OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Verónica Chen

Veronica Chen (Buenos Aires, Argentina, 1969ko otsailaren 12a) jatorri txinarreko argentinar zinema-zuzendaria eta gidoilaria da. Ezaguna da Agua (2006), Vagón fumador (2001) eta Marea alta (2020) lanengatik.

## Filmografia

Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Zuzendari

* Los inocentes (1994) (film laburra)
* Qué felicidad (1994) (film laburra)
* Soldado (1995) (film laburra)
* Ariel Lavalle (1995) (film laburra)
* Calor humano (1996) (film laburra)
* 2015 (1996) (film laburra)
* Ezeiza (1997) (film laburra)
* Vagón fumador (2001)
* Overblinded (2003)
* Aguas argentinas (2003)
* Agua (2006)
* Viaje sentimental (2010)
* Mujer conejo (2013)
* Rosita (2019)
* Marea alta (2020)
* Los terrenos (2023)

### Gidoilari

* Ezeiza (1997) (film laburra)
* Vagón fumador (2001)
* Agua (2006)
* El frasco (2008) (gidoilarikidea)
* Viaje sentimental (2010)
* Mujer conejo (2013)
* Rosita (2019)
* Marea alta (2020)

### Editore

* Un crisantemo estalla en cinco esquinas (1998)
* Paseador de almas (film laburra, 2009)
* Esperando el Mesías (2000)
* Vagón fumador (2001)
* Viaje sentimental (2010)

### Zinema-ekoizle

* Vagón fumador (2001)
* Agua (2006)
* Mujer conejo (2013)
* Rosita (2019)

## Telebista
### Zuzendari eta gidoilari

* Ensayo (seriea, 2003)
* Fronteras argentinas: Por la razón o la fuerza (pelikula, 2007)

## Izendapenak eta sariak
### Miamiko Zinemaldia 2020

* Marea alta film onenaren sarirako hautagaia, zinema iberoamerikarraren HBO lehiaketan
* Veronica Chen Knight Marimbas sarirako hautagaia

### Sitges – Catalonian Nazioarteko Zinema Jaialdia 2020

* Marea alta lanak irabazi zuen Iberoamerikako Film Luze Onenaren Blood Window Saria
* Marea alta lanak Film Onenaren Ikuspegi Berrien Sarirako hautagaia

### Splat Zinemaldia! 2020

* Marea alta Film Onenaren Publikoaren Sarirako hautagaia
* Veronica Chen Final Girl sarirako hautagaia

### Sundanceko Zinemaldia 2020

* Marea alta film dramatikoentzako Zinema Unibertsaleko Epaimahaiaren Sari Nagusirako izendatu zuten.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «Verónica Chen | Dirección, Guion, Producción» IMDb (Noiz kontsultatua: 2024-12-16).
* ↑ «Verónica Chen: mujer líquida Malba» www.malba.org.ar (Noiz kontsultatua: 2024-12-16).
* ↑ (Gaztelaniaz) Boetti, Ezequiel. (2023-07-20). «Verónica Chen: "Estoy encontrando otra forma de contar" | Retrospectiva gratuita en Octubre TV» PAGINA12 (Noiz kontsultatua: 2024-12-16).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Verónica Chen» FilmAffinity (Noiz kontsultatua: 2024-12-16).
* ↑ (Gaztelaniaz) SensaCine. «Filmografía Verónica Chen» SensaCine.com (Noiz kontsultatua: 2024-12-16).
* ↑ «Verónica Chen» Bing (Noiz kontsultatua: 2024-12-16).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Pesadilla en el agro» www.laopiniondemalaga.es 2024-03-04 (Noiz kontsultatua: 2024-12-16).

## Kanpo estekak

* (en inglés) Imdb
* Datuak: Q1071731
* Multimedia: Verónica Chen / Q1071731
# Vesak

Vesak Budismoaren ospakizunik nabarmenena da. Egun horretan budistek Siddhartha Gautama gogoratzen dute; horretarako tenpluetara joaten dira eta eskaintzak egiten dizkiote. Vesak egutegi hinduaren lehen hilabetean du jatorria. Buda jaio zen, argiztapena lortu zuen, eta 80 urte zituela hil zen, Vesak egunetan.
Presentzia budista handia duten Asiako herrialde guztietan oporretako festa izan ohi da, eta, oro har, mundu budista osoan ospatzen da. World Fellowship of Buddhists-eko (WFB) konferentzia batean hartu zen Buda gogoratzeko mundu mailako Vesak ospatzeko erabakia. Egutegi budista ilargikoa denez, maiatzeko ilunabarrean egitea erabaki zen. Gainera, Nazio Batuen Erakundeak, 1999az geroztik, aintzatesten du nazioartean jardunaldi hori bere egoitzan eta gainerako bulegoetan. Batzar Nagusiaren 54/115 Ebazpenak ezarri zuen bezala egiten da jardunaldi hori.

## Izenak

Vesak izena sinhala hizjuntzatik dator, paliren vesākha hitzatik hartuta; vedikoz Vaisakha da, apirila-maiatza artean dagoen ilargi-hilabetearen izena. Herrialdeen arabera festaren izena desberdina da:
* Bangladesh: Buddho Purnyima (বুদ্ধ পূর্ণিমা) edo Joyonti Buddho (বুদ্ধ জয়ন্তী)
* Kanbodia: Vesak Bochea
* Txinako zenbait tokitan: Fodan (佛诞)
* Nepal: Buddha Purnima (बुद्ध पुर्णिमा) edo Buda Jayanti (बुद्ध जयंती)
* Indonesia: Hari Raya Waisak
* Japonia: Hanamatsuri (花祭)
* Korea: Seokka Tanshin-il (석가 탄신일,释迦诞身日)
* Laos: Vixakha Bouxa
* Malaysia: Hari Wesak
* Myanmar (Birmania): Kason (Ilargi betearen eguna)
* Sri Lanka: Wesak (වෙසක්)
* Tailandia: Wisakha Bucha o Puja Visakah (วิสาขบูชา)
* Tibet: Saka Dawa (* ས་ག་ཟླ་བ།)
* Vietnam: Phat Djan

## Nola omendu Buda?

Tradizioak Budari berari egozten dio omenaldia egiteko modu egokiari buruzko instrukzioa. Hil baino lehentxeago, Ananda zerbitzari leiala negarrez ikusi zuen. Budak negarrik ez egitea aholkatu zion, baizik eta konposatutako gauza guztiak (baita bere gorputza ere) iraunkorrak ez direla dioen lege unibertsala ulertzea. Pertsona guztiei aholkatu zien ez negar egitea gorputz fisikoaren desintegrazioaz, baizik eta haren irakaspenak (Dharma) bere benetako maisutzat hartzea handik aurrera, Dharmaren egia bakarrik baita betierekoa eta ez aldaketaren legeari lotua. Era berean, nabarmendu zuen hari omenaldia egiteko modua ez zela lore, intsentsu eta argien eskaintza hutsa, baizik eta haren irakaspenei zintzoki jarraitzea. Horrela, budistek Vesak ospatzea espero da, bizitza noblea izateko, gogamenak garatzeko, maitasun-ontasuna praktikatzeko eta gizateriari bakea eta harmonia ekartzeko erabakia berresteko aukera aprobetxatuz.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.un.org/es/observances/vesak-day
* ↑ https://web.archive.org/web/20070219115054/http://www.buddhanet.net/vesak.htm
* ↑ https://pijamasurf.com/2016/07/estas-fueron-las-ultimas-palabras-del-buda/

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Budaren eguna.
* (Ingelesez): Vesak egunaren inguruko azalpena.
* Datuak: Q215700
* Multimedia: Vesak / Q215700
# Via Latina

Via Latina, erromatar galtzadarik nagusienetako bat izan zen. Erroma eta Capua lotzen zituen. Greziar eta italiarraren arteko funtsezko lotura izan zen garai protohistorikoan.
K.a IV-III mendekoa, 147 mila erromatarreko luzeera zuen (218 km.) eta bukaeran Via Appiarekin lotzen zen. K.a. 211n bide hau erabili zuen Anibalek Erromarantz joateko.
Gune aipagarriak:
* Hipogeoa, arkitektura-eredu berritzaileak erakusten ditu.
* Katakonbak eta hilobiak.
* Fortuna muliebris-en omenezko tenplua, matronae zirenen babeslea, Erromatik kanpo, IV. miliarioan. Tenplu hau egin zuten erromatar emakumeek K.a. 488an bakearen alde egindako ekarpenen errekonozimendurako.
Gaur egun, Via Latinako Parke Arkeologikora Erromako erdigunetik abiatzen den autobus batekin sar daiteke, edo Arco di Travertino metro geltokitik oinez.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «Vía Latina» www.nationalgeographic.com.es 2014-10-29 (Noiz kontsultatua: 2019-12-01).
* ↑ (Italieraz) «Tombe della Via Latina» Sito ufficiale Parco Archeologico dell'Appia Antica (Noiz kontsultatua: 2019-12-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) Livio, Tito. Historia de Roma desde su fundación - Volumen 2 - Libros XXI a XXX. Antonio Diego Duarte Sánchez (Noiz kontsultatua: 2019-12-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) Camiruaga, I.; Iglesia, M. A. de la; Sainz, E.; Subías, E.. (1997). «LA TRADICIÓN ARQUITECTÓNICA EN EL HIPOGEO DE VIA LATINA» Antigüedad y Cristianismo (14): 501–510. ISSN 1989-6182. (Noiz kontsultatua: 2019-12-01).
* ↑ «Catacumbas de Via Latina (Roma) | artehistoria.com» www.artehistoria.com (Noiz kontsultatua: 2019-12-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Las Tumbas de la Vía Latina, tan 'vivas' como hace 1,800 años» Obras 2016-02-24 (Noiz kontsultatua: 2019-12-01).
* ↑ Bailón García, Marta. (2012). El papel social y religioso de la mujer romana. "Fortvna mvliebris" como forma de integración en los cultos oficiales. ISSN 0210-7694. (Noiz kontsultatua: 2019-12-01).

## Kanpo estekak

* Il Parco archeologico della via Latina raddoppia. (Bideoa, italieraz)
* Datuak: Q1230599
* Multimedia: Via Latina / Q1230599
# René Laennec

René-Théophile-Hyacenthe Laennec (Quimper, 1781eko otsailaren 17a – Ploaré, 1826ko abuztuaren 13a) bretainiar sendagile eta musikaria izan zen.
Medikuntza ikasi zuen Parisko unibertsitatean, eta han soinuaren erabilera praktikatu zuen diagnostikorako laguntza gisa. Bere zurezko flautak egiteko trebetasunak fonendoskopioa asmatzen lagundu zion 1816an.
Diagnostikoan aurrera egin zuen zirrosiak eta peritonitisak ere, eta lehen aldiz melanoma hitza erabili zuen, tuberkulosia aztertzeaz gain.
Elizkoi katolikoa izan zen bizitza osoan, eta pobreekiko karitateagatik nabarmendu zen.
* Datuak: Q219621
* Multimedia: René-Théophile-Hyacinthe Laennec / Q219621
# Fonendoskopio

Fonendoskopioa edo estetoskopioa (antzinako grezieratik, stéthos, bularra, eta skopé, miaketa, hitzetatik) auskultazioa egiteko tresna medikoa da. Berarekin bihotzaren, biriken eta hesteen soinuak entzun daitezke. Miaketa fisikoan erabiltzen du medikuak. René Laennec mediku frantziarrak asmatu zuen 1816an. Historian zehar mota desberdinak egon dira gaur egun arte. Hala ere, bi multzotan bana ditzakegu: Helduentzakoak eta pediatrikoak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q162339
* Multimedia: Stethoscopes / Q162339
# Oihane Zuberoa

Oihane Zuberoa Garmendia Glaria (Erronkari, Nafarroa, 1993) nafar idazlea, poeta eta filosofia-irakaslea da. 2020an Iruña Hiria Nazioarteko Poesia Saria irabazi zuen euskarazko kategorian Bidaia (h)ariketak izenburuko poesiarekin.
Filosofia ikasketak egin zituen Donostian eta Arte, literatura eta pentsamendu konparatuko masterra Bartzelonan. Gaur egun filosofia-irakasle egiten du lan.

## Lanak
### Literatura historikoa

* Goethe: entre comediógrafo y comediante. Una aproximación teórica al fenómeno cómico en el Fausto. (2017, Ápeiron Ediciones)

### Poesia

* Bidaia (h)ariketak (2020, Denonartean)
* Bi aldiz iraun (2023, Balea Zuria).

## Sariak

* Iruña Hiria XIV. Nazioarteko Poesia Saria euskaraz
* Lauaxeta saria (2024) poesia arloan (‘Bi aldiz iraun’)

## Erreferentziak

* 1 2 Picado, Paul. (2020-07-17). «Oihane Zuberoak irabazi du Iruña Hiria XIV. Nazioarteko Poesia Saria euskara arloan» El Correo (Noiz kontsultatua: 2021-02-24).
* ↑ Ubeda, Garbine. (2023-11-07). «Irauten duenari gorazarre» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-11-07).
* ↑ «Bizkaiko Foru Aldundiak Labayru Fundazioak euskararen alde egindako lana saritu du 2024ko Ohorezko Lauaxeta sariarekin - Komunikazioa - Bizkaia.eus» Komunikazioa (Noiz kontsultatua: 2025-02-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105666768
# Beta (hizkia)

Beta edo vita alfabeto grekoaren bigarren letra da. B (larriz) eta β (xehez) idazten da. Nazioarteko alfabeto fonetikoan, /β/ letra xeheak zenbait hizkuntzatako leherkari ezpainbikari afrikaria adierazten du; adibidez, euskarazko abere hitzekoa (euskaraz, bokal artean beti).

## Ikus, gainera

* Beta oxidazioa
* Beta partikula
* Beta desintegrazioa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14382
* Multimedia: Beta (letter) / Q14382
# Antonine Maillet

Antonine Maillet (Bouctouche, New Brunswick, Kanada, 1929ko maiatzaren 10a – Montreal, 2025eko otsailaren 17a) kanadar eleberrigilea eta antzerkigilea izan zen.

## Biografia

Ikasketak Montréal eta Lavaleko unibertsitateetan egin zituen, eta azken horretan Letretatako doktoregoa lortu zuen 1970. urtean, Rabelais et les traditions populaires en Acadie (1972, Rabelais eta herri tradizioak Acadian) tesiarekin. Gouverneur Général saria eman zioten The Tale of don L´Original (1978) lanagatik eta Goncourt saria Pélagie-la-Charrette (1979) lanagatik.
Askatasunaren eta gizakien duintasunaren alde egin zuen, eta desberdintasunen eta injustiziaren kontra. Bere lanaren bitartez, Kanadako eskualde Acadiako ahozko kulturaren eta hizkuntzaren izaera berezia erakutsi zuen. Eleberrien artean aipatzekoak ditu: Pointe-aux-Coques (1972), On a mangé la dune (1962, Duna jan dute), Par derrière chez mon père (1972, Nire aitaren etxe atzean), L´Acadie pour quasiment rien (1973, Acadia ia ezertarako ez), Don l´Orignal (1972), Mariaagélas (1973) eta Cent ans dans les bois (1981, Ehun urte zurean). Lehenengo antzerkia Entr´acte (Atsedenaldi) izan zen, eta ondoren egin zituen Poire-acre, Les Crasseux (1968, Miserableak), La Sagouine, pièce une femme seule (1971), Gapi et Sullivan (1973), La veuve enragée (1977, Alargun haserrea), Evangéline Deusse (1977) eta Le Bourgeois Gentleman (1978).

## Bibliografia hautatua

* 1958: Pointe-aux-Coques
* 1971: La Sagouine
* 1971: Rabelais et les traditions populaires en Acadie
* 1972: Don l'Orignal
* 1973: Mariaagélas
* 1973: L'Acadie pour quasiment rien
* 1975: Évangeline Deusse
* 1977: Les Cordes-de-bois
* 1978: Le Bourgeois gentleman
* 1979: Pélagie-la-charette
* 1982: La Gribouille
* 1986: Le Huitième Jour
* 1991: L'Oursiade
* 1996: L'Île aux puces: commérages
* 1996: Le Chemin Saint-Jacques
* 1999: Chroniques d'une sorcière de vent
* 2002: Madame Perfecta
* 2003: Le temps me dure
* 2006: Pierre Bleu
* 2009: Le Mystérieux voyage de Rien
* 2010: Fais confiance à la mer, elle te portera

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q946031
* Multimedia: Antonine Maillet / Q946031
# Gamma (hizkia)

    Artikulu hau alfabeto grekoko hizkiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gamma (argipena)».
Gamma alfabeto grekoaren hirugarren letra da. Γ (larriz) eta γ (xehez) idazten da. Nazioarteko alfabeto fonetikoan, /γ/ letra xeheak zenbait hizkuntzatako leherkari belar afrikaria adierazten du; adibidez, euskarazko agertu hitzekoa (euskaraz, beti bokal artean gertatzen da).

## Ikus, gainera

* Gamma izpiak
* Gamma funtzioa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14387
* Multimedia: Gamma (letter) / Q14387
# Delta (hizkia)

Delta alfabeto grekoaren laugarren letra da. Δ (larriz) eta δ (xehez) idazten da. Greziar zenbakizko sisteman lau balioa zeukan.

## Erabilerak

Zientzietan $\Delta \,$, $\delta \,$ eta $\partial$ ikurrek hainbat gauza adieraz ditzakete:
* $\Delta \,$ :
** Fisikan, magnitude batek pairatzen duen aldaketa (makroskopikoa denean).
** Laplaceren operadorea: $\Delta f=\sum _{i=1}^{n}{\frac {\partial ^{2}}{\partial x_{i}^{2}}}$
** Partikulen fisikan, delta partikulak izendatzeko..
* $\delta \,$
** Aldaketa infinitesimala adierazteko..
** Kimikan elektronegatibotasun aldaketak eta karga elektriko partzialak (δ$^-$ eta δ$^+$).
** Nazioarteko alfabeto fonetikoan, /δ/ letra xeheak zenbait hizkuntzatako leherkari horzkari afrikaria adierazten du; adibidez, euskarazko adar hitzekoa (euskaraz, beti bokal artean gertatzen da).
* $\partial$
** Deribatu partzialak adierazteko..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14390
* Multimedia: Delta (letter) / Q14390
# Victoria Chica gotorlekua

Victoria Chica gotorlekua . mendeko gotorleku bat da. Kuboaren inguruan dago, Candido Lobera etorbidean, Melilla Zaharreko laugarren gotorlekuan, Espainiako Melilla hirian, eta Melilla hiriko multzo historiko artistikoaren zati da, interes kulturaleko ondasuna.

## Historia

1734ko azaroaren 19an, ustekabeko ekintza planifikatu baten bidez, eta une horretan babesgabe zegoela aprobetxatuz, Kuboko muinoa hartu zen. Muino hori harresietatik gertu zegoen, eta handik Melilla erasotu zitekeen, fusileria- eta artilleria-suarekin, bere altuera zela eta. Egun horretan bertan, behin-behineko gotorleku bat eraiki zen egurrekin, eta 1735 eta 1736 artean gotorlekuaren lehen eraikuntza egin zen, Kuboaren Altuera deiturikoa babesten zuten obra guztien hasiera izango zena. 1778an hormak eta kordoia berritu ziren eta garitak, aulkiak eta buru-babesak berreraiki ziren. 1734ko azaroaren 19an hiruki itxurako gotorleku bat eraiki zen, hurrengo urtean harlangaitzez berreraiki zena, triangelu formarekin.1773an eraitsi egin zen, baina 1774-1775eko Melillako setioaren ondoren 1778an berreraiki eta handitu egin zen, Juan Caballero ingeniariaren proiektuaren arabera. 2019ko ekainaren 28an hasi ziren zaharberritzen. 2021eko otsailaren 5ean inauguratuko dira lanak, eta José Luis Ábalos Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agendako ministroa izango da bertan, Sustapen ministroaren ordezkari gisa.

## Deskribapena

Oinplano angeluzuzeneko gotorlekua da, inguruko harriz egina hormarako eta adreilu trinkoz arku eta gangetarako; arrapala batetik eta lurpeko ganga batzuetatik sartzen den bateria batez osatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ Arrancan las obras de rehabilitación del Fuerte de Victoria Chica. .
* ↑ «Arrancan las obras de rehabilitación del Fuerte de Victoria Chica» Popular TV Melilla 28 de junio de 2019.
* ↑ Arrancan las obras de rehabilitación del Fuerte de Victoria Chica – MelillaMedia. .
* ↑ «El presidente visita las obras del Fuerte Victoria Chica» El Faro de Melilla 28 de junio de 2019.
* ↑ Japón. «Comienzan las obras de rehabilitación del Fuerte Victoria Chica por más de dos millones y un período de 13 meses» Melilla Hoy.
* ↑ Ábalos inaugura la rehabilitación del Fuerte Victoria Chica de Melilla. .
* ↑ Sánchez T., Melilla. Melilla recupera de las ruinas el Fuerte de Victoria Chica tras una inversión de casi 3 millones de euros. .
* ↑ Melilla evita la desaparición del Fuerte de Victoria Chica con su restauración. 2021-02-05.
* ↑ «Cuarto recinto» Melilla.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30905691
* Multimedia: Fort of Victoria Chica, Melilla / Q30905691
# Victoria Mas

Victoria Mas (Chesnay, Yvelines, 1987) frantziar eleberrigilea da.

## Biografia

Victoria Mas Jeanne Masen alaba da. Hizkuntza eta Letretan lizentziatu eta Sorbonan Letra Modernoetan masterra egin ondoren, zineman lan egin zuen ekoizpen laguntzaile, idazle eta goi-ordokiko argazkilari gisa.
Le Bal des Folles lehen eleberria 2019an argitaratu zuen, zeina, 2019ko uztailean, Talents Culturak koroatu zuen. Liburu horrek arrakasta literario handia izan zuen, eta zenbait sari irabazi zituen, hala nola lehen eleberriaren Stanislas sari nagusia, Patrimoines BPE saria eta Première Plume saria. 2019ko azaroaren 14an, bigarren hezkuntzako ikasleen Renaudot saria ere jaso zuen.
Le Bal des Folles Pitié-Salpêtrièreko Ospitalean kokatuta dago, XIX. mendearen amaieran. Charcot doktoreak emakume barneratuen histeriari eta hipnosiari buruz egindako ikerketak dira ardatz. Jérôme Garcin de L'Obs-en aburuz, “prosa garbian idatzia, pastel bat bezain arina […] eleberrigile gazteak matxismo garailea estigmatizatzen du, eta muselatuak, itoak, hipnotikoak izan direnen ahotsa era hunkigarrian entzunarazten”. Mélanie Laurent zuzendariak egokitu zuen eleberria zinemara. Hogeita bost hizkuntzatara ere itzulita dago. 190.000 aletik gora saldu dira.
2022an, Un miracle argitaratu zuen, herri-sinesmenen gaia duena ardatz, Bretainiako Batz uharte txikian, Ama Birjinaren irudipenez preso dagoen nerabe baten istorioaren bitartez.

## Obrak
### Sukaldaritza gida

* The Farm to Table French Phrasebook: Master the Culture, Language and Savoir Faire of French Cuisine, Ulysses press, 2014 (ISBN 9781612433554)

### Eleberriak

* Le Bal des folles, Éditions Albin Michel, 2019, 251 orrialde (ISBN 978-2-2264-4210-9), 2020an Audiolib-en berrargitaratua (bertsio integrala audioliburuan + egileari elkarrizketa = 6h44)
* Un miracle, Éditions Albin Michel, 2022, 224 orrialde (ISBN 978-2-2264-7408-7)

## Erreferentziak

* 1 2 3 Pierre Vavasseur. (2019-09-12). Vous allez aimer follement cette romancière : rencontre avec Victoria Mas. .
* 1 2 « Un miracle » : Victoria Mas commence par vous ennuyer mais c'est pour ne plus vous lâcher. .
* ↑ Les Talents Cultura 2019. ..
* ↑ Jérôme Garcin. (2019-09-16). «Victoria Mas, la romancière qui danse avec les folles» Bibliobs.
* 1 2 Un miracle, de Victoria Mas: une promesse brisée. 2022-09-21.
* ↑ Mélanie Laurent adapte Le Bal des folles de Victoria Mas. 2020-01-12.
* ↑ Ondres : rencontre avec la romancière Victoria Mas. 2023-06-10.

## Ikus, gainera

* Hipnosia
* Histeria
* Jean-Martin Charcot
* Espiritismoa (Allan Kardec)
* Allan Kardec

## Kanpo estekak

* Daniel Picoulyrekin elkarrizketa Page 19n
* Catherine Frudji-Toussaint-i elkarrizketa RFIn
* Datuak: Q67197544
* Multimedia: Victoria Mas / Q67197544
# Nieves Partearroyo Alexandre

Nieves Partearroyo Alexandre (Begoña, 1851ko abuztuaren 5a - Gasteiz, 1932ko abuztuaren 15a) mezenas eta filantropo arabarra izan zen.

## Biografia

Nieves Partearroyo Bilboko Begoñan jaio zen 1851ko abuztuaren 5ean. Gurasoak Eusebio Juan Bautista Partearroyo Sagarduy bilbotarra eta María Mercedes Alejandre Gorostiza laudiotarra zituen.
Heraclio Fournier Gonzálezekin ezkondu zen 1870ean Begoñako Amaren elizan eta lau alaba izan zituzten: María Mercedes Fournier Partearroyo (1871-03-13an jaioa); Paula Fournier Partearroyo filantropoa (1872an jaioa); Ascensión Fournier Partearroyo (1875ean jaioa) eta María del Carmen Fournier Partearroyo (1877an jaioa). Ezkondutakoan, senarra bizi zen etxera joan zen bizitzera: Gasteizko Plaza Berriko 5. zenbakira, non behean zeukan senarrak anaiekin inprenta eta 1877tik aurrera karta-sortak inprimatzen hasi zen, ezagun bihurtu zuena.
Gasteizen hil zen 1932ko abuztuaren 15ean 81 urterekin.

## Lana

1916an alargundu ondoko urteetan, enpresaren ardura hartu zuen Felix Alfaro Fournier bilobarekin batera (Mercedes alabaren eta Juan Bautista Alfaroren semea zena), “Viuda e Hijos de Heraclio Fournier” izenarekin eta karta fabrikak egiten zituen karta-sorta motak eta diseinuak ugaritu zituzten. Horietako asko, 1929an Sevillako Erakusketa Iberoamerikarrean eta Bartzelonako Nazioarteko Erakusketan erakutsi ziren, bere kartak are ezagunagoak bihurtuz.
Bere filantropia lanetan Gasteizko Arte eta Ofizio eskolari liburutegia egiteko emanaldia egin zuen (senarraren liburutan, besteak beste) eta "Fournier Biblioteka" izena dauka, haren senarraren omenez (Eskolarekin harremana aurretik zuten, Heraclio Fournierrek hango irakasle Emilio Soubrierri eta Ignacio Diaz Olano margolariari enkargatu baitzien 1877an lehen karta sortaren diseinua). Horregatik, 1923an gaur egungo eraikin berrian ikasturtea inauguratu zenean, Nieves Partearroyori eta Eduardo Datori eskerrak eman zitzaien hasierako hitzaldian.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 «Nieves Partearroyo y Alexandre» geni_family_tree 2021-03-08 (Noiz kontsultatua: 2025-01-29).
* 1 2 GÓNGORA, F.. «La baza de un panadero llamado Fournie» El Correo 29 de junio de 2008 (Noiz kontsultatua: 2 de febrero de 2025.).
* ↑ Santoyo, Julio-César. (2000). La imprenta en Alava. Historia, obras, documentos (1851-1900). Vitoria-Gasteiz: Fundación Sancho El Sabio (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).
* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) Las mujeres en Vitoria-Gasteiz a lo largo de los siglos. Recorridos y biografías. Gasteizko Udala, 59, 93, 178-179 or. ISBN 978495577208..
* 1 2 https://www.gasteizhoy.com/heraclio-fournier-empresario/
* ↑ «EXPOSICION TEMPORAL · Barcelona-Sevilla, 29 · Fournier en las exposiciones de 1929 - fourniermuseoa - web.araba.eus» fourniermuseoabibat.eus (Noiz kontsultatua: 2025-01-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Heraclio Fournier, el rey de la baraja de cartas» Historia National Geographic 2023-07-28 (Noiz kontsultatua: 2025-01-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) Nieves Partearroyo Alexandre. 2025-02-06 (Noiz kontsultatua: 2025-02-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131935354
# Mikrolito

Mikrolito harri landuz egindako lanabes txikia da. Historiaurrean armen puntentzat egin zituzten batez ere, askotan suharriak erabiliz. Bi motakoak izan daitezke: laminarrak (Goi Paleolitoaren amaieran eta Epipaleolitoren hasieran egin zirenak) eta geometrikoak (Mesolitoan, Neolitoan edo ondorengo kultura batzuetan egin zirenak).

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Arkeologia Hiztegia] [2018]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q164777
* Multimedia: Microliths / Q164777
# Alexander Lavalley

Alexandre-Théodore Lavalley (Pregny-Chambésy, Suitza, 1821eko urriaren 9a – Reux, Normandia, 1892ko uztailaren 20a) frantziar ingeniari eta politikaria izan zen.
1860ko hamarkadaren hasieran, Ormaiztegiko zubibidea diseinatu zuen. 1864tik 1869ra, Paul Borelekin batera, Suezko kanalaren eraikuntzako dragatze lanak zuzendu zituen. 1885-1892 bitartean, Frantziako Hirugarren Errepublikako senataria izan zen.

## Erreferentziak

* 1 2 Montel, Nathalie. Alexandre Lavalley. Profession : Ingénieur civil. Histoire, économie & société, 1995 14-2 pp. 215-228, persee.fr (Noiz kontsultatua: 2025-2-17).
* ↑ Ormaiztegiko zubibideak 157 urte bete ditu. basquemagazine.com (Noiz kontsultatua: 2025-2-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q576841