# Azaroaren 6

Azaroaren 6a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta hamargarren eguna da, 311.a bisurteetan. 55 egun falta dira urtea amaitzeko.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Enrique Urbizu Jaiotza: Bilbo, 1962 Aritz López Garai Jaiotza: Barakaldo, 1980 José Luis de la Cuesta Jaiotza: Donostia, 1955 Félix Sarriugarte Jaiotza: Durango, 1964 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan Erasmo Rotterdamgoa Jaiotza: Rotterdam, 1466, 1466 $^{(egutegigregorianoa)}$ eta 1469 $^{(egutegigregorianoa)}$ Heriotza: Basilea, 1536ko uztailaren 12a Emma Stone Jaiotza: Scottsdale, 1988 Robert Musil Jaiotza: Klagenfurt, 1880 Heriotza: Geneva, 1942ko apirilaren 15a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian Lope Agirre Jaiotza: Araotz, 1510(e)ko hamarkada Heriotza: Barquisimeto, 1561 Fernando Amarika Jaiotza: Gasteiz, 1866ko ekainaren 1a Heriotza: Gasteiz, 1956 Karmelo Etxenagusia Jaiotza: Iurreta, 1932ko apirilaren 24a Heriotza: Bilbo, 2008 Bixente Ameztoi Jaiotza: Donostia, 1946ko urtarrilaren 30a Heriotza: Villabona-Amasa, 2001 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Piotr Ilitx Txaikovski Jaiotza: Votkinsk, 1840ko apirilaren 25a $^{(juliotaregutegia)}$ eta 1840ko maiatzaren 7a Heriotza: Malaya Morskaya Street, 13 $^{(en)}$ , 1893 $^{(juliotaregutegia)}$ Omar Jaiotza: Meka, 586 Heriotza: Medina, 644 Karlos X.a Frantziakoa Jaiotza: Versailles, 1757ko urriaren 9a Heriotza: Gorizia, 1836 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
* Gertaerak
* Plutonioa.
* 1528 - Alvar Nuñez Cabeza de Vaca espainiar konkistatzailea gaur egun Texas bezala ezagutzen den lurraldera heldu zen.
* 1844 - Dominikar Errepublika Espainiatik independizatu zen.
* 1860 - Abraham Lincoln izan zen Estatu Batuetan presidente aukeratu zuten lehen errepublikarra (16. presidentea).
* 1917 - Boltxebike eta tsaristen arteko borrokek San Petersburgo hartu zuten. Errusiako Iraultza hasi zen.
* 1944 - Plutonioa (irudian) produzitu zen lehen aldiz Hanford Siten, ondoren Fat Man bonba atomikoan erabiliko zena; Nagasakin (Japonia) jaurtia.
* 1982 - Joan Paulo II.a aita santuak, Loiolako santutegia bisitatu zuen, bere Euskal Herriko bisitaldiaren barruan.
* + Gertaera gehiago...
* Egutegia
* Txantiloi:Azaro2025
* Aurreko eta hurrengo urteetan
* 2022: Igandea
* 2023: Astelehena
* 2024: Asteazkena
* 2026: Ostirala
* 2027: Larunbata
* 2028: Astelehena
* Izendegia
* Santutegia:
* Daturik ez (gehitu)
* Seaska egutegia:
* Eate eta Tello.

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1808 – Balmasedako gudua, Iberiar Penintsulako Gerrakoa.
* 1980 – ETAk Alberto Lisalde Ramos hil zuen Eibarren eta Sotero Mazo Figueras Gipuzkoan.
* 1982 – Joan Paulo II.a aita santuak, Loiolako santutegia bisitatu zuen, bere Euskal Herriko bisitaldiaren barruan.
* 1986 –
** Donostiako Bilintx liburudendan lehergailu batek eztanda egin zuen. Urtebetean bigarren aldia zen Bilintxen talde parapolizialek halako erasoa eragiten zutela.
** Guardia Zibilak eta Police Nationalek ETAren kontrako Sokoa Operazioa burutu zuten Hendaian.
* 2011 – Gipuzkoa, Bizkaia eta Nafarroako iparraldean (batez ere Baztan eskualdean) uholdeak jazo ziren, ondorioz Irunen pertsona bat hil eta Derion beste pertsona bat desagertu zelarik.

### Mundua

* 1658 – Homosexualak izatea egotzitza, hamalau gizon bizirik erre zituen Espainia Berriko inkisizioak. Espainiar autoritateek uste zuten erlaxatzen ari zirela herritarrak, eta, bekatu publikoak zigortzeko agindua eman zuen Filipe IV.a Espainiakoak.
* 1917 – Boltxebike eta tsaristen arteko borrokek San Petersburgo hartu zuten. Errusiako Iraultza hasi zen.
* 1975 – Mendebaldeko Sahara okupatuz Ibilaldi Berdea abiatu zuten marokoarrek, 350.000 zibil eta 40.000 soldadu marokoarrek.
* 2001 – ETAk bonba-auto bat leherrarazi zuen Madrilen.
* 2005 – Kentuckyko estatu amerikarrean egondako tornadoek 23 hildako eragin zituzten.
* 2006 – Japoniako Hokkaido uhartean egondako tornado batek bederatzi hildako eragin zituen.

## Arte eta kultura
### Euskal Herria

* 2007 – Xabier Montoiaren Euskal hiria sutan eta Fernando Reyren Pereirak dioenez lanek irabazi zituzten euskarazko eta itzulpengintzako, hurrenez hurren, Euskadi Literatura Sariak.

### Mundua

* 1987 – Cry Freedom ("Askatasuna Ohiukatu") filma estreinatu zen, Richard Attenboroughek zuzendu eta Denzel Washington, Kevin Kline, Penelope Wilton eta Kevin McNally aktoreek antzeztu zuten.
* 1996 – Ramson ("Erreskatea") filma estreinatu zen, Ron Howardek zuzendu eta Mel Gibson, Rene Russo eta Gary Sinise aktoreek antzeztu zuten.

## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1806 – Leonardo Zuloaga, Mexikon lurjabe handia bilakatutako bizkaitarra (h. 1865).
* 1871 - Severa de Madariaga, bizkaitar pedagogoa, Inka herrian Adopzio Alaba Kuttun izendatua 2009an (h. 1946).
* 1884 – Miguel Sena, gipuzkoar futbolaria (h. 1969).
* 1896 – Félix Huarte Goñi, nafar ekonomialari eta finantzaria (h. 1971).
* 1901 – Jean-Baptiste Urrutia, baxenafar apezpiku-misiolaria (h. 1979).
* 1920 – Eugenio Etxebarria, bizkaitar albokari eta albokagilea, batzuen hitzetan azken albokari tradizionala (h. 2008).
* 1924 – Frantzisko Garmendia Aiestaran, gipuzkoar elizgizona, New Yorkeko Apezpiku Laguntzaile izandakoa (h. 2005).
* 1928 – Jose Luis Ugarte, euskal nabigatzailea, bakarkako estropadetan aditua (h. 2008).
* 1943 – Alfonso Dubois, bizkaitar ekonomialaria eta EHUko irakaslea.
* 1946 – Javier Otano, Nafarroako Gobernuko lehendakari ohia.
* 1950 – Gabriel Urralburu, Nafarroako Gobernuko lehendakari ohia.
* 1955 – José Luis de la Cuesta, gipuzkoar legelaria.
* 1957 – Odile Kruzeta, gipuzkoar kazetaria.
* 1962 – Enrique Urbizu, bizkaitar gidoigile eta zinema zuzendaria.
* 1964 –
** Patrick Keheille, zuberoar idazlea, pastoralak idazteagatik nabaritua.
** Félix Sarriugarte, bizkaitar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1967 – Josune Gorostidi, gipuzkoar txirrindulari ohi eta herri kirolaria.
* 1971 – Iratxe Sorzabal, gipuzkoar ETAkidea.
* 1972 – Ana Fernández-Villaverde, La Bien Querida, bizkaitar margolari eta musikagilea.
* 1976 – Saúl Cepeda, gipuzkoar kazetari, idazle eta gourmanda.
* 1977 – Oier Aizpurua, gipuzkoar piraguista eta arraunlaria.
* 1979 – Ander Vilariño, gipuzkoar auto pilotua.
* 1980 – Aritz López Garai, bizkaitar futbolaria.
* 1989 – Lander Martínez, arabar politikaria.
* 1992 – Oihane Mendizabal, gipuzkoar arkeologoa.
* 1996 – Eraitz Saez de Egilaz, gipuzkoar abokatu eta politikaria, EH Bilduko Gazteri Idazkaria.
* 1998 – Sara Iparragirre, gipuzkoar saskibaloi-jokalaria.

### Mundua

* 1479 – Joana Eroa, gaztelako erregina (h. 1555).
* 1494 – Suleiman I.a, Otomandar Inperioko hamargarren sultana (h. 1566).
* 1617 – Leopoldo Medici, italiar kardinala (h. 1675).
* 1661 – Karlos II.a Espainiakoa, Espainiako erregea (h. 1700).
* 1754 – Frederiko Württembergekoa, Württembergeko erregea (h. 1816).
* 1771 – Alois Senefelder, alemaniar aktore, antzerkigile eta litografiaren asmatzailea (h. 1834).
* 1774 – Severo Andriani, kataluniar elizgizona (h. 1861).
* 1778 – Augustinos Kapodistrias, Greziako estatuburua (h. 1857).
* 1814 – Adolphe Sax, belgikar musikaria eta musika-tresnen egilea (h. 1894).
* 1825 – Charles Garnier, frantziar arkitektoa (h. 1898).
* 1833 – Jonas Lie, norvegiar idazlea (h. 1908).
* 1835 – Cesare Lombroso, italiar kriminologo, frenologo, sendagile eta Italiako kriminologia positibistako eskolaren sortzailea (h. 1909).
* 1841 – Armand Fallières, Frantziako presidentea (h. 1931).
* 1854 – John Philip Sousa, estatubatuar musikagile eta banda-zuzendaria (h. 1932).
* 1858 – Caran d'Ache, frantziar satiragile eta marrazkilari politikoa (h. 1909).
* 1879 – Kazimieras Būga, lituaniar hizkuntzalaria (h. 1924).
* 1880 – Robert Musil, austriar idazlea (h. 1942).
* 1886 – Ida Barney, estatubatuar astronomoa, 150.000 izarren neurketa astrometrikoak egin zituelako ezaguna (h. 1982).
* 1892 – Osbert Sitwell, ingeles idazlea (h. 1969).
* 1901 – Richard Ithamar Aaron, galestar filosofoa (h. 1987).
* 1906 – Emma Lehmer, errusiar-estatubatuar matematikaria (h. 2007).
* 1908 –
** Françoise Dolto, frantziar pediatra eta psikoanalista, haurtzaroaren psikoanalisia ikertzeagatik ospetsua (h. 1988).
** Teizo Takeuchi, japoniar futbolaria (h. 1946).
* 1910 – Miguel Reale, brasildar filosofo eta legelaria (h. 2006).
* 1913 – María Bruguera Pérez, espainiar militante libertarioa eta aktibista feminista (h. 1992).
* 1914 – Jonathan Harris, estatubatuar aktorea.
* 1919 –
** Sophia de Mello Breyner, portugaldar idazlea, XX. mendeko Portugalgo olerkaririk handienetakoa (h. 2004).
** Marcos Gándara, Ekuadorko militar eta estatuburua (h. 2011).
* 1921 – James Jones, estatubatuar idazlea (h. 1977).
* 1922 – Michel Crozier, frantziar soziologoa, erakundeen soziologiaren alorrean analisi estrategikoaren sortzaile nagusia (h. 2013).
* 1925 –
** Jean Aurel, frantziar zinemagilea (h. 1996).
** Michel Bouquet, frantziar antzezlea (h. 2022).
* 1926 – Jackie Forster, ingeles kazetaria, lesbianen eskubideen aldeko ekintzailea (h. 1998).
* 1931 – Mike Nichols, estatubatuar zinemagilea (h. 2014).
* 1932 – François Englert, belgikar fisikari teorikoa, 2013ko Fisikako Nobel Saria.
* 1933 – Carlos Correia, Ginea-Bissauko lehen ministroa (h. 2021).
* 1938 –
** Diana Russell, hegoafrikar aktibista eta idazle feminista (h. 2020).
** Seishiro Shimatani, japoniar futbolaria (h. 2001).
* 1940 – Clara Janés, kataluniar idazlea.
* 1942 –
** Kelvin Ogilvie, kanadar kimikaria, azido erribonukleikoaren (RNA) sintetizatzailea asmatzailea.
** Félix Vidal Costa, espainiar fisikaria eta ikertzailea.
* 1943 – Severo Moto, ekuatoreginear kazetaria eta politikaria.
* 1946 –
** Joan Francesc Baixas, kataluniar margolari, antzerki zuzendari eta txotxongilolaria.
** Sally Field, estatubatuar aktorea.
** George Young, australiar musikari, egile abeslari eta musika ekoizlea (h. 2017).
* 1947 –
** Barbara Aiello, italo-estatubatuar errabinoa.
** Mesut Yılmaz, Turkiako lehen ministroa (h. 2020).
* 1948 –
** Glenn Frey, estatubatuar musikari, abeslari eta aktorea, Eagles taldearen kide sortzailea (h. 2016).
** Rushton Moreve, estatubatuar baxu-jotzailea, Steppenwolf taldeko kidea (h. 1981).
* 1949 – Arturo Sandoval, kubatar musikaria, pianista eta tronpeta-jotzailea.
* 1951 –
** Alain Etchegoyen, frantziar filosofo eta ekonomista (h. 2007).
** Simon Conway Morris, ingeles paleontologo eta astrobiologoa, Kanbriar garaino Burgess Shale aztarnategiko fosilen inguruan egindako ikerketengatik ezaguna.
* 1954 – Montserrat Tura, kataluniar politikari eta saiakera-idazlea.
* 1957 – Cam Clarke, estatubatuar ahots-aktorea eta abeslaria.
* 1965 –
** Valérie Benguigui, frantziar aktorea (h. 2013).
** Yayo Guridi, argentinar aktore eta umorista.
* 1967 – Emmanuelle Bercot, frantziar aktore, gidoigile eta zinema zuzendaria.
* 1968 - Sandie Richards, jamaikar atleta, 400 metroko lasterketan eta 4 x 400 metroko erreleboetan aditua.
* 1969 –
** Arancha de Benito, espainiar telebista-aurkezlea.
** Colson Whitehead, estatubatuar eleberrigilea.
* 1970 – Ethan Hawke, estatubatuar aktore, idazle eta zuzendaria.
* 1971 – Laura Flessel, frantziar eskrimalaria, ezpata modalitatekoa.
* 1972 –
** Thandie Newton, ingeles aktorea.
** Rebecca Romijn, estatubatuar aktore eta modelo ohia.
* 1974 – Frank Vandenbroucke, belgikar txirrindularia (h. 2009).
* 1976 – Lluvia Rojo, espainiar aktore eta abeslaria.
* 1979 – Lamar Odom, NBAko estatubatuar saskibaloi jokalari ohia.
* 1987 – Ana Ivanović, serbiar tenislaria.
* 1988 –
** Alexandra Elbakian, Zientzietako Pirata Erregina, kazakhstandar programatzaile informatikoa, Sci-Hub gunearen sortzailea.
** Emma Stone, estatubatuar aktorea.
** Conchita Wurst, austriar abeslari eta drag queena.
* 1990 –
** Luna Miguel, espainiar poeta, idazlea eta kazetaria.
** André Schürrle, alemaniar futbolari ohia.
* 1991 – Olga Smirnova, errusiar balet-dantzaria.
* 1997 – Brittany Brewer, estatubatuar saskibaloi-jokalaria.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1927 – Vicente García Castañón, nafar meatz-ingeniaria, Madrilen.
* 1956 – Fernando Amarika, arabar margolari inpresionista (j. 1866).
* 1993 - Juan Francisco Lezama, bizkaitar futbolaria (j. 1916).
* 2000 – José Joaquín Arazuri, nafar medikua eta historialaria j. 1918).
* 2001 – Bixente Ameztoi, euskal herritar margolari surrealista (j. 1946).
* 2008 – Karmelo Etxenagusia, euskal idazlea, euskaltzain urgazlea eta Bilbo elizbarrutiko gotzain laguntzailea (j. 1932).
* 2021 - Nieves Berasaluze, Chiquita de Mallavia, bizkaitar erraketista, Sevillan (j. 1924).

### Mundua

* 1003 – Joan XVII.a, Aita santua.
* 1355 – Arnaldo Barbazangoa, okzitaniar elizgizona, Iruñeko apezpikua.
* 1406 – Inozentzio VII.a, Aita santua (j. c. 1339).
* 1568 – Ana Brunswick-Lüneburgekoa, Brunswick-Lüneburgeko dukesa jaiotzez eta Pomeraniako dukesa ezkontzaz (j. 1502).
* 1632 – Gustavo II.a Adolfo, Suediako erregea (j. 1594).
* 1646 – Ana Caro de Mallén, Espainiako Urrezko Aroko poeta eta antzerkigilea (j. c. 1590).
* 1650 – Gilen II.a Orangekoa, Nassauko konde eta Orangeko printzea (j. 1626).
* 1656 – Joanes IV.a, Portugalgo erregea (j. 1604).
* 1672 – Heinrich Schütz, alemaniar musikagilea (j. 1585).
* 1767 – Giovanni Battista Pittoni, italiar margolaria (j. 1687).
* 1822 – Claude Louis Berthollet, frantziar kimikaria (j. 1748).
* 1836 – Karlos X.a Frantziakoa, Frantziako eta Nafarroako erregea (j. 1757).
* 1866 – Christian Albrecht Bluhme, Danimarkako lehen ministroa (j. 1794).
* 1887 – Eugène Pottier, frantziar politikaria, Lehenengo Internazionaleko kidea (j. 1816).
* 1892 – Juana Manuela Gorriti, argentinar idazlea (j. 1818).
* 1893 – Piotr Ilitx Txaikovski, errusiar musikagilea (j. 1840).
* 1912 – Mykola Lysenko, ukrainar musikagile, piano-jotzaile, orkestra-zuzendari eta etnomusikologoa (j. 1842).
* 1913 – William Henry Preece, galestar elektrizitate ingeniari eta asmatzailea (j. 1834).
* 1920 – Arturo Soria, espainiar hirigile, eraikitzaile, geometra eta kazetaria (j. 1844).
* 1929 – Max Badengoa, Alemaniako kantzilerra (j. 1867).
* 1930 – Adolf Wölfli, suitzar marrazkilari, margolari, idazle eta musikagilea (j. 1864).
* 1934 – Florence Ethel Johnson, australiar feminista, sindikalista eta hezitzailea (j. 1884).
* 1940 – Joseph Vrindts, valonieraz idatzi zuen belgikar akademikoa eta idazlea (j. 1855).
* 1941 – Maurice Leblanc, frantziar idazlea (j. 1864).
* 1955 – Edwin Barclay, Liberiako 18. presidentea (j. 1882).
* 1960 – Erich Raeder, alemaniar almirantea (j. 1876).
* 1964 –
** Hans von Euler-Chelpin, alemaniar-suediar biokimikaria, 1929ko Kimikako Nobel Saria (j. 1873).
** Hugo Koblet, suitzar txirrindularia (j. 1925).
** Anita Malfatti, brasildar margolaria (j. 1889).
* 1965 – Edgar Varèse, frantziar-estatubatuar musikagilea eta orkestra-zuzendaria (j. 1883).
* 1970 – Agustín Lara, mexikar musikari eta poeta.
* 1978 – Henri Suter, suitzar txirrindularia (j. 1899).
* 1982 – Shiro Teshima, japoniar futbolaria (j. 1907).
* 1984 – Gastón Suárez, boliviar dramaturgo eta idazlea.
* 1986 –
** James S. Holmes, nederlandar poeta, traduktologo eta itzultzailea (j. 1924).
** Lili Kraus, hungariar pianista (j. 1903).
* 1987 –
** George Laurence, kanadar fisikaria (j. 1905).
** Jean Rivier, frantziar musikagilea (j. 1896).
* 1989 –
** Margarete Buber-Neumann, alemaniar idazlea (j. 1901).
** Margit Makay, hungariar aktorea (j. 1891).
* 1991 – Gene Tierney, estatubatuar aktorea (j. 1920).
* 1993 – Joseph Serchuk, judu partisanoen unitate bateko komandantea Holokaustoaren garaian (j. 1919).
* 1998 –
** Niklas Luhmann, alemaniar soziologoa (j. 1927).
** Mohamed Taki Abdoulkarim, Komoreetako presidentea (j. 1936).
* 2006 –
** Francisco Fernández Ochoa, espainiar eskiatzaile alpinoa (j. 1950).
** Mara Goyanes, espainiar vedette eta aktorea (j. 1942).
* 2010 – Teresa Icaza, panamar artista plastikoa (j. 1940).
* 2013 – Victoria Sau, kataluniar idazlea, psikologoa eta aktibista politiko feminista (j. 1930).
* 2015 – Yitzhak Navon, Israelgo 5. presidentea (j. 1921).
* 2017 – Richard F. Gordon Jr., estatubatuar astronauta (j. 1929).
* 2019 – Jan Stráský, azken Txekoslovakiako lehen ministroa (j. 1940).
* 2020 – Fernando Solanas, argentinar zinema zuzendari eta politikaria (j. 1936).
* 2021 –
** Pavol Molnár, eslovakiar futbolaria (j. 1936).
** Cissé Mariam Kaïdama Sidibé, Maliko lehen ministroa (j. 1948).
** Arcadio Pardo, Parisen bizi izandako poeta, argitaratzaile eta irakasle espainiarra (j. 1928).
** Jukhim Zviahilski, Ukrainako lehen ministroa (j. 1933).
* 2022 –
** Paul McNaughton, irlandar errugbilaria (j. 1952).
** Edward C. Prescott, estubatuar ekonomialari eta unibertsitate irakaslea, 2004ko Ekonomiako Nobel Saria (j. 1940).
* 2023 – Antoni Martí, Andorrako lehen ministroa (j. 1963).
* 2024 –
** Dorothy Allison, lesbiana estatubatuar idazlea (j. 1949).
** Phyllis O'Donnell, australiar surflaria (j. 1937).
** Madeleine Riffaud, nazien aurkako erresistentziako borrokalari, poeta eta kazetari frantziarra (j. 1924).
** Daniel Spoerri, errumaniar artista (j. 1930).

## Jaiak eta urteurrenak

* Sehaska egutegiko izendegia: Eate eta Tello.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2992
* Multimedia: 6 November / Q2992