# Neil Armstrong

Neil Alden Armstrong (Wapakoneta, Ohio, AEB, 1930eko abuztuaren 5a - 2012ko abuztuaren 25a) NASAko astronauta izan zen, eta Apollo 11 izeneko misio ospetsuan Ilargia zapaldu zuen lehenengo gizaki lurtarra 1969ko uztailaren 21ean.
Apollo XIn bidaiatuz, ilargia zapaldu zuen Neil Armstrong-ek, Buzz Aldrin-ekin batera, 1969ko uztailaren 20an. Apollo bidaien sekulako jarraipena egiten zen bere garaian, eta lehen aldiz gizona ilargi gaineko irudiak ikusi ziren telebista bidez. NASAk irudiak berritu egin zituen irudi horiek, baina aitortu zuen zenbait grabaketa galdu egin zirela. Urte berean baina hilabete batzuk geroago, azaroan, ailegatu ziren Apollo XIIan Conrad eta Bean. 1960an hasi zen Apollo Programaren barnean kokatutako bidaiak izan ziren. Apollo programaren sei misiok lortu zuten gizakiak Ilargira eramatea, 12 gizon ilargian ipiniz. Apollo 11z gain Apollo 12, Apollo 14, Apollo 15, Apollo 16 eta Apollo 17. Apollo 13k arazoak izan zituen, eta Lurrera itzuli behar izan zuen. Apollo 17 izan da Ilargira egindako azken bidaia, 1972an. Gene Cernan komandantea izan da Ilargian egon den azken gizona. Apollo 17 misioak Blue Marble edo kanika urdina izeneko argazki famatua atera zuen, ofizialki AS17-148-22727 argazkia. 70 milimetroko Hasselblad kamara batekin hartuta eta 80 milimetroko lentea erabiliz.
Armstrong ingeniaritza aeronautikoan graduatu zen Purdue Unibertsitatean, eta Estatu Batuetako armadaren Holloway Planeko beka batekin ikasi zuen. 1949an, AEBko itsas armadan sartu zen, eta, hurrengo urtean, itsas-hegazkinlari bihurtu zen. Koreako gerran borrokatu zen USS Essex hegazkin-ontzian Grumman F9F Panther erreakzio- ehiza-egazkinen pilotu gisa, eta, 1951ko irailean, bere hegazkina kaltetuta gertatu zen aire-kontrako su baten ondorioz altitude baxuko bonbardaketa batean. Hori dela eta, hegazkinetik salto egin behar izan zuen. Gerra ostean, Purduen burutu zituen ikasketak, eta proba-pilotu gisa hasi zen lanean Edwards Aire Armadaren Kaliforniako basean kokatutako Aeronautikarako Aholku Batzorde Nazionaleko (NACA) Abiadura Handiko Hegaldi Zentroan. Century Series proiektuko ehiza-hegazkinetako pilotua izan zen han, eta zazpi aldiz egin zuen hegan North American X-15 hegazkin suzirian. Parte hartu zuen Estatu Batuetako Aire Armadako Man in Space Soonest programetan eta tripulatutako hegaldi espazialeko Boeing X-20 Dyna-Soar programan ere, biak gizaki bat espaziora eramatera bideratuta.
NASAko astronauten taldean sartu zen espazio-agentziaren bigarren taldean, eta, 1962an, hautatua izan zen. 1966ko martxoan, lehen hegaldi espaziala egin zuen Gemini 8ko komandante gisa, eta espaziora hegan egin zuen lehen astronauta zibila izan zen. Misio horretan, David Scott pilotuarekin, bi espazio-ontziren lehen akoplamendua egin zuen, baina hori Armstrongek bertan behera utzi behar izan zuen, Lurrera berriro sartzeko erregaiaren zati bat erabili baitzuen blokeatutako propultsatzaile batek eragindako biraketa arriskutsu bat saihesteko. Armstrongen bigarren eta azken espazio-hegaldia Apollo 11 misioaren komandante gisa izan zen, tripulatutako lehen ilargiratzea. Misiorako entrenamenduetan, ilargiratzea ikertzeko ibilgailu batetik jaurtia behar izan zuen istripua izan baino segundo batzuk lehenago. 1969ko uztailean, Armstrong eta Buzz Aldrin, ilargiratze-moduluko pilotua, Ilargira jaitsi ziren, eta bi ordu eta erdiz ibili ziren Ilargian, Michael Collins, bitartean, haien zain zegoen aginte- eta zerbitzu-moduluan orbitatzen. Hiru astronautei Askatasunaren Domina Presidentziala eman zien Richard Nixon presidenteak. 1978an, Jimmy Carter presidenteak Kongresuko Espazio Ohorezko Domina eman zion, eta, 2009an, AEBko Kongresuko Urrezko Domina eman zioten.
1971n, NASA utzi ondoren, Cincinnatiko Unibertsitateko Ingeniaritza Aeroespazialeko Departamentuan irakasle postua onartu zuen, eta 1979ra arte aritu zen bertan eskolak ematen. Apollo 13ko istripua ikertzen lagundu zuen, eta, 1986an, Challenger transbordadore espazialaren ezbeharra ikertu zuen Rogers Batzordeko kide izan zen. Horrez gain, hainbat enpresatako bozeramaile izan zen, eta Chrysler auto ekoizlearen publizitatean agertu zen 1979tik. 82 urterekin hil zen, bihotzeko by-pass batek emandako konplikazioen ondorioz.

## Biografia
### Lehen urteak

Stephen eta Viola Armstrongen semea, haurtzaroan, hainbat komunitateetan bizi izan zen, izan ere, bere aita Ohio estatuko Bobsville hiriko auditorea zen; horrela, Armstrong gaztea hainbat hiritan hazi zen: Warren, Jefferson, Ravenna, St. Marys eta Upper Sandusky. Azkenik, bere familiak behin betiko Wapakonetan bizitzea erabaki zuen.
Neil Armstrong 1930eko abuztuaren 5ean jaio zen Wapakonetan, Auglaize konderrian (Ohio). Stephen Koenig Armstrong eta Viola Louise Engelen semea zen, jatorri eskoziar, irlandar eta alemaniarra zuen, eta bi arreba zituen, June eta Dean. Stephen Armstrongek auditore gisa lan egiten zuen Ohioko gobernuarentzat, eta, horregatik, Neil jaioz geroztik, familia estatu osoan zehar mugitu zen etengabe, eta hogei herri desberdinetan bizitzera iritsi zen. Armstrongen hegan egiteko maitasuna orduan sortu zen, aitak, Neil bi urte besterik ez zituela, Clevelandeko aire lasterketak ikustera eraman zuenean. 1936ko uztailaren 20an, bost urte zituela, bere lehen hegaldia Warrenen (Ohio) egin zuen bere aitarekin batera hiru motorreko Ford hegazkin batean hegan egin zuenean, Tin Goose (Latorrizko antzara) ezizena zuen hegazkinean.
Aitaren familiaren azken etxebizitza aldaketa 1944an gertatu zen, familia Neilen jaioterrira, Wapakonetara, itzuli zenean. Armstrongek herri horretako Blume bigarren hezkuntzako institutuan ikasi zuen, eta Wapakonetako aerodromoan hegazkinen pilotatzeari buruzko ikasketetan parte hartu zuen.​ 16 urtebetetzean, hegaldi-ikasleren ziurtagiria lortu zuen, eta, egun batzuk geroago, lehen hegaldia egin zuen bakarrik, 1946ko abuztuan, gidabaimena izan aurretik izan ere.​ Armstrong boy scout gisa oso aktiboa zen, eta Eagle Scout (Arrano esploratzaile) maila lortu zuen, guztietan altuena.​ 1969ko uztailaren 18an, Columbia ontzian Ilargirantz zihoala, goraintziak bidali zizkien Scout-ei.​ Ilargira eraman eta bueltan ekarri zituen objektu pertsonal bakanen artean, Scout Mundial Insignia zegoen.
1947an, hamazazpi urterekin, Armstrong ingeniaritza aeronautikoa ikasten hasi zen Purdue Unibertsitatean. Unibertsitatera zihoan bere familiako bigarren kidea zen. Massachusettseko Teknologia Institutu ospetsuan (MIT) ere onartu zuten, baina bere osaba batek, MITen ikasia zenak, bertan matrikulatzeari uko egiteko konbentzitu zuen esanez, ez zela beharrezkoa hain urrutira bidaiatzea heziketa on bat izateko. Bere kolegiatura Holloway Planaren beka batek ordaindu zuen, zeinen onuradunek konprometitzen baitziren unibertsitatean bi urtez ikastera, bi urteko hegaldi-entrenamendua hartzera eta urtebete armadan hegazkinlari gisa aritzera ondoren beste bi urtez goi-mailako ikasketak osatzeko. Ez zuen itsas zientzietako ikastaroetan parte hartu, eta ez zen Purdueko Itsas Erreserbako Ofizialen Entrenamendu Kidegoan sartu.

## Armandan egindako zerbitzua

Armstrongek hemezortzi urte zituela deitu zion armadak, 1949ko urtarrilaren 26an. Pensacolako aire basean sartu zen pilotu formakuntzari ekiteko. Froga medikoak gainditu ondoren, armadan sartu zen 1949ko otsailaren 24an guardiamarina gisa.​ Itsas-pilotu formakuntza North American T-6 Texan entrenamendu-hegazkinean egin zuen, eta, 1949ko irailaren 9an, bere lehen bakarkako hegaldia egin zuen hegazkin hura gidatzen. 1950eko martxoaren 2an, lehen jaitsiera egin zuen USS Cabot hegazkin-ontziaren gainean, balentria bakarrik egindako lehen hegaldiarekin alderatuko zuena.​ Ondoren, Corpus Christiko (Texas) Aire-itsasoko Estaziora bidali zuten, Grumman F8F Bearcat ehiza-hegazkinak gidatuz trebatzeko. Entrenamendu horren amaieran, USS Wright hegazkin-ontziaren gainean jaitsi zen. 1950eko abuztuaren 16an, hogei urte bete berritan, Armstrongek gutun bat jaso zuen, non itsasontzi-hegazkinlari gisa guztiz kualifikatuta zegoela jakinarazten baitzioten. Bere ama eta arreba graduazio zeremoniara joan ziren 1950eko abuztuaren 23an.
Lehenengo destinoa San Diegoko Aire-itsas Basean izan zen, flotaren aire zerbitzuko 7. eskuadroian. Handik bi hilabetera, 51. ehiza-eskuadroira (VF-51) bidali zuten, erreakzio-hegazkinez hornitua, eta, horrelako hegazkinekin lehen hegaldia, 1951ko urtarrilaren 5ean egin zuen, F9F-2B Panther hegazkin batean. 1951ko ekainaren 5ean, alferez mailara igo zuten, eta, bi egun geroago, USS Essex hegazkin-ontziaren gainean jaitsi zen lehen aldiz erreakziozko hegazkin bat gidatuz. Hilaren amaieran, Essex ontzia VF-51 motako hegazkinekin itsasoratu zen Korearantz, non lehorrera egindako erasoak egin baitzituzten. Uztailaren amaieran, VF-51 hegazkinek eraso entrenamendu bat egin zuten Barbers Pointeko Aire-itsas Estazioan, Hawaiin.
Neil Armstrong 1951ko abuztuaren 29an borrokatu zen lehen aldiz Koreako gerran, Sŏngjinen gainetik hegan zihoan hegazkin bat eskoltatzen ari zela.​ Bost egun geroago, irailaren 3an, hegan egin zuen Majon-ni herriaren hegoaldean, Wŏnsanen mendebaldean, kokatutako garraio- eta biltegiratze-instalazio batzuen azterketa armatua eginez. Altuera txikian eta 560 km/h-ko abiaduran bonbardaketa bat egiten ari zela, Armstrongen F9F Panther ehiza-hegazkinak aire-hegazkinentzako tranpa gisa bi muino artean zegoen kable baten aurka talka egin zuen, eta kableak bi metro hegal kendu zizkion. 150 m-ko altueran ari zen hegan, eta, une horretan zonaldean antiaireko eraso handia zegoen arren, bere hegazkinak ez zuen inolako tirorik jaso.​ Armstrongek lurralde adiskiderantz gidatzea lortu zuen, baina, aleroi bat galdu zuenez, hegazkinetik salto egitea zuen aukera bakarra. Itsas gainean salto egitea eta armadako helikopteroen erreskatearen zain egotea pentsatu zuen, eta, horretarako, Pohang-etik gertu zegoen aerodromo baterantz hegan egin zuen, baina bere jausgailuak arrastaka eraman zuen lehorrerantz.​ Hegaldi eskolako bere lagun batek jeep ibilgailu batean jaso zuen. Ez da ezagutzen zer gertatu zen bere F9F-2 BuNo 125122 hegazkinaren hondakinekin.
Armstrongek 78 misiotan egin zuen hegan Korean, eta 121 hegaldi-ordu bete zituen, horietatik heren bat 1952ko urtarrilean. Hogei borroka-misiorengatik Aireko Domina eman zioten, eta Urrezko Izarra beste hogei borrokaldirengatik, baita Koreako Zerbitzuko Domina eta Borrokako Izarra ere. Essexen bere borroka misioak bete ondoren, 1952ko maiatzean, VR-32 garraio-ontzidira bidali zuten. Armstrongek 1952ko abuztuaren 23an utzi zuen armada, hogeita bi urterekin, eta erreserbara pasa zen. 1953ko maiatzaren 9an, teniente izendatu zuten.​ Erreserbako soldadu gisa jarraitu zuen hegan VF-724 hegazkinetan, Glenview-eko (Illinois) Aire-itsas Estazioan, eta, ondoren, VF-773 hegazkinetan Kaliforniako Los Alamitos Aire-itsas Estaziotik.​ Zortzi urtez egon zen erreserban, 1960ko urriaren 21ean kargua utzi zuen arte.

## Unibertsitatea eta eskontza

Armadan eta Koreako gerran ibili ondoren, Neil Armstrong Purdue Unibertsitatera itzuli zen. Han, hurrengo lau seihilekoetan, kalifikaziorik onenak lortu zituen; bada, soldaduska egin aurretik batez besteko notak atereak bazituen ere, azkenean, nota altuak atera zituen. Itzuli zenean, Phi Delta Theta anaidekoa egin zen, eta anaidearen etxean bizi izan zen.​ Bi musikal idatzi eta zuzendu zituen ikasle gisa, horietako bat Joanne Alford neska-lagunarekin batera. Purdueko Hegaldi klubeko presidentea izan zen, eta klubaren hegazkinetan hegan egin zuen (Aeronca bat eta bi Piper) gertu dagoen Lafayetteko (Indiana) Aretz aireportutik. 1954an, Aronca hegazkinean Wapakonetarantz zihoala, kalteak eragin zizkion nekazaritza-lursail batean lurra hartu behar izan zuenean, eta hegazkina Lafayettera itzultzeko kamioi batean eraman behar izan zuten atoian.​ Kappa Kappa Psi anaideko Ohorezko Banda Nazionaleko kide ere izan zen, eta bonbardino baritonoa jo zuen Purdue Unibertsitateko martxa-bandan. Armstrong ingeniaritza aeronautikoan graduatu zen 1955eko urtarrilean.​ Urte batzuk geroago, 1970ean, ingeniaritza aeroespazialeko masterra osatu zuen Kalifornia Hegoaldeko Unibertsitatean. Bere bizitzan zehar, hainbat unibertsitatek honoris causa doktore izendatu zuten.
Armstrongek etxeko ekonomian espezializatzen ari zen Janet Elizabeth Shearon ezagutu zuen Alpha Chi Omega anaidiak antolatutako festa batean.​ Bikoteak ez zuen gogoratzen nola hartu zuten konpromisoa; soilik oroitzen ziren Armstrong Aeronautikarako Aholku Batzorde Nazionaleko (NACA) Lewis propultsiorako hegaldi laborategian lanean ari zela gertatu zela. 1958ko urtarrilaren 28an ezkondu ziren Wilmette-ko Eliza Kongregazionalean, Illinoisen. Kaliforniako Edwards aireko indarraren basera joan zenean, Armstrong baseko ezkongabeentzako ostatuetan bizi izan zen, eta Janet, berriz, Los Angeleseko Westwood barrutian. Sei hilabeteren ostean, senar-emazteak Antelope haraneko etxe batera joan ziren bizitzera. Janetek ez zituen inoiz ikasketak amaitu, eta denborara damutu egin zen.​ Hiru seme-alaba izan zituzten: Eric, Karen eta Mark.​ 1961eko ekainean, Kareni tumore gaizto bat diagnostikatu zioten entzefaloaren enborrean. X izpien bidezko tratamendu batek geldiarazi egin zuen haren hazkuntza, baina bere osasunak okerrera egin zuen, ibiltzerik eta hitz egiterik ez izateraino. Karen 1962ko urtarrilaren 28an hil zen, bi urte besterik ez zituela, bere osasun ahularekin zerikusia zuen pneumonia baten ondorioz.

### NASAn

Itsas armadan behar adinako esperientzia bildutakoan, 1952an, Armstrong Nazio Aholku Batzordean (NACA) sartu zen. Bere lehen eginkizuna Lewis Ikerkuntza Zentroan burutu zuen, Clevelandetik gertu, Ohion. Hurrengo 17 urteetan, ingeniari, proba-pilotu, astronauta eta NACAko zein haren oinordeko izan zen Aeronautikarako eta Espaziorako Nazio Administrazioa (NASA) izeneko agentzian, administratzaile jardun zuen.
1950eko hamarkadaren erdialdean, Armstrong NASAren Kaliforniako Lawards Hegaldi Zentrora abiatu, eta, bertan, abiada handiko aireontzi askotan ikerketa-pilotu aritu zen. Hemen X-15 ezaguna frogatu zuen, 6.300 km/h abiadura hartzen zuen tramankulua. Armstrongek berrehundik gora hegazkin mota ezberdinetan egin zuen hegan, horien artean, erreakzio-hegazkin, suziri, helikoptero eta planeagailuak. Graduazio ikasketak lortu nahi zituela eta, Kalifornia Hegoaldeko Unibertsitateko Espazio-ingeniaritzaren Zientzietako master bat jaso zuen.
Armstrongek 1962an lortu zuen astronauta izateko plaza, NASAko bigarren mailan aukeratua izateko bederatzietatik bat. Beraz, Texaseko El Lago hirira aldatu zen, Houstoneko Espazio-hegaldietarako Zentrotik gertu, astronauta-entrenamenduari ekiteko asmotan. Bertan, lau urtean zehar, entrenamendu saio gogorretan aritu behar izan zuen; izan ere, Apollo programak, hamarkada bukatzerako, lehenengo gizakia Ilargira eramateko helburuari tinko eusten zion.

### Espazio bidaiak

1966ko martxoaren 16an, bere lehenengo espazio-misioan, Gemini VIIIan hegan egin zuen komandante gisa, Davis Scottekin. Misio horretan, Armstrongek Gemini VIII gidatu zuen, eta lehendik orbitan zegoen Agenarekin arrakasta osoz akoplatu zuen. Bat egitea perfektua izan bazen ere, bi espazio-ontziak zabuka mugitzen eta azkar jiratzen hasi ziren. Armstrongek Gemini banandu, eta, bere ontziaren kontrola egonkortzeko atzerako koheteak erabili ahal izan bazituen ere, astronautek larrialdi lurreratze bat egin behar izan zuten Ozeano Barean.
Armstrong Apollo XIn, Ilargira pilotu batekin egindako lehenengo misioan, komandante joan zen, eta ilargiratu eta oina haren azalaren gainean jarri zuen lehenengo pertsona izatearen ohorea irabazi zuen. 1969ko uztailaren 16an, Armstrongek, Michael Collinsek eta E. Buzz Aldrinek Ilargiko bidaia hasi zuten. Collins komando-moduluaren pilotua zen. Aldrin, sistemetan aditua, ilargi-moduluaren pilotua izan zen, eta Ilargian oinez ibili zen bigarren pertsona. Apollo XIko komandantea, Armstrongek ilargi-modulua pilotatu zuen Ilargiaren azalean segurtasun osoz lur hartu zuelarik. 1969ko uztailaren 20an, 22:56:20an Estatu Batuetako ekialdeko orduan, (uztailaren 21eko 3:56:20 UTC), Neil Armstrongek Ilargia zapaldu, eta bere esaldi ospetsua esan zuen: «Urrats txikia da gizon batentzat, baina jauzi handia gizateriarentzat». Aldrinek eta Armstrongek bi ordu eta erdi inguru pasa zituzten Ilargian ibiltzen, laginak biltzen, esperimentuak egiten eta argazkiak ateratzen. 1969ko uztailaren 24an, hiru gizonak Ozeano Barean itsasoratu ziren, eta USS Hornet hegazkin-ontziak hartu zituen.

### Itzulera

Lurrera itzuli bezain laster, hiru astronautek omenaldi bat jaso zuten New Yorkeko kaleetan barrena beren ohorez egin zuten desfile baten bitartez. Armstrongek Askatasunaren domina jaso zuen, Estatu Batuetako zibil bati eskaintzen zaion saririk garrantzitsuena. Beste sari batzuen artean, ondoko dominak ere jaso zituen: NASAren Aldeko Zerbitzuarena, NASAren Aldeko Ez-ohiko Zerbitzuarena, beste zenbait herrialdetako 17, eta Espaziorako Kongresuaren ohorezko domina.
1970eko hamarkadaren hasieran, Armstrong NASAren Bulego Nagusietako Aeronautikarako dibisioaren administratzaile-orde lagun izendatu zuten Washington Hirian. Postu horretan NASAko ikerketaren eta teknologia orokorraren administrazioa eta koordinazioa bere ardurapean izan zuen, aeronautikari dagokionez.

### NASAtik at

1971n, NASAtik alde egin eta gero, Cincinnatiko Unibertsitatean Ingeniaritza Aeroespazialeko irakasle hasi zen 1979ra arte. 1982tik 1992ra, Armstrong Virginia estatuko Charlottesville hiriko Computing Technologies for Aviation, Inc. konpainiako presidente izan zen. Zeregin horien ondoren, Armstrong AIL Systems, Inc. konpainiako zuzendaritza batzordeko presidente izan zen. Enpresa hau Deer Parken zegoen, New Yorken, eta sistema elektronikoak ekoizten zituen.
Neil Armstrong Apollo XI eskifaiako kiderik iheskorrena izan zen, izan ere, Ilargiko bidaiaren urteurren-ospakizunen bat zegoenean baino ez zen jendaurrean agertzen. Ohio estatuko Lebanon zuen etxaldean bizi izan zen.

## Apolloren ondorengo bizitza
### Unibertsitateko irakasle

Armstrongek Apollo 11 misioa amaitu eta gutxira iragarri zuen ez zuela espaziora berriro bidaiatzeko asmorik.​ Ikerketa eta Teknologia Aurreratuko Bulegoko aeronautikako administratzaile elkartu adjuntua izendatu zuten, Ikerketa Proiektu Aurreratuen Agentziako (DARPA) kidea. Hala ere, urtebete baino ez zuen eman postu horretan, eta, 1971n, NASAren barruan kargurik betetzeari uko egin zion erabat.​ Cincinnatiko Unibertsitateko Ingeniaritza Aeroespazialeko Sailean irakasle postu bat onartu zuen, beste eskaintza askoren artean aukeratu zuena sail aeroespazial txiki bat zuelako, Purdue barne, bere alma mater zena. Irakasle-postura lortzeko ahaleginagatik fakultateko kideak ez zirela gogaituko espero zuen, izan ere, Kalifornia Hegoaldeko Unibertsitateak emandako master titulu bat besterik ez baitzuen.​ Baziren urte batzuk Armstrong master horretan lanean hasi zela, Edwards basean lanean ari zela, eta Apollo 11ren ondoren osatu zuen Ilargiaren misioaren zenbait alderdiri buruzko txosten bat aurkeztuz hegaldi hipersonikoaren simulazioari buruzko tesi bat aurkeztu beharrean.
Cincinnatiko Unibertsitatean irakasle aritu zen ingeniaritza aeroespazialean. Lan-karga astuna izan zuen, eta ingeniaritza karrerako oinarrizko ikasgaiak eman zituen. Armstrongek bi ikasgai berri sortu zituen unibertsitatean: aireontzien diseinua eta hegaldien mekanika esperimentala.​ Irakasle ona zen, eta oso zorrotza bere ikasleekin. Unibertsitateko ikerketa-jardueretarako ez zuen NASArekin lan egin faboritismorik ez erakusteko, geroago deitoratuko zuen erabakia. Zortzi urtez irakasle izan ondoren, 1980an, uko egin zion bere lanari, unibertsitatea udal-erakunde independente izatetik estatu-mailako ikasketa-zentro izatera igaro zenean, eta horrek burokrazia areagotu zuen. Ez zuen fakultateko negoziazio kolektiborako taldean parte hartu nahi izan, eta, beraz, lanaldi erdian irakastea erabaki zuen. Armstrongen arabera, lan karga bera zuen, baina soldataren erdiarekin. 1979an, bere diru-sarreren % 10 baino gutxiago, irakasle gisa zuen soldatatik zetorren. Unibertsitateko langileek ez zekiten zergatik zihoan.

## Heriotza

2012ko abuztuaren 7an, Armstrongi bihotzeko by-pass ebakuntza egin zioten Cincinnatiko ospitale batean, buxatutako arteria koronarioak arintzeko. Ondo errekuperatzen ari zela jakinarazi bazuten ere, konplikazioak sortu ziren bere egoeran ospitalean zegoen bitartean, eta abuztuaren 25ean hil zen, 82 urte zituela. Astronauta ospetsuaren heriotzaren berri eman zenean, Etxe Zuriak komunikatu bat zabaldu zuen, esanez: «Neil Armstrong Estatu Batuetako heroirik handienen artean zegoela, ez bakarrik bere garaikoen artean, baizik eta garai guztietakoen artean ere».​​ Komunikatu horrek zioen, halaber, «Armstrongek Estatu Batuetako herriaren nahiak bete zituela eta inoiz ahaztuko ez zen giza aurrerapenaren une bat gauzatu zuela».
Bere familiak ere komunikatu bat kaleratu zuen Armstrong honela deskribatuz: «Heroi estatubatuar uzkur bat zen, bere nazioa harrotasunez itsas pilotu, proba-pilotu eta astronauta gisa zerbitzatu zuena. Haren galera negarrez agurtzen dugunean, haren bizitza aparta esperantzarekin ere ospatzen dugu, mundu osoko gazteek beren ametsak betetzeko gogor lan egin dezaten, beren mugak esploratzeko eta gainditzeko prest egon daitezen eta norberarenak diren baino kausa handiago bati eskuzabaltasunez zerbitza diezaioten. Neil Armstrong nola ohoratu dezaketen galdetzen duten guztientzat, erantzun sinple bat dugu: ohora ezazue haren zerbitzu eta apaltasun eredua, eta hurrengoan gau argi batean ibiltzera ateratzen zaretenean eta Ilargiak irribarre egiten dizuela ikusten duzuenean pentsa ezazue Neil Armstrongengan, eta begi-keinu bat egiozue».
Armstrongek Apollo 11ko misioko lagunak, Buzz Aldrinek, esan zuen: «Badakit ni bezalako milioika pertsona daudela benetako heroi estatubatuar bati eta ezagutu dudan pilotu onenari negar egiten. Neil, Mike eta hirurok 2019ko uztailaren 20an elkarrekin egongo ginela espero nuen, gure ilargiratzearen 50. urteurrena ospatzeko… Zoritxarrez, ez da horrela izango».​ Michael Collinsek Armstrongi buruz esan zuen: «Onena zen, eta ikaragarri sumatuko dut haren falta».​ Charles F. Bolden, Jr. NASAko administratzaileak, berriz, esan zuen: «Historia liburu dauden bitartean, Neil Armstrong haietan egongo da, gurea baino harago dagoen mundu batean gizateriaren lehen pauso txikia eman izanagatik gogoratua».
2012ko irailaren 13an, astronautaren omenezko meza egin zen Washingtongo katedral nazionalean. Beirateak dituen leiho bat Apollo 11n inspiratuta dago, eta ilargi-arroka bat du beirateen erdian txertatuta.​ Astronauta eta agintari ospetsuak izan ziren bertan, eta horietako batzuek gorespen-hitzaldiak egin zituzten Armstrongen bizitzako zenbait istorio gogoratuz, haren apaltasuna, ausardia eta adiskidetasuna goraipatzeko. Diana Krall abeslariak Fly Me to the Moon abestia abestu zuen.​ Era berean, Barack Obama presidenteak bandera guztiak makila erdira jartzea agindu zuen bere hileta egunean. Armstrongen gorpuzkiak erraustu, eta haren errautsak itsasora bota zituzten Ozeano Atlantikoan, USS Philippine Sea estatubatuar armadaren gurutzaontzian egindako zeremonia batean.

## Erreferentziak

* ↑ «Neil Armstrong hil da, Ilargia zapaldu zuen lehen gizakia» EITB (Noiz kontsultatua: 2022-08-11).
* ↑ «Armstrong ilargian, 40 urte laster» sustatu.eus (Noiz kontsultatua: 2022-08-11).
* ↑ Fallece el astronauta Neil Armstrong, primer hombre que pisó la Luna. .
* ↑ «History of Wapakoneta (or is it Wapaghkonnetta?)» City of Wapakoneta, Ohio.
* ↑ Hansen 2005, 49-50 orr. .
* ↑ Counihan, Patrick. (27 de agosto de 2012). Distant Irish relatives mourn moonwalker Neil Armstrong. .
* ↑ Chrisafis, Angelique. (28 de mayo de 2004). «Ulster Scots' Eagle fails to take off» The Guardian.
* ↑ Neil Armstrong grants rare interview to accountants organization. 24 de mayo de 2012.
* ↑ Project Apollo: Astronaut Biographies. .
* ↑ Hansen 2005, 49 orr. .
* ↑ Koestler-Grack 2009, 14 orr. .
* ↑ World Scouting salutes Neil Armstrong. .
* ↑ Hansen 2005, 55-56 orr. .
* ↑ Francis & Ives 2003, 172 orr. .
* ↑ Hansen 2005, 58 orr. .
* ↑ Hansen 2005, 68-69 orr. .
* 1 2 Hansen 2005, 71 orr. .
* ↑ Hansen 2005, 76-79 orr. .
* ↑ Hansen 2005, 79-85 orr. .
* ↑ Hansen 2005, 90 orr. .
* ↑ Hansen 2005, 94 orr. .
* ↑ Hansen 2005, 95 orr. .
* ↑ Hansen 2005, 96 orr. .
* ↑ Hansen 2005, 112 orr. .
* 1 2 Ex-Lieutenant (junior grade) Neil Alden Armstrong, U.S. Naval Reserve, Transcript of Naval Service. 27 de marzo de 1967.
* 1 2 Hansen 2005, 118 orr. .
* 1 2 Hansen 2005, 62 orr. .
* ↑ The Beginning. .
* ↑ Hansen 2005, 61-62 orr. .
* ↑ «Prominent Members of Kappa Kappa Psi» Kappa Kappa Psi.
* ↑ Biographical Data: Neil A. Armstrong. agosto de 2012.
* ↑ Biography: Neil A. Armstrong. marzo de 2008.
* ↑ Hansen 2005, 124-127 orr. .
* ↑ Hansen 2005, 128 orr. .
* ↑ Hansen 2005, 161-164 orr. .
* ↑ Riley, Christopher. (10 de julio de 2009). «The Moon Walkers: Twelve Men Who Have Visited Another World» The Guardian.
* ↑ Hansen 2005, 584 orr. .
* ↑ «Neil Armstrong» Life.
* ↑ «Apollo 11 Crew Information» Apollo 11 Lunar Surface Journal 1 de noviembre de 2005.
* 1 2 Hansen 2005, 590-594 orr. .
* ↑ Hansen 2012, 592 orr. .
* ↑ Armstrong, first man on the moon, recovering from heart surgery. .
* ↑ Murió Neil Armstrong, el primer hombre que pisó la Luna. .
* ↑ President Obama’s Statement on Neil Armstrong’s Death. .
* ↑ «Neil Armstrong, First Man on Moon, Dies at 82» The New York Times 25 de agosto de 2012.
* ↑ Statement by the President on the Passing of Neil Armstrong. .
* ↑ Family Statement Regarding the Death of Neil Armstrong. 25 de agosto de 2012.
* ↑ Buzz Aldrin's Official Statement on the Passing of Neil Armstrong. 25 de agosto de 2012.
* ↑ Collins, Michael. (12 de septiembre de 2012). «The Neil Armstrong I knew—and flew with» Washington Post.
* ↑ NASA Administrator Statement on Neil Armstrong's Death. 25 de agosto de 2012.
* ↑ Terrett, John. (15 de septiembre de 2012). Above the stars now. .
* ↑ «Obama orders flags at half-staff for Neil Armstrong» USA Today 27 de agosto de 2012.
* ↑ Neil Armstrong Laid to Rest in Atlantic. .

## Bibliografia

* Abramson, Glenda. (2004). Religious Perspectives in Modern Muslim and Jewish Literatures. Londres: Routledge ISBN 978-0-415-35021-1. OCLC .56641703.
* Barbree, Jay (2014). Neil Armstrong: A Life of Flight. New York: Thomas Dunne Books. ISBN 978-1-250-04071-8. OCLC 900815422.
* Burgess, Colin. (2013). Moon Bound: Choosing and Preparing NASA's Lunar Astronauts. Nueva York; Londres: Springer ISBN 978-1-4614-3854-0. OCLC .905162781.
* Cernan, Eugene; Davis, Don. (1999). The Last Man on the Moon. Nueva York: St Martin's Griffin ISBN 0-312-26351-1..
* Collins, Michael. (2001). Carrying the Fire: An Astronaut's Journeys. Nueva York: Cooper Square Press ISBN 978-0-8154-1028-7. OCLC .45755963.
* Cortright, Edgar M.. (1975). Apollo Expeditions to the Moon. Washington D.C.: U.S. Government Printing Office NASA SP 350 OCLC .251694818.
* Cunningham, Walter. (2010). The All-American Boys. Nueva York: ipicturebooks ISBN 978-1-876963-24-8. OCLC .713908039.
* Chaikin, Andrew. (1994). A Man on the Moon: The Voyages of the Apollo Astronauts. Penguin books ISBN 978-0140241464..
* Chaikin, Andrew. (2007). A Man on the Moon: The Voyages of the Apollo Astronauts. Londres: Penguin Books ISBN 978-0-14-311235-8. OCLC .958200469.
* Francis, Patricia B.; Ives, Burdett L.. (2003). The Brown Shoes: Personal Histories of Flying Midshipmen and Other Naval Aviators of the Korean War Era. Turner Publishing Company ISBN 978-1-56311-858-6..
* French, Francis; Burgess, Colin (2010). In the Shadow of the Moon. Lincoln, Nebraska, and London: University of Nebraska Press. ISBN 978-0-8032-2979-2. OCLC 1019883802.
* Hacker, Barton C.; Grimwood, James M.. (2010). On the Shoulders of Titans: A History of Project Gemini. Washington D.C.: NASA History Division, Office of Policy and Plans NASA SP-4203 ISBN 978-0-16-067157-9. OCLC .945144787.
* Hansen, James R.. (2005). First Man: The Life of Neil A. Armstrong. Simon & Schuster ISBN 978-0743256315..
* Hansen, James R.. (2012). First Man: The Life of Neil A. Armstrong. Nueva York: Simon & Schuster ISBN 978-1-4767-2781-3. OCLC .1029741947.
* Harland, David. (1999). Exploring the Moon: The Apollo Expeditions. ISBN 1-85233-099-6..
* Heil, Alan L.. (2003). Voice of America: A History. ISBN 0-231-12674-3..
* Kraft, Chris. (2001). Flight: My Life in Mission Control. Nueva York: Dutton ISBN 978-0-525-94571-0. OCLC .49323520.
* Koestler-Grack, Rachel A.. Neil Armstrong. Gareth Stevens ISBN 1-4339-2147-2..
* Kranz, Gene. (2000). Failure is not an Option: Mission Control From Mercury to Apollo 13 and Beyond. Simon & Schuster ISBN 978-0783556758..
* Lovell, Jim; Kluger, Jeffrey. (2000). Apollo 13. Houghton Mifflin, 24-25 or. ISBN 0-618-05665-3..
* Nelson, Craig. (2009). Rocket Men: The Epic Story of the First Men on the Moon. Reino Unido: John Murray ISBN 978-1-84854-291-4..
* Orloff, Richard W.. (2000). Apollo by the Numbers: A Statistical Reference. Washington D.C.: NASA History Division, Office of Policy and Plans NASA SP-2000-4029 ISBN 978-0-16-050631-4. OCLC .829406439.
* Reichl, Eugen. (2016). Project Gemini. Atglen, Pensilvania: Schiffer ISBN 978-0-7643-5070-2..
* Smith, Andrew. (2006). Moon Dust. Bloomsbury ISBN 0-7475-6369-1..
* Smith, Andrew. (2005). Moondust: In Search of the Men Who Fell to Earth. Londres: Bloomsbury ISBN 0-7475-6368-3..
* Thompson, Milton O. (1992). At the Edge of Space: The X-15 Flight Program. Washington, D.C.: Smithsonian Books. ISBN 978-1-56098-107-7. OCLC 925195868.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) NASAren webgunea
* Datuak: Q1615
* Multimedia: Neil Armstrong / Q1615