# Lise Thiry

Lise Thiry (Lieja, 1921eko otsailaren 5a - Waterloo, 2024ko urtarrilaren 16a) belgikar zientzialaria, politikan izen handikoa eta aktibista valoniarra izan zen. Politikari aurrerakoia, hainbat kausatan inplikatua, hala nola feminismoan, medikuntza sozialaren defentsan, hiesaren biktimei eta asilo-eskatzaileei laguntzean. Besteak beste, Semira Adamu asilo-eskatzailearen "amabitxia" izan zen.

## Biografia

Liejan jaioa, Lise Thiry Marcel Thiry senatari, idazle eta poetaren alaba izan zen. Medikuntza ikasi zuen Bigarren Mundu Gerran, medikuak eta erizainak falta zirenean, ikasleak zuzenean lanean hasten ziren garaian. 1946an ikasketak amaitu zituenean, ikasle guztien artean graduatutako hiru emakumeetako bat izan zen.

### Karrera zientifikoa

1947an ikertzaile gisa sartu zen Bruselako Pasteur Institutuan, eta birologian eta mikrobiologian espezializatu zen. 1952an, bertan birologia-laborategia sortu zuen, diagnostiko-teknikak garatzen zituena eta ospitale eta laborategi klinikoetarako analisi birologikoak eta serologikoak egiten zituena. Laborategiak birus askorekin lan egiten zuen (elgorria, eskarlatina, paperak, barizela, poliomielitisa, influenza, RSV edo adenobirusa).

#### Hiesa

1983an, Thiryk, oraindik Pasteur Institutuan, agertu berria zen HIESa ikertzeko zerbitzu bat jarri zuen abian. Bere laborategiak GIBa ospitaleko laginetatik isolatzea lortu zuen, diagnostikoa egiteko. 1985ean, Thiryk GIB birusa identifikatu zuen Kigaliko ama-esnearen laginetan, eta horrela azaldu zuen hiesaren ama-haurren transmisioa. 1988an, HIESaren laborategiak proba bat garatu zuen linfozitoetan VIH-1 probirusa identifikatzeko, eta horrek diagnostikoari dagokionez hobekuntza ekarri zuen. Urte berean, laborategia erreferentzia nazionaleko zentro gisa ere onartu zen.
Lise Thiry Medikuntzaren Erreformarako Ikasketa Taldearen (GERM) sortzaileetako bat izan zen 1969an. Osasun Publikoko hainbat ministroren aholkularia izan da 1980ko hamarkadatik. 1997an sortutako Hiesaren Prebentziorako Kontseilu Zientifikoko presidentea ere izan zen.

### Konpromiso politikoa

1973tik aurrera, Thiry aktibista izaten hasi zen Alderdi Sozialistaren barruan. Emakume eta mediku gisa izan zuen borroka nagusia abortua despenalizatzeko borroka izan zen. 1985ean, Senaturako kooptatu zuten, eta urteko emakume titulua jaso zuen. 1990ean, haurdunaldia borondatez eteteari buruzko lege berriaren ondorioak ebaluatzeaz arduratzen zen batzorde batean parte hartu zuen.
1994ko ekaineko Europako hauteskundeetan, Izquierda Unidaren zerrendaren gorenean egon zen, baina ez zuen hautaturik lortu.
Hainbat urtez egoera irregularrean dauden atzerritarren eskubideen aldeko kanpaina egin du. Semira Adamuren amabitxia izan zen, 1998an deportatu zuten Belgikako jendarmeek itota hil zen nigeriar gaztearena, eta haren heriotzak haserrea eragin zuen Belgikan eta orduko Barne ministroaren dimisioa eragin zuen.
Lise Thiryk manifestazio guztietan parte hartu zuen eta legez kanpoko etorkinei laguntzeko elkarteek egindako eskaerei babesa eman zien. "Paperik gabekoak" erregularizatzeko legea aplikatzen ari zela (2000), egoera irregularrean zeuden atzerritarrak erregularizatzeko batzordeko aretoetako batean GKE baten ordezkari gisa esertzera gonbidatu zuten. 2002an argitaratutako Conversations avec des clandestins (Legez kanpoko etorkinekin elkarrizketak) liburuan immigrazioari beste begirada bat eskaintzen dio. Batzorde horren barruan egindako elkarrizketen eta eztabaiden laburpenen bidez, asilo-eskatzaileek Belgikan izandako esperientziaren berri eman du egileak.
2005ean, tropa israeldarrek Gazako Zerrendatik alde egin zutenean, beste bost medikurekin parte hartu zuen Palestinako osasun-beharrak ebaluatu eta lekukotzeko bisita batean.
Belgikako bilakaera instituzionalak atsekabetuta, Rassemblement Wallonie-France zerrendetan hautagai bihurtu zen 2012an. 2014ko urtarrilean, PTB-GO (Parti du Travail de Belgique — Gauche d 'ouverture) zerrendaren aldeko kanpaina egin zuen.
Lise Thiry 2024ko urtarrilaren 16an hil zen, 102 urterekin, 103 urte betetzetik oso gertu.

## Lanak

Bere argitalpen zientifikoez gain, Lise Thiryk publiko orokorrari zuzendutako hainbat lan ere argitaratu zituen:
* Marcopolette (Mémoires 1921-1977), Bruxelles, Les Éperonniers, 1997.
* Tutoyer les virus, Bruxelles, Labor, 1993.
* Conversations avec des clandestins, Cuesmes, Le Cerisier, 2002.
* Dessine-moi un virus, Conversation avec Janine Lambotte, Bruxelles, Racine, coll. «Paroles de femme», 2004.
* La science et le chercheur. Les chemins du doute, reditions Labor/Espace de Libertés, coll. «Liberté j'écris ton nom», Bruxelles, 2004.
* Autour d'Ishango, 2005.
* Des Virus et des hommes. Un demi siècle d'engagement, Carmelo Vironeren lankidetzan, Charleroi, Couleurs livres, 2012 ISBN 978-2-87003-602-0

## Sariak eta aintzatespenak

* Merezimenduko komandante valoniarra (C.M.W.) 2011an.
* Urteko emakumea 1985ean.
* "Femme de Cristal" 2005ean.
* Birologian eta HIESaren aurkako borrokan egindako ikasketengatik nabarmendu zuten 2007an Belgikako Posta Zerbitzuko zigilu batekin. Zigiluak lehen planoan birus baten irudia zuen eta atzean zientzialariaren aurpegia.
* Bruselako Unibertsitate Libreak izena eman zion Erasmo campuseko eraikin bati 2019an.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «La virologue belge Lise Thiry, célèbre pour ses recherches sur le sida et son engagement politique, est décédée à l’âge de 102 ans» RTBF (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* ↑ (Frantsesez) «La virologue belge Lise Thiry, célèbre pour ses recherches sur le sida et son engagement politique, est décédée à l’âge de 102 ans» RTBF (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* 1 2 «AIDS on Stamps» www.aidsonstamps.com (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2025-02-05). «Lise Thiry, viróloga» Mujeres con ciencia (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* 1 2 3 4 «THIRY Lise | Connaître la Wallonie» connaitrelawallonie.wallonie.be (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2025-02-05). «Lise Thiry, la viróloga que luchó contra el SIDA y la injusticia» Mujeres con ciencia (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* 1 2 «Chronologie: Lise Thiry Biographie» www.kronobase.org (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* 1 2 3 (Frantsesez) ««3x100 ans: quel événement!»» www.waterloo.be (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* 1 2 3 4 (Frantsesez) «110_years_fr.pdf» sciensano.be (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* ↑ «Les pages ’actualités’ du n° 70 - Fédération des maisons médicales» web.archive.org 2022-10-03 (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* ↑ Décret du 22 décembre 1997 portant restructuration de la prévention du Sida en Communauté française. .
* ↑ (Frantsesez) AUBENAS, Florence. «La fin de Semira réveille les Belges. La mort de la jeune Nigériane fait émerger la question des sans-papiers.» Libération (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* ↑ (Frantsesez) Wattier, Benoît. (2025-02-06). «Gauche de la gauche unie en formation» lavenir.net (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* ↑ (Frantsesez) «Lise Thiry, scientifique et militante contre les injustices | entreleslignes |» entre|les|lignes 2024-01-24 (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* ↑ (Frantsesez) TESTENOIRE, Emmanuel. «Plan du campus Erasme» ULB (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3242526
* Multimedia: Lise Thiry / Q3242526