# Severiano Martínez Anido

Severiano Martínez Anido espainiar militar bat izan zen, bere karreran zehar ordena publikoaren arloko hainbat postu bete zituena, jeneralateraino iritsiz.
Gizon krudela eta bortitza da, eta 1920ko hamarkadaren hasieran Bartzelonan izandako pistolerismo anarkistaren errepresio polizial gogorragatik da ezaguna. Primo de Riveraren diktaduran, kabineteko figura nagusietako bat izan zen, eta Agintaritza ministro eta Ministroen Kontseiluko presidenteorde izan zen. Geroago, Ordena Publikoko ministro izan zen Franco jeneralaren lehen gobernuan, Espainiako Gerra Zibilean.

## Biografia
### Hasiera eta karrera militarra

Coruñako Ferrol hirian jaio zen 1862ko maiatzaren 21ean.
1880an sartu zen Akademia Nagusi Militarrean, eta lau urte geroago lizentziatu zen, infanteriako alferez gisa. Filipinetako eta Marokoko kanpainetan parte hartu zuen, eta koronel mailara igo zen 1909an, eta brigadako jeneralera 1914an. Alfontso XIII.a erregearen laguntzaile pertsonal izendatu zuten 1911n. Garai hartatik aurrera, postu garrantzitsuak betetzen zituen: Toledoko Infanteria Akademiako zuzendaria, Ehiztarien 1. Brigadako komandantea eta Gipuzkoako gobernadore militarra. Ingelesa, frantsesa eta italiera erdizka menperatu zituen.
1918an dibisioko jeneral izatera igo zen eta, ondoren, teniente jeneral izatera.

### Bartzelonako gobernadore militar eta zibila

Bartzelonako gobernadore militarra, 1919ko otsailetik 1920ko urrira, gobernadore zibil izatera igaro zen; gobernu zibilaren buru izan zen 1920ko azarotik 1922ko urrira bitartean. Eduardo Datoren gobernuaren politika jarrera errepresiboetara aldatu zenean izendatu zuten Anido Bartzelonako gobernadore zibil. Ministroen Kontseiluko presidenteak izendatu zuen, garai hartan Bartzelonan nagusi ziren lan- eta gizarte-gatazkak amaitzeko. Horregatik, haren figura ideologia kontserbadoreko komunikabide katalanek babestu zuten, bai eta armadak eta erregeak ere. Francisco Cambo politikari katalanistak ere Martinez Anido gobernadore kargurako izendatzea gomendatuko zien Madrilgo agintariei.
Berme konstituzionalen etetearen estaldurarekin, Martínez Anidok langileen erakundeen aurkako errepresioa zuzendu zuen, bereziki Lanaren Konfederazio Nazionalaren aurkakoa, eta, horretarako, CNT anarkistaren aurkako sindikatu libreak deiturikoak babestu zituen. Somatena ere erabili zuen anarkisten aurkako borrokan. Hiriko bere kolaboratzaile nagusietako bat poliziako buruzagi nagusia izan zen, Miguel Arlegi jenerala. Martínez Anido eta Arleguiren jarduera, basakeria eta indarkeriazko metodoen erabilera ezaugarri dituena (bereziki, Ihes Legearen aplikazioa), oso eztabaidatua izan zen zenbait sektoretan. Indarkeriaren zurrunbiloak gobernuburua bera harrapatu zuen. Dato 1921eko martxoaren 8an hil zuen Madrilen sidekar batetik tiro egin zioten hiru anarkistek.
Hugh Thomas historialari britainiarrak Bartzelonan egindako lanari buruz hitz egin zuen:
| « | ... Martínez Anido jeneralak [...] Bartzelonako gobernadore zibil gisa 1920tik 1922ra izan zuen jarduna bere krudelkeriagatik egin zen ezagun, Espainian hainbat belaunalditan ikusi ez zen errepresio mota batengatik. Sindikatu libreen alde egin zuen, gero eta ugazaben batasun bat ziruditenak. Pistolariak sartu ziren haien artean eta terrorismoa areagotu zen anarkisten artean... | » |
1921eko udan, CNTren aurkako gobernuaren errepresioa bere fruituak ematen ari zen, nahiz eta ordurako Martínez Anidoren jardunak argi eta garbi ihes egin gobernuaren kontroletik. 1922ko urriaren 23an gobernadore zibil izateari utzi zion, José Sánchez Guerra Ministroen Kontseiluko presidenteak bere metodoen aurka kargugabetu zuenean. Hala ere, Lan Nazionalaren Sustapenak eta Kataluniako industrialariek estimatu egin zuten bere lana, eta Bartzelonako seme adoptatua izendatzeko eskaeratzat hartu zuten. Horrez gain, Ritz hotelean agurra prestatu zioten kargugabetu ondoren.

### Primo de Riveraren diktadura

Primo de Riveraren diktadura ezarri ondoren, Direktorio Militarra deiturikoan, Agintaritza Ministerioko idazkariorde izendatu zuten 1923ko irailean. Garai hartan, bere laguntzaile ohi bat izan zuen, Miguel Arlegui jenerala, Segurtasuneko zuzendari nagusi gisa. Ondoren, 1925eko abenduan, Direktorio Zibila ezarri zenean, Agintaritza ministro izendatu zuten, 1930eko urtarrilera arte mantendu baitzen. 1925eko abendutik 1930eko urtarrilera Ministro Kontseiluko presidenteordea izan zen. Presidenteorde gisa, Miguel Primo de Rivera jeneralaren eskuineko eskua bihurtu zen, eta, azken finean, diktaduraren figura nagusietako bat. Horren isla da diktadoreak Martinez Anidorekin bakarrik eztabaidatzen zituela gai politiko soilei buruzko erabakiak.
Intelektualekiko etsaitasunagatik ezaguna, Martinez Anidok, Eduardo Ortega y Gassetekin bat etorriz, 1924an Miguel de Unamuno Kanariar Uharteetara erbesteratu zela baieztatu ondoren, honako hau adierazi zuen:
| « | "Intelektualen" hainbat buru moztuko nituzke, gehiago traba ez daitezen. Nire programa egin ahal izango banu, Unamuno ez litzateke bizirik iritsiko Fuerteventurara. "Intelektualek" ez didate axola! | » |
Ordena publikoko politikaren zati gisa, Direktorioaren lehenengo erabakietako bat dekretu bat aldarrikatzea izan zen — 1923ko irailaren 17an —, zeinaren bidez Kataluniako Somatén erakundea Espainiako probintzia guztietara hedatzen baitzen. Aurreko urteetako gatazkekin alderatuta, diktaduraren garaian «bake soziala» berrezartzea lortu zen. Martinez Anidok kabinetean zuen jarrerak egoera jakin batzuetan beste erantzukizun batzuk bere gain hartzera bultzatu zuen. 1928an, Juan O'Donnell jenerala, ministro titularra, gaixorik zegoenez, Gerra Ministroa izan zen. Urtebete geroago, Ministro Kontseiluko eta Estatu Zorroko presidentetza hartu zuen, Primo de Rivera jenerala bertan ez zegoelako, 1929ko uztaila eta iraila bitartean. Hala ere, Miguel Primo de Riverak dimisioa eman zuen 1930eko urtarrilean.

### Erbesteko aroa

Bigarren Errepublika aldarrikatu ondoren Frantzian erbesteratua, ez zen Erantzukizunen Auzitegi batek Primo de Riveraren diktaduraren arduradunak epaitzeko 1932ko azaroan Senatu zaharrean egindako prozesuan parte hartu. Epaiak 24 urteko konfinamendua eta gaitasungabetzea ekarri zuen, eta Martinez Anidori pentsioa kendu zioten. 1935ean, Ramon Sales Nizan bildu zen militar zaharrarekin, Katalunian estatu-kolpe baten buru izatea lortzeko, baina honek uko egin zion proposamenari.

### Gerra Zibila

1936an Gerra Zibila piztu zenean, Espainiara itzuli zen, eta matxinatuen esanetara jarri zen berehala, Tuberkulosiaren Aurkako Patronatu Nazionaleko presidente izendatuta. 1937ko urrian, Francisco Franco jeneralak Barne Segurtasun, Ordena Publiko eta Mugetako Zerbitzuen buru izendatu zuen, zuzenean Estatuko Buruzagitzaren mende zegoena. Hala ere, postu horretatik Martínez Anido arduratzen zen ikuskizunen zentsuraz eta merkatuko abusuen kontrolaz. 1938ko urtarrilean, Francisco Francoren lehen gobernua eratu zenean, Ordena Publikoko ministro izendatu zuten. Hugh Thomas historialariak adierazi duen bezala, bere izendapena «errepublikanoen artean izua sortzeko asmoz kalkulatu zen». Ordena Publikoko ministro berriak berehala aplikatu zuen kontrol- eta errepresio-politika. Eberhard von Stohrer, Alemaniako enbaxadorea Espainia frankistan, Berlinera txosten bat bidaltzera iritsi zen, non adierazten baitzuen Martínez Anidok egindako politika errepresiboa «onartezina zela, baita Falangearen beraren begietara ere».
Independentismo katalanaren guztiz kontrakoa, Martínez Anidok — lehen kabinete frankistaren eraketaren testuinguruan — Pedro Sáinz Rodríguezen proposamen baten aurka egin zuen: Eugenio d 'Ors Arte Ederretako zuzendari izendatzea, «separatista katalana» zelakoan.
Ordena Publikoko ministro berriak polizia-lankidetza antolatu zuen beste estatu faxista batzuekin. Estatu Buruzagitzak eskatuta, Alemania naziko gobernuak Heinz Jost SSetako koronelak zuzendutako aditu talde bat bidali zuen polizia frankista berria hezteko. Talde hori Valladolidera bidali zuten, eta Ordena Publikoko Ministerioari atxikita geratu zen. 1938ko uztailaren 31n, Heinrich Himmler SSetako buruak eta Alemania naziko poliziak eta Martínez Anidok akordio bat sinatu zuten, bi herrialdeetan atxilotzen zituzten «gaizkile politikoak» elkarri estraditatzeko, esku-hartze judizialik gabe. Adostutakoaren zati gisa, Gestapok bere agente bat esleitu zuen Salamancako enbaxada alemaniarrean, eta, era berean, Francoren gobernuak polizia-ofizial bat nabarmendu zuen Berlingo enbaxadan. Akordioak Paul Winzer Gestapoko agregatuak Francoren polizia politiko berriaren instrukzio programa bat zuzentzea ere ahalbidetu zuen.
1938ko abenduaren 24an hil zen. Hil ondoren, Ordena Publikoaren Kartera ezabatu zen, eta haren eginkizunak Barne Arazoetako Ministerioari gehitu zitzaizkion — ordutik aurrera Agintaritza Ministerioa izena hartu zuena —, eta, ondorioz, Barne Arazoetako Ministerioaren titularrari, Ramón Serrano Suñerri, boterea gehitu zitzaion.
Valladolideko Karmengo hilerrian lurperatuta, hamar urte geroago, 1949an, haren gorpuzkiak hiriko udalak ordaindutako panteoi ikaragarri batera eraman zituzten, hilerri berean.

## Hil ondorengo egozpena

2008an, Auzitegi Nazionalak Baltasar Garzon epaileak bideratutako sumarioan inputatutako frankismoko hogeita hamabost goi-kargudunetako bat izan zen, Espainiako Gerra Zibilean eta Francoren erregimenaren lehen urteetan ustez egindako legez kanpoko atxiloketa-delituengatik eta gizateriaren aurkako krimenengatik. Epaileak iraungitzat jo zuen Martínez Anidoren erantzukizun kriminala, hirurogeita hemezortzi urte lehenago hil zela modu frogagarrian jasota geratu zenean.

## Familia

Roberto Martínez Baldrich (1895-1959) marrazkilari eta ilustratzailearen aita izan zen.

## Ohoreak

* Meritu Militarraren Gurutze Handia (bereizgarri gorriarekin) (1915)
* San Hermenegildoren Ordena Militar eta Errealaren Gurutze Handia (1922)
* Itsas Merezimenduaren Ordenaren Gurutze Handia (bereizgarri zuriarekin) (1929)
* Ongintzako Ordena Zibileko Gurutze Handia (bereizgarri zuriarekin) (1929)

## Kanpo estekak

* ↑ Hainbat egilek adierazi duten bezala, Martinez Anidoren aurkako atentatua egitea ezinezkoa zela-eta hil zuten Dato.
* ↑ Sánchez Guerrak ez zuen iritzi onik 1921ean Diputatuen Kongresuan egindako bilera batean ezagutu zuen Martinez Anidori buruz. Martinez Anidorekin batera, Bartzelonako poliziaburu nagusi Arlegi jenerala ere kargugabetu zuten, eta erabaki horrek erresistentziak aurkitu zituen; Alfontso XIII.a erregeak kargugabetzeko dekretua sinatzeari uko egin zion. Francisco Cambok, berriz, maniobrak egin zituen — ez zuen lortu — Martínez Anidok gobernadore zibil izaten jarrai zezan.
* ↑ Ez zegoen ministrorik; Primo de Riveraren estatu-kolpearen ondoren, Millan Millan Priegok hartu zituen bere gain haren eginkizunak.
* ↑ Akordioak Nazioarteko Brigadetako preso alemaniarren deportazio automatikoa ahalbidetu zuen.
* ↑ Ordena Publikoko idazkariorde Juan Oller Piñolek ordezkatu zuen, bitarteko gisa, ministerioa kendu aurretik.