# Irailaren 26

Irailaren 26a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hirurogeita bederatzigarren eguna da, 270.a bisurteetan. 96 egun falta dira urtea amaitzeko.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Xabier Azkargorta Jaiotza: Azpeitia, 1953 Jessika Ponchet Jaiotza: Baiona, 1996 Javier Igiñiz Etxeberria Jaiotza: Lesaka, 1945 Joseba Ituarte Jaiotza: Lasarte-Oria, 1970 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan T. S. Eliot Jaiotza: Saint Louis, 1888 Heriotza: Kensington eta Londres, 1965eko urtarrilaren 4a Martin Heidegger Jaiotza: Meßkirch, 1889 Heriotza: Friburgo, 1976ko maiatzaren 26a Olivia Newton-John Jaiotza: Cambridge, 1948 Heriotza: Santa Ynez Valley $^{(en)}$ , 2022ko abuztuaren 8a Paulo VI.a Jaiotza: Concesio, 1897 Heriotza: Castel Gandolfo, 1978ko abuztuaren 6a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian Salustiano Olotzaga Jaiotza: Oion, 1805eko ekainaren 8a Heriotza: Enghien-les-Bains, 1873 Jose Soltxaga Jaiotza: Aberin, 1881eko urriaren 8a eta 1881 Heriotza: Donostia, 1953 Antonio Lekuona Jaiotza: Tolosa, 1831ko urtarrilaren 17a Heriotza: Ondarroa, 1907 Fermin Herran Jaiotza: Añana, 1852ko uztailaren 7a Heriotza: Bilbo, 1908 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Jacques Chirac Jaiotza: Parisko 5. barrutia, 1932ko azaroaren 29a Heriotza: Parisko 6. barrutia, 2019 Béla Bartók Jaiotza: Sânnicolau Mare $^{(en)}$ , 1881eko martxoaren 25a Heriotza: New York, 1945 Paul Newman Jaiotza: Shaker Heights, 1925eko urtarrilaren 26a Heriotza: Westport, 2008 Walter Benjamin Jaiotza: Berlin, 1892ko uztailaren 15a Heriotza: Portbou, 1940 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
* Gertaerak
* Hizkuntzen Europako Eguna
* Queen Mary itsasuntzia.
* 1687 - Atenasko Partenoia ia guztiz suntsitu zuten veneziar tropek.
* 1777 - Tropa britainiarrek Filadelfia (Pensilvania) okupatu zuten.
* 1934 - Queen Mary itsasontzia (irudian) inauguratu zen Erresuma Batuan.
* 1961 - Bob Dylanek publikoki debutatu zuen.
* 1962 - Yemengo errepublika arabiarra sortu zen.
* 2007 - Espainiako Público egunkariko lehen alea argitaratu zen.
* + Gertaera gehiago...
* Egutegia
* Txantiloi:Irail2025
* Aurreko eta hurrengo urteetan
* 2022: Astelehena
* 2023: Asteartea
* 2024: Osteguna
* 2026: Larunbata
* 2027: Igandea
* 2028: Asteartea
* Izendegia
* Santutegia:
* Daturik ez (gehitu)
* Seaska egutegia:
* Bela, Beila eta Egiarte.

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1979 – ETAk, Sixto Holgado Martin taxi gidaria erail zuen Errenterian.
* 1993 – Xabier Kalparsoro Anuk 26 urteko gaztea poliziaren eskuetan hil zen.
* 2012 – Hego Euskal Herrian ELA, LAB, ESK, STEE-EILAS, CGT, CNT, EHNE eta Hiruhan sindikatuen deialdiz Greba Orokorra ospatu zen.

### Mundua

* 2006 – Shinzo Abek Junichiro Koizumi ordezkatu zuen Japoniako lehen ministro moduan.
* 2007 – Espainiako Público egunkariko lehen alea argitaratu zen.
* 2009 – 200 pertsona baino gehiago hil ziren Filipinetan Ketsana tifoiak eragindako uholdeengatik.

## Arte eta kultura
### Euskal Herria

* 2008 – Patxi Uribarren karmeldarra euskaltzain oso izendatu zuten.
* 2009 – City of Life and Death filme txinatarrak Donostiako Zinemaldiko Urrezko Maskorra irabazi zuen.

### Mundua

* 1835 – Lucia di Lammermoor (euskaraz: Luzia Lammermoorrekoa), Gaetano Donizettiren musika eta Salvadore Cammaranoren libretoa duen opera estreinatu zen Napoliko Teatro di San Carlon.
* 1962 – AEBtako CBS telebista katean The Beverly Hillbillies telesaila aireratzen hasi ziren.

## Kirolak
### Euskal Herria

* 2009 – Romain Sicard hazpandar txirrindulariak 23 Urtez Azpikoen Errepideko Txirrindularitzako Mundu Txapelketa irabazi zuen.

### Mundua
## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1800 – José María Mathé, gipuzkoar militarra (h. 1875).
* 1882 – Tomás Domínguez Arévalo, nafar politikari eta idazlea, Madrilen (h. 1952).
* 1912 – Paulo Zubiarrain, Hernani Txikia, gipuzkoar bertsolaria (h. 2002).
* 1916 – Emilia Goyena Arraiza, cuarcar-nafar idazlea, Nafarroan, familia-plangintzako prozesuei buruz idatzi zuen lehen emakumea (h. 1999).
* 1923 – Maria Txurruka, gipuzkoar erraketista (h. 2000).
* 1926 – Eleuterio Tapia, gipuzkoar trikitilaria (h. 1988).
* 1928 – Jean Baptiste Etxarren, euskal idazlea (h. 2020).
* 1945 – Javier Igiñiz Etxeberria, nafar ingeniari, ekonomilari eta politikaria.
* 1953 – Xabier Azkargorta, gipuzkoar futbolari ohia, entrenatzailea eta futbol esataria.
* 1959 - Juan Miguel Garitaonandia, Garita, bizkaitar futbolari ohia.
* 1960 – Juan Miguel Soroa, Soroa III.a, nafar pilotari ohia.
* 1965 – Gotzone Sestorain, nafar nekazaria, poeta eta irrintzilaria
* 1966 – Amaia Lizarralde, gipuzkoar aktorea.
* 1967 – Begoña Beristain, bizkaitar kazetaria, runner eta bazkide ekimen solidarioetan parte-hartzailea.
* 1969 – Elena Lazkano, gipuzkoar informatikaria eta EHUko irakaslea.
* 1970 –
** Joseba Ituarte, gipuzkoar futbolari ohia.
** Kote Pikabea, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1974 – Iñigo Monreal, nafar atleta ohia, 400 metro hesidunetan eta 4 x 400 metro txandakako lasterketan nabarmendua.
* 1979 – Ainere Tolosa, euskal aktorea.
* 1982 – Iñaki Apalategi, gipuzkoar bertsolaria.
* 1996 – Jessika Ponchet, lapurtar tenislaria.
* 1997 – Unai Cuadrado, arabar txirrindularia.
* 2000 – Maria Redondo, gipuzkoar aktore eta abeslaria.

### Mundua

* 1742 – François Laurent d'Arlandes, frantziar markesa, soldadua eta aire beroko baloien aeronauta aitzindaria (h. 1809).
* 1754 – Louis Proust, frantziar kimikari eta farmazialaria, kimika modernoaren sortzaileetakoa (h. 1826).
* 1774 – Johnny Appleseed, estatubatuar folkloreko heroia (h. 1847).
* 1791 – Théodore Géricault, frantziar margolari erromantikoa (h. 1824).
* 1809 – Mary D. R. Boyd, estatubatuar haur literaturako idazlea (h. 1899).
* 1817 – Cipriano Segundo Montesino, espainiar ingeniari eta politikaria (h. 1901).
* 1843 – Joseph Furphy, australiar idazlea (h. 1912).
* 1849 – Ivan Pavlov, errusiar mediku, fisiologo eta psikologoa, 1904ko Medikuntzako Nobel Sariduna (h. 1936).
* 1870 – Kristian X.a Danimarkakoa, Danimarkako erregea (h. 1947).
* 1876 – Edith Abbott, estatubatuar ekonomista, gizarte-langilea, hezitzailea eta idazlea (h. 1957).
* 1877 –
** Julio Casares, espainiar hizkuntzalaria (h. 1964).
** Alfred Cortot, frantziar pianista eta musika-pedagogoa (h. 1962).
** Edmund Gwenn, ingeles aktorea (h. 1959).
* 1880 - Jeanne Bertrand, frantziar argazkilaria eta eskultorea (h. 1957).
* 1885 – Sergei Gerasimov, errusiar margolaria (h. 1964).
* 1886 – Archibald Hill, britainiar fisiologoa, 1922ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1977).
* 1887 – Barnes Wallis, ingeles zientzialari, ingeniari eta asmatzailea, errebote-bonba asmatzeagatik ezaguna (h. 1979).
* 1888 – T. S. Eliot, estatubatuar eta ingeles poeta, antzerkigile eta literatura-kritikaria, 1948ko Literaturako Nobel Saria (h. 1965).
* 1889 – Martin Heidegger, alemaniar filosofoa (h. 1976).
* 1891 – Hans Reichenbach, alemaniar filosofoa (h. 1953).
* 1897 – Paulo VI.a, Aita santua (h. 1978).
* 1898 – George Gershwin, estatubatuar musikagile eta pianista (h. 1937).
* 1901 – George Raft, estatubatuar dantzari eta aktorea (h. 1980).
* 1904 – Reysa Bernson, frantziar astronomoa, Association Astronomique du Norden sortzailea (h. 1944).
* 1907 – Anthony Blunt, britainiar artearen historialaria eta espioia, Cambridge bostetako bat (h. 1983).
* 1914 –
** Achille Compagnoni, italiar alpinista eta eskiatzailea (h. 2009).
** Jack LaLanne, estatubatuar kulturista eta nutrizionista, Fitnessen aitabitxitzat hartua (h. 2011).
* 1919 – Matilde Camus, espainiar poeta eta idazlea (h. 2012).
* 1921 – Cyprian Ekwensi, nigeriar idazlea (h. 2007).
* 1926 –
** Tulsi Giri, Nepalgo lehen ministroa (h. 2018).
** Julie London, estatubatuar aktore eta abeslaria (h. 2000).
* 1927 – Romano Mussolini, italiar jazz pianista eta margolaria (h. 2006).
* 1930 – Joe Brown, britainiar alpinista (h. 2020).
* 1932 –
** Richard Herd, estatubatuar aktorea (h. 2020).
** Alicia Hermida, espainiar aktorea eta interpretazio-irakaslea (h. 2022).
** Manmohan Singh, Indiako lehen ministroa (h. 2024).
** Vladimir Voinovitx, errusiar idazlea (h. 2018).
* 1935 – Viktor Txizhikov, errusiar marrazkilari, diseinatzaile eta haurrentzako liburuen ilustratzailea (h. 2020).
* 1936 – Winnie Mandela, hegoafrikar politikaria (h. 2018).
* 1937 – Marina Colasanti, italiar-brasildar idazle, itzultzaile eta kazetaria (h. 2025).
* 1938 – Raoul Cauvin, belgikar komikigilea (h. 2021).
* 1941 – Salvatore Accardo, italiar biolin-jotzailea.
* 1942 –
** Gloria Anzaldúa, estatubatuar akademikoa, aktibista politiko chicanoa, feminista, idazlea eta poeta (h. 2004).
** Emilio Gutiérrez Caba, espainiar aktorea.
* 1945 –
** Gal Costa, brasildar abeslaria (h. 2022).
** Bryan Ferry, ingeles abeslari eta egile abeslaria.
* 1946 – Claudette Werleigh, Haitiko lehen ministroa, herrialdeko lehendabiziko emakumezkoa.
* 1948 – Olivia Newton-John, australiar abeslari eta aktorea (h. 2022).
* 1951 – Juan Alfredo Biaggi Lama, dominikar abokatu, akademiko eta idazlea (h. 2023).
* 1953 –
** Dolores Keane, irlandar folk abeslaria.
** Bill Skate, Papua Ginea Berriko lehen ministro eta gobernadore orokorra (h. 2006).
** Joan Tardà, ERCko kataluniar politikaria.
* 1956 – Linda Hamilton, estatubatuar aktorea.
* 1960 – Uwe Bein, alemaniar futbolari ohia.
* 1961 –
** Carlos Mario Alzate Urquijo, Medellíneko karteleko sikario ohia.
** Jeanie Buss, estatubatuar enpresaburua, NBAko eraztun bat irabazi zuen lehenengo emakume jabea.
* 1962 –
** Melissa Sue Anderson, estatubatuar aktorea.
** Jordi González, kataluniar telebista aurkezle eta irrati esataria.
** Tracey Thorn, ingeles abeslari, kantu-konposagile eta idazlea da, Everything But The Girl bikoteko kidea.
* 1964 – Derek Ho, hawaiiar surflaria (h. 2020).
* 1965 –
** Petro Poroxenko, Ukrainako presidentea.
** Jill Soloway, estatubatuar umorista, antzerkigilea eta zinema zuzendaria.
* 1968 –
** Sandra Baía, diziplina anitzeko portugaldar artista.
** James Caviezel, estatubatuar aktorea.
** Frédéric Moncassin, frantziar txirrindulari ohia.
* 1969 – Paz Padilla, espainiar aktore, telebista aurkezle, idazle eta enpresaburua.
* 1976 – Michael Ballack, alemaniar futbolari ohia.
* 1980 –
** Kazuki Ganaha, japoniar futbolaria.
** Francisca Lewin, txiletar aktorea.
* 1981 –
** Jaime Penedo, panamar futbolaria.
** Serena Williams, estatubatuar tenislaria, historiako jokalari onenen artean sailkatua.
* 1982 – Carlos Anchetta, salvadortar idazle, argitaratzaile eta gidoilaria.
* 1985 – Lenna Kuurmaa, estoniar abeslari, musikari eta aktorea, Vanilla Ninja taldeko kidea.
* 1987 – Kim Yo-jong, iparkorear politikaria.
* 1990 – Paula Malia, kataluniar aktore eta abeslaria.
* 1994 – Marcell Jacobs, italiar atleta.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 862 – Musa ibn Musa, Ebro haraneko jauna eta Tutera, Huesca eta Zaragozako wali musulmana.
* 1343 – Gaston II.a Foix-Biarnokoa, Foixko konde eta Bearnoko bizkondea (j. 1308).
* 1873 – Salustiano Olotzaga, arabar militarra, gaztelaniazko idazlea, abokatua eta politikaria, Parisen (j. 1805).
* 1907 – Antonio Lekuona, euskal herritar margolari kostunbrista (j. 1831).
* 1908 – Fermin Herran, arabar idazle eta ikertzaile euskaltzalea eta mezenas masoia (j. 1852).
* 1936 - Dominica Azparren Gil, nafar etxekoandrea, UGTko kidea, fusilatua (j. 1884).
* 1950 – Ganix Haltzueta, Oihanzaina edo Donamarti, lapurtar bertsolaria (j. 1875).
* 1952 – Jose Begiristain, gipuzkoar medikua, Gipuzkoan X izpiak erabili zituen lehen sendagilea (j. 1879).
* 1971 – Gotzon Bidaurratzaga Lazpita, euskal mediku naturista (j. 1882).
* 1993 – Xabier Kalparsoro, gipuzkoar ETAkidea, bertsio ofizialaren arabera "bere burua leihotik behera bota" ondoren (j. 1966).
* 1999 - Pilar Lekuona Etxabeguren, gipuzkoar idazlea eta Oiartzungo Emakume Abertzale Batzako kidea (j. 1906).
* 2004 – Manuel Agud Querol, euskal hizkuntzalaria (j. 1914).
* 2005 – Jacques-Marie ahizpa, bidartear erlijiosa (j. 1921).
* 2016 – Maria Luisa Senar, gipuzkoar erraketista (j. 1925).
* 2024 – Patxi Oroz, nafar musikagile eta filologoa (j. 1934).

### Mundua

* 1241 – Fujiwara no Teika, waka olerkari japoniar, kritikari, eleberrigile, kaligrafo, antologista, eskriba eta aditua (j. 1162).
* 1290 – Margarita Eskoziakoa, Eskoziako Erresumako erregina (j. 1283).
* 1328 – Ibn Taymiyah, arabiar teologo musulmana (j. 1263).
* 1536 – Didier de Saint-Jaille, Maltako Ordenako 46. Printze eta Maisu Nagusia.
* 1607 – Alessandro Allori, italiar margolari manierista (j. 1535).
* 1626 – Wakizaka Yasuharu, Sengoku Aroaren amaierako Awaji uharteko daimyoa (j. 1554).
* 1634 – Dorotea Anhalt-Zersbtekoa, Anhalt-Zerbsteko printzesa (j. 1607).
* 1764 – Benito Jerónimo Feijóo, espainiar idazle beneditarra (j. 1676).
* 1820 – Daniel Boone, Estatu Batuetako kolonizatzailea (j. 1734).
* 1839 – Perpetua Hong Kum-ju, korear martiri katolikoa (j. 1804).
* 1841 – Gong Zizhen, txinatar idazlea eta poeta (j. 1792).
* 1842 – Richard Wellesley, ingeles estatu-politikaria eta Wellingtonen anaia (j. 1760).
* 1860 – Miloš Obrenović, Serbiako printzea eta Obrenović dinastiaren sortzailea (j. 1780).
* 1868 – August Ferdinand Möbius, alemaniar matematikaria eta astronomiako teorilaria (j. 1790).
* 1875 – Victor de Tornaco, Luxenburgoko lehen ministroa (j. 1805).
* 1902 – Levi Strauss, estatubatuar-alemaniar enpresaburua eta Levi Strauss & Co. enpresaren sortzailea (j. 1829).
* 1904 – Lafcadio Hearn (Yakumo Koizumi), Japoniako kultura ezagutzera eman zuen idazle nazioartekoa (j. 1850).
* 1910 – Thorvald Nicolai Thiele, daniar aktuario, astronomo eta matematikaria (j. 1838).
* 1914 – August Macke, alemaniar margolari espresionista (j. 1887).
* 1932 – Pierre Degeyter, flandiar langile, musikari eta musikagile borrokalaria, Internazionalaren sortzailea (j. 1848).
* 1937 – E. Lilian Todd, estatubatuar asmatzailea, zenbait aeroplanoren diseinatzailea (j. 1865).
* 1940 –
** Walter Benjamin, alemaniar literatura-kritikari eta filosofoa (j. 1892).
** William Henry Davies, ingelesez idatzi zuen galestar poeta (j. 1871).
* 1941 – José Neira Jarabo, espainiar anarkista (j. c. 1906).
* 1942 –
** Argentina Altobelli, italiar politikari, aktibista eta sindikalista (j. 1866).
** Matilde Landa, Espainiako Alderdi Komunistako (PCE) militante nabarmena (j. 1904).
* 1945 – Bela Bartok, hungariar musikagilea (j. 1881).
* 1947 – Hugh Lofting, ingeles idazlea (j. 1886).
* 1952 – George Santayana, espainiar-estatubatuar filosofoa (j. 1863).
* 1959 – Solomon Bandaranaike, Sri Lankako laugarren lehen ministroa (j. 1899).
* 1966 – Andrew Keith Jack, australiar fisikaria, Trans-Antartika Espedizio Inperialeko kidea (j. 1885).
* 1968 – Leila Ross-Shier, kaimandar liburuzain, irakasle eta musikagilea (j. 1886).
* 1973 – Anna Magnani, italiar aktorea (j. 1908).
* 1976 – Leopold Ružička, kroaziar kimikaria, 1939ko Kimikako Nobel Saria (j. 1887).
* 1978 – Jan Parandowski, poloniar idazlea eta itzultzailea (j. 1895).
* 1983 –
** María Bernaldo de Quirós, Espainiako lehen emakumea aeroplanoko nazioarteko pilotu titulua lortzen (j. 1888).
** Tino Rossi, korsikar abeslaria eta aktorea (j. 1907).
* 1987 – Herbert Tichy, austriar autore, geologo, kazetari eta eskalatzailea (j. 1912).
* 1990 – Alberto Moravia, italiar idazlea (j. 1907).
* 1993 – Nina Berberova, errusiar-estatubatuar idazlea (j. 1901).
* 1996 – Geoffrey Wilkinson, ingeles kimikaria, 1973ko Kimikako Nobel Saria (j. 1921).
* 1998 – Betty Carter, estatubatuar jazz abeslaria (j. 1929).
* 2000 – Paul Gouyon, frantziar kardinala, Baionako apezpikua izandakoa (j. 1910).
* 2006 – Byron Nelson, estatubatuar golfaria (j. 1912).
* 2008 – Paul Newman, estatubatuar aktorea eta zinema zuzendaria (j. 1925).
* 2010 – Gloria Stuart, estatubatuar aktorea (j. 1910).
* 2012 – Sylvia Fedoruk, kanadar fisikaria (j. 1927).
* 2019 – Jacques Chirac, Frantziako presidentea (j. 1932).
* 2020 – Jimmy Winston, ingeles musikari eta aktorea, Small Faces taldeko kidea (j. 1945).
* 2021 – Alan Lancaster, ingeles abeslari eta baxu-jotzailea, Status Quo taldeko kidea (j. 1949).
* 2022 – Venetia Stevenson, britainiar-estatubatuar aktorea (j. 1938).
* 2024 – Neelam Karwariya, indiar politikaria.

## Jaiak eta urteurrenak

* Sehaska egutegiko izendegia: Bela, Beila eta Egiarte.
* Hizkuntzen Europako Eguna

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2885
* Multimedia: 26 September / Q2885