# Moon Ribas

Moon Ribas, ezizenez Lady Ciborg (Mataro, Bartzelona, Katalunia, 1985eko maiatzaren 24a) bartzelonar artista abangoardista eta ekintzaile ziborga da, dantzaria eta koreografoa. Ezaguna da oinetan sentsore sismikoak garatu eta ezarri zituelako, munduko lurrikara guztiak denbora errealean bibrazioen bidez hautemateko.
2007. urteaz geroztik, munduko lehen emakume ziborg-a edo historiako lehen artista ziborg-a bezala deskribatu dute komunikabideek, bere gorputza eta zibernetikaren arteko lotura etengabetik sortutako zentzu berri batetik abiatuta artistikoki adierazteagatik.
Zentzumen berriak gehitzean eta lurraren mugimendua esploratzean oinarritzen da bere lana. Cyborg Foundation-en sortzailea da. Cyborg Foundation nazioarteko erakunde bat da, gizakiei ziborg bihurtzen, arte ziborgaren mugimendua sustatzen eta ziborgen eskubideak defendatzen laguntzen diena. Koreografia esperimentala ikasi zuen Dartington College of Arts-en (Ingalaterra) eta Movement Research SNDOn.

## Bizitza

Moon Ribas Katalunian jaio zen 1985ean. Mataron Bartzelona probintziako Mataro udalerrian hazi eta bizi izan zen, eta han batxilergo artistikoa ikasi zuen. Neil Harbissonen txikitako laguna da, eta txikitatik Neil eta Moon artistikoki hazi eta elkarrekin proiektuak garatu zituzten. 18 urterekin Totnesera (Ingalaterra) joan zen bizitzera. Hurrengo urtean Dartington College of Arts-en (Ingalaterra) onartu zuten, eta bertan ikasi zuen koreografia. Karrerako urteetan, SNDO (School for New Dance Development) Theatreschool of Amsterdam-en (Herbehereak) egin zuen trukea.

### Ibilbidea

2007an, Moon Ribasek ikusmena aldatzea erabaki zuen denbora batez, kolorea zehaztasun handiagoz hauteman ahal izateko. Moonek betaurreko kalidoskopiko batzuk sortu zituen, gauzen kolore hutsa, bere forma barik ikusteko aukera ematen ziotenak, inguratzen zuenaren kolorea lortuta.
2008an, Moon Ribas bere gorputzean mugimendu-detektagailuak jartzen hasi zen. Lehenengo mugimendu-sentsorea bi detektagailu infragorriz osatuta zegoen, eta eskuan bibratzen zuten aurrean mugimendu bat zegoen bakoitzean. Geroago, Marco Rodriguezen laguntzarekin, detektagailua hobetu eta belarrietakoak bihurtu ziren.
   «Speedborg-arekin jakin nezakeen zein abiaduratan zebilen inguratzen ninduen jendea. Horrekin esperimentatuz, ikusi nuen belarritakoak biratuz gero atzean nuen mugimendua hauteman nezakeela, nire pertzepzio espaziala 360 gradutara zabalduz.»
2011n, Moon Ribasek bere Espainiako pasaportearen argazkian agertzea lortu zuen bere luzapen zibernetikoarekin. Gertaera horrek bere belarrietako zibernetikoekin libreki bidaiatzeko aukera eman zion, bere irudiaren zati ofiziala baitira.
Gero, Moon Ribas zentzu sismikoa garatzen eta esperimentatzen jardun zuen. Lineako sismografoekin konektatuta zegoen sentsore bat jarri zuen, planetako edozein lekutan denbora errealean lurrikara bat zegoen bakoitzean bibratzen zuena. Richter eskalako mugimendu sismiko txikiak detektatzen zituen sentsoreak, 1 zenbakikoak esaterako. Bibrazioaren intentsitatearen arabera, bazekien lurrikararen intentsitatea zenbatekoa zen, eta bibrazioaren tartearen arabera bazekien zein orientaziotan gertatzen zen (iparraldea, hegoaldea, ekialdea edo mendebaldea).
2019ko irailaren 5ean, La Sexta Zapeandoko programan egindako adierazpenetan, baieztatu zuen jada ez zituela inplanteak oinetan eramaten.

## Sorkuntzak
### Bideodantza

Moon Ribasek bideodantzarekin egiten du lan, kameraren mugimendua arakatuz. "Walking Colours" da bere sorkuntzako pieza aipagarrienetako bat.
2007an, «Capital Colours of Europe» proiektuaren barruan, Moon Ribas eta Neil Harbisson —artista, argazkilari, musikari eta ziborga— Europako hainbat hiriburutara bidaiatu zuten auto-stopean, hiri horien kolore nagusiak aurkitzeko. Gero, proiektuak «Speed and Colours of Europe» izena hartu zuen, non Neilek hiriburuetan nagusi zen kolorea bilatzen zuen, eta Moonek, berriz, biztanleak zein abiaduratan ibiltzen ziren. Proiektu hori prozesuan jarraitu zuen, Europako hiriburu guztiak osatzea falta baitzen, 50 herrialde baino gehiago bisitatu ostean. Begi elektronikoarekin hiriburu bakoitza eskaneatu zen, hiri bakoitza bi tonu nagusirekin irudikatu ahal izan arte. Monakon, urdina eta arrosa; Lisboan, horia eta turkesa; eta Andorra Zaharrean, berde iluna eta fuksia. «Capital Colors of Europe» izenburupean, Harbissonek hiriburu bakoitzaren koloreak erakutsi zituen Europako hainbat galeriatan, besteak beste, Espainian, Alemanian, Andorran, Erresuma Batuan, eta Kroazian.

### Koreografiak

Moon Ribasen lanetako bat "Waiting for Earthquakes" da, lurrikaren eta interpretearen arteko zuzeneko elkarrekintzan oinarritu zen bakarrean egindako dantza bat. Moon Ribasek sentsore sismiko bat eraman zuen denbora batez bere gorputzera konektatuta, planetako leku jakin batean lurrikara bat zegoen bakoitzean aktibatzen zena. Sentsoreak lineako sismografoetara konektatuta zeuden, eta Richter eskalan 1 neurriko lurrikara txikiak detektatzen zituen.
Espazio eszenikoa iparrorratz bat bezala diseinatua izan zen bere 4 puntu kardinalekin. Interpreteak lurrikara bat sentitzen zuen bakoitzean, lurrikara gertatu zen puntu kardinalerantz mugitzen zen. Interpretearen mugimenduaren intentsitatea lurrikararen intentsitatearen parekoa zen. Lurrikarak askotan gertatzen ziren arren, piezak geldiuneak zituen, eta une horietan ez zegoen lurrikararik. Lurrikara baten zain zegoen barealdiaren kontrastea interpreteak eta publikoak partekatzen zuten. Lurrikararik ez bazen, ez zegoen dantzarik eta itxarongela bihurtzen zen espazioa, atzeko musikarekin.
Emanaldi bakoitza bakarra zen, denbora errealeko lurrikaren, eszenatokiaren orientazioaren eta denboraren araberakoa baitzen. Piezak ez zuen iraupen jakinik; minutu edo ordu gutxi batzuk iraun zezakeen, edo egunak eta asteak eman zitzakeen modu jarraituan, interpreteen errelebo baten bidez.

### Ekintza-artea

Moonek, Harbissonekin batera, ekintza-artea sortu zuen 90eko hamarkadan, eta lan eszenikoen, performanceen eta happeningen sorkuntzan ere parte hartu du. 2007an Londresko BAC Theatre-n estreinatutako Opus 1 zk. eta 2011n Bartzelonako Antic Teatre-n estreinatutako El Sonido del Naranjo bezalako lanek zibernetikaren, kolorearen eta eszenako mugimenduaren erabilera uztartu zituzten eta kolorearen eta gizakien arteko harremana esploratu zuten. 2010ean, Moon Ribas eta Neil Harbissonen El Sonido del Naranjo lanak Sorkuntza Eszenikoaren Saria irabazi zuen, IMAC Matarók emana.
2008an hasi zen elkarlanak egiten Pau Riba artista, idazle eta musikari katalanarekin, biek ziborg-interesa baitzuten. 2011n Albert Pla, Pascal Comelade eta Enric Casassesekin batera aritu zen Bartzelonako CAT antzokian. Bere proiektuetako bat "Avigrama" da (latinetik -avi: ave; eta grekotik -grama: zerbait idatzia, marraztua edo grabatua), 12 sokako egitura bat, tonuerdi bakoitzerako bat eta zortziko batean, etxalde bateko sabaian instalatua. Instalazioa eguneko 24 orduetan grabatzen zen eta partitura hegaztiak jartzen ziren tokiaren arabera sortzen uzten zen.

## Cyborg Foundation

2010ean, Moon Ribasek eta Neil Harbissonek Cyborg Foundation sortu zuten, gizakiei ziborg bilakatzen laguntzeko nazioarteko erakundea. Ciborg bihurtu nahi zuten pertsonengandik jasotako gutun eta mezu elektroniko andanari erantzuteko sortu zuten fundazioa. Fundazioaren helburu nagusiak hauexek dira: giza zentzumenak eta gaitasunak zabaltzea, gorputzean luzapen zibernetikoak sortuz eta aplikatuz, zibernetikaren erabilera sustatzea kultura-ekitaldietan, eta ziborgen eskubideak defendatzea. 2010ean, Tecnocampus Matarók ematen duen Cre@tic saria eman zioten Mataron (Bartzelona) finkatutako fundazioari.

## Sariak eta aintzatespenak

* 2010ean, Neil Harbisson eta Moon Ribasen El Sonido del Naranjo lanak Sorkuntza Eszenikoaren Saria irabazi zuen, IMAC Matarók emana.
* 2010ean, Tecnocampus Matarók ematen duen Cre@tic saria eman zioten Mataron (Bartzelona) finkatutako fundazioari.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Barrio, Carlos. (2019-05-29). «Moon Ribas, la cíborg que detecta terremotos» Nobbot (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ (Gaztelaniaz) Jabbour, Ginger. (2022-05-28). «Moon Ribas: La primera mujer cyborg y bailarina que se implantó sensores sísmicos, va a ser mamá» Expansión (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ CSP, Revista. (2018-07-31). «Fluxograma da Revista» Revista Ciências Sociais em Perspectiva 17 (33) doi:10.48075/revistacsp.v17i33.20091. ISSN 1981-4747. (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ (Gaztelaniaz) Landa, Carolina. (2022-06-15). «Moon Ribas: La mujer cyborg que se implantó sensores en los pies para sentir los temblores» Sociedad 3.0 (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Moon Ribas» OpenExpo Europe 2025 (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ «The World’s First Cyborg Artist Can Detect Earthquakes With Her Arm» Motherboard.
* ↑ Lupiga. «Katalonci "čudnim zvukovima" odredili boju Zagreba» Lupiga.
* ↑ (Kroazieraz) Lupiga. «Katalonci "čudnim zvukovima" odredili boju Zagreba» Lupiga (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).
* ↑ http://www.24sata.hr/cudne-vijesti/prvi-sluzbeni-covjek-kiborg-cuje-trideset-i-sest-boja-41616. .
* ↑ http://www.lupiga.com/vijesti/katalonci-cudnim-zvukovima-odredili-boju-zagreba. .
* ↑ http://web.archive.org/web/http://www.campus-party.eu/2012/special-Activities.html. .
* 1 2 http://www.morgenpost.de/berlin-aktuell/startups/article115898577/Netzkonferenz-der-Superlative-startet-in-Berlin.html. .
* 1 2 http://www.horizont.at/home/detail/cyborg-kann-farben-hoeren.html. .
* ↑ http://blogs.elpais.com/arte-en-la-edad-silicio/2012/12/quien-dijo-que-el-video-no-es-un-nuevo-medio.html. .
* 1 2 (Katalanez) M, Ll. «La Fundació Cyborg s'endú el primer premi dels Cre@tic - 20 nov 2010» El Punt Avui (Noiz kontsultatua: 2025-02-07).

## Kanpo estekak

* Moon Ribasen webgune ofiziala
* Cyborg Foundation-en webgune ofiziala
* The Artian Podcast-a, 11. atala: "Cyborg art: creating new senses and organs" ((Ingelesez))
* Datuak: Q16338119
* Multimedia: Moon Ribas / Q16338119