# Aleksandr Solzhenitsin

Aleksandr Isaievitx Solzhenitsin (errusieraz: Алекса́ндр Иса́евич Солжени́цын, ɐlʲɪˈksandr ɪˈsaɪvʲɪtɕ səlʐɨˈnʲitsɨn ahoskatua; Kislovodsk, 1918ko abenduaren 11a – Mosku, 2008ko abuztuaren 3a) Errusiako eleberrigile, antzerkigile eta historialaria izan zen. Gulag artxipelagoa eta Egun bat Ivan Denisovitxen bizitzan bere eleberriei esker, mundu osoan sobietar gulag edo espetxe-sistemaren bizitza ezagutarazi zuen. Bigarren Mundu Gerran aritu ondoren, sobietarren aurkako propaganda idazteagatik atxilotu eta bertan zenbait urte eman zituen. 1970ean Literaturako Nobel Saria eman zioten. 1974an SESBetik kanporatua izanik ere, 1994an itzuli zen.

## Bizitza eta literatura ekinbidea

Matematika ikasketak egin zituen. Bigarren Mundu Gerran artilleria kapitain izan zen. 1945ean atxilo hartu zuten, gutun batean Stalin kritikatzeagatik, eta kontzentrazio esparru batean eduki zuten hamaika urtez. Askatasuna lortu zuenean, Riazanen jarri zen bizitzen, eta irakasle gisa lan egin zuen 1962 urtera arte. Urte hartan bertan Egun bat Ivan Denisovitxen bizitzan eleberri laburra argitaratu zuen, kontzentrazio esparru bateko preso baten egun arrunt baten kontakizuna. Obra hori halako mugarria izan zen XX. mendeko errusiar literaturaren historian, hura izan baitzen lehena Stalinen kontzentrazio esparru batean gertatzen zena aipatzen. Hilabete batzuk geroago beste bi kontakizun argitaratu zituen: Matrionaren etxea eta Kretxetovka-ko ezezaguna. Hasitako ildoari jarraituz, Minbiziaren pabiloia (1967) eta Lehen zirkulua (1969) obretan Stalinen garaiko izua deskribatu zuen. Obra horiek Mendebaldean baino ez ziren argitaratu, eta Sobietar Batasunaren mugetatik kanpo izan zuten oihartzunagatik Literaturako Nobel saria jaso zuen 1970ean. 1970eko hamarkadan ziklo historiko baten kontakizuna idazten hasi zen, 1917ko iraultzaz geroztik bere herrialdean izandako aldaketen berri emanez. Zikloari Gurpil gorria izena jarri zion eta hiru eleberri hauez osatua zegoen: 1914ko abuztua (1971); 1916ko azaroa (1984) eta 1917ko martxoa. Bien bitartean, 1974an beste obra erraldoi baten lehen atala argitaratu zuen: Gulag uhartedia (1973-1978). Obra horretan, berriro ere, datu eta dokumentu pila batez lagundurik, Stalinen kontzentrazio esparruetako bidegabekeriak deskribatu zituen. Urte hartan bertan, 1974an, Errusiatik egotzi zuten. Zurichen jarri zen bizitzen eta bere Oroitzapenak (1975) eta Lenin Zurichen (1976) argitaratu zituen. 1976an, Estatu Batuetan egindako bisitaldi batean, han egindako hitzaldiak argitaratu zituen: Ameriketako diskurtsuak. Azkenik, Estatu Batuetan geratu zen bizitzen, Vermonten.

## Lanak

* Odin den’ Ivana Denisovicha. Mosku: Sovetskii pisatel’., euskaraz: Egun bat Ivan Denisovitxen bizitzan
* Izbrannoe. Chicago: Russian Language Specialties.
* Rakovyi korpus. Milano: Mondadori.
* V kruge pervom. New York: Harper & Row.
* Sobranie sochinenii. Frankfurt: Posev.
* Avgust chetyrnadtsatogo. Paris: YMCA-Press.
* Nobelevskaia lektsiia po literature 1970 goda. Paris: YMCAPress.
* (3 volumes) Arkhipelag Gulag, 1918–1956: Opyt knudozhestvennego issledovaniia. Paris: YMCA-Press., euskaraz: Gulag artxipelagoa (oraingoz euskara itzuli gabe).
* Pis’mo vozhdiam Sovetskogo Soiuza. Paris: YMCA-Press.
* Solzhenitsyn: A Pictorial Autobiography. New York: Noonday.
* Prusskie nochi. Paris: YMCA-Press.
* Lenin v Tsiurikhe. Paris: YMCA-Press.
* Bodalsia telenok s dubom: Ocherki literaturnoi zhizni. Paris: YMCA-Press.
* A World Split Apart. New York: Harper & Row., Irina Albertik ingelesera itzulia.
* Sobranie sochinenii. Vermont & Paris: YMCA-Press.
* Rasskazy. Mosku: Sovremennik.
* Kak nam obustroit’ Rossiiu? Posil’nye soobrazheniia. Paris: YMCA-Press.
* “Russkii vopros” k kontsu XX veka. Mosku: Golos.
* Po minute v den’. Mosku: Argumenty i fakty.
* Publitsistika. Jaroslavl: Verkhne-Volzhskoe knizhnoe izdatel’stvo.
* Na izlomakh: Malaia proza. Jaroslavl: Verkhniaia Volga.
* Rossiia v obvale. Mosku: Russkii put’.
* Proterevshi glaza. Mosku: Nash dom—L’Age d’Homme.
* Dvesti let vmeste, 1795–1995. Mosku: Russkii put’.
* Armeiskie rasskazy. Mosku: Russkii put’.
* Stolypin i Tsar’. Jekaterinburg: U-FAKTORIIA.
* Lenin. Tsiurikh — Petrograd. Jekaterinburg: U-FAKTORIIA.
* Nakonets-to revoliutsiia. Jekaterinburg: U-FAKTORIIA.
* Na vozvrate dykhania. Mosku: Vagrius.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ В Москве скончался Александр Солженицын, Gazeta.ru (Errusieraz)
* ↑ Zabala, Juan Luis. (2008-08-05). «SESBeko lan eremuei buruzko isiltasunaren urratzailea» Berria.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34474
* Multimedia: Aleksandr Solzhenitsyn / Q34474