# Maria Xosé Queizán

María Xosé Queizán (Vigo, 1939ko otsailaren 5a) Galiziako idazlea da, hizkuntza eta literaturako katedraduna, eta Espainiako mugimendu feministako kide garrantzitsua.

## Biografia

Queizánek Vigoko Unibertsitatean hasi zituen Filologia Hispanikako ikasketak eta Santiago de Compostelako Unibertsitateko Filologia Fakultatean Galiziar-Portugaldar Azpiatalean jarraitu zituen; Galiziar-Portugesezko lizentziaturako lehen promoziokoa da, 1978ko promoziokoa hain zuzen ere, Ricardo Carballo Caleroren figurari oso lotua. Galiziera eta Literatura irakasle aritu zen Vigoko hainbat institututan.

## Ibilbidea

Nerabezaroan hasi zuen bere idazle ibilbidea, El Pueblo Gallego Vigoko egunkarirako artikuluak idazten. 1950eko hamarkadan antzezlanetan parte hartu zuen, 1959an Vigoko Prentsa Elkartearen Arte eta Entsegu Antzerkia sortu zuen eta 1967tik 1968ra Teatro Popular Galego sortu eta zuzendu zuen.
Idazle bezala egiten duen lana genero eta estilo guztietan dibertsifikatzen du: eleberria, ipuina, saiakera, antzerkia eta poesia; itzultzailea ere bada. Bere saiakera feministek gai polemikoak jorratzen dituzte, hala nola emakumeen sexu-kolonizazioa, amatasun biologikoaren auzia eta idazkera ez-androzentrikoaren inguruko hausnarketa.
Hirurogeita hamarreko hamarkadaren hasieran Parisera joan zen, eta han ezagutu zuen Frantziako eleberri berria, A orella no buraco bere lehen eleberria idazten lagunduko ziona, Nova narrativa galega-n sartutako lana. 1977an A muller en Galicia saiakera argitaratu zuen eta 1980an Recuperemos as mans eta 1998an Pondalen olerkietan Misoxinia eta arrazakeria (Misoxinia e racismo na poesía de Pondal).
Festa da palabra silenciada aldizkaria sortu zuen, emakumeek bakarrik osatua, eta 1983tik koordinatzen eta zuzentzen du.
1989an, Antígona ou a forza do sangue antzezlana argitaratu zuen, eta antzerki testuetarako Alvaro Cunqueiro sariaren finalista geratu zen. Beste antzezlan bat idatzi zuen, Non convén chorar máis, argitaratu gabea.
Galiziako Xuntaren Saria ere eskuratu zuen Prisciliano zinema-gidoiari esker. 1991 urtean bere lehen poema liburua argitaratu zen: Metafora da metafora; ondoren, 1993an, Despertar das amantes eta 1994an Fóra de min. Itzultzaile gisa, Marguerite Yourcenarren O caderno azul, eta Karen Blixen, Emilia Pardo Bazán eta Charlotte Perkinsen ipuinak daude
Bere izaera ekintzailea eta antzerkiarekiko zuen maitasuna zirela eta, hainbat erakunderen ardura izan zuen, besteak beste, Feministas Independentes Galegas (FIGA) antzerki taldeko zuzendarikidetza, Vigoko Roizara arte galeriako zuzendaria, Vigoko Udaleko Consello Municipal da Mullerreko presidenteordea eta Las Islas Emakume Poeten I. Halloko zuzendaria eta antolatzailea izan da.
2018ko urrian Vivir ao galope memoria liburua argitaratu zuen Xeraisen.
   «Por que escribo sobre min? Ha ser polo mesmo motivo que actúo, que falo, que me dedico ao oficio de escribir, por unha conciencia de ser un elo na calceta universal e estar obrigada, si obrigada, a actuar para non interromper o labor». Zergatik idazten dut nitaz? Ekiten dudan arrazoi beragatik, hau da, idazteari ekiten diodan arrazoi beragatik izan behar du, ehun unibertsalean katebegi izatearen eta lana ez etetera behartua egotearen kontzientziagatik".
Maria Xosé Queizán-ek beste alderdi sortzaile batzuk ere baditu, eta horien bidez adierazten ditu emakumeen eta gizonen arteko aukera-berdintasunaren aldeko konpromiso soziala eta kezka pertsonalak.Horrela, 2020an, bere lan plastikoa Pontevedrako Diputazioan aurkeztu zuen, Materiais para pensar, gozar e profanar (Pentsatzeko, gozatzeko eta profanatzeko materialak) izenburuarekin.

## Bizitza pertsonala

1962an Xosé Luis Mendez Ferrinekin ezkondu zen, eta alaba bat eta seme bat izan zituzten, Cristal (1964) eta Roi (1968). 1974an banandu ziren, eta 1989an ezkontza bertan behera geratu zen.

## Bere obraren hautaketa
### Antzerkia

* Non convén chorar máis (Argitaragabea).
* Langabetuak (argitaragabea).
* Antigona, a forza do sangue. 1989ko Álvaro Cunqueiro sariko finalista.
* Cartuxeira.
* “Neurak”.

### Zinema

Prisziliarra. Zinema gidoia. Galiziako Xunta sariaren irabazlea.

### Narratiba

* A orella no buraco. Nobela.1965.
* Amantia. Eleberria. 1984.
* O segredo da Pedra Figueira. Eleberria. 1986.
* Ilargierdian. Eleberria. 1988.
* Tangoaren maitasuna. Eleberria. 1992.
* Edo solpor da cupletista. Eleberria. 1995.
* Izan edo izan puntua arrosa freskoan. Eleberria. 2000.
* Eser ezazu, erne! Eleberria. 2002.
* Meu pai vaite matar. Eleberria. 2011.

### Saiakera

* A muller na Galiza. 1977.
* Berreskura ditzagun mans. 1980.
* A muller galega no ensino. A muller e a cultura. 1981.
* Ion. 1989.
* Concepción Arenal. 1993.
* Idatziak ziurtasuna ematen du. Feminismo baikor baten alde.1995.
* Pondalen Misoxinia e racismo na poesía. 1998.
* Arrazionalismo politiko eta literarioa. Zientziak eta Giza Zientziak bateratzea. 2004.
* Naturaren kontrakoa. 2008.
* Mary Wollstonecraft Shelley eta bere kreatura artifiziala. 2011.
* Despoxoak eta errai ospetsuak. 2020.

### Poesia

* Metafora da. 1991.
* Maitaleak esnatzea. 1993.
* Minutuaren eresia. 1994.
* Non o abras como unha flor: poesia bildua 1980-2004. 2004.
* Haserrea. 2007.
* Lesbiatu. 2015.

### Sariak eta aintzatespenak

* Alvaro Cunqueiro sariaren finalista 1989an, Antigona, a forza do sangue lanarekin.
* Galiziako Juntaren saria, Prisciliano zinema-gidoiagatik.
* AELG (Lingua Galegako Emakume eta Idazleen Elkartea) ohorezko bazkide izendatu zuten 1998an.
* 1998an Maria Xosé Queizán idazlearen Parque o Vigon inauguratu zuen.
* Voz da Liberdade Saria ez 2011, outorgado polo PEN Clube de Galicia.
* Irmandade do Libro da Federación de Libreros de Galicia saria jaso zuen 2013an, bere ibilbideagatik.
* Recoñecementos do feminismo galego 2018an.
* Kultura Galega Saria (Letrak), 2017.
* Juan Salgueiroren eskultura omenaldian eta haren izena daraman parkean, Vigon.
* Lois Peña Novo saria 2018an.
* Galiziako feminismoaren aitortza 2018an.
* Otero Pedrayo saria, 2018an.
* Ernestina Otero Berdintasun Saria 2019an, Consello Municipal da Muller eta Vigoko Udaleko Berdintasun Kontseilaritzarena.
* Galiziako Liburudenden Federazioaren 2019ko Galego Liburuaren Galan saria.

## Erreferentziak

* ↑ «Ficha do autor» web.archive.org 2021-01-01.
* ↑ Felpeto, Vanesa. «'Festa da palabra silenciada', un espazo para as voces ausentes» Diario de Pontevedra.
* ↑ (Gaztelaniaz) FRANCO, F.. (2009-07-28). «"Non estou capacitada para a sumisión"» Faro de Vigo (Noiz kontsultatua: 2024-10-20).
* ↑ «Ficha do libro | Editorial Xerais» www.xerais.gal.
* ↑ Catálogo de la obra plástica de María Xosé Queizán. .
* ↑ «Exposición de María Xosé Queizán» www.depo.gal.
* ↑ Blanco, C. (1994): "A espiral permanente: aproximación literaria á figura de X. L. Méndez Ferrín". Anuario de Estudios Literarios Galegos, 1993, 11-45.
* ↑ «María Xosé Queizán, libros y biografía de esta escritora en escritoras.com» escritoras.com.
* ↑ «María Xosé Queizán» www.aelg.gal.
* ↑ «A escritora na s\u00FAa terra: Mar\u00EDa Xos\u00E9 Queiz\u00E1n. Vigo, 1998» www.aelg.gal.
* 1 2 «María Xosé Queizán: "Tiven que pagar un prezo alto por rebelarme"» Galicia Confidencial.
* 1 2 Diario, Nós. «A Festa da Queizán» Nós Diario.
* ↑ «Galicia premia a Numax, María Xosé Queizán, Sarabela Teatro y al Museo de Pontevedra» www.elcorreogallego.es.
* ↑ «Una escultura para María Xosé Queizán» La Voz de Galicia 2017-11-07.
* ↑ «Galeguizar Galicia» www.galeguizargalicia.com.
* ↑ «Novas» www.dacoruna.gal.
* ↑ Vigo, Redacción |. (2019-03-10). «María Xosé Queizán recibe el séptimo Premio de Igualdade Ernestina Otero» Faro de Vigo.
* ↑ culturagalega.org. (2019-05-08). «María Xosé Queizán, Antonio Fernández Maira e María Teresa Horta recollerán os seus premios na Gala do Libro Galego» culturagalega.org.

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, galizierazko Wikipediako «María Xosé Queizán» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Biografía en la BVG
* Ficha autor en Xerais
* María Xosé Queizán fala en Radiofusión sobre a súa novela Meu pai vaite matar
* Datuak: Q11691461
* Multimedia: María Xosé Queizán / Q11691461