# Stabat Mater (ereserkia)

Stabat Mater XIII. mendeko ereserki kristaua da, Andre Mariari dedikatua. Jesus gurutziltzatzean haren ondoan ama gisa izandako sufrimendua islatzen du latinezko testua. Haren egilea Jacopone da Todi fraide frantziskotarra dela uste da, baina Inpzentzio III.a aita santua ere egiletzat jo izan dute. Titulua bere lehen lerrotik dator, Stabat Mater dolorosa mingarritik, "han dago ama minez" esan nahi duena. Stabat Mater ezaguna zen jada XIV. mendearen amaieran.
Artean, lerro hauek sortu duten errepresentazio ikonografikoa oso ezaguna da, Ama Doloreetakoaren beste adbokazioekin batera (Pietà zein Mariaren zazpi nekeak).

## Musika

Himnoa liturgian abesten da Andre Maria Doloretakoaren elizkizunetan. Berezko musika (baldin bazeukan) ez da ezagutzen, baina konpositore askok jarri diote musika Stabat Materri. Horien artean, Giovanni Pierluigi da Palestrina, Antonio Vivaldi, Franz Schubert, Franz Liszt, Antonín Dvořák, Giuseppe Verdi edo Julia Perry. Euskal Herrian Felipe Gorriti nafarrak sortu zuen bertsio bat.

## Testua eta itzulpena

Testu originala latinez idatzi zen. Euskarazko itzulpen batzuk ezagutzen dira. Arantzazuko artxiboan Hondarribiko Kaputxinoa delako batek idatzia gordetzen da, Jose Inazio Aranak Euskal-Erria aldizkarian argitaratu zuen bat 1884an, Juan Arana Loramendik idatzi zuen beste bat 1925ean.
Honako testu latinoa 1853ko brebiario batekoa da. Eta euskarazko testua Aranarena da, 1884koa. Hiru lerroko ahapaldiak ditu originalak, errima lehen bi lerroetan doalarik, baina ikus nola Aranak kopla handiak osatu zituen, euskal bertsokera tradizionalekoak, itzuli zuenean:
| 1. Stabat mater dolorósa juxta Crucem lacrimósa, dum pendébat Fílius. 2. Cuius ánimam geméntem, contristátam et doléntem pertransívit gládius. 3. O quam tristis et afflícta fuit illa benedícta, mater Unigéniti! 4. Quae mœrébat et dolébat, pia Mater, dum vidébat nati pœnas ínclyti. 5. Quis est homo qui non fleret, matrem Christi si vidéret in tanto supplício? 6. Quis non posset contristári Christi Matrem contemplári doléntem cum Fílio? 7. Pro peccátis suæ gentis vidit Jésum in torméntis, et flagéllis súbditum. 8. Vidit suum dulcem Natum moriéndo desolátum, dum emísit spíritum. 9. Eja, Mater, fons amóris me sentíre vim dolóris fac, ut tecum lúgeam. 10. Fac, ut árdeat cor meum in amándo Christum Deum ut sibi compláceam. 11. Sancta Mater, istud agas, crucifíxi fige plagas cordi meo válide. 12. Tui Nati vulneráti, tam dignáti pro me pati, pœnas mecum dívide. 13. Fac me tecum pie flere, crucifíxo condolére, donec ego víxero. 14. Juxta Crucem tecum stare, et me tibi sociáre in planctu desídero. 15. Virgo vírginum præclára, mihi iam non sis amára, fac me tecum plángere. 16. Fac ut portem Christi mortem, passiónis fac consórtem, et plagas recólere. 17. Fac me plagis vulnerári, fac me Cruce inebriári, et cruóre Fílii. 18. Flammis ne urar succénsus, per te, Virgo, sim defénsus in die iudícii. 19. Christe, cum sit hinc exire, da per Matrem me veníre ad palmam victóriæ. 20. Quando corpus moriétur, fac, ut ánimæ donétur paradísi glória. Amen. | Negar isurtzen Gurutz-ondoan Ama minduraz-betea Zegoan larri, an ikusirik Zinzillik bere Semea. Bere anima garrasi-inziriz Tristura penen dardarak Erdibi-zuben oso-ta-bizi Miñ-gorriyaren ezpatak. ¡¡O zen tristea, minberatuba Egon zan Ama dontsua, Eman ziguna berea zuben Seme bakar ta Jainkua!! Bada zegoan Ama gasoa Barruba miñez kiskaltzen, Semearenak zitzaizkalarik Begi aurrean azaltzen. ¿Zeñ da gizona, negar isurtzen Berez egungo etzana, Ikusi balu añ zori-gaitzez Kristoren Ama laztana? ¿Nor ez da bada kupiratuko Malkoz begiyak bustirik Begiratzean Kristoren Ama Bere Semeaz aiñ miñik?... Ikusi zuben Jesus, erriyen Pekatu danaz zamatzen, Eta beregaiñ millaka-miñantz Ta zigorrada zartatzen. Ikusi zuben Seme-gozoa Eriyotzaren mendean, Minbera-larriz bere Aitari Izpirituba-ustean. Bai, ¡Ene Ama amorezkoa! Kupira-biziz-beterik, Negar egiten lagun nazazu Zure miñ oyek sentirik. Lagun-nazazu nere biotza Jainko amorezz erretzen, Kristoren asmo Jaungoikozkoak Atsegiñ andiz betetzen. ¡Ama Donea! Gurutziltzatu Zanaren miñantz zorrotzak Nigan-ezarri, josita gorde Ditzan neronen biotzak. ¡Zure Semea da ainbeste pena Nigatik artu zubena! Parti-itzatzu nerekiñ, Ama; Ni naiz merezi nubena. Gurutztatuba gure amorez Dagon Jesus-en oñetan, Lagun negarrez-egoten, nere Biziko egun-danetan. Gurutz-ondoan zutik zurekiñ. Lagun egiten jartzen, Eta irautea ortse negarrez. Da nere borondatea. ¡Donzella goyen ta argidotarra! Ez izan neri, ez, latza; Lagun isurtzen zure ondoan Negar-ots samiñ garratza. Lagun ikusten Kristo-k iltzean Nigatik zenbat daraman, Jakin dezadan bere antzera Nola miñ danak eraman. Bere zauriaz ni zauriturik, Bere gurutzez josiya, Egiñ zuk, Ama, Bere odolez Ni agernadiñ garbiya. Betiko-sutik libratu nadiñ Azken-egungo trantzean, Izan zaite zu gordetzallea, Birjiña nere aldean. ¡Kristo Jainkoa! mundu ontatik Irtetekoa naizala; Garai-sarira gora nazazu, Ama-bitarte dedala. Eta gorputza ill ondorean, Nere anima gaisoa, Zurekiñ eta Birjiñarekiñ Paradisura bijoa. |

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Stabat Mater» artikulutik itzulia izan da, 2022-05-18 data duen 1088472586 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-05-18 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* ↑ Sabatier, Paul Life of St. Francis Assisi Charles Scribner Press, NY, 1919, page 286
* ↑ The seven great hymns of the Mediaeval Church by Charles Cooper Nott 1868 ASIN: B003KCW2LA page 96
* ↑ p. 574, Alighieri, Durling, Martinez (2003) Dante, Robert M., Ronald L. Oxford The Divine Comedy of Dante Alighieri: Purgatorio Volume 2 of The Divine Comedy of Dante Alighieri Oxford University Press. "The Stabat Mater by the Franciscan Jacopone da Todi."
* ↑ Stabat Mater, Volume 68 by Girolamo Abos, Joseph Vella Bondin 2003 ISBN 0-89579-531-0 page xviii
* ↑ Txantiloi:Catholic
* ↑ «Felipe Gorritiren musika eskura - Sakana» Guaixe.eus (Noiz kontsultatua: 2022-05-25).
* ↑ (Gaztelaniaz) Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Arantzazuko artxiboko bertsopaperak - Biblioteca - BDB. Base de datos sobre bertsolarismo» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2022-05-25).
* ↑ Arana, Jose Inazio. (1884). «Ama Birjina Gurutzepean (Stabat Mater)» Bertso eta Olerkien hemeroteka - www.armiarma.eus (Euskal-Erria) (Noiz kontsultatua: 2022-05-25).
* ↑ (Gaztelaniaz) VELEZ DE MENDIZABAL AZKARRAGA, Josemari. (2007-11-23). «Juan Arana, Loramendi: cien años» www.euskonews.eus (Noiz kontsultatua: 2022-05-25).
* ↑ «Stabat Mater Dolorosa and Speciosa» The Ultimate Stabat Mater Website.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q210080
* Multimedia: Stabat Mater (hymn) / Q210080