OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Abstrakzio liriko

Abstrakzio lirikoa 1910etik aurrera garatu zen pintura abstraktuaren barruko joera bat da, pintura abstraktuaren hasiera markatzeko erreferentziatzat hartu ohi dena. Vasili Kandinski margolariaren «Lehen akuarela abstraktua» izeneko akuarelarekin hasita, urte berekoa da «Espirituala artean» lana. Kandinskyk abstrakzio espontaneo horren adibide da. 1910ean, sentimenduz betetako abstrakzio batera iritsi zen, Municheko Zikario Der Blaue Reiter taldeko artisten nahien idealki adierazgarria, bera ere partaide zelarik.
Abstrakzio lirikoaren pintoreek garatzen duten gaia artistaren emozio piktorikoaren adierazpena da, indibiduala eta berehalakoa. Errealitatea modu objektiboan irudikatzeari uko egiten diote. Margolari hauen teknikarik gogokoena akuarela izan zen, kasetoak eta apunte txikiak ere margotuz. Hala ere, olio-oihal handiak ere egin zituzten. Kolorea da nagusi formaren gainetik.
Abstrakzio lirikoaren sortzailea Kandinski (1866-1944) izan zela uste da, «5 zbk.-ko inprimaketa» (1911, Pompidou Zentroa), «Arku beltza» (1912, Pompidou Zentroa), «Konposizioa VIII» (1923, Guggenheim Museoa, New York), «Konposizio ezegonkorra» (1930, Maeght bilduma) edota «Konglomeratua» (1943, Nina Kandinsky Bilduma) bezalako lanekin. Abstrakzio lirikoaren barruan kokatu ohi den beste egile bat Paul Klee (1879-1940) da; bere lanetatik honako hauek aipa daitezke: «Senecio» (1922, Arte Museoa, Basilea), «Gaztelu eta eguzkia, 3» (1928) edo «Portua eta belaontziak» (1937, Pompidou Zentroa).
Frantzian, 1912tik aurrera, Robert Delaunayk koloreen aldi bereko kontrasteari buruzko Chevreulen teorietatik abiatuta egin zituen bere «Leihoak» eta bere lehen «Forma» zirkular kosmiko abstraktuak. Joera horren aitzindarietako bat František Kupka (1871-1957) izan zen, eta bere «Pianoaren teklak» (1909, Pragako Galeria Nazionala) lana aipa daiteke; 1912ko Udazkeneko Aretoan «Amorfo, ihesaldia bi koloretan» eta 1913an «Plano bertikal urdin eta gorriak» erakutsi zituen.
Garai berean, Errusian, Mikhail Larionovek eta Natalia Gontxarovak abstrakzio hutseraino eraman zuten fenomeno argitsuaren transkripzio metodoa, raionismo deitu ziotena.
Ondoren, Bigarren Mundu Gerraren ondoren, paristar artista batzuek abstrakzio lirikoa landu zuten, abstrakzio geometrikoaren aurka. Abstrakzio lirikoa artearen mugimendu bat da, kolorearekin eta forma geometrikoekin adierazten dena.

## Erreferentziak

* ↑ «Abstracción lírica, pintura, artistas y origen del estilo» www.todocuadros.ar.
* ↑ Carrassat, P.F.R.; Marcadé, I.. (2004). Movimientos de la pintura. in: Reconocer el arte Larousse. Bartzelona: Spes Editorial, S.L. ISBN 84-8332-596-9..}}

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1147263
# Xabier Eskurza

Xabier Eskurza García (Trapagaran, Bizkaia, 1970eko urtarrilaren 17a) euskal herritar futbolari ohi bat da. Erdilaria postuan jokatu ohi zuen.
Erretiratu ostean entrenatzaile baimena atera zuen baina ez du lanbide horretan jardun izan, aldiz, kirol aholkularitza bat sortu zuen.

## Jokalari ibilbidea

2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | UEFA | UEFA | Errekopa | Errekopa | Besteak | Besteak | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Bilbao Athletic | 2.B | 1988/89 | 33 | 2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 33 | 2 |
| Bilbao Athletic | 2. | 1989/90 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 3 | 0 |
| Bilbao Athletic | 2. | 1990/91 | 17 | 4 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 17 | 4 |
| Bilbao Athletic | Denera | Denera | 53 | 6 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 53 | 6 |
| Athletic | 1. | 1989/90 | 22 | 1 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 25 | 1 |
| Athletic | 1. | 1990/91 | 20 | 2 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 23 | 2 |
| Athletic | 1. | 1991/92 | 32 | 2 | 7 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 39 | 3 |
| Athletic | 1. | 1992/93 | 5 | 1 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 5 | 1 |
| Athletic | 1. | 1993/94 | 35 | 1 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 38 | 1 |
| Athletic | Denera | Denera | 114 | 7 | 16 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 130 | 8 |
| Barça | 1. | 1994/95 | 15 | 0 | 2 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | 1 | 0 | 19 | 0 |
| Barça | Denera | Denera | 15 | 0 | 2 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | 1 | 0 | 19 | 0 |
| Valentzia | 1. | 1995/96 | 27 | 1 | 4 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 31 | 1 |
| Valentzia | 1. | 1996/97 | 25 | 1 | 0 | 0 | - | - | 3 | 0 | - | - | - | - | 28 | 1 |
| Valentzia | Denera | Denera | 52 | 2 | 4 | 0 | - | - | 3 | 0 | - | - | - | - | 59 | 2 |
| Mallorca | 1. | 1997/98 | 24 | 0 | 6 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 30 | 1 |
| Mallorca | Denera | Denera | 24 | 0 | 6 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 30 | 1 |
| Oviedo | 1. | 1998/99 | 24 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 25 | 0 |
| Oviedo | 1. | 1999/00 | 27 | 0 | 4 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 31 | 0 |
| Oviedo | Denera | Denera | 51 | 0 | 5 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 56 | 0 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 309 | 15 | 33 | 2 | 1 | 0 | 3 | 0 | - | - | 1 | 0 | 347 | 17 |

## Kanpo estekak

* Xabier Eskurzaren Athletic Klubeko fitxa irakurgai
* Datuak: Q1573570
# Abstrakzio geometriko

Abstrakzio geometrikoa 1920ko hamarkadatik aurrera garatutako arte abstraktuaren kapitulu bati, eta forma geometriko sinpleen erabileran oinarritzen da, espazio irrealetan egindako konposizio subjektiboetan konbinatuta. Aurreko garaietako artista plastikoen gehiegizko subjektibismoaren aurkako erreakzio gisa sortu zen, emozio hutsetik aldentzeko ahaleginean. Artista horien diskurtso kritikoa bi dimentsioen gorespen sutsuarekin osatzen da, aurreko mugimendu gehienek errealitate tridimentsional bat irudikatzen saiatzeko egiten zuten ahaleginaren aurrean.
Vasili Kandinski izan zen bere aitzindari nagusia eta artista abstraktuen belaunaldi oso bateko maisurik eraginkorrena. Kazimir Malevitx eta Piet Mondrian ere bultzatzaileen artean daude, eta bi kultura horietan geometria adierazpen artistiko eta apaingarri gisa erabili zuten antzinako kulturen eragina ere ikus daiteke. Hori da islamiar artetik kontserbatzen diren zeramika eta mosaikoen kasua, arau erlijiosoak giza irudiaren irudikapena saihestera behartzen baitu. Antzinako Greziako eta Erroma inperialeko kultura klasikoak ere bai, non errealitatean ezagutu ezin diren erreferenterik gabeko dekorazio-elementuak erruz erabili ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]
* ↑ (Ingelesez) Abdullahi, Yahya; Embi, Mohamed Rashid Bin. (2013-06-01). «Evolution of Islamic geometric patterns» Frontiers of Architectural Research 2 (2) doi:10.1016/j.foar.2013.03.002. ISSN 2095-2635..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2316866
* Multimedia: Geometric abstraction / Q2316866
# Suprematismo

Suprematismoa (errusieraz: супремати́зм) Errusiako arte-mugimendua izan zen, Kazimir Malevitxek 1913an, Errusiako abangoardiaren giroan sortua. Mugimenduaren manifestua 1915ekoa da, eta Malevitxek eta Vladimir Maiakovski poetak sinatua da. Malevitxen koadroak ordura arteko obra abstrakturik erradikalenak izan ziren, forma geometriko bakunak —laukia, zirkulua, gurutzea eta hirukia— eta kolore-gama murritza erabiltzen baitzituen. Sentiberatasun plastiko hutsak gidaturik, artistak helburu praktikoetatik eta estetikoetatik at dagoen obra iritsi behar zuen, artearen erabilgarritasun-funtzioa aldarrikatzen zuen konstruktibismoaren aurka. Malevitxek eragin handia izan zuen Mendebaldeko artearen eta diseinuaren aurrerabidean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q191970
* Multimedia: Suprematism / Q191970
# Shah Jahan

Mirza Shahabuddin Baig Muhammad Khan Shah Jahan (Sha Jahan edo Shajehan ere deitua, 1592ko urtarrilak 5-1666ko urtarrilak 22), mogoldar inperioaren gobernaria izan zen Indian 1628 eta 1658 bitartean. Sha Jahan izena, persieratik dator, شاه ‌جهان, "munduko erregea" esan nahi duena, eta bereziki Taj Mahala eraiki zuelako da ezaguna, bere bigarren emaztea izan zen Arjumand Bano Begumentzako, Mumtaz Mahal (Jauregiko Bitxia) bezala ezaguna, monumentua zena, honekin, 1612ko maiatzean ezkondu zelarik, 20 urte zituenean.
Hainbat eraikinen bultzatzailea izan zen, hauetariko batzuk gaur egun Gizateriaren Ondare izendatu dituelarik UNESCOk:
* Taj Mahal, (Agran)
* Moti Masjid (perlazko meskita), (Agran)
* Moti Masjid (perlazko meskita), (Lahoren)
* Gotorleku Gorria, (Delhin)
* Jama Masjid meskita, (Delhin)
* Shah Jahan meskita, (Thattan)

## Ikus, gainera

* Orchha
* Datuak: Q83672
* Multimedia: Shah Jahan I / Q83672
# Glutationa

Glutationa konposatu organikoa da, C$_{10}$H$_{17}$N$_3$O$_6$S formula duena, tripeptidoen klasekoa. Glutamato, zisteina eta glizina aminoazidoak lotuaz eratzen da. Hortaz bere egitura kimikoan azido karboxiliko, amina, amida eta tiol funtzio-taldeak daude. Solidoa da.
Glutationa organismo bizidunetan biosintetizatzen da eta landareen, animalien, onddoen eta bakterio eta arkea batzuen agente antioxidatzailea da. Glutationa gai da zelulak babesteko oxigeno-espezie erreaktiboetatik, erradikal askeetatik, peroxidoetatik, lipido-peroxidoetatik eta metal astunetatik.
Animaliengan zelula guztiak gai dira glutationa biosintetizatzeko, baina gibelaren papera ezinbestekoa da. Bakterioen artean Cyanobacteria eta Pseudomonadota generokoak dira glutationa sintetizatzeko gauza, arkeen artean halobakterioek bakarrik dute gaitasun hori.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Glutathione» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2025-02-11).
* ↑ Pompella, Alfonso; Visvikis, Athanase; Paolicchi, Aldo; Tata, Vincenzo De; Casini, Alessandro F.. (2003-10-15). «The changing faces of glutathione, a cellular protagonist» Biochemical Pharmacology 66 (8): 1499–1503. doi:10.1016/S0006-2952(03)00504-5. ISSN 0006-2952. (Noiz kontsultatua: 2025-02-11).
* ↑ Sies, Helmut. (1999-11-01). «Glutathione and its role in cellular functions» Free Radical Biology and Medicine 27 (9): 916–921. doi:10.1016/S0891-5849(99)00177-X. ISSN 0891-5849. (Noiz kontsultatua: 2025-02-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q116907
* Multimedia: Glutathione / Q116907
# A koentzima

A koentzima (CoA edo CoA SH laburtua) gantz-azidoen beta oxidazioan eta biosintesian parte hartzen duen garrantzi handiko koentzima da. Azido azetikoarekin erreakzionatzen duenean, azetil taldea bereganatzen du azetil-CoA agertuz, zelularen metabolismoan funtsezko zeregina burutzen duen molekula.
Zisteaminaren tiol (SH) taldeari esker, azido karboxilikoekin (oro har) erreakzionatu dezake, tioesterrak agertuz, azilo taldearen eramaileak direnak:
Erreakzioa : CoA-SH + R-COOH => CoA-S-CO-R ( + H2O )
Lipidoen katabolismoan ez ezik, Krebs zikloaren aurretik gertatzen den azido pirubikoaren deskarboxilazioan ere parte hartzen du A koentzimak

## Egitura molekularra

Osagaiak hauek izanik:
1.- adenosina 3 fosfatoa 2.- pirofosfatoa 3.- azido pantoikoa 4.- beta-alanina 5.- zisteamina
(3+4 = azido pantotenikoa)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q407635
* Multimedia: Coenzyme A / Q407635
# Mesna

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Sodio 2-sulfaniletansulfonatoa, arruntean mesna deitua, zistitis hemorragikoa prebenitzeko erabiltzen den detoxifikazio-agente bat da. Zistitis hori ziklofosfamida eta ziape nitrogenatuen familiako beste antineoplasiko batzuk jasotzen dituzten minbizia duten pazienteetan ager daiteke.
Lorazepam 1988an merkaturatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Fischer, Janos; Ganellin, C. Robin. (2006). Analogue-based Drug Discovery. John Wiley & Sons, 489 or. ISBN 9783527607495..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q424997
# Amena Karimyan

Amena Karimyan (Herāt, 1996) afganistandar astronomoa, ingeniari zibila, irakaslea, aktibista eta idazlea da. Emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea eta astronomiaren aitzindaria bere herrialdean. Ingeniari zibila ere bada, eta Kayhana Astronomical Group sortu zuen, astronomiaren alorrean gazteak eta emakumeak bultzatzen dituen erakundea. Munduko 100 emakume inspiratzaileenen artean sailkatu zuen BBC 100 Womenek 2021ean.

## Ibilbidea

Karimyan ingeniaritza zibilean lizentziatu zen Herateko Unibertsitatean. Ingeniari lanetan jardun zuen Nazio Batuen (NBE) NBE-Habitat proiektuan. 2018an, Karimyanek eta Sohail Karimik Kayhana Astronomia Taldea sortu zuten. 2021ean talibanek Afganistan hartu zutenean, mehatxuak jaso zituzten, eta ihes egitera behartua ikusi zuen bere burua. Pakistanerako muga zeharkatu eta Austriako enbaxadara joan zen, bertan azterketa zientifikoak egiteko aldiz aurretik eman zioten bisa bat jasotzera. Bidean, talibanek harrapatu eta jo egin zuten. Askatu zutenean, bidaiarekin jarraitu zuen. Austriako enbaxadara iristean, bisa ukatu egin zioten. Kazetari talde batek lagundu zion, eta Austriako gobernura jo zuen. Alemaniako Gobernuaren arreta piztu zuen kasuak, eta bisa bat eman zion Karimyani, gaur egun Alemanian errefuxiatuta dagoenari.

## Aintzatespenak

* 2025eko otsailean Durangoko (Bizkaia) San Agustin Kulturgunean zientzialariren ekarpenak jarri ziren paneletan ikusgai. Otsailaren 11n emakume eta neska zientzailarien eguna zela eta, Euskal Herriko eta nazioarteko hamabi emakumeetako bat izan zen.
* 2021ean, BBCk urteko 100 emakume inspiratzaileenen zerrendan sartu zuen.
* Urte horretan bertan, bere proiektua Munduko Astronomia Batasunaren Teleskopioak Denontzat (2021) lehiaketako irabazleen artean egon zen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Penelas, Sandra. (2023-03-25). «“No quiero que las jóvenes afganas desperdicien sus vidas”» El Periodico de Espana.
* 1 2 «BBC 100 Women 2021: Who is on the list this year?» BBC News 2021-12-07.
* ↑ «SOS Mitmensch: Deutschland brachte afghanische Forscherin Amena Karimyan in Sicherheit» Austria Presse Agentur - Originaltext Service (APA - OTS) 2022-01-10.
* ↑ Vaupotič, Vesna. (2021-12-04). «Prevarana ljubiteljica zvezd in matematike» Dnevnik.
* ↑ «[ARGAZKI GALERIA: Emakume zientzialarien lana, ikusezintasunetik argitara - Durango»] Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2025-02-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110063125
# Bazkaria belar gainean

Bazkaria belar gainean (frantsesez 'Le déjeuner sur l'herbe'), hasiera batean Le Bain (Bainua) deitua, oihal gaineko olio-pintura da, Édouard Manetek margotua. 1862-1863 bitartean sortua, biluzik dagoen emakumea eta guztiz jantzita dauden gizonezkoak kontrajartzen dira. Salon des Refusés (Baztertuen Aretoa) delakoan lehen aldiz erakutsi zenean hautsa harrotu zuen margolan honek. Egun, Parisko Orsay museoan dago.

## Deskribapena

Biluzik dagoen emakumea egiteko, Manetek emaztea (Suzanne Leenhoff) eta modelo kutuna (Victorine Meurent) erabili zituen, lehenengoaren burua baina bigarrenaren gorputz potoloagoa baititu koadroko emakumeak. Gorputza argitsua du, eta zuzenean ikusleari begira dago. Ondoko gizonak Manenten anaia (Eugene Manet) eta koinatua izatekoa (Ferdinand Leenhoff) dira, dandien modura jantzita. Emakumea ez balego bezala daude solasean biak. Aurrean, emakumearen arropak, fruta bete saski bat eta ogi-zerra bat, izadi hil baten antzera.
Atzean beste emakume bat errekan bainatzen da. Lehen planoko irudien aldean handiegi, haien gainetik zintzilikaturik dirudi. Azkar margotutako hondoak ez dauka apenas sakontasunik, eta "argazkien" argia, zertxobait artifiziala gainera, erabiliz (ia itzalik ez dago), ikusleak uste du barreneko eszena dela, eta ez kanpokoa.
Eguneroko gertaera bada ere, Manetek propio tamaina handia aukeratu zuen, normalean ospe handiko gaietarako erabiltzen dena. Margolanaren estiloa garaiko ohitura akademikoei ez zien eutsi: pintzelkadak ezkutatzen ahalegindu gabe, bukatzeko dagoela ematen du zenbait tokitan. Orobat, biluztasunak ez du bat egiten Cabanel edo Ingresen irudi akasgabeekin.
Maneten margolan honek Frantziako publikoa asaldatu zuen. Izan ere, ez da pintura errealista Daumieren zentzuan, baina artisaren askatasunaren aldeko aldarrikapena da. Emakume bat biluzik guztiz jantzirik dauden bi gizonezkoekin batera agertzeak garaiko zuzentasunaren kontra jo zuen, are gehiago pertsonaiak hain familiarrak izanda.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q152509
* Multimedia: Le Déjeuner sur l'herbe by Manet / Q152509
# Musua ohean

Musua ohean, frantsesez Dans le lit, le baiser, 1892ko Henri de Toulouse-Lautrec frantziar margolariaren olio-pintura bat da. Lau margolanez osatutako multzo batean dago, ta 70x64 cm-ko tamaina du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28495679
# Sebastián Mendívil

Sebastián Mendívil Urquijo (Barakaldo, 1915eko urtarrilaren 20a - 2014ko ekainaren 4a) bizkaitar anarkista izan zen, Euzko Gudarostearen eta CNTren Bakunin batailoiko tenientea izan zen.

## Biografia

Done Bikendiko familia sozialista batean jaioa, 1931n Labe Garaietan hasi zen lanean. Gerra Zibila piztu zutenean, miliziano eta gudaria izan zen. Santoñako hitzarmena eta gero, itsasontzi batean atxilotu zuten eta Eskolapioen presondegitik ihesi ondoren, Gurseko kontzentrazio-esparruan preso hartu zuten.
Bigarren Mundu Gerran naziek atxilotu zuten baina Erresistentzian sartzea lortu zuen. 1949an etxera itzuli eta Teodora Urkiagarekin ezkondu zen. Kontulari moduan lan egin zuen eta sozialista bilakatu zen.

## Liburuak

Memoria-liburu bi idatzi ditu:
* Miliciano, militar y fugitivo: Memorias de un baracaldés (1992)
* Euskal Herria, la nación de los vascos: Reflexiones de un baracaldés (1996)

## Erreferentziak

* ↑ Abizenak Mendívil Urquijo idaztea euskal herritar honen aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, Mendibil Urkixo onartu du deitura horien grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ La longeva historia de amor del socialista y la emakume
* ↑ Gorriti, Iban. (2014/06/07). «La cara visible del batallón Bakunin de la CNT» Deia.
* Datuak: Q17353282
# Olympia (Manet)

    Artikulu hau Maneteko margolanari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Olympia (argipena)».
Olympia Édouard Manetek 1863an margotutako olio-pintura errealista da. Egun Parisko Orsay museoan dago, 1890ean frantziarrek erosi ondoren Claude Monetek antolatutako diru bilketa publikoaren bidez.
Maneten Bazkaria belar gainean margolanak hautsa harrotu bazuen 1863an, Olympia hau are eskandalugarriagoa izan zen 1865ean lehen aldiz erakutsi zenean. "Ezmorala" edo "oiesa" gisako adjektiboak jaso zituen.
Honelako margolan batek aurrekariak zituen arte historian, hala nola Giorgioneren Venus lotan, Tizianoren Urbinoko Venus, Goyaren Maja biluzik edo Ingresen Odaliska Handia. Baina Manetek ez zuen jainkosa bat islatu, haragi eta hezurreko pertsona bat baizik, maila handiko prostituta bezeroaren zain. Are gehiago, Olympia ez dago guztiz biluzik, gauza txiki batzuk (orkidea hilean, eskumuturrekoa besoan, lokarria lepoan eta espartinak oinetan) baitarama. Horrek, hain zuzen ere, neskaren biluztasuna eta erotismoa areagotzen ditu.
* Giorgione: Venus lotan
* Tiziano: Urbinoko Venus
* Goya: Maja biluzik
* Ingres: Odaliska Handia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q737062
* Multimedia: Olympia (Édouard Manet) / Q737062
# Rue de Moulinsen saloia

Rue de Moulinsen saloia, baita ere Rue de Moulinsen burdeleko saloian (frantsesez: 'Salon de la rue des Moulins'), Henri de Toulouse-Lautrec margolari frantsesak 1894 eta 1895ean egin zuen lana da. Margolana Frantziako Albiko Toulouse-Lautrec Museoan erakusten da. Tamainua hau da: 111,5 × 132,5 zm.

## Historia

Toulouse-Lautrec burdeletan ibiltzen zen, Parisko Moulins kalean zegoen honetan bezala. Bezero bezala joaten zen, baina baita lekuko bezala ere, askotan bere lehengusu Tapie de Celeyran doktorearekin batera. Batzuetan, aste osoak igarotzen zituen haietako batean, prostituten eguneroko bizitza margotzen eta zirriborratzen. Artistaren gustuko gaia zen; bere lanetan XIX. mendeko Parisko gauaren benetako testigantza grafikoa utzi zuen.

## Deskribapena

Toulouse-Lautrecek zenbait zirriborro egiten zituen behin betiko pinturak egin aurretik. Lan honetan prostituta batzuk ikusten dira bezeroen zain, belus gorriko dibanetan. Mototsa goian duen eta lepo altuko soineko arrosa duen irudia, beste emakumeen arropa arinarekin kontrastatzen duena, "Gobernaria" edo "madame" da, emagalduei begirada ebaluatzaile baina ia errukiorra zuzentzen diena. Bere posizioak tentsioa adierazten du; kezkatua dirudi.
Bere ondoan, Mireille dago, margolariaren gogokoena, soineko urdin batekin eta takoizko zapatekin, lasai-lasai eserita. Bere irduia margolanaren erdigunea da. Lan honetan ere nola Toulouse-Lautrecek atseginago irudikatzen zituen prostitutak bezeroak eta proxenetak baino ikus daiteke.
Kolorea da nagusi koadro honetan. Konposizioa, nolabait, deszentratua dago, espazio huts zabalak utziz. Atzetik, irekidura batetik, argia sartzen da eta horrek margolanari sakontasun sentsazioa ematea lortzen du. Argiak prostituten aurpegietan eta lepoetan jotzen du; haien aurpegiak, berriz, ilunpean geratzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ P. F. R. Carrassat, Maestros de la pintura, Spes, 2005. ISBN 84-8332-597-7
* ↑ Victoria Charles, Joseph Manca, Megan McShane, 1000 Chefs-d'œuvre de la peinture, Parkstone International, 2014, 389 or.

## Ikus, gainera

* Inpresionismo ondokoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3607539
# San Tomas Akinokoaren tentazioa

San Tomas Akinokoaren tentazioa (gaztelaniaz: Tentación de Santo Tomás de Aquino) Diego Velázquez margolari espainiarrak 1632. urtean olioa mihise gaineko teknika erabiliz margotu zuen koadroa da. Espainiako Orihuelan dagoen Elizbarrutiko Arte Sakratuaren Museoan gordetzen da. Diego Velazquezek 1631n Italiatik itzuli eta gutxira margotu zuen.

## Egilea

Margolan hau, hasiera batean, Murtziako Nicolás de Villacis margolariari eta Alonso Canori egotzi zitzaien, baina 1920ko hamarkadan, azkenik, Velázquez margolariari egotzi zioten.

## Deskribapena

Tamainu handiko margolana da: 203x244 zm.
Koadroak Tomas Akinokoaren biografian jasotako gertaera irudikatzen du. Prostituta batek berarengana jo zuen oraindik nobizio zenean. Akinokoak tentazioari aurre egin zuen, horretarako suaz piztutako egur bat erabiliz. Margolanaren elementu naguisa santua da, bi aingeruen artean jasota. Santuaren aurpegiak tentazioaren aurkako borroka biziaren ondorioak erakusten ditu. Bi ainguren bat prestatzen ari da kastitatea sinbolizatzen duen xingola zuri bat santuari lotzeko. Santuaren oinetan erabilitako egurra ikus daiteke. Atzealdean, ezkerrean, zehaztasun gutxikin prostituta ihes egiten ikus daiteke. Lurrean ere Akinokoak erabiltzen zituen lan tresnak ikus daitezke, liburuak zein idazteko luma. Ezkerrean ere ate irekia ikus daiteke; ate irekia Velázquezek sarritan erabilitako teknika zen batez ere margolanaren espazioa zabaltzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Velázquez. Catálogo de la Exposición. Pradoko museoa, 1990
* ↑ https://www.iacjuangilalbert.com/events/descobreix-una-obra-dart-les-temptacions-de-sant-tomas-daquino-de-diego-velazquez/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1113846
* Multimedia: Tentación de Santo Tomás de Aquino, de Diego Velázquez (Museo Diocesano de Arte Sacro de Orihuela) / Q1113846