# Siziliera

Siziliera (u sicilianu) Sizilian mintzatzen den hizkuntza erromantze bat da, latin arruntetik datorrena, eta greziera, arabiera, frantsesa, proventzera, katalana zein gaztelaniaren eragin handia duena.
Hizkuntzak, historia zein literatura aberatsa izateaz gain, hiztegi oparoa ere badu, 250.000 hitz baino gehiagorekin. Siziliaz gain, siziliera Calabriako hegoaldean nahiz erdialdean eta Apuliako hegoaldean ere mintzatzen da. Eragin handia izan zuen malteran, XVII. mendearen bukaera arte, batez ere.
Erabilera handia du familiaren zein lagunen eremuetan, ez arlo ofizialean edo idatzizkoan, baina, Italian ez baita hizkuntzatzat jotzen, dialektotzat baizik. Italian, dialektoa ez da hizkuntza baten aldaera gisa ulertzen, urteetan zehar boterea eta autonomia galdu duen hizkuntza gisa baizik. Siziliera ez dago Italiako hizkuntza gutxituen artean. Horrek esan nahi du ez dituela beste hizkuntza batzuen maila eta, horren ondorioz, hiztunek ez dituztela eskubide berak. Esaterako, administrazio-kudeaketak ezin dira sizilieraz egin, ez da eskoletan irakasten, etab. Sizilierari buruzko lan gehienak, era berean, italieraz idatziak dira.
UNESCOk arriskuan dauden hizkuntzez egin duen sailkapenean, zaurgarritasun mailan dago.
Sizilierazko literaturako idazle zein poetarik esanguratsuenak ondokoak dira: Giovanni Meli, Nino Martoglio, Domenico Tempio, Alessio Di Giovanni eta Ignazio Buttitta.

## Hiztegi laburra

* Se = Bai
* No = Ez
* Assabbinirica!, Assabbinidica!,Sabbinirica! = Kaixo!
* Ni videmu = Ikusi arte!
* Salutamu = Ikusi arte!
* Grazzi assai! = Eskerrik asko!
* Bon jornu = Egun on
* Bon jornu macari a tia = Egun on, bai
* Bona sira = Arratsalde on
* Bona nutti = Gabon
* Pi faùri = Mesedez
* M'hà scusari = Barkatu
* Vulissi nu cafè espressu = Kafe hutsa nahi nuke
* Vulissi nu cafè macchiatu = Kafe ebakia nahi nuke
* Vulissi nu cafè cu lu latti = Kafesnea nahi nuke
* Vulissi na birra = Garagardoa nahi nuke
* Bagnu = Komuna
* Unni sunnu li bagni? = Non dago komuna?
* Unn'è la stazziuni? = Non dago tren-geltokia?
* Unn'è la frimmata di l'autobbussu? = Non dago autobus-geltokia?
* Cci sunnu alberghi ccà a firriari tunnu? = Ba al da hotelik hemen inguruan?
* Boni festi! = Zorionak!
* Comu va? = Zer moduz?
* Bonu, e tu? = Ongi, eta hi?
* Chi ura è? = Zer ordu da?
* Nun capisciu = Ez dut ulertzen
* Nun fumari = Ez erre
* Matri = Ama
* Patri = Aita
* Nannu = Aitona
* Nanna = Amona
* Figghiu = Seme
* Figghia = Alaba
* Frati = Anaia / Neba
* Soru = Arreba / Ahizpa
* Casa = Etxe
* Picciuli = Diru
* Novu = Berri
* Vecchiu = Zahar
* Nomu = Izen
* Pòpulu = Herri
* Citàti = Hiri
* Munti = Mendi
* Mari = Itsaso
* Ventu = Haize
* Celu = Zeru
* Stidda = Izar
* Marti = Marte
* Vènniri = Artizar
* Luna = Ilargi
* Nivi = Elur
* Ciuri = Lore
* Amunì! = Goazen!
* Abbrazzu = besarkada
* Farfantaria = iruzur
* Mizzica! = Kontxo! (Minchia! interjekziotik eratorria)
* Nùmmuru = zenbaki
* Pitittu = apetitu
* Prescia = presa
* Simana = aste

## Esaera zaharra

* Jurnata rutta, rumpila tutta = Egun izorratua izorra ezazu osorik (gaizki hasitako egunak konponketarik ez duela adierazteko erabiltzen da eta, hortaz, lasai egoteko eta hurrengo egunean berriz heltzeko).

## Erreferentziak

* ↑ «ShowDoc» www.senato.it (Noiz kontsultatua: 2022-05-19).
* ↑ «UNESCO Atlas of the World's Languages in danger» www.unesco.org (Noiz kontsultatua: 2022-05-19).

## Ikus, gainera

* Italiako hizkuntzak
* Europako hizkuntza gutxituak

## Kanpo estekak

* "Lingua siciliana" webgunea
* Arba sicula elkartearen webgunea
* Patrimoni linguistici
* Datuak: Q33973
* Multimedia: Sicilian language / Q33973