# Azaroaren 18

Azaroaren 18a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta hogeita bigarren eguna da, 323.a bisurteetan. 43 egun falta dira urtea amaitzeko.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Manuel Aznar Jaiotza: Etxalar, 1894 Heriotza: Madril, 1975eko azaroaren 10a Yoana Martínez Jaiotza: Donostia, 1980 Agustín Gómez Jaiotza: Errenteria, 1922 Heriotza: Mosku, 1975eko azaroaren 16a Jon Garaño Jaiotza: Ergobia, 1974 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan Margaret Atwood Jaiotza: Ottawa, 1939 Karl Maria von Weber Jaiotza: Eutin eta Lübeck, 1786, 1786ko azaroa eta 1786 Heriotza: Londres, 1826ko ekainaren 5a Juliano Apostata Jaiotza: Konstantinopla, 331 eta 331 Heriotza: Mesopotamia, 363ko ekainaren 26a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian Émile Temime Jaiotza: Baiona, 1926ko urriaren 2a Heriotza: Marseilla, 2008 Francisco Pagazaurtundua Jaiotza: Santurtzi, 1895eko urriaren 30a Heriotza: Madril, 1958 Luis Maria Uribe Jaiotza: Urduliz, 1906ko urriaren 17a Heriotza: , 1994 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Niels Bohr Jaiotza: Kopenhage, 1885eko urriaren 7a Heriotza: Kopenhage, 1962 Marcel Proust Jaiotza: Parisko 16. barrutia, 1871ko uztailaren 10a Heriotza: Parisko 16. barrutia, 1922 Man Ray Jaiotza: Filadelfia, 1890eko abuztuaren 27a Heriotza: Parisko 6. barrutia, 1976 Eugène Grindel Eluard Jaiotza: Saint-Denis, 1895eko abenduaren 14a Heriotza: Charenton-le-Pont, 1952 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
* Gertaerak
* Haurrak sexu-esplotazio eta sexu-abusuarengandik babesteko Europako Eguna, Arte Islamikoaren Nazioarteko Eguna
* Kapera sistinoa
* 1541 - Michelangelok Azken Epaia freskoa (irudian) bukatu zuen Kapera sistinoan.
* 1918 - Letonia eta Hungariako errepublikak sortu ziren.
* 2004 - Errusiak Kiotoko Protokoloa onartu zuen.
* + Gertaera gehiago...
* Egutegia
* Txantiloi:Azaro2025
* Aurreko eta hurrengo urteetan
* 2022: Ostirala
* 2023: Larunbata
* 2024: Astelehena
* 2026: Asteazkena
* 2027: Osteguna
* 2028: Larunbata
* Izendegia
* Santutegia:
* Erroman Zesareakoa
* Seaska egutegia:
* Latxe, Pago, Pagari eta Pagomari.

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1512 – Petri Rada nafarra torturatuta hil zuten gaztelarrek, konkista garaian. Nafarroako errege-erreginen alde Murillo el Frutoko altxamenduaren buru izana zen De Rada.
* 2006 –
** Euromilioi loteriak 9,6 milioi utzi zituen Zumaiako herrian.
** Hiru mila bat pertsonek Euskal Yaren aurkako manifestazioa egin zuten Gasteizen.

### Mundua

* 1978 – Jonestown, Guyana: Jonestowngo ezbeharra, "Herriaren Tenplua" sektako 918 kideek, tartean Jim Jones buruzagia eta 270 haurrek, beren buruaz beste egin zuten.
* 1999 – Iñigo Egiluz kooperante bilbotarra eta Jorge Luis Mazo kolonbiarra hil zituzten poliziaren babesarekin Kolonbiako paramilitarrek Atranto ibaian.
* 2006 – Irakeko hainbat puntutan egindako atentatuetan 50 hildako.
* 2012 – Israel eta palestinarren arteko gerra gogortu egin zen, Israelek Gaza bonbardatu zuen eta Hamasek Israelen aurka zuziriak jaurti zituen.

## Arte eta kultura
### Euskal Herria

* 1985 – Kortatu musika taldeak bere lehenengo diskoa aurkeztu zuen, Kortatu izenekoa.

### Mundua

* 1987 – Bernardo Bertolucci italiar zinema zuzendariaren The Last Emperor filma estreinatu zen.
* 1992 – Spike Lee estatubatuar zinema zuzendariak zuzendu eta Denzel Washington aktoreak antzeztutako Malcolm X filma estreinatu zen.

## Kirolak
### Euskal Herria

* 2018ko Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia: Joseba Ezkurdia txapeldun, Altuna III.aren aurka 22-17 irabazi ondoren.

### Mundua
## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1890 – Luis Alaba, EAJko buruzagi arabar historikoa (h. 1943).
* 1899 – Luis González de Ubieta, bizkaitar militarra (h. 1950).
* 1908 – Sancho de Beurko, gaztelaniazko euskal idazlea (h. 1989).
* 1922 – Agustín Gómez Pagola, gipuzkoar politikaria eta futbolaria (h. 1975).
* 1924 – Miguel Lizarazu, euskal txirrindularia (h. 2002).
* 1926 – Jesus Larrañaga Lizarralde, Arrasateko kooperatibetako sortzailetako bat (h. 2004).
* 1937 – Koldo Larrañaga, gipuzkoar historialaria.
* 1948 – José María Basualdo, arabar txirrindulari ohia, hiru ladiz Espainiako Ziklo-kros Txapelketaren irabazle.
* 1949 – Fernando Javier Gómez, bizkaitar futbolari ohia.
* 1958 – Jon Alonso, euskal idazlea eta itzultzailea.
* 1961 – Elixabete Perez, gipuzkoar euskalaria.
* 1963 –
** Inazio Mujika, gipuzkoar idazlea eta editorea.
** Francisco Puertas, gipuzkoar errugbilari ohia.
** Markos Zapiain, euskal idazle eta filosofoa.
* 1966 – Alex Sardui, bizkaitar abeslaria.
* 1974 –
** Jon Garaño, gipuzkoar zinemagilea.
** Oroitz Jauregi, gipuzkoar hizkuntzalaria eta EHUko irakaslea.
** Aizpea Otaegi, Elhuyar Fundazioko Aholkularitza Zerbitzuan koordinatzaile nagusi ohia eta Errenteriako alkatea.
* 1975 – Felipe Guréndez, arabar futbolari ohia.
* 1980 – Yoana Martinez, gipuzkoar badminton jokalaria.
* 1986 – Irma Hoffren, gipuzkoar dantzaria.
* 1996 – Oier Calvillo, gipuzkoar futbolaria.

### Mundua

* 709 – Kōnin enperadorea, Japoniako 49. enperadorea (h. 782).
* 1522 – Lamoral, Egmonteko kondea, herbehereetar militarra (h. 1568).
* 1527 – Luca Cambiaso, italiar pintorea (h. 1585).
* 1736 – Anton Graff, suitzar margolari erretratugilea (h. 1813).
* 1743 – Johannes Ewald, daniar antzerkigile eta poeta (h. 1781).
* 1761 – José Marchena, espainiar politiko liberala eta frantsestua (h. 1821).
* 1773 – Tokugawa Ienari, Tokugawa shogunerriko hamaikagarren shoguna (h. 1841).
* 1785 – David Wilkie, eskoziar margolaria (h. 1841).
* 1787 – Louis Daguerre, frantziar fisikari, kimikari, margolari eta antzoki-dekoratzailea, dagerrotipoaren asmatzailea (h. 1851).
* 1804 – Alfonso La Marmora, Italiako lehen ministroa (h. 1878).
* 1805 – Pierre Gustave Brunet, frantziar bibliografo eta ediziogilea (h. 1896).
* 1810 – Asa Gray, estatubatuar naturalista eta medikua, XIX. mendeko estatubatuar botanikari garrantzitsuena gisa hartua (h. 1888).
* 1818 –
** Marie Guy-Stéphan, frantziar dantzaria (h. 1873).
** Marco Minghetti, Italiako lehen ministroa (h. 1886).
* 1832 – Adolf Erik Nordenskiöld, suediar jatorriko finlandiar esploratzailea eta naturalista (h. 1901).
* 1836 – W. S. Gilbert, ingeles antzerkigile, libretista, olerkari eta ilustratzailea (h. 1911).
* 1849 – Libbie Riley Baer, estatubatuar poeta (h. 1929).
* 1850 – Vicente Cutanda, espainiar margolaria (h. 1925).
* 1859 – Flora Sassoon, indiar enpresaburu, hebraista eta filantropoa (h. 1936).
* 1860 – Ignacy Jan Paderewski, poloniar musikagile, pianista eta politiaria (h. 1941).
* 1873 – Francisco Villota, Olinpiadetan domina bat lortu zuen lehenengo espainiarra (Jose Amezolarekin batera pilotan) (h. 1950).
* 1877 – Arthur Pigou, britainiar ekonomialaria, XX. mendearen lehen erdiko ekonomialaririk handienetakoa (h. 1959).
* 1878 – Hubert Loutsch, Luxenburgoko lehen ministroa (h. 1946).
* 1882 –
** Wyndham Lewis, ingeles idazle, margolari eta kritikaria (h. 1957).
** Jacques Maritain, frantziar filosofo katolikoa (h. 1973).
* 1888 – Frances Marion, estatubatuar kazetaria, idazlea eta zinema gidogilea (h. 1973).
* 1889 – Zoltán Tildy, Hungariako presidentea (h. 1961).
* 1891 –
** Maria Ivogün, hungariar sopranoa (h. 1987).
** Gio Ponti, italiar arkitekto eta diseinatzailea (h. 1979).
* 1894 – Manuel Aznar, espainiar kazetari, politikari eta diplomatikoa (h. 1975).
* 1897 – Patrick Maynard Stuart Blackett, ingeles fisikaria, 1948ko Fisikako Nobel Saria (h. 1974).
* 1898 – Joris Ivens, herbehereetar film-zuzendaria (h. 1989).
* 1900 – George Kistiakowsky, ukrainar-estatubatuar kimikaria, lehen bonba atomikoaren lehergaiaren diseinatzailea (h. 1982).
* 1901 – George Gallup, estatubatuar estatistikalaria (h. 1984).
* 1906 –
** Klaus Mann, alemaniar idazlea (h. 1949).
** George Wald, estatubatuar biokimikaria, 1967ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1997).
* 1907 –
** Pierre Dreyfus, frantziar politikari eta enpresaburua (h. 1994).
** Compay Segundo, kubatuar musikari eta konpositorea (h. 2003).
* 1913 – Aisha Abdelrahman, Bint al-Shati, arabierazko egiptoar idazlea eta literatura irakaslea (h. 1998).
* 1917 – Pedro Infante, mexikar aktore eta abeslaria, XX. mendeko rantxera kantari ospetsuenetako bat (h. 1957).
* 1922 – Luis Somoza Debayle, Nikaraguako presidentea (h. 1967).
* 1923 – Alan Bartlett Shepard, estatubatuar astronauta (h. 1998).
* 1924 – Lise Østergaard, daniar psikologoa eta politikaria (h. 1996)
* 1927 – Eldar Riazanov, sobietar zinemagilea (h. 2015).
* 1928 – Sheila Jordan, estatubatuar jazz-abeslaria.
* 1931 –
** Blanca Álvarez Mantilla, espainiar kazetaria eta irakaslea (h. 2000).
** Roberto Goizueta, euskal jatorriko kubatar-estatubatuar enpresaburua, The Coca-Cola Companyko zuzendaria (h. 1997).
* 1933 – Vassilis Vassilikos, greziar idazle eta politikaria (h. 2023).
* 1936 – Don Cherry, estatubatuar jazz musikagilea (h. 1995).
* 1939 –
** Margaret Atwood, kanadar idazlea, politikaria eta feminista.
** Amanda Lear, frantziar abeslari, margolari, telebista aurkezle, aktore eta modelo ohia.
** John O'Keefe, estatubatuar-britainiar psikologo eta neurozientzialaria, 2014ko Medikuntzako Nobel Saria.
* 1940 – Qabus Bin Said, Omango sultana (h. 2020).
* 1941 –
** David Hemmings, ingeles aktore, zinema zuzendari, ekoizle eta abeslaria (h. 2003).
** Ronnie Lamont, irlandar errugbilaria (h. 2022).
** Marta Pessarrodona i Artigues, kataluniar poeta, narratzaile eta literatura kritikaria.
* 1942 –
** Linda Evans, estatubatuar aktorea.
** Mónica Randall, telebistako aktore eta aurkezle kataluniarra.
* 1943 –
** Manuel António Pina, portugaldar idazlea eta kazetaria (h. 2012).
** Daniel Rabinovich, argentinar umorista, aktorea eta musikaria, Les Luthiers taldeko kidea (h. 2015).
* 1945 –
** Wilma Mankiller, amerindiar ekintzailea (h. 2010).
** Mahinda Rajapaksa, Sri Lankako presidente ohia.
* 1948 – Ana Mendieta, kubatar-estatubatuar performance-artista feminista (h. 1985).
* 1953 – Alan Moore, ingeles idazle eta komiki gidoigilea.
* 1957 – Seán Mac Falls, irlandar poeta.
* 1959 – Karla Faye Tucker, 1984 geroztik Amerikako Estatu Batuetan heriotza zigorrerekin exekutatu zuten lehen emakumea (h. 1998).
* 1960 – Kim Wilde, ingeles pop abeslaria.
* 1963 – Peter Schmeichel, daniar futbolaria, inoizko atezainik hoberenetakoa.
* 1965 - Marta Reyero, espainiar kazetaria eta telebista aurkezlea.
* 1966 - Rexina Vega, galiziar literatura idazlea, itzultzailea eta ikertzailea.
* 1968 – Owen Wilson, estatubatuar aktore eta gidoilaria.
* 1970 –
** Mike Epps, estatubatuar aktorea eta raperoa.
** Peta Wilson, australiar aktore eta modeloa.
* 1971 – Bobby Julich, estatubatuar txirrindulari ohia.
* 1972 – Serhiy Skatxenko, ukrainar futbolari ohia.
* 1973 –
** Darko Kovačević, serbiar futbolaria.
** Shiho Onodera, japoniar futbolari ohia.
* 1974 – Chloë Sevigny, estatubatuar aktore, moda diseinatzaile eta modeloa.
* 1975 –
** Raquel Sánchez Jiménez, kataluniar abokatua eta politikaria.
** Jason Williams, NBAko estatubatuar saskibaloi jokalari ohia.
* 1981 –
** Thierry Dusautoir, bolikostar-frantziar errugbi jokalari ohia.
** Maral Yazarloo-Pattrick, irandar artista eta moda diseinatzailea.
* 1982 – Marlène Schiappa, frantziar politikaria, idazlea eta emakumeen eskubideen aldeko aktibista.
* 1985 – Allyson Felix, estatubatuar atleta, abiadura-probetan aditua, domina gehien irabazi duen emakumezko atleta.
* 1992 –
** Asier Barahona, espainiar futbolaria.
** Emanuel Buchmann, alemaniar txirrindularia.
** Queralt Casas, kataluniar saskibaloi-jokalaria.
* 1997 - Esther Estevez, galiziar kazetaria eta telebista aurkezlea.
* 2000 - Yenesi, asturiar abeslari eta artista.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1489 – Domenjón Gonzalez, gipuzkoar politikaria.
* 1761 – Agustin Basterretxea, euskal apaiz eta idazlea (j. 1700).
* 1943 – Felix Bilbao Ugarriza, bizkaitar apaiz katolikoa, Tortosako apezpikua, Tortosan (j. 1873).
* 1958 – Francisco Pagazaurtundua, Pagaza, euskal herritar futbolari eta entrenatzailea, Madrilen (j. 1895).
* 1968 – Pablo Gurpide, euskal apezpikua, Bilboko elizbarrutiko bigarren apezpikua (j. 1898).
* 1975 – Ignacia Idoate Iragui, nafar moja, Zamorako umezurtz-etxearen zuzendaria, Madrilen (j. 1900).
* 1990 – Leon Bilbao, euskal albokaria (j. 1916).
* 1994 – Luis Maria Uribe, Volea, bizkaitar futbolaria (j. 1906).
* 1998 – Ramon Urmeneta, iruindar arkitektoa eta artista (j. 1918).
* 2000 – Maria Txurruka, gipuzkoar erraketista (j. 1923).
* 2003 – Jose Luis Aresti, bizkaitar hegazkinlaria, Madrilen (j. 1917).
* 2008 – Émile Temime, lapurtar historialaria, Espainiako Gerra Zibilean aditua, Marseillan (j. 1926).
* 2016 –
** Maria Jesus Agirre, arabar politikaria (j. 1945).
** Juan Mari Narbaiza, gipuzkoar bertsolaria (j. 1949).

### Mundua

* 942 – Odon Clunykoa, Clunyko bigarren abadea eta San Benediktoren Ordenaren eraberritzailea (j. c. 978).
* 1305 – Joan II.a Bretainiakoa, Bretainiako dukea (j. 1239).
* 1472 – Basilios Bessarion, bizantziar filosofoa eta erlijiosoa eta Iruñeko apezpikua (j. 1403).
* 1535 – Piero de Ponte, Maltako Ordenako 45. Printze eta Maisu Nagusia (j. 1462).
* 1630 – Esaias van de Velde, herbeheretar margolaria (j. 1587).
* 1632 – Ludovico Ludovisi, italiar kardinala (j. 1595).
* 1720 – Jack Rackham, Kaliko Jack, ingeles kapitain pirata (j. 1682).
* 1724 – Bartolomeu Lourenço de Gusmão, portugaldar apaiz jesuita, naturalista eta asmatzailea (j. 1685).
* 1814 – Aleijadinho, brasildar arkitekto eta eskultorea (j. 1738).
* 1830 – Adam Weishaupt, alemaniar filosofo, zuzenbide irakasle eta Illuminati elkarteko sortzailea (j. 1748).
* 1851 – Ernesto Augusto Hannoverkoa, Hannoverko erregea (j. 1771).
* 1868 – José Tadeo Monagas, Venezuelako presidentea (j. 1784).
* 1876 – Narcisse Virgilio Díaz, frantziar Barbizongo eskolako margolaria (j. 1807).
* 1885 – Theo van Lynden van Sandenburg, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1826).
* 1886 – Chester Alan Arthur, Ameriketako Estatu Batuetako 21. Presidentea (j. 1829).
* 1909 – Renée Vivien, frantsesez idazten zuen britainiar poeta (j. 1877).
* 1922 – Marcel Proust, frantziar idazlea (j. 1871).
* 1934 – Pietro Gasparri, italiar kardinala (j. 1852).
* 1941 –
** Walther Hermann Nernst, alemaniar fisikari eta kimikaria, 1920ko Kimikako Nobel Saria (j. 1864).
** Ivan Panfilov, sobietar militarra (j. 1893).
** Chris Watson, Australiako 3. lehen ministroa (j. 1867).
* 1952 – Eugène Grindel Eluard (Paul Eluard), frantziar olerkaria (j. 1895).
* 1960 - Gertrude Elles, britainiar geologo, paleontologo eta unibertsitateko irakaslea, graptolitoetan aditua (j. 1872).
* 1962 – Niels Bohr, daniar fisikaria, 1922ko Fisikako Nobel Saria (j. 1885).
* 1965 – Henry A. Wallace, Ameriketako Estatu Batuetako presidenteordea (j. 1888).
* 1973 – Alois Hába, txekiar musikagilea (j. 1893).
* 1976 –
** Alvaro de Orriols, kataluniar idazlea (j. 1894).
** Man Ray, estatubatuar artista modernista (j. 1890).
** Marisa Roesset Velasco, espainiar margolari figuratiboa eta irudigilea (j. 1904).
* 1977 – Kurt Schuschnigg, Austriako kantzillerra (j. 1897).
* 1978 – Jim Jones, Herriaren Tenplua sektaren sortzaile eta burua, Guyanako Jonestown herrian berak agindutako sektakideen suizidio masiboan (j. 1931).
* 1986 – Gia Carangi, estatubatuar modeloa, lehen top modela eta HIESaren ondorioz hildako lehen emakume ezaguna (j. 1960).
* 1987 – Jacques Anquetil, frantziar txirrindularia, 5 Frantziako Tour irabazi zituen lehenengoa (j. 1934).
* 1990 –
** Anne Revere, estatubatuar aktorea (j. 1903).
** Beatrice Shilling, britainiar ingeniari aeronautikoa (j. 1909).
* 1991 –
** Claude Cahen, frantziar historialaria, Erdi Aroko islamaren historian aditua (j. 1909).
** Gustáv Husák, Txekoslovakiako presidentea (j. 1913).
* 1993 – André Robert, kanadar zientzialaria (j. 1929).
* 1994 – Cabell Calloway, estatubatuar jazz musikaria, abeslaria eta aktorea (j. 1907).
* 1996 –
** Greer Lankton, estatubatuar artista, panpina artistikoak sortzeagatik ezaguna (j. 1958).
** Étienne Wolff, frantziar biologoa (j. 1904).
* 1999 – Paul Bowles, estatubatuar idazle, itzultzaile eta musikagilea (j. 1910).
* 2002 –
** James Coburn, estatubatuar aktorea (j. 1928).
** Edith Hirsch Luchins, poloniar-estatubatuar matematikaria (j. 1921).
* 2004 –
** Alfred Maseng, Vanuatuko presidentea.
** Miquel Porter i Moix, Nova Cançó zineasta kataluniarra (j. 1930).
* 2010 – Brian G. Marsden, britainiar astronomoa (j. 1937).
* 2012 – Emilio Aragón Bermúdez Miliki, espainiar pailazoa, abeslaria eta telebista aurkezlea (j. 1929).
* 2015 – Jonah Lomu, zeelandaberriar errugbilaria, kirol horretan izan den lehenbiziko izar handia (j. 1975).
* 2016 –
** Denton Cooley, estatubatuar medikua, bihotz artifizial oso bat gizaki baten gorputzean jartzea lortu zuen lehen kirurgialaria (j. 1920).
** Sharon Jones, estatubatuar abeslaria (j. 1956).
* 2017 –
** Azzedine Alaïa, tunisiar jatorriko frantziar jostuna (j. 1940).
** José Manuel Maza, espainiar magistratu, kriminologo eta idazlea (j. 1951).
** Youssouf Ouédraogo, Burkina Fasoko lehen ministroa (j. 1952).
** Pancho Segura, ekuadortar-estatubatuar tenislaria (j. 1921).
** Naim Süleymanoğlu, turkiar haltera (j. 1967).
** Malcolm Young, Angus Youngen anaia da eta AC/DC musika taldearen sortzailea (j. 1953).
* 2019 - Argentina Santos, azkenetariko fado-kantari handia (j. 1924).
* 2020 –
** Pim Doesburg, herbeheretar futbolaria (j. 1943).
** Umar Ghalib, Somaliako lehen ministroa (j. 1930).
** Adam Musiał, poloniar futbolaria (j. 1948).
** Auðunn Gestsson, islandiar egunkari-saltzaile, poeta eta margolaria (j. 1938).
* 2023 – Ruud Geels, herbeheretar futbolaria (j. 1948).

## Jaiak eta urteurrenak

* Sehaska egutegiko izendegia: Latxe, Pago, Pagari eta Pagomari.
* Haurrak sexu-esplotazio eta sexu-abusuarengandik babesteko Europako Eguna
* Arte Islamikoaren Nazioarteko Eguna

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3027
* Multimedia: 18 November / Q3027