OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Joanes Jatsu

Joanes Jatsu (Donibane Garazi, Nafarroa Beherea, ? – Bearno, 1515) nafar legelaria izan zen, Nafarroako Erresumako Errege Kontseiluko buru.

## Biografia

Nafarroa Behereko agaramontar familia batean jaioa, gazte zela Boloniara joan zen ikastera. Bertako Unibertsitatean zuzenbidean doktoretza lortu zuen 1470ean. 1476an Nafarroako Erresumako Errege Kontseiluko buru aukeratu zuten. Gaztelako Erresumako armadak Nafarroa Garaia inbaditu zuenean, Erresumako kargurik garrantzitsuenetariko bat zen.
1494an, Katalina Foixkoa eta Joanes Labritekoa erreginen koroatzean parte hartu zuen, zina hartu baitzien Nafarroako Gorteetako ordezkari gisa.
1498an Piarres Nafarroakoarekin batera, Nafarroako Erresumako enbaxadorea izan zen Aulki Santuan eta 1507an Frantziako Gortean.
1512ko Nafarroako konkistan erreginen alde egin eta, Bearnora erbesteratu zen familiarekin batera. Xabierren zegoen familiako gaztelua 1517an Cisneros kardinalaren agindupean bota zuten.
Nafarroako errege-erreginen kronika idatzi zuen.

## Ezkontza eta seme-alabak

Baztan ibarreko leinu batekoa zen Maria Azpilikueta ezkondu zuen. Xabierko gaztelua izan zuten etxe eta 1502an aita hil zitzaionean Azpilikuetako jaurerria.
Sei seme-alaba izan zituzten:
* Maria Jatsu Azpilikueta.
* Maddalen Jatsu Azpilikueta (1485 inguru - 1533), klaratar moja Gandian.
* Ana Jatsu Azpilikueta (1492- ?) 1513an gaztelua utzi eta Leireko jauna zen Diego Ezpeletakoa ezkondu zen.
* Mikel Jatsu Azpilikueta (1495 inguru - 1542), Xabierko jauna, 1521ean Erresuma berreskuratzeko hirugarren saiakeran parte hartu zuena.
* Joanes Jatsu Azpilikueta (1497 inguru - ?) anaia Mikel bezala, 1521ean Erresuma berreskuratzeko hirugarren saiakeran parte hartu zuena.
* Frantzisko Jatsu Azpilikueta edo Frantzisko Xabierkoa (1506-1552), Eliza Katoliko Erromatarraren santua.

## Erreferentziak

* ↑ Tamburri, Pascual. (1997). Juan de Jaso: estudios universitarios y posterior vinculación con Italia. Vianako printze erakundea ISSN 0032-8472..
* ↑ Gran Enciclopedia de Navarra. Juan de Jaso. .
* ↑ www.noticiasdenavarra.com
* ↑ Fernández Martín, Luis. (1991). Un pleito palentino del doctor Juan de Jaso, padre de S. Francisco Javier. Tello Téllez de Meneses erakundea ISSN 0210-7317..
* ↑ Fidel Fitak azalduta
* Datuak: Q3396289
# Ursula Rakova

Ursula Rakova (Han uhartea) Papua Ginea Berriko ekologista eta klima-aldaketaren ekintzailea da, eta bere herrialdearen garapenari egindako ingurumen-ekarpenengatik saritu egin dute.

## Ibilbidea

Han izeneko uhartetxoan jaio zen, Carteret uharteetako atoloian. 2005ean hezkuntza komunitarioko sistema ezarri zuen Bougainvillen, huts egindako eskola sistema publikoaren alternatiba bezala. 2006an, Tulele Peisa izeneko irabazi asmorik gabeko erakundea sortu zuen, bere herriari birkokatzen laguntzeko, Carteret Uharteak gero eta arrisku handiagoan baitzeuden itsas mailaren igoeraren eraginez.
Erakunde honen zuzendari exekutiboa den aldetik, Carteret Uharteetako biztanleak Bougainville probintziara lekualdatzea antolatzeko ardura hartu zuen bere gain. Lehen kokalekua Tinputzen ezarri zen. Aurreikuspenen arabera, 2040. urtean utziko diote uharteak bizitzeko egokiak izateari, eta, ondorioz, Rakovako biztanleak munduko lehen ingurumen-errefuxiatuak izango dira.
Papua Ginea Berrian eta Bougainvillen ingurumenari buruzko hainbat GKE ezartzen lagundu du Rakovak. Kasu legal historiko bat koordinatu zuen, non warangoiek arrakastaz auzitara eraman zituzten legez kanpoko zurginak, eta konpentsazio bat lortu zuten lapurtutako baso-baliabideengatik. Bougainville Cocoa Net Limited sortu zuen, Carteret-en birkokatutako uharteei Papua Ginea Berriko kakao-nekazari txikien familien eta komunitateen errentagarritasuna eta bizitasuna hobetzen laguntzeko, bidezko merkataritzako kakaoa ekoitziz.

## Aintzatespenak

2008an, Pride of PNG (Papua Ginea Berriaren Harrotasuna) saria eman zioten Rakovari, bere herrialdearen garapenari egindako ingurumen-ekarpenengatik.

## Erreferentziak

* ↑ «Community Input Improves Climate Change-Induced Resettlement Effort» New Security Beat.
* ↑ «Ursula Rakova - WOMADelaide 2018» www.womadelaide.com.au.
* ↑ «The Human Face of Climate Change Migration: Ursula Rakova from Carteret Islands, PNG | Caritas» caritas.org.nz.
* ↑ Q&A with Ursula Rakova, Climate Activist for the Carteret Islands - Women Deliver. 2016-05-15.
* ↑ View from Papua New Guinea: Our Homes Are Disappearing. .
* ↑ "We have to move now": Islanders watch as their home disappears in the sea - The Catholic Leader. 2016-04-20.
* ↑ «The Interview: Ursula Rakova» Sunday Nights 2016-04-17.
* ↑ «Ursula Rakova - Our World» ourworld.unu.edu.

## Kanpo estekak

* Bougainville Cocoa Net Limited proiektuaren informazioa. artxibatua, .
* Ursula Rakovari elkarrizketa Vimeoko "The Climate 25" saioan.
* Datuak: Q50505887
# Urtzi Alea

Urtzi Alea Lamborena (Muskiz, Bizkaia, 1992) bizkaitar irakasle, gizarte-hezitzaile eta politikaria da.
2021. urtetik Muskizeko Udaleko zinegotzia da. Horrez gain, udal gobernuko kidea ere bada, zinegotzi delegatu moduan.
Hezkuntza, Gazteria eta Jaien zinegotzi delegatua izan zen (2021-2023) eta gaur egun Gazteria, Elkarte eta Kirol Kluben zinegotzi delegatua da (2023-).

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) llamas, sergio. (2021-05-13). «El nuevo concejal de Muskiz, Urtzi Alea, encabezará el área de Educación, Juventud y Fiestas» El Correo (Noiz kontsultatua: 2024-11-03).
* ↑ Muskizko Udalak gobernu taldea aurkeztu du. .

## Ikus, gainera

* Eneritz Mancisidor

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130790054
# Mikele Arizkorreta

Mikele Arizkorreta Renedo (Legazpi, 2000 - ) euskal aktore eta abeslaria da. Go!azen telesailean parte hartu du, baita El Internado: Las Cumbres eta IXA Seriean.

## Filmografia

* 3zpa4 (2018-2019)
* IXA seriea (2019)
* El internado: las cumbres (2021)
* Go!azen 9.0 (2022)
* Go!azen 10.0 (2023)
* Go!azen 11.0 (2024)

## Erreferentziak

* ↑ «mikele arizkorreta Aloak» Goierriko Hitza (Noiz kontsultatua: 2022-11-21).
* ↑ «Mikele Arizkorreta legazpiarra Saioa izango da hurrengo denboraldian» EITB 2022-06-17 (Noiz kontsultatua: 2022-11-21).
* ↑ «Mikele Arizkorreta» IMDb (Noiz kontsultatua: 2022-11-21).
* ↑ (Ingelesez) «Mikele Arizkorreta - Loinaz Representación» www.loinazactores.com (Noiz kontsultatua: 2022-11-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115327337
# Usurbe

Usurbe Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, Murumendiko mendilerroan dagoena. 707 metroko altuera du. Beasaingo udalerrian dago; hain zuzen ere, mendiaren oinean dago Beasaingo herrigunea, hegoaldean. Usurberen gailurrean gurutze zuri handi bat dago, bai eta Goierri eskualdearen zati handi bati telebista eta irrati seinalea ematen dion telekomunikazio antena erraldoia ere.
Gailurretik metro gutxira, hego-ekialdean, dago Usurbe baserria.

## Ibilaldiak

* Murumenditik: 20-30 min.
* Beasaindik: 1 ordu eta 15 minutu
* Ordiziatik: 1 ordu eta 30 minutu
* Mandubitik: 1 ordu eta 45 minutu
* Gurutzea, eta atzealdean Txindoki.
* Antena.

## Erreferentziak

* ↑ Usurbe mendia, Gipuzkoako Datu Espazialen Azpiegitura webgunean.
* ↑ Usurbe baserria, Gipuzkoako Datu Espazialen Azpiegitura webgunean.

## Ikus, gainera

* Murumendiko mendilerroa
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak

* Usurbe luberri.net webgunean
* Datuak: Q12268775
* Multimedia: Usurbe (mountain) / Q12268775
# Marokoko Parlamentua

Marokoko Parlamentua Marokoko botere legegilea duen organo politikoa da eta hiriburuan, Rabaten, kokatuta dago. 1996ko konstituzioaz geroztik, bi ganberek osatzen dute. Bere funtzioak 2011ko konstituzioan daude araututa.

## Ordezkarien Ganbera

Ordezkarien Ganbera (arabieraz Majlis al-nuwwab), behe ganbera da, eta 325 diputatuk osatzen dute, erroldan izena emanda dauden adin nagusiko herritar guztien sufragio unibertsal aske, berdin, zuzen eta sekretuaren bidez aukeratuak, bost urterako. Ganberari dagokio Gobernuko presidente izateko hautagaia proposatzea, zentsura mozioaren eta konfiantza-galderaren bidez hautagaiari konfiantza ematea edo kentzea, aurrekontu publikoa eta lege-proiektuak eta -proposamenak onartzea.

## Kontseilarien Ganbera

Kontseilarien Ganbera (Majlis al moustasharin) Goi Ganbera edo Senatua da, eta zeharkako sufragio unibertsalaren bidez hautatzen da, sei urterako; gutxienez 90 kide ditu, eta gehienez 120. Kideen hiru bosten tokiko agintariek hautatzen dituzte, biztanleriaren proportzioan. Beste bi bostenak bi modutan aukeratzen dituzte: batzuk erakunde profesional eta enpresarialetako ordezkariz osatutako eskualdeko hauteslekuengatik; beste batzuk langileen ordezkariz osatutako hautesleku nazional batengatik. Kontseilarien Ganberak zalantzan jar dezake exekutiboa, kideen bosten batek gehiengo osoz hala eskatzen badu. Hala ere, egoera horrek ez du esan nahi Gobernuko presidenteak dimititu behar duenik, baina bai presidenteak ganberan agertu behar duela eta gaia eztabaidatu egin behar dela, bozkatu ez bada ere.

## Legebiltzarra 2011ko erreformaren aurretik

2011ko konstituzio erreforma arte, Parlamentuaren boterea oso mugatuta zegoen, erregearen esku geratuz lehen ministroaren (orain Gobernuko Presidentea) eta kabinetearen izendapena, hauek aldatzeko aukerarekin, Parlamentuari baimena eskatu beharrik gabe. Erregeari ere bazegokion Ganberak desegiteko edo agintaldiaren epea luzatzeko ahalmena. Hassan II.aren erregealdian, berunezko urteetan, parlamentuko agintaldia desegiteko edo zabaltzeko eskubidea maiz erabili zen.

## Erreferentziak

* (Gaztelaniaz) Marokoko parlamentua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3004884
# Uxama Argaela

Uxama Argaela zeltiberiar-erromatar hiria izan zen, egungo El Burgo de Osmari begira dagoen Castro muinoan zegoena.

## Historia

Arebakoen hiria izanda, Zeltiberiar Gerretan (K.a. 153-133) aktiboki parte hartu zuen, Erromak K.a. 99an konkistatu zuen arte. Beranduago, Kinto Sertorio erromatar errebeldearen kausa babestu zuen bere metropoli propioaren aurka, eta, beraz, K.a. 72. urtean Ponpeio Handiak suntsitu zuen, handik gutxira berreraiki zuten arren.
Plinio Zaharrak eta Ptolomeok aipatua, Uxama Argaela, gertuko Tiermes bezala, komentu juridiko kluniarrari (Hispania Tarraconensis probintziakoa) atxikia izan zen, eta, une horretatik aurrera, I. eta II. mendeen artean hiri hispanoerromatarra eratu zuten. Hispania Citerior Tarraconensis probintziako conventus iuridicus Cluniensisko komunitateetako bat zenez, Tiberioren agintaldian municipium bihurtu zen. Garai hartan, monumentalizazio-prozesu garrantzitsu bat hasi zen: foro txiki bat eraiki zuten, hiri-etxe handi batzuk, harresiak eta fabrika-auzo bat Ucero ibaiaren ertzean, eta 28 hektarea inguruko hiri-espazioa eta errebalak estali zituen.
Geroago, III. mendean, Caesaraugusta (Zaragoza) eta Asturica Augusta (Astorga) lotzen zituen erromatar galtzada garrantzitsuaren mansio (etxe) gisa agertzen da, Dueroko haranean zehar.
Bisigodoen garaian, VI. mendean, apezpikuak Toledoko kontzilioetara joaten ziren. VIII. mendeko musulmanen konkistan, Tiermes eta Uxama lotzen zituen bide erromatarra aprobetxatuz, bertan behera utzi zuten 912an birpopulatu zuten arte.

## Aurkikuntzak

Aurkikuntza arkeologikoak ugariak eta garrantzitsuak izan dira, besteak beste, inskripzioak, txanpon errepublikarrak eta inperialak, zeramikak, beirak eta metalezko objektuak eta brontzezko zaldi-tiroa.
"Uxamako Museoa" nahiko apala da. Udako hilabeteetan bakarrik irekia, antzinako kastrotik 2 kilometro ingurura dago, N-122 errepidearen 212 kilometroaren ondoan.
Aipatutako aztarnategia Gaztela eta Leongo Juntako Kultura Kontseilaritzak kudeatzen du, eta urtero udako indusketa-aldi bat antolatzen du Tiermes - (Montejo de Tiermes) aztarnategiarekin batera.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20160329163705/http://www.celtiberiahistorica.es/exposicion/viva?idContenido=819
* ↑ http://uxamaargaela.blogspot.com/2015/04/presente-de-uxama-argaela.html
* ↑ http://www.celtiberia.net/es/poblamientos/?id=579
* ↑ http://www.arqueoturismo.net/hispania/castillayleon/soria/elburgodeosma/elburgodeosma.htm
* ↑ http://guiadesoria.es/patrimonio/museos-de-soria/864-uxama-argaela-ciudad-celtibero-romana.html

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6158255
* Multimedia: Uxama / Q6158255
# Alytus

Alytus Lituaniako hegoaldeko hiria eta Alytusko konderriko hiriburua da.

## Hiri senidetuak

Alytusko hiriak ondorengo hiriekin senidetza-hitzarmenak ditu:
| Rochester (New York) (AEB)  Berditxiv (Ukraina)  Botkyrka (Suedia)  Cēsis (Letonia)  Choszczno (Polonia)  Lida (Bielorrusia)  Mandal (Norvegia)  Næstved (Danimarka) | Opole (Polonia)  Ostrołęka (Polonia)  Petrozavodsk (Errusia)  Rouen (Frantzia)  San Martín (Buenos Aires) (Argentina)  Suwałki (Polonia)  Giżycko (Polonia) |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q450625
* Multimedia: Alytus / Q450625
# Pirmin Aldabaldetreku

Pirmin Aldabaldetreku Arruti, (Zarautz, 1930 – Donostia, 2006 uztailaren 13), dantzari euskalduna.
Gerra Zibilean Euskal Herritik ihes egin beharra izan zuen eta Ingalaterrara joan zen. Bertan, Ninette de Valois-i esker balletean ikasi zuen eta Welss Ballet-era (gaur egun Londoneko Royal Ballet izenez ezaguna) ailegatu zen. Ballet hartan dantzari nagusia izan zen 1948tik 1961era. Lesio baten ondoren, bere dantzari karrera amaitutzat eman behar izan zuen.
Ondoren, Portugalgo Porton dantza eskola bat zabaldu zuen eta han bizi izan zen hurrengo 40 urteetan. Herrialde hartako dantzari bikain askoren irakasle izan zen. 2003an Zarautzera, bere jaioterrira, itzuli zen. 2006ko uztailaren 13an hil zen.

## Izena

Fermin Aldabaldetreku eta Pirmin Treku izenez ere ezaguna da.
* Datuak: Q12266000
# Yarze espetxea

Yarze espetxea Libanoko Asiako herrialdeko hiriburua den Beirut hiriaren hego-ekialdean dagoen espetxea da. Defentsa Ministerioaren zuzeneko kontrolpean dago. Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordeari egindako salaketa batzuen arabera, inoiz ez zitzaien utzi espetxeko baldintzak monitorizatzen. Preso ezagunenetako bat Samir Geagea izan da, Libanoko Indarren buruzagi kristaua, alderdi politikoa eta miliziano ohiak. Geageak 11 urte, 3 hilabete eta 5 egun eman zituen 2 x 3ko gela batean, berak "ziega bat" bezala deskribatu zuena. 2005ean askatu zuten, eta heroi gisa hartu zuten, Siriako gobernuaren kontrolaren aurkako Zedro-ko Iraultza matxinadaren baitan.

## Erreferentziak

* ↑ Información sobre la prisión. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8049611
# Pangua

Pangua Trebiñuko Konderriko herria da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 17 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Panguako biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 24 | 24 | 21 | 20 | 18 | 17 | 17 | 17 |

## Garraio

Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
* Eskualdeko Garraioa
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 17 | Armentia T. Trebiñu | Billa Tobera • Tobera • Santurde • Mijancas • Ozana • Araiko • Grandival • Burgeta • Pangua • San Esteban • Morgas • Bustu • Ozilla-Ladrera • Zurbitu • Golernio • Mea • Doroñu • Arrieta • Askartza • Kutxu • Añastro • Uralde • Moskator • Dordoniz • Franku • Armentia | Armentia T. Trebiñu |

## Argazki galeria

* XVII. mendeko erlojua
* Eliza, San Kornelio eta San Zipriano
* Elizako ataria

## Ikus, gainera

* San Formerioren baseliza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9055050
* Multimedia: Pangua / Q9055050
# San Esteban Trebiñu

San Esteban Trebiñu (ofizialki San Esteban de Treviño; zenbaitetan, tradiziorik ez duen Doneztebe izen euskaratuaz aipatua) Trebiñuko Konderriko herria da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 5 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

San Esteban Trebiñuko biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 6 | 9 | 5 | 5 | 6 | 5 | 6 | 5 |

## Garraio

Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
* Eskualdeko Garraioa
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 17 | Armentia T. Trebiñu | Billa Tobera • Tobera • Santurde • Mijancas • Ozana • Araiko • Grandival • Burgeta • Pangua • San Esteban • Morgas • Bustu • Ozilla-Ladrera • Zurbitu • Golernio • Mea • Doroñu • Arrieta • Askartza • Kutxu • Añastro • Uralde • Moskator • Dordoniz • Franku • Armentia | Armentia T. Trebiñu |

## Argazki galeria

* San Esteban eliza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12266854
* Multimedia: San Esteban de Treviño / Q12266854
# Morgas

Morgas (izen ofiziala, gaztelaniaz, Muergas) Trebiñuko Konderriko herria da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 5 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Morgasko biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 8 | 8 | 8 | 5 | 6 | 6 | 5 | 5 |

## Garraio

Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
* Eskualdeko Garraioa
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 17 | Armentia T. Trebiñu | Billa Tobera • Tobera • Santurde • Mijancas • Ozana • Araiko • Grandival • Burgeta • Pangua • San Esteban • Morgas • Bustu • Ozilla-Ladrera • Zurbitu • Golernio • Mea • Doroñu • Arrieta • Askartza • Kutxu • Añastro • Uralde • Moskator • Dordoniz • Franku • Armentia | Armentia T. Trebiñu |

## Argazki galeria

* San Kosme eta San Damian eliza
* Elizako ataria
* XIX. mendeko etxe baten hormak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12263822
# Ozana

Ozana Trebiñuko Konderriko herria da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 16 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Ozanako biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 23 | 21 | 21 | 17 | 17 | 17 | 17 | 16 |

## Garraio

Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
* Eskualdeko Garraioa
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 17 | Armentia T. Trebiñu | Billa Tobera • Tobera • Santurde • Mijancas • Ozana • Araiko • Grandival • Burgeta • Pangua • San Esteban • Morgas • Bustu • Ozilla-Ladrera • Zurbitu • Golernio • Mea • Doroñu • Arrieta • Askartza • Kutxu • Añastro • Uralde • Moskator • Dordoniz • Franku • Armentia | Armentia T. Trebiñu |

## Argazki galeria

* Eliza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12265407
* Multimedia: Ozana / Q12265407
# Lacervilla

Lacervilla edo Lizeizuri Añanako Kuadrillan dagoen Berantevilla udalerriko herrietako bat da.

## Inguru naturala eta kokapena

Herria Berantevillako udalerriaren erdigunetik lau kilometrora dago. Iparraldean Estabelu herria dago eta hegoaldean Escanzana herria.

## Demografia

* Lacervillako biztanleria

## Ondarea

Lacervillako eliza, herriaren gaineko muino batean dago. Eraikuntzak portikoa, sakristia eta dorrea dauzka.

## Jaiak eta ospakizunak

Herriko jaiak uztaileko lehen asteburuan ospatzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ Berantevilla Euskaltzaindiaren webgunean

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3215792
* Multimedia: Lacervilla / Q3215792
# Estavillo

Estavillo, Estabelu izenez ere ezaguna, Arabako mendebaldeko herri bat da, Añanako kuadrillako Armiñon udalerrikoa.

## Demografia

* Estavilloko biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* San Martin eliza, Euskal Herriko Erromanismo estiloa azaltzen duen lehena.

## Argazki galeria

* Elizako ataria
* Herriko eraikin bat

## Erreferentziak

* ↑ Armiñongo toponimia euskaraz (Euskaltzaindia)
* ↑ «Estabelu», Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa.
* ↑ «ASOCIACION LUDICO CULTURAL DE VECINOS Y AMIGOS DE ESTAVILLO "ESTABELU ELKARTEA"», Estavilloko bizilagunen eta adiskideen elkartearen datuak, Eusko Jaurlaritzaren webgunean.

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera

* Armiñon
* Añanako kuadrilla

## Kanpo estekak

* Tourseko San Martin eliza - Bisita birtuala
* Datuak: Q3058859
* Multimedia: Estavillo-Estabelu / Q3058859
# Burgeta

Burgeta (ofizialki gaztelaniaz Burgueta) Trebiñuko Konderriko herria da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 45 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Burgetako biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 7 | 9 | 31 | 41 | 47 | 48 | 48 | 45 |

## Garraio

Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
* Eskualdeko Garraioa
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 17 | Armentia T. Trebiñu | Billa Tobera • Tobera • Santurde • Mijancas • Ozana • Araiko • Grandival • Burgeta • Pangua • San Esteban • Morgas • Bustu • Ozilla-Ladrera • Zurbitu • Golernio • Mea • Doroñu • Arrieta • Askartza • Kutxu • Añastro • Uralde • Moskator • Dordoniz • Franku • Armentia | Armentia T. Trebiñu |

## Argazki galeria

* San Martin eliza
* Elizako ataria
* Bolatokia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12255538
* Multimedia: Burgueta / Q12255538
# Soplete

Sopletea hodi gisako tresna da, zerbaiten gainean bero handia edo garra aplikatzeko erabilitakoa, mutur batetik gas sukoi bat hartzen duena eta beste muturretik gas hori garretan botatzen duena. Gas erregaia azetilenoa, hiri-gasa, hidrogenoa edo propanoa izan daiteke, eta airearekin edo oxigenoarekin proportzio eta presio egokietan nahasiz sortzen du garra. Batez ere, metalurgian erabiltzen da, metalak soldatzeko edo mozteko.

## Erreferentziak

* ↑ Soplete. Euskaltzaindiaren Hiztegia, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2025-2-15).
* ↑ Soplete. Euskalterm, ivap.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2025-2-15).
# Acheul aldi

Acheul aldia Behe-Paleolitoko aldia da, aurpegi biko harrizko aizkoren hondakin arkeologiko ugari utzi zuena. Behe Paleolitoaren barnean kokatua dagoen lehendabiziko gizakien industria litikoa sortu zen aldi honetan, duela 1,76 miloi eta 100.000 urtea bitartean.
Gizaki-mota nagusia, dirudienez, Homo erectus da. Harri landuzko aurpegibiko aizkorak, zurezko lantzak eta apaingarriak egiten zituen. Sua aurkitu zuen. Euskal Herrian aztarnak Urbasa, Miarritze, Lizarra, eta abarretan aurkitu dira.
Louis Laurent Gabriel de Mortilletek 1872an deskribatu zuen eta 1925etik aurrera izen hori dauka Amiens ondoan dagoen Saint Acheul aztarnategiaren omenez.

## Ikus, gainera

* Historiaurrea.

## Erreferentziak

* ↑ «'aldi'2. Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-01-28).
* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Acheul aldia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q210774
* Multimedia: Acheulean / Q210774
# Valpuestako elizbarrutia

Valpuesta (latinez: Valliposita edo Valle Conposita) antzinako Eliza Katoliko Erromatarraren elizbarrutietako bat izan zen.

## Historia

Zalantzazko Valpuestako kartularioen arabera, Joan apezpikuak 804an eratu zuen. Hau, Iberiar Penintsulako konkista musulmana zela eta, Ocako elizbarrutia desegin eta Gaubea aldera ihes egin zuen. Elizabarrutia Tarragonako artxidiozesiko sufraganeoa zen. 1087 arte iraun zuen, noiz Burgosko elizbarrutiak (egun artxidiozesia dena) bildu zuen.
Bere egoitza IX. mendeko eliza bisigotiko baten gainean eraikitako egungo Santa Mariaren kolegiatan zegoen. Bertan Valpuestako kartularioak topatu zituzten non antzinako gaztelaniazko lehendabiziko hitzak dauden. Hitz hauetan euskararen eragina nabarmena zen.
1969an Eliza Katolikoak elizbarrutia "berreskuratu" eta, harrezkero, apezpiku nominal izendatu ditu.

## Apezpikuen zerrenda

* Joan (804)
* Felimir (876–881)
* Fredulf (884–890)
* Diego I.a (900)
* Diego II.a (929–957)
* Martin (963–992)
* Belasko (1008–1011)
* Antso (1011–1022)
* Munio I.a (1024–1037)
* Ato (1037–1049)
* Gartzia (1049–1052)
* Gomez (1052–1065)
* Munio II.a (1065–1087)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Titular See of Valliposita, Spain. .
* ↑ www.valpuesta.com
* ↑ Vergaz, Miguel Ángel. (2010-11-7). «La RAE avala que Burgos acoge las primeras palabras escritas en castellano» El Mundo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q59201841