# Igeltsu-kartoi

Igeltsu-kartoia, igeltsu-taula edo PYL (igeltsu xaflatuzko plaka, izen generiko ofiziala), Pladur, Durlock, Gyplac, Tablaroca, Volcanita edo Drywall izen komertzialez ere ezaguna, barruko hormak egiteko eta sabaiak eta hormak estaltzeko erabiltzen den eraikuntza-material bat da. Plaka, panel edo taula industrializatu moduan erabiltzen da. Sistema, bi kartoi-geruzen artean ijeztutako igeltsuzko plaka bat jartzean datza, eta beraz, haren osagaiak igeltsua eta zelulosa izaten dira oro har. Igeltsua konprimitzeko erresistentzia ona baliatzen da, kartoizko sandwichak ematen dion flexioarekiko erresistentzia onari esker. Egiturak oso pisu eta lodiera txikiko altzairu galbanizatuzko profilekin muntatu ohi dira.
Drywall lehorrean egiteko eraikuntza-sistema bat da. Sistemaren osagaiak altzairu galbanizatuzko profilak dira, modulazioaren arabera pareta, horma edo beste baten egitura-arima osatuko dutenak, garatzeko beharraren arabera. Egitura edo arima hori kartoizko eta igeltsuzko plakez estaliko da, eta barrualdeetarako bakarrik balio dute, kanpoaldeetarako fibrozementuzko plakak erabiltzen baitira. Biek dute finkapen propioa; egiturek, berriz, finkatze- eta ainguratze-elementu propioak dituzte.

## Historia

Sackett Board (lehen drywall-a) 1894an asmatu zuten Augustine Sackettek eta Fred Kanek, Rensselaer Institutu Politeknikoko graduatuek. Artilezko feltrozko paperezko lau geruzaren barruan igeltsuzko geruzak jarriz egin zen. Orriek 914 mm × 914 mm × 6 mm-ko lodiera zuten (36 bider 36 bider hazbeteko 1/4), eta ertz irekiak (zinta itsaskorrik gabe).
Igeltsuzko panelak 1910 eta 1930 artean eboluzionatu zuten, panelaren ertzak bilduta eta feltrozko paperezko barneko bi geruzak ezabatuta hasi zen, paperez egindako estalduren mesedetan. 1910ean, United States Gypsum Corporationek Sackett Plaster Board Company erosi zuen, eta 1917an Sheetrock.
Instalazioan eraginkortasuna emanez, suarekiko erresistentzia-neurri gisa garatu zen. Geroago, airea sartzeko teknologiari esker, taulak arinagoak eta ez hain hauskorrak izan ziren, eta junturak tratatzeko materialek eta sistemek ere eboluzionatu egin zuten.

## Propietateak

Kartoizko igeltsuzko plakak 1,20 metroko zabalera estandarizatuan fabrikatzen dira, 2, 2,5, 2,6, 2,7, 2,8 eta 3 metroko luzeran. Fabrikatzaileek plakaren luzera bezeroaren neurrietara egokitu dezakete dimentsio handiko eskaeretarako. Hainbat lodieratan merkaturatzen dira (10, 12,5, 15 eta 18 mm). Lodiera handietarako ohikoa da lodiera txikiko zenbait plaka gainjartzea, «batera» jarrita.
Igeltsuzko taulek kapsulatutako suebaki-nukleoa dute paper lodian, normalean paper birziklatua, aurrealdean akabera naturala duena eta atzealdean paper gogorra duena. Horri esker, erraz maniobratu eta ebaki daiteke, kuter edo labanarekin, eta, horrela, errazago instalatzen dira eta berehala aplikatzen dira edozein motatako estaldurak edo akaberak (pintura, orea, azulejua, etab.). Junturak (igeltsuzko taula-plaken arteko loturak) behar bezala tratatzen dira instalazio-prozesuan, eta bastidoreen mugimenduek eragindako pitzadura saihesten dute.
Erabilera arrunterako kartoizko plakez gain, erabilera berezietarako aldatutako plakak ere badaude.

### Suarekiko erresistentzia

Igeltsu-kartoia ez da sukoia, hau da, ez da erretzen zuzeneko suaren eraginpean egon arren. Kaltzio sulfato hidratatuz (CaSO4 + H2O) eta beste konposatu batzuez egina dago. Suaren eraginpean jartzean, kaltzio sulfatoak ur molekulak galtzen ditu lurruntzearen ondorioz, eta suaren hedapena zenbait minutuz atzeratzen du. Lehortzean edo deshidratatzean, kaltzio sulfatoa desintegratu egiten da (krakela) eta plaka suntsitu egiten da, azkenik sua hormaren beste aldera igarotzea ahalbidetuz.
Behar bezala instalatu behar da, suaren aurkako hesia izan dadin; izan ere, edozein zulaketak edo espazio txikik sua pasatzen utziko du, plaka desintegratu ez bada ere.
Plaka lodiago batek gehiago eusten dio suaren erasoari mota bereko baina meheago batek baino. Bata bestearen gainean jarritako bi plakak ere suarekiko erresistentzia handiagoa eskaintzen dute; kasu horietan, komeni da junturak txandakatuta egotea, erresistentzia handiagoa eskaintzeko. Badira suari luzaroago eusten dioten konposatuekin fabrikatutako bertsio bereziak.
USGren eskuliburuan edo Espainian UNE EN 102.043 eskuliburuan argitaratutakoaren arabera, zenbait zehaztapen behar dira suarekiko erresistentea den egitura bat behar bezala mihiztatzeko. Erresistentzia-graduak 30 minututik zenbait ordura bitartekoak dira, eta erabili beharreko panelek eskatutako erregulazioak bete behar dituzte.
30 minutuko erresistentziarako, 5/8 hazbeteko lodiera duten bi panel erabiltzen dira goiko metalezko kanal batez, beheko kanal batez eta gutxienez 25 kalibreko metalezko zutoinez osatutako egituraren alde bakoitzean, gehienez 24 hazbeteko tartea dutela.
Ordubeteko suarekiko erresistentzia duten hormetan egitura metaliko bera eta x motako tablarokazko panelak erabiltzen dira, 5/8 lodierakoak, konposizioan trinkoagoak direnak, egitura metalikoaren alde bakoitzean.
Egituraren alde banatara atxikitako tablaroka-panelen kopurua handitzean, handitu egiten da suarekiko erresistentzia, mugatzaile horiek babestutako guneak okupatzen dituzten pertsonen osotasuna babestu ahal izateko.

### Isolamendu akustikoa

Igeltsuzko plakek oso masa txikia dutenez, berez ez dute isolamendu akustiko handirik (ematen). Isolamendu hori lortzeko, panelaren kameraren barruan jarritako material xurgatzaile bat jarri behar da, edo estradosaketa-plakaren eta euskarri-elementuaren artean jarritako material xurgatzaile bat.
Soinua material solidoen bidez hedatzen da, besteak beste, plakei eusten dieten metalezko egituren bidez edo plafoien gainean geratzen diren baoen bidez. Beraz, garrantzitsua da soinuaren aurkako tratamendua horma, egitura eta sabaia batera aztertzen dituen proiektua izatea, eraginkortasun handiagoa izateko.

### Isolamendu termikoa

Igeltsuzko plakak, berez, ez dira tenperatura-isolatzaile onak. Lodiera mehea duenez, beroa edo hotza erraz sartzen da igeltsuzko plaka alde batetik bestera, eta tenperatura deserosoetan geratzen da eraikitako espazioaren barruan. Isolamendu termiko ona lortzeko, beharrezkoa da hormen edo sabaien barrualdea beira-zuntzezko isolamendu termikoarekin, aparrezko plaka solidoekin edo beste material batzuekin estaltzea.

### Hezetasunarekiko erresistentzia

Hezetasunarekiko erresistenteak diren igeltsuzko plakak daude, eta lokal hezeetan erabiltzen dira, hala nola bainugeletan, garbiketa-geletan, sukaldeetan eta abarretan. Batzuetan, zipriztinak jasan ditzaketen eremuak egon daitezke. Hezetasunarekiko erresistenteak diren igeltsuzko plakak ura xurgatzea eta onddoak haztea atzeratzen duen paper tratatuarekin fabrikatuta daude. Gainera, plakaren nukleoak gehigarri bereziak ditu, zikindu eta desegin ez daitezen. Plakak noizean behin ur-zipriztinak jasateko diseinatuta daude, baina ez daude gomendatuta euriaren eraginpean egoteko, ezta ura edo lurrunarekin kontaktu zuzenean edo etengabean egoteko ere, esaterako, ureztagailu, dutxa edo saunak dauden lekuetan.
Etxeko bainugeletan eta sukaldeetan instalatu daiteke inolako arazorik gabe lizunaren aurkako geruza bat sartuz gero, eta hori kendu eta aldatu egin beharko da noizbehinka. Dekoraziorako lauza bat horma berean itsats daiteke, baina sistema horretarako itsasgarri berezi batekin egin behar da, hala nola PYLerako berariazko mortero-kolarekin.

### Beste aplikazio batzuk

Plakek baritazko edo berunezko xaflazko estaldurak izan ditzakete, panelera lotzen direnak ospitale eta kliniketako gela erradiologikoetan erabiltzeko, erradiazio ionizatzaileen aurkako hesi gisa erabiltzeko. Beira-zuntzezko xaflekin ere estal daitezke, guztiz garbigarriak direnak, sukalde industrialetarako edo elikagai-fabriketarako.
Igeltsuzko horma baten erresistentzia handia da, atzealdean metalezko hiru zutoin baititu. Diseinuak koadroak, sukaldeko altzariak, erlaitzak, pantailak eta abar zintzilikatzeko aukera ematen du, takete egokiak erabiliz. Horma errazagoa da hondatzen bada.

## Muntaia

Panelak oso lodiera txikiko altzairuzko profilekin muntatzen dira. Zatidura-panel baten egitura tipikoa bi zolataz eta 40 zentimetroko hainbat muntairez osatuta dago. Igeltsuzko plakak muntaietara finkatzen dira, orratz-puntako torloju autoperforanteak erabiliz.

## Araudia

Espainian fabrikatutako kartoizko igeltsuzko panelek UNE 102.023 arauaren produktu-espezifikazioak bete behar dituzte. Arau horrek bere gutxieneko ezaugarriak definitzen ditu:
* Dentsitatea: 800 kg/m3
* Klasifikazioa M-1 (ez-sukoia)

## Ikus halaber

* Isolamendu termikoa
* Aurrefabrikazioa
* Suaren aurkako babesa
* Trasdosatua

## Erreferentziak

* ↑ «Media Guide» web.archive.org 2009-07-08 (Noiz kontsultatua: 2024-11-19).