OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ezko hori-zuri

Ezko hori-zuria (Hygrophorus chrysodon) Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da. Erdipurdiko jangarria. Haragi gutxi du eta ia zapore gabea da. Horiz orbantzen den kolore zuria du ezaugarri espezie honek.
Sinonimoak: Agaricus mugnaius, Agaricus gummosus, Gymnopus chrysodon, Agaricus chrysodon var. c gummosus, Limacium chrysodon, Hygrophorus mugnaius.

## Deskribapena

Kapela: 3 cm-tik 7 cm-ra bitarteko diametrokoa, mamitsua, ganbila, ondoren zabaldu egiten da titi batekin, konkorduna, likatsua. Zuria; hori zurbil kolorez zikinduta, eta, azkenik, guztia kolore horretara pasatzen da, ertzean hori-urre kolorea izaten du. Ertza beherantz biribilduta egoten da, eta kolore horixkako lits txikiak izaten ditu.
Orriak: Zabal, Zuri-krema kolorekoak; hasieran itsatsita gero dekurrenteak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Zilindrikoa, huts-barrubetea, oinarrira mehetua; goiko aldean eraztun itxurako eremu batez apaindua, kolore argiko lits batzuekin, kapelaren ertzekoak bezalakoak.
Haragia: Zuria, zapore gutxikoa eta usaingabea.
Etimologia: Hygrophorus hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko, "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. Crysodon epitetoa ere grekotik dator, urrezko hortza esan nahi duen "krusós" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna

Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua

Kapelaren ertzeko lits horiek eta oinaren goialdean dituen pikorrek erraztu egiten dute ezagutzea. Hygrophorus chrysaspis delakoarekin nahas daiteke, honek ez du litsik eta Hygrophorus eburneus espeziearekin, honek zuri garbi kolorea du.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, hostozabalen eta koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Honduras, Kanariak, Europa, Errusia, Turkia, Taiwan, Kenya.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 99 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel.. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 188 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 379 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos,. JoseLuis Añanos Echo Editorial Pirineo, 190 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ Hygrophorus chrysodon: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1536218
* Multimedia: Hygrophorus chrysodon / Q1536218
# Kristrún Frostadóttir

Kristrún Frostadóttir (Reykjavik, 1988ko maiatzaren 12a) islandiar ekonomialari eta politikaria da. Islandiako lehen ministroa da 2024ko abenduaren 21etik.
Islandiako Unibertsitatean graduatu zen, eta nazioarteko ikasketetan masterra egin zuen Yale Unibertsitatean, eta ekonomian masterra Bostongo Unibertsitatean.
Kazetari gisa lan egin zuen negozio-egunkari batean eta, ondoren, Arlon Bankeko analisi-sailean. Morgan Stanleyrentzat ere lan egin zuen, lehenik New Yorken eta gero Londresen. 2017an, Islandiako Merkataritza Ganberako ekonomialari buru izendatu zuten, eta 2018an, ekonomialari buru Kvika Banken.
2021ean Alþingiko kide aukeratu zuten Aliantza Sozial Demokrataren hautagaitzan. 2024ko azaroko hauteskundeen ondoren koalizio gobernua osatu ahal izan zuen eta 2024ko abenduaren 21ean lehen ministro karguaren zina egin zuen.
* Datuak: Q108856371
* Multimedia: Kristrún Mjöll Frostadóttir / Q108856371
# UTC+14:00

UTC+14:00 ordu-eremu bat da. Lurreko ordu-eremurik goiztiarrena da, hau da, bertan bizi direnak dira lehenengoak egun berrira iristen eta, beraz, urteberri-eguna lehenengoak ospatzen. Era berean, Lurrean beranduenen den lekua ere bada, edozein momentutan beti dutelako beste edozein lekutan baino beranduago den ordua.
Ordu-eremu hau 180º longitude lerrotik ekialdera asko hedatzen da, 30º inguru, eta Nazioarteko egun aldaketa lerroan bihurgune nabarmen bat sortzen du.
Eurekin muga egiten duen UTC−10:00 ordu-eremuan zehazki egun bat goizago da.

## Urte osoko ordutegia
### Ozeania

Hiri nagusia: Kiritimati
* Kiribati - Lerroko uharteak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7130
# Lerroko uharteak

Lerroko uharteak (ingelesez: Line Islands) hamaika atoloiz eta koralezko uhartez osaturiko uhartedia da, Ozeano Barean dagoena. 2,350 kilometroko luzera duenez, munduko lerroko uhartedirik luzeena da. Uhartetatik zortzi Kiribatikoak dira eta besteak Estatu Batuetakoak (Ameriketako Estatu Batuetako itsasoz haraindiko uharteen barnean daudenak).
Hona hemen uharteak iparraldetik hegoalderantz:
| Atoloi/Uharte/Uharri | Azalera km² | Itsas-aintzira km² | Biztanleria | Koordenatuak | Estatusa |
| Iparraldeko Lerroko uharteak (Fanningen taldea) ||||||
| Kingman uharria | 0,01 | 60 | 0 | 6°24′N 162°24′W﻿ / ﻿6.400°N 162.400°W﻿ / 6.400; -162.400﻿ (Kingman Reef) | AEB |
| Palmyra atoloia | 3,9 | 8 | 4 | 5°52′N 162°6′W﻿ / ﻿5.867°N 162.100°W﻿ / 5.867; -162.100﻿ (Palmyra Atoll) | AEB |
| Teraina (Washington uhartea) | 9,55 | 2$^*$ | 1.155 | 4°43′N 160°24′W﻿ / ﻿4.717°N 160.400°W﻿ / 4.717; -160.400﻿ (Teraina) | Kiribati |
| Tabuaeran (Fanning uhartea) | 33,73 | 110 | 2.539 | 3°52′N 159°22′W﻿ / ﻿3.867°N 159.367°W﻿ / 3.867; -159.367﻿ (Tabuaeran) | Kiribati |
| Kiritimati (Christmas uhartea) | 388,39 | 217,61 | 5.115 | 1°53′N 157°24′W﻿ / ﻿1.883°N 157.400°W﻿ / 1.883; -157.400﻿ (Kiritimati) | Kiribati |
| Erdialdeko Lerroko uharteak ||||||
| Jarvis uhartea | 5 | - | 0 | 0°22′S 160°03′W﻿ / ﻿0.367°S 160.050°W﻿ / -0.367; -160.050﻿ (Jarvis Island) | AEB |
| Malden uhartea | 39,3 | 13$^*$ | 0 | 4°01′S 154°59′W﻿ / ﻿4.017°S 154.983°W﻿ / -4.017; -154.983﻿ (Malden Island) | Kiribati |
| Filippo uharria | - | 1,5 | 0 | 5°30′S 151°50′W﻿ / ﻿5.500°S 151.833°W﻿ / -5.500; -151.833﻿ (Filippo Reef) | Zalantzazkoa |
| Starbuck uhartea | 16,2 | 4$^*$ | 0 | 5°37′S 155°56′W﻿ / ﻿5.617°S 155.933°W﻿ / -5.617; -155.933﻿ (Starbuck Island) | Kiribati |
| Hegoaldeko Lerroko uharteak ||||||
| Caroline uhartea | 3,76 | 6,3 | 0 | 9°57′S 150°13′W﻿ / ﻿9.950°S 150.217°W﻿ / -9.950; -150.217﻿ (Caroline Island) | Kiribati |
| Vostok uhartea | 0,24 | - | 0 | 10°06′S 152°25′W﻿ / ﻿10.100°S 152.417°W﻿ / -10.100; -152.417﻿ (Vostok Island) | Kiribati |
| Flint uhartea | 3,2 | 0.01$^*$ | 0 | 11°26′S 151°48′W﻿ / ﻿11.433°S 151.800°W﻿ / -11.433; -151.800﻿ (Flint Island) | Kiribati |
| Lerroko uharteak | 503,28 | 422,42 | 8.813 | | |
$^*$ Itsas-aintzirak uhartearen barnean daude, ez kanpoan.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-03-30). 168. araua: Ozeaniako toponimia. .
* 1 2 3 4 CIA - The World Factbook. Australia-Oceania :: United States Pacific Island Wildlife Refuges. US CIA.
* 1 2 3 4 5 6 7 Kiribati National Statistics Office. Kiribati 2005 Census of Population and Housing: Provisional Tables. .
* ↑ US CIA. CIA - The World Factbook -- Kiribati. in: The World Factbook..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q234796
* Multimedia: Line Islands / Q234796
# Caroline uhartea

Caroline uhartea (Caroline Atoloia edo Millennium uhartea izenez ere ezaguna) Lerroko uharteak osatzen dituzten koralezko atoloien artean hego-ekialdeenen dagoena da,Ozeano Barearen erdialdean dagoen Kiribati herrialdean.
Atoloia lehen aldiz ikusi zuten europarrek 1606an, eta Britainia Handiko eta Irlandako Erresuma Batuak erreklamatu zuen 1868an. Kiribatiko Errepublikako kide izan da 1979tik, uharte-nazioaren independentziatik. Caroline uhartea bere horretan egon da gizakiaren ustiapen nabarmenik gabe, eta munduko irla tropikalen artean natura hobeto kontserbatzen duenetako bat da, nahiz eta guanoaren meatzaritza eta koko-uzta egon zen XIX. eta XX. mendeetan. Koko-karramarroaren munduko populaziorik handietako bat du, eta itsas hegaztientzako, bereziki Onychoprion fuscatus, leku garrantzitsua da.
Atoloia hau da munduan urte berrian egunsentia ikusten den lehenengo lekua. 2000ko milurtekoaren ospakizunetan izena aldatu zioten, Millenium uhartera, hori ospatzeko. Nazioarteko egun aldaketa lerroaren 1995eko berregokitze batek Lurreko lehen lur-puntua bihurtu zuen Caroline uhartea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q822151
* Multimedia: Caroline Atoll / Q822151
# Sendalari

Sendalaria, sendatzailea edo petrikiloa sendagile titulua izan gabe sendagintzan aritzen den pertsona da. Medikuntza tradizionala praktikatzen duten sendatzaileak mundu osoan aurki ditzakegu.
Petrikilo delakoek, gehienbat, hanketako eta besoetako zaintiratuak eta hezur hautsiak sendatzen dituzte. Zumalakarregiren sasimediku zen Jose Frantzisko Telleriaren gaitzizenetik, Petrikilo-tik, dator hitza.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015/10/03 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Fundazioa, Elhuyar. «curandero» Elhuyar Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2024-12-23).

## Kanpo estekak

* Kerexeta, Xabier (1997-12-15 ) Petrikilo. Euskadi Irratia. Entzungai hemen: Ikasbil. Habe. [podcasta]
* Arrizurieta, Irene (2012ko urriaren 10a) "Medikuntzaren bazterreko historiaren parte izan dira eta dira petrikiloak. Javier Alvarez Kaperotxipi. Medikua eta idazlea". Bizigiro. Berria.
* (Gaztelaniaz) Álvarez Caperochipi, Javier (2021) Personajes. Curanderos míticos de la Ribera de Navarra". Pregón siglo XXI, 1696-1161, 61. zk., 34-36 or.
* (Gaztelaniaz) Alvarez Caperochipi, Francisco Javier (2012 ) Curanderismo y medicina popular en el entorno de Navarra. Evidencia Médica. ISBN: 9788493978112
* Datuak: Q2518689
* Multimedia: Healers / Q2518689
# Medikuntza tradizional

Munduko Osasun Erakundearen arabera, medikuntza tradizionala kultura desberdinetako teoria, sinesmen eta esperientzietan oinarritutako ezagutza, trebetasun eta praktika guztien batura da, esplikagarriak izan ala ez, eta osasunari eusteko erabiltzen direnak, baita gaixotasun fisiko edo mentalen prebentzioan, diagnosian edo tratamenduan ere.
Etnomedikuntza antropologia medikoaren espezialitate bat da, sendagai tradizionalak aztertzen dituena, bereziki iturri idatzirik ez dutenak, biomedikoak baino gehiago alderdi kulturalak azpimarratuz.
Medikuntza mota honen bidez sendatzen dutenak sendalariak edo petrikiloak dira.

## Historia

Hiri-zibilizazioek, egiptoar eta mesopotamiarretik hasita, medikuntza-sistemak garatu zituzten. Sistema horien artean gorputz kontzeptuala edo teorikoa, praktika gutxi gorabehera normalizatuak, heziketa medikoaren erregulazioa, lanbideko kide izatea eta medikuaren erantzukizunak zeuden.
Mendebaldeko medikuntzak bide baliokideari jarraitu zion, non tradizioari zegokion pisurik handiena, Pinkundean arte, ikerketa anatomikoaren gorakada bat hasi zenean, eta batez ere materiaren zientzien garapenera arte, kimika eta fisika kasu, XVIII. mendean, eta oinarrizko biologia, XIX. mendetik aurrera. Azken urteotan, teoria medikoak bere kontzeptuak zientifikoki garatu behar dituela dioen ideia soilik hasi da aurreratzen praktika medikoak ere, diagnostikotik hasi eta pazientearen jarraipeneraino, abantaila atera diezaieketela zientziaren prozedura zorrotzei. Biologikoki inspiratutako medikuntzak mendebaldeko medikuntza tradizionala- jatorri grekolatinokoa- bere kontzeptu teorikoetan baztertu du.

## Ikus, gainera

* Ayurveda
* Txinatar medikuntza tradizionala

## Erreferentziak

* ↑ OMS definiciones.Traditional Medicine: Definitions

## Bibliografia gehiago

   * 4. Herritar Medikuntza eta Medikuntza Paraleloak Erakusketa Iraunkorra. Medikuntza eta Zientzia Historiaren Euskal Museoa. EHU.
   * Garmendia Larrañaga, Juan (2000). Rituales y plantas en la Medicina Popular Vasca. Erritualak eta landareak Euskal Herri Medikuntzan. Donostia: Txertoa. 126or. ISBN: 8471483564
   * (2023-08-09) Traditional medicine. Newsroom. Questions and answers. World Health Organization.
   * Ricco, Isabella (2019) "Historia de la medicina popular: del modelo clásico al glo-local$^{‍‍}$". Disparidades. Revista de Antropología, 74 (2): e022. doi: <https://doi.org/10.3989/dra.2019.02.022>.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q771035
* Multimedia: Traditional medicine / Q771035
# Waitangi

Waitangi honakoa izan daiteke:
* Waitangi (Northland), Zeelanda Berriko lekua, Waitangiko ituna sinatu zen lekua.
* Waitangi (Chatham Uharteak), Zeelanda Berriko Chatham Uharteetan.
* Waitangiko Ituna, dokumentu konstituzional bat.
# UTC+13:00

UTC+13:00 ordu-eremuak UTC orduarekiko 13 orduko aldea du. Hego Hemisferioan soilik existitzen da, Ipar Hemisferioan ez baitago lurrik eremu horretan.

## Urte osoko ordutegia
### Ozeania

* Kiribati - Phoenix uharteak
* Tokelau
* Tonga
* Samoa

## Udako ordutegia (Hego hemisferioko uda)
### Ozeania

* Fiji
* Zeelanda Berria

### Antarktika

* Antarktikako base batzuk, bereziki McMurdo basea eta Hegoburua.

## Historia

Kiribatik bere ekialdeko erdia orduz aldatu zuen 1994ko abenduaren 31n, UTC-11:00 eta UTC-10:00tik ordu eremu honetara eta UTC+14:00ra, horrela ekidinez nazioarteko egun aldaketa lerroak herrialde erditik banatzea.
Tonga urte luzez egon zen UTC+13:00 eremuan. Udako ordutegian erabili zuten 1999ko urritik 2002ko urtarirlera eta 2016ko abendutik 2017ko urtarrilera.
2009ra arte Txukotka eta Kamtxatkako ekialdeko eremuetan ordu eremu hau erabili zen.
2011ko abenduaren 29an Samoak UTC-11:00 ordutegia kendu eta UTC+13:00 ordutegia hartu zuten, eta udako ordua UTC-10:00tik UTC+14:00ra mugitu zuten, nazioarteko egun aldaketa lerroaren beste aldean kokatuz. Samoaren ondotik Tokelau ere etorri zen, UTC-11:00tik UTC-13:00ra.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Daylight Saving Time Changes 1999 in Nuku'alofa, Tonga» www.timeanddate.com (Noiz kontsultatua: 2021-12-28).
* ↑ (Ingelesez) McCabe, Joanne. (2011-05-09). «Samoa to change time zones and move forward by a day» Metro (Noiz kontsultatua: 2021-12-28).
* ↑ (Ingelesez) «Tokelau: Wrong local time for over 100 years» www.timeanddate.com (Noiz kontsultatua: 2021-12-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7118
# UTC

UTC edo Denbora Unibertsal Koordinatua mundu guztiko ordu eremuak kalkulatzeko erabiltzen den ordu eremu erreferentziala da. Greenwich meridianoko orduaren (GMT) ondorengoa da, nahiz eta batzuetan oraindik hala deitzen zaion. GMTarekin konparatuz, UTCa ez da eguzki edo izarrengatik definitzen, erloju atomikoekin baizik. Lurraren errotazioa mantsotzen ari delako, denbora atomikoarekiko atzeratzen da.
Ingelesez, UTC akronimoa gogoratzeko, ofiziala ez den Universal Time Coordinated erabiltzen da; modu berean, frantsesez Temps universel coordonné erabiltzen da.
Oraintxe, 16:53 da UTC ordua. Euskal Herriko ordu ofiziala, berriz, UTC + 1 da neguko ordutegian, eta UTC + 2 udako ordutegian.

## Erreferentziak

* ↑ «UTC», Euskalterm

## Ikus, gainera

* Greenwich meridianoko ordua.
* Ordu-eremu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1536
* Multimedia: Maps of time zones / Q1536
# Lebitar

    Artikulu hau israeldar leinuari buruzkoa da; berokia gaitzat duena beste hau da: «Lebita»
Lebitar (hebreeraz: לֵוִי‎, Levi, Lēwî, "atxikita") Levi-ren leinuko israeldarra izan zen, tenpluaren zerbitzuan aritzen zena. Bere burua Jakob eta Learen hirugarren semea zen Leviren oinordekotzat zuten.
Bere eginkizun erlijioso eta politiken truke, beste tribuek detxemak ordaintzen zizkieten lebitarrei. Apaizak Kohanim zuten izena eta kohanim ez zirenak musikariak edo zaindariak ziren.
Josuek israeldarrak Kanaanera eraman zituenean, lebitarrak hiriak bereganatu ez zituzten bakarrak izan ziren, hauek "Jauna baitute ondare, berak hitzeman bezala"

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Zen 18:21-25
* ↑ Deuteronomioa:18-2

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6386590
* Multimedia: Levites / Q6386590
# Forty-Fours

Forty-Fours Chathameko artxipelagoko uharte-talde bat dira, Chatham uharte nagusitik 50 kilometro ekialdera. Motchuhar izena dute Moriorin eta Motuharan Maorieraz. Zeelandia Berriko punturik ekialdekoena dira. Hegoaldeko uhartetik 800 bat kilometrora daude ekialdean. Uharteetan ez da inor bizi.
Pachyptila crassirostris hegaztiaren bi haztegietako bat da eskualdea. BirdLife Internationalek Hegaztien konbertserbaziorako gune garrantzitsu gisa identifikatu du, Thalassarche bulleri eta Diomedea sanfordiren koloniak ere babesten baititu.

## Erreferentziak

* 1 2 Government of New Zealand, Dept. of Conservation (1999) Chatham Islands Conservation Management Strategy. Accessed on 2012-07-13.
* ↑ «Chatham Islands (The Forty-Fours)» BirdLife data zone: Important Bird Areas (BirdLife International) 2012.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1276733
# Chatham uharteak

Chatham uharteak (ingelesez: Chatham Islands) Ozeano Bareko hegoaldeko uharteak dira, Zeelanda Berriko ekialdetik 800 km-ra. 963 km2 eta 520 biztanle. Sumendi jatorrikoak dira.

## Historia

1500 urtearen inguruan Moriori herria iritsi zen uhartera. Nunuku-whenua izeneko liderrak, gerretatik ihesi, bakean biziko zen talde bat osatu zuen. Broughton itsasgizon britainiarrak aurkitu zituen 1791. urtean. 1835ean Ngāti Mutunga eta Ngāti Tama Māori maori iwietako kideek uhartea inbaditu zuten eta Morioriak ia desagertarazi zituzten. Bizirik iraun zutenak esklabo bilakatu zituzten. Zeelanda Berriko lurrak dira 1842. urtetik aurrera. Morioriera 1898an desagertu zen, azken hiztunaren heriotzarekin batera.

## Uharteak

| Izena | Moriorierazko izena | Maorierazko izena |
| Chatham uhartea | Rekohu | Wharekauri |
| Pitt uhartea | Rangiaotea | Rangiauria |
| Hego-ekialdeko uhartea | Rangatira | Rangatira |
| The Fort uhartea | ezezaguna | Mangere |
| Mangere Txikia uhartea | ezezaguna | Tapuenuku |
| Star Keys uhartea | Motuhope | Motuhope |
| The Sisters uhartea | Rangitatahi | Rangitatahi |
| Forty-Fours uhartea | Motchuhar | Motuhara |

## Klima

Datu klimatikoak (Chatham uharteak) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 17.8 | 18.1 | 17.1 | 15.1 | 12.8 | 11.1 | 10.4 | 10.9 | 11.8 | 13.1 | 14.5 | 16.5 | 14.1 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 14.7 | 15.1 | 14.2 | 12.5 | 10.2 | 8.7 | 8.0 | 8.5 | 9.3 | 10.5 | 11.8 | 13.7 | 11.0 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 11.7 | 12.1 | 11.3 | 9.8 | 7.7 | 6.4 | 5.5 | 6.1 | 6.8 | 7.9 | 9.1 | 10.9 | 8.8 |
| Euria (mm) | 54 | 55 | 74 | 70 | 93 | 99 | 95 | 76 | 71 | 63 | 59 | 55 | 855 |
| Euri egunak (≥ 1mm) | 8 | 7 | 10 | 10 | 15 | 15 | 16 | 14 | 12 | 10 | 9 | 8 | 133 |
| Eguzki orduak | 179 | 143 | 122 | 99 | 79 | 63 | 55 | 93 | 106 | 136 | 152 | 162 | 1415 |
| Hezetasuna (%) | 80.1 | 83.1 | 81.7 | 82.6 | 84.1 | 84.3 | 84.5 | 83.2 | 82.9 | 83.5 | 80.2 | 80.3 | 82.4 |
| Iturria: NIWA CliFlo data Musselburgh ||||||||||||||

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/4/24 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ King, Michael. (2000). Moriori : a people rediscovered. (Rev. ed. argitaraldia) Viking ISBN 0-14-010391-0. PMC 46651725. (Noiz kontsultatua: 2021-12-28).
* ↑ (Maorieraz) Taonga, New Zealand Ministry for Culture and Heritage Te Manatu. «From first settlement to 1860» teara.govt.nz (Noiz kontsultatua: 2021-12-28).
* ↑ (Ingelesez) King, Michael. (2017-05-01). Moriori: A People Rediscovered. Penguin Random House New Zealand Limited ISBN 978-0-14-377128-9. (Noiz kontsultatua: 2021-12-28).
* ↑ NIWA. CliFlo data Musselburgh (5402, 15752). .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115459
* Multimedia: Chatham Islands / Q115459
# Erentxun

Erentxun Arabako lautadako herri bat da, Iruraitz-Gaunako udalerrikoa. Gauna udalerrikoa izan zen 1966ko fusioa gertatu arte.

## Demografia

* Erentxungo biztanleria

## Hizkuntza

Herriko euskara XVIII. mendearen inguruan galdu zenetik, gaztelania da Erentxungo hizkuntza nagusia. XX. mendearen bukaeraz geroztik, Araba osoan bezala, euskara indarberritzen ari da.

## Garraioa

Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
* Eskualdeko Garraioa
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 7 | Azilu Burgu Dulantzi Ozeta | Elgea • Marieta • Matura • Mendixur • Gebara • Etura • Audikana • Deredia • Dallo • Arrieta • Txintxetru • Etxabarri Urtupiña • Arbulu • Argomaiz • Gazeta • Añua • Trokoniz • Ixona • Egileta • Eretxun | Azilu Burgu Dulantzi Ozeta |

## Ondasun nabarmenak

* San Andres eliza: Erentxungo elizan hiru arku zorrotzeko eliz atari erromaniko ederra dago, eliza egin zen garai berekoa, hau da, XIII. mendekoa. Elizan zegoen kalbarioko eskulturak, flandestar gotiko estilokoak, Arabako Elizbarrutiko Arte Sakratuaren Museoan daude; XV. mendearen ingurukoak dira, zurezkoak. Korua 1556-1558koa da, eskartzano arkuduna, arkuarteetan oso ederrak diren groteskoak eta biribilak dituela. Bi aitorlekuak, zurezkoak, XVIII. mendekoak dira, bai eta erretaula nagusia ere.

## Ikusi, gainera

* Anglo-Vasco-Navarro trenbidea

## Argazki galeria

* Flandestar gotiko estiloko kalbarioa, XV. mendekoa. Erentxungo elizakoa da, baina Arabako Elizbarrutiko Arte Sakratuaren Museoan dago gordeta, Gasteizen.
* San Andres elizako korua 1556-1558an egina da.
* San Andres elizako erretaula nagusia, XVIII. mendekoa.
* Erentxungo pilotalekua.
* San Andres elizaren XIII. mendeko ataria
* Tren geltoki zaharra

## Erreferentziak

* ↑ «Erenchun: Lengua», Auñamendi Entziklopedia.
* ↑ «San Andres eliza», Arabako Foru Aldundiaren webgunea.
* ↑ [Alberto GARATE GOÑI: «Erenchun: Arte: Parroquia de San Andrés», Auñamendi Entziklopedia.
* 1 2 «Erentxun: apartado histórico-artístico», Iruraitz-Gaunako Udalaren webgunea.
* ↑ Juan PLAZAOLA ARTOLA (itzultzailea: Karmele URDANPILLETA URDANPILLETA): Euskal Artearen Historia II: Gotikotik Errenazimentura, Ostoa, 2002. ISBN 84-88960-82-4. Ikus 115. orrialdea.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Erentxun, Iruraitz-Gaunako Udalaren webgunean.
* Datuak: Q2235055
* Multimedia: Erentxun / Q2235055
# Urbina

    Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Urbina (argipena)»
Urbina edo Urbina Legutio Arabako iparraldeko herri eta kontzeju bat da, Legutioko udalerrikoa. Urbinak 120 biztanle inguru zituen azken erroldan.

## Geografia

Itsas mailatik 528 metro gorago dago, eta Bagela errekak zeharkatzen du. Bergara eta Gasteiz bitarteko bidearen ertzean dago, eta historikoki merkataritzako igarobide garrantzitsua izan da. XX. mendean, Bilbo Durango eta Gasteiz bitarteko errepidea berriztean, Bizkaiarekiko komunikazioa ere hobetu zen.

## Historia

Urbina Alfontso XI.a Gaztelakoak sorturiko Legutioko hiribildua osatzen zuten jatorrizko sei herrixketako bat da.

## Demografia

* Urbinako biztanleria

## Garraioa

Araba Bus sareko eta lineak zerbitzua ematen diote herri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 2 | Gasteiz (geltokia) | Gasteiz (Alas/Boulebard) • Luku • Urbina • Goiain • Legutio | Ibarra⁠ |
| 18 | Gasteiz (unibertsitatea) | Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (geltokia) • Gasteiz (Alas/Boulebard) • Dura • Luku • Urbina • Goiain • Legutio • Otxandio (ospitalea) • Otxandio (Anteparaluzeta) • Abadiño (Amaitermin) • Urkiola (santutegia) • Urkiola (Santi Gaztelu) • Mañaria • Mañaria (Aldabarrena) • Izurtza (Ortuzar) • Izurtza (Eleizalde) • Iurreta (Maspe) | Durango (Landako) |
Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
* Eskualdeko Garraioa
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 6b | Gasteiz Legutio Dura | Zurbao • Arzubiaga • Langara Ganboa • Zirao • Betolatza • Luku • Urbina • Urrunaga • Nafarrate | Gasteiz Legutio Dura |

## Jaiak

Herriak irailaren 2aren inguruan ospatzen ditu jaiak.

## Ikusi, gainera

* Anglo-Vasco-Navarro trenbidea

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3552251
* Multimedia: Urbina / Q3552251