"), neoklasizismotik (Girodet de Roucyren "Venus, Adonis eta Kupido"), Erromantizismotik (Emile Renoufen "Ametsa" edo Caminaderen "Lizzieren erretratu malenkoniatsuak"), Naturalismotik (Bergeret, Couty, Laurent edo Bouleten bodegoietan bezala) edo tradizio holandar barrokoaren aztarnak (Hugart de la Tour, Selmy, Eschbach, Maihad edo Isabey) dituztenetatik pasaz, non natura hiletan eta paisaietan pintura tradizionalaren kutsu bat izanda ere desberdintasun bat nabaritzen den.
Bereziki aipagarria inpresionismoaren presentzia, hau erabakigarria izanik Muñoz Solaren margotzeko eran. Horrela, Cahours, Foubert, L'hermite, Clary, Nozal edo Montagne izango dira horren adibide.

## Aldi baterako erakusketak

* 2004: Inocencio Garcia Asarta
* 2005: Aureliano de Beruete y Moret
* 2006: Ramón Casas i Carbó
* 2007: Santiago Rusiñol i Prats
* 2008: Ignacio Pinazo Camarlench
* 2008: Pintura Andaluza de la colección Thyssen Bornemisza
* 2009: La mirada encontrada. Paralelismos entre pintura y fotografía en el siglo XIX

## Kanpo estekak

* www.castelruiz.es
* Datuak: Q47002591
* Multimedia: Museo Muñoz Sola de Arte Moderno / Q47002591
# Tertziarizazio

Tertziarizazioa edo Ekonomiaren tertziarizazioa ekonomiaren hirugarren sektoreak beste bi sektoreekin (lehenengoa eta bigarrena) alderatuta pisua irabaztea da, sektore nagusi bihurtu arte, okupatutako biztanleria aktiboari zein BPGri egindako ekarpenari dagokionez.

## Arrazoiak

- Bizi-maila igotzeari esker, zerbitzu gehiago kontsumi daitezke, eta zerbitzu horiek gero eta ugariagoak eta espezializatuagoak dira. - XX. mendearen bigarren erdialdetik aurrera, nekazaritza-eginkizunak mekanizatu ziren, eta, horren eraginez, nekazaritza-arloko biztanleriaren zati bat hirugarren sektorera igaro zen.
- Industria modernoetan teknologia berriak gehitzen dituenez, eskulan gero eta gutxiago behar du eta zerbitzu ugari (produkzio zerbitzuak) eskaintzen ditu.
- Hirugarren sektoreko jarduera batzuk garatzean, zerbitzu ugari bultzatu dira. Modu horretan, turismoak ostalaritza, merkataritza, garraioak eta aisiarako zerbitzuak sustatu ditu.
- Emakumeak lan munduan sartu dira, batez ere sektore horretan. Horren eraginez, zenbait zerbitzu bultzatu dira, hala nola haurtzaindegiak eta etxeko laguntza.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1221088
# Dick Button

Richard Totten "Dick" Button (Englewood, New Jersey, 1929ko uztailaren 18a – North Salem, New York, 2025eko urtarrilaren 30a) estatubatuar izotz gaineko patinatzailea izan zen.
Gizonezkoen banakako proban urrezko domina irabazi zuen bi olinpiar jokoetan (1948 eta 1952 eta bost aldiz jarraian munduko txapeldun (1948-1952) izan zen. Europako txapelketa bat ere irabazi zuen, bera europarra ez izan arren.
1948an Axel jauzia egin zuen lehen irristalaria izan zen eta 1952an jauzi hirukoitza egin zuen lehena ere izan zen. Patinaje eskola amerikarreko ordezkaria izan zen, Europakoa baino atletikoagoa.
* Datuak: Q572177
* Multimedia: Dick Button / Q572177
# Garazi Urkola

Garazi Urkola Ezeiza (Villabona-Amasa, Gipuzkoa, 1998) aktorea da. 2020ko Akelarre filmean Katalin izeneko pertsonaiarena egin zuen. Euskadiko Arte Dramatiko eta Dantzako Goi Mailako Dantzerti eskolan ikasi zuen. Telebistan Go!azen 11 denboraldian hartu zuen parte, Oihane pertsonaia antzeztuz.

## Filmografia
### Filmak

| Urtea | Filma | Pertsonaia | Oharrak |
| 2020 | Akelarre | Katalin | |
| 2023 | Las buenas compañías | Nekane | |

### Telebista

| Urtea | Telesaila | Pertsonaia | Oharrak |
| 2024-2025 | Go!azen 11 | Oihane | |

## Erreferentziak

* 1 2 Miranda Labaien, Jon. (2020-10-21). «Garazi Urkola: «Oso esperientzia berezia eta polita izan da filmean parte hartzea»» Tolosaldeko Ataria (Noiz kontsultatua: 2021-03-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106074809
# Burdinazko Mozorrodun Gizona

Burdinazko Mozorrodun Gizona —frantsesez: L'Homme au Masque de Fer— (1640-1703) gizon baten ezizena da; gizon hori 1669 edota 1770ean Eustache Dauger izenpean atxilotu zuten, eta Frantziako hainbat espetxeetan preso eduki zuten, besteak beste Bastillan. Espetxealdi osoan, inork haren aurpegirik ikus ez zezan, belusezko mozorro batez estali zioten; eta guztiz debekaturik zuen espetxezainekin mintzatzea edo edozein kontaktu izatea, jatekoa jasotzeko ez beste. Kondairak dioenez, burdinazko mozorroa jarri zioten.

## Literatura

Frantzian XVIII. mendetik oso errotua dagoen kondaira da, jada Ilustrazio garaian Voltairek bere Luis XIV.aren mendea idazlanean haren lehen aipamena egin zuen. Ondorengo idazlanek kondaira Frantziatik kanpo ezagutzera ematen lagundu zuten, tartean, XIX. mendean Alexandre Dumas idazlearen Bragelonneko bizkondea eleberrian gai hau jorratzen da. Idazlearen arabera, Burdinazko Mozorrodun Gizona ziurrenik Luis XIV.a Frantziakoaren anaia bikia litzateke; haren tronurako oinordekotzan oztopoa litzakeenez, hil gabe denen bistatik kenduko zuketen horrela.

## Zinema

Literaturaz gain, XX. mendetik aurrera zinemak ere mundu osoan kondaira hedatzen eta ezagutzera ematen asko eragin du, gaia zuzenean edo zeharka ukitu duten film ugari egin baitira.
| Urtea | Filma | Zuzendaria | Aktorea | Herrialdea |
| 1998 | The Man in the Iron Mask | Randall Wallace | Leonardo DiCaprio | AEB |
| 1977 | The Man in the Iron Mask | Mike Newell | Richard Chamberlain | Erresuma Batua |
| 1962 | Le masque de fer | Henri Decoin | Jean Marais | Frantzia/Italia |
| 1960 | La máscara de hierro | Joselito Rodríguez | Luis Aguilar | Mexiko |
| 1943 | El hombre de la máscara de hierro | Marco Aurelio Galindo | José Cibrián | Mexiko |
| 1939 | The Man in the Iron Mask | James Whale | Louis Hayward | AEB |
| 1929 | The Man in the Iron Mask | Allan Dwan | William Bakewell | AEB |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q72296
* Multimedia: Man in the Iron Mask / Q72296
# Copilot (laguntzaile birtuala)

Copilot Microsoftek garatutako adimen artifizialeko laguntzaile birtual bat da, Windows 11n eskuragarri dagoena. Hizkuntza-eredu handi bat erabiltzen du testua sortzeko, hizkuntzak itzultzeko, eduki sortzaile mota desberdinak idazteko eta egindako galderei modu informatiboan erantzuteko. Windows 11 barruan ere egin daitezke zeregin batzuk, adibidez, kodea idaztea, aurkezpen-fitxategiak sortzea eta dokumentuak editatzea. Bi bertsiotan dago eskuragarri: Windows 11rako Copilot, erabiltzaile guztientzat, eta 365 Copilot, Microsoft 365eko harpidedunek bakarrik erabil dezaketena (lehen, Microsoft Office).

## Ezaugarriak

Copilot-en ezaugarri garrantzitsuenak hauek dira:
* Kodea osatu: kodea osatu dezakezu hainbat programazio-lengoaiatan, Python, JavaScript, C++ eta Java barne.
* Eduki-sorkuntza: sormen-eduki mota desberdinak sortzeko aukera ematen du, artikuluak, gidoiak, olerkiak eta abestiak barne.
* Galderen erantzuna: galderei modu informatiboan erantzun diezaieke, baita galdera irekiak, desafiatzaileak edo arrotzak badira ere. Hiru estilo ditu erantzuteko: sortzaileagoa, orekatuagoa eta zehatzagoa.
* Laguntza atazekin: Copilot-ek Windows 11n ataza batzuk egin ditzake, esaterako, aurkezpenak sortu eta dokumentuak editatu.

## GPT-4ren integrazioa

2023ko martxoan jakin zen Microsoft enpresa GPT-4 integratzen ari zela, adimen artifizialean oinarritutako bere laguntzaile birtuala izango zena. Aurretik, bere Bing bilatzailean sartua zuen eta Bing Chat funtzioarekin erabil zitekeen.

## Erreferentziak

* ↑ «Llega Microsoft Copilot, el compañero de Inteligencia Artificial para el día a día – Centro de noticias» news.microsoft.com.
* ↑ «Microsoft presenta Copilot impulsado por inteligencia artificial para Windows 11» Cointelegraph 2023-09-21.
* ↑ «Microsoft lanzó un asistente virtual diario llamado Copilot en su sistema operativo» Diario La República.
* ↑ «Microsoft 365 Copilot Early Access y nuevas capacidades en Copilot» News Center Latinoamérica 2023-05-09.
* ↑ «Copilot, el nuevo asistente con IA que te ayudará a diario | Video» CNN 2023-09-22.
* ↑ «Microsoft Copilot, el modelo de inteligencia artificial para Windows 11 y otros servicios» andina.pe 2023-09-22.
* ↑ «GPT-4 se integra a Word, Excel, Outlook y más en Microsoft 365 Copilot: todo esto podrás hacer - Emprendedor» Emprendedor | El medio líder de Emprendimiento y Negocios 2023-03-23.
* ↑ Nast, Condé. (2023-03-16). «GPT- 4 llega a Word, Excel, PowerPoint y más: así es Microsoft 365 Copilot» WIRED.
* ↑ Chicharro, Rubén. (2023-03-16). «GPT-4 llegará a Word, Excel, PowerPoint, Outlook y más bajo el nombre de Microsoft 365 Copilot» Hipertextual.
* ↑ «Confirmed: the new Bing runs on OpenAI’s GPT-4» blogs.bing.com 2023-03-14.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala.
* Datuak: Q116793893
* Multimedia: Microsoft Bing Chat / Q116793893
# The Fifth Musketeer

The Fifth Musketeer (euskaraz: «Bosgarren Mosketaria») Ken Annakin ingeles zinema zuzendariaren abenturazko film bat da, 1979koa. Alexandre Dumas frantziar idazlearen Bragelonneko bizkondea (1847) eleberrian eta Hiru mosketarien pertsonaietan oinarritua dago; idazlea bera, eleberria idazteko, Burdinazko Mozorrodun Gizonaren frantziar kondairan oinarritu zen. Sylvia Kristel, Ursula Andress, Beau Bridges, Cornel Wilde, Ian McShane, Alan Hale Jr. eta Lloyd Bridges aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Frantziako Erresuma. Luis XIV.aren erregealdian (1661-1715), Luis XIII.a erregearen semeak diren bi anai bikik (Beau Bridges) patu ezberdinak izango dituzte. Bata Luis XIV. Frantziakoa den bitartean, besteak baserri batean apalki bizi eta bere jatorria nahiz errege familiarekin duen senidetasunaz ezjakituna da. Colbert (Rex Harrison) erregearen Finantza ministroak tronuaren zilegizko ondorengoa ezkutatu du, koroa benetako jabeari itzultzeko une egokiaren zain baidago, eta honelako misio zaila burutzeko ardura lau mosketariei emango die (Cornel Wilde, Lloyd Bridges, José Ferrer eta Alan Hale Jr.).

## Aktoreak

* Beau Bridges: Luis XIV.a Frantziakoa/Filipe Gaskoniakoa
* Sylvia Kristel: Maria Teresa Austriakoa
* Ursula Andress: Louise de La Vallière
* Cornel Wilde: D'Artagnan
* Ian McShane: Fouquet
* Lloyd Bridges: Aramis
* José Ferrer: Athos
* Alan Hale Jr.: Porthos
* Olivia de Havilland: Ama Erregina
* Rex Harrison: Colbert
* Helmut Dantine: Espainiar enbaxadorea
* Patrick Pinney: Goardiaren Kapitaina

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q970655
# The Man in the Iron Mask (1998ko filma)

The Man in the Iron Mask (euskaraz: «Burdinazko Mozorrodun Gizona») Randall Wallace estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako akziozko drama film bat da, 1998koa. Leonardo DiCaprio, Jeremy Irons, John Malkovich, Gérard Depardieu, Gabriel Byrne eta Anne Parillaud aktoreek antzeztu zuten.
XVII-XVIII. mendeetako Burdinazko Mozorrodun Gizonaren frantziar herri kondairan oinarritua dago, Alexander Dumas idazlaren Hiru mosketarien pertsonaiak ere gehituz.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1660. Frantziako Erresumako biztanleria gosez akatzen dagoen bitartean, Luis XIV.a Frantziakoak (Leonardo DiCaprio) izuaren erregimena ezarri du. Hiru mosketariak (Jeremy Irons, John Malkovich eta Gérard Depardieu) bakarrik izango dira gai egoera horri aurre egiteko. Beren misioa Bastillan preso dagoen gizon misteriotsua askatzea izango da, berau baita Frantzia salba dezakeen bakarra.

## Aktoreak

* Leonardo DiCaprio: King Louis XIV/Filipe
* Gabriel Byrne: D'Artagnan
* Jeremy Irons: Aramis eta Jesuiten Lagundiako jenerala
* John Malkovich: Athos
* Gérard Depardieu: Porthos
* Anne Parillaud: Ana Erregin Ama
* Judith Godrèche: Christine
* Peter Sarsgaard: Raoul, Athosen semea
* Edward Atterton: Andre tenientea
* Hugh Laurie: Pierre, Luis XIV.aren aholkularia
* David Lowe: Luis XIV.aren aholkularia

## Kanpo estekak

* The Man in the Iron Mask filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q1123463
# Mirandaola burdinola

Mirandaola burdinola Gipuzkoako hegoaldeko Legazpi udalerriko burdinola bat da. Telleriarte auzoan dago, Urola ibaiaren bazterrean eta Santikutz baselizaren alboan.

## Historia

XV. mendean Legazpin zeuden zazpi burdinoletako bat da. Burdinola hidraulikoa zen: urak errota mugitzen zuen, eta errotak mailuari gora eta behera eragiten zion. Alboan Santikutz baseliza eraiki zuten. XIX. mendean, industria handiak sortu ziren eta Mirandaola itxi egin zuten.
1952. urtean zaharberritu zuten, Patrizio Etxeberriak eta Teresa Agirrek emandako laguntzari esker.

## Kondaira

1580ko maiatzaren 3an mirari bat gertatu omen zen bertan. Lan handia zutela eta, igandea izanik, mezetara joan beharrean burdinolan aritzea erabaki zuten langileek. 600 libra burdina lortzeko adina mineral eta ikatz erabili zituzten; baina, egun guztia lanean pasa ondoren, 12-14 librako burdinazko pieza bat baino ez zuten lortu. Pieza horrek, gainera, gurutze itxura zeukan. Jainkoaren seinaletzat hartu zuten, eta 1633 urtean Iruñeko gotzainak mirari izendatu zuen gertakizun hura.
Ordutik, maiatzaren 4an, Mirandaolako Eguna ospatzen dute legazpiarrek.

## Bisitak

Lehenik Euskal Burdinaren Museora bisita gidatua dago eta ondoren Burdinola bisitatzen da. Bertan, garai hartako makineria eta burdinolaren funtzionamendua ikus daiteke; modu berean, ikus-entzunezko baten bidez olagizonen bizimodua ikusiko dugu eta argi eta soinuekin osatutako irudiekin mende honetan burdina nola landu den erakusten da.

## Argazki galeria

* Mirandaola burdinolaren kanpoaldea.
* Burdinola eta Santikutz baseliza.

## Erreferentziak

* 1 2 «Mirandaolako Burdinola» Urola Garaia (Noiz kontsultatua: 2019-11-14).
* 1 2 3 4 «Mirandaolako Burdinola» www.turismoa.euskadi.eus.
* ↑ Mirandaola: burdinaren lekuko isila. (Noiz kontsultatua: 2019-11-14).

## Ikus, gainera

* Patrizio Etxeberria
* El Pobaleko burdinola

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Gaztelaniaz)
* Mirandaolako burdinola. Urola Garaiko Turismo Bulegoa (Gaztelaniaz) (Ingelesez)
* Datuak: Q35331855
* Multimedia: Mirandaola finery forge / Q35331855
# Basazabal jauregia

Basazabal jauregia Gipuzkoako Azpeitia udalerrian dagoen XIV. edo XV. mendeko jauregia da. Herrigunean dago, Urola ibaiaren alboan. Azpeitiarren artean "Etxe-Zahar" bezala ezaguna da. Bere bereizitasuna nagusia erakusten duen fatxada da, erabat originala, nahiz eta gaur egun jauregia beste etxeen artean kokatuta egon. Atzealdea Urola ibaira ematen du. Hau da Azpeitiko eraikuntza zibilik zaharrena.

## Historia

Horrelako etxeak merkatari aberatsen edo bigarren mailako nobleenak izaten ziren, horrelakoek hiri guneetan eraikitzen baitzuten. Eraikuntza horien bidez hain boterea eta dirua erakusten zuten. Basozabalekoa horrelako gelditzen diren azkenetarikoa da Gipuzkoan Roke Aldabaldetrekuren ustez. Azpeitiako matxinada eman zenean Basozabal familia aipatzen ziren artekoan zegoen. Altuna etxean gertatu zen bezala, hemen ere zegoen armarria kendu zuten XIX. mendearen hasieran, frantsesen beldurrez; dirudienez, frantsesek armarriak zituzten etxean botatzen zituztela zurrumurrua zabaldu zen eta hori izan armarria kentzeko justifikazioa. Jauregia etxebizitzen etxea bihurtzearen ondorioz leiho berriak eta ibai aldean zeuden eguterak ixtea ekarri zuen. XX. mendearen 70. hamarkadan eraikinaren egoera tamalgarria zen eta berreskuratzeko proiektua Eduardo Manzano Monis arkitektoak egin zuen.

## Deskribapena

Azpeitiako erdigunean dago eraikia, Enparan kalean. Fatxada da bere elementu bereiziena, Gipuzkoan bakarrrenetarikoa. Fatxada nagusia harlanduez egina dago. Etxea hiru solairu ditu. Behekoan erdi puntuko arkua ziriharri edo dobela luzeez adabar batez apainduta ikus daiteke. Bigarren solairuan hiru leiho bikoitzak mainelez eta buru molduatuez dira elementu nagusiak.
Barruan erdiko patio bat dago literna batez errematuta; hortik barrura argia sartzen da. Solairu bakoitzean galeria bat dago.
Atzealdean, Urola ibaia aldetik, hirugarren solairuan, garai bateko eguterak ikus daitezke.

## Babesa

1976ko azaroaren 26an Espainiako Ministro kontseiluaren onura publikoaren izendapena jaso zuen.

## Galeria

* Basozabal jauregia'
* Lehioaren xehetasuna.
* Basozabal beste bi etxe artean.

## Bibliografia

* Roke Aldabaldetreku: Casas solares de Guipúzcoa. Gipuzkoako Aurrezki Kutxa, 1979. ISBN:84-7231-501-0.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20170924185438/https://urolaturismo.eus/eu/kultura-eta-ondarea/monumentuak/113-azpeitia/219-basozabal-etxea
* ↑ http://azpeitia.eus/es/kultura-saila/monumentuen-ibilbidea/
* ↑ 59.or. Antzeko bat Segura herrian aipatzen du, Gebara etxea alegia.
* ↑ 61. or.
* ↑ 59-60. or.
* ↑ Roke Aldabaldetrecu, 62 or.

## Ikus gainera

* Gipuzkoako kultura ondasunak
* Gipuzkoako jauregi eta dorretxeen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19681693
* Multimedia: Basozabal Etxea / Q19681693