# Aguilar Kodes

Aguilar Kodes ( euskaraz Euskaltzaindiaren arabera; Arranotegi euskaraz baina ez ofizialki) Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da, Lizarrako merindadekoa. 94 biztanle zituen 2014. urteko erroldan.

## Izena

Euskaltzaindiaren 1979ko Euskal Herriko udalen izendegia bi forma eman zituen herriarentzat, Agilar eta Arranotegi: bata, grafia euskaratua; eta bestea, asmakuntza. Hala ere, Nafarroa Garaiko herrien izenak arautu dituen Euskaltzaindiaren 155. arauak Aguilar Kodes finkatu zuen euskara baturako araututako izentzat, 2008an.

## Geografia

Aguilar Kodes Lizarrako merindadearen mendebaldeko muturrean dago, Arabarekiko mugan.
Herrigunearen kanpoaldean, Viana eta Kanpezu batzen dituen errepidetik gertu, eta itsasoaren mailatik 736 metrora, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak jarritako meteorologia estazioa dago.
Aukeratu beheko zatian urte-tarte bat, urte horiek goian xehetasun handiagoz ikusteko.
Ikusi edo aldatu datu gordinak.

### Udalerri mugakideak

Aguilar Kodesek mugakide ditu Cabredo eta Genevilla eta Arabako Santikurutze Kanpezu, iparraldean; Azuelo, ekialdean; Aras, Viana eta Arabako Oion, hegoaldean; eta Lapoblación eta Marañón, mendebaldean.

### Auzoak

Herriak auzo hauek ditu: Kale Nagusia, Solana, Auzo Berria, Etxe Merkeak eta Gurutzeko kalea

## Historia

1219an Antso Azkarrak hiribildua eratu zuen. Lehen Karlistaldian hainbat borroka izan ziren herriaren inguruetan, eta Tomas Zumalakarregik zuzendutako gizonek herrian hartu behar izan zuten babesa behin baino gehiagotan.

## Ekonomia

Historikoki herriko gatzagak ere izan dira aktibitate ekonomiko nabarmen bat herriaren historian, eta 20. mendera arte zeuden lau guneetatik batek irauten du 21. mendean.

### Parke eolikoa

Aguilar Kodes eta Azuelo udalerrien artean, Las Llanas de Codés izeneko gunean, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak eraikitako bi parke eoliko daude, Codés Aguilar eta Codés Azuelo izenekoak. Lehenak 50,00 megawatteko potentzia dauka; eta bigarrenak, 43,20 megawattekoa. Parkeen jabea Acciona Energia da gaur egun.

## Demografia

* Aguilar Kodesko biztanleria
* Datu-iturria: www.ine.es
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko hiru etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %2,73 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

## Politika
### Udaletxea

* HELBIDEA: Herriko Plaza, z. g.

### Alkateak

Hauek izan dira Aguilar Kodesko azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia |
| Adalberto Alvarez Narcue | 1979 | 1983 | Agrupacion de Electores Independientes |
| Justino Morentin Guergue | 1983 | 1987 | Aliantza Popularra/Alderdi Demokrata Popularra/Batasun Liberala |
| Jesus Agustin Diaz de Cerio Casado | 1987 | 1991 | Nafarroako Alderdi Sozialista |
| Jesus Agustin Diaz de Cerio Casado | 1992 $^a$ | 1995 | Kudeaketa batzordea |
| Carlos Perez Diaz de Cerio | 1997 $^b$ | 1999 | Kudeaketa batzordea |
| Carlos Perez Diaz de Cerio | 2000 $^c$ | 2003 | Kudeaketa batzordea |
| Juan Cruz Casasnovas Martinez | 2003 | 2007 | Nafar Herriaren Batasuna |
| Amparo Labeaga Diaz de Cerio | 2007 | 2011 | Agrupacion Independiente Aguilar de Codes |
| Amparo Labeaga Diaz de Cerio | 2011 | 2015 | Agrupacion Independiente Aguilar de Codes |
| Carlos Diaz de Cerio Perez | 2015 | 2019 | Agrupacion Independiente Aguilar de Codes |
| Jesus Angel Amescua Martinez de Rituerto | 2019 | 2023 | Agrupacion Independiente Aguilar de Codes |
| Jesus Angel Amescua Martinez de Rituerto | 2023 | Jardunean | Agrupacion Independiente Aguilar de Codes |
$^a$ 1991an ezin izan zen Kudeaketa batzorde bat antolatu.
$^b$ 1995ean ezin izan zen Kudeaketa batzorde bat antolatu.
$^c$ 1999an ezin izan zen Kudeaketa batzorde bat antolatu.

## Azpiegiturak
### Garraioak

La Estellesa autobus konpainiak Aguilar Kodes eta Iruñea bitarteko autobus linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu ditu Aguilar Kodesko noranzkoan, eta lau zerbitzu kontrako noranzkoan. Linearen ibilbidea honako hau da:
* Aguilar Kodes - Cabredo - Marañon - Genevilla - Zuñiga - Antzin - Murieta - Lizarra - Villatuerta - Zirauki - Mañeru - Gares - Obanos - Legarda - Zizur Nagusia eta Iruñea

### Zerbitzuak

Aguilar Kodes Kodes Mendizerrako Zerbitzuen Mankomunitateko kidea da. Erakundearen egoitza nagusia Aguilar Kodesen bertan dago, Plaza Nagusian.

## Euskara

Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Aguilar Kodes eremu ez-euskaldunean dago. Hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldan, herritarren % 2,04k zekiten euskaraz hitz egiten.

## Jaiak

Aguilar Kodesko jaiak Santa Barbararen eta San Kristobalen omenez ospatzen dira. Erromeriak antolatzen dituzte izen bereko baselizetara.

## Ondasun nabarmenak

* Gurutze Santuaren parrokia
* San Bartolome baseliza
* San Kristobal baseliza
* San Jose baseliza

## Aguilartar ezagunak

* Joaquin Martinez de Zuñiga (1760-1818), elizgizon eta historialaria.
* Juan Antonio Guergué (1789-1839), militarra.
* Domingo Hergueta (1856-1940), historialaria.

## Erreferentziak

* 1 2 Euskaltzaindia: 155. araua: Nafarroako udal izendegia.
* 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
* ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ Euskal herriko udalen izendegia. Euskaltzaindia D.L. 2011 ISBN 978-84-95438-74-4. PMC 796264874. (Noiz kontsultatua: 2020-05-10).
* ↑ «Aguilar Kodes» EODA (Euskaltzaindia) (Noiz kontsultatua: 2020-05-10).
* ↑ Nafarroako Meteorologi Agentziaren webgunea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Azuelo.com. (2010-09-20). «LAS SALINAS DE AGUILAR DE CODÉS» Azuelo (Noiz kontsultatua: 2024-10-17).
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Tierra Estella decidió en las urnas» Revista Calle Mayor 2007-05-30 (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Los alcaldes se reunen hoy en Ancín para "unir esfuerzos".» Diario de Noticias de Navarra 2009-10-14 (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Los chilenos residentes en Navarra, preocupados ante la falta de comunicación con el país andino» Diario de Noticias de Navarra 2010-03-01 (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Aguilar de Codés. Un municipio con sabor del pasado.» Revista Calle Mayor 2011-04-29 (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Tierra Estella ya tiene alcaldes» Revista Calle Mayor 2011-06-23 (Noiz kontsultatua: 2024-10-04).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Tiempos de cambio en Tierra Estella» Revista Calle Mayor 2015-05-29 (Noiz kontsultatua: 2025-02-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El mapa político de Navarra: todos los alcaldes y alcaldesas» Diario de Noticias de Navarra 2019-06-16 (Noiz kontsultatua: 2024-10-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Arrancan los alcaldes» Diario de Noticias de Navarra 2019-06-22 (Noiz kontsultatua: 2024-10-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Una depuradora permitirá en Aguilar de Codés un tratamiento de aguas más completo» Revista Calle Mayor 2021-01-22 (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) «‘Un paseo por…’ Aguilar de Codés.» Revista Calle Mayor 2022-10-21 (Noiz kontsultatua: 2024-09-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Navarra, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Navarra 2023-06-18 (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Los nuevos alcaldes y alcaldesas de Navarra» Diario de Navarra 2023-06-18 (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).

## Ikus, gainera

* Nafarroa Garaiko udalerrien zerrenda
* Vianaldea
* Lizarrako merindadea

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Aguilar Kodesko Udalaren webgunea.
* (Gaztelaniaz) Aguilar Kodesi buruzko informazioa, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean.
* Herriko sarrera, Google Street View zerbitzuan.
* Datuak: Q1635769
* Multimedia: Aguilar de Codés / Q1635769
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Aguilar Kodes