OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lierganesko geltokia

Lierganes Espainiako Kantabriako probintziako tren geltoki bat da, Liérganes udalerrian kokatuta dagoena. Geltokian Kantabriako aldirietako lineako trenek dute geltokia.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Orejo — Lierganes: 9,826 kilometro-puntua.

## Zerbitzuak
### Aldiriko tren

Kantabriako Renfe Aldiriak
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
 C-3SantanderValdecilla–la Marga • Nueva Montaña • Valle Real • Maliaño • Astillero • la Cantabrica • San Salvador • Heras • Orejo • Solares • Ceceñas • la CavadaLierganes :

## Erreferentziak

* ↑ «Liérganes (Est.) :: © EuroFerroviarios ® :: El Punto de Encuentro de los Trabajadores Ferroviarios» euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Feve

## Kanpo estekak

* Kantabriako Renfe Aldirien webgunea
* Datuak: Q87760487
* Multimedia: Liérganes train station / Q87760487
iea  Kantabriako Renfe Aldiriak :
# La Cavadako geltokia

La Cavada Espainiako Kantabriako probintziako tren geltoki bat da, Medio Cudeyo udalerrian kokatuta dagoena. Geltokian Kantabriako aldirietako lineako trenek dute geltokia.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Orejo — Lierganes: 6,730 kilometro-puntua.

## Zerbitzuak
### Aldiriko tren

Kantabriako Renfe Aldiriak
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
 C-3SantanderValdecilla–la Marga • Nueva Montaña • Valle Real • Maliaño • Astillero • la Cantabrica • San Salvador • Heras • Orejo • Solares • Ceceñas • la CavadaLierganes :

## Erreferentziak

* ↑ «La Cavada (Apd.) :: © EuroFerroviarios ® :: El Punto de Encuentro de los Trabajadores Ferroviarios» euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Feve

## Kanpo estekak

* Kantabriako Renfe Aldirien webgunea
* Datuak: Q107440807
iea  Kantabriako Renfe Aldiriak :
# Ceceñasko geltokia

Ceceñas Espainiako Kantabriako probintziako tren geltoki bat da, Ceceñas udalerrian kokatuta dagoena. Geltokian Kantabriako aldirietako lineako trenek dute geltokia.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Orejo — Lierganes: 3,378 kilometro-puntua.

## Zerbitzuak
### Aldiriko tren

Kantabriako Renfe Aldiriak
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
 C-3SantanderValdecilla–la Marga • Nueva Montaña • Valle Real • Maliaño • Astillero • la Cantabrica • San Salvador • Heras • Orejo • Solares • Ceceñas • la CavadaLierganes :

## Erreferentziak

* ↑ «Ceceñas (Apd.) :: © EuroFerroviarios ® :: El Punto de Encuentro de los Trabajadores Ferroviarios» euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Feve

## Kanpo estekak

* Kantabriako Renfe Aldirien webgunea
* Datuak: Q107646817
iea  Kantabriako Renfe Aldiriak :
# Solaresko geltokia

Solares Espainiako Kantabriako probintziako tren geltoki bat da, Solares udalerrian kokatuta dagoena. Geltokian Kantabriako aldirietako lineako trenek dute geltokia.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Orejo — Lierganes: 1,734 kilometro-puntua.

## Zerbitzuak
### Aldiriko tren

Kantabriako Renfe Aldiriak
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
 C-3SantanderValdecilla–la Marga • Nueva Montaña • Valle Real • Maliaño • Astillero • la Cantabrica • San Salvador • Heras • Orejo • Solares • Ceceñas • la CavadaLierganes :

## Erreferentziak

* ↑ «Solares (Est.) :: © EuroFerroviarios ® :: El Punto de Encuentro de los Trabajadores Ferroviarios» euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Feve

## Kanpo estekak

* Kantabriako Renfe Aldirien webgunea
* Datuak: Q86427651
* Multimedia: Solares railway station / Q86427651
iea  Kantabriako Renfe Aldiriak :
# Julen Telleria

Julen Telleria Lopetegi (Irura, 1990eko irailaren 28a) irrati esataria eta telebista aurkezlea da. Iruran jaio zen arren, urtebete zuela familia Tolosara joan zen bizitzera eta gaur egun bertan bizi da.

## Ikasketak eta ibilbide profesionala

Julen Telleriak Ikus-entzunezko komunikazioa ikasi zuen EHUn. Karrera amaierako praktikak Euskadi Irratian egin zituen eta horren ondoren Gaztea irratian hasi zen, asteburuetan. Gaztean bertan Akabo bakea irratsaioa egin zuen Amaia Artetxerekin batera. ETB1eko Gu Ta Gutarrak saioko aurkezle ere izan zen.
Gaur egun Gazteako Di-da saioan eta ETB1eko Gure kasa saioan aritzen da aurkezle lanetan haren anaiarekin, Antton Telleriarekin batera.

## Musika

Musika da Telleriaren zaletasun nabarmenetako bat. Hiru urterekin hasi zen musika eskolan, zortzi urte zituenean perkusioa ikasten hasi zen eta ondoren bateria jotzen. Hainbat txarangatan ibili da: Tolosako inauterietan, ikastolan osatutako txaranga batean eta 15 urte zituela Errenteriako txaranga batean. Horretaz gain, Udaberri dantza taldean kaxa jo zuen, Unsain anaiak erromeria taldean bateria jo zuen eta Dolce Tangana ska taldean abeslari moduan aritu zen.

## Telebista saioak

* Gu ta gutarrak (ETB 1, 2014-2017)
* Euskal Kantuen Gaua (ETB 1, 2014)
* Gure kasa (ETB 1, 2017-2020)
* Gabon! Kantatzera gatoz (ETB 1, 2019-2020)
* Gora bihotzak (ETB 1, 2023-...)
* Kaixo 2025 (ETB 1, 2025)

## Irratsaioak

* Dida!

## Erreferentziak

* 1 2 «Telleria Lopetegi, Julen - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-12-27).
* 1 2 gaztezulo. «ALTER EGO: JULEN TELLERIA» Gaztezulo (Noiz kontsultatua: 2018-12-27).
* ↑ (Gaztelaniaz) «udaberri | Julen Telleria» Udaberri dantza taldea / Tolosa (Noiz kontsultatua: 2018-12-27).
* ↑ (Gaztelaniaz) «DOLCE & TANGANA - Bergarako gaztetxea argazkiak» Gauilunak kontzertuetako argazkiak web 2011-01-22 (Noiz kontsultatua: 2018-12-27).
* Datuak: Q60196289
# Jacopo da Varazze

San Jacopo da Varazze (Varazze, c. 1230 - Genova, 1298ko uztailaren 13a-16) italiar hagiografoa izan zen. Lonbardiako domingotarren buru izan ondoren, Genovako artzapezpiku aukeratu zuten. Hirian zatiketak sorrarazten zituzten alderdi politikoen arteko batasuna lortzen ahalegindu zen. Legenda aurea (Santuen bizitzak) obrak garrantzi handia izan zuen margolaritza gotikoan. Domingotar ordenaren apologia bat ere idatzi zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q313460
* Multimedia: Jacopo da Varazze / Q313460
# Dana (argipena)

Dana izenak hainbat adiera du:
* Dana, Mikel Urdangarinen diskoa.
* Dana, Dana Rosemary Scallon irlandar kantariaren izen artistikoa;
* Dana International, kantari israeldarra;
* DANA edo dana (Depresio Isolatua Goi Mailetan, gaztelerazko laburduran), Espainian tanta hotz gertaera meteorologikoari ematen zaion izena.
# Farahko probintzia

Farah (persieraz: فراه‎) Afganistango hogeita hamalau probintzietako bat da, herrialdearen mendebaldean dagoena. Iparraldean Herat probintziarekin du muga, ipar-ekialdean Ghor probintziarekin, hego-ekialdean Helmand probintziarekin, hegoaldean Nimruz probintziarekin eta mendebaldean Iranekin. 48.471 km²-ko azalera du eta 563.026 biztanle ditu. Hiriburua Farah da, eta Anar Darreh eta Xindand hiriak ere probintzia honetan daude.
Biztanle gehienak (%80) paxtunak dira. Tajikak %14 dira eta badira gutxiengo belutxi, aimak eta hazarak ere.

## Kultura eta gizartea

Irango goi-lautadarekin mugan dago lurraldea, eta biztanleria lurraldean barrena zabalduta bizi da. Ezagunak dira gaztelu-hondakinak, besteak beste.
Etniei dagokienez, paxtunak dira Farah-ko biztanle gehienak (%80 inguru), baina hiriburuaren inguruan eta lurraldean zehar beste etnia batzuetakoak ere badaude: Tajik etniakoak, Aimaq-ak, Baloch-ak eta Hazarak.
Orokorrean, gizarte-antolaketa patriarkala daukate: tribu-buruak (ia beti gizonezkoak) errespetu handiz tratatzen dituzte, eta familiak indar handia dauka.
Erlijio nagusia islama da; gehienak suniak dira, baina hazara gehienak xiitak dira.
Lurraldean hizkuntza hauek egiten dira: dari, persiera, paxtuera eta baloch hizkuntza.

## Barrutiak

Farah Probintziak barruti hauek ditu:
* Anar Dara
* Bakwa
* Bala Buluk
* Farah (barrutia)
* Gulistan
* Khaki Safed
* Lash Wa Juwayn
* Pur Chaman
* Pusht Rod
* Qala-i-Kah
* Shib Koh

## Erreferentziak

* ↑ World Gazetteer: Afghanistan: Administrative Divisions (population and area)

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) nps: Farah Province
* Datuak: Q180330
* Multimedia: Farah Province / Q180330
# Herri Juduaren Museoa (Tel Aviv)

ANU – Herri Juduaren Museoa (hebreeraz: בית התפוצות‎, Beit Hatfutsot, «Diasporen Etxea»), Israelgo Tel Aviv hirian dagoen historia eta antropologia museo bat da, mundu osoan hedatua dagoen judu-diasporari buruzkoa.
1978ko maiatzaren 15ean inauguratu zen eta Yitzhak Yashar arkitektoak diseinatu zuen.

## Kanpo estekak

* Webgunea
* Datuak: Q796764
* Multimedia: Beyt ha-Tefutsoth / Q796764
# Topographia Christiana

Topographia Christiana (antzinako grezieraz: Χριστιανικὴ Τοπογραφία, latinez: Topographia Christiana) VI. mendeko lan bat da, kristau autore batek geografia zientifikoan idatzitako lehen saiakeretako bat. Hasiera batean, Kosmas Indicopleustesek idatzitako bost liburu zituen, ondoren hamar liburutara zabaldu zen, eta, azkenik, hamabi liburutara, 550. urtearen inguruan. Hiru eskuliburu gordetzen dira, zaharrena IX. mendekoa, Vatikanoko Liburutegian gordeta.

## Kosmologia

Kosmas Indicopleustesen arabera, Topographiaren egilea, mundua laua da. Lurralde lauari buruz zuen ikuspegia, beharbada, zenbait judu eta ekialdeko idazleen eragina izan zuen. Izan ere, garai bereko jakintsu kristau gehienek Lurra esfera bat zela zioten. Obrak defendatzen du mundua laua dela eta zeruek estalki kurbatua duen kutxa baten forma dutela. Liburuak bereziki erasotzen dio zeruak esferikoak eta mugimenduan zeuden ideiari, orain unibertsoaren eredu geozentrikoa bezala ezagutzen denari.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.britannica.com/topic/Topographia-Christiana
* ↑ (Ingelesez) Numbers, Ronald L.. (2009-03-31). Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and Religion. Harvard University Press ISBN 978-0-674-05439-4. (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).

## Kanpo estekak

* Testua grezieraz.
* Vatikanoko Liburutegiaren kodexa.
* (Ingelesez):Testua ingelesez.
* Datuak: Q1216330
# Kataluniako Aldiriak

Kataluniako Aldiriak (katalanez: Rodalies de Catalunya) Katalan Herrietako Katalunian dagoen aldiriko eta eskualdeko trenen sare bat da. Sareak 17 linea ditu, Renfe Operadora eta Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya enpresen kudetutakoa.
Honako sare hauek osatzen dute:
* Bartzelonako aldiriak
* Gironako aldiriak
* Lleidako aldiriak
* Tarragonako aldiriak
* Kataluniako eskualdeko trenak

## Bartzelonako aldiriak

| Ibilbidea | Eragilea | Geltokiak |
| Molins de Rei ↔ Maçanet-Massanes | Renfe Operadora | 31 |
| Sant Vicenç de Calders ↔ Maçanet-Massanes | Renfe Operadora | 32 |
| l'Hospitalet de Llobregat ↔ La Tor de Querol | Renfe Operadora | 34 |
| Sant Vicenç de Calders ↔ Manresa | Renfe Operadora | 39 |
| Plaça Espanya ↔ Manresa-Baixador | Ferrocarrils de la Generalitat | 28 |
| Plaça Espanya ↔ Igualada | Ferrocarrils de la Generalitat | 28 |
| Sant Andreu Arenal ↔ Cerdanyola-Universitat | Renfe Operadora | 14 |
| Martorell ↔ Granollers-Centre | Renfe Operadora | 8 |
| Plaça Catalunya ↔ Terrassa-Nacions Unides | Ferrocarrils de la Generalitat | 19 |
| Plaça Catalunya ↔ Sabadell-Parc del Nord | Ferrocarrils de la Generalitat | 21 |
| Plaça Espanya ↔ Can Ros | Ferrocarrils de la Generalitat | 15 |
| Plaça Espanya ↔ Olesa de Montserrat | Ferrocarrils de la Generalitat | 24 |
| Plaça Espanya ↔ Martorell-Enllaç | Ferrocarrils de la Generalitat | 22 |
| Plaça Espanya ↔ Quatre Camins | Ferrocarrils de la Generalitat | 26 |

## Gironako aldiriak

| Linea | Ibilbidea | Eragilea | Geltokiak |
| | l'Hospitalet de Llobregat ↔ Portbou | Renfe Operadora | 40 |

## Lleidako aldiriak

| Ibilbidea | Eragilea | Geltokiak |
| Lleida-Pirineus ↔ Balaguer | Ferrocarrils de la Generalitat | 7 |
| Lleida-Pirineus ↔ La Pobla de Segur | Ferrocarrils de la Generalitat | 18 |
| Lleida-Pirineus ↔ Cervera | Renfe Operadora | 9 |
| Lleida-Pirineus ↔ Terrassa Nord | Renfe Operadora | 23 |

## Tarragonako aldiriak

| Linea | Ibilbidea | Eragilea | Geltokiak |
| | Tarragona ↔ Reus | Renfe Operadora | 3 |
| | L'Arboç ↔ Port Aventura | Renfe Operadora | 7 |

## Kataluniako eskualdeko trenak

| Ibilbidea | Eragilea | Geltokiak |
| Bartzelona-Sants ↔ Portbou | Renfe Operadora | 28 |
| l'Hospitalet de Llobregat ↔ Lleida-Pirineus | Renfe Operadora | 38 |
| Bartzelona-França ↔ Lleida-Pirineus | Renfe Operadora | 31 |
| Bartzelona-França ↔ Lleida-Pirineus | Renfe Operadora | 32 |
| Bartzelona-França ↔ Riba-roja d'Ebre | Renfe Operadora | 32 |
| Bartzelona-França ↔ Ulldecona-Alcanar la Sénia | Renfe Operadora | 19 |
| Bartzelona-França ↔ Port Aventura | Renfe Operadora | 9 |

## Kanpo estekak

* Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunyako webgune ofiziala
* Renfe Aldirien Kataluniako webgune ofiziala
* Datuak: Q3322422
* Multimedia: Rodalies de Catalunya / Q3322422
# Orejoko geltokia

Orejo Espainiako Kantabriako probintziako tren geltoki bat da, Orejo udalerrian kokatuta dagoena. Geltokian Kantabriako aldirietako lineako trenek eta Renfe Feveren lineako trenek dute geltokia.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Bilbo — Santander: 101,400 kilometro-puntua.

## Zerbitzuak
### Eskualdeko tren

Renfe Feve
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
R3Bilbo ConcordiaAmetzola • Basurto–Ospitalea • Zorrotza–Zorrozgoiti • Irauregi • Zaramillo • Sodupe • Aranguren–Geltokia • Mimetiz • Traslaviña • Artzentales • Villaverde Turtzioz • Karrantza • Gibaja • Udalla • Marron • Limpias • Treto • Cicero • Gama • Beranga • Hoz de Anero • Villaverde de Pontones • Puente Aguero • Orejo • Heras • Astillero • Maliaño • Valle Real • Nueva Montaña • ValdecillaSantander⁠
R3aMarronLimpias • Treto • Cicero • Gama • Beranga • Hoz de Anero • Villaverde de Pontones • Puente Aguero • Orejo • Heras • San Salvador • la Cantabrica • Astillero • Maliaño • Valle Real • Nueva Montaña • ValdecillaSantander :

### Aldiriko tren

Kantabriako Renfe Aldiriak
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
 C-3SantanderValdecilla–la Marga • Nueva Montaña • Valle Real • Maliaño • Astillero • la Cantabrica • San Salvador • Heras • Orejo • Solares • Ceceñas • la CavadaLierganes :

## Erreferentziak

* ↑ «Orejo (Est.) :: © EuroFerroviarios ® :: El Punto de Encuentro de los Trabajadores Ferroviarios» euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Feve

## Kanpo estekak

* Kantabriako Renfe Aldirien webgunea
* Datuak: Q85211848
* Multimedia: Orejo train station / Q85211848
iea  Kantabriako Renfe Aldiriak :
# Urtebarri barri

Urte barri-barri edo Urtebarri barri, Euskal Herriko mendebaldean neguko solstizioaren garaietan abesten den abesti herrikoia da. Oles egiteko eta abestu eta gero gabonsaria eskatzeko, 'urtebarri batzen' ibilitzeko erabiltzen zen. Azkuek bertsio bat jaso zuen bere 1922. urtean argitaraturiko Cancionero Popular Vasco bilduman.

## Hitzak

Horra Azkueren bertsioa:
                Urte barri barri
                txarri belarri,
                dekonak eztakonari
                nik eztekot eta niri.
                Apalazio zalduna
                iru erregen eguna,
                zotzak eta paluak
                txori biorren kontuak.
                Emongo bozu emoizu
                baldin emongo badozu,
                zuri begira gagozan arte
                egiten yaku berandu.
                Apalazio miri montaña
                iru intxaur ta lau gaztaiña.
Horra beste bertsio bat:
                Urtebarri barri,
                emoten ez dauena
                txarri-belarri,
                Urtebarri kari-kari,
                daukanak ez daukanari,
                nik ez daukat eta zuk niri
                emotea sari,
                intxurtxu bi
                hiru gaztaina,
                Mari Montaña,
                akillando-makillando,
                Urtebarri callando.
Eta horra beste bat
                Urte barri barri,
                daukanak ez daukenari,
                nik ez daukat eta niri,
                niri emuten ez dostena,
                txarri belarri.
Lekeitioko beste aldaera bat
                Urte barri barri,
                txarri-belarri,
                daukanak eztaukanari,
                intxaurtxu bi,
                hiru gaztaiña,
                Mari montaña.
                Atsoak dauko
                uzkar-usaiña,
                agureak dauka
                popan berakatza.
                Fu, fu, fu

## Erreferentziak

* ↑ Abestia transmititu duena: Arrasateko Patxi Goikolea Zabala, Transkripzioa: Aintzane Agirrebeña (Badihardugu Euskara Elkartekoa). «Urtebarri barri» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-24).
* ↑ Cancionero popular vasco. .
* ↑ Labayru Herri Ondarea. (2017-02-02). Urtebarri eta Apalazio. (Noiz kontsultatua: 2024-12-24).
* ↑ Abestia transmititu duena: Arrasateko Patxi Goikolea Zabala, Transkripzioa: Aintzane Agirrebeña (Badihardugu Euskara Elkartekoa). «Urtebarri barri» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-24).
* ↑ https://www.eusko-ikaskuntza.eus/eu/dokumentu-fondoa/euskal-kantutegia/ab-4014/

## Ikus, gainera

* Apalazio.
# Jose Uranga

Jose Ignacio Uranga Azkune (Azpeitia, 1788ko urriaren 7a – Gasteiz, 1860ko abenduaren 17a) gipuzkoar militar karlista izan zen, Iberiar Penintsulako Gerran eta Lehen Karlistaldian borrokatu zena.

## Bizitza

Jose Ignacio Uranga Azkune Azpeitian jaio zen 1788ko urriaren 7a. Ikasketak egiten ibili zen frantsesen inbasioa gertatu eta Oviedora May jeneralarengana boluntario joan zen arte. Asturiasen eta Galizian borrokatu zen eta 1811n Gipuzkoako Boluntarioen Batailoira bidali zuten. Inbaditzaileen aurka ibili zen borrokan Gaspar Jauregi Artzaia-ren aginduetara. Gudu askotan parte hartu zuen eta 1813ko abuztuko San Martzialgo guduaren ondoren, kondekoratu egin zuten bere borrokakide Tomas Zumalakarregirekin batera
Gudaldi hura amaitzean koronel izendatu zuten. Hurrengo urteetan Arabako komandante jenerala izan zen. 1830ean, Espainian liberalismoa berrezarri nahian zebiltzan Espoz Minaren eta Jauregiren espedizioari aurre egin zion zutabearen buru jarri zen. Haiek mendean hartu zituen Aranon eta Artikutzan, eta Frantziara ihesi joatera behartu.
Karlos V.a aldarrikatu zuen lehenbizikoetakoa izan zen, haren anaia Fernando VII.a hil zenean, eta hainbat batailoi antolatu zituen Araban. Zumalakarregirekin bat egin zuen, gerra hasierako gudu nagusietan parte hartuz. Horri esker, landa mariskal izendatu zuten. 1834ko uztailean, Don Karlos Euskal Herrian sartu zenean, Uranga landa laguntzaile izendatu zuen, eta bere segurtasun pertsonalaren ardura eman zion.
Hurrengo urtean, Donostiako blokeoan ibili zen, eta San Bartolome monasterioa mendean hartzea lortu zuen. Errege espedizioan, Nafarroako eta Euskal Lurraldeetako kapitain jeneral izendatu zuen Don Karlosek, alegia, karlisten lurraldeetako arduraduna. Soldadu askorik ez zuen arren, tropa gehienak Madril aldera joanak zirelako, Leringo, Urizaharreko eta Azkoiengo garnizio liberalak konkistatu eta, 1837ko irailaren 14an, O'Donnell menderatu zuen Andoainen.
Gerrako azken urteak Don Karlosekin batera eman zituen, eta "apostolikoen" alde egin zuen barne borroketan. Lizarrako fusilamenduen ondoren, Marotok Frantziara bota zuen. Han bizi izan zen erbesteratuta 1848ko amnistiara arte. Gasteiza joan zen bizitzera orduan, eta han hil zen 1860ko abenduaren 17an.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).
* 1 2 3 Arozamena Ayala, Ainhoa. Uranga Azcune, José Ignacio de. Auñamendi Entziklopedia [on line], aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2025-1-2).

## Kanpo estekak

* Jose Uranga, XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian, CC-BY-SA, zm.gipuzkoakultura.net.
* Datuak: Q11685846
* Multimedia: José Ignacio de Uranga / Q11685846
# Efigénia do Carvalhal

Efigénia do Carvalhal de Sousa Teles Pimentel (Veiga de Lila, Valpaços, 1839ko martxoaren 16a – ibidem, 1932ko urtarrilaren 22a) portugaldar poeta eta idazlea izan zen.

## Bizitza

Júlio do Carvalhal de Sousa Silveira Teles Pereira e Menezes militar eta politikariaren eta Maria da Piedade Ferreira Sarmento Pimentel de Lacerda e Lemosen alaba zaharrena, Efigénia do Carvalhal Veiga de Lilan jaio zen, Valpaçosen. Bi ahizpa eta neba bat zituen: Maria Adelaide do Carvalhal de Sousa Silveira e Telles Betencourt, Beatriz do Carvalhal de Sousa Silveira e Telles Betencourt eta César do Carvalhal de Sousa Silveira e Telles Betencourt. Álvaro do Carvalhal idazlearen lehengusina zen. Bere familia jatorri noblekoa zen.
Efigénia do Carvalhalen aita Pedro IV.aren alde borrokatu zen Portugalgo Gerra Zibilean eta hainbat aldizkaritarako idatzi zuen, hala nola Almanaque de Lembranças Luso-Brasileirorako. Herri txiki batean hazita, Efigéniak ez zuen unibertsitateko hezkuntzarako sarbiderik izan, eta bere kabuz ikasi behar izan zuen.
1876an aita hil zitzaion, Efigéniak haren titulua jaso zuen oinordetzan, eta Francisco Moraes Teixeira Pimentelekin ezkondu zen. Harekin bi seme-alaba izan zituen, baina biak haurtzaroan hil ziren.
A Esperança, O Almanaque das Senhoras eta A Crisálida: Jornal de Literatura aldizkarietan kolaboratu zuen. Aldizkari horietan argitaratutako artikulu batzuk Clotilde (1869) eta A Casa Negra (1866) liburuetan argitaratuak izan ziren geroago. Eleberriez eta poesiaz gain, itzulpenak ere argitaratu zituen Portugalgo prentsan.

## Lanak
### Liburuak

* A Casa Negra (1866)
* Clotilde (1869)

### A Esperança aldizkariko argitalpenak

* Uma esperança desfolhada
* A Nuvem Branca
* Aos anos de meu adorado pai
* Amizade
* Uma saudade
* A Borboleta
* Encantos da Natureza
* O Primeiro de junho
* A um theatro
* Carlos e Laura
* Clotilde
* A Casa negra
* Adeus
* Duas Palavras de Explicação

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 (Portugesez) Cruz, Eduardo da; Alves Monteiro de Castro, Andreia; Souza Carvalho, Lauro Fabiano de; Costa Lima, Fransmar. Ao Raiar da Aurora: Antologia de narrativas breves de escritoras portuguesas oitocentistas. São Paulo: Editora Liberars (argitaratze data: 2022-02-28).
* 1 2 3 (Portugesez) Gonçalves, Mayara; Fernandes Martini, Elisabeth. «A potência invisibilizada de Efigênia do Carvalhal: novas perspectivas sobre a escrita feminina através do conto "A casa negra"» Convergência Lusíada 49: 142-163. ISSN 2316-6134. (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).
* 1 2 (Portugesez) Gonçalves, Mayara; Fernandes Martini, Elisabeth. «A narrativa fantástica dos Carvalhal: aproximações literárias entre "A casa negra e "Os canibais, apagamentos e ressoamentos"» Convergência Lusíada 50: 217-237. ISSN 2316-6134. (Noiz kontsultatua: 2025-01-02).
* ↑ (Portugesez) Mélo Costa, Isadora de. (2021). Sincronias impressas entre o Rio de Janeiro e Porto: Um estudo comparado sobre as representações das mulheres no Jornal das Senhoras (Rio de Janeiro; 1852-1855) e a A Esperança (Porto; 1865-1866). Rio de Janeiro: Universidade do Estado do Rio de Janeiro.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124931401