OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Dalmaziera

Dalmaziera hizkuntza erromantze hila da, Dalmaziako kostaldean (egungo Kroazia, Montenegro eta Albaniako iparraldea) mintzatzen zena. Dirudienez, dalmaziera italiera eta errumanieraren arteko hizkuntza zen eta venezieraren eta kroazieraren eragin handia jaso zuen.
Azken hiztuna, Tuone Udaina, 1898an hil zen. Badirudi, hala ere, azken hiztun horrek ez zekiela oso ondo dalmazieraz egiten. Antza, garai hartan, gurasoek seme-alabei dalmaziera transmititzeari utzi eta kroaziera irakatsi zieten.

## Dialektoak

Hiru dialektotan banatzen zen:
* Vegliotera, Krk kroaziar uhartean hitz egina.
* Ragusera, Dubrovnik kroaziar hirian mintzatua.
* Corzulotera, Korčula uhartean.

## Alderaketa

Gure Aita euskaraz eta hainbat erromantze hizkutzatan:
| Euskara | Dalmaziera | Italiera | Istro-romaniera | Errumaniera |
| Gure aita zeruetan zarena, | Tuota nuester, che te sante intel sil, | Padre nostro, che sei nei cieli, | Ciace nostru car le şti en cer, | Tatăl nostru care eşti în ceruri, |
| santu izan bedi zure izena. | sait santificuot el naun to. | sia santificato il tuo nome. | neca se sveta nomelu teu. | sfiinţească-Se numele Tău. |
| Etor bedi zure erreinua. | Vigna el raigno to. | Venga il tuo regno. | Neca venire craliestvo to. | Vie Împărăţia Ta. |
| Egin bedi zure nahia, zeruan bezala lurrean ere. | Sait fuot la voluntuot toa, coisa in sil, coisa in tiara. | Sia fatta la tua volontà, come in cielo così in terra. | Neca fie volia ta, cum en cer, aşa şi pre pemint. | Facă-se voia Ta, precum în cer, aşa şi pe pământ. |
| Emaiguzu gaur egun honetako ogia. | Duote costa dai el pun nuester cotidiun. | Dacci oggi il nostro pane quotidiano | Pera nostre saca zi de nam astez. | Pâinea noastră cea de toate zilele dă-ne-o nouă astăzi. |
| Barkatu gure zorrak, | E remetiaj le nuestre debete, | E rimetti a noi i nostri debiti, | Odproste nam dutzan, | Şi ne iartă nouă păcatele noastre, |
| Guk ere gure zordunei barkatzen diegun ezkero. | coisa nojiltri remetiaime a i nuestri debetuar. | come noi li rimettiamo ai nostri debitori. | ca şi noi odprostim a lu nostri dutznici. | precum şi noi iertăm greşiţilor noştri. |
| Ez gaitzazu tentaldira eraman, | E naun ne menur in tentatiaun, | E non ci indurre in tentazione, | Neca nu na tu vezi en napastovanie, | Şi nu ne duce pe noi în ispită, |
| eta salba gaitzazu gaitzetik. | miu deleberiajne dal mal. | ma liberaci dal male. | neca na zbăveşte de zvaca slabe. | ci ne mântuieşte de cel rău. |

## Erreferentziak

* ↑ 47. araua - Hizkuntza hilak eta klasikoak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-12-23).
* ↑ Munduko hizkuntzen amarauna
* 1 2 Ibidem

## Ikus, gainera

* Dalmazia

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Dalmazierari buruzko webgunea
* Dalmaziera munduko hizkuntzen amaraunan
* Datuak: Q35527
* Multimedia: Dalmatian language / Q35527
# Etrusko

    Artikulu hau hizkuntzari buruzkoa da; herria gaitzat duena beste hau da: «Etruriar»
Etruskoa antzinako etruriarren hizkuntza izan zen, egungo Italiako Etrurian (gauro Toskanan, mendebaldeko Umbrian eta iparraldeko Lazion) eta Lombardia, Veneto eta Emilia-Romagnako eskualde batzuetan (non galiarrek etruriarrak sartu zituzten) mintzatzen zena. Etruskoa latinak erabat ordeztu zuen, agiri batzuk, latinezko mailegu batzuk (adibidez, persona, φersu etruskotik erakarria) eta toponimo batzuk (tartean, Erroma) utzi zituen arren.
Etruriarrek literatura oparoa zuten, baina liburu bat soilik iritsi zaigu. Erromatar jakintsu batzuk (Varron adibidez) baino ez ziren gai etruskoa irakurtzeko. Azken irakurle ezaguna Klaudio enperadorea izan zen, galdurik dagoen Tyrrenikà izeneko hiztegi elebiduna egin zuena.
Italiar penintsulatik kanpora, etruskozko idazkunak aurkitu dira Afrikan, Korsikan, Elban, Gallia Narbonensis eskualdean, Grezian, Balkanetan eta Itsaso Beltzean. Gehienak, alde handiz, Italian aurkitu dira.
Lemnos uhartean, 1886an, etruskoa eta hura baino lehenagoko frigiera idazteko erabiltzen zuten alfabetoaren antzeko batean egindako idazkun bat aurkitu zuten; horien guztien jatorria Eubeako idazte sistema da. Hainbat adituren ustez, Lemnosko hizkuntza Brontze Aro Berantean heldu bide zen, Mizenasko agintariek Siziliako, Sardiniako eta Italiar penintsulako hainbat aldetako mertzenarioak errekrutatu zituztenean.

### Alfabetoa

| 𐌀 | 𐌂 | 𐌃 | 𐌄 | 𐌅 | 𐌆 | 𐌇 | 𐌈 | 𐌉 | 𐌋 | 𐌌 | 𐌍 | 𐌐 | 𐌑 | 𐌓 | 𐌔 | 𐌕 | 𐌖 | 𐌘 | 𐌙 | 𐌚 |
| A | C | D | E | V | Z | H | Θ | I | L | M | N | P | Ś | R | S | T | U | Φ | Ψ | F |

## Erreferentziak

* ↑ 47. araua - Hizkuntza hilak eta klasikoak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-12-23).
* ↑ (Ingelesez) de Ligt, Luuk. (2008-2009). «An ‘Eteocretan’ Inscription from Praisos and the Homeland of the Sea Peoples» Talanta XL-XLI: 151–172..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q35726
* Multimedia: Etruscan language / Q35726
# Kantabriera (antzinako hizkuntza)

    Artikulu hau antzinako hizkuntzari buruzkoa da; egungoa gaitzat duena beste hau da: «kantabriera»
Kantabriera antzinako kantabrien hizkuntza galdua da. Adituek zalantzan dute aurreindoeuropar ala indoeuroparra zenetz. Teoria hedatuenen arabera, K. a. VIII. mende inguruan sortu zuten, jatorrizko aurreindoeuropar herrien eta indoeuropar zelten gurutzaketaren ondorioz. Hala ere, Salvador Conejo bezalako adituek kantabriera, aitzineuskara eta karpetaniera Iberiar penintsulako zeltiberierarekin lotzen dituzte.
Edonola ere, zalantzazkoa da inguruko hizkuntzekin lotzea eta zeltarren aurreko aitzinkantabriera zela onartzen dute aditu gehienek.

## Teoria nagusiak

* Antonio Tovar aurreindoeuropar substratuaren defendatzaile nagusietako bat da (1955), euskarak eta kantabrierak jatorri bera zutela defendatu zuena. Horretarako, Kantabriako onomastikan eta toponimian aitzineuskararekin loturiko adibideak proposatu zituen. Hala eta guztiz ere, zelten eragina onartzen du kantabrieran, baita hizkuntza indoeuropar familian sartzeko ere.
* Julio Caro Barojak topaturiko epigrafiari esker, indoeuroparra zela esan zuen, gensetan antolatzea zeltar jatorriaren ikurra zela argudiatuz; nolanahi ere, teoriak aurreindoeuropar ezaugarriak lekuz kanpo uzten ditu.
* Eduardo Peralta Labradorrek indoeuropar substratuaren defendatzailea da: K.a. II. milurteko eta K. a. 1000. urte arteko indoeuropar inbasioek sortua zela dio. Haren aburuz, hasierako "p" eta bokal artekoa mantentzea teoriaren euskarri nagusia da.

## Erreferentziak

* ↑ Cantabria Joven - Historia. El pueblo cántabro. .
* ↑ Salvador Conejo, Diego. (2011). Tierra de carpetanos. Visión Libros, 315 or. ISBN 9788490111321..
* ↑ Moreno Fernández, Francisco. (2005). Historia social de las lenguas de España. Ariel, 40-41 or. ISBN 9788434482630..
* ↑ Ariza Viguera, Manuel. (1989). Manual de fonología histórica del español. Síntesis ISBN 978-84-77380535..
* ↑ Peralta Labrador, Eduardo. (2003). Los cántabros antes de Roma. Espainiako historia errege-akademia, 33 or. ISBN 978-84-89512597..
* ↑ Peralta Labrador, Eduardo. (2003). Los cántabros antes de Roma. Espainiako historia errege-akademia, 283 or. ISBN 978-84-89512597..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2936550
# Ugaritera

Ugaritera ipar-ekialdeko hizkuntza semitikoa zen, egun desagertua.
1929an ediren ziren ugariterazko lehen dokumentuak: 1250 inguru buztin-taulaxka ziren, K.a. XIV eta XII. mendeen artekoak, estilo eta sail orotarikoak (bada literaturazkorik, administraziozkorik, lexikologiazkorik...).
Oso hizkuntza inportantea da Bibliaren hebreera, antzeko kulturak baitziren.

## Erreferentziak

* ↑ 47. araua - Hizkuntza hilak eta klasikoak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2012-11-3).
* ↑ Greenstein, Edward L.. (2010). «Texts from Ugarit Solve Biblical Puzzles» Biblical Archaeology Review (36:06): 48-53, 70..

## Ikus, gainera

* Idazkera kuneiformea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q36928
* Multimedia: Ugaritic language / Q36928
# Urartuera

Urartuera antzinako Urartuko biztanleen hizkuntza izan zen, Van aintzirako eskualdean eta Zab Handiko ibaiaren haranean mintzatua.
Lehenengo testuak K.a. IX. mendekoak dira eta, ziur asko, K.a. 585ean Urarturekin batera desagertu zen, ziur asko aurre-armenierak ordezkatua,.

## Erreferentziak

* ↑ 47. araua - Hizkuntza hilak eta klasikoak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2012-11-3).
* ↑ Gernot, Wilhelm. (2008). Urartian. in: The Ancient Languages of Asia Minor., 105 or..
* ↑ Clackson, James P. T.. (2008). Classical Armenian. in: The languages of Asia Minor., 125 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q36934
* Multimedia: Urartian language / Q36934
# Vediko

Vediko hizkuntza indoariar historiko bat da, sanskritoaren arbasoa dena. Avesteraren senide estua, ezagutzen dugun indoirandar hizkuntzarik zaharrena da.
Veden hizkuntza, Śrauta izeneko kantuek vedikoaren ahoskera mantendu arren, litekeena da jatorrizko ahoskera ezberdina izatea. Pāṇini izeneko gramatikaren arabera, K.a. VI. mendean, Indiako Burdin Aroan vediko sanskrito bilakatu zen.

## Erreferentziak

* ↑ 47. araua - Hizkuntza hilak eta klasikoak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-12-23).
* ↑ Mallory, James Patrick. (1989). In Search of the Indo-Europeans: Language, Archaeology, and Myth. Londres: Thames & Hudson, 38 or. ISBN 0-500-27616-1..
* ↑ Restoring historical language of the vedas from attested vedic

## Kanpo estekak

* Datuak: Q36858
# Ignazio Ibero

    Artikulu hau arkitekto barrokoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ibero (argipena)».
Ignazio Ibero Erkizia (Azpeitia, Gipuzkoa, 1684 – 1766ko ekainaren 30 ) arkitekto barroko gipuzkoarra zen.
Garrantzi handia izan zuen Gipuzkoako herrien itxura ematean, berak eraiki baitzituen hainbat herrietako elizen kanpandorre barrokoak: Andoain, Elgoibar, Hondarribia, Ibarra eta Usurbil. Baita ere Koruko Andre Mariaren elizaren fatxada Donostian. Bilbon San Nikolas Barikoaren eliza proiektatu zuen.
Haren maisutasun eta jakintza zela-eta Loiolako santutegiko maisu eraikitzaile izendatu zuten, Carlo Fontana arkitekto erromatarrak proiektatutako basilika eta josulagunen apaiztegiaren lanak jarraitzeko. 1766an hil zenean Xabier Inazio Etxeberriak hartu zituen bere gain.
Eraikin gehienetan bere seme Frantzisko Ibero arkitektoarekin egin zuen lan.

## Lan garrantzitsuak

* 1733-1766 : Loiolako santutegiko maisu eraikitzailea:
    Kupula itxi zuen
    Linterna eraiki zuen
    Aldare nagusiko erretaularen marrazkia
* 1750 inguru : Koruko Andre Mariaren basilikaren fatxada (Santa Maria eliza), Donostia
* 1747 : Udaletxea, Deba, Gipuzkoa
* 1767: Zestoako Torilak.

## Kanpo loturak

* Inazio Iberori buruzko erreportaia
* Datuak: Q9007805
* Multimedia: Ignacio Ibero / Q9007805
* ↑ Informazio panela.. eraikinak 13.jpg Torilak. (Noiz kontsultatua: 2024-11-07).
# Sonia Garmers

Sonia Garmers (Curaçao, 1933ko urtarrilaren 9a) curaçaotar idazlea da, papiamentoz eta nederlanderaz idazten duena.

## Bizitza

Lehenengo liburua, Cuentanan pa mucha, papiamentoz idatzi zuen 1956an. Hogei urte geroago nederlanderaz ere idazten hasi zen. Urte hartan Lieve koningin, hierbij stuur ik U mijn dochter liburua argitaratu zuen eta Juliana erreginari eskaini zion, Garmersek bere lau alabak Herbehereetara ikastera bidali baitzituen.
1958an, Miep Diekmann herbeheretar idazlea ezagutu zuen, eta honek, besteak beste, liburu bat hobekien egituratzen irakatsi zion.
1973an, poesia bilduma bat argitaratu zuen Nydia Ecury eta Mila Palmekin elkarlanean.
1981ean, Nienke van Hichtum saria irabazi zuen urtebete lehenago argitaratu zuen Orkaan en Mayra liburuagatik. 1977an kaleratutako Orkaan liburuaren jarraipena da.
1983an, Cola Debrot saria irabazi zuen literaturari egindako ekarpenagatik.

## Sariak

* 1975: Orange-Nassau Ordenaren Urrezko Domina
* 1981: Nienke van Hichtum saria (Orkaan en Mayra liburuagatik)
* 1983: Cola Debrot saria
* 2006: Tapushi Literario

## Lanak

* Cuentanan pa mucha (1956)
* Cuentanan pa mucha 2 (1959)
* Un macutu jen di cuenta (1960)
* Tipnan pa damas: 60 aña La Cruz (1960)
* Papiando riba nos Buniteza (1961)
* Bon Apetit!
* Cu Marina den cushina
* Ku Marina den kúshina (1975)
* Receta favorito
* Recetas
* Brueria di henter mundo = Magie uit alle landen (Hanny Limekin batera, 1975)
* Lieve Koningin, hierbij stuur ik U mijn dochter (1976)
* Orkaan (1977)
* Orkaan en Mayra (1980)
* Nos ku nos: reseptnan (1. liburukia, 1980)
* Nos ku nos: reseptnan (2. liburukia, 1981)
* Ieder diertje z’n pleziertje (1983)
* Wonen in een glimlach (1985)
* De Antilliaanse keuken (1988)
* Brua pa tur dia = Magie voor elke dag (Hanny Limekin batera, 1992)

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 (Nederlanderaz) Van den Hoven, Peter. «Sonia Garmers» Lexicon van de jeugdliteratuur jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2019-04-25) (Noiz kontsultatua: 2024-08-31).
* 1 2 (Nederlanderaz) «'En toen kwam Miep' - Over het coachen - Sonia Garmers» Digital Library for Dutch Literature jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2019-04-25) (Noiz kontsultatua: 2024-08-31).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2482754
* Multimedia: Sonia Garmers / Q2482754
# Manuel António Pina

Manuel António Pina (Sabugal, 1943ko azaroaren 18a – Porto, 2012ko urriaren 19a) portugaldar idazle eta kazetaria izan zen.
Zuzenbidean graduatu zen Coimbrako Unibertsitatean eta Jornal de Noticiaseko kazetaria izan zen hiru hamarkadatan. Poesia eta haur eta gazte literatura idatzi zituen batez ere. Baita antzezlanak, telebistarako gidoiak eta kronikak ere.
Hainbat sari jaso zituen, tartean Camões saria 2011n.

## Lanak
### Olerkigintza

* Ainda não é o fim nem o princípio do Mundo, calma é apenas um pouco tarde (1974)
* Aquele que quer morrer (1978)
* A lâmpada do quarto? A criança? (1981)
* O pássaro da cabeça (1983)
* Nenhum sítio (1984)
* O caminho de casa (1989)
* Um sítio onde pousar a cabeça (1991)
* Algo parecido com isto, da mesma substância (1992)
* Farewell happy fields (1993)
* Cuidados intensivos (1994)
* Nenhuma palavra, nenhuma lembrança (1999)
* Atropelamento e fuga (2001)
* poesía reunida (2002)
* Os livros (2003)
* Gatos (2008)
* Poesia, saudade da prosa (antología) (2011)
* Como se desenha uma casa (2011)
* Todas as palavras / Poesia reunida (2012)

### Antzezlanak

* Os dois ladrões (1983)
* O inventão (1987)
* Aquilo que os olhos vêem, ou O Adamastor (1998)
* A noite (2001)
* Perguntem aos vossos gatos e aos vossos câes (2002)
* História do sábio fechado na sua biblioteca (2009)

### Haur-literatura

* O país das pessoas de pernas para o ar (1973)
* Gigões & anantes (1974)
* O têpluquê (1976)
* História com reis, rainhas, bobos, bombeiros e galinhas (1984)
* A guerra do tabuleiro de xadrez (1985)
* O tesouro (1993)
* O meu rio é de ouro (1995)
* Histórias que me contaste tu (1999)
* Pequeno livro de desmatemática (2001)
* O cavalinho de pau do Menino Jesus (2004)
* História do Capuchinho Vermelho contada a crianças e nem por isso (2005, Paula Rego ilustratzailea)

### Eleberriak

* Os piratas (1986)
* Os papéis de K. (2003)
* Queres Bordalo? (2005)

### Kronikak

* O anacronista (1994)
* Porto, modo de dizer (2002)
* Por outras palavras e mais crónicas de jornal (2010)

### Elkarrizketak

* Dito em voz alta (2007)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q543349
# Azepina

Azepina konposatu organiko heteroziklikoa da, C$_6$H$_7$N formula duena eta zazpi katebegi dituena. Ez da konposatu aromatikoa.
Azepinak eta bere deribatuek konposatu-klase bat osatzen dute. Zikloaren 1 posizioa nitrogeno-atomoari esleitzen zaio. Hortaz irudian agertzen den isomeroa 1H-azepina da.
1H-Azepinak tautomerizazioa jasaten du giro-tenperaturan eta 3H-azepina isomeroa bihurtzen da, non nitrogeno-atomoa karbono-atomo bati lotura bikoitzez lotzen den.

## Sintesia

1H-azepina azido 1H-azepinkarboxilikoa deskonposatuz lortzen da. Horretarako lehenik, azidoa sintetizatu behar da Buchner-en erreakzioaren antzeko bat usatuz bentzenoaren eraztuna zabaltzeko azido formikoaren ester baten presentzian.

## Ezaugarriak

1H-azepina orekan dago sei begiko bere isomero batekin.
Azepina katioia aromatikoa da sei π elektroien sistema konjugatua baitauka.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «1H-Azepine» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-01-14).
* ↑ (Ingelesez) Vogel, Emanuel; Altenbach, Hans-Josef; Drossard, Jakob-Matthias; Schmickler, Hans; Stegelmeier, Hartmut. (1980). «1H-Azepin: NMR-spektroskopische und chemische Charakterisierung» Angewandte Chemie 92 (12): 1053–1054. doi:10.1002/ange.19800921221. ISSN 1521-3757. (Noiz kontsultatua: 2025-01-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q208942
* Multimedia: 1H-Azepine / Q208942
# Yerbas Buenas

Yerbas Buenas Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Maule eskualdeko Linares probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 16.134 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Yerbas Buenaseko udalaren webgunea.
* Datuak: Q201046
* Multimedia: Yerbas Buenas / Q201046
# Sablja (telesaila)

Sabre operazioa (serbieraz: Сабља, Sablja) serbiar telesail dramatikoa da, Goran Stankovićek eta Vladimir Tagićek Radio-Televizija Srbijeentzat egina.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Zoran Đinđić Serbiako lehen ministroa izan zen 2001etik 2003an erail zuten arte. Behin-behineko gobernuak larrialdi egoera ezarri ostean, Sabre operazioa deiturikoak gertakariak argitu nahi izan zituen, eta herrialdeko krimen antolatuaren jardueretan murgildu zen. Baina zenbait talde politikok eta Human Rights Watch-ek, Amnesty International-ek eta halako erakunde askok giza eskubideen aurkako gehiegikeria basatiak salatu zituzten: operazio horren aitzakiarekin, 11.600 pertsona baino gehiago atxilotu zituzten.

## Pertsonaiak

* Dragan Mićanović: Zoran Đinđić
* Milica Gojković: Danica Mandić
* Ljubomir Bandović: Boris Rakić
* Lazar Tasić: Uroš Ristić Mali
* Feđa Štukan: Ljuba Vasiljević
* Jasna Đuričić: Svetlana
* Marko Grabež: Čedomir Jovanović
* Tihana Lazović Trifunović: Ružica Đinđić
* Sergej Trifunović: Milorad Ulemek Legija
* Bojan Navojec: Dušan Spasojević Duća
* Zlatko Burić: Žarko Ilić
* Marija Škaričić: Sonja Janković
* Predrag Bjelac:Vojislav Koštunica
* Izudin Bajrović: Jovica Stanišić
* Miloš Timotijević: Mile Luković Kum
* Igor Borojević: Zoran Živković
* Gojko Baletić: Radomir Marković

## Erreferentziak

* ↑ «Serbiako Estatuaren zirrikituetan» Berria 2025-01-11 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131290638
# Marta Ruiz Costa-Jussà

Marta Ruiz Costa-Jussà (Sabadell, Katalunia, 1982) informatikari eta ikertzaile katalan bat da, hizkuntzaren prozesamenduan aritzen dena.
FAIR (Facebook Artificial Intelligence Research) taldeko ikertzailea da, adimen artifizialean munduko laborategirik ahaltsuenetako bat. NLLB-200 izeneko hizkuntza-eredua garatu duen proiektuko burua da bera (NLLB-200 ingelesez: No Language Left Behind, euskaraz "hizkuntza bat bera ere ez da atzean geratzen"). Hogeita hamar ikertzaile biltzen ditu talde horrek.
Neurona-tekniken garapenak bide berriak ireki ditu itzulpengintza automatikoan ikerketarako. Gaur egun, itzulpen automatiko neuronaleko sistemek (NMT) oso gaitasun eleaniztunak aprobetxa ditzakete, eta itzulpen arrakastatsua ere egin dezakete, estaldura eta hizkuntzaren kalitateari dagokionez etorkizun handiko emaitzak emanez. Hala ere, teknika horrek datu elebidun paraleloen bolumen handiak eskatzen ditu, eta horiek ez daude berdin-berdin eskuragarri munduko 7.000 hizkuntzetarako. Baliabide handiko hizkuntza-multzo txiki samar baten itzulpen-ezaugarriak hobetzeari ekitea ikerketaren arreta baliabide gutxiko hizkuntzetara bideratzearen bizkar gertatzen da, eta horrek areagotu egiten ditu epe luzeko desberdintasun digitalak. Bilakaera hori hausteko lana da NLLB-200 , "No Language Left Behind" proiektuan hizkuntzen arteko ikaskuntza-transferentzia baliatzen duen eredu eleaniztun bat garatu dute, baliabide gutxiko lengoaietara egokitutako meatzaritzako teknika berriekin lortutako datuetan entrenatzen dute. Ikerketa-ildo horretan aritzen dira Euskal Herriko beste talde batzuk ere, besteak beste, Hitz Zentroa eta Orai NLP.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Pascual, Manuel G.. (2024-08-26). «Marta Costa-Jussà, investigadora: “El lenguaje tiene muchas sutilezas que la IA no puede captar”» El País (Noiz kontsultatua: 2025-01-17).
* 1 2 (Ingelesez) Costa-jussà, Marta R.; Cross, James; Çelebi, Onur; Elbayad, Maha; Heafield, Kenneth; Heffernan, Kevin; Kalbassi, Elahe; Lam, Janice et al.. (2024-06). «Scaling neural machine translation to 200 languages» Nature 630 (8018): 841–846. doi:10.1038/s41586-024-07335-x. ISSN 1476-4687. (Noiz kontsultatua: 2025-01-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) Limón, Raúl. (2025-01-15). «Meta desarrolla un traductor simultáneo de hasta 101 idiomas con una mayor precisión que los sistemas actuales» El País (Noiz kontsultatua: 2025-01-17).

## Ikus, gainera

* Pompeu Fabra Unibertsitatea
* Kataluniako Unibertsitate Politeknikoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q77859574
# Intsusa

Intsusa edo Sambucus Adoxaceae familiako landare loredunen genero bat da. Zuhaixka hosto-erorkorren, zuhaitz txikien eta landare belarkara hosto-iraunkorren 5-30 espezie biltzen ditu.

## Espezieak

* Andura (Sambucus ebulus)
* Intsusa beltza (Sambucus nigra)
* Intsusa gorria (Sambucus racemosa)

## Erreferentziak

* ↑ Donoghue, Michael J., Eriksson, Torsten, Reeves, Patrick A., Olmstead, Richard G. Phylogeny and phylogenetic taxonomy of Dipsacales, with special reference to Sinadoxa and Tetradoxa (Adoxaceae). Harvard Papers in Botany. 6 (2): 459–479, web.archive.org (Noiz kontsultatua: 2023-8-4).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131448
* Multimedia: Sambucus / Q131448
* Espezieak: Sambucus
# Felicitas Oñatibia

Felicitas Oñatibia Gorospe (Urretxu, 1887ko azaroaren 23a – Legazpi, 1971ko maiatzaren 2a) gipuzkoar maistra izan zen.

## Bizitza

Pedro Frantzisko Oñatibia Olaberria eta Juana Josefa Gorospe Olaberriaren alaba gazteena, Felicitas Oñatibia Gorospe 1887ko azaroaren 23an jaio zen Urretxun. Hiru neba eta ahizpa bat zituen: Zeferino (1879–1960), Bernardo (1881–1964), Dionisio (1886–1978) eta Rafaela (1882–1954).
1910eko hamarkadan maistra moduan trebatu zen eta 1914an Zaragozako probintziako Lobera de Onsellan lortu zuen lana. 1915ean Arantzara joan zen irakasle.
1920ko maiatzaren 27an Lucio Bergara Matxikote ebanista eta argazkilariarekin ezkondu zen. 1930eko martxoan Legazpira joan ziren bizitzera, Felicitasek lana lortu baitzuen herri horretan. 1931tik 1933ra Itziar Arana Iraolarekin aritu zen elkarlanean.
Bost seme-alaba izan zituen: Jesus Maria, Maria Josefa, Bernardo, Maria Pilar eta Juana Maria.1963 ingurura arte udaletxeko eraikinean bizi izan zen familiarekin, eta gero Gurrutxaga tabernaren gainean eskuratu zuten apartamentuan. 1971ko maiatzaren 2an hil zen, 83 urte zituela.

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Ingelesez) «Felicitas Oñatib(v)ia Gorospe» Geneanet (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ «Bataioa Agiriaren Aurkibide digitala: Felicitas, Oñativia, Gorospe» Donostiako Elizbarrutiaren Artxibo Historikoa (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Provisión de escuelas y plazas del escalafón por oposición libre» Gaceta de Madrid (Madrid) 95: 38. 1914-04-05.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Dirección general de la Primera Enseñanza» Gaceta de Madrid (Madrid) 20: 186-187. 2015-01-20 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* 1 2 «Vergara, Lucio» Nafarroako Fototeka (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Igargutxi, Felix. (2021). «La cara oculta de Lucio Vergara (Recuperadas un millar de placas de la primera etapa de este fotógrafo en su pueblo natal de Navarra)» Txinpartak 46: 18-20. (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) Arozamena Ayala, Ainhoa. «Arana Iraola, María de Itziar» Auñmanedi Eusko Entziklopedia ISSN 2444-5487. (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q127621832