# Marty Goddard

Martha Goddard, Marty Goddard ezizenez ezaguna (1941- 2015) Estatu Batuetako sexu delituen biktimen defendatzailea izan zen. Bortxaketa frogaren kitaren garapenean paper erabakigarria jokatu zuen, bortxaketatik bizirik atera direnen froga forentseak metodikoki biltzeko erabilia.

## Biografia

1970eko hamarkadaren hasieran, Marty Goddard defendatzaile gisa aritu zen Chicagoko sexu-delituen biktimen defentsarako programa batean. Programa horretan, 16.000 emakume bortxatzen zituztela urtero uste zen, eta poliziak askotan ez zien sinesten biktimei. Kopuru horren hamarren bat baino ez zen salatu, eta oso gutxitan amaitu zuten erasotzailea kartzelaratzen. Poliziak bortxaketaren biktimen ospitaleetan jasotako frogak osatu gabe edo gaizki bilduta zeudela esan zion.
Delitugileak identifikatzeko eta epaitzeko aukerak hobetzeko asmoz, 1976an bortxaketa-kit baten kontzeptua eta antolaketa garatzen hasi zen. Bortxaketaren biktimen auzitegiko frogak biltzeko eta babesteko modu estandarizatua. Louis R. Vitullorengana eraman zuen ideia hori, Chicagoko poliziaren laborategi kriminalistikoan lan egiten zuenarengana. Honek hasieran oihu egin zion eta bere ideia baztertu zuen, Marty Goddarden lankide Cynthia Gehrieren arabera, baina gero Goddarden diseinuaren antzeko kit bat garatu zuen, asmakizunaren meritu pertsonala bere buruari egotziz.
Marty Goddardek, 1970eko hamarkadaren erdialdean, Biktimei Laguntzeko Herritarren Batzordea sortu zuen, bortxaketa-kitak banatzeko finantziazioa defendatzen eta bilatzen zuena. Kitak sortzeko eta banatzeko hasierako finantzaketaren zati handi bat Playboy Fundaziotik etorri zen.
Marty Goddardek sexu-erasoen biktimen eskubideen alde egiten jarraitu zuen 1980ko hamarkadan, baina alkoholarekin arazoak izan zituen eta bere azken urteak iluntasunean bizi izan zituen, Arizonan. 2015ean hil zen.
Marty Goddarden bortxaketa frogen kitak auzitegi-zientzia irauli zuen eta sexu-erasoen biktimen tratamendu bidezkoagoa, duinagoa eta errespetuzkoagoa ahalbidetu zuen.

## Sariak eta aintzatespenak

Biktimei Laguntzeko Herritarren Batzordeak Vitullo kita sartu zuen urteetan garatu ondoren, Illinoisko ehun ospitale baino gehiagotan probak biltzeko tresna gisa. Gainera, Smithsonian Institutuak erosi zuen Vitulloren lehen kit horietako bat.

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Marty Goddard, la mujer que ideó el kit de violación e hizo posible que la policía pudiera atrapar a los abusadores sexuales» BBC News Mundo 2023-11-05 (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).
* ↑ (Ingelesez) «Opinion | The Woman Who Pioneered the Rape Kit» The New York Times 2020-06-26 ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).
* ↑ (Gaztelaniaz) Araguás, Natalia. (2022-05-21). «La historia secreta del kit antiviolación» www.elperiodico.com (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).
* ↑ «Oral History of the Crime Victim Assistance Field» web.archive.org 2021-03-07 (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).
* ↑ (Ingelesez) Kennedy, Pagan. (2020-06-17). «Opinion | There Are Many Man-Made Objects. The Rape Kit Is Not One of Them.» The New York Times ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).
* ↑ (Gaztelaniaz) Mundo, B. B. C.. (2023-11-05). «Marty Goddard, la mujer que ideó el kit de violación e hizo posible que la policía pudiera atrapar a los abusadores sexuales» LA NACION (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).
* 1 2 (Ingelesez) Magazine, Smithsonian; Mufarech, Antonia. «Invented by a Woman Activist, an Early 1970s Rape Kit Arrives at the Smithsonian» Smithsonian Magazine (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2025-01-30). «Marty Goddard, la inventora del "kit de violación" que revolucionó la ciencia forense» Mujeres con ciencia (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).
* ↑ (Gaztelaniaz) 1eee362482. (2023-11-06). «La mujer detrás del kit de violación que transformó la justicia» enpositivo.com (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Marty Goddard, la mujer que ideó el kit de violación e hizo posible que la policía pudiera atrapar a los abusadores sexuales». noticieromadrid.es (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).
* ↑ (Ingelesez) Ravitz, Jessica. (2015-11-20). «The story behind the first rape kit» CNN (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).
* ↑ (Gaztelaniaz) Ramírez, Noelia. (2019-09-03). «La extraordinaria historia de cómo ‘Playboy’ hizo posible analizar y rastrear el ADN de violadores» El País (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).
* ↑ (Ingelesez) Kennedy, Pagan. (2020-06-17). «Opinion | There Are Many Man-Made Objects. The Rape Kit Is Not One of Them.» The New York Times ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).
* ↑ (Ingelesez) Shelby, Renee. (2020-11-01). «Whose rape kit? Stabilizing the Vitullo® Kit through positivist criminology and protocol feminism» Theoretical Criminology 24 (4): 669–688. doi:10.1177/1362480618819805. ISSN 1362-4806. (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).
* ↑ (Ingelesez) «Vitullo Evidence Collection Kit for Sexual Assault Examination» americanhistory.si.edu (Noiz kontsultatua: 2025-01-31).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Marty Goddard» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Marty Goddard, bortxaketaren kita asmatu zuen emakumea
* Datuak: Q96475705