OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# San Bartolome monasterioa (Donostia)

Bideko San Bartolome monasterioa emakumezkoen zenobio katolikoa izan zen, Donostiako erdialdean zegoena. San Agustinen erregelapeko lekaide-kalonjeek sortua, XIII. mendearen erdialderako eraturik zegoen. Gipuzkoan emakumeentzat sorturiko lehenbiziko monasterioa izan zen. 1834an, Lehen Karlistaldian, suntsitua izan zen. Orubean marianisten ikastetxea eraiki zuten 1868an.

## Erreferentziak

* ↑ Ayerbe Iríbar, María Rosa. El Doctor Camino en la Real Academia de la Historia: el "Libro Becerro" de San Sebastián (Códice del s.XV) y el "Inventario de papeles" del Archivo del Monasterio de San Bartolomé de San Sebastián. Boletín de estudios históricos sobre San Sebastián, ISSN 0210-2889, Nº. 49, 2016, págs. 653-680, dialnet.unirioja.es (Noiz kontsultatua: 2025-1-2).
* ↑ Sasiolako komentua (Deba). euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2025-1-2).
* ↑ Blasco, Carlos, Fernandez Beobide, J.J., Horcajo, Lola. Los 150 años de la compañía de maría en Donostia. Diario Vasco, 2018ko urtarrilak 24, diariovasco.com (Noiz kontsultatua: 2025-1-2).
# Apteronotidae

Apteronotidae arrain gimnotiformeen familietako bat da, Panama eta Hego Amerikako ur gezetan bizi dena.

## Generoak

FishBaseren arabera, familiak egun 88 espezie ditu, 15 generotan banaturik:
* Adontosternarchus
* Apteronotus
* Compsaraia
* Magosternarchus
* Megadontognathus
* Orthosternarchus
* Parapteronotus
* Pariosternarchus
* Platyurosternarchus
* Porotergus
* Sternarchella
* Sternarchogiton
* Sternarchorhamphus
* Sternarchorhynchus
* Tembeassu

## Erreferentziak

* ↑ Nelson, Joseph S.. (2006). Fishes of the World. John Wiley & Sons, Inc, 232 or. ISBN 0-471-25031-7..
* ↑ www.fishbase.org
* ↑ de Santana, C.D. & Vari, R.P.. (2010). «New Rheophilic Species of Electric Knifefish from the Rapids and Waterfalls of the Lower Rio Xingu, Brazil (Gymnotiformes: Apteronotidae)» Copeia (1): 160-164..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q774256
* Multimedia: Apteronotidae / Q774256
* Espezieak: Apteronotidae
# Aulorhynchus flavidus

Aulorhynchus flavidus Aulorhynchus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Aulorhynchidae familian. Kide bakarra da bere genero eta familia monotipikoetan. Ipar Amerikako kostaldeetan bizi da, Alaskatik Behe Kaliforniaraino.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), flavidus «Aulorhynchus flavidus», FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.
* ↑ Limbaugh, C.. (1962). «Life history and ecological notes on the Tubenose, Aulorhynchus flavidus, a hemibranch fish of western North America» Copeia (3): 549-555..

## Ikus, gainera

* Aulorhynchus
* Aulorhynchidae

## Kanpo estekak

* FishBase.org
* Datuak: Q136588
* Multimedia: Aulorhynchus flavidus / Q136588
# Balbulopatia

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Balbulopatiak, gaixotasun balbularrak edo balbula-gaixotasunak bihotz-balbulei eragiten dieten gaixotasun guztiak dira, haien etiologia edo sortzen duten koadro klinikoaren larritasuna alde batera utzita. Bihotzeko edozein balbula (aortikoa edo mitrala ezkerraldean eta birika-balbula edo trikuspidea eskuinaldean) buxatu daitezke edo odol-erregurgitazioa izan dezakete atrioaren edo bentrikuluaren jatorrizko ganberan.
Balbulopatiak sortzetikoak izan daitezke, jaiotzean agertzen direnak; kasu horretan, displasia balbularra deitzen zaie, edo bizitzan zehar eskuratutakoak. Balbulopatia ohikoena aorta-balbularen estenosia da. Tratamendua nahasmenduaren larritasunaren araberakoa da, eta sendagai jakin batzuen erabilera edo kaltetutako balbula artifizial batez ordeztea barne hartzen du.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Kardiologia Hiztegia] [2021]
* ↑ Nkomo VT, Gardin JM, Skelton TN, Gottdiener JS, Scott CG, Enriquez-Sarano. (2006). «Burden of valvular heart diseases: a population-based study» Lancet 368 (9540): 1005-11..
* ↑ Kovacs AH, Harrison JL, Colman JM, Sermer M, Siu SC, Silversides CK. (2008). «Pregnancy and contraception in congenital heart disease: what women are not told» J Am Coll Cardiol. 52 (7): 577..
* ↑ Bonow RO, Carabello BA, Kanu C, etal. (2006). «ACC/AHA 2006 guidelines for the management of patients with valvular heart disease: a report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines (writing committee to revise the 1998 Guidelines for the Management of Patients With Valvular Heart Disease): developed in collaboration with the Society of Cardiovascular Anesthesiologists: endorsed by the Society for Cardiovascular Angiography and Interventions and the Society of Thoracic Surgeons» Circulation 114 (5): e84–231. doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.106.176857. PMID 16880336..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1130519
* Multimedia: Diseases and disorders of the heart valves / Q1130519
# Surimi

Surimi (japonieraz 擂り身 / すり身, "haragi xehetu") arrain zuriz edo beste haragiz egindako orea da, jatorriz Japoniako. Halaber, ore hori osagai nagusitzat duen Asia ekialdeko edozein jaki izan daiteke. Itxura, forma eta ehundura askotan aurki daiteke, eta usu beste jaki batzuen antza izateko erabiltzen da, hala nola otarrainak, karramarroak eta aingirak. 1990eko hamarkadatik aurrera Euskal gastronomian angulak ordezkatzeko gulak ekoizteko erabiltzen da.
Arrain xerrak behin eta berriz xehetu eta uraz garbitzen dira, azkenean ore gelatinatsu moduko bat gelditu arte, ore horri almidoia, arrautz zuringoa, gatza eta landare-olioa, sorbitola, azukrea, soja proteinak eta beste zenbait osagai gehitzen zaizkio. Behin ekoiztuta, paketatua eta izoztua da.

## Historia

Arrain-orea elikagai ezaguna izan da Asiako ekialdean. Txinan, osagai hori arrain-bolak(魚蛋/魚丸) egiteko erabiltzen da, eta Fujian eskualdeko sukaldaritzan ohikoa den geng (羹) izeneko zopa lodi baten osagai bezala. Japonian, surimiaren lehen ekoizpena 1115koa da, kamaboko egiteko. Alaskako abadira, jatorriz Japonia inguratzen duten itsasoetakoa, paper garrantzitsua izan zuen surimi prozesatuaren garapenean, bere biomasa proteiko handiagatik. Satsumaage, chikuwa eta hanpen surimiarekin egindako beste plater nagusi batzuk izan ziren 1960 baino lehen.
Bigarren Mundu Gerraren ondoren, surimia prozesatzeko makinak erabili ziren, baina beti fresko saltzen zen, izozteak eragin negatiboa baitzuen azken produktuan, surimiak gel nolakotasuna desnaturalizatzen baitzuen. 1945 eta 1950 artean, Hokkaidoko abadira harrapaketen errekorrak (batez ere arrabak biltzeko) arrainki kopuru handiak eragin zituzten, eta, ondorioz, Hokkaidoko Arrantza Ikerketa Estazioak soberakina hobeto kudeatzeko emaitza onak lortu zituzten, surimi ekoizpena biderkatuz.
1975ean surimiaren kontsumoak goia jo ondoren, Japonian kontsumoak behera egin zuen beste haragi batzuk (behikia, txerrikia) hobetsi ahala. Gainera merkatuan kalitate eskasagoko produktuek eragina izan zuten kontsumitzaileek oro har surimiari buruz zuten iritzian.

## Nutrizioa

Arrain-surimiak % 76 ur inguru du, % 15 proteina, % 6,85 karbohidrato eta % 0,9 gantz.
Surimia liseriketa errazeko proteina modura erabiltzen da, bai eta hainbat jaki prozesatuen prestaketarako ere.

## Irudiak

* Narutomaki
* Iwashidama (sardina surimia)
* Korokke, arrain surimiz egina
* Satsuma-age
* Udon, jakoten xerrekin
* Chikuwa, arrain surimiz egina, parrillan

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Park, Jae W.. (2013-11-12). Surimi and Surimi Seafood. CRC Press ISBN 978-1-4398-9857-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q815740
* Multimedia: Surimi / Q815740
# Onintze Oleaga

Onintze Oleaga (Atxondo, Bizkaia, 1982) abokatua eta EH Bilduko Udalgintza arduraduna da, EH Bilduko Mahai Politikoko kide ere bada.

## Biografia

Bizkaiko Batzar Nagusietako batzarkidea izan zen.

### Ibilbidea

Lauko Consulting, SLPko bazkidea. 2014ko uztailetik, 9 urte eta 11 hilabetez. Ados abokatuak, bazkide, 2007tik 16 urte eta 9 hilabetez
2017an Bizkaiko Foru Aldundiaren markitina kritikatu zuen.
2023ko urtarrilean, EH Bilduk Donostiako Tabakaleran, otsailaren 11rako antolatu zituen Jardunaldi Munizipalistak iragarri zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Surio, Alberto. (2021-05-02). «Otegi lleva el 'frente amplio' a la base de Bildu» El Diario Vasco (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) SL, TAI GABE DIGITALA. (2017-06-08). «EH Bildu critica el «marketing» de la Diputación «con mensajes alejados de la realidad»» naiz: (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).
* ↑ «Albistea | EHBildu | Otsailaren 11an Jardunaldi Munizipalistak egingo ditu EH Bilduk Donostiako Tabakaleran» ehbildu.eus (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).

## Kanpo estekak

* Eudel Jaurlaritzaren politikak balioztatzeko tresna da gaur egun Berria, 2024.05.10
* Elkarrizketa | Onintze Oleaga Hamaika Telebistan
* Elkarrizketa | Onintze Oleaga Naiz Irratian
* Datuak: Q126121946
# Agoney

Agoney Hernandez Morales (Adeje, Tenerife, 1995eko urriaren 18a), Agoney ezizenaz ezaguna den abeslari, musikari eta konpositore espainiarra da. 2017ko Operación Triunfo programan parte hartu ondoren egin zen ospetsu.

## Diskografia (ez osoa)
### Albumak

| Urtea | Izenburua | Xehetasunak | Diskoetxea | Posizioa |
| Urtea | Izenburua | Xehetasunak | Diskoetxea | ESP |
| 2020 | Libertad | Irteera: 2020ko abuztuaren 28an Formatuak: CD, binilo eta digitala | Universal Music Spain | 1 |
| 2024 | Dicotomía | Irteera: 2024ko irailaren 20an Formatuak: CD, binilo eta digitala | Universal Music Spain | 4 |

### Singleak

| Urtea | Izenburua | Merkaturatze-data | Konpositoreak | Posizioa | Albuma |
| 2018 | Quizás | 2018ko abuztuaren 30a | Bruno Valverde Juarez, Giancarlo Alfanno, Hajar Sbihi, Lewis Pikett, Marco Dettoni | 18 | Askatasuna |
| 2019 | Black | 2019ko abuztuaren 29a | Agoney Hernandez eta Antonio Escobar | 82 | Askatasuna |
| 2020 | Libertad | 2020ko apirilaren 9a | Agoney Hernandez | - | Askatasuna |
| 2020 | Más | 2020ko ekainaren 18a | Agoney Hernandez | - | Askatasuna |
| 2020 | Edén | 2020ko abuztuaren 24a | Agoney Hernández, Andrés Terrón Fontecoba, David Sánchez Martín, Jaime Garcia-Altozano Garrido eta Pablo Estrella Torres | - | Askatasuna |
| 2021 | ¿Quién pide al cielo por ti? | 2021eko irailaren 2a | Agoney Hernández, Alberto Jiménez, Juan Sueiro | - | |
| 2022 | Bangover | 2022ko martxoaren 3a | Agoney Hernandez | | |
| 2022 | Cachito | 2022ko uztailaren 14a | Agoney Hernández, Andy Clay Cruz, Carlos Humberto Domínguez “Kemzo”, Giovel Simón, Raúl Anselmo López, Roberto Sierra “Bobby” | 48 | |
| 2022 | Quiero Arder | 2022ko abenduaren 19a | Agoney Hernández Morales, Marta Martínez López, Andrés Huélamo López (Blackpanda) | | Dikotomia |
| 2023 | Intacto | 2023ko uztailaren 14a | Agoney Hernández Morales, Andrés Huélamo López, Marta Martínez López | | |
| 2024 | Tormenta | 2024ko apirilaren 26a | Agoney Hernández Morales, Mario Sedano Olmeda | | Dikotomia |
| 2024 | Redención | 2024ko ekainaren 14a | Agoney Hernández Morales, Marc Montojo, Patricia Benito | | Dikotomia |
| 2024 | Éxtasis | 2024ko irailaren 6a | Agoney Hernández Morales, Jesús Gascón, Tatiana Delalvz | | Dikotomia |

## Erreferentziak

* ↑ «Agoney Hernández» Formula TV (Noxvo).
* ↑ «DISCOGRAPHY AGONEY» Spanishcharts.com (Hung Medien).
* ↑ «Agoney brilla en 'Edén' entre reproches en blanco y negro» laplaylist.es 25 de agosto de 2020.
* ↑ Top 100 Canciones: Semana 36. Productores de Música de España.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55436349
* Multimedia: Agoney Hernández / Q55436349
# Aimar Bikandi

Aimar Vicandi Alzola (Bilbo, Bizkaia, 2005eko otsailaren 9a) Euskal Herriko futbolaria da, Athleticeko harrobian hezia haurretatik. Aurrelari moduan aritzen da. 2025eko urtarrilean Amorebietara joan zen lagatu gisa.

## Kirol Ibilbidea

2024ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Conference League | Conference League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Baskonia | 3.F | 2023/24 | 31 | 14 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 31 | 14 |
| Baskonia | Denera | Denera | 31 | 14 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 31 | 14 |
| Barakaldo | 1.F | 2024/25 | 10 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 11 | 0 |
| Barakaldo | Denera | Denera | 10 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 11 | 0 |
| Amorebieta | 1.F | 2024/25 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Amorebieta | Denera | Denera | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 41 | 14 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 42 | 14 |

## Erreferentziak

* ↑ Abizenak Vicandi eta Alzola idaztea, euskal herritar horren aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, Bikandi eta Altzola onartu du deitura horien grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia
* ↑ Vicandik utzita jokatuko du SD Amorebietan

## Kanpo estekak

* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Datuak: Q127458773
# Louise Vickroy Boyd

Louise Esther Vickroy Boyd (Urbana, 1827ko urtarrilaren 2a – Ada, 1909ko uztailaren 25a) estatubatuar idazlea izan zen.

## Bizitza

Louise Esther Vickroy Ohioko Urbana hirian jaio zen eta lau urte inguru zituenetik Ferndalen (Pennsylvania) bizi izan zen. Lancasterren eta Filadelfian ikasi zuen. Irakasle lanetan aritu zen 1865eko irailean S. S. Boyd doktorearekin ezkondu eta Dublinen (Indiana) kokatu zen arte. Emakumeen sufragioaren eta neurritasunaren aldekoa zen. Bere senarra 1888an hil zen.
Lehen poema 1851n idatzi zuen. The Little Pilgrim, The Knickerbocker, The Saturday Evening Post, Appletons' Journal, Graham's Magazine, New-York Tribune, Cincinnati Gazette, Woman's Journal eta beste hainbat aldizkaritan kolaboratu zuen. Bere poema batzuk alemanez ere argitaratu ziren (besteak beste, Karl Knortz alemaniar-estatubatuar idazleak lau poema itzuli zituen). Saiakerak eta haurrentzako ipuinak ere idatzi zituen.
Ohioko Ada herrian hil zen, ahizparen etxean, eta Indianako Dublinen lurperatu zuten.

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Ingelesez) Willard, Frances Elizabeth; Livermore, Mary Ashton Rice. (1893). «Boyd, Mrs. Louise Esther Vickroy» A Woman of the Century: Fourteen Hundred-seventy Biographical Sketches Accompanied by Portraits of Leading American Women in All Walks of Life. Moulton, 111-112 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-03).
* 1 2 (Ingelesez) White, Esther Griffin. (1911). Poems by Esther Vickroy Boyd. Richmond: The Nicholson Press.
* 1 2 (Ingelesez) History of Wayne County, Indiana: Together with Sketches of Its Cities, Villages and Towns. 1 Inter-State Publishing Company (argitaratze data: 1884), 640-641 or. (Noiz kontsultatua: 2025-01-03).
# Julen Jon Guerrero

Julen Jon Guerrero Landabaso (Bilbo, Bizkaia, 2004ko apirilaren 14a) Euskal Herriko futbolari ezkertia da. Aurrelari lanetan aritzen da. Julen Guerrero Athleticeko jokalari eta kapitain ohiaren semea da.
Guerrero-k Malagan hasi zuen bere ibilbidea, bere aita klubeko harrobiaren arduraduna zelarik. 2017an Real Madrilek fitxatu zuen, aita Madrilera joan zelako espainiar federaziora entrenatzaile lanetan. Erdilaria izan arren, gol-kopuru ikusgarria lortu du Real Madril-eko jubenil taldearentzat, 2020/21 denboraldian. 2021eko Urrian, The Guardian-en 2021eko "Next Generation" munduko jokalari gazte onenak nabarmentzen dituen zerrendan sartu zen.

## Kirol Ibilbidea

2024ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Conference League | Conference League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Amorebieta | 1.F | 2022/23 | 18 | 4 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 18 | 4 |
| Amorebieta | Denera | Denera | 18 | 4 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 18 | 4 |
| Roma Primavera | P1 | 2023/24 | 5 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 5 | 0 |
| Roma Primavera | Denera | Denera | 5 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 5 | 0 |
| Mini Glorias | 2.F | 2023/24 | 12 | 2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 12 | 2 |
| Mini Glorias | Denera | Denera | 12 | 2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 12 | 2 |
| Amorebieta | 1.F | 2024/25 | 8 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 8 | 0 |
| Amorebieta | Denera | Denera | 8 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 8 | 0 |
| Mini Glorias | 2.F | 2024/25 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Mini Glorias | Denera | Denera | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 43 | 6 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 43 | 6 |

## Kanpo estekak

* Fitxa
* Datuak: Q109287393
# Arnaldur Indriðason

    Hau islandiar izen bat da: azken izena ez da abizena, patronimikoa baizik. Pertsona hau deitzeko bataio-izena erabiltzen dute.
Arnaldur Indriðason (1961eko urtarrilaren 28a) fikziozko krimen liburu idazle islandiarra da. Indriði G. Þorsteinsson idazlearen semea da. Bere liburuak salduenen artean daude.
Arnaldurren lehen liburua Synir duftsins 1997an kaleratu zuen.
Aldanurren liburuak 26 herrialde desberdinetan argitaratu dituzte eta alemanierara, danierara, ingelerara, italierara, txekierara, suedierara, norvegierara, nederlanderara, finlandierara, gaztelaniara, frantsesera eta portugesara itzuli dituzte. 2002ko eta 2003ko Glasnyckeln saria jaso zuen krimenezko eleberri nordikorik onenari. 2005ean CWA Gold Dagger saria irabazi zuen Silence of the Grave liburuagatik.
Arnaldur Indriðason Reykjaviken bizi da bere emaztea eta bere hiru seme-alabekin.

## Bibliografia
### Erlendur Detektibearen Serieak

* 1997 – Synir duftsins
* 1998 – Dauðarósir
* 2000 – Mýrin
* 2001 – Grafarþögn (Julen Gabiriak euskaratua, Hilobiko isiltasuna izenburuarekin)
* 2003 – Röddin
* 2004 – Kleifarvatn
* 2005 – Vetrarborgin
* 2007 – Harðskafi
* 2008 – Myrká
* 2009 – Svörtuloft
* 2010 – Furðustrandir

#### Erlander gaztea

* 2011 – Einvígið
* 2012 – Reykjavíkurnætur
* 2014 – Kamp Knox
* 2021 – Sigurverkið

### Reykjavík Gerra Garaian Misteriozko Serieak (Flovent eta Thorson)

* 2013 – Skuggasund
* 2015 – Þýska húsið
* 2016 – Petsamo

### Konráð Serieak

* 2017 – Myrkrið veit
* 2108 – Stúlkan hjá brúnni
* 2019 – Tregasteinn
* 2020 – Þagnarmúr
* 2022 – Kyrrþey
* 2023 – Sæluríkið

### Beste eleberriak

* 1999 – Napóleonsskjölin
* 2003 – Bettý
* 2006 – Konungsbók

### Beste idazlanak

* 2000 – Leyndardómar Reykjavíkur 2000
* 2008 – Reykjavík-Rotterdam (gidoilaria)
* Datuak: Q215665
* Multimedia: Arnaldur Indriðason / Q215665
# Epagomeno

Epagomenoa, Egipto Zaharrean, bost eguni emandako izen greziarra zen: 360 eguneko zikloari gehituta, 365 eguneko eguzki urtea osatzeko.
Herodotok honako hau idatzi zuen:
| « | Egiptoarrak urtearen zikloa zehazten lehenak izan ziren, haren iraupena hamabi zatitan eginez. Esaten zutenez, astroak behatuz ohartu ziren horretaz. | » |
Egutegi zibilaren asmakuntza, K. a. III. milurtekoaren hasieran agertzen da, eta haren erabileraren zantzuak daude Egiptoko IV. dinastiako faraoia izan zen Shepseskafen garaian. Egiptoar urte zibila 365 egunez osatuta zegoen, 120 eguneko hiru urtarotan banatuak, banandutako hilabete bat osatzen ez zuten beste erantsitako bost egunekin batera. Antzinako egiptoarrek heru renpet esaten zieten "urtearen gainetik daudenak", mesut necheru "jainkoen jaiotzarena" izenaz ere ezagutzen ziren, bost egiptoar jainkoren jaiotza ospatzen baitzen: Osiris, Horus, Seth, Isis eta Neftis (bostak Nut jainkosaren seme-alabak ziren: egun horiei esker ama izan zen, urteko gainerakoetan Rak debekatua baitzion). Ondoren, koptikoan, piabot nkoyxi "hilabete txikia" esan zitzaien.
Haiei buruzko lehen zantzua Mizerino faraoiaren garaiko Nekankh funtzionarioaren hilobitik dator. Piramideetako Testuetan ere aipatzen dira.
Hona urtaroon izenak:
* Uholdea: akhet
* Ereintza edo irteera: peret
* Uzta edo lehortea: shemu

## Mitologia

Dyehutyk (Thot grezieraz) sortu zituen bost egun epagomenoak, Ilargiaren jainko Khonsuren argitasunetik kenduz.

## Ikus, gainera

* Egiptoar egutegia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8776529
# Begoña (barrutia)

Begoña (4) :
| Begoñako basilika. ||
| Herrialdea Probintzia Udalerria | Euskal Herria Bizkaia Bilbo |
| Auzoak | Begoña, Santutxu eta Bolueta |
| Azalera | 17,707 km² |
| Biztanleria | 43.715 (2005) |
| Bilbo erdigunea Begoña (4) Begoña (4) Begoña (4) ||
| Koordenatuak: | 43°15′32″N 2°54′58″W﻿ / ﻿43.25889°N 2.91611°W﻿ / 43.25889; -2.91611 |
Begoña Bilboko 4. barrutia da. Ibaizabal ibaiaren ekialdera kokatzen da.
Iparraldean Uribarriko barrutiarekin, ekialdean Otxarkoaga-Txurdinagako barrutiarekin, mendebaldean Ibaiondoko barrutiarekin eta hegoaldean Basauri eta Etxebarriko udalerriekin. Barrutiak guztira 177,07 hektareako azalera dauka, eta 43.715 biztanle (2005).
1925ra arte Bizkaiko udalerria izan zen orduko Begoñako Errepublikan 2020ko hiru barruti hauek sartzen ziren: Uribarriko barrutia, Otxarkoaga-Txurdinagako barrutia eta oraingo Begoñako barruti hau.
Hainbat auzotan banatzen da, Begoñako auzoaz gain, Santutxu eta Boluetako auzoak. Bilbon dentsitaterik handienetarikoa duen barrutia da. 1960. urtetik aurrera etxebizitza ugari eraiki ziren, altuera handiko blokeak, nahiko era kaotikoan. Hau nahiko nabarmena da Santutxuko auzoan. Santutxuko kilometro koadro bat da Euskal Herriko trinkoena, 41.000 biztanle baino gehiago baititu, eta Europako eremu populatuenetan 24.a da.
1997. urtetik, Bilboko metroaren lehen lineak hiru geltoki dauzka Begoñako barrutian, Santutxu, Basarrate eta Bolueta.

## Euskara

Iñaki Gaminde hizkuntzalari erreakaldearrak ikertu duen Bilboko euskararen hiru aldaeretako bat dugu Begoñako euskerea edo euskerie, besteak Buia eta Larraskitukoak direlarik.

## Bibliografia

* "Bilbotarron euskararen zuzuan". Iñaki Gaminde. Asapala Kultur Elkartea, 2004.

## Ikus, gainera

* Begoña (auzoa)
* Begoñako errepublika
* Mahatserri
* Vecunia

## Erreferentziak

* ↑ Lartzanguren, Edu. (2023-05-16). «Zer kilometro koadrotan dago biztanle gehien Euskal Herrian?» Berria (Noiz kontsultatua: 2024-03-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2620343
* Multimedia: Begoña / Q2620343
# Ágnes Keleti

Ágnes Keleti, Klein jaioa (Budapest, 1921eko urtarrilaren 9a – ibidem, 2025eko urtarrilaren 2a) hungariar-israeldar gimnasta izan zen.
Sei urterekin hasi zen gimnastikan eta hamasei urterekin Hungariako gimnasia txapeldun bihurtu zen. 1937 eta 1956 artean hamar aldiz irabazi zuen txapelketa nazionala.
1941ean bere gimnasia klubetik bota zuten judua izateagatik. Bigarren Mundu Gerran ezkutatu egin zen bizia salbatzeko.
Gerra amaitu ondoren biolontxeloa jo zuen profesionalki eta gimnasia entrenatzera itzuli zen. 1952ko eta 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta hamar domina irabazi zituen guztira. Beste kirolari batzuekin batera, 1956ko Hungariako Iraultzaren osteko errepresioaren ondorioz Hungariara ez itzultzea erabaki zuen. Australian geratu zen gimnastak entrenatzen eta 1957an Israelera emigratu zuen. 2015ean Israelera itzuli zen.

## Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 1952 | Helsinki Finlandia | 01 ! | Zorua |
| 1952 | Helsinki Finlandia | 02 ! | Taldeka |
| 1952 | Helsinki Finlandia | 03 ! | Barra paralelo asimetrikoak |
| 1952 | Helsinki Finlandia | 03 ! | Taldeka, eramangarria |
| 1956 | Melbourne Australia | 01 ! | Barra paralelo asimetrikoak |
| 1956 | Melbourne Australia | 01 ! | Oreka barra |
| 1956 | Melbourne Australia | 01 ! | Zorua |
| 1956 | Melbourne Australia Australia | 01 ! | Taldeka, eramangarria |
| 1956 | Melbourne Australia Australia | 02 ! | Aparatu guztiak |
| 1956 | Melbourne Australia Australia | 02 ! | Taldeka |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q233572
* Multimedia: Agnes Keleti / Q233572