# Azpimundu (mitologia)

Zenbait tradizio eta mito erlijiosotan, azpimundua naturaz gaindiko mundu bat da, hildakoena, bizien munduaren azpian kokatua. Azpimunduko gauzak aipatzeko, ktoniko adjektiboa erabiltzen da.
Azpimundu kontzeptua ia zibilizazio guztietan dago, eta "gizateria bera bezain zaharra izan daiteke". Azpimunduaren mitoen ezaugarri komunak dira pertsona bizien kontuak, azpimunduari bidaiatzen dutenak, askotan asmo heroikoren batekin. Beste mito batzuek arimak azpimunduan sartzeak zeremonia behar bezala jarraitzea eskatzen duten tradizioak indartzen dituzte. Troiako Gerraren kontakizunean, kasu, Patrokloren mamuak Akilesi agertzen zaio, bere gorpua behar bezala eta lehenbaileen lurperatu dezaten. Estatus soziala zuten pertsonak jantzita eta objektu egokiak zituzten, azpimunduan hobeto nabigatzeko.
Zenbait mitologiak hildakoaren arimaren kontzeptua gehitzen dute, azpimundura bere bidaia eginez, eta hildakoak aintzira edo ibai baten bidez eraman behar izaten dira leku horretara iristeko. Bidaia horien irudiak arte zaharrean zein modernoan aurki daitezke. Azpimundura jaistea autore modernistentzako mitorik garrantzitsuena dela esan izan da.

## Erlijioaren arabera

Zerrenda honetan zenbait tradizio erlijiosotan dauden azpimunduen izenak aipatzen dira:
| Jatorri etnikoa, erlijioa edo eskualdea | Azpimunduaren izena |
| Mitologia azteka | Mictlan |
| Erlijio mesopotamikoa | Irkalla, Kur, Hubur |
| Baduy eta Sundanesetar mitologia | Buana Larang |
| Budismoa | Naraka (Niraya ere bai) |
| Mitologia zelta | Annwn, Mag Mell, Dubnos |
| Txinako herri-erlijioa / Taoismoa | Míngjiè, Huángquán , Dìyω |
| Kristautasuna | Infernua, Tartaroa, Purgatorioa, Hades |
| Antzianko Egiptoko erlijioa | Aaru, Duat, Neter-khertet, Amenti |
| Estoniako mitologia | Toonela |
| Fiji irletako mitologia | Burótu, Murimuria |
| Finlandiako mitologia | Tuonela |
| Georgiar mitologia | Kvesknelia |
| Antzinako germaniar mitologia | Hel, Naströnd, Niflhel |
| Antzinako Greziako mitologia | Hades (eta barruan: Eliseo Zelaiak eta Tartaroa) |
| Guantxeen mitologia | Echeyde |
| Hinduismoa | Patala, Naraka edo Yamaloka |
| Hittita mitologia | Dankuhiru.com daganzipaος-etik (lur iluna) |
| Hopiren mitologia | Maski |
| Hungariako mitologia | Alvilág |
| Inken mitologia | Uku Pacha |
| Inuit mitologia | Adlivun |
| Islamiar mitologia | Jahannam, Sijjjin |
| Jainismoa | Naraka, Adho Loka (beheko mundua) |
| Shintoismoa | Yomik esan zuen, Ne-no-Kunik |
| Judu mitologia | Sheol, Abaddon, Tehom (Kabbalah), Tophet, Tzoah Rotachat, Dudael |
| Mitologia korearra | Ados |
| Letoniako mitologia | Aizsaule |
| Lituaniako mitologia | Anapilis mendia |
| Malaysiar mitologia | Alam Ghaib (Erresuma ikusezina) |
| Indonesiako mitologia | Alam Ghaib (Erresuma ikusezina) |
| Mandeismoa | Iluntasunaren mundua (alma d-hšuka) |
| Maoriar mitologia | Hawaiki, Rarohenga, Rangi Tuarea, Te Toi-o-nga-Ranga, Uranto |
| Maputxeen mitologia | Pellumawida, Degin, Wenuleufu, Ngullchenmaiwe |
| Maien mitologia | Xibalba edo Metnal |
| Mitologia melanesiarra | (Fijian barne) Bulu, Burtu, Murimuria, Nabagatai, Tuma |
| Oromo mitologia | Ekera |
| Zoroastrianismoa | Duzakh |
| Filipinetako mitologia | Kasanaan |
| Polinesiar mitologia | Avaiki, Bulotu, Iva, Lua-o-Milu, Nga-Atua, Pulotu, Rangi Tuarea, Te Toi-o-nga-Ranga, Urabo-o-Te-Ra |
| Pueblo herriaren mitologia | Shipap |
| Mitologia erromatarra | Orcus, Inferi Di, Avernus |
| Errumaniako mitologia | Zelulan_Lealt |
| Eslaviar mitologia | Nafarroa, Podsvetie, Pekin, Vyraje |
| Turko-mongoliarra | Tamağ |
| Vietnamgo mitologia | Âm phủ, Địa ngục |
| Wagawagako mitologia (Ginea Berria) | Hiyoa |

## Azpimunduko pertsonaiak

Zerrenda horretan, azpimunduaren gobernari edo zaindariak jaso dira zenbait erlijio-tradiziotan:
| Origin | associated deity/spirits |
| Australiako aborigen mitologia | Baiame (Kamilaroi), Eingana |
| Akadiar mitologia | Allu, Anu, Anunnaku, Ereshkigal, Etemmu, Gallu, Humbaba, Mamitu, Nergal, Utnapishtim |
| Albaniar mitologia | E Bukura e Dheut |
| Turko-Mongoliarra | Erlik |
| Armeniar mitologia | Spandaramet |
| Aztec mythology | Mictlantecuhtli & Mictecacihuatl (advocations: Chalmecacihualt, Chalmecatl) |
| Babiloniako mitologia | Erra, Nergal, Ninlil, Sursunabu, Ur-shanabi, Utnapishtim |
| Baliko mitologia | Batara Kala, Setesuyara |
| Bon mitologia | gNyan |
| Buddhism | King Yama |
| Kanaandar mitologia | Mot, Arsay |
| Zelten mitologia | Aed, Arawn, Cwn Annwn, Donn, Gwyn ap Nudd, Manannán mac Lir, Pwyll, Nemain, The Morrigan, Taranis (sometimes in popular culture). |
| Txinatar erlijio tradizional | Yanluo Wang, Heibai Wuchang, Ox-Head and Horse-Face, Meng Po, Zhong Kui |
| Kristautasuna | Satan, Lucifer, Beltzebu, Belial, Deabrua |
| Antzinako Egiptoko erlijioa | Aken, Aker (strictly only the gatekeeper), Am-heh, Amunet, Ammit, Andjety, Anubis, Apep, Apis, Astennu, Ha, Imiut (if the Imiut was ever considered a god), Isis, Mehen, Naunet, Nehebkau, Nephthys, Nun, Nut, Osiris, Ptah, Seker, Thoth, Wepwawet |
| Elamiteen mitologia | Jabru |
| Estoniarren mitologia | Vanapagan |
| Etruriar mitologia | Charun, Culsu, Februus, Mania, Mantus, Nethuns, Tuchulcha, Vanth |
| Fiji ireltako mitologia | Degei |
| Finlandira mitologia | Kalma, Kipu-Tyttö, Kivutar, Lovitar, Surma, Tuonen akka, Tuonetar, Tuoni, Vammatar |
| Greziar mitologia | Cerberus, Charon, Hades, Pluto, Keres, Persephone, Thánatos, Eris, Hermes, Hera |
| Georgiarren mitologia | sasuleti |
| Antzianko germaniarren erlijioa | Garmr, Hel, Rán, Níðhögg |
| Haida mitologia | Ta'xet, Tia |
| Hattian mythology, Hittite mythology | Lelwani |
| Hinduism | Yama |
| Hopi mitologia | Maasaw |
| Hungariar mitologia | Ördög |
| Ibo mitologia | Ala |
| Inken mitologia | Supay, Vichama |
| Indonesiar mitologia(antzinako Java Sundanese and Bali) | Batara Kala guardian for sinners souls' underworld, Dewi Sri guardess for the righteous souls' underworld |
| Islamiar mitologia | Iblis (Satan), Maalik (Guardian) |
| Inuit mitologia | Pana, Sedna |
| Japaniar mitologia | Izanami-no-Mikoto, Jikininki, Shikome, Shiryō, Susanoo-no-Mikoto |
| Judaismoa | Satan, Malach HaMavet ("Angel of Death") (both are associated with Samael), Malachei Habala ("Sabotage Angels"), Dumah |
| Kasiten mitologia | Dur |
| Khmer mitologia | Preas Eyssaur |
| Letoniako mitologia | Veļi, Veļu māte, Zemes māte |
| Lituaniako mitologia | Velnias, Velinas |
| Ekialdeko Hurbileko mitologia (semitak) | Mot, Arsay |
| Lunda mitologia | Kalunga |
| Mandeismoa | Ruha, Ur, Krun, Gaf, Qin, Zahreil, Lilith, Niuli, Saṭani, Latabi, Nalai, Gadulta, Anathan, Giu, Shdum, Zartai-Zartanai, Hag, Mag |
| Maori mitologia | Hina, Hine-nui-te-Po, Kewa, Mahiuki, Rohe, Whiro |
| Maien mitologia | Ah Puch (Lords: Hun-Came & Vucub-Came) |
| Melanesiarren mitologia | (includes Fijian mythology) Degei, Ratumaibulu, Samulayo |
| Narragansett mitologia | Chepi |
| Navaho mitologia | Estsanatlehi |
| Nikaraguako antzinako Niquira herriaren mitologia | Mictanteot |
| Ugriar mitologia | Heini-iki |
| Trans-Ginea Berriko Orokolo mitologia | Kiavari |
| Persiar mitologia | Angra Mainyu, Azhi Dahaka, Div (mythology) |
| Filipinetako mitologia | Magwayen/Maguayen, Sidapa |
| Feniziarren mitologia | Horon |
| Frigiar mitologia | Men |
| Polynesiar mitologia | Hikuleo, Hina, Hine-nui-te-Po, Kanaloa, Kiho-tumu, Makea Tutara, Mahuika, Mahu-ika, Marama, Mauri, Merau, Milu, Miru, Rimu, Rohe, Whiro |
| Prusiar mitologia | Picullus |
| Pueblo herriaren mitologia | Iyatiku |
| Ijituen mitologia | Beng |
| Erromatar mitologia | Cerberus, Dea Tacita, Dis Pater, Egestes, Fames, Inferi Di, Larenta, Letum, Libitina, Mors, Orcus, Pluto, Proserpina, Viduus |
| Erromaniako mitologia | Diavolu, Satana, Necuratu, Scaraoschi |
| Errusiar mitologia | Dyavol, Satanaya |
| Samien mitologia | Yambe-akka |
| Kanada eta Ipar-mendebaldeko AEBko Salish herriaren mitologia | Amotken |
| Siberiako mitologia | Chebeldei, Kul |
| Eslaviarren mitologia | Crnobog, Flins, Marzana, Nyia, Veles (god) |
| Sumerreko mitologia | Edimmu, Ekimmu, Endukugga, Enmesharra, Ereshkigal, Gidim, Nintinugga, Irkalla, Kur, Namtar, Nergal, Bitu, Nindukugga, Ninlil, Urshanabi, Ziusudra |
| Siriar mitologia | Reshep |
| Tamil mitologia | Cur |
| Traziarren mitologia | Heros |
| Turkiarren mitologia | Erlik |
| Vietnameg mitologia | Quảng Cung, Thập điện Diêm Vương, Hắc Bạch vô thường (couple of messengers lead the souls of the dead to the Âm phủ), Đầu Trâu Mặt Ngựa (has the same task as Hắc Bạch vô thường), Mạnh Bà (the maker of the oblivion soup called cháo lú by the Vietnamese) |
| Ginea Berriko Wagawaga mitologia | Tumudurere |
| Galesko mitologia | Annwfn edo Annwn |
| Yoruba mitologia | Esu, Oya |
| Siberiako Yurak mitologia | Nga |
| Zuni mitologia | Uhepono |

## Erreferentziak

* ↑ «Underworld» The free dictionary.
* ↑ Isabelle Loring Wallace, Jennie Hirsh, Contemporary Art and Classical Myth (2011), 295. or.
* ↑ Radcliffe G. Edmonds, III, Myths of the Underworld Journey: Plato, Aristophanes, and the 'Orphic' Gold Tablets (2004), 9. or.
* ↑ Jon Mills, Underworlds: Philosophies of the Unconscious from Psychoanalysis to Metaphysics (2014), 1. or.
* ↑ Evans Lansing Smith, The Descent to the Underworld in Literature, Painting, and Film, 1895–1950 (2001), 257. or.
* ↑ Evans Lansing Smith, The Descent to the Underworld in Literature, Painting, and Film, 1895–1950 (2001), 7. or.
* ↑ (Gaztelaniaz) «La leyenda del Mictlán dio vida al Día de Muertos» Gaceta UNAM 2019-11-04 (Noiz kontsultatua: 2023-09-06).
* ↑ (Ingelesez) Exploring the Otherworld of the Celts – #FolkloreThursday. 2021-03-18 (Noiz kontsultatua: 2023-09-06).
* ↑ (Ingelesez) Carey, John. «The location of the otherworld in Irish tradition» Wooding, J. (erg) The Otherworld voyage in early Irish literature,(Dublin: Four Courts, 2000): 113-119..
* ↑ T. Williams, J. Calvert, Fiji and the Fijians, Heylin, 1858.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cartwright, Mark. «Hades» Enciclopedia de la Historia del Mundo (Noiz kontsultatua: 2023-09-06).

## Ikus, gainera

* Hilondoko bizitza
* Beste mundua
* Infernu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154365
* Multimedia: Underworld / Q154365