# Lehen mailako iturri

Lehen mailako iturri, iturri primario edo jatorrizko iturri bat unean uneko iturriren batetik datorren materialtzat hartzen den iturri dokumentala da, ikertua edo kontatua izateko interesa izan dezakeen fenomeno edo gertaera batekin multzokatuta, hau da, ikerketa-lan jakin bat egiteko erabiltzen den lehengaia da. Iturri primarioek lehen eskuko ebidentzia ematen dute. Adibidez, artefaktu bat, autobiografia bat, dokumentu bat, egunkari bat, elkarrizketa bat, eskuizkribu bat, grabazio bat, transkripzioak, datu estatistikoak eta artelanak daude. Lehen mailako iturri batek sarbide zuzena ematen dio ikerketaren gaiari.
Hainbat jakintzagaitan erabiltzen dira. Historiografiaren kasuan, funtsezkoak dira, garaia ikertzeko eta Historia egiteko baliatzen baitira, eta, ondo erabilita, fidagarritasuna eman dezakete. Berez, jakintza arlo horrek erabiltzen du gehien terminologia hau (lehen eta bigarren mailako iturriak, alegia). Lehen mailako iturri historikoak, gertaera historikoak izan ziren unean bertan osatu zirenak (egunkariak, gutunak,dokumentu ofizialak, garaiko liburuak, ahozko testigantzak, ...) Iturri idatzietan eta idatzi gabekoetan ere bana daitezke. Historialariek artxiboak arakatzen dituzte batez ere lehen mailako iturrien bila, edo, antigoaleko liburuak. Historiografia garaikidean, aldizkariak eta kazetak ere erabil daitezke, besteak beste. Bestalde, arkeologiarentzat, indusketetan aurkitzen diren aztarnak eta jasotzen diren laginak lehen mailako iturriak dira.
Filologian ere erabiltzen dira lehen mailako iturriak. Donemiliagako goldea, kasu, jatorrizko iturri dokumentala da Erdi Aroko Arabako euskara ezagutzeko. Literaturaren ikerketan, egileen liburuak, gutunak edo argitaratutako artikuluak iturri primarioak lirateke. Soziologian, etnografian eta beste zientzia askotan, inkestak eta lehen mailako behaketetatik lortutako emaitzak lehen mailako iturriak dira.

## Iturri eratorriak

Bigarren mailako iturriek (deribatuak edo eratorriak ere izenda daitezkeenak) bigarren eskuko informazioa eta beste ikertzaile batzuen iruzkinak ematen dituzte. Adibideetan sartzen dira liburu akademikoak, bibliografiak, aldizkarietako artikuluak, aipamenak eta erreferentziazko liburuak, hala nola hiztegiak, entziklopediak eta atlasak. Bigarren mailako iturri batek lehen mailako iturriak deskribatzen, interpretatzen edo sintetizatzen ditu. Aurreko adibideekin jarraituta, historiografian, bigarren mailako iturri historikoak, historiografikoak ere deitua, ondoren historialariek osatutakoak, garaiari buruzko liburu eta artikuluen bitartez.

## Erreferentziak

* ↑ Aguirrebengoa San Román, Jon. (2014). Lehen mailako iturri historikoen erabilera eta metodo historikoaren aplikazioa ikasgelan. (Noiz kontsultatua: 2024-12-22).
* ↑ «Unibertsitaterako sarbide proba 25 urtetik gorakoentzat. historia. Historia proba espezifikoa. 2021eko proba» ehu.eus.
* ↑ «Egungo Testuen Corpusa (ETC) - UPV/EHU» www.ehu.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-22).
* 1 2 «¿Cual es la diferencia entre fuentes primarias y secundarias? - LibAnswers» montgomery-lonestar.libanswers.com (Noiz kontsultatua: 2024-12-22).
* 1 2 (Ingelesez) «Iturri historikoak» gizapedia.org (Noiz kontsultatua: 2024-12-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q112754