OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Fútbol Club Cartagena

Fútbol Club Cartagena futbol talde murtziarra da, Cartagena hirian 1995ean sorturikoa, Cartagena FC desagertu ondoren.
Talde biak batera hartuta 20 denboraldi egin dituzte Espainiako futbol ligako bigarren mailan.

## Historia

Cartagena izan zen Levanteko itsasertzean futbolean jokatzen hasi zen lehenengo hirietako bat. Diotenez 1903an ohiko kirola zen Cartagenako gazteen artean. Hainbat talde sortu ziren garai hartan, Cartagena Foot Ball (1903), Sociedad Kugly (1904), Sport Club Cartagena (1906)... Azken hau Cartagena F.C. bihurtu zen 1919an eta bigarren mailaren fundatzaileetako bat izan zen. 15 urte egin zituen maila horretan, 1928-29, 1939-42, 1949-52, 1961-63 eta 1982-88 artean. Berriz igotzen saiatu zen baina bost urtez play-offetan kale egin ondoren taldea desegin zen.
1995ean Cartagonova FC bihurtu zen. Hirugarren mailan hasi zen jokatzen baina bost partida jokatuak zituela liga bertan behera utzi zuen. 2002an sortu zuen berriz senior talde bat eta maila apalenetik abiatu zuen ibilbide berria.
2009an bigarren B mailan bere taldeko txapeldun gelditu ondoren bigarren mailara itzultzea lortu zuen. Hiru urte egin zituen bertan. 2020an berriz igo zen.

## Uniformea

* 1995-1998 ||
* 1998-2001 ||
* 2002-2003 ||
* 2009-tik ||

### Azken urteak

* 2018-2019 ||
* 2019-2020 ||
* 2020-2021 ||
* 2021-2022 ||
* 2022-2024 ||

## Datuak

Cartagena CF eta FC Cartagena batera. 2024-25 barne:
* Denboraldiak 1. mailan: 0
* Denboraldiak 2. mailan: 22
* Denboraldiak 2. B mailan: 28
* Denboraldiak 3. mailan: 39
* Ligako posturik onena: 5.a Bigarren mailan (1939-40, 2009-10)

### Azken denboraldiak

| Urtea | # | Maila | Postua | Errege Kopa |
| 2004-05 | 3 | 2. B Maila | 13.a | - |
| 2005-06 | 3 | 2. B Maila | 1.a (IV multzoa) | - |
| 2006-07 | 3 | 2. B Maila | 5.a | 2. itzulia |
| 2007-08 | 3 | 2. B Maila | 8.a | 2. itzulia |
| 2008-09 | 3 | 2. B Maila | 1.a (II multzoa) | - |
| 2009-10 | 2 | Bigarren Maila | 5.a | 3. itzulia |
| 2010-11 | 2 | Bigarren Maila | 13.a | 2. itzulia |
| 2011-12 | 2 | Bigarren Maila | 20.a | 2. itzulia |
| 2012-13 | 3 | 2. B Maila | 2.a | 1. itzulia |
| 2013-14 | 3 | 2. B Maila | 2.a | 1/32 |
| 2014-15 | 3 | 2. B Maila | 16.a | 1. itzulia |
| 2015-16 | 3 | 2. B Maila | 7.a | - |
| 2016-17 | 3 | 2. B Maila | 4.a | 2. itzulia |
| 2017-18 | 3 | 2. B Maila | 1.a (IV multzoa) | 1/16 |
| 2018-19 | 3 | 2. B Maila | 2.a | 2. itzulia |
| 2019-20 | 3 | 2. B Maila | 1.a (igo) | 2. itzulia |
| 2020-21 | 2 | Bigarren Maila | 16.a | 1. itzulia |
| 2021-22 | 2 | Bigarren Maila | 9.a | 1/16 |
| 2022-23 | 2 | Bigarren maila | 9.a | 1/16 |
| 2023-24 | 2 | Bigarren maila | 13.a | 1/16 |
| 2024-25 | 2 | Bigarren maila | | 1/16 |

## Palmaresa

* Bigarren maila¨:
** Cartagena FC (0): bosgarrena 1940an.
** FC Cartagena (0): bosgarrena 2010an.
* Bigarren B maila (1): 2009.
* Espainiako Afizionatuen txapelketa (1): 1978

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q611653
* Multimedia: FC Cartagena / Q611653
# Unai Melgosa

Unai Melgosa Zorrilla (Bilbo, 1976ko urtarrilaren 11) bizkaitar futbol entrenatzailea da.

## Ibilbidea

Athletic Clubek Melgosa Lezamarako kontratatu zuen, gaztetan entrenatzaile psikologiko gisa lan egiteko. Zazpi urteren ondoren, Melgosak denboraldi batez psikologo gisa lan egin zuen Málagan eta gero Athleticera itzuli zen. 2014an jaioterriko taldea utzi zuen.
2015etik 2017ra, Dynamo Kyiv gazte taldeko entrenatzailea izan zen. Bere ikasleen artean talde "txuri-urdineko" etorkizuneko jokalari nagusiak zeuden: Mykola Xaparenko, Oleksandr Timtxik edo Volodimir Xepelev.
2017tik 2019ra, Qatarreko Aspire Academyn lan egin zuen, eta 2019ko martxoan Sergei Rebroven entrenatzaile-taldean sartu zen, Hungariako Ferencvárosen. Geroago, Rebrovekin batera, Arabiar Emirerri Batuetako Al Ain FC taldean lan egin zuen.
2023ko ekainaren 7an Sergei Rebrov Ukrainako selekzio nazionalaren entrenatzaile bilakatu zenean, Melgosa bere taldean sartu zen, eta uztailaren 25ean, Rebroven ekimenez, 21 urte azpiko entrenatzaile nagusi bihurtu zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Errusieraz) Ткач, Олександр. (2015-6-28). «Рауль та його команда. Гід з іспанських тренерів "Динамо"» ua.tribuna.com.
* ↑ (Errusieraz) «Унаї Мельгоса: біографія, кар'єра, статистика, фото» Dynamomania.com.
* ↑ (Ukraineraz) «Після Євро-2023 молодіжну збірну України очолить іспанський помічник Реброва – ЗМІ» 24 Канал 2023-6-25.
* ↑ (Ukraineraz) «Помічники Реброва продовжили контракти з чемпіоном Угорщини з футболу» ukrinform.ua 2020.5.31.
* ↑ (Ukraineraz) «Стали відомі фахівці, що ввійшли до тренерського штабу Сергія Реброва в збірній України» uaf.ua (Офіційний сайт Української асоціацїї футболу) 2023-6-7.
* 1 2 (Ukraineraz) «Молодіжна збірна України офіційно отримала нового головного тренера» ua-football.com 2023-7-25.
* ↑ (Ukraineraz) «Офіційно. Рішення Виконкому Української асоціації футболу» uaf.ua (Офіційний сайт Української асоціацїї футболу) 2023-7-25.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q122330725
* Multimedia: Unai Melgosa / Q122330725
# Nominalismo

Filosofian, nominalismoa pentsaera anitzeko eskola filosofikoa da, unibertsalak eta objektu abstraktuak existitzen direnik ukatzen duena.
Metafisikaren baitan errealismoa tradizio platonikoari lotzen zaio eta ikuspegi horrek baieztatzen du unibertsalak errealitatean existitu egiten direla. Nominalismoa tradizio estoikoari lotzen zaio eta, errelismoaren aurka, nominalismoak defendatzen du unibertsalak errealitatearen ordez ipintzen diren zeinuak besterik ez direla. XI. mende amaieratik aurrera unibertsalen inguruko eztabaida areagotu egin zen eskolastikaren testuinguruan eta aipatzekoak dira Petri Abelardo edo Gilen Ockhamekoa bezalako filosofoak.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Rodriguez-Pereyra, Gonzalo. (2015eko uda). «Nominalism in Metaphysics» The Stanford Encyclopedia of Philosophy.
* ↑ Aguirre, Javier (2008): 119. or.

## Bibliografia

* Aguirre, Javier (2008): "Abelardo eta unibertsalen inguruko eztabaida" in Agustin Arrieta (et al.): Filosofiaren historia, Donostia, Elkar. ISBN 978-84-9783-403-2
* Arrieta, Agustin (2004): "Metafisika" in Joxe Azurmendi (et al.): Filosofiako gida, Bilbo, UEU. ISBN 84-8438-048-3

## Kanpo estekak

* Datuak: Q202253
# Bromazolam

Bromazolama konposatu organikoa da, C$_{17}$H$_{13}$BrN$_4$ formula duena triazolobentzodiazepinen familikoa. IUPACek bentzodiazepina gisa formulatzen du. Konposatu bromatutzat jo daiteke. Solido da.
Bromazolamak ezaugarri antsiolitko, antiepilektiko, lasaigarri eta antidepresibo ditu baino ez da inoiz botika gisa merkaturatu. Diseinu-droga gisa baliatzen da egun. 2016an Drogen eta Droga Mendekotasunaren Europako Behatokiak eta Europolek eginiko txostenean aipatzen da lehen aldiz..

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Bromazolam» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
* ↑ EMCDDA–Europol 2016 Annual Report. Drogen eta Droga Mendekotasunaren Europako Behatokia - Europol.
* Datuak: Q62018627
* Multimedia: Bromazolam / Q62018627
# Triazolobentzodiazepina

Triazolobentzodiazepinak konposatu organikoak dira, bentzodiazepinen arteko klase bat. Sendagai gisa baliatzen dira. Kimikaren ikuspegia bentzodiazepinetatik bereizten ditu triazol eraztun bat izatea fusionatuta diazepina eraztunarekin. Triazolak eta diazepinak nitrogeno-atomo bat partekatzen dituzte.
Hauek dira triazolobentzodiazepina inportanteenak:
* Adinazolam
* Alprazolam
* Bromazolam
* Klonazolam
* Estazolam
* Flualprazolam
* Flubromazolam
* Flunitrazolam
* Nitrazolam
* Pirazolam
* Triazolam
* Zapizolam

## Sintesia

Alprazolam moduko 1-metiltriazolobentzodiazepinak sinteitza daitezke 1,4-bentzodiazezpin-2-tionak hidrazinarekin eta azido azetikoarekin berotuz n-butanoletan errefluxuan.

## Erreferentziak

* ↑ Hester JB, Duchamp DJ & Chidester, CG. (1971). A synthetic approach to new 1,4-benzodiazepine derivatives. Tetrahedron Letters, Vol. 12, 1609-1612 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q22683295
* Multimedia: Triazolobenzodiazepines / Q22683295
# 1,1,2-trikloroetano

1,1,2-trikloroetanoa konposatu organikoa da, CH$_2$ClCHCl$_2$ formula duena, organokloratuen familiakoa. Usain goxoko likido kolorgea da. Ez da uretan disolbatzen, baina bai ohiko disolbatzaile organikoetan.
Disolbatzaile eta eta biniliden kloruroa sintetizatzeko lehengai gisa usatzen da.

## Sintesia

Industrilki 1,1,2-trikloroetanoa bi bideri jarraituz prestatzen da:
* 1,2-dikloroetano selektiboki kloratuz
* binil kloruroa kloroz tratatuz
${\ce {CH2=CHCl + Cl2 -> CH2ClCHCl2}}$

## Toxikotasuna

1,1,2-trikloroetanoa begiak, larruazal, arnasbideak eta urdaila narritatzen ditu. Halaber, nerbio-sistema zentralaren depresorea da eta arnasteak zorabioak, nauseak, buruko minak eta konortea galtzea ekar dezake.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «1,1,2-Trichloroethane» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-12-15).
* ↑ Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. 6th ed.Vol 1. Wiley-VCH Verlag GmbH & Co.
* ↑ 1,1,2-Trichloroethane. TCI AMERICA. SAFETY DATA SHEET.
* Datuak: Q161280
* Multimedia: 1,1,2-Trichloroethane / Q161280
# 1,1,1,2-tetrafluoroetano

1,1,1,2-tetrafluoroetanoa edo R-134a edo HFC-134a konposatu organikoa da, CF$_3$CH$_2$F formula duena, konposatu organofluoratuen familikoa eta hidrofluorokarburoen klasekoa. Gas ez-sukoia da giro-tenperaturan. Ez da toxikoa.
Hozgarrien eta aerosolen propultsatzaileetan CFCak ordezkatzeko usatu izan da ozono-geruzari kalterik egiten ez diolako, baina berotegi-efektuko gasa da ordea.14 urte irauten ditu atmosferan. Hori dela eta, Montrealgo protokoloaren Kigaliko zuzenketak bere produkzioa eta erabilera murrizteko bidean jarri du. Europar Batasunaren 2006ko zuzentarau batek ezarri zuen R-134aren erabiltzeari utzi behar zitzaiola aire girotuko ekipoetan 2010eko hamarkadan zehar.

## Sintesia

1,1,1,2-tetrafluoroetanoa sintetizatzen da trikloroetilenoa hidrogeno fluoruroarekin erreakzionaraziz.
${\ce {CHCl=CCl2 + 4 HF -> CF3CH2F + 3 HCl}}$

## Erreferentziak

* ↑ 1,1,1,2-tetrafluoromethane. .
* ↑ OzonAction Kigali Fact Sheet 7. UN environment.
* ↑ Directive 2006/40/EC of the European Parliament and of the Council of 17 May 2006 relating to emissions from air conditioning systems in motor vehicles and amending Council Directive 70/156/EEC (Text with EEA relevance). Europar Batasuna.
* ↑ Siegemund, G et als. (1999). Fluorine Compounds, Organic. Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry 7th ed.. John Wiley & Sons.
* Datuak: Q423029
* Multimedia: 1,1,1,2-Tetrafluoroethane / Q423029
# Estazolam

Estazolama konposatu organikoa da, C$_{16}$H$_{11}$ClN$_4$ formula duena triazolobentzodiazepinen familikoa. IUPACek bentzodiazepina gisa formulatzen du. Konposatu organokoratutzat jo daiteke. Solido da.
Estazolama botika hipnotiko gisa usatzen da insonmioa tratatzeko. Pilula moduan hartzen da.

## Lan egiteko modua

Beste bentzodiazepina batzuekin bezala, estazolama gamma-2 azpiunitateari lotzen zaio kloruro ioien GABA-kanal hartzailean, eta azido gamma-aminobutiriko (GABA) neurotransmisore inhibitzailearen efektuak areagotzen ditu, nerbio-sistema zentraleko bentzodiazepina-hartzaileekin lotura ez-selektiboa eginez.

## Albo-ondorioak

Estazolamak zorabioak, idorreria, ahoa lehortzea eta mugitzeko arazoak sor ditzake.
Estrazolama denbora luzez hartzeak menpekotasuna eragin dezake eta tratamendua bat-batean uzteak abstinentzia-sindromea eragin dezake.

## Kontaindikazioak

Estrazolama kontraindikatuta dago kasu hauetan: bentzodiazepinekiko hipersentikortasuna, intoxikazio alkoholiko akutua, koma, konmozioa, farmakoen abusua, epilepsia, konbultsio-krisien aurrekariak, psikosia, garuneko hipoxia, garuneko edema, angelu estuko glaukoma, depresio mentala eta giltzurruneko edo gibeleko arazoak
Estrazolama tentuz erabili behar da haurrekin, emakume haurdunekin, adinekoekin eta alkohol- edo droga-adikzioa duten pertsonekin.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Estazolam» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
* ↑ (Ingelesez) Roehrs, Timothy; Zorick, Frank; Lord, Nancy; Koshorek, Gail L.; Roth, Thomas. (1983-06). «Dose-Related Effects of Estazolam on Sleep of Patients with Insomnia» Journal of Clinical Psychopharmacology 3 (3): 152. ISSN 0271-0749. (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
* ↑ Pierce, M. W.; Shu, V. S.; Groves, L. J.. (1990-03-02). «Safety of estazolam. The United States clinical experience» The American Journal of Medicine 88 (3A): 12S–17S. doi:10.1016/0002-9343(90)90280-q. ISSN 0002-9343. PMID 1968713. (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
* ↑ (Ingelesez) Research, Center for Drug Evaluation and. (2024-08-01). «FDA requiring Boxed Warning updated to improve safe use of benzodiazepine drug class» FDA (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3045264
* Multimedia: Estazolam / Q3045264
# Flubromazolam

Flubromazolama konposatu organikoa da, C$_{17}$H$_{12}$BrFN$_4$ formula duena triazolobentzodiazepinen familikoa. IUPACek bentzodiazepina gisa formulatzen du. Solido da.
Flualprazolamak ezaugarri hipnotikoak ditu, baina inoiz ez da baimendu botika gisa erabiltzeko. Egun diseinu-droga da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Flubromazolam» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
* ↑ (Ingelesez) Noble, Carolina; Mardal, Marie; Bjerre Holm, Niels; Stybe Johansen, Sys; Linnet, Kristian. (2017). «In vitro studies on flubromazolam metabolism and detection of its metabolites in authentic forensic samples» Drug Testing and Analysis 9 (8): 1182–1191. doi:10.1002/dta.2146. ISSN 1942-7611. (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
* Datuak: Q5462609
* Multimedia: Flubromazolam / Q5462609
# Adinazolam

Adinazolama konposatu organikoa da, C$_{19}$H$_{18}$ClN$_5$ formula duena triazolobentzodiazepinen familikoa. IUPACek metanamina gisa formulatzen du. Konposatu organokloratutzat jo daiteke. Solido da.
Botika antsiolitko, antiepilektiko, lasaigarri eta antidepresibo gisa baliatzeko saio klinikoak egin baziren ere, ez du inoiz lortu sendagaien ardura gisa duten erakundeek onartzea. Diseinu-droga gisa baliatzen da egun.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) PubChem. «Adinazolam» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
# Flualprazolam

Fluaolprazolma konposatu organikoa da, C$_{17}$H$_{12}$ClFN$_4$ formula duena triazolobentzodiazepinen familikoa. IUPACek bentzodiazepina gisa formulatzen du. Solido da.
Flualprazolamak ezaugarri lasaigarriak ditu, baina inoiz ez da baimendu botika gisa erabiltzeko. Egun diseinu-droga da. Kalean flualp izenez ezagutzen da.
2019ko abenduan, Osasunaren Mundu Erakundeak flualprazolama gomendatu zuen Substantzia Psikotropikoei buruzko Konbentzioaren IV. Zerrendako sendagai gisa.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) PubChem. «Flualprazolam» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
* ↑ «News: December 2019 – WHO: World Health Organization recommends 12 NPS for scheduling» www.unodc.org (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
* Datuak: Q62018618
# Klonazolam

Klonazolama edo klonitrazolama konposatu organikoa da, C$_{17}$H$_{12}$ClN$_5$O$_2$ formula duena triazolobentzodiazepinen familikoa. IUPACek bentzodiazepina gisa formulatzen du. Konposatu organokoratutzat jo daiteke. Solido da.
Klonazolamak ezaugarri antsiolitko, antiepilektiko, lasaigarri eta antidepresibo ditu baino ez da inoiz botika gisa merkaturatu. Diseinu-droga gisa baliatzen da egun.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Clonazolam» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
* ↑ (Ingelesez) Huppertz, Laura M.; Bisel, Philippe; Westphal, Folker; Franz, Florian; Auwärter, Volker; Moosmann, Bjoern. (2015-07-01). «Characterization of the four designer benzodiazepines clonazolam, deschloroetizolam, flubromazolam, and meclonazepam, and identification of their in vitro metabolites» Forensic Toxicology 33 (2): 388–395. doi:10.1007/s11419-015-0277-6. ISSN 1860-8973. (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
* Datuak: Q19607410
* Multimedia: Clonazolam / Q19607410
# 1,4-butanodiol

Kimika organikoan 1,4-butanodiola konposatu organikoa da, alkoholen familiakoa, diolen azpifamiliakoa, HOCH$_2$CH$_2$CH$_2$CH$_2$OH formula duena. Likido kolorge likatsua da.

## Sintesia

Industrian bi bide nagusi erabiltzen dira 1,4-butanodiola prestatzeko:
- Formaldehidoa eta azetilenoa erreakzionaraziz:
${\ce {C2H2 + 2 H2CO -> C4H6O ->[H2] HOCH2CH2CH2CH2OH}}$
- Anhidrido maleikotik abiatuz:
${\ce {C2H2(CO)2O -> CH3O2CCH=CHCO2HN ->[H2] HOCH2CH2CH2CH2OH}}$

## Erabilera

1,4-butanodiola industrian plastiko, zuntz eta poliuretano batzuen disolbatzaile gisa usatzen da.
Poli(butilen tereftalato) polimeroaren sintesian ere baliatzen da. Halaber, tetrahidrofurano disolbatzaile inportantea sintetizatzeko ere erabiltzen da.
1,4-butanodiola olgetarako droga gisa ere usatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «1,4-Butanediol» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-03-27).
* ↑ (Ingelesez) 1,4-Butanediol: Properties, Reaction, Production And Uses. 2023-07-30 (Noiz kontsultatua: 2024-03-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161521
* Multimedia: 1,4-Butanediol / Q161521
# Flunitrazolam

Flunitrazolama konposatu organikoa da, C$_{17}$H$_{12}$FN$_5$O$_2$ formula duena triazolobentzodiazepinen familikoa. IUPACek bentzodiazepina gisa formulatzen du. Solido da.
Flunitrazolamak ezaugarri hipnotikoak eta lasaigarriak ditu, baina inoiz ez da baimendu botika gisa erabiltzeko. Egun diseinu-droga da. 2016an Drogen eta Droga Mendekotasunaren Europako Behatokiak eta Europolek eginiko txostenean aipatzen da lehen aldiz.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Flunitrazolam» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
* ↑ (Ingelesez) «EMCDDA–Europol 2016 Annual Report on the implementation of Council Decision 2005/387/JHA | www.euda.europa.eu» www.euda.europa.eu (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
* Datuak: Q62947
* Multimedia: Flunitrazepam / Q62947
# Ehunzango

Ehunzangoak edo Chilopoda (grezieratik, kheilos, ezpainak eta podos, hankak) askotan eskolopendra ere deituak, artropodoak dira Myriapoda taldekoak. 21 segmentuz edo metameroz osatutako gorputz luzea dute eta estua dute. Segmentu bakoitzaren bi aldeetan hankak dituzte eta 10 zentimetro arte neurtu ditzakete. Batzuek pozoina dute. Haragijaleak dira eta ehizatzeko ahoaren ondoan apendizeak dituzte. 3.300 espezie deskribatu dira.
Chilopoda eta Diplopodaren arteko ezberdintasuna hanka kopuruan dago, baina ez luzeeran, baizik eta segmentuka. Chilopodoek hanka pare bakarra dute metamero bakoitzean eta milazangoek bi hanka pare dituzte metameroko.
Mundu osoan zehar bizi dira, giro artikotik basamortuetara. Hala ere beti gune hezeetan bizi dira, hezetasun asko galtzen baitute gorputzetik.

## Sailkapena
### Desberdintasuna milazangoekin

Milazangoen eta ehunzangoen arteko ezberdintasunak publiko orokorraren ohiko galdera dira. Miriapodoen bi taldeek antzekotasunak partekatzen dituzte, hala nola gorputz luze eta multisegmentatuak, hanka asko, antena pare bakarra eta antenaren osteko organoen presentzia, baina ezberdintasun eta historia ebolutibo ezberdin asko dituzte, ehunzangoen eta milazangoen arbaso komun berriena duela 450 eta 475 milioi urte inguru bizi izan baitzen, Siluriarrean. Milazangoek antena labur eta genikulatuak (ukondo itxurakoak) dituzte substratua zundatzeko, masailezur sendo pare bat eta ezpain batean uztartutako masailezur pare bakarra; ehunzangoek antena luze eta filiformeak dituzte, baraila txiki pare bat, bi maxila pare eta atzapar pozoitsu handi pare bat.
Milazangoek bi hanka pare dituzte segmentu bakotizean, gorputzaren beheko aldean lotuta. Ehunzangoek pare bakarra dute, gorputzaren alboetan lotuta. Milazangoen mugimendua zuloak egiteko moldatuta dago eta geldoak dira, baina ehunzangoak azkarrak dira. Milazangoak detritiboroak dira, batzuk belarjaleak eta oso gutxi haragijaleak; gainera, ez dute pozoirik. Ehunzangoak haragijaleak izan ohi dira eta aurreko barailek pozoia izaten dute. Milazangoek hirugarren gorputz segmentuan dute ugal-aparatuko zuloa, eta ehunzangoek azkenekoan. Milazangoek espermatoforoa emeen barruan sartzen dute gonopodoak erabilita, baina ehunzangoetan emeek jasotzen dute espermatoforoa.

## Erreferentziak

* ↑ «Vol 45, No 3 - Centipedes and Millipedes - The Kansas School Naturalist | Emporia State University» web.archive.org 2016-11-12 (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
* ↑ (Ingelesez) Brewer, Michael S.; Bond, Jason E.. (2013(e)ko aza. 13(a)). «Ordinal-Level Phylogenomics of the Arthropod Class Diplopoda (Millipedes) Based on an Analysis of 221 Nuclear Protein-Coding Loci Generated Using Next-Generation Sequence Analyses» PLOS ONE 8 (11): e79935. doi:10.1371/journal.pone.0079935. ISSN 1932-6203. PMID 24236165. PMC PMC3827447. (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).
* ↑ (Ingelesez) Blower, John Gordon. (1985). Millipedes: Keys and Notes for the Identification of the Especies. Brill Archive ISBN 978-90-04-07698-3. (Noiz kontsultatua: 2025-01-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q43447
* Multimedia: Chilopoda / Q43447
* Espezieak: Chilopoda
# Esmeril (artilleria)

Esmerila XVI-XVIII. mendeetan erabiltzen zen kalibre txikiko artilleriako pieza bat zen. Falkonetea baino neurri txikiagokoa zen, eta bere ezaugarri nagusia zen munizioa atzeko aldetik kargatzen zela, aurreko aldetik kargatu beharrean, hau da, atzekargako arma bat zen. Batez ere gerraontzietan erabili zen, Santísima Trinidad espainiarrean, esaterako (1769-1805).

## Txupina

Badira Bilbon 1700. urtearen erdialdeko dokumentu-erreferentziak esmerilen tiroari buruzkoak. Esmerilei "txupinak" deitzen zieten, eta "txupineroa" esaten zioten, Bilbo Zaharra auzoko Urazurrutia kalean, non Bilboko bolborategia zegoen kokatua, haiekin tiro egiten zuen udal-ofizialari.

## Erreferentziak

* ↑ RAE. (2024-07-22). «esmeril | Diccionario histórico de la lengua española» «Diccionario histórico de la lengua española».
* ↑ Basas, Manuel. Urazurrutia en Allende el Puente. Bilboko Udala, 31 or..

## Ikus, gainera

* Kanoi
* Artilleria
* Txupinazo

## Kanpo estekak

* ÉMERILLON (artillerie)
* Datuak: Q5839697
# La vara rota

La vara rota Arturo Michelena venezuelarraren margolana da, 1892. urtekoa, olioa oihalean. Zezenketa bateko une latz bat deskribatzen du, zaldigainekoaren akuilua zatituta lurrean (hortik izenburua), eta zezenak zaldiari ekiten, hura hiltzekotan edo.
Lana Caracasko Arte Galeria Nazionalean dago, hainbat zirriborrorekin, Michelenak garrantzi handia eman zion gaia ondo garatzeari nonbait. Batzuen iritziz, Parisko Erakusketa Unibertsalean (1889) egon zelarik Michelena, harako Parisen antolatu zen zezenketa batean egon zen Michelena unea erretratatzeko, edo, bestela, Europako bidaia hartan Espainian edo Frantzia hegoaldean beste zezenketaren bat ere ikusiko zuen, unearen detaile eta bizitasuna hain baita zehatza.

## Erreferentziak

* ↑ Deltoroalinfinito. (2011-05-23). «Del toro al infinito: “La vara rota” de Arturo Michelena» Del toro al infinito (Noiz kontsultatua: 2023-08-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q121237535
* Multimedia: La Vara rota by Arturo Michelena / Q121237535