# María Francisca Clar Margarit

Maria Francisca Clar Margarit (ezizenez: Halma Angelico eta Ana Ryus; Palma Mallorcakoa, Balearrak, 1888 - Madril, 1952ko azaroaren 9a) 27ko belaunaldiko idazlea izan zen, intelektuala, feminista eta antzerki zuzendaria. Ezizenekin sinatzen zituen bere lanak.

## Bizitza

Palma Mallorcakoan jaio zen, baina aitaren lanbide militarra zela eta, familia laster joan zen Luzonera (Filipinak), eta hantxe egon zen Filipinak Espainiako Koroatik independente izan arte. Madrilen Sagrado Corazón ikastetxean ikasi zuen, formakuntza katolikoa jasoz, eta, gero, Arte Dramatikoko ikasketak egin zituen.
Hogeita bat urterekin ezkondu zen, bi seme-alaba izan zituen, senarrarengandik banandu zen, eta orduan hasi zen prentsan kolaborazioak idazten.
Maria Francisca 98ko belaunaldiko idazletzat har daiteke jaiotegunagatik, eta 27ko belaunaldikotzat, gaiarengatik.
1936ko Francisco Francoren Estatu kolpearen eta ondorengo Espainiako gerra zibilaren ostean, idazlea espetxeratu egin zuten, azkenean askatu egin zuten, Madrilen bizi izan zen, eta intelektualki bakartuta geratu zen, bakarrik, idazketara itzuli barik, eta ahanzturan hil zen 1952ko azaroaren 9an.

## Idazle ibilbidea

Pilar Nieva de la Paz edo Ivana Rota ikertzaileek XIX. eta XX. mendeetako emakume idazleei buruz egindako azterlan eta ikerketek ahanzturatik berreskuratu dute Mariía Francisca Clar Margariten eta beste emakume askoren bizitza eta lana, eta agerian utzi dituzte Bigarren Errepublikaren aurretik eta Diktadura Frankistak kartzelarekin, erbesteratzearekin edo isiltasunarekin amaitu zuen emakumeen arteko harreman sozial, kultural, profesional eta emakumeen eskubideen defentsarako harreman biziak.
Maria Francisca Clar Margaritek 20ko eta 30eko hamarkadetako Madril feministagoa eta artistikoagoa bizi izan zuen. Antzerkian hasi zen, gero artikulugile gisa lan egin zuen, eta emakumeen elkartegintzarekin, politikarekin eta kulturarekin zuen konpromisoari esker, Madrilgo Lyceum Club Femeninoko jardueretan parte hartu zuen. Lyceum Club Femenino erakunde kultural femeninoa izan zen, eta Literatura Saileko arduraduna izan zen. Bertan, Carmen Baroja, Zenobria Camprubí, María de Maeztu, María Lejárraga, Isabel Oyarzábal eta María Teresa León izan zituen solaskide. 1935ean azken presidentea izan zen.
Prestakuntzaz eta uste katolikoez, aurrerakoia izan arren, ez zion eragotzi ezkerreko erakundeekin elkarlanean aritzea; interes politikoa edo ideologikoa baino gehiago, emakumeen eskubideen defentsa zen interesatzen zitzaiona.
Modu aktiboan parte hartu zuen erakunde eta elkarteetan, hala nola:
* Lyceum Club Femeninoko presidentea.
* Espainiako Emakumeen Elkarte Nazionaleko (ANME) presidenteordea izan zen 1935ean, oinarri katolikoak zituena, baina bere programa oso aurreratua zen emakumearen eskubideen defentsaren arloan, ama, emazte, langile gisa, eta batez ere ezkontideen arteko berdintasun juridiko eta ekonomikoaren aitortzan tematzen zen.
* Unión de Mujeres de España (UME) (Espainiako Emakumeen Batasuna (UME)), ezkerreko erakundea eta PSOEren gertukoa.
* Langileen Konfederazio Nazionala (CNT). CNTn antzokiko langileak biltzen zituen sindikatua integratu zen.
* España femenina taldearen sortzailea
* Erbesteratuentzako Hegoamerikako Etxea sortu zuen.
Bere obra osoan, antzerkian, narratiban zein kazetaritzan, María Francisca Clar Margarritek interesa agertu zuen eta behin eta berriz agertu ziren gai batzuk, hala nola emakumeen eskubideak, amatasuna, ama ezkongabeen babesa eta Kode Zibilaren erreforma, zeinak emakumeentzako arau kaltegarriak aldatu zituen.

## Antzerkia

María Francisca Clar Margaritek alor guztietan lan egin zuen, antzerki-zuzendaritza eta ekoizpena barne.
* Antzezpenean Jacinto Benaventerekin lan egin zuen, Don Juan Tenorio antzoki zenakulu batean antzezteko.
* 1929an, 'Halma Angélico' izengoitiarekin, Berta obra eraberritu eta La nieta de Fedra izenburua jarri zion. 1938ko abuztuaren 25ean estreinatu zen Madrilgo Teatro Españolen.
* 1932an, Entre la cruz y el día estreinatu zuen Madrilgo Muñoz Seca antzokian, eta arrakasta handia izan zuen, kritikaren aintzatespena ekarri zion.
* 1936ko maiatzean, Lyceum Club-en, Enrique Bayarriren Coro de Mujeres estreinatu zen.
* 1938an Espainiako Antzokian estreinatu zuen Ak y la Humanidad.
* Los caminos de la vida eta Berta lanak ez ziren estreinatzera iritsi.

## Komunikabideak
### Prentsa

* Cultura integral y femenina, “la revista de unión social para una obra común de cultura integral femenina (Kultura integral eta femeninoa, “emakumeen kultura integraleko obra komun baterako gizarte-batasunaren aldizkaria)” (1933-1936).“Vamos a ocuparnos nosotras mismas de nosotras (Geu arduratuko gara gutaz)”. Zentro-eskuinetik hasi eta ezker errepublikanoraino irudikatzen zuen aldizkari feminista. Erredakzioan Clara Campoamor zegoen, erredaktore burua Maria Brisso zen eta erredakzio idazkaria Jacoba Reclusa. Gainerako batzordekideak hauek ziren: María Lejárraga, Eulalia Vicenti, Consuelo Berges, Elisa Soriano, Aurora Cáceres (Evangelina), María Del Valle Mantilla de los Ríos, Isabel Oyarzábal eta bera, Halma Angélico.
* ABC
* Blanco y Negro
* Heraldo de Madrid
* Mujer
* Mundo Femenino, Espainiako Emakumeen Elkarte Nazionalaren (ANME) adierazpen organoa zen, zuzendaria Benita Asas (1921-1932) izan zen eta Halma Angélico, Lola Plaza, Nieves Pi, María Mateu, Consuelo Echevarría edo Matilde Huici idazleak partaide ziren.

## Lanak

Maria Francisca Clar Margaritek, kazetaritzan egindako lanaz gain, antzerkian eta narratiban ere jardun zuen, eta Halma Angelico eta Ana Ryusen izengoitiekin sinatu zituen bere lanak. Berriki, XX. mendearen amaieran, doktore-tesiak aztertu, ikertu eta garatu ziren, hala nola Mujeres del teatro español entre 1918-1936: Halma Angélico y la busqueda de la humanidad (Tijana Limic).

### Halma Angélico
#### Antzerkia

* La nieta de Fedra (1929)
* Entre la cruz y el diablo (1932)
* Al margen de la ciudad (1934)
* Ak y la Humanidad ( (1938), Jefim Sosuliaren ipuin errusiarrean oinarrituta.

#### Ipuinak

* El templo Profanado(1930) hiru ipuinez osatuta dago:
** La jineta,
* La desertora (1932).

#### Narratiba

* La mística: Estudio de almas (1929).
* Santas que pecaron (Maitasunezko bekatuaren psikologia emakumearengan), 1935

#### Argitaragabeak

* El Madrid que a veces también llora (lan argitaragabea)
* Agar, prosazko poema.
* Ibor el magnífico

### Ana Ryus

* Los caminos de la vida (1920)
* Berta (1922)

## Erreferentziak

* ↑ «María Francisca Clar Margarit | Real Academia de la Historia» dbe.rah.es.
* 1 2 Halma Angélico: el olvido sin piedad. 9 de octubre de 2016.
* ↑ «NIEVA-DE LA PAZ, PILAR. Grupo de Estudios de Género en Industrias Culturales y Artes Escénicas» www.lineas.cchs.csic.es.
* ↑ Ivana Rota. .
* ↑ “Halma Angélico” (1888-1952). .
* ↑ Aurora López. [http://digibug.ugr.es/bitstream/handle/10481/49368/LopezLopez_NietaFebra.pdf;jsessionid=E7DAC324E0762A7EDB845EAE1AD54A1E?sequence=1 Adaptación de un tema clásico a una tendencia del teatro español del siglo XX: La Nieta de Fedra de Halma Angélico. ].
* ↑ EN LETRA GRANDE. .
* ↑ «Información y noticias teatrales» ABC 28 de mayo de 1936.
* ↑ CATASLÁN GARCÍA, Pedro. (2008). «Ak y la humanidad: Una obra bajo sospecha» Teatro: Revista de Estudios Culturales.
* ↑ «Hemeroteca Digital. Biblioteca Nacional de España» hemerotecadigital.bne.es.
* ↑ Matilde Eiroa. La popularización del saber y la "generación de las modernas": revistas y espacios femeninos en la España de entre guerras. .
* ↑ «Referenciada en varios números» Mundo Femenino.
* ↑ Limic, Tijana. (2015). «Mujeres del teatro español entre 1918-1936: Halma Angélico y la búsqueda de la humanidad» Tesis doctoral.
* ↑ «En horas solitarias. Mis aguinaldos» La Libertad. Año XII Nº 3359 - 25 de diciembre de 1930.
* ↑ [La Esfera : ilustración mundial: Año XVIII Número 888 - 1931 enero 10 «Autores y libros. El año literario.Resumen de 1930»] La Esfera : ilustración mundial: Año XVIII Número 888 10 de enero de 1931.
* ↑ «Noticias de Libros y Revistas» ABC. Edición de la mañana 19 de abril de 1932.
* ↑ «Noticias de libros y revistas» ABC. Edición de la mañana 20 de septiembre de 1929.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q58044633