# Luisa de Padilla y Manrique

Luisa de Padilla y Manrique, Arandako kondesa (Burgos, 1590 - Épila, Zaragoza, Aragoi, 1646) burgostar idazlea izan zen, bere garaian ospea lortu zuen prosalaria. Bere lanak, bere garaiko noblezia gidatu eta erreformatu zuen.

## Bizitza

Gaztelan jaio zen 1590 inguruan, eta Burgosen eman zuen haurtzaroa. Luisa Padilla eta Manriqueren alaba 8. Buendiako kondesa eta Martin Padilla Manrique, Santa Gadeako lehen kondea, Gaztelako Aitzinatu Nagusia, Espainiako Handikia eta Felipe II.aren Armadako kapitain orokorra. 1605ean, Arandako V. kondearekin, Antonio Jiménez de Urearekin, ezkondu zen, Arandako kondesa bihurtuz, eta Aragoiko Épila herrira joan zen bizitzera. Bere senarraren aita Felipe II.aren gortean zoritxarrekoa zen, eta berak eman zion Lermako dukea zen Filipe III.aren balidoaren konfiantza. Aristokrata baten berezko jardueretan jardun zuen, baina literaturako zirkuluetan ere aktiboki hartu zuen parte. Hainbat seme-alaba izan zituen, baina bat bera ere ez zen heldutasunera iritsi.

## Obra

1930ean, Margarita Nelken idazle eta kritikariak De Padilla Escritoras españolas lanean sartu zuen, nahiz eta ez zekien zein literatura-generotan sailkatu:
   «...liburu hauen izaerak erudizioaren eremura baztertu ditu; bere sasoian filosofia berritzaile baten adierazgarri izan ziren, eta ausarta ere bai, eta guztiek dute zahartu ez den zerbait, aitzitik, denborarik luzeenarekin, zapore handiagoa hartu du: hau da, estiloa, estilo jariakor, garbia, autore hau gure XVII. mendeko prosistarik puruenetako bat bihurtzen duena.»
De Padillak idatzi zituen sei lanak 1637 eta 1644 artean argitaratu ziren, eta horietako lau nobleentzako portaera eredugarrien proposamenak dira. Lehen bietan, 1637an eta 1639an argitaratutako lanetan, bere nortasuna gorde egin zuen argitaletxeen munduarekiko errezeloarengatik, Marie-Laure Acquier idazlearen arabera. Hala ere, 1640tik aurrera, abizenekin eta tituluekin agertzen da, familiaren ospea handitzeko nahiarengatik. Bere senarrak ere jarduera poetiko bizia garatu zuen, nobleziaren ohiko erabilpena. Bere lehen lana, Nobleza virtuosa izenburukoa, nobleentzako arauen zerrenda bat da, harreman adeitsu, familiako eta adiskidetsuetan, eta balido delako eta Gortearekiko, ostera, mesfidantza. Azken lanean, 1644ko Ideia de nobles izenekoan, jada ez zegoen errezelo hori Olivaresko Konde-dukearen erorketa hurbilaren aurrean. De Padillak nobleen kultura transmititu zuen, baita bere familiaren estatusa defendatu ere.
Noblezia hezteko edo hobetzeko idatzi zuen, bere zeregina gobernu-lanetan parte hartzea baitzen. Horretarako, ordea, birsorkuntza bat behar zen, bi bidetatik bultzatu zuena: bata zibila, Nobleza virtuosa lanaren lehen lau liburuetan, eta bestea erlijiosoa, egiari eta kastitateari buruzko bere azken bi tratatuetan. Bere obra guztia erudizio eta kultura handi baten erakusgarri da, izan ere, egiten duen baieztapen bakoitza erreferentzia historiko batekin edo autore baten aipamenarekin babesten du: Seneka, Epikuro, Zenon, Platon, Hesiodo, San Anbrosio, San Jeronimo, etab.
Bere lan bat bera ere ez da berriro argitaratu, nahiz eta sasoi hartan arrakasta handia izan. Egun, ale gehien gorderik mantentzen duen liburua Lágrimas de la nobleza da. Horrek erakusten du ez zuela argitaratzeko arazorik izan, aristokraziakoa zen eta. Jabetza horrek berak ahalbidetu zion politikatik hain hurbil dagoen gai bat jorratzea, nobleziaren papera, emakumea izan arren. Bere lanen muina "nobleen berreraketa" da, sasoi hartan oso ohikoa zen terminoa. Nahi izan zuen nobleziak monarkiari zerbitza ziezaion zegokion papera betez, eta, horregatik, haren bizioei errieta egin eta haren bertuteak goraipatu zituen. Horregatik guztiagatik, bere tonua ezkorra da, alderdi morala politikoaren gainetik jarri zuen eta. De Padillaren ustez, lau ziren gainbeheraren arrazoiak: aisia, gaztetasuna, aberastasuna eta askatasuna, nobleziak Erreinuan zuen papera ahaztea eragiten zutenak.

### Bere lanen azterketa

Nobleza Virtuosa (1637) lehen zatia bi bloketan banatu zuen: bata semeari eskainia eta bestea alabari. Tonua lagunartekoa zen, hurbiltasunarengatik, seme-alaben generoaren arabera bereiziz aholkuetan. Azpimarratzekoa da ikasketei ematen zien garrantzia emakume nobleengan, gramatika eta filosofia pixka bat jakin behar baitzuten. Bere Noble perfecto eta Nobleza virtuosa lanaren bigarren zatia haur nobleen hezkuntzarako jokabide-eskuliburua izan zen, buruz ikasteko baliabide propioak zituena: aforismoak, maximak... Besteak beste, Seneka eta Plutarkorena. Teoria eta praktika nahastu zituen, eta egunsentitik gauera arte arau batzuk zehaztu zituen. Lágrimas de la nobleza eta Nobleza virtuosa (1639) lanaren hirugarren zatiak kutsu moralagoa zuen, eta nobleziari eta haren bizioei egindako kritika zen: biraoa egitea, seme-alabak gaizki heztea, tiranoak izatea, eskandaluetan parte hartzea, basailu eta zerbitzariei tratu txarra ematea, emazteei inolako errespeturik ez erakustea, eta abar. Laugarren lana Nobleza virtutouosa Idea de nobles y sus desengaños (1644) izan zen. Bertan, Santillanako markesaren biografia bat egin zuen, non ideal noblearen prototipo gisa erakutsi zuen. Bere aurreko lan guztien sintesia izan zen. Nobleza virtuosa bere sasoiko handikien eta printzeen hezkuntza-itunen barruan zegoen. Aristokraziari zegokion aginte eginkizuna bere gain hartzeko premiari erantzuten zion.
Hirugarren eta laugarren Noblezaren artean 1640an Elogios de la verdad y invectiva contra la mentira argitaratu zuen. Izaera alegorikoko glosa zabal bat zen, non bere erudizio zabala nabarmendu zen, etimologia, iturri eta adibide ugarirekin. Komediei, alegi lizunen liburuei eta poesiari eraso egin zien, gaizki erabiltzen zenean. Moralari egokitzen zitzaion estiloa bultzatzen zuen, horrela "kastoa, argia eta baketsua" izan behar zen, hau da, denek ulertu behar zuten. Interesgarria da, era berean, ijitoen eta sorginkeria hispanoaren historia, gezurraren erreferentzia gisa. Bere alegoria bi hiri kontrajarriren sorreran oinarritzen zen: Egiarena edo Zeruko Hiriarena, bere kristalezko gazteluekin, eta Gezurrarena edo Odolaren Hiriarena, bizioen bidetik iristen dena. 1642an, Excelencias de la castidad argitaratu zuen, Épilako Kontzezioko komentuko moja oinutsei eskainia. Bertan, beste gai batzuen artean, literatura erlijiosoa goraipatu zuen profanoaren aurrean. Obra, gainera, sentsualitatearen eta adulterioaren aurkako alegatua izan zen.

## Lanak

Lan horiek dagoeneko eskuragarri daude jabari publikoan, eta esteka hauetan irakur daitezke:
* 1637 Nobleza virtuosa
* 1639 Noble perfecto y segunda parte de la nobleza virtuosa
* 1639 Lágrimas de la nobleza
* 1640 Elogios de la verdad e invectiva contra la mentira
* 1642 Excelencias de la castidad
* 1644 Idea de nobles y sus desempeños en aforismos

## Erreferentziak

* ↑ [https://www.zaragoza.es/sede/portal/mujer/padilla-manrique Luisa María de Padilla y Manrique Narradora, poeta y dramaturga. ].
* ↑ «Luisa de Padilla y Manrique» Bing (Noiz kontsultatua: 2024-12-23).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Luisa de Padilla y Manrique - Hispanopedia» es.hispanopedia.com (Noiz kontsultatua: 2024-12-23).
* ↑ Padilla Manrique y Acuña, Luisa María de, Condesa de Aranda (1590-1646). (Noiz kontsultatua: 2024-12-23).
* 1 2 Acquier, Marie-Laure. (2013). «Cultura nobiliaria, prestigio familiar y política. La producción libresca de Luisa de Padilla y la grandeza de los Urrea : evaluación de una relación compleja (1617-1644).» Libros de la Corte.es 6 (2013) ISSN 1989-6425..
* 1 2 Torremocha Hernández, Margarita. (2012). «“Lagrimas de la nobleza” o lágrimas por la nobleza. Luisa de Padilla, condesa de Aranda y su “reformación de nobles”» (CCHS-IH) Fundación Española de Historia Moderna ISBN 978-84-938044-1-1..
* 1 2 EGIDO, Aurora. «La Nobleza virtuosa de la Condesa de. Aranda, doña Luisa de Padilla, amiga de Gracián» Universidad de Zaragoza.

## Kanpo estekak

* Bere bizitzari eta testuinguru historikoari buruzko bloga
* Datuak: Q42846888
* Multimedia: Luisa de Padilla y Manrique / Q42846888