# Marokoar arabiera

Marokoar arabiera (arabieraz: لهجة مغربية‎, láhŷa maghribiya), magrebiera edo marokoar darija (دارجة) arabiera dialektaleko aldaeren multzotik datorren hizkuntza bat da, Marokon eta inguruko herrialdeetan mintzatzen dena. Ezaugarri komun ugari ditu Aljerian, Tunisian eta Libiako zenbait tokitan hitz egindako hizkerekin. Elkarrekiko ulergarritasuna duten arabierazko dialekto multzo ugari dira, Libiako mendebaldetik Mendebaldeko Sahararaino hedatuak.
Diglosia egoera larria dago ahozko komunikazioan, batetik publizitatean eta komunikabide informaletan (Internet, sare sozialak eta mugikorreko mezularitza) ahozko aldaeraren eta, bestetik, idatzizko komunikabide formaletan (prentsa, administrazioa edo literatura) arabiera estandar moderno nagusiaren artean. Bi hizkuntzak ulergaitzak dira, eta aldeak hizkuntza erromanikoen eta latinaren artean daudenen antzekoak dira.

## Fonetika
### Bokalak

Hona hemen marokoar arabierazko bokalen taula:
| | Labur | Labur | Labur | Luze | Luze |
| | Aitzineko | Erdiko | Atzeko | Aitzineko | Atzeko |
| Itxi | ə | ə | u | iː | uː |
| Erdiitxi | ə | ə | | | |
| Ireki | ə | ə | | aː | aː |

### Kontsonanteak

Hona hemen marokoar arabierazko kontsonanteen taula:
| | | Ezpainkari | Ezpainkari | Hortzartekari | Hortzartekari | Sabaikari | Belar | Ubular | Faringari | Glotal |
| | | Arrunt | Enfatiko | Arrunt | Enfatiko | Sabaikari | Belar | Ubular | Faringari | Glotal |
| Sudurkari | Sudurkari | m | mˤ | n | | | | | | |
| Leherkari | Ahoskabe | (p) | | t | tˤ | | k | q | | ʔ |
| Leherkari | Ahostun | b | bˤ | d | dˤ | | ɡ | | | |
| Igurzkari | Ahoskabe | f | (fˤ) | s | sˤ | ʃ | | χ | ħ | h |
| Igurzkari | Ahostun | (v) | | z | zˤ | ʒ | | ʁ | ʕ | |
| Dardarkari bakun | Dardarkari bakun | | | ɾ | ɾˤ | | | | | |
| Dardarraniztun | Dardarraniztun | | | r | rˤ | | | | | |
| Hurbilkari | Hurbilkari | | | l | lˤ | j | w | | | |

## Idazkera

Bere historiaren zati handienean, marokoar arabierak ez zuen idatzizko formarik izan; beraz, ez du ortografia-sistema arauturik edo normalizaturik. Marokoko musulman alfabetatu gehienek arabiera estandarrean idazten dute, marokoar arabiera lehen hizkuntza izan arren. Hala ere, Interneten esparruan, sare sozialek eta mugikorren mezularitzak latinezko alfabetoa darabilte, zenbait zenbaki edo letra-konbinazio erabiliz, soinu bereizgarri batzuk transkribatzeko, hala nola:
* â - 3 = ﻉ "ʿayn", ʔˤ
* gh = ﻍ "ġayn", ɣ
* kh - 5 = ﺥ "ḫā", x
* h - 7 = ﺡ "ḥā", ħ
* q - 9 = ﻕ "qāf", q
* sh - ch = ش "šīn", ʃ
Dena dela, literatur hizkuntza da: ospe handiko hainbat idazlan ditu, hala nola Kenza El Ghalirenak eta Youssef Amine Alamirenak, eta itzulpen ugari ere daude, besteak beste Printze txikia edo Amir saghir.

## Lexikoa

Marokoar arabierak amazigeraren eta latinaren substratuaren eragin handia du ezaugarri. Lexikoa semitikoa da gehienbat, arabiera klasikotik eratorria. Amazigerazko, frantsesezko eta gaztelaniazko hainbat mailegu ere baditu.
Arabiera klasikotik eratorritako hitzen adibide batzuk
* kəlb: txakurra (kalb كلب)
* qəṭ: katua (qiṭṭ قط)
* qərd: tximinoa (qird قرد)
* bħar: itsasoa (baħr بحر)
* šəmš: eguzkia (šams شمس)
* bab: atea (bab باب)
* ħiṭ: horma (ħā'iṭ حائط)
* bagra/baqra: behia (baqarah بقرة)
* koul: jan (akala أكل)
* fikra: ideia (fikrah فكرة)
* ħub: maitasuna (ħubb حب)
* dhab: urrea (dhahab ذهب)
* ħdid: metala (ħadid حديد)
* ržəl: oina (rijl رجل)
* ras: burua (ra's رأس)
* wžəh: aurpegia (wažh وجه)
* bit: gela (bayt بيت)
* xiṭ: alanbrea (khayṭ خيط)
* bənti: nire alaba (ibnati ابنتي)
* wəldi: nire semea (waladi ولدي)
* rajəl: gizona (rajul رجل)
* mra: emakumea (imra'ah امرأة)
Amazigerazko maileguen adibide batzuk
* muš: katua
* xizzu edo žaada: azenarioak
* tekšita: Marokoko jantzi tipikoa
* lalla: andrea
* mesus: zaporegabea
* tburiš: oilo-ipurdia
* fazeg: bustia
* zezon: gorra
* henna: amona
* dšar edo tšar: eskualdea
* mezlot: txiroa
* sebniya: burukoa
* šlaɣem: bibotea
* awriz: takoia
* sifet edo sarred: bidali
* sarut: giltza
* baxuš: intsektua
* kermos: pikuak
* zgel: aldera begira egon
* fakron: dortoka
* bra: gutuna
* dmir: lan gogorra
Frantsesezko maileguen adibide batzuk
* forshita/forsheta: sardexka (fourchette)
* tonobil/tomobil: autoa (automobile)
* telfaza: telebista (télévision)
* radio: irratia (radio)
* bartma: apartamentua (appartement)
* rompa: biribilgunea (rondpoint)
* tobis: autobusa (autobus)
* kamera: kamera (caméra)
* portable: mugikorra (portable)
* tilifūn: telefonoa (téléphone)
* briki: pizgailua (briquet)
* parisiana: baguette (baguette parisienne)
* disk: abestia (disque)
* tran: trena (train)
* serbita: ahozapia (serviette)
* tabla: mahaia (table)
* ordinatūr/pc: ordenagailua (ordinateur / pc)
* boulis: polizia (police)
Gaztelaniazko maileguen adibide batzuk
* rwida: gurpila (rueda)
* kuzina: sukaldea (cocina)
* simana: astea (semana)
* manta: burusia (manta)
* rial: erreala (dirua) (real)
* fundo: hondoa (fondo)
* karrossa: zalgurdia (carroza)
* kama: ohea (cama)
* blassa: plaza (plaza)
* komir: Parisko ogia (comer)
* elmaryo: armairua (el armario)
* karratera: errepidea (carretera)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Kees Versteegh, et al.. (2006). Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics. BRILL.
* 1 2 (Ingelesez) Caubet, Dominique. (2007). «Moroccan Arabic» Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics. 3 Brill, 3 (276) or. (Noiz kontsultatua: 2025-02-15).
* ↑ (Ingelesez) Gottreich, Emily. (2020). Jewish Morocco: A History from Pre-Islamic to Postcolonial Times. London: I.B. Tauris, 59 or. ISBN 978-1-78076-849-6. (Noiz kontsultatua: 2025-02-18).
* ↑ (Frantsesez) Ferrara, Valentina. (2017). À propos du darija. , 4 or. (Noiz kontsultatua: 2025-02-18).
* ↑ (Ingelesez) Haspelmath, Martin; Tadmor, Uri. (2009). Loanwords in the World's Languages: A Comparative Handbook. Walter de Gruyter, 195 or. ISBN 978-3-11-021844-2. (Noiz kontsultatua: 2025-02-18).
* ↑ (Frantsesez) Elimam, Abdou. (2009). «Du Punique au Maghribi : Trajectoires d'une langue sémito-méditerranéenne» Synergies Tunisie 1: 25-38. (Noiz kontsultatua: 2025-02-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56426
* Multimedia: Moroccan Arabic dialect / Q56426