# Gerra Gotikoa (248-253)

248-253ko Gerra Gotikoa III. Mendeko Krisiaren testuinguruan emandako gatazka militarra izan zen, nagusiki Erromatar Inperioaren eta Danubio ibaiko beste aldeko zenbait tribuen artean. Gerra hiru fasetan garatu zen. Lehenengo fasea 248-249 urteetako kanpainia izan zen, Filipo Arabiarraren erregealdiaren azken urtetan. Dezio enperadore izendatu ostean bigarren fasea hasi zen, 250 urtearen inguruan, eta bere heriotza eta bere seme Herenio Etruskoren heriotzarekin amaitu zen. Hurrengo enperadorea, Treboniano Galo, godoei tributua ordaindu zien denbora batez, 253an ordaintzeari utzi arte, godoen inbasioa berrabiarazi zuena. Aldi honetan erromatarrek, Emiliano jeneralaren aginpean, godoak azkar garaitu zituzten. Garaipen honen ondorioz Danubioko tropek Emiliano enperadore izendatu zuten eta Treboniano garaitu zuen, denbora motz batez enperadore legitimo bihurtuz. Gerrari "Gerra Gotikoa" izena eman baitzazio ere, beste hainbat partaide egon ziren, karpiarrak eta sarmaziarrak, adibidez, jatorri germanikoa ez zutenak.
Filipo Arabiarra erromatar enperadoreak (244-249 artean erreinatu zuen) Danubioaz haraindiko tribuei tributua ordaintzeari utzi eta gero, godoak eta haien aliatuak, Ostrogotha erregea (figura mitikoa) eta Argedo eta Gunderiko bere komandanteordeak buru zituztela, erromatar mugarantz abiatu ziren, eta zenbait eraso hasi zituzten, besteak beste Martzianopolis hiri gotortuaren aurka, Trazian. Ekintza horien ondoren, godoak gerra-harrapakinekin erretiratu ziren. Fase honetan godoak garaile izan ziren guztiz.
250. urtean karpiarrak Dazia erasotzean gerra berpiztu zen. Aldi berean godoen talde ezberdinak, beste herri aliatu batzuk buru zituen Cniva errege gotikoak gidaturik, erromatarrak bi gudu nabaritan garaitu zituen, horietako batean, Abrito-n, Dezio erromatar enperadorea (249-251 artean erreinatu zuen) eta bere semea Herenio Etrusko hil zituen. Danubioko armada erromatarrak hildako Dezioren ordean Treboniano Galo enperadore izendatu zuen (251-253 artean erreinatu zuen). Trebonianok inbaditzaileek alde egiten bazuten urteroko zerga bat ordaintzeko konpromisoa hartu zuen, baina ez zuen bere promesa bete, eta horrek eraso berriak eragin zituen 253an. Emiliano, Danubioko lurretako gobernadoreak, inbasioa azkar zapaldu zuen eta Danubioa gurutzatuz godoen lurrak zakuratu zituen. Honen ondorioz bere tropak enperadore izendatu zuten, Treboniano Galo eta bere semea, Volusiano, boteretik kenduz. Hilabete batzuk soilik iraun zuen boterean, Valeriano jeneralak exekutatu arte.

## Aurrekariak

Bi faktore bereiz daitezke, III. mendean zehar Danubiotik iparraldera bizi zen biztanleria gero eta nahigabetuago egotea eragin zutenak, Gerra Gotikoa eragin zutenak: Lehena eta garrantzitsuena, Alexandro Severoren garaitik (222-235 erreinatu zuen), Danubioko mugatik gertu zeuden herrixka berriak etengabe lekuz aldatu izana izan zen. Garaiko arrastoek Olbia eta Tiras hiriak, antzinako greziar koloniak gaur egungo Ukrainan, eskualde hura arpilatzen ari zen herri berri eta boteretsu bateko gerlariek suntsitu zituztela kontatzen dute. Geroago, 238ko udaberrian, Gordiano III.aren erregealdiaren hasieran, herri horretako gudari talde batzuek, oro har eszitiar deitutakoak, karpiarren eta daziarren lurrak zeharkatu eta Moesia Beherea inbaditu zuten, non Istros hiria hartu eta arpilatu zuten.
Bigarren faktorea Filipo Arabiarra enperadorearen ekintzak izan ziren, zeinak, bere arrakasta politikoek adoretuta (zehazki Shapur I.aren Sassanidar Inperioari dagokionez) germaniar tribuen egoera berrikustea erabaki zuen, eta 238. urtean Maximino Trax-ek (235-238 artean erreinatu zuen) eskualdeko tribu agresiboak baretzeko asmoz ezarritako urteko zergak ordaintzeari uztea erabaki zuen. Beste akordio guztiak ere bertan behera utzi zituen.

## Ostrogotharen inbasioa

Jordanes historialari erromatarraren De origine actibusque Getarum-aren arabera, 248. urtearen amaieran zergaren ordainketa etetearen ondorioz, Ostrogothak, ostrogodo eta bisigodoen erregeak (banaketa aurrerago gertatu zen), Danubio ibaia zeharkatu zuen godoz, germaniarrez eta sarmatiarrez (Taifali, Bastarnae, Hasdingo eta Karpiar) osatutako armada batekin, Mesia eta Trazia inbadituz. Ostrogotharen figura oso eztabaidatsua izan da, baina Dexipporen Scythica-ren fragmentu batzuen agerpenaren ondorioz Ostrogotharen existentzia frogatu da. 30.000 soldadu ingururekin sartu zen erromatar lurretan. Aldi berean, Pakatiano enperadore izendatu zuten Danubiotik hurbil zeuden bere tropek. Jordanesek Ostrogotharen inbasio gotikoa Danubioko limes-a zaintzen zuten soldaduen utzikeriagatik arrakastatsua izan zela dio.
Egoera kaotiko horri aurre egiteko, Filipok Dezio senataria izendatu zuen Panonia eta Mesiako legioen buru. Jordanesek kontatzen duenez, Deziori ezinezkoa izan zitzaion inbaditzaileak geldiaraztea, eta soldaduak soldadutzatik askatu nahiago izan zuen. Soldaduak matxinatu egin ziren eta Ostrogotharen aurrean aurkeztu ziren, bere babesa eskatuz, eta honek, indar inbaditzaileekin bat eginez, onartu egin zuen. Gertakizun hau oso eztabaidatsua da, eta ziurrenik ez zen inoiz gertatu. Ostrogotharen azpi-komandante gotikoak, Argedo eta Gunderiko izenekoak, Mesia arpilatzera mugitu ziren, gero Traziako Marzianopolis hiri gotortua setiatu zuten. Setio luze baten ondoren herritarrak erasoa bertan behera uzteko dirua ematera behartu zituzten. Gerraren lehen fasea amaiturik, Ostrogotha bere lurretara itzuli zen.

## Dezioren gorakada eta Cnivaren inbasioa

249ko udaberrian, Dezio, oraindik Panonia eta Mesiako legioen buru zela, bere tropek enperadore izendatu zuten, eta Erromarantz abiatzea erabaki zuen, Filipo Arabiarra kargutik kentzeko. Hutsarte militarrak inbaditzaile gehiago erakarri zituen ezinbestean. Hurrengo urtean, karpiarrek Dazia, ekialdeko Goi Moesia eta mendebaldeko Behe Moesia inbaditu zuten. Aldi berean, Cniva errege gotikoak, Ostrogotharen aldi berekoak, bere indarrak antolatu zituen eta erromatarrei erasotzeko aukeraz baliatu zuzen. Cnivaren indarrek godoak, bandaloak eta taifalak zituzten bere artean, baita erromatar beteranoak ere. Zosimok eszitiarrei (godoei buruz hitz egiteko arkaismoa) emandako azalpenaren arabera, ia ziurra da ez zegoela sarmatar elementurik inbasio honetan, roxolaniak adibidez.
Knivak bi zatitan banatu zuen bere armada, eta 20.000 soldadu inguru bidali zituen Mesia erasotzera, garai hartan babesik gabe zena, eta gero Filipopolisera (gaur egungo Plovdiv, Bulgarian), berak Eusciara (Novae) 70.000 gizon eramaten zituen bitartean. Treboniano Galo jeneralak Cniva eskualde hartatik egotzi zuen, Nikopolisera ihes egitera bultzatuz. Dezio enperadorea hurbildu zenean, errege gotikoak Haemus mendiaren inguruetara joatea erabaki zuen, eta gero Filipopolisera abiatu zen.
Knivaren ihesiaren ondoren Deziok Haemus mendia zeharkatu zuen, agian Shipka pasabidean zehar, eta Beroean kanpatu zuen (gaur egungo Stara Zagora), non, beranduago, errege gotikoak ezustean garaitu zuen. Bere armada suntsitua izan zen, eta Eusziara itzuli behar izan zuen, non Treboniano Galorekin topo egin zuen, muga babesteko indar handia zuena. Han, Deziok eskualde hartako gudarostea bildu eta gudu berri baterako prestatu zen. Aldi berean, Cnivak Filippopolis azkenean hartu zuen, zeina udan erori zen setio luze bat jasan ondoren. Errege gotikoa Tito Julio Prisko bertako gobernariarekin elkartu zen erromatarren aurka.
Filipoolis hiriaren zakuratzea enperadorea ekintzara bultzatu zuen. Germaniar auxiliaria geldiarazi eta Danubioko gotorlekuak konpondu ondoren, godoen aurka borrokatzeari ekin zion; Deziok Abritoko guduan inguratzen saiatu zituen, Forum Terebronii edo Abrito (gaur egungo Razgrad) hiri txikitik hurbil zegoen leku batean. Erromatar armada zingira batean harrapatuta geratu zen aurrera egiten saiatu zenean, eta enperadorea eta honen seme Herenio Etrusko hil zituzten.

## Azken inbasioa eta ondorioak

Abritoko guduaren ostean hondamendiaren berriak Danubioko legio hondatuetara iritsi ziren, eta hauek Treboniano Galo enperadore aldarrikatu zuten. Cniva bere harrapakinarekin alde egiten utzi zion, eta erromatar lurrak berriro ez inbaditzearen truke zerga bat ordainduko zuela agindu zion. Promes egin arren, orduko Moesia eta Panoniako gobernariak, Emilianok, zerga ordaintzeari uko egin zion. Honek, Ziprianotar izurriarekin batera (251-270), inperioaren biztanleriaren % 15 eta % 30 artean hil zuen baztangaren pandemiak, Cnivaren godoek beste inbasio bat zuzendu zuten, Trazian eta Moesian berriz ere. Hala ere, Emilianok inbaditzaileak arrakastaz kanporatzea lortu zuen. Danubiotik harantzago jarraitu eta jazartu zituen bere lurraldeen aurkako tximista eraso baten bidez, honela, mehatxu barbaroari amaiera emanez.
Emilianok harrapakin ugari berreskuratu eta milaka hiritar erromatar askatu zituen. Libertoen artean, beharbada, Zineo Valerio Serapion zegoen, datarik gabeko aldare bat eskaini zuena, Apulonen (gaur egun Alba Iulia), Dazian, Karpiarren eskuengan erreskatea eskertuz. Gertaeren ondorioz Danubioko muga lasai egon zen zenbait urtez. 256 eta 257an, inperioaren ezegonkortasun politikoa aprobetxatuz, tribu barbaroen talde batek, karpiarrek gidaturik, Moesia inbaditu zuen, Trazia zakuratu eta Mazedoniako Tesalonika setiatu zuen.
Hurrengo urteetan Danubioren arroko tribuek inbasio berriak garatu zituzten, garrantzitsuena, 267 edo 268koa, godoek zuzendua. Eraso horretan, barbaroak Egeo itsasoraino iritsi ziren, irla eta kostalde ezberdinak inbadituz. Mazedonian lehorreratu ziren eta Trazia suntsitu zuten, Naisoko guduan, 268 eta 269 bitartean, Galienok (260-268 artean erreinatu zuen) edo Klaudio II.ak (268-270 artean erreinatu zuen) geldiarazi eta garaitu zituzten arte.

## Erreferentziak

* ↑ Potter, David S.. (2014). The Roman Empire at Bay, AD 180-395. (2nd ed. argitaraldia) Taylor and Francis ISBN 978-1-134-69477-8. (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* 1 2 Browning, Robert. (1967-04). «The Cambridge Medieval History, IV: The Byzantine Empire, i: Byzantium and its Neighbours. Edited by J. M. Hussey, with the editorial assistance of D. M. Nicol and G. Cowan. Pp. xl + 1168 + 15 maps. Cambridge: Cambridge University Press, 1966. 140s.» The Journal of Ecclesiastical History 18 (1): 98–102. doi:10.1017/s0022046900070457. ISSN 0022-0469. (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* 1 2 KELLY, GAVIN. (2008-01). «(A.K.) Bowman, (P.) Garnsey, (A.) Cameron (edd.) The Cambridge Ancient History. Second Edition. Vol. XII. The Crisis of Empire, A.D. 193–337. Pp. xviii + 965, ills, maps. Cambridge: Cambridge University Press, 2005. Cased, £120, US$220. ISBN: 978-0-521-30199-2.» The Classical Review 58 (1): 232–235. doi:10.1017/s0009840x0700265x. ISSN 0009-840X. (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* 1 2 Cassiodore; Jordanes; Søby Christensen, Arne. (2002). Cassiodorus, Jordanes, and the history of the Goths: studies in a migration myth. Museum Tusculanum Press ISBN 978-87-7289-710-3. (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* 1 2 3 4 5 6 Wolfram, Herwig. (1997). The Roman empire and its Germanic peoples. University of California press ISBN 978-0-520-08511-4. (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* ↑ Kasperski, Robert. (2022-07-12). «The Origin Legend of the Goths in the Getica by Jordanes» Origin Legends in Early Medieval Western Europe (BRILL): 135–155. ISBN 978-90-04-52066-0. (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* 1 2 Mitthof, Fritz; Martin, Gunther; Grusková, Jana. (2020). Empire in crisis: Gothic invasions and Roman historiography Beiträge einer internationalen Tagung zu den Wiener Dexipp-Fragmenten (Dexippus Vindobonensis) Wien, 3.-6. Mai 2017. Holzhausen ISBN 978-3-903207-38-7. (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11924841