OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Malika Benradi

Malika Benradi legelaria, ekintzaile feminista eta zuzenbide pribatuko irakasle marokoarra da.

## Biografia

Malika Benradik zuzenbide pribatuko estatuko doktoretza lortu zuen 1981ean Toulouse-Jean-Jaurès unibertsitatean. Bere tesiaren izenburua Afrikako iparraldeko delinkuentziaren alderdi kriminologikoak Frantzian da. Zientzia kriminaletako ikasketa aurreratuen diploma ere badu. Marokora itzuli ondoren abokatu gisa zuen karrera utzi zuen, honako hau esan ondoren: "Ez nuen nire burua emakumeen kausa defendatzen ikusi, desorekatutako zuzenbide sistema batera joz". Irakaslea da, eta, ondoren, Zuzenbide irakaslea Fez-eko Unibertsitatean. 1993an, Mohammed V-Agdal Unibertsitateko irakaslea zen zientzia juridiko, ekonomiko eta sozialetan. Bi ikerketa talderen parte da: migrazioari buruzkoa eta generoari eta garapenari buruzkoa.
2006an, Plangintza Batzorde Gorenarekin elkarlanean aritu zen, eta Marokoko emakumearen egoerari buruzko txostena argitaratu zuen.

## Erantzukizunak eta nazioarteko konpromisoa

Malika Benradi Ikerketa eta Garapenerako Afrikako Emakumeen Elkarteko presidentea da. Horrela, Maroko ordezkatu zuen 2004an New Yorken, emakumearen egoerari buruzko Nazio Batuen 48. saioan.
Haurren lanari eta emakumeen eskubideei buruzko NLEko aholkularia ere bada.

## Argitalpenak

* Malika Benradi (2006). DYNAMIQUE SOCIALE ET EVOLUTION DES STATUTS DES FEMMES AU MAROC (en francés). Rabat: PROSPECTIVE « MAROC 2030 ». p. 95. Archivado desde el original el 8 de septiembre de 2018. Consultado el 16 de mayo de 2020.
* Malika Benradi (2002). Les hommes et les femmes face au politique. Quelle place pour les femmes ? (en francés). Rabat: Publication Dar Al Qalam.
* Malika Benradi (2003). Guide à l’intention des intervenants dans la question des enfants au travail : Comment protéger les enfants au travail ? (en francés). UNICEF-BIT.
* Malika Benradi (1998). Guide des droits familiaux des Femmes (en francés). OMDH.
* Malika Benradi (2006). Féminin- Masculin : la marche vers l’égalité 1993-2003 (en francés). Genre et politique néolibérales.
* Malika Benradi (2007). Les perceptions des Africains et des Africaines de l’égalité hommes – femmes (en francés).
* Malika Benradi (2007). Le nouveau code de la famille : perceptions et pratique judiciaire (en francés).
* Malika Benradi (2009). Les Marocains et les migrants subsahariens : quelles relations ? (en francés).

## Oharrak eta erreferentziak

* ↑ (Malika), Benradi Chouktab. (1981). «Benradi Chouktab (Malika). Aspects criminologiques de la délinquance des Nord-Africains en France, thèse de doctorat, Droit, Toulouse 1, 1981, dact., 487 f°.» criminocorpus.org.
* ↑ «La femme dans la société marocaine» Bladi.net 2003.
* 1 2 3 «Les 100 Femmes qui font bouger le Maroc | Cultura e Libri - Culture and Books - Culture et Livres» www.culturaelibri.com.
* ↑ «LES GROUPES DE RECHERCHE DE LA FACULTÉ PAR DEPARTEMENT - PDF» docplayer.fr.
* Datuak: Q56524717
* Multimedia: Malika Benradi / Q56524717
# Sinagoga Zaharra (Erfurt)

Sinagoga Zaharra (alemanez: Alte Synagoge) Europan hobekien kontserbatzen den Erdi Aroko sinagogetako bat da. Zatirik zaharrenak XI. mendearen amaieran eraiki zituzten. Eraikinaren zati gehienak 1250 eta 1320 artekoak dira. 2015ean Gizateriaren Ondare izendatua izateko proposatu zuten.
2009tik aurrera tokiko juduen historia-museoa izan da. Erfurteko altxorra han mantentzen dute. 1998an aurkitu zuten eta Erdi Aroko txanpon, bitxi eta metalezko piezen bilduma da. Museoak, Erfurten eskuizkribu hebrearren kopiak ere baditu. Erlijio-eskuizkribu arraroen bilduma bat du, Erdi Aroan Erfurteko komunitate juduarenak izan zirenak.

## Erreferentziak

* ↑ Jewish Life in Erfurt. Old synagogue

## Kanpo estekak

* Datuak: Q436286
* Multimedia: Alte Synagoge (Erfurt) / Q436286
# Andre Maria Zuriaren sinagoga

Andre Maria Zuriaren sinagoga (gaztelaniaz: Sinagoga de Santa María la Blanca) Toledon dagoen tenplu mudejarra da. 1180an sinagoga moduan eraikia, 211 urtez erabili zuten 1391ko pogromara arte. Orduan juduei desjabetu eta harrezkero Eliza Katolikoarena da. Egun ez dute gurtzeko erabiltzen eta museo bat eratu dute.

## Erreferentziak

* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1568115
* Multimedia: Synagogue of Santa María la Blanca (Toledo) / Q1568115
# Bagdadeko Sinagoga Handia

Bagdadeko Sinagoga Handia (arabieraz: كنيس بغداد العظي‎), baita ere Shaf ve’Yativ Sinagoga gisa ezaguna, museo gisa erabiltzen den eraikina da. Bertan sinagoga berreraiki egin da.

## Historia

Leku horretan Kristoren aurretik, 597. urtean, Israelgo Lurraldetik Babiloniara erbesteratu zuten Khekonia erregeak eraikitako sinagoga bat egon zela uste da. Jerusalemgo Tenpluaren hondakinetatik jasotako materiala bere eraikuntzan erabili zela esaten da. Eraikinak, orain, sinagoga berreraiki zen museo gisa balio du.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20070606233459/http://www.babylonjewry.org.il/new/english/nehardea/13/8.htm

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5600071
# Mole Antonelliana

Mole Antonelliana edo Antonellianar Eraikin Handia, Italiako Turin hirian dagoen monumentu eta eraikin historiko bat da, bai eta hiria nahiz Italiako ikurretako bat ere. Turingo Alde Zaharrean dago eta gaur egun Turingo Udalaren jabetzakoa da.

## Historia

167,5 metroko garaiera du, eta goialdetik eguraldi oneko egunetan Alpeak ikus daitezke. Urte luzez hiriko eraikink garaiena izan zen, baina gaur egun Grattacielo della Regione Piemonte etxe orratza hiriko eraikinik garaiena da eta Molea alde zaharrekoa bakarrik.
Bere izena antzina Europako igeltserotza eraikin garaiena izatetik eta Alessandro Antonelli arkitektoak diseinatua izatetik datorkio. Hasiera batean sinagoga izateko eraikitzeko asmoa izan zen. 1863-1889 artean estilo eklektikoan eraikia izan zen, dena den, 1953an hormigoi armatua eta altzairua erabilitako zaharberritzeak izan zituen.
2000tik aurrera Turingo Zinema Museo Nazionalaren egoitza da.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.museotorino.it/resources/pdf/magazine/rivista_mt_06.pdf
* ↑ https://web.archive.org/web/20110119083415/http://www.comune.torino.it/canaleturismo/it/curiosare/mole.htm

## Kanpo estekak

* Datuak: Q201902
* Multimedia: Mole Antonelliana / Q201902
# Tomarreko sinagoga

Tomarreko sinagoga (portugesez: Sinagoga de Tomar), XV. mendekoa, Portugalen hobeto gordetzen dena da. Tomar hiriko gune historikoan dago eta, bertan, gaur egun, judu museoa ikus daiteke: Museu Luso-Hebraico Abraão Zacuto, alegia. 1921etik eraikina monumentu nazionala da.

## Historia

XV. mendena, sinagoga hau eraiki zenean, Tomarren judu komunitate aberatsa zegoen. Juduen tradizioan, kanpotik eraikina kaleko beste batzuen antzekoa da. Barruan, gauzak oso desberdinak dira. Gaur egun dagoen sarrera, iparraldera ematen duena Erdi Aroan ez zegoen. Arku gotikoa dagoen tokia zen sarrera nagusia, Ekialdera, hau da Jerusalemera begira zegoena zen hori. Juduak ziur aski XIV. mendean heldu ziren Tomarrera, Tenpluko Ordenaren zerbitzuan. XV. mendean 200 pertsona inguru izango ziren. Henrike Nabigatzaileak agindu zuen tenplu hau irekitzea. Izan ere, sinagoga honek ez zuen oso bizitza luzea izan zeren eta 1496an Manuel I.a Portugalgoak Portugalgo guztiak ixteko agindua eman baitzuen.
Sinagogaren espazioa espetxe publiko gisa erabiltzen hasi zen 1516tik aurrera. Mendearen bukaera eta XVII.aren hasiera bitartean, beharrezko obren ondoren, eraikina kristau gune bihurtu zen, São Bartolomeuko kapera gisa. Profanatu eta gero, XIX. mendean, tenplu zaharra lastotegi gisa erabili zen, 1920an Portugalgo arkeologo talde bat, upategi bat eta janari denda bat bisitatu zirenean. Hurrengo urtean, eraikina Monumentu Nazional gisa sailkatu zen. 1923an Samuel Schwarz doktoreak erosi zuen. Poloniako judu honek, hebrear kulturaren ikertzailea, garbiketa eta indusketa lanak egin zituen, azkenik eraikina Estatuaren eskuetan uzteko, bertan judu museoa jartzeko baldintzarekin.

## Iruditegia

* Kaleko ikuspegia.
* Barruko ikuspegi orokorra.
* Barruko gangak.
* Idazkunak.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.bh.org.il/synagogue-tomar-portugal/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7661942
* Multimedia: Sinagoga de Tomar / Q7661942
# Simon Attias sinagoga

Simon Attias sinagoga Marokoko Essauira hirian dagoen sinagoga ohia da, 1882an eraikia. Bet Ha-Knesset Simon Attias, M'sod Attias eta Shaarei T'filah bezala ere ezaguna da. Gaur egun Bayt Dakira museo juduaren parte da.

## Historia

Sinagoga Simon Attias merkatari juduaen harrizko etxearen hegal batean dago. Ferra arku batean kokatutako ate handiak eraikinen multzora eramaten du. Sinagoga bigarren solairuan dago. Lehen solairuan hainbat denda zeuden eta hirugarrenean, berriz, juduen epaitegietako bulegoak zeuden, kasu komertzialak zein pertsonalak entzuten zituztenak. Sinagoga bera bi solairuko gunea da, arkudun leiho handiak eta Ezrat Nashim (emakumeentzako balkoia) dituena.
Barruko egurrezko apaingarriak Londresen egin ziren. Hekhalek (Tora gordetzeko kutxak) zutabeak eta pedimentu biribila ditu eta loreak irudikatzen dituzten tailez apainduta dago. Oroimenezko lanpara ugarik 1993ra arte iraun zuten, tartean 1892an hil zen Simon Attiasen oroimenezkoa. 1993an sinagoga egoera onean zegoen. 2009an itxi egin zuten zaharberritzeko. 2015 inguruan berriro ireki zuten, eta gaur egun Bayt Dakira museo juduaren parte da.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Ingelesez) Zack, Joel. (1992). The Synagogues of Morocco; An Architectural and Preservation Survey. New York: Jewish Heritage Council and World Monuments Fund, 25 ff or..
* ↑ (Frantsesez) «La synagogue Simon Attias d'Essaouira bientôt restaurée» Médias24 2014-02-13 (Noiz kontsultatua: 2025-02-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5093840
* Multimedia: Simon Attias Synagogue / Q5093840
# Essauira

Essauira (marokoar amazigera estandarrez: ⵎⵓⴳⴰⴹⵓⵔ, Taṣṣurt; arabieraz: الصويرة‎‎, as-Ṣawīra) mendebaldeko Marokoko hiria da, Ozeano Atlantikoko kostaldean dagoena.
XVI. mendetik aurrera, portugesezko Mogador izena izan du. 2001ean UNESCOk bere medina Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Klima

Datu klimatikoak (Essauira (1961-1990)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 18.1 | 18.2 | 18.7 | 18.7 | 19.5 | 20.6 | 21.3 | 21.6 | 22.1 | 21.7 | 20.3 | 18.7 | 20 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 14.6 | 15.1 | 15.8 | 16.0 | 17.2 | 18.6 | 19.2 | 19.5 | 19.8 | 19.0 | 17.3 | 15.2 | 17.3 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 11.2 | 11.9 | 12.8 | 13.4 | 14.9 | 16.5 | 17.2 | 17.4 | 17.4 | 16.4 | 14.4 | 11.8 | 14.6 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 51.5 | 37.4 | 39.5 | 34.9 | 8.5 | 1.6 | 0.1 | 1.0 | 3.1 | 25.3 | 72.7 | 65.0 | 340.6 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 8.3 | 7.8 | 7.9 | 6.9 | 3.5 | 1.0 | 0.1 | 0.3 | 1.2 | 5.2 | 8.6 | 8.4 | 59.2 |
| Eguzki orduak | 207.7 | 204.4 | 248.0 | 264.0 | 288.3 | 291.0 | 300.7 | 291.4 | 252.0 | 235.6 | 198.0 | 198.4 | 2979.5 |
| Iturria: Hong Kong Observatory, ||||||||||||||

## Herri eta hiri senidetuak

* Arroxela (Frantzia)(1999)

## Turismo-guneak

* Bayt Dakira museo judua eta Simon Attias sinagoga.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .
* ↑ Hong Kong Observatory. (2011ko ekaina). Climatological Information for Essaouira, Morocco. .
* ↑ www.ville-larochelle.fr. La Rochelle: Twin towns. .

## Ikus, gainera

* Essauirako portua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q216939
* Multimedia: Essaouira / Q216939
# Howards End (filma)

Howards End (Euskal Herrian Howards Enderako itzulera) drama filma da, James Ivory ingeles zinemagileak 1992an zuzendutakoa . E. M. Forster idazlearen Howards End eleberrian oinarritua dago. Anthony Hopkins, Vanessa Redgrave, Helena Bonham Carter eta Emma Thompson izan ziren antzezle nagusiak.
Filma honek 10 Oscar sarietarako izendapenak jaso zituen, eta hiru iranazi zituen: Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Emma Thompson), Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria (Luciana Arrighi eta Ian Whittakereta), Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Ruth Prawer Jhabvala). 2 Urrezko Globo Sari eta 2 BAFTA Sari ere irabazi zituen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Eduardoar Aroko, Ingalaterra (1901-1910). Ruth Wilcox (Vanessa Redgrave) adindun anderea Margaret (Emma Thompson) emakume gaztearen adiskidea egin eta hari ondorengotzan Howard End izeneko etxaldea laga dio. Margareten arreba Helen (Helena Bonham Carter) Paul Wilscox gazteaz (Joseph Bennett) maitemindua dago, baina azkenean Helen eta Paulen aita den Wilvox jauna (Anthony Hopkins) alargundu berriarekin ezkondu eta Helen haurdun geldituko da.

## Aktoreak

* Anthony Hopkins - Henry Wilcox
* Vanessa Redgrave - Ruth Wilcox
* Helena Bonham Carter - Helen Schlegel
* Emma Thompson - Margaret Schlegel
* James Wilby - Charles Wilcox
* Samuel West - Leonard Bast
* Simon Callow - hizlaria
* Prunella Scales – Izeba Juley
* Jemma Redgrave - Evie Wilcox
* Adrian Ross Magenty - Tibby Schlegel
* Joseph Bennett - Paul Wilcox
* Susie Lindeman - Dolly Wilcox
* Nicola Duffett - Jacky Bast
* Mark Payton - Percy Cahill
* Jo Kendall - Annie
* Barbara Hicks - Avery andereinoa
* Peter Cellier – Fussell kolonela
* Crispin Bonham-Carter - Albert Fussell

## Kanpo estekak

* Howards End filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q913389
# Maite Aurrekoetxea

Maite Aurrekoetxea Viloria (Begoña, Bilbo, 1971) bizkaitar musikagilea, musika-irakaslea eta orkesta-zuzendaria da. Bilboko Juan Crisóstomo de Arriaga musika Kontserbatorioko zuzendaria izan zen 2015 eta 2022 urteen artean.
Bilboko Arriaga Kontserbatorioan Akordeoi titulua eskuratu zuen, eta Piano eta Biola ikasketak egin zituen. Harmonia, Kontrapuntu eta Fuga ikasketak ere egin zituen. Gasteizko Jesus Guridi Kontserbatorioan Konposizioa ikasi zuen Carmelo Bernaola irakaslearekin. Madrilgo Goi Kontserbatorioan, Orkestra Zuzendaritza ikasi zuen. Arlo horretan Euskal Kamerata Ganbera Orkestraren zuzendaria da eta Jesus Guridi Kontserbatorioko orkestraren zuzendari-ordezkoa. Barakaldoko Zigor Abesbatza ere zuzendu du. 1998. urteaz gero Bergarako Musika Eskolako Orkestra Sinfonikoko zuzendari da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Nuevo equipo director en el Conservatorio Juan Crisóstomo de Arriaga» Klassikbidea 2015-07-09 (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* ↑ Musika kontzertua. Euskalduna Jauregia. 2022-03-05. Maite Aurrekoetxea Viloria zuzendaria.. .
* ↑ (Gaztelaniaz) «Un documental analiza el impacto de la pandemia en la música en Bilbao» Klassikbidea 2021-03-31 (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Centenario del Conservatorio de Bilbao en Radio Popular. Maite Aurrekoetxea, Maite Villate y Arrate Monasterio» Klassikbidea 2022-01-31 (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Marzo en el Juan Crisóstomo de Arriaga» Klassikbidea 2018-03-06 (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).

## Kanpo estekak

* Maite Aurrekoetxea Bilboko Orkestra Sinfonikoaren albisteetan (BOS).
* Maite Aurrekoetxea Klassikbidea.eus atariko albisteetan.
# Aitor Olea

Aitor Olea Juaristi (Durango, 1969ko maiatzaren 16a) euskal piano eta organo jolea da.

## Musika ikasketak

Musika ikasketak Arrasaten eta Donostian egin zituen. 1991 eta 1997 artean Baionako ENM eskolan ikasketak burutu zituen Marie Bernadette Carrau irakaslearekin, urrezko domina eta sari berezia lortuz. 1995ean piano goi mailako titulua lortu zuen Bilboko Juan Crisostomo Arriaga Kontserbatorioan, ikasle libre bezala. Daniel Roth, Louis Robilliard eta Jean Boyerrekin interpretazio ikasketak egin zituen, eta 2001 urtean organo ikasketak konbalidatu zituen Gasteizko Jesus Guridi Kontserbatorioan, Jose Ignacio Sanz irakaslearen zuzendaritzapean, ohorezko aipamena eta goi mailako irakasle titulua lortuz.

## Ibilbide profesionala

1988 eta 2008 urteen artean Lekeitioko Andra Mariaren Zeruratzearen Basilikaren organu-jolea izan zen, 1854 urteko Cavaillé-Coll instrumentuarekin.
Kontzertuak Euskal Herrian, Espainian, Frantzian, Belgikan, Alemanian, Irlandan, Italian, Erresuma Batuan, eta Finlandian eman ditu. Laguntzaile bezala -pianoan zein organoan- aritu da Bilboko Koral Elkartearekin, EHUko Abesbatzarekin eta Lausardi Abesbatzarekin.
Gaur egunean, Bergarako Pedro Deunaren elizako organujole titularra da (1889ko Stolz-Frères organuarekin) eta Gasteizko Jesus Guridi Kontserbatorioan errepertorioko pianojolea.

## Dibulgazioa

Bere lehen grabazioa Lekeition egin zuen; eta harrezkero, hainbat lan argitaratu ditu zenbait bildumatan AUS_ART records etxearekin: "Órganos de Vasconia", "XXth Century Basque Organ Music", "De música popular vasca", "Julian Sagasta gogoan", "Aita Madina Eliz Kantak".
Era berean, Lea-Artibaiko Nazioarteko Organo Jaialdiaren sortzailea da, eta erakustaldi ugari egin izan ditu, hala nola 2019an "Lekeitio Bihotzetik" taldearentzat Lekeition egin zuena, Kepa Agirre eta Benito Ansola abadeak eta Jose Ramon Arteta musikaria ondoan zituela.
Elizetan dauden hainbat organoren zaharberritzeen bultzatzailea ere izan da.

## Erreferentziak

* ↑ Aitor Olea kom. pers.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Aitor Olea Juaristi - organista - Grabaciones en klasikart» klasikart (Noiz kontsultatua: 2020-09-28).
* ↑ AZKOITIAKO UDALA, BERGARAKO UDALA, AZPEITIAKO UDALA, GIPUZKOAKO FORU ALDUNDIA, 2020. Organo Erromantikoaren Nazioarteko XXI. zikloa. Eskuliburua.
* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) Vasco, Diario. «Concierto de órgano: Aitor Olea Juaristi» agenda.diariovasco.com (Noiz kontsultatua: 2020-09-28).
* 1 2 3 «Aitor Olea Juaristi organo jotzaile ospetsua Lekeitiora bueltatu da - Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza» Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza 2019-07-13 (Noiz kontsultatua: 2020-09-28).
* ↑ «Algortako San Nikolas eleizako organoa barritu osteko azken kontzertua» www.bizkeliza.org (Noiz kontsultatua: 2020-09-28).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El órgano del Monasterio San Lorenzo de Oñati - Aitor Olea Juaristi» klasikart (Noiz kontsultatua: 2020-09-28).
* ↑ «Elkarrizketa: Aitor Olea, San Pedroko organista - Bergara» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2020-09-28).
# Juan Crisóstomo de Arriaga Musika Kontserbatorioa

Bilboko Arriaga Kontserbatorioa, ofizialki Juan Crisostomo de Arriaga Kontserbatorioa, Bilboko kontserbatorioa da, goi mailako musika ikasketak lantzen dituen zentrua. Izena Juan Crisostomo Arriaga bilbotar musikagilearen omenez hartu zuen.
2019ko uztailean sortu zen ofizialki, Bizkaiko Aldundiak bultzaturik. Deustun, (Ibarrekolandan) kokatuta dago.

## Erreferentziak

* ↑ «Juan Crisostomo de Arriaga Musika Kontserbatorioaren historia» conservatoriobilbao.hezkuntza.net (Noiz kontsultatua: 2019-11-10).
# Tasciaca

Tasciaca Frantziako Loir-et-Cher departamenduan, Erdialdeko Loira eskualdean antzinako vicus bat izan zen (bigarren mailako kokalekua), Thésée, Pouillé eta Monthou-sur-Cher komunetan aurkitutakoa. Kokaleku galorromandar batzuk ezaugarri zituen, Cher ibaiaren bi aldeetan.

## Izena

Tasciaca izena Peutingerren taulan agertu zen; Avaricumdik (Bourges) Caesarodunum (Tours) aldera arteko etapa bat izendatzen zuen.

## Historia

Aglomerazioa gure aroaren hasieratik garatu zela dirudi; Goi Inperioan oso aktiboa izan zen, zeramika komunaren, beirateriaren eta metalezko objektuen ekoizpen garrantzitsu batekin, III. mendetik aurrera erori baino lehen, hala ere, merovingiarren menpe erabat utzia izan gabe.

## Aztarnategia

Cher ibaiaren ezkerreko ertzean fanum bat dago, ziur aski funtzio erlijiosoa zuen pilategia eta gutxienez putzu bat. Buztingileen berrogei labe inguru daude, eta zeramika-ekoizpena Loirako Erdialde-Harana eskualdeko hainbat leku arkeologikotan aurkitu dira. Agian, beste garapen batzuk ere bai izan ziren, hala nola gela ugari zituzten eraikinak, hainbat ibaiaren pasabide (datatu ezin badira ere), bi ontziraleku eta zubi hipotetiko bat Cher ibaiaren gainean.
Aztarnategiko elementurik ezagunena, ordea, Mazelles (edo Maselles) multzoa da. Eraikin multzo monumentala da, Cher ibaiaren eskuinaldean dago, eta, agian, ibaian nabigatzeari edo ibilgailuen zirkulazioari lotuta zegoen. Eraikinik handienak ia berrogeita hamar metro luze eta hogei metro zabal ditu.
Beste aztarna batzuek, horien artean tenplu batek, 2000ko hamarkadaren hasieran identifikatuak, lehen Thésée eta Pouillé-n zegoen tokitik mendebaldera, erakusten dute Tasciaca Monthou-sur-Cher ondoko udalerriraino hedatzen zela, ibaian behera, eta bi kilometro baino gehiago hedatzen zela Cher ibaian zehar. Aglomerazio honi buruz, bere eraikin publikoei buruz eta bere funtzioei buruz asko dago oraindik ikertzeko.
Mazellesko hondakin erromatarrak monumentu historiko gisa sailkatuta daude 1840ko zerrendan. Pouilléko fanum eta labeen sektorea babestutako gune arkeologiko batean dago, baina haren aztarna batzuk oso hondatuta daude.

## Iruditegia

* Barruko ikuspegia.
* Eraikina Mazellesen.
* Putzu bat.
* Tenpluan aurkitutako idazkuna.
* Tasciacan aurkitutako estatua.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.tasciaca.com/thésée-pouillé-monthou-sur-cher/
* ↑ https://www.tasciaca.com/monuments-des-maselles/
* ↑ https://www.tesaurohistoriaymitologia.com/es/11713-tasciaca
* ↑ https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0006:entry=tasciaca

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Aztarnategiaren webgune ofiziala.
* Datuak: Q21485498
* Multimedia: Site antique de Thésée-Pouillé / Q21485498
# Amil alkohol

Amil alkohola edo pentanola konposatu organikoa da C$_5$H$_{11}$OH formula duena, alkoholen familiakoa. Zortzi isomero eta 4 enantiomero ditu. Landare, fruitu eta barazkien hartziduraren emaitza da. Fusel-olioen osagarria da.

## Isomeroak

Amil alkoholaren isomeroak :
| Izena | IUPAC izena | Irakite-puntua (C) |
| 1-pentanola edo amil alkohol normala | Pentan-1-ola | 138.5 |
| 2-metil-1-butanola edo amil alkohol aktiboa | 2-Metilbutan-1-ola | 128.7 |
| 3-metil-1-butanola edo isoamil alkohola edo isopentil alkohola | 3-Metilbutan-1-ola | 131.2 |
| 2,2-dimetil-1-propanola edo neopentil alkohola | 2,2-Dimetilpropan-1-ola | 113.1 |
| 2-pentanola edo sek-amil alkohola edo metil n-propyl karbinola | Pentan-2-ola | 118.8 |
| 3-meiyl-2-butanola edo sek-isoamil alkohola edo metil isopropil karbinola | 3-Metilbutan-2-ola | 113.6 |
| 3-Pentanola | Pentan-3-ola | 115.3 |
| 2-metil-2-butanola edo tert-amil alkohola | 2-Metilbutan-2-ola | 102 |
Alkohol horietako hiruk, 2-metil-1-butanolak, 2-pentanolak eta 3-metil-2-butanolaa, kiralak dira eta enantiomeroak dituzte.
Guztietan inportanteena 2-metil-1-butanola edo isoamil alkohola da aromatizatzaile gisa baliatzen dena, besteak beste.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «PubChem» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2023-11-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q248797
* Multimedia: Pentanols / Q248797