# Peter O'Toole

Peter Seamus Lorcan O'Toole (1932ko abuztuaren 2a, Connemara, Galway, 2013ko abenduaren 14a, Londres) zinema, antzerki eta telebistako irlandar aktore bat izan zen.
Bere jaiolekua zalantzan dago: bertsio batzuen arabera, Irlandako Connemara eskualdean jaio omen zen eta beste batzuen arabera, Ingalaterrako Leeds hirian. Dena den, bere burua irlandartzat zuen.
Antzerkian hasi zen. Telebistan ere aritu ostean, 1959an paper txiki bat jaso zuen zineman. Hala ere, 1962an etorri zen O'Tooleren zinemako aurrerapauso handien, David Leanen Lawrence of Arabia filmeko protagonistaren paperako aukeratu zutenean. Horri esker, Oscar sarirako izendapena jaso zuen. Sei izendapen gehiago lortu zuen arren, ez zuen inoiz saria irabazi. Halere, 2003an bere ibilbide luze eta oparoari esker, Ohorezko Oscar Saria jaso zuen.
Haren zaletasunen artean cricketa eta errugbia zeuden: Richard Harris, Kenneth Griffith, Peter Finch eta Richard Burton akore eta adiskideekin batera errugbiko Bost Nazioen Torneoko partidu asko ikustera joan ohi zen (O'Toole, Harris eta Burtonek batera Oscar Sarietarako 17 izendapen zituzten).
Constance Jane Ferguson erizain eskoziarraren eta Patrick Joseph O'Toole irlandarraren (metal-urregilea, futbol-jokalaria eta lasterketa-apustuen kudeatzailea) semea izan zen. O'Toolek urtebete zuenean, gurasoek bost urteko bira hasi zuten Ingalaterrako iparraldeko hirietan, han egiten baitziren apustu handienak. Bigarren Mundu Gerra hasi eta gutxira, Peter O'Toole Leeds-era ebakuatua izan zen eta moja-eskola katoliko batean sartu zuten, 7 edo 8 urtez. Urte haiek oso gogorrak zitzaizkiola gogoratzen zuen berak, maiz izaten zituen hematomak eta gainerako zauriak mojek ezarritako diziplina zigorrengatik. Ezkertia zen eta "akats hori erregela-kolpeekin" zuzentzen saiatu ziren.
* 1962ko Lawrence of Arabia filmean.
* 1968ko The Lion in Winter filmean.
* Raf Vallone, Adrienne Corri eta Peter O'Toole aktoreak 1975eko Rosebud filmean.

## Filmografia

Hurrengo taulan, haren filmak zerrendatu dira, urtea, zuzendaria eta, beste hizkuntza batzuetara itzuli badira (gaztelania, frantsesa, euskara, katalana edo galiziera), izenburu bakoitza ere emanik:
| Urtea | Filma | Zuzendaria | Beste izenburu batzuk |
| 1960 | The Savage Innocents | Nicholas Ray | gaztelaniaz: Los dientes del diablo frantsesez: Les Dents du diable katalanez: Les dents del diable |
| 1960 | Kidnapped | Robert Stevenson | gaztelaniaz: Secuestrado frantsesez: L'Enlèvement de David Balfour |
| 1962 | Lawrence of Arabia | David Lean | gaztelaniaz: Lawrence de Arabia frantsesez: Lawrence d'Arabie katalanez: Lawrence d'Aràbia galizieraz: Lawrence de Arabia |
| 1964 | Becket | Peter Glenville | |
| 1965 | What's New Pussycat? | Clive Donner | frantsesez: Quoi de neuf, Pussycat ? euskaraz: « What's New » katalanez: Com va això |
| 1965 | The Sandpiper | Vincente Minnelli | frantsesez: Le Chevalier des sables katalanez: Castells a la sorra |
| 1965 | Lord Jim | Richard Brooks | |
| 1966 | The Bible: In the Beginning... | John Huston | gaztelaniaz: La Biblia frantsesez: La Bible katalanez: La Bíblia galizieraz: A Biblia |
| 1966 | How to Steal a Million | William Wyler | gaztelaniaz: Cómo robar un millón y... frantsesez: Comment voler un million de dollars |
| 1967 | The Night of the Generals | Anatole Litvak | gaztelaniaz: La noche de los generales frantsesez: La Nuit des généraux katalanez: La nit dels generals |
| 1968 | The Lion in Winter | Anthony Harvey | gaztelaniaz: El león en invierno frantsesez: Le Lion en hiver |
| 1968 | Great Catherine | Gordon Flemyng | gaztelaniaz: Catalina la Grande frantsesez: La Grande Catherine |
| 1969 | Goodbye, Mr. Chips | Herbert Ross | gaztelaniaz: Adiós, Mr. Chips |
| 1970 | Country Dance | J. Lee Thompson | gaztelaniaz: No todo amor es hermoso |
| 1971 | Murphy's War | Peter Yates | gaztelaniaz: La guerra de Murphy frantsesez: La Guerre de Murphy |
| 1972 | The Ruling Class | Peter Medak | frantsesez: Dieu et mon droit |
| 1972 | Under Milk Wood | Andrew Sinclair | |
| 1972 | Man of La Mancha | Arthur Hiller | gaztelaniaz: El hombre de La Mancha frantsesez: L'Homme de la Manche |
| 1975 | Man Friday | Jack Gold | gaztelaniaz: Yo, Viernes frantsesez: L'Île du maître |
| 1976 | Foxtrot | Arturo Ripstein | |
| 1976 | Rogue Male | Clive Donner | |
| 1979 | Caligula | Tinto Brass | gaztelaniaz: Calígula katalanez: Calígula |
| 1979 | Zulu Dawn | Douglas Hickox | gaztelaniaz: Amanecer zulú frantsesez: L'Ultime Attaque katalanez: Alba zulú |
| 1980 | The Stunt Man | Richard Rush | frantsesez: Le Diable en boîte |
| 1982 | My Favorite Year | Richard Benjamin | gaztelaniaz: Mi año favorito frantsesez: Où est passée mon idole ? katalanez: El meu any preferit |
| 1983 | Pygmalion | Alan Cooke | |
| 1983 | Svengali | Anthony Harvey | frantsesez: Svengali (téléfilm) |
| 1984 | Supergirl | Jeannot Szwarc | |
| 1985 | Creator | Ivan Passer | |
| 1986 | Club Paradise | Harold Ramis | gaztelaniaz: Club Paraíso frantsesez: Club Paradis katalanez: Club Paradís |
| 1987 | The Last Emperor | Bernardo Bertolucci | gaztelaniaz: El último emperador frantsesez: Le Dernier Empereur katalanez: L'últim emperador galizieraz: O derradeiro emperador |
| 1988 | High Spirits | Neil Jordan | katalanez: L'hotel dels fantasmes |
| 1989 | In una notte di chiaro di luna | Lina Wertmüller | gaztelaniaz: Una noche de claro de luna frantsesez: Par une nuit de clair de lune |
| 1990 | Crossing to Freedom | | frantsesez: Au loin la liberté |
| 1990 | The Rainbow Thief | Alejandro Jodorowsky | gaztelaniaz: El ladrón del arcoiris frantsesez: Le Voleur d'arc-en-ciel |
| 1991 | Isabelle Eberhardt | Ian Pringle | |
| 1991 | King Ralph | David S. Ward | |
| 1992 | Rebecca's Daughters | Karl Francis | katalanez: Les filles de Rebecca |
| 1993 | The Seventh Coin | Dror Soref | |
| 1995 | Heavy Weather | Jack Gold | |
| 1997 | FairyTale: A True Story | Charles Sturridge | gaztelaniaz: Cuento de hadas frantsesez: Le Mystère des fées : Une histoire vraie |
| 1998 | Coming Home | Giles Foster | frantsesez: La Dynastie des Carey-Lewis |
| 1999 | Molokai: The Story of Father Damien | Paul Cox | gaztelaniaz: Molokai: La historia del Padre Damián frantsesez: Damien de Molokai |
| 1999 | Joan of Arc | Christian Duguay | gaztelaniaz: Juana de Arco (telefilme de 1999) frantsesez: Jeanne d'Arc galizieraz: Xoana de Arco |
| 2002 | Global Heresy | Sidney J. Furie | gaztelaniaz: Una roquera de cuidado |
| 2002 | The Final Curtain | Pat Harkins | gaztelaniaz: The Final Curtain (El último acto) frantsesez: Le Rideau final |
| 2003 | Imperium: Augustus | Roger Young | gaztelaniaz: Augustus - El primer emperador |
| 2003 | Bright Young Things | Stephen Fry | |
| 2004 | Troy | Wolfgang Petersen | gaztelaniaz: Troya frantsesez: Troie katalanez: Troia galizieraz: Troia |
| 2004 | Mystic India | Keith Melton | |
| 2005 | Lassie | Charles Sturridge | |
| 2006 | One Night with the King | Michael O. Sajbel | frantsesez: Esther, reine de Perse |
| 2006 | Venus | Roger Michell | |
| 2007 | Stardust | Matthew Vaughn | |
| 2008 | Dean Spanley | Toa Fraser | |
| 2008 | Christmas Cottage | Michael Campus | |
| 2012 | Cristiada | Dean Wright | frantsesez: Cristeros |
| 2012 | Prometheus | Ridley Scott | |
| 2012 | Eldorado | Richard Driscoll | |
| 2014 | Katherine of Alexandria | Michael Redwood | gaztelaniaz: Fall of an Empire: The Story of Katherine of Alexandria frantsesez: Catherine d’Alexandrie |
| 1960 | The Day They Robbed the Bank of England | John Guillermin | gaztelaniaz: El robo al banco de Inglaterra frantsesez: Le Jour où l'on dévalisa la banque d'Angleterre |
| 1999 | The Manor | Ken Berris | |
| 1978 | Power Play | Martyn Burke | gaztelaniaz: Power Play (1978) frantsesez: Le Jeu de la puissance |
| 1998 | Phantoms | Joe Chappelle | katalanez: Fantasmes |
| 1990 | Wings of Fame | Otakar Votoček | frantsesez: Les Ailes de la renommée |
| 1975 | Rosebud | Otto Preminger | gaztelaniaz: Desafío al mundo |
| 1967 | Casino Royale | Ken Hughes | |
| 2003 | Hitler: The Rise of Evil | Christian Duguay | frantsesez: Hitler : la Naissance du mal |

## Izendapenak Oscar sarietan

O'Toole zortzi aldiz izendatu zuten Aktore Onenaren Oscar Sarirako, baina inoiz ez zuen lehiaketako Oscarrik.jaso. 2002an, Akademiaren Ohorezko Saria eman zioten bere lan osoagatik eta zineari bizitza osoan egindako ekarpenagatik. O'Toolek gutun bat idatzi zion Akademiari, bera "oraindik jokoan" zegoela esanez, eta denbora gehiago gustatuko litzaiokeela saria irabazteko ("bugger xarmagarri"). Akademiak esan zion saria emango ziotela nahi bazuen ala ez. 2007ko urtarrilean, Charlie Roseri esan zion semeek kargu hartu ziotela, zinemagintzan jaso zezakeen ohorerik handiena zela esanez. O'Toolek onartu egin zuen zeremonian agertzea eta Oscar Honorarioa jasotzea. Meryl Streep-ek aurkeztu zuen, aktore onenaren Oscar sarietarako izendapen gehien dituena (21). Robert Osbornerekin txantxetan aritu zen, Turner Classic zinemaldian egindako elkarrizketa batean. "Garai guztietako galtzaile handiena" da, izendapen askoren ondoren sari akademikorik ez izateagatik.
| Urtea | Filma | Irabazlea | Beste nominatuak |
| 1962 | Lawrence of Arabia | Gregory Peck – To Kill a Mockingbird | Burt Lancaster – Birdman of Alcatraz Jack Lemmon – Days of Wine and Roses Marcello Mastroianni – Divorce Italian Style |
| 1964 | Becket | Rex Harrison – My Fair Lady | Richard Burton – Becket Anthony Quinn – Zorba the Greek Peter Sellers – Dr. Strangelove |
| 1968 | The Lion in Winter | Cliff Robertson – Charly | Alan Arkin – The Heart Is a Lonely Hunter Alan Bates – The Fixer Ron Moody – Oliver! |
| 1969 | Goodbye, Mr. Chips | John Wayne – True Grit | Richard Burton – Anne of the Thousand Days Dustin Hoffman – Midnight Cowboy Jon Voight – Midnight Cowboy |
| 1972 | The Ruling Class | Marlon Brando – The Godfather (declined) | Michael Caine – Sleuth Laurence Olivier – Sleuth Paul Winfield – Sounder |
| 1980 | The Stunt Man | Robert De Niro – Raging Bull | Robert Duvall – The Great Santini John Hurt – The Elephant Man Jack Lemmon – Tribute |
| 1982 | My Favorite Year | Ben Kingsley – Gandhi | Dustin Hoffman – Tootsie Jack Lemmon – Missing Paul Newman – The Verdict |
| 2006 | Venus | Forest Whitaker – The Last King of Scotland | Leonardo DiCaprio – Blood Diamond Ryan Gosling – Half Nelson Will Smith – The Pursuit of Happyness |

## Erreferentziak

* ↑ «Tribute to Peter O'Toole» www.films42.com (Noiz kontsultatua: 2024-05-14).
* ↑ «Academy Awards Acceptance Speeches - Search Results | Margaret Herrick Library | Academy of Motion Picture Arts & Sciences» aaspeechesdb.oscars.org (Noiz kontsultatua: 2024-05-09).
* ↑ «Interview de Peter O'Toole | Ghostarchive» ghostarchive.org (Noiz kontsultatua: 2024-05-09).

## Bibliografia

* Loitering with Intent: The Child (1992)
* Loitering with Intent: The Apprentice (1997)

## Kanpo estekak

* Peter O'Toole aktorearen IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q103876
* Multimedia: Peter O'Toole / Q103876