# Otsailaren 13

Otsailaren 13a gregoriotar egutegiaren urteko berrogeita laugarren eguna da. 321 egun falta dira urtea amaitzeko, 322 egun bisurteetan.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Rafael Etxague Jaiotza: Donostia, 1815 Heriotza: Madril, 1915eko azaroaren 23a Antonio Orbe Jaiotza: Bergara, 1917 Heriotza: Loiola, 2003ko ekainaren 8a Consuelo Flecha Jaiotza: Bilbo, 1948 Carmen Climent Jaiotza: Bilbo, 1996 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan Peter Gabriel Jaiotza: Chobham, 1950 Georges Simenon Jaiotza: Lieja, 1903 Heriotza: Lausana, 1989ko irailaren 4a Talleyrand Jaiotza: Paris, 1754 eta 1754 Heriotza: Paris, 1839ko maiatzaren 17a Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian Xabier Agirre López Jaiotza: Gasteiz, 1951ko apirilaren 8a Heriotza: Iruñea, 2021 Migel Irazusta Aritzetegi Jaiotza: Alkiza, 1665eko abenduaren 24a Heriotza: Bergara, 1743 Tomás Zarraonandia Jaiotza: Mungia, 1910eko abenduaren 28a Heriotza: Areeta, 2000 Aureliano López Becerra Jaiotza: Irun, 1880ko otsailaren 28a Heriotza: Bilbo, 1956 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Richard Wagner Jaiotza: Leipzig, 1813ko maiatzaren 22a Heriotza: Venezia, 1883 Georges Rouault Jaiotza: Parisko 19. barrutia, 1871ko maiatzaren 27a eta 1871ko urtarrilaren 27a Heriotza: Parisko 12. barrutia, 1958 Ruđer Josip Bošković Jaiotza: Dubrovnik, 1711ko maiatzaren 18a Heriotza: Milan, 1787 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
Gertaerak :
Margaretha Geertruida Zelle, Mata Hari bezala ezagunago.
1542 - Gonzalo Pizarro eta Francisco de Orellana konkistatzaileek Amazonas ibaia aurkitu zuten.
1633 - Galileo Galilei zientzialariaren aurkako epaiketa hasi zen Erroman.
1668 - Espainiak Portugalen independentzia onartu zuen.
1894 - Lumière anaiek zinematografoa patentatu zuten.
1917 - Frantzia: Mata Hari (irudian) espia atxilotu zuten Parisko hotel batean.
1945 - Dresdeko bonbardaketa, aliatuen bonbardaketarik handiena Bigarren Mundu Gerran.
+ Gertaera gehiago... :
Egutegia :
Otsaila
Al
As
Az
Og
Or
Lr
Ig
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
2025 :
Aurreko eta hurrengo urteetan
2022: Igandea
2023: Astelehena
2024: Asteartea
2026: Ostirala
2027: Larunbata
2028: Igandea :
Izendegia :
Santutegia:
Benin Todikoa, Kastor Kardengoa
Seaska egutegia:
Mantzio eta Izan. :

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1981 – Joxe Arregi Izagirre pairatutako torturen ondorioz hil zen.

### Mundua

* 1565 – Miguel Lopez Legazpi konkistatzailea Filipinetara iritsi zen eta uharteak "deskubritu" zituela aldarrikatu zuen.
* 1668 – Espainiak Portugalen independentzia onartu zuen.
* 1931 – New Delhi Indiako hiriburu bihurtu zen.
* 1945 – Bigarren Mundu Gerran, Dresdenen aurkako airetiko erasoa hasi zen.
* 1980 – Frantziak lehen saiakuntza nuklearra egin zuen Aljeriako Saharan.
* 2001 – Richter eskalan 6,6 graduko indarra izan zuen lurrikara El Salvadorren. 400 hildako.
* 2008 – Imad Mughaniyah Libanoko Hizbulako liderra hil zuten bonbaz Damaskon.
* 2008 – Australiako lehen ministro Kevin Ruddek barkamena eskatu zien, nazioaren izenean, aborigenei, bertako ume galduen belaunaldia zela eta.

## Arte eta kultura
### Mundua

* 1867 – Johann Straussen Danubio Urdina balsa estrainatu zen Vienan.
* 1952 – Bend of the River ("Ibairen Bihurgunea") filma estreinatu zen, Anthony Mannek zuzendu eta James Stewart, Arthur Kennedy, Julie Adams eta Rock Hudson aktoreek antzeztu zuten.

## Zientzia eta teknologia
### Mundua

* 1633 – Galileo Galilei zientzialariaren aurkako epaiketa hasi zen Erroman.
* 1894 – Lumière anaiek zinematografoa patentatu zuten.

## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1564 – Frantzisko Beraskola, euskal fraide frantziskotarra (h. 1598).
* 1769 – Jose Antonio Pikasarri, euskal jatorriko argentinar apaiza eta musikaria (h. 1843).
* 1815 – Rafael Etxague, euskal militar eta politikaria (h. 1887).
* 1837 – Valentin Zubiaurre Urionabarrenetxea, bizkaitar musikagilea (h. 1914).
* 1878 – Benigno Oreja, bizkaitar mediku eta politikaria (h. 1962).
* 1886 – Léon Dongaitz, lapurtar pilotaria (h. 1979).
* 1915 - Benita Gorostizu Imaz, gipuzkoar baserritar eta idazlea (h. 1981).
* 1917 –
** Antonio Orbe, gipuzkoar teologo jesuita, Patristikan aditua (h. 2003).
** Ramona Pikabea Mitxelena, gipuzkoar trikitilaria, baserritarra eta garaiko bular-tiratzailea (h. 2013).
* 1935 – Marcelino Oreja Agirre, euskal herritar legelari, politikari eta diplomatikoa, Madrilen.
* 1943 – Pedro Luis Uriarte, bizkaitar enpresa zuzendaria.
* 1948 –
** Consuelo Flecha, bizkaitar pedagogo eta unibertsitateko irakaslea.
** Josu Ortuondo, EITBren zuzendari ohi eta Bilboko alkate ohia.
* 1952 – Regina Otaola, gipuzkoar politikaria, Lizartzako alkatea 2007-2011 legealdian Alderdi Popularretik.
* 1957 – Jesús María Fernández Díaz, nafar politikaria.
* 1961 – Joseba Macías, bizkaitar kazetari, idazle, soziologo, zinema zuzendari eta unibertsitateko irakaslea (h. 2013).
* 1973 – Mikel Antia, gipuzkoar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1974 – Unai Yus, arabar txirrindulari ohia.
* 1979 – Eriz Alberdi, bizkaitar zinema eta telebistako aktorea.
* 1981 – Jonathan González, bizkaitar txirrindulari ohia.
* 1993 – Beñat Rezusta, gipuzkoar pilotaria.
* 1996 – Carmen Climent, bizkaitar aktorea, abeslaria eta dantzaria.
* 2000 –
** Irantzu Beloki, nafar txirrindularia.
** Iñaki Leon Merino, arabar futbolaria.
* 2001 – Naia Amondarain, gipuzkoar txirrindularia.
* 2002 – Adrián Trespalacios, bizkaitar futbolaria.

### Mundua

* 1457 – Maria Borgoinakoa, Borgoinako dukesa (h. 1482).
* 1599 – Alexandro VII.a, Aita santua (h. 1667).
* 1707 – Claude Prosper Jolyot de Crébillon, frantziar idazlea (h. 1777).
* 1768 – Édouard Mortier, Frantziako lehen ministroa (h. 1835).
* 1769 – Ivan Krilov, errusiar idazlea (h. 1844).
* 1783 – Guglielmo Pepe, italiar militarra (h. 1855).
* 1805 – Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet, alemaniar matematikaria (h. 1859).
* 1809 – Maria Peregrina de Souza, portugaldar poeta, eleberrigile eta folklorista (h. 1894).
* 1818 – Angelica Singleton Van Buren, Estatu Batuetako lehen dama (h. 1877).
* 1852 – Ion Luca Caragiale, errumaniar idazlea (h. 1912).
* 1855 – Paul Deschanel, Frantziako presidentea (h. 1922).
* 1859 – William Strang, eskoziar margolari, grabatzaile, idazle eta ilustratzailea (h. 1921).
* 1865 – István Csók, hungariar margolari inpresionista (h. 1961).
* 1873 – Fiodor Xaliapin, errusiar opera-kantaria (h. 1938).
* 1879 – Sarojini Naidu, Indiako Urretxindorra, Indiaren independentziaren aldeko ekintzaile eta poeta (h. 1949).
* 1884 – Henriette Charasson, inspirazio katolikodun frantziar idazlea (h. 1972).
* 1885 – Elizabeth Virginia Wallace Truman, Ameriketako Estatu Batuetako lehen dama (h. 1982).
* 1886 – Ricardo Güiraldes, argentinar idazlea (h. 1927).
* 1888 – Georgios Papandreu, Greziako lehen ministroa (h. 1968).
* 1891 –
** Kate Roberts, galestar nazionalista eta idazlea (h. 1985).
** Grant Wood, estatubatuar margolaria (h. 1942).
* 1898 – Frank Aiken, irlandar politikaria (h. 1983).
* 1900 – Sir Henry Roy Forbes Harrod, britainiar ekonomista (h. 1978).
* 1903 – Georges Simenon, belgikar idazlea (h. 1989).
* 1910 – William Shockley, ingeles fisikaria, 1956ko Fisikako Nobel Saria (h. 1989).
* 1913 –
** Khalid Saudi Arabiakoa, Saudi Arabiako erregea (h. 1982).
** Marguerite Vogt, alemaniar minbiziaren-biologo eta birologoa (h. 2007).
* 1915 – Aung San, birmaniar buruzagi iraultzailea (h. 1947).
* 1923 –
** Pedro Gómez Valderrama, kolonbiar idazlea, kazetaria eta diplomatikoa (h. 1992).
** Chuck Yeager, Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadako pilotu militarra (h. 2020).
* 1929 – Omar Torrijos, panamar militarra eta politikaria (h. 1981).
* 1932 – Barbara Shelley, ingeles aktorea (h. 2021).
* 1933 –
** Paul Biya, Kamerungo presidentea.
** Kim Novak, estatubatuar aktorea.
** Emanuel Ungaro, frantziar moda diseinatzailea (h. 2019).
* 1934 – George Segal, estatubatuar aktorea (h. 2021).
* 1936 – Pavol Molnár, eslovakiar futbolaria (h. 2021).
* 1937 –
** Sigmund Jähn, Ekialdeko Alemaniako aireko indarreko kidea, lehen alemaniar austronauta (h. 2019).
** Hiroshi Ninomiya, japoniar futbolaria.
* 1938 – Oliver Reed, ingeles aktorea (h. 1999).
* 1939 – Beate Klarsfeld, frantziar-alemaniar kazetaria, nazien aurkako ikerketa eta ehiza egiten duelako ezaguna.
* 1941 – Sigmar Polke, alemaniar margolaria (h. 2010).
* 1942 – Peter Tork, estatubatuar musikari eta aktorea, The Monkees taldeko kidea (h. 2019).
* 1944 – Stockard Channing, estatubatuar aktorea.
* 1945 – Marian Dawkins, britainiar biologo eta irakaslea.
* 1949 –
** Paca Blanco, espainiar feminista, ekologista, antifaxista, antinuklearra, antikapitalista eta pentsioduna.
** Judy Dyble, ingeles abeslari eta abestien egilea, Fairport Convention taldeko kide sortzailea (h. 2020).
* 1950 – Peter Gabriel, ingeles abeslari, musikari eta konposatzailea, Genesis musika-taldeko kide ohia.
* 1951 – Michel Pollentier, belgiar txirrindulari ohia.
* 1952 – Freddy Maertens, belgiar txirrindulari ohia.
* 1954 – Bibiana Fernández, Bibí Andersen, espainiar aktorea.
* 1956 – Liam Brady, irlandar futbolaria.
* 1965 – Peter O'Neill, Papua Ginea Berriko lehen ministroa.
* 1966 – Jeff Waters, kanadar gitarra-jotzailea.
* 1967 – Ross Robinson, estatubatuar ekoizle diskografikoa.
* 1968 – Kelly Hu, estatubatuar aktorea.
* 1969 –
** Joyce DiDonato, estatubatuar opera abeslaria, mezzosopranoa.
** Hugo López-Gatell, epidemiologoa, ikertzailea, irakaslea eta funtzionario publikoa.
** Rudi Vata, albaniar futbolari ohia.
* 1970 – Elmer Bennett, estatubatuar saskibaloi jokalari ohia.
* 1971 – Carolina Bescansa, galiziar soziologo, politologo, unibertsitateko irakaslea eta politikaria.
* 1974 – Robbie Williams, ingeles pop rock abeslaria.
* 1976 – Dave Padden, kanadar abeslari eta gitarra-jotzailea.
* 1978 – Philippe Jaroussky, frantziar kontratenorea.
* 1979 –
** Rafael Márquez, mexikar futbolaria.
** Fawzi Al-Shammari, kuwaitar atleta, 200 metro eta 400 metrotako kategorietan aditua.
** Anders Behring Breivik, norvegiar herritarra, Norvegiako 2011ko uztailaren 22ko atentatuen egilea.
** Mena Suvari, estatubatuar aktore eta modeloa.
* 1981 –
** Yosuke Fujigaya, japoniar futbolari ohia.
** Gonzalo Miró, espainiar kazetari eta telebista aurkezlea.
* 1985 –
** Mayra Andrade, caboverdetar abeslaria.
** Bridget Neval, australiar aktorea.
* 1987 – Adriano de Souza, brasildar surflaria.
* 1988 – Irene Montero, espainiar politikari eta psikologoa.
* 1990 – Rubius, espainiar youtuberra, munduko youtuber jarraituenetakoa.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1468 – Joana Enrikez, Nafarroako eta Aragoiko erregina (j. 1425).
* 1604 – Katalina Borboikoa, Nafarroako Erresumako infanta (j. 1559).
* 1743 – Migel Irazusta, gipuzkoar arkitekto eta eskultorea (j. 1665).
* 1800 – Martin Barkaiztegi, Martintxo, gipuzkoar zezenketaria.
* 1891 - Sotera Novia de Salcedo, bizkaitar esploratzaile eta idazlea (j. 1818).
* 1946 – Henry Roussel, euskal zinema zuzendari eta antzezlea, Parisen (j. 1875).
* 1956 – Aureliano López Becerra, gipuzkoar kazetaria (j. 1880).
* 1964 – Julian Elortza, gipuzkoar politikari karlista (j. 1878).
* 1981 – Joxe Arregi Izagirre, gipuzkoar ETAkidea, Espainiako Polizia Nazionalak egindako torturen ondorioz (j. 1951).
* 2000 – Tomás Zarraonandia, bizkaitar futbolaria (j. 1910).
* 2003 – Javier Arriola Lizarralde, Arriola IV.a, gipuzkoar eusko pilotaria (j. 1934).
* 2004 – Javier Bello-Portu, gipuzkoar musikagile eta orkestra zuzendaria (j. 1920).
* 2020 – Joxe Mari Auzmendi Matxain, nafar irakasle eta kimikaria, Hik Hasi egitasmo pedagogikoaren sortzaile eta bultzatzaileetako bat (j. 1954).
* 2021 –
** Xabier Agirre Lopez, arabar politikaria, Arabako Ahaldun Nagusia (j. 1951).
** Enrique Rodríguez Galindo, Guardia Zibileko jenerala, gerra zikinean inplikatua, Zaragozan (j. 1939).

### Mundua

* 721 – Txilperiko II.a, saliar frankoen erregea.
* 858 – Kenneth I.a Eskoziakoa, Piktoen erregea eta Eskoziako Erresumako lehen erregea (j. c. 810)
* 1130 – Honorio II.a, Aita santua.
* 1219 – Minamoto no Sanetomo, Kamakura shogunerriko hirugarren shoguna (j. 1192).
* 1237 – Jordan Saxoniakoa, alemaniar teologo eta domingotar fraidea.
* 1332 – Androniko II.a Paleologo, Bizantziar Inperioko enperadorea (j. 1259).
* 1468 – Joana Enrikez, Gaztelako Casarrubioseko anderea (j. 1425).
* 1542 –
** Alessandro Cesarini, italiar elizgizona, Iruñe eta Tuterako artxidiozesiaren administratzaile apostolikoa.
** Katalina Howard, Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren bosgarren emaztea eta Ingalaterrako erregina ezkontidea (j. c. 1523).
* 1571 – Benvenuto Cellini, italiar eskultore, zilargin eta idazlea (j. 1500).
* 1592 – Jacopo Bassano, italiar margolaria (j. c. 1515).
* 1660 – Karlos X.a Gustavo Suediakoa, Suediako erregea (j. 1622).
* 1662 – Elisabet Stuart, Bohemiako erregina ezkontidea (j. 1596).
* 1741 – Johan Joseph Fux, austriar musikagile eta musika teoria idazlea.
* 1768 – Jean-Baptiste Picot de Chemeteau, frantziar noble eta politikaria (j. 1690).
* 1787 – Ruđer Josip Bošković, Ragusako Errepublikako fisikari, astronomo, matematikari, filosofo, diplomazialari, olerkari, teologo, jesulagun, apaiz eta polimata (j. 1711).
* 1837 – Mariano José de Larra, espainiar idazlea (j. 1809).
* 1845 – Henrich Steffens, norvegiar filosofo, zientzialari eta poeta, Naturphilosophie mugimenduaren ordezkari nagusietariko bat (j. 1773).
* 1859 – Eliza Acton, sukaldaritzako liburu idazle eta poeta ingelesa (j. 1799).
* 1883 – Richard Wagner, alemaniar musikagilea (j. 1813).
* 1897 – Gustave Den Duyts, belgikar margolari, akuarelista, pastelista, grabatzaile eta artista grafikoa (j. 1850).
* 1909 – Hugo Egmont Hørring, Danimarkako lehen ministroa (j. 1842).
* 1916 – Vilhelm Hammershøi, daniar margolaria (j. 1864).
* 1926 – Francis Ysidro Edgeworth, irlandar ekonomialaria (j. 1845).
* 1945 – María Y. Orosa, filipinar mediku eta farmazia ikertzailea, elikagaien teknologian espezializatua (j. 1893).
* 1950 – Rafael Sabatini, italo-ingeles eleberrigilea (j. 1875).
* 1952 –
** Alfred Einstein, alemaniar musikologo eta musika kritikaria (j. 1880).
** Josephine Tey, eskoziar idazlea (j. 1896).
* 1956 –
** Jan Łukasiewicz, poloniar logikaria (j. 1878).
** Ernestina Otero, galiziar maistra, pedagogoa eta eskolako zuzendaria (j. 1890).
* 1958 –
** Christabel Pankhurst, ingeles sufragista eta militante politikoa (j. 1880).
** Georges Rouault, frantziar margolari espresionista (j. 1871).
* 1963 – Jaume Font, kataluniar apezpikua, Donostiako elizbarrutiko lehendabiziko apezpikua (j. 1894).
* 1965 –
** Humberto Delgado, portugaldar militar eta politikaria (j. 1906).
** Gloria Morgan Vanderbilt, suitzan jaiotzako estatubatuar socialitéa (j. 1904).
* 1966 - Marguerite Long, frantziar pianista eta pedagogoa (j. 1874).
* 1967 – Forugh Farrokhzad, irandar poeta eta zinema zuzendaria, emakumezkoen ikuspegitik persieraz idazten aitzindaria (j. 1934/35).
* 1968 – Ildebrando Pizzetti, italiar musikagilea (j. 1880).
* 1975 – Jenny Hempel, daniar botanikoa, landareen fisiologian aitzindaria (j. 1882).
* 1976 –
** Murtala Mohammed, Nigeriako presidentea (j. 1938).
** Lily Pons, frantziar-estatubatuar sopranoa (j. 1898).
* 1982 – Fernando Valera Aparicio, espainiar politikari eta idazlea, Errepublikaren Erbesteko azken presidentea (j. 1899).
* 1995 – Alberto Burri, italiar artista bisual, margolari, eskultore eta medikua (j. 1915).
* 1996 – Martin Balsam, estatubatuar aktorea (j. 1919).
* 1999 – Carles Sabater, kataluniar aktorea (j. 1962).
* 2006 – Peter Frederick Strawson, ingeles filosofoa (j. 1919).
* 2007 – Alicia Bruzzo, argentinar aktorea (j. 1955).
* 2008 – Kon Ichikawa, japoniar zinema-zuzendaria (j. 1915).
* 2011 –
** Inese Jaunzeme, xabalina jaurtiketan espezializatutako letoniar kirolaria (j. 1932).
** T. P. McKenna, irlandar aktorea (j. 1929).
* 2012 – Lillian Bassman, estatubatuar argazkilari eta margolaria (j. 1917).
* 2014 –
** Irene González Hernández, espainiar ikertzaile eta astrofisikaria (j. 1969).
** Richard Møller Nielsen, daniar futbolari eta entrenatzailea (j. 1937).
* 2015 – Melitta Marxer, liechtensteindar ekintzaile sufragista (j. 1923).
* 2017 –
** Ricardo Arias Calderón, panamar politikaria (j. 1933).
** Kim Jong-nam, iparkorear politikaria (j. 1971).
* 2018 –
** Henri Laborde, Montpezateko Kondea, Danimarkako printze ezkontidea (j. 1934).
** Josefina Samper, espainiar sindikalista (j. 1927).
* 2020 – Rafael Romero Marchent, espainiar zinema zuzendaria (j. 1926).
* 2023 –
** José María Gil-Robles y Gil-Delgado, Europako Parlamentuko lehendakaria (j. 1935).
** David Singmaster, estatubatuar- britainiar matematikaria (j. 1938).
* 2024 –
** Aletta Bezuidenhout, kenyar-hegoafrikar aktore, zinemagile eta antzerkigilea (j. 1949).
** Robert Varnajo, frantziar txirrindularia (j. 1929).
* 2025 – Sukri Bommagowda, indiar folk abeslaria (j. 1937).

## Jaiak eta urteurrenak

* Euskal Herrian: Torturaren aurkako eguna.
* Sehaska egutegiko izendegia: Mantzio eta Izan.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz)[https://web.archive.org/web/20120104142919/http://euskalherria.indymedia.org/eu/2004/02/12225.shtml 13 Febrero aniversario del asesinato de Joxe Arregi]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2333
* Multimedia: 13 February / Q2333