OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Helasseren aldarea

Helasseren aldarea, Miñaon agertu zen Helass edo Helasse jainko edo jainkoari eskainitako erromatar garaiko aldarea da. Euskararen historiarako dokumentu garrantzitsua da, bertan irakurtzen den teonimoa -jainko edo jainkosaren izena - eusko-akitanierazko izena delako.

## Aldarea

Miñaoko estela M. Lourdes Albertosek aurkitu zuen 1970ean, egindako ikerketa bati esker (EAA, 1970). Arabako Arkeologia museoan gordeta dago egun, eta bertan ematen diren datuen arabera, aldareak 39 cm.ko altuera du, eta 25 cm zabalera. II. mendekoa da eta bere kontserbazio maila erdizkakoa da.

## Idazkuna

Estela honetan hurrengoa irakur daiteke:
AE(L)LIA
HELLICE
HELASSE
Honela itzuli daiteke: Aelia Hellicek (eskaintzen dio aldare hau) Helasseri (edo Helassi?)
K.o. II. mendean datatu da.
Ae(l)lia Hellice eskaintzailea izango litzateke eta Helasse jainkosa edo jainko indigenaren izena. Aelia latindar nomen (abizen) ohikoa da. Eta Hellice cognomen-a (izena) greziar jatorrikoa da, eta horregatik uste da morroia izango zela, sarritan, izen greziarra ematen baitzitzaien esklaboei erromatar gizartean.

### Identifikatzaile epigrafikoa

HEp 1989, 13

## Akitanierazko hizkuntzaren aztarna

Joakin Gorrotxategik dioenez, S bikoitza soinu indigenen egokitze bat izango litzateke, latinera bihurturik. Eta Akitaniako adibideei begiratzen badiegu, litekeena da SS hori fonema txistukari frikatibo bat izatea. Akitaniatik kanpo, SS bikoitza Antestia Oandissenen estelan erabili zen baita ere. Hasperena (H) nabarmendu beharko genuke, hau Akitaniako 34 antroponimo eta 4 teonimoetan baitago (datu hau 1984koa da, gaur egun gehiago ezagutuko direlarik).
Akitaniako teonimo batzuk -e amaiera dute (Lahe, Garre, Erge...), baita ere, baina, dudarik gabe, Barbarin-en (Nafarroa) topatutako Selatse/Selaitse teonimoa da gertukoena.

## Oharrak

* ↑ Gaur egungo euskaran hiru dira euskaraz txistukari frikariak edo frikatiboak: s, z eta x idazten ditugunak. Ikus, Fonetika eta Fonologia. Euskara eta Euskal Literatura» Euskara eta Euskal Literatura. Lur Entziklopedia tematikoa.
* ↑ Antroponimoak pertsona izenak dira.
* ↑ Teonimoak jainko-jainkosen izenak dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Gorrotxategi, Joakin. (1984). «Acerca de "Helasse", teónimo indígena atestiguado en Miñano Mayor (Álava)» Veleia (EHU/UPV) (1): 261-266. (Noiz kontsultatua: 2020-12-03).
* ↑ Zaldua, Luis Mari. (2022). Euskal Herriko Antzinaroko jainko eta jainkosen izenak. Izenak bil.. Euskaltzaindia, 61-66 or. ISBN 9788412546392..

## Ikus, gainera

* Helasse jainko edo jainkosa

## Kanpo estekak

* Hispania Epigraphica-ko fitxa
* Datuak: Q109331448
# Hamabi jainkoen aldarea

Hamabi jainkoen aldarea, Antzinako Grezian gurtutako hamabi olinpiar jainkoei eskainia zegoen: Zeus, Poseidon, Hefesto, Ares, Atenea, Demeter, Hestia, Afrodita, Apolo, Hera, Hermes eta Artemisa. Atenasko agoraren iparraldean kokatua, Aresen Tenplutik gertu, hiri barneko distantziak kalkulatzen ziren zero kilometroa edo zero puntua izan zen.
Aldareari buruzko informazio zehatza, urria da, antzinako iturrietan falta baita. Hala ere, 1891 eta 1934ko (Agoraren estatubatuar indusketa) indusketek, Atenas-El Pireo trenbidearen hegoaldea adierazten dute, non aldarearen hegomendebaldeko izkina aurkitu zen, erromatar eta bizantziar garaiko estratuen azpian.
Antzinaroan ospetsua zen erregutzaileen babesleku eta ostatu bezala. Adibidez, K.a. 590ean, Platea hiriko enbaxadoreek Atenasi laguntza eskatu zioten Tebasen aurka aldare honetan.
Pisistratidekin lotura, Tuzididesek lekukotua da. Pisistratok, bere arkonte karguan, aldarea hamabi jainkoei eskaini zien, baina, idazkuna, beranduago ezabatu zuten atenastarrek.
Aldarearen gainean, eskaintza bat dago, K.a. 490 eta K.a. 470 bitartean data daitekeena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2872376
# Baldakin

Baldakina, kupula edo errezel lau bat eusten duten lau zutabez osatutako tenplutxo antzeko bat da, posizio isolatua duenean, aldarea izateko erabiltzen dena. Bere zutabe eta arkitrabeetatik, Erdi Aroan, une batzuetan (sagaratzearen unean behintzat), aldarea eta ospatzaileak, herriko jendearen begi bistatik ezkutatzen zituzten gortina ederrak zintzilikatzen ziren, praktika hau, Ekialdeko elizetan, ikonostasiaren bidez jarraitu zen, bere ateak, ospakizunaren unerik solemneenean ixten zirelarik.
Baldakina, XV. mendean erabiltzen hasi zen, eta Erromakoen estiloa imitatzen duten eta Veneziako San Marko Basilika bezalako basilika bizantziarretan erabiltzen jarraitu da. Aldarea erantsia zegoenean, baldakina, erretaulak handiak egin zirenean desagertu zen oihal edo margotutako zurezko errezel antzeko bategatik ordeztu zen. Errezel edo baldakinetik, objektu botiboak, gurutzea eta Erreserbatua zeraman kutxatxoa zintzilikatzen ziren. Espainiako baldakinik nabarmenena, Gironako katedralean dago, bertan, aldare nagusia eta zilarrezko erretaula aurkitzen direlarik, bi lanak, XIV. mendekoak.

## Ikus, gainera

* Palio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q335571
* Multimedia: Baldachins / Q335571
# Frontal

Frontala edo aldare-aitzina tradizio liturgiko katoliko eta ortodoxoetan, aldare aurrean jartzen den apaingarri bat da. Eliza arruntetan oihala izan ohi da, askotan lihoz, brokatuz edo larruz egina, baina egitura finko gogorrak ere izan daitezke, harri, zur edo metalezkoak, luxuzko elementuak ere bai, zilarrezko edo haitzurdinezko artelanak kasu.
Latinezko antependium terminoa ere erabiltzen da eliza katolikoen kasuan.

## Iruditegia

* Esquiusko frontala esaten zaiona, erromanikoa eta 12. mendekoa, Kataluniako Arte Museo Nazionalean gordea.
* Excideuil (Dordoina) herriko eliza bateko aldarea, frontal dotorez apaiundua.
* Zilarrezko frontala, Mexikon zilarrez egina, Santo Domingo de la Calzadako katedraleko altxorrean gordea.

## Erreferentziak

* ↑ «OEH - Bilaketa - OEH» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Antependium ANT-C25» ARS SACRA (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, frantsesezko Wikipediako «Antependium» artikulutik itzuli da; zehazki, 2024-11-18ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q572024
* Multimedia: Antependium / Q572024
# San Ignazioren aldarea

San Ignazioaren aldarea, Erromako Il Gesu elizan dagoen santuaren kaperan, Ignazio Loiolakoaren hilobi monumentala da aldi berean, 17. mendek amaierako artelan barroko ikusgarria, santu euskaldunaren gorpuzkinak zaintzeko eraikia. Andrea Pozzo josulagunak diseinatu zuen.

## Historia

Jesusen Lagundiaren Il Gesu elizan lehenagotik zegoen Ignazio Loiolakoaren gorpua, Alessandro Algardik (1595-1654) eginiko brontze urreztaturiko urna batean datzana, baina hilobia antolatzeko erak zenbait eraldaketa izan zituen. Proiektua hasiera batean Giacomo della Portaren esku geratu zen, elizearen fatxada proiektuaren egilea ere izan zena, gero Pietro da Cortonarena eskuetara igaro zen, baina Andrea Pozzo Trentokoak (1642-1709) 1695ean aldarea birdiseinatzeko lehiaketa publikoa irabazi zuen, eta 1696-1700 tartean egin zen.
Andrea Pozzori egotzitako mihise handi batek San Inazioren estatua duen tartea estaltzen du. Mihisea, gortina baten antzera, sistema mekaniko batekin igo eta jaisten da okasio liturgiko bereziak direnean, eta azpian San Ignazioren estatua zilarreztatu bat dago: latorrizko estatua, Pierre II. Le Grosen lana izan zen, baina 1798ko Frantziako okupazioaren garaian bota zuten. Ordezkoa eta gaur (tarteka) erakusten dena XIX .mendearen hasieran egin zen, iztukuan eratu eta gero zilarreztatu. Lana Antonio Canovaren estudioan egin zen, ziurrenik Adamo Tadolinik (1788-1868).
Aldarea elizako nabearen ezkerraldean dagoen bezala, eskuinaldean haren parean San Frantzisko Xabierren aldare eta kapera daude, non santuaren beso ustelgabea gordetzen den.

## Erreferentziak

* 1 2 (Italieraz) Cappella di Sant’Ignazio – Chiesa del Santissimo Nome di Gesù all’Argentina. (Noiz kontsultatua: 2022-05-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111748028
* Multimedia: Altar of St. Ignatius in the Gesù (Rome) / Q111748028
# Frantzisko Xabierren beso ustelgabea

Frantzisko Xabierkoaren beso ustelgabea Erroman (Il Gesu elizan) gordetzen den erlikia da, Frantzisko Xabier euskal santu katolikoaren eskuin beso erdi-momifikatua, tarteka munduan zehar bidaiatzen duena, katolikoek gurtu dezaten.
Frantzisko Xavier 1552. urtean hil zen, eta bere gorpu nonbait ustelgabea Goan dago, Indian. 1622. urtean, haren eskuin besoa moztu zuen apaiz jesuita batek (artean ez zen santua Xabierkoa, 1622an izan baitzen kanonizazioa). Beso hori, harrezkero, Josulagunen Erromako eliza nagusian dago, Il Gesu elizan, santuari eskainitako aldarean.
2018. urtean Kanadako 14 hiritan egon zen bisitan, horretarako hegazkinean joan zenean, bidaiari baten lekua ordaindu zutelarik agintari katolikoek. 2006 artean, sei aldiz egon da besoa Nafarroan.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Porras Ferreyra, Jaime. (2018). «El periplo del brazo santo de un español canonizado en 1622 que viajó a Canadá» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2023-04-17).
* ↑ Berria. «Xabierko Frantziskoren beso ustelgabea Kanadan» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-04-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Sexta visita a Navarra del brazo incorrupto» abc 2006-03-04 (Noiz kontsultatua: 2023-04-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q117757022
* Multimedia: Uncorrupted arm of Saint Francis Xavier / Q117757022
# Laktorate

Laktorate (latinez: Lactorates) Antzinako Erroma baino lehen Akitanian bizi izan zen tribu bat zen, gaur egungo Lomagne inguruan bizi zirenak.
Bere hiriburua Lactora izeneko oppidum bat izan zen, egungo Lectouren kokaturik. Mendebaldean sotiateak, hegoaldean auskiarrak eta ekialdean volko teksotagiar zeltarrak zituzten. Beste akitaniarrek ez bezala, ez zituzten erromatarrak aurre egin eta merkataritza harremanak mantendu zituzten.

## Erreferentziak

* ↑ Maurice Bordes, Sites et monuments du Lectourois, Lectoure, 1974
* ↑ Larrieu-Duler, Mary. (1972). Les origines de Lectoure. in: Auch. Bouquet, 18 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q948788
# Lomagne

Lomagne (frantsesez: Lomagne; okzitanieraz: Lomanha) Gaskoiniako antzinako probintzia da, egungo Gers eta Tarn eta Garona departamenduetan kokaturik. Hiri nagusia Lectoure du.
Laktorate izeneko akitaniar herriaren egoitza, X. mendean bizkonderri bilakatu zen. 1325an Armañaceko kondeek bereganatu zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1266618
# Aquae Tarbellicae

Aquae Tarbellicae (gaur egungo Akize hiria) Novenpopulania erromatar probintziako hiri bat izan zen. K.a. 56. urtean erromatarrak hara ailegatu zirenean tarbeliarren hiriburua zen. Bere ur termalei esker, erromatar kokapen finko bilakatu zen, Zesar Augusto eta Julia bere alabak ere bisitatu zutena.
Gero hiria bisigodo, musulman, normandiar, bandalo eta bikingoek okupatua izan zen.
Gobernuak bere aztarnak monumentu historiko izendatu zituen:
* Harresia
* Tenplua

## Erreferentziak

* ↑ Delpont, Hubert. (2011). Dax et les Millès-Lacroix, l'aventure thermale. Nérac, 288 or..
* ↑ Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. Enceinte gallo-romaine de Dax. .
* ↑ Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. Temple gallo-romain de Dax. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2859133
# Basdeo Panday

Basdeo Panday (St Julian Village, Princess Town, 1933ko maiatzaren 25a - Jacksonville, Florida, 2024ko urtarrilaren 1a) trinidad eta tobagoar abokatu, politikari, sindikalist, ekonomialari, aktore eta funtzionarioa izan zen. Trinidad eta Tobagoko 5. lehen ministroa izan zen 1995etik 2001era.
Lehen lana azukre-kanabera landatzea izan zen. Ondoren, lehen hezkuntzako irakasle eta auzitegietako funtzionario izan zen. 1957an Erresuma Batura iritsi zen bere hezkuntza zabaltzeko. Arte dramatikoko eskolan diplomatu zen, filmetan parte hartu zuen eta zuzenbidean eta ekonomian graduatu zen.
1976an aukeratu zuten lehen aldiz parlamentuko kide, eta bost aldiz izan zen oposizioaren buru 1976 eta 2010 artean. Lanaren Fronte Batuko, Berreraikuntzarako Aliantza Nazionaleko eta Batasun Nazionaleko Kongresuko kide fundatzailea izan zen, baita Langileen Sindikatuko presidentea ere.
Trinitad eta Tobagoko bosgarren lehen ministroa izan zen 1995 eta 2001 artean, eta kargua hartu zuen lehen hindua.
* Datuak: Q809814
* Multimedia: Basdeo Panday / Q809814
# Lectoureko katedrala

Lectoureko San Gervasio eta San Protasioren katedrala (frantsesez: cathédrale Saint-Gervais et Saint-Protais de Lectoure) Gersko Lectoure hiriko katedral katolikoa da, Lectoureko antzinako elizbarrutiaren egoitza zena.
1912an Frantziako gobernuak monumentu historiko izendatu zuen. 1488an egindako bere kanpandorrea hiri osotik ikus dezakegu.

## Erreferentziak

* ↑ Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. PA00094838. ..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2942335
* Multimedia: Cathédrale Saint-Gervais-Saint-Protais de Lectoure / Q2942335
# Boiate

Boiate (latinez: Boiates) egungo Pays de Buchen bizi ziren akitaniar herria izan zen. Arcachongo badiaren inguruan bizi ziren, Biganos-Lamothe hiriburua zuen, k. o. III. mendean hustu arte. Zaila da bere aztarnak topatzea, fanum bat eta nekropoli batzuk baino ez dituztelako topatu.

## Erreferentziak

* ↑ Maurin, B.. (1997). «A la rencontre des Boïates et des Cocosates» Bulletin trimestriel - Société d'anthropologie du Sud-Ouest 32 ISSN 0249-9770..

## Ikus, gainera

* Novenpopulania

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2923131
# Viola Amherd

Viola Patricia Amherd (Brig-Glis, 1962ko ekainaren 7a) suitzar politikaria da. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 2024an.
Jurisprudentzia ikasi zuen Friburgoko Unibertsitatean eta 1987an lizentziatu zen. Abokatu eta notario gisa lan egin zuen bere bulegoan.
Bere ibilbide politikoa udal mailako karguetan hasi zuen. 2005etik 2018ra Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide izan zen, Valaisko kantonamenduaren ordezkari gisa. 2018an, Suitzako Kontseilu Federaleko kide hautatu zuten, eta Defentsa, Babes Zibil eta Kirol Departamentu Federalaren ardura hartu zuen. 2022an Errusiak Ukraina inbaditu ondoren, Nazioarteko Batzorde Olinpikoari atleta errusiar eta bielorrusiarrak kanporatzeko eskatu zion.
Suitzako Kontseilu Federaleko presidenteordea izan zen 2023an, eta Suitzako Konfederazioko presidentea 2024an.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q120917
* Multimedia: Viola Amherd / Q120917
# Beneharniar

Beneharniar (latinez: Beneharnensis) Antzinako Erroma baino lehen Akitanian bizi izan zen tribu bat zen, Pirinioaurrean, egungo Bearnon, bizi zirenak.
Bere hiriburua Beneharnum (Leskarre) izeneko oppiduma izan zen. Mendebaldean ilurotarrak, iparraldean tarusateak eta ekialdean bigerrioiak zituzten.
Publio Lizinio Krasok, Julio Zesarren ordezkaria zena, k. a. 56an menderatu zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Rohlfs, Gerhard. (1977). Le Gascon : Études de philologie pyrénéenne. Verlag Max Niemeyer, 252 or. ISBN 978-3-484-52025-7..
* ↑ C. Julii, Caesaris. Commentarii de bello gallico et civili. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16534683
# Oskidate

Oskidate, Plinio Zaharrak oscidates deituak, antzinako akitaniar edo protobaskoi herria izan zen.

## Kokapena

Oskidateak Pirinioen oinetan bizi ziren, gaur egungo Pirinio Garaiak eta Pirinio Atlantikoak departamenduetan; batez ere Ossau haranean, eta bigerrioiak ekialdean, suburateak mendebaldean, eta ptianiarrak iparraldean auzokide zituzten.

## Etimologia

Haien izena, seguraski, osci elementuaz osatua da, eusk- errora hurbiltzen dena (bereziki auskiarren etnonimoan ere agertzen dena), eta ondotik -date atzizkia.

## Aurkezpena

Plinio Zaharra naturalista erromatarraren arabera, bi oskidate mota zeuden: menditarrak, Oscidates Montani, eta lautadakoak, Oscidates Campestri.
Paul Raymond historialariaren arabera, menditarrak Baretos, Aspe eta Ossau haranetan bizi ziren, eta lautadakoak, berriz, Pont-Longeko landetan, beharbada Bazas eta Bordeleraino.
"Galietako Gerretan", oskidateak Akitaniako herrien parte izango ziren seguraski, K.a. 56 edo 55 urtean Julio Zesarren komandantea zen Publio Lizinio Krasok menderatuak izan zirenak.
Achille Luchaire filologoarentzat, oskidateak euskaldunak ziren; bere tesiaren euskarri gisa, Ossau, Aspe eta Baretos haranetako leku izenek euskal toponimo anitz gordetzen dituztela nabarmendu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Aitzineuskara edo protoeuskararen Euskal Tribuak Rohlf-ko mapa toponimikoa
* ↑ Plinio Zaharra, Natur Historia, Livre IV, XXXIII. (XIX)
* ↑ Paul Raymond, Dictionnaire topographique du département des Basses-Pyrénées (Paris, Imprimerie Impériale, 1863), cité dans le Bulletin de la Société des Sciences, Lettres et Arts de Pau, Volume 3, 1873–1874, pp. 66–68.
* ↑ Rico, Christian. (1997). Pyrénées romaines : essai sur un pays de frontière (IIIe siècle av. J.-C. – IVe siècle ap. J.-C.). Casa de Velázquez, 115 & 119–120 or. ISBN 8486839742..
* ↑ Achille Luchaire, cité dans le Bulletin de la Société des Sciences, Lettres et Arts de Pau, Volume 3, 1873–1874, pp. 448 (lire en ligne).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11939618
# San Frantzisko Xabierren aldarea

San Frantzisko Xabierkoaren aldare edo kapera Erromako Gesù elizaren epistolaren aldeko transeptuan dagoen gurtzarako tokia da, aldare eta erretaulaz osatutako kapera bat. Aldareak santuaren beso ustelgabea erakusten eta gordetzen du erlikia gisa.
Aldarea elizako nabearen eskuinaldean dagoen bezala, ezkerrealdean haren parean San Ignazioren aldarea eta kapera daude, zeina santuaren hilobia ere baden.

## Historia

Kapera hasiera batean Berpizkundeari eskainita zegoen. Jatorrizko forman, estilo klasikoko erretaula bat zuen, Giacomo della Portaren diseinuaren arabera, eta transeptuaren Ebanjelioaren aldean zegoen kaperaren bikia zen (gaur egun San Ignaziori eskainia eta lehen Kristo gurutziltzatuari). Erretaula honek Giovanni Baglioneren Pizkundeko pintura bat zeukan. Garai hartan, kapera Girolamo Rusticucci kardinalaren patronatupean zegoen.
1672. urtean hasi ziren eliza berritzeko lanak. Kaperaren gaineko ganga Baciccioren pinturekin eta Berninik zuzendutako Antonio Raggi eta Leonardo Rettiren iztukuzko dekorazio aberatsekin apaindu zuten. Urte hartan, kapera Giovanni Francesco Negroni kardinalaren patronatupean zegoen. Artzapezpiku honek San Frantzisko Xabierkoari zion debozio pertsonalagatik adbokazioa aldatu zuen.
Negroni kardinalak Giovanni Battista Carloni margolariari enkargatuko zion aldare gaineko margo nagusia, eta Frantzisko Xabierren beso ustelgabea bertan erakutsi zedin erlikiontzia ere enkargatu zuen. Kaperaren egiletza eta diseinua Pietro da Cortonarena uste da, baina haren oinordeko Luca Berrettini ere aipatu izan dute aditu batzuek. Haitzurdin arrosaren erabilera nabarmentzen da lanean.

## Iruditegia

* Aldarea eta erlikiontzia.
* Beso ustelgabea erakusgai.
* Kaperaren gangaren ikusmira.

## Erreferentziak

* ↑ Gadea, Sira. (2015-08-31). «Il Gesù de Roma» Viajar con el Arte (Noiz kontsultatua: 2025-01-01).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko Wikipediako «Capilla de San Francisco Javier (Il Gesù)» artikulutik itzuli da; zehazki, 2024-08-01eko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q113383728
* Multimedia: Altar of St. Francis Xavier in the Gesù (Rome) / Q113383728
# Ilurotar

Ilurotarra (latinez: Ilurensis deituak) antzinako akitaniar edo protobaskoi herria izan zen.
Ilorotarrak Pirinioen oinetan bizi ziren, Iluro- egungo Oloroe- hirian, eta mendebaldean suburateak eta ekialdean beneharniarrak iparraldean auzokide zituzten.

## Erreferentziak

* ↑ Aitzineuskara edo protoeuskararen Euskal Tribuak Rohlf-ko mapa toponimikoa
* ↑ (Frantsesez) Gerhard, Rohlfs. (1977). Le Gascon : Études de philologie pyrénéenne. in: Beihefte zur Zeitschrift für romanische Philologie. (2. argitaraldia) Tübingen; Paue: Verlag Max Niemeyer ; Marrimpouey Jeune, 21 or. ISBN 9783484520257. OCLC .3345494.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16643256
# Gatiar

Gatiarra (latinez: Gates deituak) antzinako akitaniar edo protobaskoi herria izan zen.
Ez dakigu zein den herria zegoen Galia Akitaniako toki zehatza. Julio Zesarrek III. liburuan aipatu zuen bere Galietako gerrei buruzko iruzkinetan, Publio Lizinio Krasok bere legatua Akitaniara bidali zuenean, Ptianiarrak menderatu ondoren bahituak bidaliz Krasoren aginduetara jarri ziren herrien artean sartuta.
Zesarrek elusateen (Eauze) eta auskiarren (Auch) artean ematen duen zerrenda ordenaren arabera, bere eremua Armagnac Garaian koka daiteke, Vic-Fezensac edo Miranderen inguruan. Batzuetan laktorateekin nahasi dituzte, baina azken hauek aspalditik ziren erromatarren aliatuak eta, beraz, ez zuten Krasori leialtasunik erakutsi behar izan.

## Erreferentziak

* ↑ Julio César: Comentarios a la guerra de las Galias, trad. José Joaquín Caerols, Alianza Editorial, Col. Clásicos de Grecia y Roma, BT 8254, 3.ª reimpresión, Madrid, 2008, ISBN 978-84-206-4092-1
# Médoc

Médoc (okzitanieraz: Medòc, meˈðɔk ahoskatua) Okzitaniako lurralde historikoa da, Frantziako hego-mendebaldean kokatutakoa eta gaur egungo Girondako departamenduan egongo zena.
Estuarioaren ezkerraldean eta Bordeleko iparraldean kokaturik, izena latinezko (Pagus) Medullicus toponimotik datorkio, meduliar bertoko tribu zelta zelako.

## Udalerriak

* Arcins
* Arsac
* Avensan
* Bégadan
* Blaignan
* Blanquefort
* Brach
* Cantenac
* Carcans
* Castelnau-de-Médoc
* Cissac-Médoc
* Civrac-en-Médoc
* Couquèques
* Cussac-Fort-Médoc
* Eysines
* Gaillan-en-Médoc
* Grayan-et-l'Hôpital
* Hourtin
* Jau-Dignac-et-Loirac
* Labarde
* Lacanau
* Lamarque
* Le Haillan
* Le Pian-Médoc
* Le Porge
* Le Taillan-Médoc
* Le Temple
* Le Verdon-sur-Mer
* Lesparre-Médoc
* Listrac-Médoc
* Ludon-Médoc
* Macau
* Margaux
* Moulis-en-Médoc
* Naujac-sur-Mer
* Ordonnac
* Parempuyre
* Pauillac
* Prignac-en-Médoc
* Queyrac
* Saint-Aubin-de-Médoc
* Saint-Christoly-Médoc
* Saint-Estèphe
* Saint-Germain-d'Esteuil
* Sainte-Hélène
* Saint-Julien-Beychevelle
* Saint-Médard-en-Jalles
* Saint-Sauveur
* Saint-Seurin-de-Cadourne
* Saint-Laurent-Médoc
* Saint-Vivien-de-Médoc
* Saint-Yzans-de-Médoc
* Salaunes
* Saumos
* Soulac-sur-Mer
* Soussans
* Talais
* Valeyrac
* Vendays-Montalivet
* Vensac
* Vertheuil

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 151. araua: Espainia-Frantzietako eskualdeen izenak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1435049
* Multimedia: Médoc / Q1435049
# Hugin

Hugin hainbat irudiz osaturiko panoramak egiteko aplikazio librea da. Plataforma-anitza da eta Panorama Tools izeneko erremintarako interfaze grafikoa da. Panoramak egiteko, leku beraren zenbait argazki partzialki gainjarri erabiltzen dira eta zenbait kontrol puntuz baliatzen da irudiak lerrokatu eta transformatzeko; era honetan, irudiek irudi handiagoa osatzen dute.
Kontrol puntu horiek era sinple (askotan automatikoan) sortzen dira, irudi optimizazioarekin gertatzen den moduan, hasiberrientzat tresna erraza bihurtzeko asmoarekin. Gainera, uneoro irudiaren egoera ikusi daiteke aurreikuspen baten bitartez. Aurreikuspena egokia denean, irudiak guztiz itsatsi daitezke, panorama sortu eta irudi formatu estandar batean gordetzea ahalbidetuz.

## Ezaugarriak

* Irudi gainjarriak konbinatu, irudi panoramikoa sortzeko
* Nibelazio arazoak dituzten irudi panoramikoak zuzendu
* Irudi eta argazki kopuru handiko mosaikoak osatu
* Kontrol puntuak eta parametroen optimizazioa, morroi automatikoak erabiliz
* Hainbat proiekziotako irteerak
* Zuzenketa fotometriko aurreratuak egin

## Adibideak

Hona hemen Hugin erabilita eginiko zenbait panorama:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q305953
* Multimedia: Hugin / Q305953
# Karin Keller-Sutter

Karin Keller-Sutter (Uzwil, 1963ko abenduaren 22a) suitzar politikaria da. Suitzako Konfederazioko presidentea da 2025eko urtarrilaren 1etik.
Hizkuntzen-interpretazioa ikasi zuen Zürichen eta Pedagogian graduatu zen Friburgoko Unibertsitatean. Irakasle aritu ondoren, 2019an udal-politikan hasi zen bere hirian.
Diputatua eta gero Sankt Gallen kantonamenduko lehendakaria izan zen. 2011tik 2018ra Suitzako Estatuen Kontseiluko kide izan zen, eta kontseilu horretako presidente izan zen 2017tik 2018ra.
2019tik Suitzako Kontseilu Federaleko kidea da, eta Justizia eta Polizia saileko arduraduna izan zen 2019tik 2022ra. 2023tik Finantza sailaa zuzentzen du.
Suitzako Kontseilu Federaleko presidenteordea izan zen 2024an, eta Suitzako Konfederazioko presidentea 2025ean.
* Datuak: Q115881
* Multimedia: Karin Keller-Sutter / Q115881