OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Petra Belaustegi

Petra Belaustegi XX. mende hasierako euskal idazlea izan zen.
1909. urtean Euskal-Erria aldizkarian kolaboratzen hasi zen idazle modura.

## Literatur sariak

1909an Ohorezko Aipamena lortu zuen Euskal-Esnalearen lehiaketan, Ametsa izeneko ipuinarengatik. Ipuin hau, 1910eko Euskal Esnalearen almanakean argitaratu zen.

## Erreferentziak

* ↑ «Belaustegui, Petra - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2020-03-31).
* ↑ Onaindia Baseta, Santiago.. (1975). Euskal literatura IV: ogeigarren mendea 1910-1935. Etor ISBN 84-400-9772-7. PMC 907321918. (Noiz kontsultatua: 2020-03-31).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q89139599
# Azken glaziazioa

Azken glaziazioa, Pleistozenoren amaieran, duela 110.000 eta 10.000 urte artean izandako azken glaziazioa izan zen, egungo Laugarren Aroko glaziazioaren barnean gertatutakoa
Denboraldi luze honetan, izotzaren aurreratze eta atzeratzeak iraunkorrak izan dira, aurreratze handiena duela 18.000 urte gertatutakoa. Nahiz eta klimaren aldaketa bat izan, mugimenduak ezberdinak izan ziren eskualde eta kontinenteka. Hori zela eta izen ezberdinak hartu ditu geografiaren arabera: Fraser (Ipar Amerikako Ozeano Bareko mendilerroan), Pinedale edo Wisconsinar (erdialdeko Ipar Amerikan), Devonsiar (Britainiar Uharteetan), Midlandiar (Irlandan), Würm (Alpeetan), Mérida (Venezuelan), Weichseliar (Eskandinavian eta iparraldeko Europan), Vistuliar (ipar-erdialdeko Europan), Valdai (ekialdeko Europan), Zyryanka (Siberian), Llanquihue (Txilen) eta Otira (Zeelanda Berrian).
Arkeologiaren ikuspegitik, Paleolitiko eta Mesolitiko artean gertatu zen.
Batzutan, hizkera arruntean, Azken Izotz Aroa deitu diote baina teknikoki Izotz Aro bat izateko denbora luzea behar da eta egun oraindik Azken Izotz Aroan gaudela esan dezakegu.

## Erreferentziak

* ↑ Lee Clayton, John W. Attig, David M. Mickelson, Mark D. Johnson eta Kent M. Syverson. Glaciation of Wisconsin. Wisconsingo Unibertsitateko Geologia Atala.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q754949
# Hegoafrikar Errepublika

    Ez nahasi Transvaal eskualde geografikoarekin, Hegoafrikar Batasunarekin (1910-1961) edo Hegoafrikako Errepublikarekin (1961etik gaur arte).
Hegoafrikar Errepublika (nederlanderaz: Zuid-Afrikaansche Republiek, ZAR) —ezagunagoa Transvaal edo Transvaalgo Errepublika izen extraofizialaz— 1852 eta 1902 urteen artean iraun zuen boer errepublika independentea izan zen.

## Sorrera

Transvaal eskualdea Esperantza Oneko Lurmuturretik etorritako boerrek kolonizatu zuten 1835etik aurrera; 1838rako kolonoak indigenen gainean nagusituak ziren.
1848an, Lurmuturreko gobernadoreak britainiar jabegoa aldarrikatu zuen Vaal ibarraren ipar eta hegoaldeko lurren gainean. Boerrek armak hartu zituzten, Andries Pretorius komandantearen agindupean; baina Boomplaatseko batailan britainiarrak gailendu ziren, eta boerrak Vaal ibaiaren iparraldera erretiratu ziren. Han Hegoafrikar Errepublika aldarrikatu zuten 1852an, Potchefstroom kapitala zela.

## Gatazkak

Iraun zuen artean, Hegoafrikar Errepublikak hainbat gatazka bizi izan zituen: bai indigenekin, bai boerren artean, eta baita britainiarrekin ere. Gainera 1885ean Witwatersranden urrea aurkitu zen, eta honek etorkinen oldea ekarri zuen (Johannesburg hiria meatzeen inguruan sortu zen). Gainera, britainiarren Transvaalekiko interesa biderkatu zen.

## Amaiera

Bigarren Boerren Gerran, britainiarrek boer errepublikak (Orangeko Estatu Librea eta Hegoafrikar Errepublika) garaitu zituzten, eta 1902an azken hori Transvaal kolonia bihurtu zen, Erresuma Batuaren administrazioaren eta okupazio militarraren pean.

## Erreferentziak

* ↑ Fairbridge, D. (1918). History of South Africa. .
* ↑ Eybers. (1917). Select constitutional documents illustrating South African history 1795–1910. .
* ↑ South African Mines. (Noiz kontsultatua: 2018-I-3).
* ↑ Oakes, Dougie. (1992). Illustrated History of South Africa – The Real Story. Reader's Digest ISBN 9781874912279..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q550374
* Multimedia: South African Republic / Q550374
# Arte garaikide

Arte Garaikidea Bigarren Mundu Gerraren bukaeratik gaur egunera sortutako mugimendu artistikoak aztertzen dituen ezagutzaren arloa da. Gaur egungo artistek mundu globalean, kulturalki askotarikoa eta teknologikoki aurreratua den mundu batean lan egiten dute. Bere artea materialen, metodoen, kontzeptuen eta gaien konbinazio dinamikoa da, eta XX. mendean abian zegoen mugen erronkarekin jarraitzen dute. Askotarikoa eta eklektikoa, arte garaikidea, oro har, printzipio antolatzaile, ideologia edo "-ismo" uniformerik ez izateagatik bereizten da. Arte garaikidea testuinguru-esparru zabalagoei eragiten dien elkarrizketa kultural baten parte da, hala nola nortasun pertsonal eta kulturalari, familiari, komunitateari eta nazionalitateari.
Hizkera arruntean, modernoa eta garaikidea sinonimoak dira, eta horrek arte modernoa eta arte garaikidea terminoak nahastea eragiten du espezialistak ez direnen artean.

## Historia

Arte Garaikidearen barnean ondorengo mugimendu eta estiloak aurki ditzakegu, kronologikoki sailkaturik:

### 1950ekoa

* Akzio Pintura edo Action Painting
* Arte Gordina edo Art Brut
* Arte Zinetikoa
* Assemblage-a
* Color Field Painting
* Errealismo Berria
* Espresionismo abstraktua
* Informalismoa
* Zabor Artea edo Junk Art
* Ordenagailu Bidezko Artea

### 1960koa

* Abstrakzio Lirikoa
* Antzezpen Artea edo Performance Art
* Arte Biguna edo Soft Art
* Arte kontzeptuala
* Figurazio Berria
* Fluxus
* Funk Art
* Gertakizun edo Happening-ak
* Hard Edge Painting
* Minimalismoa
* NeoDada
* New Yorkeko Eskola
* Op Artea
* Ordenagailu Bidezko Artea
* Pop Artea
* Postminimalismoa
* Washington Color School

### 1970ekoa

* Artist's Book
* Arte Feminista
* ASCII artea
* Bideo Artea
* Fotoerrealismoa
* Gorputz Artea edo Body Art
* Graffiti Artea
* Instalazio Artea
* Lurraren Artea edo Land Art
* Arte Povera edo Arte Pobrea
* Prozesu Artea

### 1980koa

* Arte Elektronikoa
* Arte Postmodernoa
* Arte Neokontzeptuala
* Bideoinstalazioak
* Demoscene
* Figurazio Librea
* Jabetze Artea edo Appropiation Art
* Live Art
* Mail Art
* Neoespresionismoa
* Transgresio Artea

### 1990ekoa

* Informazio Artea
* Internet Bidezko Artea
* New Media Art
* Young British Artists

### 2000koa

* Arte erlazionala
* Bideo-joko artea
* Kale artea edo street art
* Pluralismoa
* Software artea
* Soinu artea edo sound art
* Stuckism
* Superflat

## Ikus, gainera

* Guggenheim Bilbao Museoa
* Artium Museoa
* Chillida-Leku

## Kanpo estekak

* Datuak: Q186030
* Multimedia: Contemporary art / Q186030
# Topanga (Kalifornia)

Topanga Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Los Angeles konderrian dago, Kalifornia estatuan. 8.560 biztanle ditu, 49,5 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Los Angeles konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q144792
* Multimedia: Topanga, California / Q144792
# Ziriol zopa

Ziriol zopa, salda oinarri batekin egiten den zopa da, egosteko pasta (ziriolak) eta beste osagai batzuk izan ditzakeena. Oso ohikoa da Ekialdeko eta Hego-ekialdeko Asian, adibidez Japoniako ramen edo Txinako wonton zopak.

## Motak

Ziriol zopa mota asko daude, eta hauek dira ohikoenak:
* Ramen: Japoniako zopa ospetsua, arrain edo haragi saldan egindako txinatar ziriolak dituena. Soja-saltsaz edo misoz onduak izaten dira
* Pho: Vietnamgo zopa, arroz ziriolak eta haragi edo arrain salda erabiltzen dituena. Ohiko osagaiak txahal edo oilasko xerra meheak dira
* Udon: Japoniako beste zopa bat, udon ziriol lodiak eta arrain edo haragi salda erabiltzen dituena. Ohiko osagaiak tenpura edo kamaboko dira
* Soba: Japoniako zopa, soba ziriol meheak eta arrain edo haragi salda erabiltzen dituena. Ohiko osagaiak tipula eta nori dira
* Laksa: Hego-ekialdeko Asiako zopa, arroz ziriolak eta koko-esnearekin egindako salda pikantea erabiltzen dituena. Ohiko osagaiak oilaskoa edo itsaskia dira

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4939235
* Multimedia: Noodle soups / Q4939235
# Interlingue

Interlingue edo occidental (1922-1947 bitartean horrela deitua) Edgar de Wahlek sortutako hizkuntza artifizial bat da.
"Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas" izan zen argitaratu zen azken literatur lana. Vicente Costalagok idatzi zuen eta 2021eko martxoaren 27an argitaratu zen.

## Ezaugarri linguistikoak
### Ortografia

Interlingue latinezko 26 hizkirekin idazten da: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y eta z. Letren izenak a, be, ce, de, e, ef, ge, ha, i, jot, ka, el, em, en, o, pe, qu, er, es, te, u, ve, duplic ve, ix, ypsilon eta zet dira. Bost bokaletan azentuak idazten dira azentu irregularra adierazteko, azentu zorrotza (á é í ó ú) hobesten dela, baina beste batzuk (è, ê, etab.) onartzen dira.

## Ikasteko erraztasuna

Nazioarteko hizkuntza laguntzaile gisa, eratorpen erregularraren eta hiztegi ezagugarriaren bidez ikasteko erraztasuna funtsezko printzipioa izan zen Occidentalen sorreran.

## Erreferentziak

* ↑ Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas
* 1 2 Grammatica de Interlingue in English Artxibatua 2 azaroa 2013 hemen: Wayback Machine, F. Haas 1956. Read 31 October 2013.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q35850
* Multimedia: Interlingue / Q35850
# María Luisa Fernández (idazlea)

Maria Luisa Fernandez Bascuñán (Txile, 1870 – 1938) txiletar idazlea, poeta, editorea eta feminista izan zen.

## Bizitza

Domingo Fernandez Concharen eta Amelia Bascuñan Valledorren alaba izan zen eta Vicente Huidobro (1893-1948) poetaren ama.

### Idazle ibilbidea

Eleberria eta poesia erlijiosoa landu zituen, izaera feministako aldizkariak argitaratu zituen, hala nola Txileko Emakumeen Batasun patriotikoarena —berak antolatu zuen elkartea— eta Aliada (1922).
Jakina da bere literatur ekoizpenaren zati bat argitaratu barik edo egunkari eta aldizkarietan sakabanatuta dagoela —beste idazle feminista batzuen lanekin ere gertatzen den bezala, hala nola Luisa Lynchekin, Sara Hübner de Fresnorekin edo Ximena eta Carmen Morla Lynch ahizpekin—. XX. mende hasierako abangoardian kokatzen da bere literatur lana, pentsamendu feminista masifikatzen eta emakumeen eskubideen alde borrokatzen saiatu zen abangoardian, hain zuzen ere.
Autore batzuen ustez, feminismo aristokratikoaren barruan koka daiteke haren lana, eta, besteak beste, Ines Echeverria Bello, María Mercedes Vial, Teresa Wilms Montt, Morla Lynch ahizpak eta Mariana Cox Méndez ere badaude tartean.

## Lanak

* Oraciones de mi madre para mis hijos (Santiago: Imprenta y encuadernación Chile, 1905).
* María del Carmen (novela, Santiago: Impr. Claret, 1930).
* Vida de la santísima Virgen María, madre de Dios (Santiago: Impr. Chile, 1935).

## Erreferentziak

* 1 2 Subercaseaux, Bernardo. (1997). Genealogía de la vanguardia en Chile : la década del centenario. [Santiago, Chile] : Facultad de Filosofía y Humanidades, Universidad de Chile ISBN 978-956-19-0268-8. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) Hernán Díaz Arrieta. 2024-09-06 (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* 1 2 Aránguiz Pinto, Santiago. (00/2006). «Historia de las ideas y la cultura en Chile: El Centenario y las vanguardias (Tomo III) Bernardo Subercaseaux, Editorial Universitaria, Santiago, 2004, 252 páginas» Universum (Talca) 21 (1): 251–257. doi:10.4067/S0718-23762006000100017. ISSN 0718-2376. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) Volodia Teitelboim. 2024-08-31 (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) Alvarado, Felícitas Klimpel. (1962). La mujer chilena: el aporte femenino al progreso de Chile, 1910-1960. Editorial Andrés Bello (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) Alday, Patricia Poblete; Aravena, Carla Rivera. (2003). «El feminismo aristocrático: violencia simbólica y ruptura soterrada a comienzos del siglo XX» Revista de Historia Social y de las Mentalidades 7 (1) ISSN 0719-4749. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).

## Kanpo estekak

* Epistolarioa 1924-1945, Vicente Huidobroren eta Maria Luisa Fernandezen gutunak.
* Datuak: Q10884776
# Amaia Barrena Arana

Amaia Elena Barrena Arana (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1988) sexologoa da.

## Bizialdia

Amaia Psikologian lizentziatua eta Sexologian espezializatua da, Kattalingorri kolektiboko partaidea da eta Kattalinguneko sexologoa.
2018an Iruñean egin ziren Epainiar Estatuko LGTBI+ topaketaren antolatzaileetarikoa izan zen.
2025ean Iruñeko Emakumeen Etxeak antolatutako Emakumeentzako sexualitate laborategia gidatu zuen, euskaraz; plazera, maitasuna, genitalak eta beste hainbat gai landu zituzten tailerrean, adin nagusiko emakume ororentzat irekia izan zen.

## Erreferentziak

* 1 2 ««Iruditeria oso patriarkala eta heterosexuala da oraindik»» Berria 2025-01-10 (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ «Amaia Elena Barrena, Kattalingune: “Esango nuke orokorrean ezjakintasunean gaudela”» hamaika telebista 2023-03-07 (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Ingelesez) AMAIA BARRENA (ORGANIZADORA DE LOS ENCUENTROS LGTBI+ ) : «¿Por qué la estatua a los Fueros no puede llevar una fusta sado?» – Euskal Herriko Gay-Les Askapen Mugimendua. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ «Amaia Barrena (sexologoa): "Emakumeen* sexualitateaz hausnartuko dugu dinamika eta jolasen bitartez" - Iruñerria» euskalerriairratia.eus (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131724921
# Jethro Tull

Jethro Tull ingeles rock progresibo musika taldea da, Ian Anderson eskoziarra taldearen buru da. 1967. urtean jotzen hasi eta etenik gabe gaur egun arte diraute, honenbestez Rolling Stones talde ospetsuaren ondoren bigarren talde iraunkorren gisa jo ohi da.

## Diskografia

Estudioan grabatutako albumak
* This Was (1968)
* Stand Up (1969)
* Benefit (1970)
* Aqualung (1971)
* Thick as a Brick (1972)
* A Passion Play (1973)
* War Child (1974)
* Minstrel in the Gallery (1975)
* Too Old to Rock 'n' Roll: Too Young to Die! (1976)
* Songs from the Wood (1977)
* Heavy Horses (1978)
* Stormwatch (1979)
* A (1980)
* The Broadsword and the Beast (1982)
* Under Wraps (1984)
* Crest of a Knave (1987)
* Rock Island (1989)
* Catfish Rising (1991)
* Roots to Branches (1995)
* J-Tull Dot Com (1999)
* The Jethro Tull Christmas Album (2003)
* The Zealot Gene (2022)
* RökFlöte (2023)
* Curious Ruminant (2025)

## Kanpo estekak

* Jethro Tull musika taldearen webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q192353
* Multimedia: Jethro Tull / Q192353
# Lorazepam

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Lorazepama konposatu organikoa da C$_{15}$H$_{10}$Cl$_2$N$_2$O$_2$ formula duena bentzodiazepinen familiakoa. Konpostu organokloratutzat har daiteke. Solido zuria da. Uretan ia disolbaezina da, baina disolbagarria glikoletan.
Lorazepema botika gisa usatzen da ezaugarri antsiolitiko, amnesiko, lasaigarri eta hipnotiko, antiepileptikoak eta gihar-lasaigarriak dituelako.. Espainian Orfidal markarekin saltzen da eta Frantzian Témesta markarekin. Generikoak ere badira merkatuan.
Bere ezaugarri psikotropikoak medio aisialdirako droga moduan ere kontsumitzen da.
Lorazepama 1963an patentatu eta 1977an merkaturatu zuten.

## Hartzeko moduak eta albo-ondorioak

Lorazepama ahoz, larruazalekopartxeen bidez eta injektatuz muskuluan edo zainetan.
Lorazepamaren albo-ondorio ohikoenak hauek dira: logura, ataxia, alerta-murrizta, memoria murriztea, odol-presio baxua eta hipoaireztapena.

## Kontraindikazioak

Lorazepama ez da usatu behar egoera hauek gertatzen direnean: lorazepamari alergia, alkohol- edo droga-toxikapena, ataxia, loaldiko apnea, miastenia gravis, haurdunaldia eta edoskialdia.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Lorazepam» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-01-08).
* ↑ (Ingelesez) Hindmarch, Ian. (1997-1-30). Benzodiazepines and their effects. .
* ↑ (Ingelesez) Fischer, Janos; Ganellin, C. Robin. (2006). Analogue-based Drug Discovery. John Wiley & Sons, 489 or. ISBN 9783527607495..
* 1 2 (Ingelesez) «Lorazepam Monograph for Professionals» Drugs.com (Noiz kontsultatua: 2025-01-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q408265
* Multimedia: Lorazepam / Q408265
# Julia Codorniu

Julia Codorniu Mata (Manila, 1854ko urriaren 28a – Madril, 1906ko maiatzaren 16a) espainiar idazle, argitaratzaile eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza

18541eko urriaren 28an jaio zen Manilan, Filipinetan. La Correspondencia de España eta beste hainbat egunkari eta aldizkaritan kolaboratu zuen idazle gisa, eta horrez gain La Semana Literaria eta La Crónica de la Moda y de la Música zuzendu zituen. 1882an Georges Ohneten Las fraguas de Pont-Avesnes eleberria itzuli eta Madrilen argitaratu zuen. Hiri horretan hil zen 1906ko maiatzaren 16an.

## Lanak

* Doctrina explicada (1883)
* El crimen de Belchite, episodio dramático, Las travesuras, Á la mujer y á la cabra... eta La mujer influyente (1883)
* Los pecados capitales, dramas de familia (1884)
* Los mandamientos del Señor, dramas de familia (1885)

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) Turc-Zinopoulos, Sylvie. (2019). «Julia Codorniu (1854-1906) o cuando la literata se hace editora» Lectora: revista de dones i textualitat 25: 120. ISSN 2013-9470. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Ossorio y Bernard, Manuel. (1903). «Codorniu (Julia)» Ensayo de un catálogo de periodistas españoles del siglo XIX. Madrid: Imprenta y litografía de J. Palacios, 87 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) Criado y Domínguez, Juan Pedro. (1889). «Codorníu (Doña Julia)» Literatas españolas del siglo XIX: apuntes bibliográficos. Madrid: Imprenta de Antonio Pérez Dubrull, 88 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q63486240
* Multimedia: Julia Codorniu / Q63486240
# Dodge Charger

Dodge Charger automobil modeloen sail bat da, AEBetako Dodge enpresak fabrikatua. Lehenbiziko modeloa 1964an merkaturatu zen; ordutik aurrera, sail honetako hainbat modelo eta zazpi belaunaldi merkaturatu dira, betiere erabiltzaile mota bat baino gehiagoren beharrei erantzuteko asmoz.
* Lehen belaunaldia, 1966-1967: Dodge Charger (B-body)
* Bigarren belaunaldia, 1968-1970: Dodge Charger (B-body)
* Hirugarren belaunaldia, 1971-1974: Dodge Charger (B-body)
* Laugarren belaunaldia, 1975-1978: Dodge Charger (B-body)
* Bosgarren belaunaldia, 1981-1987: Dodge Charger (L-body)
* Seigarren belaunaldia, 2006-2007: Dodge Charger (LX)
* Zazpigarren belaunaldia, 2011-gaur egun: Dodge Charger (LX)

## Ikus, gainera

* Dodge Charger Daytona

## Kanpo estekak

* Datuak: Q669856
* Multimedia: Dodge Charger / Q669856
# Oso latza izan da

Oso latza izan da (Elkar argitaletxea, 2023) Xabier Mendiguren Elizegik idatzitako eleberri historikoa da, benetako gertaerak eta pertsonaiak dokumentatzen dituena. Mendigurenek adierazi zuenez, "fikziorik gabeko nobela bat da, Rodolfo Walshen eta Truman Capoteren estiloan. Kronika bat, baina modu literarioan idatzita".

## Sinopsia

Eleberriak kontatzen duena da Joxe Arregi Izagirre ETAko kidearen heriotza. 1981eko otsailean hil zen, torturaren ondorioz, Carabanchelgo espetxean. Gertaera hori eta garaiko beste batzuk ageri dira eleberrian, hala nola José María Ryan ingeniariaren bahiketa eta hilketa, baina kontakizuna zentratzen da Agirreren gorpu torturatuari egin zizkioten argazkiak. Bere garaian ez zen argitu nola egin ziren haiek, baina Amagoia Gurrutxaga kazetariaren 2009ko erreportaje batek argitu zuen: Zizurkilgo hilerriko deposituan gauez zegoela hilkutxa, Juan Kruz Unzurrunzaga ETA pm-ko kide ohia eta Bixente Ameztoi margolaria joan ziren hara, gorpua kutxatik atera, bertan egin argazkiak, eta itzuli katabutera.

## Izenburua eta azala

Izenburua Arregik berak torturak jasan ondoren espetxeko ziegako kideei esan ziena da, labur baina gogor, zer jasan zuen ("Oso latza izan da"). Beste liburu baten izenburuan ere agertzen da: Oso latza izan da: La tortura en Euskal Herria (Julen Arzuaga, 2012), tortura kasuen bilduma dokumentatua gazteleraz.
Mendigurenek azpititulua ere eman zion eleberriari, lehen edizioko azalean agertzen ez zena, baina bai izenburuaren orrian: «Joxe Arregiren pasioa, herioa eta berpiztea». Ideia honekin bat egiten zuen ilustrazioa aukeratu zuen Mendigurenek euskarazko lehen edizio horretarako, Andrea Mantegnaren Kristo hila.

## Erreferentziak

* 1 2 Ugarte Irizar, Itziar. (2023-09-18). «'Oso latza izan da' plazaratu du Xabier Mendigurenek» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-09-18).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Oso latza izan da - Julen Arzuaga Gumuzio» www.txalaparta.eus (Noiz kontsultatua: 2023-09-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q122675260
# Uda betiko balitz

Uda betiko balitz liburua gaztetxoen udalekuen eleberria dela esan daiteke. Xabier Mendiguren Elizegik, haren oroimenetan oinarrituta, poztasunez betetako liburu hau idatzi zuen. Kronologikoki 1976tik 1980ra doa argumentua. Protagonista gazte talde bat da, udalekuetan biltzen den taldea; zentzu horretan nobela korala moduan definitu daiteke. Hiru ataletan dago antolatuta: "12 urteko uda", "14 urteko uda" eta "16 urteko uda". Estiloa erraza eta zuzena da. Argumentoan protagonisten gutunak tartekatzen dira, hauek gipuzkeraz idatzita. Amaieran, izenburuan berean ikusten denez, joandako denboraren inguruko nostalgia nabarmena da.

## Kanpo estekak

* : Arantza Etxebarria Iturrateren liburuari buruzko iritzi kritikoa Idatz & Mintz aldizkarian: http://kritikak.armiarma.eus/?p=963
* Datuak: Q16519138
# Antonina Cortés Llanos

Antonina Cortés Llanos (Cangues d'Onís, 1823ko urtarrilaren 17a – ibidem, 1906ko urtarrilaren 28a) espainiar poeta eta filantropoa izan zen.

## Bizitza

1823an jaio zen Cangues d'Onísko Corao auzoan, amaren aldeko aitona-amonen etxean. Francisco Cortés Posada eta María Josefa Llanos Noriegaren alaba zen eta lau haurride zituen: María, Antonio, Bonifacio eta José. Hezkuntza ona jaso zuen eta gaztetan hasi zen poesia lantzen. Poeta izateaz gain, filantropoa ere izan zen. 1899an Romancero de Covadonga liburua argitaratu zuen Gijónen, eta irabazitako dirua Covadongako basilikaren eraikuntzararko eman zuen. Romancero de Covadonga da gaur arte iraun duen Cortés Llanosen liburu bakarra.
José María Pendásekin ezkondu zen eta Cangas de Onísen hil zen 1906an. Bere poema batzuk Cangas El Sella eta Asturias aldizkarietan agertu ziren egilearen heriotzaren ostean.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 (Gaztelaniaz) Suárez, Constantino “Españolito”. «Cortés Llanos de Pendas (Antonina)» Escritores y Artistas Asturianos (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) Meneses Fernández-Baldor, Carmen. «Benito de Llanos y Noriega (1785-1867)» Sociedad Perriniana de Corao 2023-11-04 (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) Instituto Antonio de Nebrija. (1948). Revista de dialectología y tradiciones populares. La sección, 55 or. ISBN 9784000212014. (Noiz kontsultatua: 2025-01-10).