OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Cryptobranchidae

Cryptobranchidae arrabioen familia bat da, egun hiru kide besterik ez dituena. Munduko anfibiorik handienak dira.

## Taxonomia

* Cryptobranchidae familia
** Cryptobranchus generoa
*** Cryptobranchus alleganiensis
** Andrias generoa
*** Andrias davidianus
*** Andrias japonicus

## Kanpo estekak

* Datuak: Q754032
* Multimedia: Cryptobranchidae / Q754032
* Espezieak: Cryptobranchidae
# Anchisauria

Anchisauria sauropodomorfoen barruko dinsaurio klado bat izan zen. Triasiko berantiarretik Kretazeo goiztiarreraino bizi izan ziren. Anchisauria izena Galton eta Upchurchek erabili zuten lehen aldiz The Dinosauriaren bigarren edizioan. Bi familia sartu zituzten taldearen barruan: Anchisauridae eta Melanosauridae. Plateosaurus eta Massospondylus generoak Plateosauriaren barruko klado-ahizpan sailkatu ziren.
Hala ere, egindako azken ikerketek diote Anchisaurus Sauropodatik gertuago dagoela Prosauropodo tradizionalak baino. Horregatik Anchisauriaren barruan Sauropoda sartuko litzateke.
Blair McPhee eta bere kideek 2014an aurkeztutako kladograma honakoa da:

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Yates, Adam M.. (2010-07-01). «A revision of the problematic sauropodomorph dinosaurs from Manchester, Connecticut and the status of Anchisaurus Marsh» Palaeontology 53 (4): 739–752. doi:10.1111/j.1475-4983.2010.00952.x. ISSN 1475-4983. (Noiz kontsultatua: 2017-04-12).
* ↑ (Ingelesez) McPhee, Blair W.; Yates, Adam M.; Choiniere, Jonah N.; Abdala, Fernando. (2014-05-01). «The complete anatomy and phylogenetic relationships of Antetonitrus ingenipes (Sauropodiformes, Dinosauria): implications for the origins of Sauropoda» Zoological Journal of the Linnean Society 171 (1): 151–205. doi:10.1111/zoj.12127. ISSN 1096-3642. (Noiz kontsultatua: 2017-04-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2751478
* Multimedia: Anchisauria / Q2751478
* Espezieak: Anchisauria
# Euoplocephalus

Euoplocephalus dinosauro ankilosaurio belarjaleen genero handienetako bat da, Kretazeo Berantiarean gaur egun Kanada den lurraldean bizi zena. Espezie bakarra du izendatua, Euoplocephalus tutus.
Euoplocephalusaren lehenengo fosila 1897an aurkitu zuten, Albertan. 1902an Stereocephalus izena eman nahi izan zioten, baina izen hori dagoeneko intsektu bati emana zitzaion, eta 1910. urtean aldatu zen. Geroago, Ipar Amerikako ankilosaurioen aztarna gehiago aurkitu zituzten, eta genero bereiziak egin zituzten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130885
* Multimedia: Euoplocephalus / Q130885
* Espezieak: Euoplocephalus
# Equus giganteus

Equus giganteus egun galdutako Pleistozeno garaiko ekido bat izan zen. Gaur egungo zaldien senide hurbila da. Duela 25.000 urte bizi zen Ipar Amerikako ekialdean. Bere ohiturak egungo zaldien oso antzekoak ziren. 50 abere inguruko samaldetan bizi omen ziren, zaldi alfa bat buruan zutela.
Egungo zaldi arraza gehienak baino handiagoa zen, 800 kg. inguru.

## Ezaugarriak

Inoiz izandako ekidorik handiena izan zen. 800 kilo inguru eta 2 metro zeuzkan soin gurutzera. Egungo pertxeroiak baino handiagoak, beraz, baina hauek baino bizkorragoa. Burua egungo zaldiena baino handiagoa zen, proporzionalki.

## Erreferentziak

* ↑ http://eol.org/pages/4451932/overview
* ↑ https://web.archive.org/web/20180710183421/http://carnivoraforum.com/topic/9746099/1/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10273485
# Dioscoreales

Dioscoreales landare monokotiledoneoen ordena bat osatzen dute. Pandanalesekin harreman estua duten talde ahuletan. Barnean dute familia nagusia Dioscoreaceae da.

## Filogenia

* monocots
* Acorales
* Alismatales
* Petrosaviales
* Dioscoreales
* Pandanales
* Liliales
* Asparagales
* commelinid
* Arecales
* Poales
* Zingiberales
* Commelinales

## Kanpo estekak

* Datuak: Q747698
* Multimedia: Dioscoreales / Q747698
* Espezieak: Dioscoreales
# Thrinaxodon

Trinasodonte (Thrinaxodon) ugaztunen antzeko desagertutako narrasti mota batzuen genero izena da. Aurkitu diren fosilen arabera triasiko aroan, orain 251 eta 247 milioi urte bitartean bizi izan ziren. Afrikako hegoaldean aurkitu dira trinasodonteen fosilak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2018-4-8 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q310940
* Multimedia: Thrinaxodon / Q310940
* Espezieak: Thrinaxodon
# Liopleurodon

Liopleurodon ("leun-aldeko hortzak" esanahia) Pliosauroidea itsasoko narrasti handi eta haragijaleen genero bat da. Plesiosauroak dira. Liopleurodoneko bi espezieak Jurasiko Erdi Aroko Calloviar estadioan bizi ziren (160 eta 155 milioi bitartekoak).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q287975
* Multimedia: Liopleurodon / Q287975
* Espezieak: Liopleurodon
# Dunkleosteus

Dunkleosteus Arthrodira plakodermo arrain generoko desagertutako genero bat da, Devoniar berantiarrean gertatu zena, duela 358-382 milioi urte inguru. Dunkleosteus izena greziar osteus (οστεος), "hezur" zentzua eta Dunkle konbinatzen du, Cleveland Natural History of Museum-eko David Dunkle-ren omenez. Espezie handienak, D. terrelli 6 m (19,7 ft) luze eta 1 t (1,1 tona labur) hazten ziren.
# Temnospondyli

Temnospondyli (grezieraz τέμνειν (temnein, "ebaki") eta σπόνδυλος (spondylos, "vertebra") tetrapodo erraldoi txikien azpikaso anitza da. Askotan jotzen dira primitibo anfibioak. Mundu guztian karbonifikoa, Permiarra eta Triasiko garaian loratu zen. Espezie batzuk Kretazeo sartu ziren. Kontinente guztietan aurkitu dira fosilak. Historia ebolutiboaren inguruan 210 milioi urteetan zehar, habitat freskoak, lurrekoak eta itsasoko itsas inguruneak barne egokitu ziren. Bizitzaren historia ondo ulertzen da larba etapatik, metamorfosi eta heldutasunean ezagutzen diren fosilekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131447
* Multimedia: Temnospondyli / Q131447
* Espezieak: Temnospondyli
# Carcharodontosauridae

Karkarodontosaurioak (Carcharodontosauridae, grezierazko καρχαροδοντόσαυρος, karkarodontósauros: "marrazo-hortzetako muskerrak"), dinosauro teropodo haragijaleen talde bat zen. 1931n, Ernst Stromerrek Carcharodontosauridae izendatu zuen familia, eta horrek, paleontologia modernoan, Carnosauria barneko klabe bat adierazten du. Inoiz ezagutu diren lur harrapari handienetako batzuk karkarodontosaurioak izan ziren: Giganotosaurus, Mapusaurus, Carcharodontosaurus eta Tyrannotitan adibidez.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131334
* Multimedia: Carcharodontosauridae / Q131334
* Espezieak: Carcharodontosauridae
# Deinotherium

Deinotherium Deinotheriidae familiako ugaztun genero bat da. Miozeno Ertainean agertu zen protoelefante bat zen, eta Behe Pleistozenora arte jarraitu zuen. Denbora horretan oso gutxi aldatu zen.
* Datuak: Q376401
* Multimedia: Deinotherium / Q376401
* Espezieak: Deinotherium
# Gorgosaurus

Gorgosauro (Gorgosaurus, euskaraz: «musker izugarria»), Kretazeo Garaian (Campaniar), duela 76,6 eta 75,1 milioi urte bitartean, Ipar Amerikako mendebaldean bizi zen dinosauroa da. Hondakin fosilak aurkitu dira Kanadako Alberta probintzian eta, seguru asko, AEBetako Montana estatuan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q40752
* Multimedia: Gorgosaurus / Q40752
* Espezieak: Gorgosaurus
# Kronosaurus

Kronosaurus (euskaraz: «Kronoen muskerra») Behe Kretazeoan (duela 125 eta 99 milioi urte) bizi izan ziren lepo laburreko pliosauroen genero bat da. Pliosauro handienen artean zegoen, eta Titanen buruzagiari zor dio izena, Kronosi.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131315
* Multimedia: Kronosaurus / Q131315
* Espezieak: Kronosaurus
# Acrocanthosaurus

Acrocanthosaurus gaur egungo Ipar Amerikan bizi zen dinosauro teropodoa da. Dinosauroen genero gehienetan gertatzen den bezala, Acrocanthosaurusko espezie bakarra dago, A. atokensis hain zuzen ere. Bere hondar fosilak AEBetako Oklahoma, Texas eta Wyoming estatuetan aurkitu dituzte batez ere, nahiz eta Acrocanthosaurus generoari egotzitako hortzak Marylanden ekialdean aurkitu diituzte.
* Datuak: Q131021
* Multimedia: Acrocanthosaurus / Q131021
* Espezieak: Acrocanthosaurus
# Camarasaurus

Camarasaurus dinosauro kuadrupedo eta belarjaleen generoa zen. Ipar Amerikan topatutako sauropodo erraldoien artean ohikoena izan zen. Bere aztarna fosilak Colorado eta Utah Morrison Formazioan aurkitu dira, Jurasiko Berantiar aroan (Kimmeridgiar Tithoniango etapetara), duela 155 eta 145 milioi urte artean.
* Datuak: Q14419
* Multimedia: Camarasaurus / Q14419
* Espezieak: Camarasaurus
# Amphipoda

Amphipoda krustazeo malakostrakanen orden bat da, karapaziorik ez dutenak eta, oro har, alboetan konprimitutako gorputzak dituztenak. Anfipodoak tamaina 1 eta 340 milimetro bitartekoa da. Orain arte 9.900 anfipodo espezie baino gehiago daude deskribatuta. Batez ere itsasoko animaliak dira, baina ia uretako ingurune guztietan aurkitzen dira. 1.900 espezie inguru ur gezetan bizi dira, eta eskaeran lurreko animaliak eta hareatzak ere sartzen dira, hala nola Talitrus saltator gazatzailea.
* Datuak: Q193418
* Multimedia: Amphipoda / Q193418
* Espezieak: Amphipoda
# Curculionidae

Curculionidae "egiazko" koskorrak (edo "kakalardo mutilak") familiakoak dira. Animalia-familia handienetakoa dira, mundu osoan 6.800 genero eta 83.000 espezie deskribatu baitira.

## Azpifamilia

* Bagoinae
* Baridinae
* Brachycerinae
* Conoderinae
* Cossoninae
* Cryptorhynchinae
** Acalles
* Curculioninae
* Cyclominae
* Dryophthorinae
* Entiminae
* Hyperinae
* Lixinae
* Mesoptiliinae
* Molytinae
* Orobitidinae
* Platypodinae
* Raymondionyminae
* Scolytinae
* Xiphaspidinae

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7415384
* Multimedia: Curculionidae / Q7415384
* Espezieak: Curculionidae
# Hesperornis

Hesperornis ("mendebaldeko hegaztia" esan nahi duena) ubarroi itxurako hegaztien generoa da, Kretazeo Berantiarreko Campaniar aroko lehen erdia (83,5-78 mya) hedatzen zuena. Mendearen amaieran O. C. Marsh paleontologoaren aurkikuntza ezezagunetako bat Hezur Gerrak, hegazti paleontologiaren historian aurkikuntza goiztiarra izan zen. Hesperornis fosilen kokapenak Kansaseko Kretazeo berantiarreko itsas kareharriak eta Kanadako itsas eskistoak dira. Bederatzi espezie ezagutzen dira, horietatik zortzi Ipar Amerikako arroketatik berreskuratuak eta beste bat Errusiatik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q733644
* Multimedia: Hesperornis / Q733644
* Espezieak: Hesperornis
# Ouranosaurus

Ouranosaurus egungo dinosauro hadrosauriforme basal belarjalearen generoa da, egungo Nigerreko eta Kamerungo Kretazeo Goiztiarreko Aptiar etapan bizi izan zena. Ouranosaurusak 7 eta 8,3 metro inguru neurtzen zuen. Bi fosil nahiko nahiko aurkitu ziren Elrhaz formazioan, Gadoufaoua gordailuetan, Agadezen, Niger, 1965ean eta 1970ean, Kameruneko Koum formazioan ezagutzen den hirugarren ale zehaztugabearekin. Animalia 1976an izendatu zuen Philippe Taquet paleontologo frantziarrak; espezie mota Ouranosaurus nigeriensis da. Izena "ausardia" arabierazko hitzaren eta aurkikuntzaren herrialdearen arteko konbinazioa da, nahiz eta ourane basamortuko monitorearen tuareg izena ere den.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131124
* Multimedia: Ouranosaurus / Q131124
* Espezieak: Ouranosaurus
# Pachyrhinosaurus

Pachyrhinosaurus (grezieraz "sudur lodiko sugandila", Παχυ (pachy), lodia; ρινό (rinó), sudurra; eta σαυρος (sauros), sugandila) iparraldeko Kretazeo Berantiarreko zentrosaurino zeratopsido dinosauroaren genero desagertua da. Amerika. Lehen adibideak Charles M. Sternberg-ek aurkitu zituen Alberta-n, Kanadan, 1946an, eta 1950ean izendatu zituzten. Dozena burezur partzial eta espezie desberdinetako beste hainbat fosil ugari aurkitu dira Alberta eta Alaskan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131568
* Multimedia: Pachyrhinosaurus / Q131568
* Espezieak: Pachyrhinosaurus
# Deinosuchus

Deinosuchus krokodilio alligatoideen genero desagertua da, orain dela 82 eta 73 milioi urte (Ma) bizi izan zen aligator modernoarekin erlazionatuta, Kretazeo amaieran. Izena "krokodilo izugarria" gisa itzultzen da eta grezierazko deinos (δεινός), "ikaragarria" eta soukhos (σοῦχος), "krokodiloa" hitzetatik dator. Lehen aztarnak Ipar Carolinan (Estatu Batuak) aurkitu zituzten 1850eko hamarkadan; generoari izena eman eta deskribatu zen 1909an. 1940ko hamarkadan zati gehigarriak aurkitu ziren eta gerora Amerikako Historia Naturalaren Museoan eginiko garezurra berreraikitze eragingarrian sartu ziren, zehazgabea izan arren. Deinosuchus-en ezagutza osatu gabe jarraitzen du, baina azken urteotan aurkitutako garezurreko material hobeak harrapari masibo honen ulermen zientifikoa zabaldu du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q133223
* Multimedia: Deinosuchus / Q133223
# Torosaurus

Torosaurus («sugandila zulatua», goletako hezurrean zituen irekidura handiak aipatuz) zeratopsido dinosauro belarjaleen genero bat da, Kretazeoko Maastrichtiar etaparen amaieran bizi izan zena, duela 68 eta 66 milioi urte bitartean, nahiz eta litekeena den espeziea duela 69 milioi urte ere sortua izatea. Fosilak Ipar Amerikako Mendebaldeko Barnealdean aurkitu dira, Saskatchewandik Texasko hegoalderaino.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14491
* Multimedia: Torosaurus / Q14491
* Espezieak: Torosaurus
# Mammuthus columbi

Kolonbiar mamut (Mammuthus columbi) Pleistozeno garaian Ameriketan Iparraldeko Estatu Batuetaraino eta Costa Ricaraino hegoalderaino bizi izan zen mamut espezie desagertua da. Mamut-espezie lerro bateko azkenetako bat izan zen, Pliozeno hasieran Mammuthus subplanifrons-ekin hasita. DNA ikerketek erakusten dutenez, mamut kolonbiarra artilezko mamut eta estepako mamutetatik ondorengo beste leinu baten arteko espezie hibridoa zen; hibridazioa duela 420.000 urte baino gehiago gertatu zen. Kaliforniako Kanaleko Uharteetako mamut pigmeoak Kolonbiako mamutetatik eboluzionatu zuten. Kolonbiako eta beste mamut batzuen ahaiderik hurbilena Asiako elefantea da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1698713
* Multimedia: Mammuthus columbi / Q1698713
* Espezieak: Mammuthus columbi
# Pteraspidomorphi

Pteraspidomorphi barailarik gabeko arrainen klasea iraungitua da. Burua estaltzen zuen hezur-ezkutu bat zuten. Espezie batzuk ur gezetan bizi izan ziren. Heterostraci, Astraspida, Arandaspida eta Eriptychiida ordenak ditu.

## Filogenia

Hona hemen Mikko Haaramoren proposamena.

## Erreferentziak

* ↑ Schultze, Hans-Peter. (2004). W. Westheide & R. Rieger ed. Pteraspidomorphi. in: Spezielle Zoologie. Munich: Spektrum, 183-184 or. ISBN 3-8274-0307-3..
* ↑ (Ingelesez) Haaramo, Mikko. (2007). †Pteraspidomorphi. Mikko's Phylogeny Archive.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q134673
* Multimedia: Vertebrata / Q134673
* Espezieak: Pteraspidomorphi
# Dimorphodon

Dimorphodon Jurasiko hasierako pterosauro ertaineko genero bat izan zen. Richard Owen paleontologoak izendatu zuen 1859an. Dimorphodon "bi formako hortz" esan nahi du, grezierazko δι (di) "bi" esan nahi du, μορφη (morphe) "forma" eta οδων (odon) "hortz" esan nahi du. barailetan bi hortz mota bereizten zituela aipatuz, narrastien artean nahiko arraroa dena. Dimorphodon Europan bizi zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131245
* Multimedia: Dimorphodon / Q131245
* Espezieak: Dimorphodon
# Koko karramarro

Koko karramarroa (Birgus latro) lurreko karramarro ermitau espezie bat da, karramarro lapurra edo palmondo lapurra bezala ere ezaguna. Munduko lurreko artropodorik handiena da, 4,1 kg (9 lb) arteko pisua duena. 1 m (3 ft 3 in) zabalera izan dezake hanka baten puntatik beste puntaraino. Indiako Ozeanoko uharteetan dago, eta Ozeano Bareko zatietan, ekialderaino, Gambier uharteak, Pitcairn uharteak eta Caroline uharteak, koko palmondoaren banaketaren antzera; giza populazio handia duten eremu gehienetatik kanporatua izan da, Australia kontinentala eta Madagaskar barne.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q206070
* Multimedia: Birgus latro / Q206070
* Espezieak: Birgus latro
# Creodonta

Creodonta ("haragi-hortzak") desagertutako ugaztun plazentario haragijaleen ordena bat da, Paleozenoaren hasieratik Miozeno amaierako aroetara Ipar Amerikan, Europan, Asian eta Afrikan bizi izan zena. Hasiera batean Haragijale modernoen arbasoen animalia talde bakarra zela uste zen, gaur egun ordena hau bi talde ezberdinen multzo polifiletikotzat hartzen da, Oxiaenidoak eta Hienodonteak, ez talde natural bat.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q691406
* Multimedia: Creodonta / Q691406
* Espezieak: Creodonta
# Varanus priscus

Megalania (Varanus priscus) Varanidae familiako espezie erraldoi desagertua da, Pleistozenon Australian bizi izan zen megafaunaren parte zena. Inoiz izandako lurreko sugandilarik handiena izan zen, 3,5 eta 7 metro arteko luzera eta 97-1.940 kg arteko pisua zuen. Hala ere, datu hauek ezagutzen diren aztarnetatik ateratako estimazioak besterik ez dira.
Megalaniak Komodoko dragoi biziaren (Varanus komodoensis) antzeko ekologia zuela uste da. Australiako aztarna fosil gazteenak duela 30.000 urte ingurukoak direnez, litekeena da Australiako aborigenek topatuak izatea.

## Erreferentziak

* ↑ Green, Brian; King, Dennis. (1993). Goannas: The Biology of Varanid Lizards. New South Wales University Press, 6 or. ISBN 978-0868400938..
* ↑ (Ingelesez) «Wildfacts - Megalania, giant ripper lizard» BBC.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q733150
* Multimedia: Varanus priscus / Q733150
* Espezieak: Varanus priscus
# Silphidae

Silphidae kakalardoen 300 espezie baino gehiago hartzen dituen familia bat da. Gehienak saprofitoak dira, sarraskijaleak, eta haragia lurperatzen dutelako dira ezagunak. Adibide ezagunena Nicrophorus vespilloides da.

## Ezaugarriak

Kakalardo beltzak izan ohi dira eta orban hori, laranja edo gorridun elitro errektangularrak dituzte. Antenak motzak dira.

## Azpifamiliak

* Silphinae (Kirby, 1837)
* Nicrophorinae (Kirby, 1837)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q303626
* Multimedia: Silphidae / Q303626
* Espezieak: Silphidae
# Geotrupidae

Geotrupidae kakalardoen 600 espezie baino gehiago hartzen dituen familia bat da. Gehienak koprofagoak dira, badaude saprofitoak ere, deskonposatzen ari diren onddo eta landaretaz elikatzen direnak. Adibide ezagunena Geotrupes stercorarius da.

## Ezaugarriak

Kakalardo beltzak borobiltsuak dira eta hanka indartsuak dituzte lurrean zuloak egiteko. Grekerazko γῆς (geo, lurra) eta τρῦπα (trỹpa, "zuloa") hitzen elkarketan sortzen da generoaren izena eta "lurraren zulatzailea" esan nahi du.

## Azpifamiliak

Bouchard eta laguntzaileek egindako sailkapenaren arabera:
* Taurocerastinae (Germain, 1897)
* Bolboceratinae (Mulsant, 1842)
* Geotrupinae (Latreille, 1802)

## Erreferentziak

* ↑ «Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, Τ , τρύγιος: , τρῦπα» www.perseus.tufts.edu (Noiz kontsultatua: 2023-09-10).
* ↑ Bouchard, P. et al. (2011). Family-group names in Coleoptera (Insecta). ZooKeys, 88:, 1-972 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q309217
* Multimedia: Geotrupidae / Q309217
* Espezieak: Geotrupidae
# Phorusrhacidae

Forusracido (Phorusrhacidae), kolokialki beldurrezko hegazti bezala ezagutzen direnak, hegazti haragijale handien familia desagertua da, Hego Amerikako harrapari handienetakoak izan ziren Zenozoiko garaian; haien denbora-tartea konbentzionalki onartua duela 53 eta 0,1 milioi urte (Ma) bitartekoa da.
1 eta 3 metro arteko altuera zuten (3 eta 10 oin). Haien egungo senide hurbilenak 80 zentimetroko altuera (31 hazbeteko) seriemakoak direla uste da. Titanis walleri, espezie handienetako bat, Ipar Amerikako Texas eta Floridatik ezagutzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q752173
* Multimedia: Phorusrhacidae / Q752173
* Espezieak: Phorusrhacidae
# Ceratopsidae

Ceratopsidae dinosauroen Ceratopsia taldeko familia bat da, Triceratops, Centrosaurus eta Styracosaurus barne hartzen dituena. Ezagutzen diren espezie guztiak Goi Kretazeoko belarjale koadrupedoak ziren. Espezie guztiak bat izan ezik Ipar Amerikako mendebaldetik ezagutzen dira, Laramidia uharteko kontinentea sortu baitzuen Kretazeo amaierako gehienean. Ceratopsidaek mokoak, masailezurren atzealdean zizaila-hortz ilarak, sudur-adar landuak eta apalategi parietal-eskuamosal mehea dituzte, atzerantz eta gorantz luzatzen dena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q263925
* Multimedia: Ceratopsidae / Q263925
* Espezieak: Ceratopsidae
# Barosaurus

Barosaurus dinosauro sauropodo erraldoia, buztan luzea, lepo luzea eta landare-jalea, Diplodocus ezagunagoarekin oso lotuta dagoena izan zen. Utah eta Hego Dakotako Goi Jurasiko Garaiko Morrison Formazioan aztarnak aurkitu dira. 2-5 gune estratigrafikoetan dago.
Barosaurus terminoa grezierazko barys (βαρυς) "astuna" eta sauros (σαυρος) "musker" esan nahi duten hitzetatik dator, beraz, "musker astuna".
* Datuak: Q309390
* Multimedia: Barosaurus / Q309390
* Espezieak: Barosaurus
# Cetotheriidae

Cetotheriidae bale bizardunen familia bat da. Oro har, familia hori Oligozeno berantiarraren artean egon zela pentsatu izan da, Pleistozenoa hasi arte, desagertu baino lehen. Hala ere, Fordycek eta Marxek 2013an egindako azterketa filogenetikoek adierazten dute Caperea marginata espeziea familietako kide bat dela; emaitza horiek berretsiz gero, familia taxon biziduna izango litzateke.

## Taxonomia

Hona hemen Eli Adlik 2014an proposaturiko sailkapena:
* †Cephalotropis Cope 1896
* †Joumocetus (Kimura & Hasegawa 2010)
* †Mixocetus Kellogg 1934
* †Titanocetus Bisconti, 2006
* †Cetotheriinae azpifamiliaWhitmore & Barnes, 2008
** †Brandtocetus Gol'din & Startsev 2014
** †Cetotherium Brandt 1843
** †Eucetotherium Brandt 1873
** †Imerocetus Mchedlidze 1964
** †Kurdalagonus Tarasenko Lopatin 2012
** †Otradnocetus Mchedlidze 1984
** †Vampalus Tarasenko Lopatin 2012
** †Zygiocetus Tarasenko 2014
* †Herpetocetinae azpifamilia Steeman, 2007
** †Herentalia Bisconti 2015
** †Herpetocetus Van Beneden 1872
** †Metopocetus Cope 1896
** †Nannocetus Kellogg 1929
** †Piscobalaena Pilleri and Siber 1989
* Neobalaeninae azpifamilia Miller, 1923
** Caperea Gray, 1873
** †Miocaperea Bisconti, 2012
Incertae sedis:
* †Hibacetus Otsuka & Ota 2008
* †Palaeobalaena Moreno 1882

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Cetotheriidae» The Paleobiology Database.
* ↑ (Ingelesez) R. Ewan Fordyce & Felix G. Marx. (2013). «The pygmy right whale Caperea marginata: the last of the cetotheres» Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 280 (1753): 20122645. doi:10.1098/rspb.2012.2645..
* ↑ Joseph J. El Adli, Thomas A. Deméré and Robert W. Boessenecker (2014). "Herpetocetus morrowi (Cetacea: Mysticeti), a new species of diminutive baleen whale from the Upper Pliocene (Piacenzian) of California, USA, with observations on the evolution and relationships of the Cetotheriidae". Zoological Journal of the Linnean Society 170 (2): 400–466. doi:10.1111/zoj.12108.
* ↑ Pavel Gol’din and Dmitry Startsev (2014). "Brandtocetus, a new genus of baleen whales (Cetacea, Cetotheriidae) from the late Miocene of Crimea, Ukraine". Journal of Vertebrate Paleontology 34 (2): 419–433. doi:10.1080/02724634.2013.799482.
* ↑ K. K. Tarasenko (2014). "Novye rody usatykh kitov (Cetacea, Mammalia) iz miotsena Severnogo Kavkaza i Predkavkaz'ya. 3. Zygiocetus gen. nov. (srednii sarmat, Adygeya)". Paleontological Journal 48 (5).
* ↑ Michelangelo Bisconti (2015). Anatomy of a new cetotheriid genus and species from the Miocene of Herentals, Belgium, and the phylogenetic and palaeobiogeographical relationships of Cetotheriidae s.s. (Mammalia, Cetacea, Mysticeti). Journal of Systematic Palaeontology 13 (5): 377-395. doi:10.1080/14772019.2014.890136.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q766441
* Multimedia: Cetotheriidae / Q766441
* Espezieak: Cetotheriidae