OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Diazepina

Diazepinak konposatu organikoen familia bat da bi nitrogeno-atomo dituen 7 katebegiko heteroziklo bat duten konposatuek osatutakoa. Diazepinek deribatu ordezkatuak izan ditzake. Halaber, 1,4-diazepina hainbat sendagai-familien egituraren gunearen parte dira: bentzodiazepinak, triazolobentzodiazepinak eta tienotriazolodiazepinak.
| 1,2-diazepina | 1,3-diazepina | 1,4-diazepina |

## Errefererentziak

* ↑ (Ingelesez) Malki, Yohan; Martinez, Jean; Masurier, Nicolas. (2021). «1,3-Diazepine: A privileged scaffold in medicinal chemistry» Medicinal Research Reviews 41 (4): 2247–2315. doi:10.1002/med.21795. ISSN 1098-1128. (Noiz kontsultatua: 2025-01-11).
* Datuak: Q731821
* Multimedia: Diazepines / Q731821
# Lombardiar

Lombardiarra edo langobardoa (latinez: Langobardi) germaniar herria izan zen, 569-774 urteetan Italiar penintsulan erresuma bat eratu zuena.

## Historia

Lombardiarrak sueboen familiako herri bat ziren eta Germaniako ipar-mendebaldean bizi ziren K. o. I. mendean. IV. mendean hasi ziren lombardiarren hegoalderako migrazioak eta V. mendearen bukaeran egungo Austria aldean kokatu ziren, Danubio ibaiaren bazterretan. 546. urtetik aurrera, Audoin buruzagi nagusi zela, antzinako klan egitura utzi eta Erromako inperioko gizarte eta aginte moldeak hartu zituzten. Hurrengo hogei urteetan gepidiarren aurka borrokatu ziren eta 567an menderatu zituen Audoinen ondorengo Alboinok.
568an Alpe mendiak igaro eta Italiako penintsulako iparraldera jo zuten eta 572. urtetik aurrera Italiako penintsulako erdialde eta hegoaldera zabaltzen hasi ziren. 584an frankoak sartu ziren Italiako penintsulan eta, Pavia aldean gogor iraun zuten arren, Italiako penintsulan okupaturiko lurralde asko galdu zuten lombardiarrek, frankoen eta bizantziarren arteko aliantzagatik. 590ean berriro ere nagusitu ziren lombardiarrak Italiako penintsulako lurralde askotan eta VII. mendean kristau ortodoxo bihurtu ziren, arrianismoa utzita.
Errege dinastia berri batek hartu zuen agintea 700. urtean. Liudprando, dinastia horretako bigarren erregearen garaian (712-744), jo zuen gorena lombardiarren aginteak eta guztiz murriztu zen bizantziarren eragina Italian. Ondoko erregeek, Aistulfok (749-756) eta Desideriok (756-774), aurrez aurre jo zuten Aita Santuen Lurraldearen aurka. Adrian I.a aita santuak Karlomagnoren laguntza baitzuen, urtebeteko setio baten ondoan, 774an sartu ziren frankoak Pavia hirian. Betikoz amaitu zen lombardiarren erresuma urte horretan, baina aztarna sakonak utzi zituen haien egonaldiak Italiako iparraldean, arte, hizkuntza eta zuzenbide alorretan.

## Ikus, gainera

* Lombardiarren Erresuma

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2012/12/09 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (2015-1-30). 174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak. , 6 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130900
* Multimedia: Lombards / Q130900
# Ponpiera

Ponpiera lapurtar ihauterietako pertsonaia bat da.

## Jantziak

Ponpiera besta-gorri eta kotilun gorri bezala maska gorri batzuk baditu. 'Arlekin' europar pertsonaia bezala arropa koloretsua eta ezkilekin jantzia da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131741971
# Elisabeth Welhaven

Elisabeth Cathrine (Lise) Welhaven (Bergen, 1815eko martxoaren 6a – Kristiania, 1901eko uztailaren 26a) norvegiar idazlea izan zen.

## Bizitza pertsonala

Johan Ernst Welhaven apaiz luterotarraren eta Else Margrethe Cammermeyerren alaba, Elisabeth Welhaven Bergenen jaio zen. Johan Sebastian Welhaven idazlearen arreba eta Maren Sars socialitearen ahizpa zen.
Ez zen inoiz ezkondu. Maren ahizparen bitartez, Michael Sars apaiz eta irakaslearen ezkonahizpa eta Ernst Sars irakasle, historialari, idazle eta argitaratzailearen, Georg Ossian Sars biologoaren eta Eva Nansen abeslariaren izeba zen. Johan Sebastian nebaren bitartez, Hjalmar Welhaven arkitektoaren izeba zen, eta Johan Andreas izeneko beste nebaren bitartez Kristian Welhaven poliziaren izeba.

## Ibilbidea

Bergenen hazi zen, baina hamahiru urte zituela, aita hil zitzaion, eta Elisabeth Michael eta Maren Sarsekin bizitzera joan zen, lehenik Mangerra eta 1854an Kristianiara. Familiaren etxea Norvegiako hiriburuko herritar liberal eta intelektualen topaleku nabarmena bihurtu zen, eta «Kristianiako lehen saloi» bezala ezaguna egin zen. Welhavenek saloian zuen papera istorioak kontatzea zen, eta behin eta gonbidatuetako batek, Hartvig Lassen argitaratzaileak ipuinak idaztera bultzatu zuen eta hainbat idazlan Skilling-Magazin aldizkarian argitaratu zituen. 1870ean Fra Staden og Stranden ipuin bilduma kaleratu zen, eta 1871n Fra gamle dage. Geroago berrargitaratu ziren, 1881ean Fra staden og stranden izenburupean eta 1897an Fortællinger fra det gamle Bergen izenburupean. Ipuinek, neurri handi batean, egileak Bergenen izandako haurtzaroko esperientzietan oinarria zuten.
Welhaven 1901eko uztailean hil zen, Maren Sars hil eta hiru urtera.

## Lanak

* Fra Staden og Stranden: Smaaskildringer (1870)
* Fra gamle dage: skisser (1871)
* Fra staden og stranden (1881)
* Fortællinger fra det gamle Bergen (1897)

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 (Norvegieraz [bokmål]) Aasen, Elisabeth. «Elisabeth Welhaven» in Helle, Knut. Norsk biografisk leksikon. Oslo: Kunnskapsforlaget 2024-11-26 (Noiz kontsultatua: 2025-01-11).
* ↑ (Norvegieraz [bokmål]) Jørgensen, Jørn-Kr. «Kristian Welhaven» in Helle, Knut. Norsk biografisk leksikon. Oslo: Kunnskapsforlaget 2024-11-25 (Noiz kontsultatua: 2025-01-11).
* ↑ (Norvegieraz [bokmål]) Arntzen, Jon Gunnar. «Maren Sars» in Henriksen, Petter. Store norske leksikon. Oslo: Kunnskapsforlaget 2024-01-26 (Noiz kontsultatua: 2025-01-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5361573
# Flubromazepam

Flubromazepama (IUPAC: 7-bromo-5-(2-fluorofenil)-1,3-dihidro-1,4-bentzodiazepin-2-ona) konposatu organikoa da, C$_{15}$H$_{10}$BrFN$_2$O formula duena, bentzodiazepinen familiakoa. Solido zuria da.
Flubromazepama 1960an sintetizatu zen lehen aldiz, baina ez da inoiz botika gisa erabili. 2012an aisiadirako drogen merkatuan agertu zen. Bere isomero iso-flubromazepama (5-(2-bromofenil)-7-fluoro-1,3-dihidro-2H-1,4-bentzodiazepin-2-ona) flubromazepam izenarekin dabil sintesi-drogen merkatuan. Bi konposatu hauen arteko desberdintasuna da fluor- eta bromo-atomoek kokapena trukatu dutela.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Flubromazepam» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-01-11).
* ↑ Høiseth, Gudrun; Tuv, Silja Skogstad; Karinen, Ritva. (2016-11-01). «Blood concentrations of new designer benzodiazepines in forensic cases» Forensic Science International 268: 35–38. doi:10.1016/j.forsciint.2016.09.006. ISSN 0379-0738. (Noiz kontsultatua: 2025-01-11).
* ↑ (Ingelesez) Santos, Enrique. (2022-10-28). «Flubromazepam: Fact Sheet & Harm Reduction Guide» Tripsitter (Noiz kontsultatua: 2025-01-11).
* ↑ (Ingelesez) Moosmann, Bjoern; Huppertz, Laura M.; Hutter, Melanie; Buchwald, Armin; Ferlaino, Sascha; Auwärter, Volker. (2013). «Detection and identification of the designer benzodiazepine flubromazepam and preliminary data on its metabolism and pharmacokinetics» Journal of Mass Spectrometry 48 (11): 1150–1159. doi:10.1002/jms.3279. ISSN 1096-9888. (Noiz kontsultatua: 2025-01-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15408403
* Multimedia: Flubromazepam / Q15408403
# Alexandru Marghiloman

Alexandru Marghiloman (Buzău, 1854ko urtarrilaren 27a – ibidem, 1925eko maiatzaren 10a) errumaniar politikaria izan zen. Errumaniako lehen ministroa izan zen 1918ko martxotik azarora.
Parisen zuzenbidea ikasi zuen, 1884an Errumaniako parlamentuko kide hautatu zuten eta 1888an gobernuan sartu zen.
Alderdi Kontserbadoreko kide izan zen, eta Alemaniako Inperioarekin eta Austria-Hungariako Inperioarekin lankidetzan aritu zen Aliantza Hirukoitzean. Lehen Mundu Gerraren hasieran Errumaniaren neutraltasuna babestu zuen eta 1916an Ion Brătianu liberalaren gobernuan sartzeari uko egin zion, Errumania gerran sartu zelako.
Alemanek Bukarest okupatu ondoren, han geratu zen Gurutze Gorriko presidente gisa eta biztanleria zibilaren eta okupatzaileen arteko bitartekari gisa.
Fernando I.a erregeak 1918ko martxoan izendatu zuen lehen ministro, alemaniarrekin bakea sinatzeko misioarekin. Maiatzean inoiz berretsi ez zen itun bat negoziatu zen. Azaroan, aliatuen aldeko Constantin Coandă jeneralak ordezkatu zuen.
* Datuak: Q58298
* Multimedia: Alexandru Marghiloman / Q58298
# Johnny Weltz

Johnny Weltz (Kopenhage, 1962ko martxoaren 20a) danimarkar txirrindulari ohia da, profesionala 1987tik 1995era.
Lorpenik aipagarrienak Tourreko etapa bat eta urte bereko Vueltako etapa bat izan ziren. Gurean, 1989ko Euskal Herriko Itzuliko etapa bat eta 1993ko Nafarroako Foru Erkidegoko Saria irabazi zuen.
Erretiratu ostean, Motorola, US Postal eta CSC taldeetako kirol zuzendaria izan zen. 2006an, TIAA-CREF taldeko estrukturan sartu zen (geroago Cannondale-Drapac izango zena) 2016 arte.
Anaia Kenneth ere, txirrindulari profesionala izan zen 1990etik 1993ra.

## Palmaresa
### Amateurretan

1982
* 2. Danimarkako taldekako erlojupeko txapelketan (amateur)
1985
* 2. Munduko errepideko txapelketan (amateur)
1986
* Paris-Joigny
* Paris-Briare
* Paris-Orléans
* Souvenir Daniel-Fix
* Paris-Tours (amateur)
* 2. Danimarkako errepideko txapelketan (amateur)

### Profesionaletan

1987
* Marseillesa Sari Nagusia
* Plumelec-Morbihango Sari Nagusia
* 9. Irlandako Itzulian
1988
* Espainiako Vuelta etapa 1
* Frantziako Tourreko etapa 1
* 3. Limousingo Tourrean
1989
* Danimarkako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Scandinavian Open Road Race
* Euskal Herriko Itzuliko etapa 1
* 9. Europar Batasuneko Tourrean
1990
* 2. Grand Prix de la Libération (ONCE taldearekin)
* 7. Munduko errepideko txapelketan
1991
* Asturiasko Itzuliko etapa 1
* 2. Grand Prix de la Libération (ONCE taldearekin)
* 9. Milan-San Remon
1992
* Almeriako Klasika
1993
* Paris-Nizako etapa 1 (taldekako erlojupekoa)
* Nafarroako Foru Erkidegoko Saria

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan

| Lasterketa | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | UT | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | 54. | - | UT | UT | 102. | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | 42. | 53. | UT | 28. | 48. | - | - | 51. | 90. |
| Munduko errepideko txapelketa | UT | 34. | 38. | 7. | 49. | 27. | 26. | UT | - |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak

* Johnny Weltz - ProCyclingStats
* Datuak: Q1702432
# Inge II.a Norvegiakoa

Inge II.a (antzinako eskandinavieraz: Ingi Bárðarson, norvegieraz: Inge Bårdsson; 1185 – Nidaros, 1217ko apirilaren 23a) 1204 eta 1217 artean Norvegiako erregea izan zen.
Bård eta Ceciliaren semea izan zen. Aita Tostig Godwinsonen ondorengoa zen eta ama Sigurd II.aren alaba.
1202an Sverre erregea hil zen eta 1204an Haakon III.a semea eta Guttorm biloba. Orduan Inge tronura iritsi zen eta birkebeiner bandoaren buruzagia izan zen bagler bandoaren aurkako gerra zibilean.
Hurrengo lau urteetan gerra zibila areagotu egin zen, eta 1208an bi aldeen arteko adostasuna lortu zen. Sverre izan zen errege titulua gorde zuen bakarra. 1217an hil eta bere ondorengoa Haakon IV.a izan zen.
Sagek gizon lasai eta lasaitzat deskribatzen dute, ospakizunak saihesten zituena eta hurbileko lagunekin elkartzea nahiago zuena.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Guttorm Åsulvsson
Bård Guttormsson
Inge II.a Norvegiakoa
Guttorm Ingesson
Sigurd II of Norway
Cecilia Sigurdsdatter :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q365035
* Multimedia: Inge II of Norway / Q365035
# Zoraida Salazar

Zoraida Salazar abeslari liriko kolonbiarra da. Ikasketak Caliko Antonio Maria Valencia Kontserbatorioan hasi zituen, eta 1978an graduatu zen handik. Ondoren, Milanera (Italia) joan zen, Sara Corti eta Bruno Polarekin kantua ikastera. 1982an La Scalako Antzokian aurkezteko kontratatu zuten, Opera denboraldian.

## Biografia

3 urte zituela, Caliko irrati batean kantu lehiaketa bat irabazi zuen, eta galtzerdi zuri batzuk jaso zituen sari gisa. Festa batean, 14 urte zituenean, Peregrino Galindo ezagutu zuen, Morales Pino hirukote ospetsuaren interpretea. Kantatzen entzutean, taldearen parte izatera gonbidatu zuen, eta urtebetez abestu zuen. Hiru urtez Hego Amerikan zehar ibili zen Faustino García konpainiarekin batera, "El barberillo de lavapies" eta "zarzuela" obretan parte hartuz.

## Sariak

* 1981 "Luciano Pavarotti lehiaketa"
* 1993 "II Rovere D'Oro"
* La Pluma de Plata Peruko Kazetarien Elkarte Nazionalaren eskutik.

## Erreferentziak

* ↑ Zoraida Salazar cantante operática. .
* ↑ La soprano Zoraida Salazar conmemora tres décadas de vida artística. 2008ko abenduaren 12a.
* ↑ Empresarios – Músicos, compositores y cantantes – Ballet – Coreógrafo. .
* ↑ Zoraida, eco para los cantantes del futuro. 2008ko abenduaren 23a.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16651324
# Bromazepam

Bromazepama konposatu organikoa da, C$_{14}$H$_{10}$BrN$_3$O formula duena eta bentzodiazepinen familiakoa. Konpostu organobromatutzat har daiteke. Solido zuria da.
Bromazepama botika gisa baliatzen da ezaugarri antsiolitikoak dituelako. Antsietatea tratatzeko usatzen da. Espainian Lexatin eta Lexotan marka komertzialarekin saltzen da eta Frantzian Lexomil markarekin. Pilula gisa hartzen da.
Beste bentzodiazepinak legez aisiadirako droga moduan ere kontsumitzen da.

## Sintesia

Behean bromazepamaren sintesiaren eskema ematen da.

## Albo-ondorioak

Bromazepamaren albo-ondorio ohikoenak logura, ataxia, oroimena nahastea eta zorabioak dira.

## Kontraindikazioak

Bromazepama kontu handiz erabili behar da adineko pertsonekin, haurdunaldian, haurrekin, edari alkoholdunen edo drogren mende daudenekin eta nahasmendu psikiatrikoak dituztenekin.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Bromazepam» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ Podiwinsky, F.; Jellinger, K.. (1979-03-30). «[Bromazepam in the treatment of somatized psychogenic disorders (author's transl)»] Wiener Klinische Wochenschrift 91 (7): 240–244. ISSN 0043-5325. PMID 34934. (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).
* ↑ Münte, Thomas F.; Gehde, Eckhard; Johannes, Sönke; Seewald, Manuel; Heinze, Hans-Jochen. (2008-02-26). «Effects of Alprazolam and Bromazepam on Visual Search and Verbal Recognition Memory in Humans: A Study with Event-Related Brain Potentials» Neuropsychobiology 34 (1): 49–56. doi:10.1159/000119291. ISSN 0302-282X. (Noiz kontsultatua: 2025-01-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q422435
* Multimedia: Bromazepam / Q422435
# Río de Oro (Melilla)

Río de Oro Afrikako iparraldean dagoen Melilla hiri autonomoko ibai nagusia da.

## Historia

Río de Melilla edo Río de la Olla deitzen zen, eta Río de Oro terminoa agertzen zen José Frías alkaidearen Plaza eta Zelaiaren deskribapenean, Espainiako Biztanleria Orokorreko Estradaren arabera, urre pinta batzuk sortzen zituzten, Santa Barbara inguruan itsasoratzen zirenak . mendera arte, Jorge Paludismoarekin, Sanduzelai Zelaira hurbildu zen arte. Jose Herrera ingeniariak ibaiaren ibilgua desbideratzea proposatzen du, 1871ko abenduaren 22tik 1872ko otsailaren 23ra bitartean egindako lana, ura lehen aldiz maiatzaren 7an igaroz.

## Deskribapena

Marokoko Gurugú mendian jaiotzen da, non Meduar izena duen, hiriaren hego-mendebaldean, eta San Lorenzo eta Los Carabos hondartzen artean itsasoratzen da, Melillako badian.
Lehor egoten da ia urte osoan, eta euria etengabe egiten duenean baino ez du hartzen emaria. 2008ko urriaren 26an, adibidez, Melillako hesia bota zuen behera, eta Río de Orok eta haren errekek gainezka egin zuten. Ondorioz, Melillako hesitik hurbil dagoen presa txiki bat suntsitu zen, Nano ibaian. SO-NE gutxi gorabeherako ibilbidea du eta ezkerretik Tigorfaten errekak, Heriotzaren altxonbidea, Nano ibaia eta Cabrerizas sakana hartzen ditu. Eskuinetik Farhana eta Sidi-Guariach errekak hartzen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Narváez López, Francisco. (2015). «ORÍGENES DEL TOPÓNIMO RÍO DE ORO» Revista Aldaba (40): 129-146..
* ↑ Narváez López, Francisco. LOS PU E NT E S D E LA C E MR SO B R E E L R Í O D E O. .
* ↑ Narváez López, Francisco. P UENTE M ETÁLI C O DE LA C O M P AÑ Í A DEL NORTE AFRI C ANO – P UENTE DE LA S E. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4786221
* Multimedia: Río de Oro, Melilla / Q4786221
# Plater sakona

Plater sakona edo "chacona" (Larramendiren arabera), mancerina, macerina edo trembleusse izenekoa plater bat zen erdian euskarri biribil bat zuena, txokolate beroa zeraman oin eta helduleku gabeko kikarari eusteko erabiltzen zena. Normalean zeramikazkoa zen (portzelanazkoa batik bat), baina metalezkoa ere izan zitekeen.
Jatorrian, erdiko euskarria erditik moztutako kuia edo koko bat izan ohi zen. Behe partea, plater bat zen, txokolatean busteko bizkotxo edo ogia ipintzeko erabiltzen zena.

## Historia

Lehenengo txokolate beroak kanabera-azukrearekin gozotuta hartzen ziren, Ameriketako kolonizazioan aritu ziren espainiarren ohiturari jarraiki.
Lehen aldiz, baxeraren elementu hau 1640an deskribatu zuena Pedro de Toledo y Leiva, Mancerako markesa eta Peruko erregeordea (1639-1648) izan zen eta Europara zabaldu zen ordutik aurrera (Txinan baziren antzeko ontziak tearentzat). Gaztelaniazko izena Mancerako markesaren izenetik eratorri zen hori dela eta, dirudienez: ‘mancerina’/’macerina’ (frantsesez ‘trembleuse’ deitu arren).

## Erreferentziak

* ↑ <<Macerina, platillo con encage para la xi- cara, plater chacona, macerina. Lat. Patina cavo orbiculo diſtincta.>> Larramendi, Manuel (1745): “Macerina” In Hiztegi Hirukoitza.
* ↑ Borrell Miranda Borrell M., (2002), «The grandeur of Viceregal Mexico: treasures from the Museo Franz Mayer», Museum of Fine Arts, Houston, Henry Francis du Pont Winterthur Museum. ISBN 0-89090-107-4.
* 1 2 Louis Grivetti, Howard-Yana Shapiro, (2009) Chocolate: History, Culture, and Heritage, Willey, ISBN 0-470-12165-3.
* ↑ Stephen T. Beckett, (2008), The Science of Chocolate, RSC Pu., 2.ª ed, p. 6.
* ↑ "Mancerina" hitza Espainiar Hizkuntza Akademian

## Kanpo estekak

* Rafa Gorrotxategiren txokolatearen museoaren bilduma
* Datuak: Q2451311
* Multimedia: Trembleuse / Q2451311
# Russula solaris

Russula solaris Russulaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Russula albocitrina, Russula farinipes, Russula pectinata

## Deskribapena

Kapela: Tamaina ertainekoa, guztiz garatuta dagoenean 5 cm-ko diametroa gainditu dezake, baina inoiz ez da 10 cm-ra iristen, hasieran globo itxura samarrekoa, gero ganbila eta zabaldua amaieran eta erdian depresio ez oso nabarmena ere aurkez dezake. Bere kolorea aldatu egiten da eguraldi baldintzen arabera, hori-arrautza kolorekoa erdialdean, baina zurbiltzen ertzerantz, eta ia zurixka bihur daiteke. Kapelaren azala apur bat likatsua izan daiteke euriarekin, distiratsua eta partzialki bereizgarria, izaera hau ere aldakorra izanik. Ertza nahikoa nabarmen ildaskatua.
Orriak: Adnatuak, zuriak gaztetan, zahartzean pixka bat krema-okre samarrak bihurtuz. Gaztetan nahikoa estu, baita urkilatuak ere, eta elkarri lotuta egon daitezke.
Hanka: Kapelarekiko neurri proportzionala duen oina eta kolore zurikoa, adinarekin okrez zikindu daiteke. Pruinadun samarra, lodiera irregularrekoa bere zati ezberdinetan, zabalguneekin.
Haragia: Mehea, hauskorra, zuria, oinean harroa denborarekin eta hauskorra kapelan. Bere zaporea biziki garratza da eta usaina oso desatsegina, kloratuaren eta ozpinaren artekoa.
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Gutxi ezagutzen den Russula bat da, kapela horixkatik zurixkara doan kolorekoa, orri urkilatuak eta usain eta zapore desatseginak dira bere ezaugarriak. Russula raoultii da antzekoena, ahulagoa da eta sagar usaina du. Russula violeipes horia denean ere, oso antzekoa da, oina morez bihurtzen bada zalantzak argituko dituen arren, eta esporen kolorea dezente aldatzen da. Badira beste Russula hori batzuk ere, baina esporak okre kolorekoagoak edo horixkak dira.

## Sasoia eta lekua

Udan goiz agertzen da, nahiz eta udazkenean ere hazten den. Oso espezie arraroa da alde hauetan, pagadietan eta hariztietan hazten da. Normalean bakarrik edo ale gutxiko taldeetan agertzen da, eta ez da oso emankorra.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) 2025. Aranzadi, zientzia elkartea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Calvo Pérez Javi. (2006). El mundo de las setas. Asociacion Micológica Fungipedia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
* ↑ Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela. (2009). Catalogo micológico. Banco de setas.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1361089
* Multimedia: Russula solaris / Q1361089
# Parthenope (filma)

Parthenope 2024ko Paolo Sorrentino italiar zinema zuzendariaren fantasiazko film dramatikoa da. Sorrentinoren azkenak Napoli hiri italiarra du ardatz. Izenburuak Parthenope sirenari egiten dio erreferentzia, mitologikoki zuzendariaren jaioterria den horren fundazioarekin lotuta dagoena. Napoli hiriari eskainitako begirada da filma, bere kaleak bezain bizia, oparoa, eta distiratsu adina dekadentea.

## Gaia

Parthenope–k ondo baino hobeto azaleratzen du bere lehen erdian gizakiak gaztetasunarekiko eta edertasunarekiko duen lilura zentzugabea, eta baita nola sorginkeria horrek pertsona goratu eta kondenatzen duen ere. Agerikoa da Sorrentinoren kezka eta filiak —edertasuna, existentzialismoa, emakumeak, musika— berriro ere azaleratzen direla film honetan.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Parthenope izeneko protagonistaren bizitzako bidaia luzea jaso du bertan, jaio zenetik gaur egunera arte. 1950ean jaio zenetik gaur artekoa. Heroismorik gabeko epopeia femenino bat da, askatasunarekiko grinaz betea. Napoli eta maitasunaren askotariko aurpegiak, Capriko uda perfektua. Eta gainerako guztiak: napolitarrak, gizonak eta emakumeak, maitatuak, desilusionatuak eta biziak. Eta hor atzean, hain hurbil eta hain urrun, Napoli dago, sorgindu eta liluratu egiten duena, garrasi eta barre egiten duena, eta beti badakiena nola min eman.

## Aktoreak

* Stefania Sandrelli: Parthenope (heldua)
* Celeste Dalla Porta: Parthenope (gaztea)
* Luisa Ranieri: Greta Cool
* Silvio Orlando: Devoto Marotta
* Gary Oldman: John Cheever
* Isabella Ferrari: Flora Malva
* Peppe Lanzetta: apezpikua
* Alfonso Santagata: Achille Lauro
* Lorenzo Gleijeses: Sasà
* Silvia Degrandi:
* Nello Mascia:
* Biagio Izzo:
* Dario Aita:
* Marlon Joubert:
* Daniele Rienzo:
* Francesca Romana Bergamo:
* Cristiano Scotto di Galletta: lorezaina

## Erreferentziak

* 1 2 «Edertasuna, besterik ez», Ines Arrue.
* ↑ «Musikaren laguntza apur batekin» Berria 2024-12-18 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Ines Arrue: "Ederetasuna, besterik ez", Irutxuloko Hitza, 2429. zk, 2025/01/10.
* Datuak: Q122169131