OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Julian Zulueta

Julian Zulueta Amondo (Anuntzeta, Araba, 1814ko urtarrilaren 9a - Habana, Kuba, 1878ko maiatzaren 4a), Arabako markesa, euskal herritar politikari, merkatari, esklabo-trafikatzaile eta indiano bat izan zen.
Gasteizen heziketa jaso ondoren, 1832 inguruan Kubara, sosik gabe, esku bat aurrean eta bestea atzean zituela, baina bizitzan aurrera egiteko gogo biziz iritsi zen. Tiburcio Zulueta Saltzedo osabaren etxean lan egin eta haren herentzia jaso zuen. Elikagaien merkataritzan hasi eta eskulan merkea behar zenez, berehala azukre merkataritzan eta esklaboekin trafikatzera igaro zen.
La trata de esclavos (1998) liburuan Hugh Thomas idazleak aipamen berezia egin zion:
   Euskaldun batenganako interesa izan nuen bereziki, Julian Zulueta, Kubako azken beltz-tratulari handia eta ondorioz, Amerika guztikoa. Oso behetik hasi zen gizona, edozein motatako merkantziarekin aritzen zen Habanan 1830eko hamarkadaren hasieran eta hamarka horren amaieran ordea pertsonen trafikoa mugatu nahi zuen britaniar itsas armadaren aho eta egunkarietan zebiltzan gizon madarikatua.
Izan ere, Baltimor-en eraikitako clipper itsasontzi arinak erabiliz Kongo ibaiaren ertze batean dagoen Cabindatik 400 edo 500 esklabu eramaten zituen bere Habanako azukre plantazioetara. Atlantikoa zeharkatu aurretik bakunatzen zituen esklabo hartutako pertsonak eta 1850. hamarkadan 1.000 pertsona eramateko gai ziren baporezko itsasontziak erabiltzen hasi zen. Katolikoa izanik, Afrikatik atera aurretik esklabuak bataiatzen zituen ere.
1860-1864 artean Habanako zinegotzi izan zen, eta, 1864-1874 artean, baita hiriko alkate ere. 1876tik hil arte Espainiako senatari izan zen, Araba ordezkatuz.
Hiru aldiz ezkondu zen: 1842ko urriaren 1ean Francisca Dolores Samá y Motarekin, jaiotzez Badajoz hirikoa, Marianoako markesen etxekoa, eta Jaime Samá Martí merkatariaren alaba, azken honekin esklabo trafiko negozioan sozioa izan zen. Beste bi aldiz, bi ilobekin ezkondu zen: Juliana Ruiz de Gámiz Zulueta eta Juana María Ruiz de Gámiz Zulueta ilobekin, honekin Elvira Zulueta alaba izan zuen.
Gasteizko Santa Isabel hilerrian hilobiratua dago.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Ernesto de Zulueta y Samá
Julian Zulueta
Elvira Zulueta :

## Erreferentziak

* 1 2 «Metamorfosis arquitectónica: nuevos usos culturales para viejos edificios - Anterior sede de la Fundación Sancho el Sabio, Vitoria-Gasteiz | ARTIUM - Biblioteca y Centro de Documentación» catalogo.artium.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-26).

## Ikus, gainera

* Zulueta Jauregia

## Kanpo estekak

* Zulueta arabarra. Kubako azken esklabista handia artikulua Argian.
* Esklabo trafikoa: Euskal tratularien lorratz iluna Atlantikoan barrena Argiako erreportajean aipatzen da Zulueta
* Datuak: Q1713163
* Multimedia: Julián Zulueta / Q1713163
# Aída Peláez de Villa Urrutia

Aída Peláez Martínez, Eugenio izengoitiaz ere ezaguna (Habana, 1895eko otsailaren 5a -1923) idazle, kazetari, sufragista eta ekintzaile feminista kubatarra izan zen. Kubako kanpaina sufragistaren egileetako bat.1910eko hamarkadatik aurrera, Amalia Mallén eta Digna Collazorekin batera; esparru horretan, feminismoaren aldeko zenbait erakunderen partaide izan zen.

## Bizitza eta lana

Rodolfo Manuel José Jesús Peláez y Hernández eta Adela María Aída de la Caridad Martínez eta Díaz Moralesen alaba izan zen, eta adin txikikoa zela hasi zen idazten. Aitak lan horrekin jarraitzeko baimena eman ez zionean, Eugenio izengoitia erabili zuen, amak eskatuta.
Kubako mugimendu feministaren aitzindarietako bat izan zen Aída. Unión Continente Femenina izeneko erakundean parte hartu zuen eta buruzagitza kargua bete zuen. Alderdi Nazional Sufragistan militatu zuen, eta haren lehendakariorde eta ordezkari izan zen Emakumeen I. Kongresuan (1923);
Mesa Redonda Panamericana eta la Casa de la Mujer de América (Mahai Biribil Panamerikarra eta Amerikako Emakumearen Etxea) ere sortu zituen. Bestalde, Habanako Ateneoaren Gobernu Batzarrean kide gisa agertu den lehen emakumea izan da, eta hiru aldiz hautatua.
1923an, Necesidad del voto para la mujer (Emakumeen botoaren beharra) argitaratu zuen El Sufragista aldizkarian eta El sufragio femeninoa El Siglo XX inprimategiaren bidez. Gainera, erredatorea izan zen La discusión, La Mujer egunkarietan —Domitila García de Coronado eta Isabel Margarita Ordetx-ekin batera—, Atlántita ere idatzi zuen Clara Moredarekin, eta Ideal kultura-aldizkaria ere sortu zuen 1919an.

## Erreferentziak

* ↑ Javier. (2012-10-11). «Aída Peláez de Villa-Urrutia y el Partido Nacional Sufragista de Cuba.» Hojas de prensa para la historia de Cuba. (Noiz kontsultatua: 2021-12-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16534994
# Ofelia Rodríguez Acosta

Ofelia de la Concepción Rodríguez Acosta García (Artemisa, Kuba, 1902ko otsailaren 9a – Habana, 1975eko ekainaren 28a) idazle, kazetari, feminista eta ekintzaile kubatarra izan zen. Joera feminista eta konfesionaleko ipuin, saiakera eta nobelan murgildu zen, baina lesbianismoari ere ekin zion, adibidez, 1929ko La vida manda eleberrian. Kubako erreformista sozial garrantzitsuenetako bat da.

## Bizitza eta lana

Hamabi urte zituela Evocaciones nobela idatzi zuen, 1922an argitaratua.
1920ko eta 1930eko hamarkadetako idazle emankorrenetako bat izan zen, eta, Mariblanca Sabas Alomárekin batera, XX. mendearen lehen erdian Kuban kausa feministari arreta erakartzean eragin handiena izan zuen idazleetako bat bihurtu zen. Biek bizitza politiko aktiboa izan zuten aldi horretan, eta Sabas Alomák Carteles (Kartelak) aldizkariko tribunaren bidez egiten zuen bitartean, Ofeliak Bohemian idazten zuen, eta han editore kargua ere betetzen zuen.
Emakumeen Kubako Kluba eta Emakumeen Batasun Nazionala sortu zituzten emakume eta intelektualen taldeko kide izan zen, besteak beste, Lesbia Soravilla, Serafina Núñez, Berta Arocena, Julieta Carreta eta Tete Casusorekin batera.
Bestalde, eta Lesbia Soravilla bezala, cuento caribeño (Karibeko ipuina) deritzonaren lehen adierazleetako bat da, eta emakumeek beren herrialdeetan dituzten eskubideen defentsa bilatzen zuten taldeetan parte hartu zuten.

### Lanak

* Apuntes de mi viaje a Isla de Pinos (La Habana: Montiel, 1926).
* La tragedia social de la mujer (conferencia, La Habana: Editorial Génesis, 1932).
* En la noche del mundo (La Habana, La verónica, 1940).
* Diez mandamientos cívicos (cinco éticos y cinco estéticos) (La Habana. Imp Barandiaran, 1951).
* Hágase la luz. La novela de un filósofo existencialista (México, D.F. Eds. Impresora Galves, 1953).
* La muerte pura de Martí (México, D.F.: Eds. Imp. de F.F. Francia, 1955).
* Algunos cuentos (de ayer y de hoy) (México: B. Costa-Amic, 1957).

#### Kronikak

* Evocaciones (La Habana: Grafical Arts, 1922).
* Europa era así (México, D. F.: Eds. Botas, 1941).

#### Eleberria

* El triunfo de la débil presa (La Habana: Bonza, 1926).
* La vida manda (Madrid: Biblioteca Rubén Darío, 1929; 1930).
* Dolientes (La Habana: Herneo, 1931.)
* Sonata interrumpida (México D.F.: Eds. Minerva, 1943).
* La dama del Arcón (México D.F.: Eds. Estela, 1949).

## Erreferentziak

* ↑ Alonso, Nancy. (2018). Damas de social: intelectuales cubanas en la revista Social. ISBN 978-959-294-170-0. PMC 1042243325. (Noiz kontsultatua: 2021-12-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16613238
# Mariblanca Sabas Alomá

Mariblanca Sabas Alomá (Santiago, Kuba, 1901eko otsailaren 10a - ibidem 1983ko uztailaren 19a) feminista, kazetaria eta poeta izan zen. Ekintzaile gisa ere jardun zuen. Karterarik gabeko ministro izan zen Ramón Grau eta Carlos Prioren gobernu kubatarrean. Haren idazkiak emakumearen eskubideen kausari buruzkoak izan ziren, bereziki bozkatzeko eskubideari buruzkoak.

## Lehen urteak

Santiagoko aborigena zen. Haren gurasoak Francisco Sabas Castillo eta Belén Alomá Ciados izan ziren. Habanako Unibertsitatean, Columbia Unibertsitatean eta Puerto Ricoko Unibertsitatean ikasi zuen. Grupo Minoristaren kide fundatzailea eta presidente ere izan zen. La Mujer argitaletxeko editorea. Zutabeak idatzi zituen ezkerreko zenbait egunkaritan, hala nola Social eta Carteles izenekoetan. Carteles egunkarirako, homofobiari buruzko zenbait artikulu egin zituen, 1928an; eta, gainera, emakumeen homosexualitateari buruz, lesbianismoa gizarte-eritasun gisa identifikatuz. Bohemia eta Avance-rako ere idatzi zuen (1920-1930 artean), eta Astral aldizkaria sortu zuen (1922). 1923an, poesia arloko urrezko bi domina irabazi zituen, Kubako Santiagoko Lore Jokoetan. 1919an, gurasoen heriotzaren ondoren, Habanara joan zen bizitzera. 1923an, Sabas Alomá Kubako Emakumeen Lehen Kongresu Nazionalean izan zen.

## Azken urteak

1924tik 1927ra bitartean hainbat egunkari eta aldizkaritan lan egin ondoren, denbora librea hartu zen bere kazetaritza-karreran, literatura-ikasketak egiteko; Mexikon, AEBko Columbia Unibertsitatean eta Puerto Ricoko Unibertsitatean. Habanara itzuli zenean, Carteles egunkarian lan egiteko kontratatu zuten. Haren idazkera burgesiaren (gizarte-elitearen) kritika zen, eta emakume gehienen sufrimendurako ekarpen gisa hartzen zituen. Hala eman zioten epitetoa Feminista Gorria, Carteles eta Bohemian idatzitako idatziengatik, ikuspegi feminista indartsua eta ezkerreko ikuspuntua zituelako. Bere idatzietan, feministen estereotipoen aurka protesta egin zuen, biluztasuna defendatu zuen, elitismoa baztertu zuen, eta maskulinotasunaren eta feminitatearen kategoriak errotik berrikustearen alde agertu zen. 1949. urtean, karterarik gabeko gobernu-ministro izan zen.

## Argitalpenak

* La rémora. Estudio conceptuoso y analítico de la religión en sus distintas fases, creadas por los que viven a costa del fanatismo (1921)
* Feminismo, cuestiones sociales (1930)
* Lectura comentada de prosa y verso de Gabriela Mistral (1931)

## Erreferentziak

* ↑ Hernández, Publicado por Hortensia. Mariblanca Sabas Alomá feminista, periodista, y poeta cubana. (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).
* ↑ Alonso, Nancy. (2018). Damas de social: intelectuales cubanas en la revista Social. ISBN 978-959-294-170-0. PMC 1042243325. (Noiz kontsultatua: 2021-12-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15430690
# Carmen Velacoracho de Lara

Carmen Velacoracho de Lara (La Solana, Ciudad Real, 1880 – Madril, 1960) idazlea, kazetaria, editorea, feminista, emakumeen eskubideen aldeko ekintzaile eta monarkista hispano-kubatarra izan zen. El libro amarillo (Liburu horia) XX. mendearen hasieran Kuban argitaratutako feminismoaren aldeko manifestuaren egilekidea izan zen, Pio Fernández de Lara bere senarrarekin batera.

## Ibilbidea

Digna Collazorekin elkarlanean, 1918an Alderdi Feminista sortu zuen, bai eta XX. mendearen hasieran Aspiraciones en Cuba izeneko emakumeen erakundea ere. Bestalde, hainbat emakume-argitalpenen zuzendaria izan zen, besteak beste, Aspiraciones astekaria —haren sortzailea izan zen 1912an— eta Realidades, La voz de la mujer eta Revista Protectora de la Mujer aldizkariak; gainera, Mujeres Españolas aldizkariaren erredaktore burua izan zen, 1929an sortua.
1920ko hamarkadan Estatu Batuetan bizi izan zen. Ondoren, 1928an Habanan El descubrimiento de América filma estreinatu zuen. Film horrek sari bat jaso zuen Madrileko Zinematografiaren Espainiako lehen Biltzarrean, urte berean.
1931n, alabarekin batera, Acción Nacional taldean sartu zen, eta 1932an Aspiraciones argitalpena sortu zuen Espainian (Kuban argitaratutakoaren izen berarekin), alabarekin batera zuzendu zuen. Denbora batez kartzelan egon zen, Sanjurjadako golpistekin bat egin zuenean. Bigarren Errepublikan, antisemita propagandista izan zen. Lehen frankismoan, diatriba antisemitak eta antiestatubatuarrak ere argitaratu zituen, eta juduek Estatu Batuak kontrolatzen zituztela esan zuen.
Bigarren Mundu Gerran bertan, antisemitismoak nazionalismo alemaniarrera hurbildu zuen; publizista filonazi, Adolf Hitlerren bi biografia argitaratu zituen, kristautasunaren adalid gisa sailkatuko zituenak.
Madrilen hil zen 1960an.

## Lanak

* Dos hombres: Mussolini y Hitler (Madrid, Editora Aspiraciones, 1943).
* Un caudillo (Madrid: Imprenta Europa, 1943).

## Erreferentziak

* ↑ Bussy Genevois, Danièle. (1990). «Expresión y Represión: el caso de Aspiraciones (1932-1935)» Comunicación, cultura y política durante la II República y la Guerra Civil: España (1931-1939) (Universidad del País Vasco): 235. ISBN 8475852718..
* ↑ Hernández Holgado, Fernando. Mujeres encarceladas: la prisión de Ventas, de la República al franquismo, 1931-1941. Marcial Pons Historia, 58 or. ISBN 84-95379-64-3..
* ↑ Fernández de Miguel, Daniel. «La erosión del antiamericanismo conservador durante el franquismo» Ayer (Asociación de Historia Contemporánea y Marcial Pons Historia): 198. ISSN 1134-2277..
* ↑ Núñez Seixas, Xosé Manoel. (2015). «Ecos de Berlim: a influência do nacional-socialismo alemão no fascismo espanhol (1930-1940)» Estudos Ibero-Americanos (Pontificia Universidad Católica de Río Grande del Sur|Pontifícia Universidade Católica do Rio Grande do Sul) 41 (1) ISSN 0101-4064..
* ↑ Doña Carmen Velacoracho viuda de Fernández de Lara. 27 de octubre de 1960, 58 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16543619
# Chocolat

Chocolat, Rafael Padillaren izen artistikoa, (Kuba, c. 1868 – Bordele, Frantzia, 1917ko azaroaren 4a) pailazo bat izan zen.
Rafael izena zuen baina abizenik gabe jaio zen Kuban. Bertan esklaboa zenez, alde egin zuen baserrian lan egiteko erosi zuen Abanto-Zierbenako Patricio Castaño Capetillo familiaren etxetik. Ondoren, Bilboko portuan eta Bizkaiko meatzeetan lanean aritu zen, eta Bordelen ehortzi zuten azkenik. Padilla abizena jarri zioten heriotza agirian, nahiz eta beste abizen batzuk ere bazituen. Bilbon Tony Grice clown ingelesaren laguntzaile moduan hasi zen lanean eta XX. mende amaieran Parisko zirkuko artista nagusi bilakatu zen. Lehen clown beltza ere izan zen.

## Biografia

1885. urte inguruan kaian lan egiten zuen Tony Grice clownarekin topatu zen eta bere laguntzaile gisa aritu zen lehenaldiz Euskal Herrian. Ondoren, Londresera lehenik eta Parisera ondoren joan zen, bertan ezagun eginez. Hasieran bakarrik aritu arren, Parisko Le Nouveau Cirque de Montmartren aritu zen eta ondoren La nocce de Chocolat (Chocolaten neska-laguna) saioan. Horregatik, jarri zioten Chocolat ezizena.
Chocolat eta Footitek osatutako bikote komikoak arrakasta handia izan zuten, izan ere, Pozzo eta Lucky pertsonaien atzean baitzeuden. Lumière anaiek haien hamar bat esketx filmatu zituzten. Bikotea Chocolaten une gorena izan zen.
1910. urtean, arrazaren inguruko kezkak sortzeak zaildu egin zuen Footitek eta Chocolaten lana. Pailazo zuriak pailazo beltza etengabe uzten zuen gaizki. Horrek egin zituen ezagun, baina bazterrean utzi zuten. 1910ean bikotea desegin egin zen eta Chocolat lanik gabe gelditu zen, miseriara bueltatuz.
1909an hiltzat eman zuten baina ez zen horrela izan. Hortik aurrera zaila egin zitzaion antzeztea eta bizitzea. 1917an zirku ibiltari batekin ibili zen denbora labur batez baina urte hartam agertu zen hilda, Bordeleko baserri batean. Hobi komun batean ehortzi egin zuten.

## Omenaldiak

2015eko urtarrilaren 14an Chocolat pailazoa omentzeko plaka ipiniko zutela Bilbon jakinarazi zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Astiz, Iñigo. (2015-01-15). «Esklabo jaio zen pailazoa» Berria.
* ↑ «Chocolat 'clown'-a omentzeko plaka jarriko dute Bilbon» Berria 2015-01-15.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): Alberto López Echevarrieta: "Triunfo y tragedia de un clown bilbaíno", Bilbao, 2015eko abuzutua, 26.or.
* Datuak: Q2964260
* Multimedia: Chocolat (clown) / Q2964260
# Carmen Herrera (margolaria)

Carmen Herrera (Habana, Kuba, 1915eko maiatzaren 31 – Manhattan, New York, 2022ko otsailaren 12a) margolari eta eskultore kubatarra izan zen, 1950eko hamarkadaren erdialdetik Estatu Batuetan bizi izan zen. Union Squaretik (New York hiria) gertu.

## Ibilbidea

1915ean jaio zen Habanan. Aita El Mundo egunkariko editorea zen eta ama Carmela Nieto kazetari eta idazlea. Batxilergoa ikasi zuen Parisen eta Arkitekturan matrikulatu zen Kubako unibertsitate batean. 1939an, Jesse Loewenthalekin ezkondu eta New Yorkera joan zen. Han Art Students League-n ikasi zuen. Bera eta senarra Parisen jarri ziren Bigarren Mundu Gerraren ondoren. Han, artista abstraktuen talde batekin elkartu zen, Errealitate Berrien Aretoko kideak. Besteak beste, Josef Albers, Jean Arp, Sonia Delaunayrekin batera lan egin zuten. Hala ere, New Yorkera aldatzean, haren abstrakzio geometrikoak ez zuen lekurik, Espresionismo abstraktua baitzen nagusi. Hainbat hamarkadatan, noizbehinkako bakarkako erakusketak egin zituen Herrerak, baita erakusketak ere bi museotan (The Alternative Museum 1984an eta El Museo del Barrio 1998an).
Bere lana nazioarte mailara helduaroan iritsi zen. Sei hamarkada pintatzen eman ondoren, 2004an saldu zuen lehen lana, 89 urte zituela. 2009ko uztailean, Birminghameko (Ingalaterra) IKON galeriak bere obraren atzera begirako erakusketa bat eskaini zuen; erakusketa hori Kaiserslauterneko Pfalzgallerie Museora eraman zen, 2010eko urtarrilaren 23tik maiatzaren 2ra.
New Yorkeko Arte Modernoko Museoak (MoMA), Londresko Tate Modernek eta Washingtongo Hirshhorn Museoak beren obrak erosi dituzte.
2019an, Manhattango erdialdean, Egitura monumentalak izeneko erakusketan parte hartzen zuen, lerro zuzeneko aluminiozko bost pieza koloretsu erakutsi ziren.

## Lanak

Abstrakzio geometrikoaren eta Modernismo Latinoamerikarraren aitzindaritzat hartzen du kritikak.
Bere lanek zehaztasun ia espirituala dute eta Barnett Newmanen pintura gogoratzen du. Hard edge estiloa du eta bere pinturak mugimendu minimalista geometrikoaren parte dira.

## Erreferentziak

* ↑ Robert D. McFadden. (2022-02-13). «Carmen Herrera, Cuban-Born Artist Who Won Fame at 89, Dies at 106» The New York Times.
* 1 2 tendenciasdelarte. (1 de febrero de 2012). «tendencias del mercado del arte» http://www.tendenciasdelarte.com.
* ↑ Aguilar, Andrea. (16 de enero de 2010). El largo viaje de Carmen Herrera. ISSN 1134-6582..
* ↑ Mundo, Sergio Acosta BBC. «"El descubrimiento de la década"» BBC News Mundo.
* ↑ «La artista cubana Carmen Herrera llega a las calles neoyorquinas a sus 104 años» www.efe.com.

## Kanpo estekak

* 2012an artistari egindako elkarrizketa
* Datuak: Q522662
* Multimedia: Carmen Herrera (painter) / Q522662
# Akrilamida

Akrilamida konposatu organikoa da, CH$_2$=CH-CONH$_2$ formula duena, amiden familiakoa. Azido akrilikoaren amida da. Solido zuri eta usainik gabekoa da. Uretan eta ohiko disolbatzaile organikoetan, azetonatan adibidez, disolbatzen da. Urtzean leher daiteke eta berotzean ke narritagarriak ematen ditu.
Poliakrilamida polimeroa sintetizatzeko monomero gisa usatzen da batez ere. Sintesi kimikoan erreaktibo gisa baliatzen da.

## Sintesia

Akrilamida sintetizatzeko akrilonitriloa hidratatzen da katalizatzaile egoki baten presentzian. Katalizatzailea kobrearen moduko metala edo azido sulfurikoa bezalako azido sendoa izan daiteke.
${\ce {CH2=CHCN + H2O -> CH2=CHC(O)NH2}}$

## Toxikotasuna

Akrilamida toxikoa eta narritagarria da, ahoz, arnastuz eta larruazalean zehar. Akrilamida kartzinogenoa da arratoi eta saguetan, baina gizakiengan hala denik ez dago frogatuta. Dena dela gizakiok akrilamida har dezakegu kuzinatutako jakien bidez.
Elikagaien Segurtasuneko Europako Agintaritzak jakien akrilamidaren auziari buruz azterketa egin zuen 2015ean. Hauek dira ondorio nagusiak:
* Zenbait elikagai 120 °C-tik gorako tenperaturan eta hezetasun txikian kuzinatzen direnean sortzen da akrilamida, batez ere asparagina eta azukre erreduzitzaileak dituzten elikagaietan.
* Akrilamida mailarik altuenak kafe solidoan eta kafea solidoaren ordezkoetan eta patata frijituetan ageri dira.
* Etxeko kuzinatze-ohiturek eragin nabarmena izan dezakete giza akrilamida dietetikoarekiko esposizioan.
* Ahotik hartu ondoren, akrilamida traktu gastrointestinaletik xurgatzen da eta organo guztietara banatzen da. akrilamida azkar metabolizatzen da, bereziki glizidamida sortuaz. Uste da glizidamidaren eraketa akrilamidaren kartzinogenikotasunaren bidea dela.
* Ondorio nagusi gisa: dietaren bidezko gizakion akrilamidarekiko egungo esposizio-maila ez da kezkatzeko modukoa.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Acrylamide» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-01-04).
* ↑ (Ingelesez) Herth, Gregor; Schornick, Gunnar; L. Buchholz, Fredric. (2015). «Polyacrylamides and Poly(Acrylic Acids)» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (John Wiley & Sons, Ltd): 1–16. doi:10.1002/14356007.a21_143.pub2. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2025-01-04).
* ↑ O'Neil, M.J. (ed.). (2013). The Merck Index - An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals. Royal Society of Chemistry, 23 or..
* ↑ Janarietan akrilamida-kontzentrazio handiak agertzeak alarma piztu du Europan. | Consumer. 2002-06-17 (Noiz kontsultatua: 2025-01-05).
* ↑ Josu, Lopez-Gazpio. (2014-10-01). «Maillard jaunaren patata frijituak» Elhuyar aldizkaria (Noiz kontsultatua: 2025-01-05).
* ↑ (Ingelesez) Chain (CONTAM), EFSA Panel on Contaminants in the Food. (2015). «Scientific Opinion on acrylamide in food» EFSA Journal 13 (6): 4104. doi:10.2903/j.efsa.2015.4104. ISSN 1831-4732. (Noiz kontsultatua: 2025-01-04).
* Datuak: Q342939
* Multimedia: Acrylamide / Q342939
# Víctor Patricio Landaluze

Víctor Patricio Landaluze Uriarte (Bilbo, 1830eko martxoaren 6a - Habana, 1889ko ekainaren 8a) bizkaitar margolaria izan zen.

## Biografia

Bilbon jaioa, Landaluzek heziketa saiatua jaso zuen, hainbat hizkuntza ikastea barne. Denbora batez Parisen bizi izan zen. 1850. urtean Kuban egon zela agertzen da. Kostunbrismoko kubatar margolari ezagunena da, nekazari kubatarrak ("guajiroak"), lurjabeak eta esklaboak irudikatzen dituena. Habanako San Alejandro Arte Ederren Akademia Nazionalan irakatsi zuen, eta bertako zuzendari gisa aritu zen. Kubako independentziaren aurka aritu zen, bere obran islatutako jarrera; hala ere, bere pinturek XIX. mendeko Kubako gizartearen ikuspegi baliotsua eskaintzen dute. Bere lanek azukre-landaketen bizitzaren ikuspegi idealizatu samarra ere irudikatzen dute.
Bere lehen lana Los cubanos pintados por sí mismos liburuaren ilustrazioa izan zen. 1862an Don Junípero egunkari satiriko eta karikaturazkoa sortu zuen eta 1881ean Tipos y Costumbres de la Isla de Cuba lana ilustratu zuen. Kubako Arte Ederren Museo Nazionalean daude bere obretako batzuk, tartean Día de Reyes en La Habana.
* Recogida de la caña de azúcar, 1874
* Conversación en la calle, 1889

## Erreferentziak

* ↑ Marta Garsd, "Victor Patricio de Landaluze," in Encyclopedia of Latin American History and Culture. Vol. 3, p. 381.
* ↑ Cernuda Arte: Víctor Patricio de Landaluze; http://www.cernudaarte.com/artists/victor-patricio-landaluze/ retvd 1 31 16
* ↑ Garsd, Marta. "Victor Patricio de Landaluze," en Encyclopedia of Latin American History and Culture. Vol. 3, p. 381
* ↑ Guía arte cubano, Museo Nacional de Bellas Artes, La Habana, 2013 (reed.), p. 50

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6165687
* Multimedia: Víctor Patrício de Landaluze / Q6165687
# Amalia Aguilar

Amalia Isabel Rodríguez Carriera (Matanzas, 1924ko uztailaren 3a – Mexiko Hiria, 2021eko azaroaren 8a), Amalia Aguilar izenez ezaguna, kubatar dantzari, vedette, abeslari, aktore eta umorista izan zen, mexikar nazionalizatua. Rumberas zinemaren parte izan den artistetako bat da.
Aguilar txikitan hasi zuen bere karrera Kuban. 1944an, Julio Richard dantzari kubatarrak aurkitu zuen, eta ospea lortu zuen Mexikon. 1946an egin zuen debuta zineman Perverttda filmarekin. Bere lanen artean nabarmentzen da zintetan parte hartzea; Calabacitas tiernas (1949), Ritmos del Caribe (1950), Al son del mambo (1950), Las tres alegres comadres (1952) y Mis tres viudas alegres (1953). A Night at the Follies (1947) Hollywoodeko film musikalean ere parte hartu zuen. "Bomba atómica" izenez bataiatu zuten dantza egiteko modu bereziagatik.

## Erreferentziak

* ↑ Amalia Aguilar al cumplir sus 95 años reveló que su mayor deseo es visitar Cuba. .
* ↑ La bomba atómica de los escenarios: Amalia Aguilar. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4739389
* Multimedia: Amalia Aguilar / Q4739389