# Silya Ziani

Silya Ziani (amazigeraz: Silya Zyani, arabieraz: سيليا الزياني) Al-Hoceiman jaio zen, Marokon. Egile-abeslaria eta Rifeko ekintzaile politikoa da.

## Biografia
### Haurtzaroa eta prestakuntza

Salima Ziani Al Hoceïman jaio eta hazi zen, Afzar auzoan. Gero bere tribuak sustraiak dituen Imzouren herrira joan zen. Sei anai-arreben artean gazteena da: lau neska eta bi mutil. Ujdako Mohammed I Unibertsitatean matrikulatu zen, amazigera ikasketetan espezializatuz.
Silyaren ikasketak familiak egindako lanaren emaitza izan ziren, bere ikasketak ordaindu baitzituen etxean zailtasunak izan arren.
Abeslariak Silya erabili zuen usadiozko izen gisa, amazigen tradizioan oinarriturik. Berak dioenez, nahiago du horrela deitzea "izen bereberea delako".

### Familia-bizitza

2018ko maiatzean, Nador-eko Berrajal Fafi izeneko animatzaile eta komediante riftarrarekin ezkon-hitza eman zuen.

## Musika

Silyak Rifeko berebereraz abesten du eta amazigh musika egiten du. Rifeko herri-poesiaren forma tradizional den Izran egiten espezializatu zen. Melodiak kantatzen ditu, bere musika konposatzen du eta letrak idazten ditu.

## Posizio-hartzeak
### Rifeko Herri Mugimendua

Silyak aktiboki parte hartu zuen Rifeko herri mugimenduan. Askotan hartu izan du megafonoa bere leloa oihukatzeko: "Rif osoak sinesten du askatasunean, gizatasunean eta justizia sozialean". Silyak komunikabideen galderak erantzuten zituen, baina beti manifestazioak amaitzean in situ.

### Konpromisoaren arrazoiak

Bere aitak argi azaltzen du: "Berak badaki zer den kanpoan ikastea eta horregatik ateratzen da kalera. Neska txikia da, eta sufritu egin du ez zegoelako nahiko dirurik liburuak eta materialak ordaintzeko; beraz, badaki zer den kanpoan ikastea eta kalera ateratzea”.
Silya al-Aoualen artikulu batean aipatzen da: "Saiatzen naiz, gizarte patriarkal honek zailtasunak izan arren, etengabe kokatzen, baita nire presentzia hirakean ere, emakume errifarra presente egon dadin".
Atxilotu aurretik honela hitz egin zuen: “Kalera atera nintzen, bat-batean. Emakumeak plaza publikoan daudela erakutsi nahi izan dut. Izan ere, gizarte patriarkal batean bizi gara, eta Rifainak, berriz, ezagunak dira euren konpromisoagatik».
Silyak honela dio "Zefzafis asko daude, nahiz eta atxilotuak izan. Silyaren arabera, gizarte mugimenduak Rifek pairatzen dituen gaitzak adierazten ditu baina baita Maroko osoak ere."
Al Hoceïman zegoen polizia kopuruagatik, "kolonizaturiko eremua" zirudiela salatu zuen: "Ehuneko ehunean militarizatutako eremua da, eta ez da soilik militarra, errepresio indarrak dira. Ito egiten gaituzte".
Silyaren atxiloketaren ondoren, bere aitak harro adierazi zuen: "Riftarren eskubideen alde borrokatu da. Kartzelan dago unibertsitate bat, ospitale bat, errepideak eta gure eskualderako azpiegiturak eskatzeagatik. Herrialde demokratiko batean balego giza eskubideak defendatzeagatik sarituko lukete».

### Atxiloketa

Atxilotu baino bi egun lehenago esan zuen: "Ez dut beldurrik, borrokan segituko dut".
2017ko ekainaren 5eko gauean, Marokoko agintariek atxilotu egin zuten 23 urterekin Al Hoceïman, manifestazio baten ondoren, hiritik taxi kolektibo batean ateratzen ari zela, beste ekintzaile batzuekin batera, Nasser Zefzafir ekintzailearen gurasoei Casablancan egitekoa zen semearen epaiketara laguntzeko. Casablancako Oukacha espetxean dago.Rifeko Hirakean atxilotu zuten lehen emakumea izan zen Silya.

#### Atxiloketaren arrazoiak

«Baimenik gabeko manifestazio batean parte hartzeagatik» eta «atxilotzean agente publikoei irain egiteagatik» auzipetua izan zen.
Marokoko erregimenak ez zuen begi onez ikusiko Silyak Al Hoceïmako elkarretaratzeetan leloa eskandalizatu izana: «Jalalat echaâb! » (Berorren Maiestatea Herria!), monarkiaren «sakratutasunari» atentatutzat jotako hitzak.
Bere abokatuetako batek hedabideei azaldu zienez, agintariak ikertzen ari ziren "ea atzerritik dirurik jaso zuen, Marokoko Estatuaren etsai den atzerriko potentzia batek finantzatuta zegoela leporatu nahi diotelako".

#### Askapenerako deialdiak

Bere etorkizunak asaldura eragin du Marokoko mugetatik kanpo, eta Tunisian, Aljerian eta Europan Silyaren askapenerako deiak egin dituzte. Gizarte zibileko eragileen ahotsa eta beste hainbat pertsona ospetsurenak ere altxatu dira bere askapena eskatzeko.
Ehunka emakumek desfilatu zuten Casablancako kaleetan, abeslaria eta Rifeko preso politiko guztiak aska zitzaten exijitzeko.
Ordura arte errepresioari buruz mutu egon zen Mustapha Ramid Giza Eskubideen ministroak Silya Ziani askatasun egoeran auzipetzeko nahia plazaratu zuen Hirakari buruzko hitzaldi batean. 2017ko uztailaren 13an behin-behineko askatasun eskaera egina zuten instrukzio epailearen aurrean.
Amazigh Munduko Kongresuko presidentea den Rachid Raha-en hitzetan, "Lotsagarria da abeslari bat espetxeratzea, herrikide gehienek eskatzen dutena aldarrikatzeko arrazoi bakarragatik, baina ez dute ahotsik". Silya eta bere gurasoak miresten dituela aurreratu du, "eskubide horien aldeko borrokan tinko eusten diotelako".

#### Atxiloketaren baldintzak

Haren aita Mohand Zianik adierazi zuen kalez jantzitako gizonek bahitu zutela, eta, beraien burua aurkeztu gabe, bereizgarririk gabeko auto baten barruan bultzatu zuen, iraintzen zuen bitartean. Dirudienez, Issam izeneko polizia-komisario batek, indarkeria, tratu anker eta apalesgarriak leporatzen dizkioten manifestari askok auzitan jarriak, tortura psikologikoen saio bat eragin zion, besteak beste, bortxaketekin mehatxatu zuen, eta errepikatu zuen bere aitak, bihotzekoak jota, behin baino gehiagotan operatuta, amore emango duela atxiloketaren berri izatean.
Silyari ez zioten baraualdia apurtzen utzi, atxiloketa gertatu zen bitartean, Ramadanen erdi-erdian gertatu zelako..
Haren familiak eta abokatuetako batek diote Silyak «tratu txarrak» jasan zituela Al Hoceïmako polizia etxean. Arrebari ere gaizki erantzun zioten bere bila joan zenean: "Zoaz beste nonbaitera bere bila, ea norekin oheratzen den edo gaua pasatzen duen, eta zer egiten duen",.

### Espetxeratzea
#### Osasun-egoera

Kartzelan egon zen bitartean, depresioa pairatu zuen antza, ez baitzuen kartzela eta isolamendua gehiago jasaten, osasun egoera kezkagarria izateraino. Behin baino gehiagotan eraman zuten espetxetik ospitalera bere osasun krisiagatik tratamendua jasotzeko. Antidepresiboak hartuta, ezin zuen kontaktu fisikorik jasan, ezta aitarekin ere.
Bere abokatuak adierazi duenez, “Abeslari gaztea da, zaurgarria, ez du erresistitzeko gorpuzkerarik. Neska gazte hauskorra da, eta ez du ulertzen zer gertatu zaion".
Khadija Ryadi giza eskubideen aldeko ekintzaileak dionez «Artista bat da. Ez zegoen batere prestatuta halako indarkeria jasateko. Ez du ulertzen zer gertatzen zaion. Trauma sakona da harentzat».

#### Dei-oihua

Kartzelatik aldarrikapen sozioekonomikoen, kulturalen eta justizia sozialaren zilegitasuna berresten duen deia egin du Syliak: "Gure eskubideak ematea baino ez dugu eskatzen. Beste batzuek baino askoz beldur handiagoa diogu gure aberriari. Eta Rif gogoratzen dut, manifestazioetan esaten nuen bezala. Rif-a nire odolean dago" .

### Askapena

2017ko uztailaren 23an -Mohammed VI.a erregea tronura igo zeneko 18. urtemugan-, internauten eta herri mugimenduaren presiopean, Marokoko monarkak Salima Zianiren errege indultua emango zuela iragarri zuen. 2017ko uztailaren 29an askatu zuten.
Atxilotu eta hurrengo egunetan, bere kausaren alde egin zuten pertsona ospetsuekin kortesia-topaketak ugaritu zituen.

#### Berrerortzea

Bere errege graziaren ondorioz uztailaren 31ko gauean etxera itzuli ondoren, ondoeza izan omen zuen eta ondoren ospitalera eraman zuten.

## Beste zenbait

Silya izen berberea hainbat aldiz debekatua izan da erregistro zibilean, batez ere 2017an. Debeku hori hainbat iturriren arabera izen horrek Silya Ziani abeslariari erreferentzia egiten ziolako legoke. 2020an, Silya izena debekatzeko beste kasu bat zenbatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Arabieraz) «بورتريه.. سيليا الزياني.. الوجه المؤنث في قيادة "حراك الريف"» الأول 2017-05-20 (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ «Université Mohammed Iᵉʳ - OUJDA» www.ump.ma (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 (Frantsesez) «Maroc. Silya Ziani, voix bâillonnée du hirak - L'Humanité» https://www.humanite.fr 2017-07-11 (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Frantsesez) «Silya Ziani, l’icône féminine du Hirak, annonce ses fiançailles , H24info» https://www.h24info.ma/ 2018-05-21 (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Ingelesez) Alami, Aida. «Morocco’s Rif activists ‘fighting for our nation’» Al Jazeera (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Arabieraz) «سيليا.. صوت شجي من "حراك الريف" وراء القضبان في المغرب» CNN Arabic 2017-07-18 (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* 1 2 3 (Frantsesez) «Silya Ziani, Étudiante - L'Humanité» https://www.humanite.fr 2017-06-22 (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* 1 2 3 4 5 6 7 8 Rif, Courrier du. Silya, première femme arrêtée lors des manifestations du Hirak du Rif. .
* 1 2 (Gaztelaniaz) Moreno, Sonia. (2017-06-12). «La historia de Silya Ziani, la primera mujer detenida en las protestas del Rif» ElDiario.es (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Ziani: "La mujer no es una máquina de hacer niños, tiene que vivir y hacer cosas diferentes» Valencia Plaza (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Gaztelaniaz) Moreno, Sonia. (2017-06-12). «La historia de Silya Ziani, la primera mujer detenida en las protestas del Rif» ElDiario.es (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ Hirak: Silya Ziani graciée par Mohammed VI. .
* ↑ (Frantsesez) «Portrait: Silya Ziani, des planches de théâtre à Oukacha» Telquel.ma (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ Portrait: Silya Ziani, des planches de théâtre à Oukacha. .
* 1 2 En proie à une dépression, Silya Ziani pourrait être libérée. .
* ↑ (Frantsesez) «En proie à une dépression, Silya Ziani pourrait être libérée» bladinet (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Frantsesez) «Hirak: Silya Ziani graciée par Mohammed VI» Telquel.ma (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Ingelesez) amira-el-masaiti. (2017-07-30). «Silya Ziani, the Female Face of the Hirak, Receives Royal Pardon» Morocco World News (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Frantsesez) Redaction, La. (2017-08-01). «Victime d’un malaise, Silya transportée à l’hôpital d’Al Hoceima -» Plurielle (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Frantsesez) «Le prénom Silya interdit au Maroc» bladinet (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Frantsesez) AkalPress. (2020-03-03). «Le prénom amazigh « Silya » interdit par les autorités à Casablanca» AkalPress (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).
* ↑ (Frantsesez) «Le prénom amazigh "Silya" interdit à nouveau par les autorités , H24info» https://www.h24info.ma/ 2017-09-28 (Noiz kontsultatua: 2025-02-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q70205532
* Multimedia: Silya Ziani / Q70205532