# Fania Lewando

Fania Lewando (yiddishez: פֿאַנני לעװאַנדאָ), jaiotzez Fiszelewicz, (Włocławek, 1888 – 1941) judu jatorriko poloniar-lituaniar sukaldari, nutrizionista eta sukaldaritzako liburuen egilea izan zen. Dieto-Jarska Jadłodajnia jatetxe begetarianoa zuzendu zuen Vilniusen eta 1938an yiddishazko lehen errezeta-liburu begetarianoa idatzi zuen.

## Bizitza

Haim Efraim Fiszelewicz arrain-saltzailearen eta Esther-Malakalah Stulzaften alaba, Fania Fiszelewicz Włocławeken jaio zen. Bere senide gehienek Ingalaterrara edo Estatu Batuetara emigratu zuten. Fania Lazar Lewando arrautza-saltzailearekin ezkondu zen. Errusiako Gerra Zibilean Vilniusera joan ziren bizitzera, eta Estatu Batuetara emigratzen saiatu ziren, baina bisa ukatu zieten.
Fania Lewando ezaguna egin zen Vilniusko Niemiecka kalean Dieto-Jarska Jadłodajnia jatetxe begetarianoa irekitzeagatik. Pertsona ospetsu ugari jatetxe hori bisitatu zuten, Marc Chagall margolariak eta Itzik Manger kantautoreak barne. Sukaldaritza eskola bat ere ireki zuen jatetxetik gertu. 1938an yiddishazko lehen errezeta-liburu begetarianoa argitaratu zuen: Ṿegeṭarish-dieṭisher kokhbukh: 400 shpayzn gemakht oysshlishlekh fun grinsn. Dieta begetarianorako egokitutako errezeta judu ugari zituen, eta Ingalaterran eta Estatu Batuetan ere ezaguna egin zen. Egilea Heinz enpresari errezetak merkaturatzen saiatu zen.
Lewando senar-emazteak 1941ean hil ziren, Sobietar Batasuneko inbasio nazian. 2017an Gunter Demnig alemaniar artistak Stolperstein bat ezarri zuen Vilniusen haien omenez.

## Lanak

* װעגעטאריש דיעטישער קאכבוך: 400 שפייזן געמאכט אויסשליסלעך פון גרינסן (Ṿegeṭarish-dieṭisher kokhbukh: 400 shpayzn gemakht oysshlishlekh fun grinsn) (1938)
** Ingelesezko itzulpena: The Vilna Vegetarian Cookbook. Garden-Fresh Recipes Rediscovered and Adapted for Today's Kitchen (2015)
** Polonierazko itzulpena: Dietojarska kuchnia żydowska (2020)

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Ingelesez) Underwood, Nick. (2019). «Vegetarianism as Jewish Culture and Politics in Interwar Europe» in Labendz, Jacob Ari; Yanklowitz, Shmuly Jewish veganism and vegetarianism : studies and new directions. Albany: SUNY Press, 23-46 or. ISBN 9781438473628..
* ↑ (Ingelesez) Prever, Victoria. «Healthy eating from a different lifetime» The Jewish Chronicle 2016-03-10 (Noiz kontsultatua: 2024-07-11).
* 1 2 3 4 5 6 (Ingelesez) Lewando, Fania; Jochnowitz, Eve; Sicher, Efraim. (2015). «Fania Lewando: A Lost Treasure from Jewish Vilna» The Vilna Vegetarian Cookbook. New York: Schocken Books, xxxiii–xxxvii or. ISBN 9780805243277..
* ↑ (Ingelesez) Aderet, Ofer. «Veggie Burgers in 1930s Vilna – a Jewish Chef Ahead of Her Time» Haaretz 2015-05-26 (Noiz kontsultatua: 2024-07-11).
* ↑ (Polonieraz)(Yiddishaz) «Fanni Levando: Vegetarish-dietisher kokhbukh : 400 shpayzn gemakht oysshlislekh fun grins» Biblioteka Narodowa (Noiz kontsultatua: 2024-07-11).
* ↑ (Ingelesez) Karpinowitz, Abraham; Mintz, Helen. (2016). Vilna my Vilna : stories. (1. argitaraldia) Syracuse, New York, xxiii or. ISBN 9780815653523..
* ↑ (Ingelesez) «Traces of Jewish Cuisine in Vilnius» Go Vilnius (Noiz kontsultatua: 2024-07-11).
* ↑ (Ingelesez) Di froyen : conference proceedings : women and Yiddish, tribute to the past, directions for the future. New York: National Council of Jewish Women, New York Section, Jewish Women's Resource Center, 55 or. ISBN 9781879742505..
* ↑ (Ingelesez) Beliauskas, Žilvinas. «Stolpersteine in Vilnius: a meeting with relatives of famous Lithuanian Jews» Vilnius Jewish Public Library jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2022-01-08) (Noiz kontsultatua: 2024-07-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55526740
* Multimedia: Fania Lewando / Q55526740