# Esprontzeda

Esprontzeda Nafarroako udalerria da. Lizarrako merindadeko herri honek 119 biztanle zituen 2014. urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 75 kilometrora dago.

## Geografia
### Inguru naturala eta kokapena

Herria, Nafarroa mendebaldean kokatzen da, Arabako mugatik gertu. NA-7200 errepidean dago, Santsoleko norabidean.
Esprontzedak Torralba del Rio eta Mirafuentesekin egiten du muga iparraldean, Desojorekin ekialdean, Torralba del Rio eta Bargotarekin mendebaldean, eta Armañantzasekin hegoaldean.

### Klima eta landaredia

Esprontzedako klima, mediterraniar kontinentala da, urteko batez besteko balioak honakoak dira: 11 graduko tenperatura, eta 600-1.000mm bitarteko prezipitazioak. Urteroko egun euritsuak 80 inguru dira herrigunean, eta 100 edo gehiago udalerriaren iparraldeko gune menditsuenean.
Nekazaria eta gizakiaren eragina dela eta, jatorrizko landaredia bost hektarea arte, eta birlandatutako pinuetara mugatzen da. Zuhaitz hauek, olibondo eta bestelako laboreak dauden lurren artean hazten dira.

## Historia

Esprontzedako udalaren mugetan Pedrigosako historiaurreko aztarnategia dago. Jaurerria duela mende askotatik, 1323an herritarrek Morentingo Gonzalo Martinezi jaurerria erosi zioten, eta Nafarroako Carlos I.a erregeak Vianako forua eman zien esprontzedatarrei.
1847an herriak eskola zeukan. Maisua, sakristaua eta udaletxeko idazkaria zen aldi berean. 1833 eta 1839 urteetako Gerra Karlistan udalerrian zegoen mendi bakarra goldatu zen. XX. mendean uruna egiteko errota zegoen herrian.
Maximo Ruiz de Gaona zientzialari ospetsua bertan jaio zen 1902an.

## Demografia

* Esprontzedako biztanleria
* Datu-iturria: www.ine.es
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko hiru etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %2,38a (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

## Politika
### Udaletxea

Esprontzedako udaletxeko idazkaria Torres del Rio eta Azueloko idazkari ere bada.
* HELBIDEA: Picota Kalea, 2

### Alkateak

Hauek izan dira Esprontzedako azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia |
| Jose Javier Ruiz de Villalba Diaz de Cerio | 1979 | 1983 | Nafarroako Alderdi Sozialista |
| Luis Maria Rodriguez Pinillos | 1983 | 1987 | Agrupacion Electoral Virgen del Campo de Espronceda |
| Jesus Larumbe Fernandez | 1987 | 1991 | Nafarroako Alderdi Sozialista |
| Jose Javier Ruiz de Villalba Diaz de Lerio | 1991 | 1995 | Nafar Herriaren Batasuna |
| Jose Javier Ruiz de Villalba Diaz de Lerio | 1995 | 1999 | Nafar Herriaren Batasuna |
| Jose Luis Fernandez Irisarri | 1999 | 2003 | Agrupacion Independiente |
| Jose Luis Fernandez Irisarri | 2003 | 2007 | Agrupacion Independiente de Espronceda |
| Jose Luis Fernandez Irisarri | 2008 $^a$ | 2009 $^b$ | Kudeaketa batzordea |
| Laura Marquinez Corres | 2009 | 2011 | Kudeaketa batzordea |
| Angel Maria Fernandez Azpilicueta | 2011 | 2015 | Agrupacion Independiente San Vicente |
| Angel Maria Fernandez Azpilicueta | 2015 | 2019 | Nafarroako Alderdi Sozialista |
| Lizhet Jhoana Cerpa Paredes | 2019 | 2023 | Agrupacion Independiente de Espronceda |
| Lizhet Jhoana Cerpa Paredes | 2023 | Jardunean | Agrupacion Independiente de Espronceda |
$^a$ 2007an ezin izan zen Kudeaketa batzorde bat antolatu.
$^b$ 2009ko irailean Jose Luis Fernandez Irisarri alkateak dimisioa aurkeztu zuen.

## Jaiak eta ospakizunak

* Herriko jaiak San Miguelen omenez ospatzen dira irailaren 29tik irailaren 26ra.
* Mendekoste egunean, herritarrak Kodesko Ama Birjinaren santutegira joten dira erromerian.
* San Isidro egunean, maiatzaren 15ean, prozesioa antolatzen da herritik, inguruko laborantza lurretara. Abadeak, lurrak bedeinkatu eta herrira bueltatzen dira. San Roke eta San Miguel egunetan ere prozesioak antolatzen dira.

## Euskara

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Esprontzeda eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %1,22k zekien euskaraz hitz egiten.

## Zerbitzuak

Esprontzeda "Jurramendi Mankomunitateko" kidea da.

## Ondasun nabarmenak

San Bizente Martiriaren eliza, XVI. mendearen bigarren erdian eraikia. Elizak nabe bakarra dauka, poligono itxurako aurrealdea, eta ganga estaldura. Parrokiako dorrea XVII. mendean egin zuten. Landako Ama Birjinaren baseliza bestalde, herriaren kanpoaldean dago.
Eraikuntza zibilari dagokionez, Azedotarren jauregia nabarmentzen da, XVII. mendean harlanduz eginiko eraikina.

## Esprontzedar ospetsuak

* Juan Cruz Ruiz de Cabañas (1752-1824), Guadalajarako apezpikua.
* Maximo Ruiz de Gaona (1902-1971), apaiza eta paleontologoa.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
* ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).
* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) «Dimite por motivos laborales el alcalde de Espronceda» Diario de Navarra 2009-09-24 (Noiz kontsultatua: 2024-10-08).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Nueve alcaldes han sido sustituidos en poco más de dos años de legislatura municipal» Diario de Noticias de Navarra 2009-10-13 (Noiz kontsultatua: 2024-10-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Tiempos de cambio en Tierra Estella» Revista Calle Mayor 2015-05-29 (Noiz kontsultatua: 2025-02-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El mapa político de Navarra: todos los alcaldes y alcaldesas» Diario de Noticias de Navarra 2019-06-16 (Noiz kontsultatua: 2024-10-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Arrancan los alcaldes» Diario de Noticias de Navarra 2019-06-22 (Noiz kontsultatua: 2024-10-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Navarra, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Navarra 2023-06-18 (Noiz kontsultatua: 2024-10-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Los nuevos alcaldes y alcaldesas de Navarra» Diario de Navarra 2023-06-18 (Noiz kontsultatua: 2024-10-06).
* ↑ «Ruiz de Cabañas Crespo, Juan Cruz» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (Noiz kontsultatua: 2020-04-12).
* ↑ «Ruiz de Gaona Leorza, Máximo» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (Noiz kontsultatua: 2020-04-12).

## Ikus, gainera

* Nafarroako udalerrien zerrenda
* Vianaldea
* Lizarrako merindadea

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Esprontzedako udalaren webgunea.
* (Gaztelaniaz) Esprontzedari buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.
* Desoiorako errepidea Esprontzeda parean Google Street View-n.
* Datuak: Q1922560
* Multimedia: Espronceda / Q1922560
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Esprontzeda