# Mendaza

Mendaza Nafarroako udalerria da, Lizarrako merinerrian kokatua. Berrotza ibarrean iparralderen dagoen udala da. Izan ere, Berrotza udalerria XIX. mendean hainbat udaletan banatu zen, eta haietako bat, Mendaza.
Honako herriek osatzen dute: Asarta, Acedo, Mendaza (herriburua) eta Ubago. Estenblo baserria eta Granada jaurerria ere udalerri honetan daude. Behin betiko fusioa baino lehen, 1842ko erroldan, egungo lurraldeak lau udalerritan banatuta ageri ziren: Asarta eta Kabrega, Acedo eta Granada, Ubago eta Mendaza bera.
31.8 kilometro koadrokoa da, eta 318 biztanle zituen 2014. urteko erroldaren arabera.

## Geografia
### Ingurune naturala eta klima
#### Kokapena

Mendaza Lizarrako merindadearen mendebaldeko muturrean dago, Arabako mugatik gertu, eta Nafarroako hiriburutik 68 kilometrora. Herria NA-129 errepidearen ertz batean dago, Acedo eta Mues bitartean, Kodesko mendilerroaren ekialdeko muturrean kokatuta.

#### Klima

Mendazako klima mediterraneo epela da, urteko batez besteko tenperaturak 8 eta 12 gradu artekoak, eta prezipitazioak 600 eta 1.200mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 80 izaten dira herrigunean, eta 120 edo gehiago udalerriko gunerik menditsuenetan.

#### Landaredia

Herriaren inguruan jatorrizko 1457 hektarea arte geratzen dira, gizakiaren eragina dela eta, asko degradatu da euren itxura.

##### "Hiru Hanka" artea

x Nafarroako naturako monumentua, Quercus Ilex motako arte espeziea da, barrualdea hutsik dauka, eta hiru oinarriren gainean eusten da. Zuhaitzak 1.200 urte inguru dituela uste da, sekula aurkitutako arterik zaharrenetakoa.

### Udalerri mugakideak

Mugakideak hauek dira: Lana (iparraldean); Antzin, Piedramillera eta Sorlada (ekialdean); Mues eta Desoio (hegoaldean); eta Mirafuentes, Nazar eta Zuñiga (mendebaldean).

## Ekonomia
### Zerbitzuak

Antzin-Ameskoako Zerbitzu Sozialen Mankomunitatea, zaborra biltzeaz, ura hornitzeaz eta bestelako zerbitzuez arduratzen da Mendazan eta eskualdeko beste hainbat herritan.

## Politika
### Udaletxea

Mendazako udaleko idazkaria Zuñigako idazkari ere bada.
* HELBIDEA: Arriba kalea, 1

### Udal hauteskundeak

Azken urteetan Mendazako alkateak Nafarroako Herriaren Batasuneko kideak izan dira. 2007an Javier Ángel López de Dicastillo Sanz aukeratu zuten; alderdiak lau zinegotzi lortu zituen, eta hortaz, gehiengo osoa udalean. Baliogabeko botoak zortzi izan ziren (emandako guztien %3,94) eta boto zuriak hamasei (%8,21). Abstentzioa %32,11koa izan zen.
2011ko udal hauteskundeetan alderdi bereko Jesús Gambra aukeratu zuten alkate; aurkeztutako zerrenda bakarra UPNkoa (108 boto eta 7 zinegotziak) izan zen.

### Alkateak

Hauek izan dira Mendazako azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia |
| Pedro Jesus Alecha Berruete | 1979 | 1983 | Agrupacion de Electores de Mendaza |
| Antonio Martinez Martinez | 1983 | 1987 | Agrupacion Electoral San Valentin |
| Jose Aramendia Carlos | 1987 | 1991 | Agrupacion Electoral Independiente de Mendaza |
| Jose Aramendia Carlos | 1991 | 1995 | Nafar Herriaren Batasuna |
| Jose Aramendia Carlos | 1995 | 1999 | Nafar Herriaren Batasuna |
| Jose Aramendia Carlos | 1999 | 2002 $^a$ | Nafar Herriaren Batasuna |
| Javier Angel Lopez de Dicastillo Sainz | 2002 | 2003 | Nafar Herriaren Batasuna |
| Javier Angel Lopez de Dicastillo Sainz | 2003 | 2007 | Nafar Herriaren Batasuna |
| Javier Angel Lopez de Dicastillo Sainz | 2007 | 2011 | Nafar Herriaren Batasuna |
| Jesus Gambra Zubiria | 2011 | 2015 | Nafar Herriaren Batasuna |
| Javier Senosiain Paternain | 2015 | 2019 | Nafar Herriaren Batasuna |
| Javier Senosiain Paternain | 2019 | 2023 | Agrupacion Electoral La Berrueza |
| Javier Senosiain Paternain | 2023 | Jardunean | Agrupacion Electoral La Berrueza |
$^a$ Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

## Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 6 | Gasteiz (geltokia) | Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (unibertsitatea) • Argandoña • Andollu • Trokoniz • Ixona • Egileta • Azazeta • Birgaragoien • Birgarabarren • Maeztu • Atauri • Antoñana • Santikurutze Kanpezu (gasolindegia) • Santikurutze Kanpezu (markesina) • Zuñiga • Azedu • Antzin • Mendilibarri • Murieta • Zufia • Zubielki • Lizarra (zezen-plaza) | Lizarra (geltokia) |

## Kultura
### Euskara

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Mendaza eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %6,43k zekien euskaraz hitz egiten.

## Mendazar ospetsuak

* David Carlos Bergara (1907-1936), apaiza.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
* ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2020-04-20).
* 1 2 «Mendaza» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (Noiz kontsultatua: 2020-04-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Tiempos de cambio en Tierra Estella» Revista Calle Mayor 2015-05-29 (Noiz kontsultatua: 2025-02-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El mapa político de Navarra: todos los alcaldes y alcaldesas» Diario de Noticias de Navarra 2019-06-16 (Noiz kontsultatua: 2025-02-16).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Navarra, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Navarra 2023-06-18 (Noiz kontsultatua: 2025-02-12).

## Ikus, gainera

* Nafarroako udalerrien zerrenda
* Lizarraldea
* Lizarrako merindadea

## Bibliografia

* Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXI, Iruñea, 1994. ISBN 84-235-1313-0

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Mendazako udalaren webgunea.
* Herriaren urrutiko ikuspegia NA-139 errepidetik Google Street View-n.
* (Gaztelaniaz) Mendazari buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
* Datuak: Q616378
* Multimedia: Mendaza / Q616378
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Mendaza