OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Olavi Paavolainen

Olavi Paavolainen (Kivennapa, 1903ko irailaren 17a - Helsinki, 1964ko uztailaren 19a) finlandiar idazle, poeta, entsegulari eta kazetaria izan zen. Tulenkantajat talde literarioaren parte izan zen, liberala eta Europazalea.

## Biografia

Karelia eskuladeko Kivennapa herrian jaio zen, gaur egun Errusia den arren garai hartan Finlandiako Dukerri Handiaren parte zen. Bere aita Parlamentuko kide bihurtu zenean Helsinkira joan zen familia eta hamabi urete baino ez zituen arren orduan hasi zen poesiak idazten. 1921 eta 1925 artean Helsinkiko Unibertsitatean estetika eta literatura ikasi zituen, baina ez zen graduatu. Garai hartan hasi zen poesiak argitaratzen baina Olavi Lauri ezizena erabiltzen zuen. Biluztasuna tratatzen zuen eta dandytzat zuen bere burua, emakume zahar boteretsuen interesa erakarri zuen, denen artean garrantzitsuena Minna Craucher izan zen, eskuin muturreko espia zena.
1927an Parisera egin zuen bidaia eta Ylioppilaslehti aldizkarian argitaratu zituen bere iritziak. 1928an Mika Waltari idazlearekin batera Valtatiet ("errepideak") argitaratu zuen, erromantizismoaren inguruko gazteen manifestua izatea helburu zuen poema. 1929an Nykyaikaa Etsimässä ("garai modernoen bila") manifestua atera zuen, Lehen Mundu Gerraren ondoren Europak izan zuen modernizazioaren guneak aztertzen zituen bertan.
1930 hamarkadako giro kontserbadorean Paavolaien bakartua sentzitzen hasi zen eta Finlandiaren atzerakada sozio-ekonomikoa ikusita esan zuen garaia bazela "abiaduraren garai berriari, mekanizazioari, kosmopolitasunari, kolektibotasunari eta Europako esperientziari ahotsa jartzeko". 1936an Alemaniara bidaia egin zuen eta itzuleran nazismoaren aspektu erakargarriak eta kritikagarriak aipatu zituen. 1937an Hego Amerikan barrena ibili zen, Brasilen, Argentinan eta Paraguaien, eta 1939an Sobietar Batasuna bisitatu zuen. Bigarren Mundu Gerra garaian Finlandiako gobernuaren informazio departamentuan izan zen.
1947an Finlandiako irratiko antzerki zuzendari izendatu zuten. Zalantzak izan bazituen ere lan hau onartzerakoan, irratiko antzerkiek arrakasta itzela izan zuten gerra osteko Finlandian. 1950 hamarkadan Hertta Kuusinen politikari komunistaren lagun mina bihurtu zen. Kuusinen Sobietar Batasuneko alderdi komunistaren zuzendaritzan zegoen eta Paavolainen-en pentsaera erabat aldatu zen. 1960 urtean Urho Kekkonen presidenteak Eino Leino Saria eman zion.
Bizitzako azken urteetan gainbehera etorri zitzaion eta beti nekatuta eta sarritan mozkortuta azaltzen zen lanera. 1964 urtean hil zen alkoholismoaren eraginez Helsinkiko Kivelä ospitalean.

## Lanak

* Valtatiet (1928, Mika Waltari-rekin)
* Nykyaikaa etsimässä (1929)
* Keulakuvat (1932)
* Suursiivous eli kirjallisessa lastenkamarissa (1932)
* Kolmannen Valtakunnan vieraana (1936)
* Lähtö ja loitsu (1937)
* Risti ja hakaristi (1938)
* Karjala - Muistojen maa (1940, editorea)
* Rakas entinen Karjala (1942, editorea)
* Synkkä yksinpuhelu I-II (1946)

## Erreferentziak

* ↑ Olavi Paavolainen. (Noiz kontsultatua: 2017-11-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4115755
* Multimedia: Olavi Paavolainen / Q4115755
# Tauno Palo

Tauno Valdemar Palo (Helsinki, 1908ko urriaren 25a – Helsinki, 1982ko maiatzaren 24a) finlandiar aktore eta abeslaria izan zen. Tauno Palo eta Ansa Ikonen finlandiar zinemaren urrezko garaiko aktore-bikote bihurtu ziren.

## Biografia

Tauno Brännäs izenarekin jaio zen baina 1935 urtean izena aldatu zuen. Kimikari lanetan ari zela, Sörnäinen hiriko Langileen Klubeko antzerki taldean sartu zen. Klub honetako zuzendaria Aarne Orjatsalo aktore famatua zen eta honek bere ahotsaz liluratuta 1931 urtean kastingetara aurkezteko animatu zuen, zinema isilaren garaia amaitzear zegoela ohartuta. Kimikari lana utzi eta Finlandiako Antzerki Nazionalean sartu zen, baina 1938 arte ez zuen paper nagusirik lortu.
Ansa Ikonen aktorea ezagutu zuen eta zinemako bikote bihurtu ziren, elkarrekin 12 filme grabatu baitzituzten. Bizitza errealean ez zuten bestelako bikote harremanik izan. 1930 hamarkadan abeslari ere aritu zen eta bere filmetako soinu bandatan abesten jardun zuen.
Kulkurin Valssi filmean Finlandiako zinemaren historiako hitz ezagunenak esan zituen: "noizbait gogoratua izango naiz ez garai batean izan nintzen gizonaren itzal gisa, baizik eta orain naizenaren gizonaren itzal gisa".
1967an berriz ekin zion diskak grabatzeari.

## Filmografia hautatua

* Jääkärin morsian (1931, Tauno Brännas izenarekin)
* Kaikki rakastavat (1935, "guztiok maite dugu norbait")
* Vaimoke (1936, "emaztetan")
* Kulkurin valssi (1941, "eskaleen walsa")
* Rosvo-Roope (1949, "Rob lapurra")
* Se alkoi sateessa (1953, "euria hasi zuen")
* Tuntematon sotilas (1955, "soldadu ezezaguna")
* Tulipunainen kyyhkynen (1961, "uso gorria")

## Diskografia hautatua

* Tuulikki (1934, Odeon A 228258) - walsa
* Tuohinen sormus (1934, Odeon A 228282) - a jenkka
* Syksyn tullessa (1935, Odeon A 228327) - walsa
* Mieheke (1936, Odeon A 228359) - jenkka
* Marjatta (1936, Odeon A 228360) - tangoa
* Sinä semmoinen, minä tämmöinen (1936, Odeon 228370) - jenkka
* Nuoruuden sävel (1940, Odeon A 228590) - SF-paraati filmekoa
* Tauno Palo & Ansa Ikonen: Pot-pot-pot (1940, Odeon A 228590) - SF-paraati filmekoa
* Näenhän valoisan taivaan (1940, Odeon A 228615) - SF-paraati filmekoa
* Soittoniekka (1942, Columbia DY 386) - balada
* Ruusu on punainen (1967, RCA FAS 985)
* Rosvo-Roope (1968, RCA EPS 222)
* Tauno Palo & Ansa Ikonen: Ansa & Tauno (1974, Kiss RPLP 5007) - LP

## Erreferentziak

* 1 2 BLF. (Noiz kontsultatua: 2017-11-25).
* ↑ (Finlandieraz) Tytär kertoo totuuden Ansa Ikosen suhteesta Tauno Paloon | Viihde | Iltalehti.fi. (Noiz kontsultatua: 2017-11-25).
* ↑ Pomus - Pomus.net - Tauno Palo. (Noiz kontsultatua: 2017-11-25).
* Datuak: Q3737346
* Multimedia: Tauno Palo / Q3737346
# Georg Henrik von Wright

Georg Henrik von Wright (Helsinki, 1916ko ekainaren 14a - Helsinki, 2003ko ekainaren 16a) finlandiar filosofo eta idazlea izan zen. Cambridgeko Unibertsitatean irakasle jardun zuen.

## Biografia

Suedierazko hiztuna zen arren finlandiar eta eskoziar jatorriak zituen.

## Lanak

Wrightek ingelesez, finlandieraz, alemanieraz eta suedieraz argitaratu zituen lanak. Bere idatziak bi esparru zabaletan bana daitezke; alde batetik filosofia analitikoa eta logika filosofikoa (liburu ezagunean An Essay in Modal Logic and Deontic Logic, 1951), eta bestetik korronte pesimistadun moralaren ingurukoak (artikulu ezagunena The Myth of Progress).

## Erreferentziak

* ↑ Wayback Machine. 2011-07-20 (Noiz kontsultatua: 2017-11-30).
* Datuak: Q350183
* Multimedia: Georg Henrik von Wright / Q350183
# Kaarlo Juho Ståhlberg

Kaarlo Juho Ståhlberg (Suomussalmi, Finlandiako Dukerri Handia, 1865eko urtarrilaren 28a – Helsinki, 1952ko irailaren 22a) Finlandiako lehendabiziko presidentea izan zen 1919tik 1925era.
Zuzenbideko doktoregoa Helsinkiko Unibertsitatean, finlandiar Senatuan lan egin zuen Finlandiako Dukerri Handiaren garaian eta Finlandiaren errusiartzearen aurka agertu zen. Nazionalista liberala eta finlandiar errepublikanismoaren aitzindaria izan zen. 1919ko konstituzioaren egileetako bat izan zen, eta herrialdeko lehen presidente hautatu zuten. Erreforma sozial eta politiko moderatuak babestu zituen eta barkamena eman zien alderdi gorriko kideei. 1925ean berriz hautatzeari uko egin zion eta 1931 eta 1937ko hauteskunde presidentzialetan garaitua izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q214029
* Multimedia: Kaarlo Juho Ståhlberg / Q214029
# Rabbe Enckell

Rabbe Arnfinn Enckell (Tammela, 1903ko martxoaren 3a - Helsinki, 1974ko ekainaren 17a) finlandiar nobelagile eta poeta izan zen. Bere lana Europako iparraldeko nortasuna eta bere bizimoduko atsekabeak islatzen dituzten hainbat gairi aurre egitean datza. Besteak beste, 1962an ipuin laburrik onenaren Helsinki Saria irabazi zuen.
* Datuak: Q1370166
* Multimedia: Rabbe Enckell / Q1370166
# Paavo Haavikko

Paavo Haavikko (Helsinki, Finlandia, 1931ko urtarrilaren 25a - ib., 2008ko urriaren 6a), dramaturgo eta poeta finlandiarra izan zen, poesia eta atsotitz liburu askoren egilea eta antzerki-, narrazio- eta saiakera testu ugarirena ere. Finlandiako XX. mendeko bigarren erdialdeko funtsezko egileetako bat izan zen eta gutxienez 12 hizkuntzatara itzuli da.
1969an Helsinkiko Unibertsitateko ohorezko doktore izendatu zuten, eta argitaletxe-sektoreko enpresaburu garrantzitsua izan zen, XX. mendearen amaieran bere argitaletxea sortu zuen, Art House, erretiro arte zuzendu zuena.
Beste sari batzuen artean, 1984an Neustadt nazioarteko literatura saria jaso zuen.
* Datuak: Q444876
* Multimedia: Paavo Haavikko / Q444876
# Alexandra Gripenberg

Alexandra van Gripenberg, Alexandra Grippenberg bezala ere ezaguna (1857ko abuztuaren 30a, Kurkijoki, Finlandia; 1913ko abenduaren 24a), Finlandiako gizarte aktibista, egile, editore, egunkari argitaratzailea eta politikaria izan zen. Era berean, XX. Mendearen hasieran Finlandian emakumeen eskubideen aldeko mugimenduaren ahots ezagunenetako bat izan zen. Fennoman izenez ere ezaguna zen.
Suomen Naisyhdistys (Finlandiako Emakumeen Elkartea) Finlandiako lehen emakumeen eskubideen aldeko elkarte ofiziala sortu zuen Helsinkin 1884an. 1887-1888 bitartean, Ingalaterran eta Estatu Batuetan zehar bidaiatu zuen, herrialde horietako emakumeen mugimenduen jardueraren inguruan ikasteko. Birak A Half Year in New World (1889) liburua idazteko inspiratu zuen. 1893tik 1899ra Emakumeen Nazioarteko Kontseiluaren diruzaina izan zen.
Finlandian 1906an emakumeen sufragioa onartu zenean, Gripenberg hauteskunde horietan hautatu zituzten 10 emakume kontserbadoreetako bat izan zen, Alderdi Sozialdemokratikoko beste bederatzi emakumeekin batera. Honela, Finlandiako Parlamentuko lehen emakumezkoetako bat bihurtu zen. Finlandiako Alderdi Kontserbadorearen barnean izan zen hautatua. Honek arazo batzuk sortu izan zizkion, bera suediar hiztuna baitzen eta alderdiaren hizkuntza finlandiarra zelako orokorrean, Finlandiako landa eremuan babes asko zutelarik.

## Bibliografia

* Jallinoja, Riita. "emakumezko askatasun mugimnedua Finlandian," Historia eskandinaviar aldizkaria 5 (1980): 36-49.
* Korppi-Tommola, Aura. "Elkarrekin borrokatuz askatasunaren alde:Nazionalismoa, Sozialismoa, Feminismoa, eta emakumeen sufragioa Finlandian 1906an." Historia eskandinaviar aldizkaria 15 (1990): 181-91.
* Moring, Anna, ed. Generoaren politika: Emakumeen sufragio mende bat Finlandian. Helsinki: Otava, 2006.
* Rappaport, Helen. "Alexandra van Gripenberg." In Emakume Erreformarien Entziklopedia, Helen Rappaport editatua. Santa Barbara: ABC-CLIO, 2001, 723-724.

## Erreferentziak

* ↑ Feminist writings from ancient times to the modern world : a global sourcebook and history. Greenwood 2011 ISBN 9780313345814. PMC 785576747. (Noiz kontsultatua: 2019-03-18).
* Datuak: Q959307
* Multimedia: Alexandra Gripenberg / Q959307
# Amélie Helga Lundahl

Amélie Helga Lundahl (Oulu, 1850eko maiatzaren 26a - Helsinki, 1914ko abuztuaren 20a) finlandiar margolaria izan zen.
Estocolmoko Arte Ederretako Eskolan ikasi zuen, eta gero Parisko Académie Julian-en ikasketak jarraitzeko beka lortu zuen. 1870eko hamarkadan Bretainiara egindako bisitaren ondorioz paisaiak eta erretratuak margotzen hasi zen.

## Galeria

* Jeune Bretonne (1882)
* Portrait d'une Bretonne (1884)
* Datuak: Q240503
* Multimedia: Amélie Lundahl / Q240503
# Alexi Laiho

Alexi Laiho, Markku Uula Aleksi Laiho jaioa (Espoo, 1979ko apirilaren 8a - Helsinki, 2020ko abenduaren 29a) finlandiar gitarra-jotzaile, musikagile eta abeslaria izan zen. Children of Bodom taldeko kide sortzailea izan zen. Sinergy, The Local Band, Kylähullut eta Bodom After Midnight taldeetako gitarra-jotzailea ere izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ «Alexi Laiho Children of Bodomen gitarra-jotzaile trebea hil da 41 urte zituela» eitb 2021-1-4 (Noiz kontsultatua: 2021-1-5).
* Datuak: Q270970
* Multimedia: Alexi Laiho / Q270970
# Hannu Mikkola

Hannu Olavi Mikkola (Joensuu, 1942ko maiatzaren 24a - Helsinki, 2021eko otsailaren 25a) finlandiar rally gidaria izan zen. Bere ibilbidea 1963an hasi zen eta bere garairik arrakastatsuena 1970 eta 1980ko hamarkadak izan ziren. 1979an lortu zuen txapeldunordea, Björn Waldegården atzetik. 1983an munduko txapelketa irabazi zuen Audio Quattro A-1 bat gidatzen. 123 rallyetan lehiatu zen eta 18 garaipen lortu zituen.

## MRT Garaipenak

    #  Rallya Denboraldia Kopilotua Autoa 1 Finlandiako Rallya 1974 John Davenport Ford Escort RS1600 2 Marokoko Rallya 1975 Jean Todt Peugeot 504 3 Finlandiako Rallya 1975 Atso Aho Toyota Corolla 4 Galesko Rallya 1978 Arne Hertz Ford Escort RS1800 5 Portugalgo Rallya 1979 Arne Hertz Ford Escort RS1800 6 Zeelanda Berriko Rallya 1979 Arne Hertz Ford Escort RS1800 7 Galesko Rallya 1979 Arne Hertz Ford Escort RS1800 8 Boli Kostako Rallya 1979 Arne Hertz Mercedes 450 SLC 5.0 9 Suediako Rallya 1981 Arne Hertz Audi Quattro 10 Galesko Rallya 1981 Arne Hertz Audi Quattro 11 Finlandiako Rallya 1982 Arne Hertz Audi Quattro 12 Galesko Rallya 1982 Arne Hertz Audi Quattro 13 Suediako Rallya 1983 Arne Hertz Audi Quattro A1 14 Portugalgo Rallya 1983 Arne Hertz Audi Quattro A1 15 Argentinako Rallya 1983 Arne Hertz Audi Quattro A2 16 Finlandiako Rallya 1983 Arne Hertz Audi Quattro A2 17 Portugalgo Rallya 1984 Arne Hertz Audi Quattro A2 18 Safari Rallya 1987 Arne Hertz Audi 200 Quattro

## Kanpo estekak

* Datuak: Q433156
* Multimedia: Hannu Mikkola / Q433156
# Väinö Tanner

Väinö Alfred Tanner (Helsinki, 1881eko martxoaren 12a - ibidem, 1966ko apirilaren 19a) finlandiar politikaria izan zen. 1926 eta 1927 bitartean Finlandiako lehen ministroa izan zen.
Zuzenbidea eta negozioak ikasi zituen Helsinkin. Alemanian lan egin ondoren, Helsinkira itzuli zen, eta kooperatiben antolaketan inplikatu zen. Neutral mantendu zen Finlandiako gerra zibilean, eta, ondoren, Alderdi Sozialdemokrataren lider bihurtu zen.
Lehen ministro (1926-27), Finantza ministro (1937-39), Kanpo Harremanetako ministro (1939-40), Merkataritza eta Industria ministro (1941-42) eta Finantza ministro (1942-44) izan zen.
Langile klasea muturreko ideologiatik ideologia pragmatikora zuzendu zuen, prozesu demokratikoaren bidez. Gobernuan zegoela, erreforma sozial garrantzitsuak onartu zituen.
1946an bost urteko kartzela-zigorra ezarri zioten. Sobietar Batasuna baretzeko Finlandiako gerraosteko politikaren aurkako alderdian fakzio bateko buru izan zen. 1951n Legebiltzarrera itzuli zen eta 1957an alderdiko buruzagi hautatu zuten. Hauteskunde honen ostean, alderdi zatitu egin zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q116190
* Multimedia: Väinö Tanner / Q116190
# Carl Ludvig Engel

Carl Ludvig Engel edo Johann Carl Ludwig Engel (Berlin, 1778ko uztailaren 3a - Helsinki, 1840ko maiatzaren 14a) alemaniar arkitektoa izan zen. Eraikin asko eraiki zituen Helsinkin eta hiria berreraikitzen lagundu zuen.
Igeltsero hasi zen eta gero Berlingo Arkitektura Institutuan ikasi zuen. 1806an Napoleonek Prusia mendean hartu izanak arkitekto asko beste herrialde batzuetan lana bilatzera behartu zituen. 1808an udal arkitekto postua lortu zuen Tallinnen. Handik San Petersburgoko eraikin neoklasikoak ikusi ahal izan zituen. 1816an Helsinkira joan zen, Finlandiako Dukerri Handiko hiriburu berrira.
Helsinkin, besteak beste, katedrala, senatuaren eraikina, udaletxea, liburutegia eta unibertsitatea diseinatu zituen. Turku hiriaren plan berria ere diseinatu zuen, 1827ko sutearen ondoren.

## Iruditegia

* Helsinkiko Unibertsitatea
* Senatuaren plaza eta Helsinkiko katedral luteranoa
* Helsinkiko udala (1833)
* Liburutegi Nazionala
* San Joan eliza Hamina
* Helsinki 1820an, Engelek egina
* Kulosaari (c. 1810)
* Lizeoa Kuopion (1826)
* Jauregia Kohtu kaleko 8. zenbakian, Tallinnen
* Eckerö postetxea (1828)
* Poriko udala (1841)
* Trinitate Santuaren eliza, Helsinki (1826)
* Lapua katedrala (1827)
* Lieksako kanpandorrea (1836)
* Alajärviko eliza (c. 1836)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q77103
* Multimedia: Carl Ludvig Engel / Q77103
# Alfred William Finch

Alfred William (Willy) Finch (1854 –1930) estilo puntillista eta neoinpresionistako zeramikari eta margolaria izan zen. Bruselan jaio zen britainiar gurasoengandik, eta sormen-bizitzaren zatirik handiena Finlandian eman zuen.

## Biografia eta lana

Alfred William Finch 1854ko azaroaren 28an jaio zen Bruselan, Belgikan, gurasoak britainiarrak ziren, Joseph Finch (enpresaburua) eta Emma Finch (jaia Holach). Ostenden igaro zuen gaztaroa. Hogeita lau urte zituela Bruselan urtebetez ikasten hasi zen Académie Royale des Beaux-Arts-en.
1883ko urriaren 28an Les XX-ren kide fundatzaile bihurtu zen, hogei margolari, diseinatzaile eta eskultore belgikarrez osatutako taldea, indarrean zeuden estandar artistikoen eta akademizismo zaharkituaren aurka matxinatu zirenak. Georges Seurat eta Paul Signac-en lanek txundituta utzi zuten eta bere pintura-estiloa aldatu zuen ikuspegi errealistago batetik estilo puntilistiko batera. Hurrengo urteetan, Finch estilo horren ordezkari nagusietako bat bihurtu zen Belgikan, Théo van Rysselbergherekin batera.
1890eko hamarkadaren hasieran, Finchek karrera aldatu zuen pinturatik zeramikara, konturatu baitzen ezin zuela bizimodua pintatzen atera.
1897an, Louis Sparre kondeak gonbidatuta, Finch Porvoora (Finlandia) joan zen Iris zeramika fabrikaren buru izateko, eta bertako Jugendstil-aren garapenean eragin zuen. Lantegia itxi ostean, Finchek pintura-karrerari ekin zion berriro.
Finch Helsinkin hil zen 1930eko apirilaren 28an.

## Obrak

* Suursaari uhartearen ikuspegia, 1912 inguruan. Bilduma pribatua.
* Bailara, 1911. Finlandiako Galeria Nazionala.
* Belgika paisaia ilunabarrean, 1892. Arte Museoa (Turku).
* Abuztuko gaua. Finch-ek Finlandian margotutako lehen paisaia ezaguna (Porvootik gertu). 1898, Ateneoa (Helsinki).
* Porvoo artxipelagoko paisaia, 1900. Ateneo (Helsinki).
* Hego Portua Helsinki gauez farolekin, 1905. Bilduma pribatua.
* Inguruko paisaia Padasjoki, 1918. Finlandiako Galeria Nazionala.
* Fabrika gauez. 1910eko hamarkada. Enpresa Kultura Fundazioa UPM-Kymmene, Finlandia.

## Erreferentziak

* ↑ Huusko, Timo. (8 February 2008). «Finch, Alfred William (1854–1930)» Kansallisbiografia.
* ↑ Mäcklin, Harri. (26 October 2018). «A. W. Finch toi väriä Suomen taiteeseen – Didrichsenin syysnäyttely nostaa esiin taustavaikuttajan rooliin jääneen kiinnostavan taiteilijan» Helsingin Sanomat.
* ↑ Valkkonen, Markku Timo. (5 October 1991). «A. W. Finch on suotta jäänyt aikansa kansainvälisten uudistajien varjoon. Muutto Suomeen jätti taiteilijan Euroopan reunalle ja väliinputoajan asemaan. Tuttu ja tuntematon Willy Finch» Helsingin Sanomat.

## Kanpo estekak

* Alfred William Finch: Haystacks - irakurri gehiago NeoImpressionism.net -en
* Alfred Finch-en biografia Glasgow Unibertsitateko webgunean
* Datuak: Q914211
* Multimedia: Alfred William Finch / Q914211
# Ilmari Aalto

Ilmari Aalto (1891ko abuztuaren 7a - 1934ko irailaren 29a) finlandiar margolaria izan zen. Tyko Sallinen artistak zuzendutako Azaroko Talde espresionistako kidea izan zen. Aaltok bodegoiak, paisaiak eta erretratuak margotu zituen.

## Biografia

Aalto Kuopion jaio zen. Arte eta Lanbide Eskola Nagusian ikasi zuen 1907tik 1908ra eta Finlandiako Arte Elkartearen marrazki eskolan 1908tik 1910era .

## Karrera

Aaltoren paisaia-pintura gehienak Töölö eta Suursaarikoak dira. Aalto Alfred William Finch-ekin batera Eero Järnefelti Helsinkiko Geltoki Nagusiko Koli paisaia handia margotzen lagundu zion 1911n. Järnefelt eta Finch gehiago parte hartu zuten diseinuan, baina hiru artistetatik Aalto bakarrik ausartu zen eskailera altua igotzera.
Espresionismoarekin hasita, kubismoa ere ezagutu zuen 1914an. Graduatu eta gutxira Edvard Munch-en erakusketa bat Ateneoan ikusteak eragin handia izan zuen beregan eta eragin espresionistak eraiki zituen. Kubisten eta espresionisten lehen erakusketa Finlandian egin zen 1914an, Der Blaue Reiter taldeko artista gakoekin batera.
1920ko Parisera egindako bidaiaren ondoren, Aalto kolore gehiago eta pintzelkada indartsuak erabiltzen hasi zen, lehen grisaxka paletaren ordez. Geroago, 1928an Paris bisitatzen zuen bitartean adierazpen errealistagoa, ingerada argiak eta nahasketarik gabeko koloreak hartu zituen. Oso autokritikoa, bere lan asko suntsitu omen zituen.
Aalto gibeleko minbiziak jota hil zen 43 urte zituela. Aaltoren ezkontidea Alli Helena Linnalahti (lehen Ketonen) zen .

## Erreferentziak

* 1 2 Marja Sakari: Aalto, Ilmari (1891 - 1934) Kansallisbiografia. 11.10.2000.

## Kanpo estekak

* Ilmari Aalto taiteilijamatrikkelissa
* Ilmari Aalto Valtion taidemuseon kokoelmissa.
* Kirjav@ - Kansallisgallerian kirjaston kokoelmatietokanta, Ilmari Aalto
* Valkonen, Olli: Maalaustaiteen murros Suomessa 1908-1914 : uudet suuntaukset maalaustaiteessa, taidearvostelussa eta taidekirjoittelussa, Jyväskylän yliopisto, 1973,ISBN 951-677-127-0
* Vilho Nenonen: Tavattiin Brondalla, Helsinki : Suomalaisen kirjallisuuden seura, 1981,ISBN 951-717-255-9
* Kirjailijain ja taiteilijain joulukirja, 1917 Suomalainen kirjailijaseura, "Kirjallinen työ" eta Suomen taiteilijaseuran maalariliitto
* Samling Gösta Stenman : finländsk konst - beskrivande katalog utarbetad av Nils-Gustav Hahl, Helsingfors: Söderström, 1932
* A abangoardiaren historia kulturalaren herrialde nordikoetan 1900–1925, Hubert van den Berg et al.-ek zuzendua, Amsterdam ; New York (NY) : Rodopi, 2012,ISBN 978-90-420-3620-8
* Cedercreutz, Emil: Silhouetter 2, klippta af E. Cedercreuz, Helsingfors: Konstnärsgillet, 1916
* Biografiakeskus, Ilmari Aalto
* Datuak: Q4021419
* Multimedia: Ilmari Aalto / Q4021419
# Kalevi Sorsa

Taisto Kalevi Sorsa (Keuruu, 1930eko abenduaren 21a - Helsinki, 2004ko urtarrilaren 16a) finlandiar politikaria izan zen. Finlandiako lehen ministroa izan zen 1972tik 1975era, 1977tik 1979ra eta 1982tik 1987ra.
18 urterekin Finlandiako Alderdi Sozialdemokratan sartu zen. 1959tik 1965era Parisen lan egin nuen UNESCOn eta 1965etik 1969ra UNESCOren Finlandiako bulegoko idazkari nagusia izan zen. 1969an Rafael Paasiok alderdiko idazkari izendatu zuen. Alderdi sozialdemokrataren buru izan zen 1975etik 1987ra eta aldi horretan hiru aldiz bete zuen lehen ministro kargua.
Finlandian eragin handiena izan zuen lehen ministroetako bat izan zen, eta ongizate-estatua indartu zuen. Kanpo politikan Europako Segurtasun eta Lankidetzako Antolakunde babestu zuen eta herrialde aberatsen eta pobreen arteko aldea murrizten saiatu zen.
Bere ibilbide politikoa amaitu zen Sobietar Batasuneko agintariekin harreman iraunkorrak ezkutatu zituela zabaldu zenean.
* Datuak: Q351710
* Multimedia: Kalevi Sorsa / Q351710
# Rosa Bonaparte

Rosa Filomena «Muki» Cardoso Bonaparte Soares (Manatuto, Timor Portugesa, 1957ko otsailaren 18a – Dili, Ekialdeko Timor, 1975eko abenduaren 8a) Ekialdeko Timorreko iraultzailea eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea izan zen. Timor Portugesean jaioa, 1973an beka bat irabazi zuen Portugalen ikasteko. Bertan Casa dos Timores-era batu zen eta politika marxistan eta antikolonialean murgildu zen. 1974ko amaieran Timorrera itzulita, Fretilinen sortzaileetako bat izan zen, eta alderdiko batzorde nagusian parte hartu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7367018