OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Errege espedizioa

Errege espedizioa, 1837an eta Lehen Gerra Karlistaren barnean, karlisten kanpainia izan zen. Karlos Maria Isidro Borboikoak zuzenduta, helburua Madril konkistatzea eta Elisabet II.a tronutik kentzea zuen.

## Bilakaera

Espedizioa ez zen arrazoi militarrengatik antolatu, arrazoi politikoengatik baizik. Maria Kristina erreginordea Don Karlosekin negoziatzen hasia zegoen, matxinatu ondoren Cadizeko Konstituzioa onarrarazi zioten erradikalen beldurrez. Napoliko erresumaren bidez, adiskidetze dinastikoa proposatu zion koinatuari, bere alaba Elisabet Don Karlosen premuarekin ezkontzearen bidez. Horretarako, erregegaiak hiriburura joan eta erreginordearekin bildu beharko zuen.
1837ko maiatzaren 20an, 11.000 oinezko soldaduk eta 1.200 zaldunek Ebro zeharkatu zuten Don Karlosi jarraiki eta Don Sebastian infantea armada haren buru zela. Handik egun gutxira, Huescan eta Barbastron armada liberalekin borrokatu ziren, eta mendean hartu zituzten. Ekainean Kataluniara eta uztailean Valentziara pasa ondoren, espedizioak Maestrazgo zeharkatu zuen, eta bidean borrokaldi txiki batzuk izan ondoren, irailaren 12an Madril inguruetara iritsi ziren. Hiriburuko giro politikoa aldatuta zegoen ordurako eta Maria Kristinak ez zuen adostutakoa bete. Don Karlos ez zen hiria menderatzen saiatu, Esparteroren tropak hara iristear zirelako.
Ordutik aurrera, espedizioak bidea jarraitu eta Gaztela zeharkatu zuen. Aranda de Dueron Zaratiegi jeneralak gidatutako beste espedizio karlista batekin bat egin zuen. Esparteroren tropen jazarpenaren ondorioz, Don Karlosek bitan zatitu zuen bere espedizioa: batzuk Don Sebastian infantearen agindupean gelditu ziren eta bere agindupean besteak.
Urriaren 26an, Erregegaia karlisten lurraldean sartu zen 5.000 soldadurekin batera, eta amaiera eman zion horrela espedizioari. Don Karlosek espedizio hark arrakastarik ez izatearen erantzuletzat jo zituenen aurka hartutako errepresaliak karlisten proiektuak porrot egitea eragingo zuten barne zatiketen hazia izango ziren. Errepresalia haiei jarraiki, On Sebastian Infantea armadako buruzagitzatik kendu zuten, eta Zaratiegi, Simon de la Torre, Villarreal, Elio eta Egia konfinatu eta espetxeratu egin zituzten.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

## Kanpo estekak

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. ERREGE ESPEDIZIOA. Gipuzkoakultura. CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.
* Datuak: Q8847057
# Lewis eta Clarken espedizioa

Lewis eta Clarken espedizioa, gaur egungo AEBen mendebaldea alderik-alde zeharkatzen zuen lehenbiziko estatubatuar espedizioa izan zen.
Saint Louis ingurutik abiatuz, mendebaldeko norantza hartu eta Ipar Amerikako zati handi bat gurutzatuz, Ozeano Barearen Kostaldera ailegatu ziren.
Espedizioa Thomas Jefferson presidenteak agindu zuen, 1803an Louisianaren erosketa jazo eta berehala. Ameriketako Estatu Batuetako Armadako gizon boluntario hautatuez osatua zegoen, denak ere Meriwether Lewis kapitaina era bere lagun William Clark teniente ordearen agindupean.
Beren bidai arriskutsuak 1804ko maiatzetik 1806ko irailera iraun zuen. Helburu nagusia lurralde bereganatu berria arakatu eta kartografiatu, kontinentearen mendebalde erditik ibilbide segurua ireki eta Erresuma Batuak edo beste europar potentziek lurralde zabal honen jabetza aldarrikatu baina lehen estatubatuar presentzia ezartzea izan zen.
Bigarren mailako helburuak zientifikoak eta ekonomikoak izan ziren: lurraldearen landaretza, fauna eta geografia ikertzea, eta bertako amerindiarrekin merkatal akordioak burutzea.
Espedizioa Saint Louisera mapa, marrazki eta egunerokoez beterik itzuli zen, hauek Jeffersoni aurkeztuak izan ziren.

## Zinema

* The Far Horizons (1955, "Zeruertz Urrunak"): Fred MacMurray (Meriwether Lewis) eta Charlton Heston (William Clark).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q505802
* Multimedia: Lewis and Clark Expedition / Q505802
# 1927ko Euskal Herriko Itzulia

1927ko Euskal Herriko Itzulia txirrindularitza lasterketa honen 4. edizioa izan zen. 1927ko abuztuak 10 eta 14 artean ospatu zen. 747 kilometroko ibilbidea egin zuten 4 etapatan banatuta.
4. edizio honetarako 44 txirrindularik eman zuten izena, 39k parte hartu zuten eta 28k amaitu zuten proba.
Garailea Victor Fontan frantziarra izan zen.

## Etapak

| Etapa | Data | Ibilbidea | Kilometroak | Etapa garailea | Sailkapen nagusiko liderra |
| 1. etapa | 1927ko abuztuak 10 | Bilbo - Gasteiz | 174 | André Leducq | André Leducq |
| 2. etapa | 1927ko abuztuak 11 | Gasteiz - Iruñea | 135 | André Leducq | André Leducq |
| 3. etapa | 1927ko abuztuak 12 | Iruñea - Donostia | 267 | Victor Fontan | Victor Fontan |
| 4. etapa | 1927ko abuztuak 14 | Donostia - Areeta | 171 | Lucien Buysse | Victor Fontan |

## Sailkapenak

Nazionalen sailkapena :
| 1. | Ricardo Montero | Real Unión | 26h 59' 04s |
| 2. | Mariano Cañardo | FC Barcelona | 17' 43 segundora |
| 3. | Muç Miquel | FC Barcelona | 31' 16 segundora |
| 4. | Francisco Cepeda | Athletic Club | 57' 36 segundora |
| 5. | Enrique Agirre | Real Unión | 59' 12 segundora |
| 6. | Telmo García | Madrid | 1h 41' 39 segundora |
| 7. | Juan De Juan | FC Barcelona | 1h 57' 41 segundora |
| 8. | Francisco Mula | Madrid | 2h 30' 08 segundora |
| 9. | Manuel Martínez | FC Barcelona | 2h 50' 55 segundora |
| 10. | Benito Urdanotz | CD Ibarrea | 3h 57' 58 segundora |

## Kanpo estekak

* 1927ko Euskal Herriko Itzulia
* Datuak: Q3090313
# 1927ko Kontxako Bandera

1927ko Kontxako Bandera (Banderaren 35. ekitaldia) urte honetako irailaren 11n eta 18an jokatu zen, eta San Pedrok bere bosgarren Kontxako Bandera eskuratu zuen, aurreko garaipenetik 10 urtetara, 1921eko Pasaiaren garaipena kontutan hartu gabe.

## Kontakizuna

Sei traineruk hartu zuten parte, lau gipuzkoarrek eta bi bizkaitarrek. San Pedrok jardunaldi biak erraz irabazi zituen ohorezko txandan izan zuen San Juani minututik gorako aldea atereaz.
Aurreko urtean irabazi zuen Ondarroa indartsua zen faborito, baina, Oriorekin batera, tirabira bat izan zuten antolatzaileekin, sarietako diru-kopuruak zirela-eta. Hori dela eta, bi traineru horiek uko egin zioten parte hartzeari

## Parte-hartzaileak

Talde parte-hartzaileak :
| Taldeak | Traineruak | Patroiak |
| Donostia Hondarribia San Juan San Pedro Santurtzi Zierbena | La Moderna Orio Ama Guadalupekoa Sanjuandarra Aita Sanpedrokua Mutiozabal Santa Maria | Marcial Alvarez Roman Agirre Tomas Gereño Manuel Arrillaga "Aita Manuel" Jose Iriarte Plazido Aranburu |

## Emaitzak

Behin betiko denborak :
| Postua | Elkartea | 1. Eguna | 2. Eguna | Denera | Diferentzia |
| 1 | San Pedro | 20:01:1/5 | 20:22:3/5 | 40:23:4/5 | - |
| 2 | San Juan | 20:22:3/5 | 21:13:0/5 | 41:35:3/5 | + 1:11:4/5 |
| 3 | Hondarribia | 20:23:0/5 | - | - | - |
| 4 | Santurtzi | 20:27:2/5 | - | - | - |
| 5 | Zierbena | 20:36:0/5 | - | - | - |
| 6 | Donostia | 20:41:2/5 | - | - | - |

## Tripulazio irabazlea

* San Pedro
** Patroia: Manuel Arrillaga "Aita Manuel"
** Arraunlariak: Manuel Arrillaga (semea), Dionisio Arrillaga, Antonio Arrillaga, Saturnino Arrillaga, Paulino Arrillaga, Felipe Otazo, Gabino Otazo, Gabriel Inda, Franzisko Betialde, Antonio Isasa, Santiago Korta, Bizente Etxeberria eta Karlos Mendizabal

## Ikus, gainera

* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16515751
* Multimedia: Flag of La Concha, 1927 / Q16515751
# Ur Apalategi

Ur Apalategi Idirin (Paris, Frantzia, 1972ko abenduaren 28a) euskal idazlea da.

## Biografia

Maite Idirin eta Jokin Apalategiren semea, Euskal Filologian doktorea da, eta Zuzenbidean eta Letra Frantsesetan lizentziaduna. Paue eta Aturriko Herrietako Unibertsitatean Euskal Literaturako irakasle katedraduna da. Irakasteaz gain, kolaborazioak idatzi ditu hainbat egunkaritan, hala nola Garan, Euskaldunon Egunkarian, Berrian edo Maiatz aldizkarian.
Idazle gisa bi bider irabazi du Beterriko liburua saria (Gauak eta hiriak, 1997, eta Fikzioaren izterrak, 2010). 2011n Euskadi saria irabazi zuen Fikzioaren izterrak ipuin liburuarekin.
Editore gisa Utriusque Vasconiae argitaletxeko "Kritika literarioa" sailaren sortzaile eta kudeatzaile izan da (2002-2018). 25 liburu argitaratu ditu sail horrek.
Euskaltzain urgazlea da.

## Lanak
### Nobela

* Gauak eta hiriak (1997, Elkar). 1998an Beterriko Liburua Saria.
* Gure Gauzak S.A. (2004, Utriusque Vasconiae). Euskarazko argitaletxeei buruzko intrigazko eleberri polemikoa.
* Fikzioaren izterrak (2010, Susa). 2011ko Euskadi Literatura-Saria irabazi zuen "Euskarazko Literatura" atalean. Beterriko liburua saria ere jaso zuen obra honek.

### Saiakera

* La naissance de l'écrivain basque. L'évolution de la problématique littéraire de Bernardo Atxaga (2000, L'Harmattan).
* Belaunaldi literarioak auzitan (2005, Utriusque Vasconiae)
* Ramon Saizarbitoria : l'autre écrivain basque, (2013, L'Harmattan)

### Poesia

* Erdi guneak (1995, Maiatz), Unai Goieaskoetxea Arronategirekin batera idatzia.

## Erreferentziak

* ↑ x2larraza. Gure Gauzak S.A – UR APALATEGI | euskaljakintza. (Noiz kontsultatua: 2019-03-12).

## Ikus, gainera

* Ipar Euskal Herriko idazleak

## Kanpo estekak

* Ur Apalategi Idirin literaturaren zubitegian
* Ur Apalategi Euskal Idazleen Elkartean
* Elkarrizketa Argia astekarian
* Datuak: Q12268598
* Multimedia: Ur Apalategi / Q12268598
# Ziaur Rahman

Ziaur Rahman (bengaleraz: জিয়াউর রহমান, Jiẏāur Rôhômān, dʒijau̯r ˈɾɔɦoman ahoskatua; Bagbari, 1936ko urtarrilaren 19a – Chittagong, 1981eko maiatzaren 30a) bangladeshtar militar, askatasunaren aldrko borrokalari eta politikaria izan zen. Bangladeshko presidentea izan zen 1977tik hil zen arte.
Pakistango Akademia Militarrean ikasi zuen eta 1965eko India-Pakistan gerran Pakistango armadako komandante mailarekin borrokatu zuen. Bangladeshko gerrillaren eta Bangladeshko Askapen Gerraren buruzagi garrantzitsua izan zen 1971n, eta independentzia aldarrikapena martxoaren 27an eman zuen. Gerra amaitu ondoren, Bangladeshko armadako Estatu Nagusiko buru izendatu zuten.
1975ean Sheikh Mujibur Rahman presidentearen hilketak eragindako krisiaren eta ondorengo bi estatu-kolpeen ondorioz, Ziaur herrialdeko presidente izatera iritsi zen 1977an. Bangladeshko Alderdi Nazionalista sortu zuen eta alderdi anitzeko demokrazia, prentsa-askatasuna eta iritzi-askatasuna berrezarri zituen. Elikagaiak ureztatzeko eta ekoizteko programak eta programa sozialak ere hasi zituen. Mendebaldearekiko eta Txinarekiko harremanak hobetu zituen, eta Indiatik ausaz atera zen. Hogeita bat kolpe militar saiakera jasan zituen eta 200 militarren exekuzioa agindu zuen. 1981ean hil zuen militar talde batek.
1960an Khaleda Ziarekin ezkondu zen. Senarraren hilketaren ondoren, Khaledak BNP zuzendu zuen eta hainbat aldiz lehen ministroa izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q198313
* Multimedia: Ziaur Rahman / Q198313
# Akitania lehena

Akitania lehena (edo lehenengoa) (latinez: Aquitanica prima edo Aquitania prima) Erromatar Inperioko probintzia bat izan zen, K.o. III. mendean sortua, Tetrarkiaren garaian, Dioklezianoren erreformak Augusto enperadoreak K.o. I. mendean sortutako Galia Akitania handia hiru zatitan banatu zuenean: Aquitania prima eta Secunda (hiriburuak Bourges/Avaricum eta Bordele/Burdigala zutenak hurrenez hurren), eta Novempopulana (jatorrizko Akitania, Eauze/Elusa hiriburutzat zuena).
Akitania lehena, ekialdean (Erdialdeko Mendigunea eta Berry eskualdeak hartzen zituen), Akitania bigarrena (Aquitanica secunda edo Aquitania secunda), Atlantikoko fatxadan, Girondaren bokalearen eta Loiraren artean zabaltzen zen (Charentes eta Poitou) eta Novempopulania (Novempopulania) edo Akitania hirugarrena (Aquitanica tertia edo Aquitania tertia), Garona eta Pirinioen artean. Denak Vienako elizbarrutiari eta Galietako prefekturaren barnean.

## Deskribapena

IV. mende bukaerako edo V. mende hasierako Notitia provinciarum et civitatum Galliae dokumentuan, zortzi hiri hartzen zituen hiri (civitate) aipatzen dira probintzia honetarako:
* Civitas Albiensiun: Albigenses-en hiria (Albi), agian, Ruteni Provinciales;
* Civitas Cadurcorum: Cadurci-en hiria (Quercy, Cahors);
* Civitas Rutenorum: Ruteni-en hiria (Rouergue, Rodez);
* Civitas Lemovicum: Lemovici-en hiria (Lemovici, Limousin);
* Civitas Arvernorum: Arverni-en hiria (Arverni, Auvergne);
* Civitas Biturigum: Bituriges Cubii-en hiria ( Berry);
* Civitas Vellavorum: Vellavi-en hiria (Vellavi, Velay);
* Civitas Gabalum: Gabali-en hiria (Gabali, Gévaudan).
Bituriges Vivisci jendearen hiria Akitania Bigarrenaren menpe zegoen.
Mendebaldeko Erromatar Inperioaren erorialdian, bisigodoek, Euriko erregea buru zutela, Akitania Bigarrena konkistatu zuten 475ean erromatarrek aurre egiten saiatu zieten arren. Egidio erromatar jeneralak Loiran borrokatu zituen, Ecdicius senatariak eta Sidonio Apolinar lurjabe, noble eta apezpiku galo-erromatarrak Clermont-Ferranden. 475ean, bisigodoek Akitania lehena konkistatu ondoren, Clermont hiriak Bourges ordezkatu zuen hiriburu gisa.

## Oharrak eta erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Dumézil, Bruno. (2005). Les racines chrétiennes de l'Europe : conversion et liberté dans les royaumes barbares. Fayard, 804 or. ISBN 9782213622873..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q204802
# Manuel Esparza

Manuel Esparza Sanz, (Sabadell, 1951eko abenduaren 3a) kataluniar txirrindulari ohia da, profesionala 1974tik 1982ra.
Anaia gaztea Antonio Esparza ere txirrindularia izan zen.

## Palmaresa
### Amateurretan

1973
* Cinturón a Mallorca eta etapa bat
* 8. Nafarroako Itzulian eta etapa bat

### Profesionaletan

1974
* 2. Oroko Andre Maria Sarian
* 2. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 3. Samianigoko Klasikoan
1975
* Asturiasko itzuliko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
1976
* 3. Nafarroako Sari Nagusian
1977
* Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa
* Montjuïceko Igoerako sektore bat (Pedro Torresrekin)
* 3. Ordiziako Klasikan
* 7. Kataluniako Voltan
1978
* 3. Kantabriako Itzulian
* 5. Setmana Catalanan
* 6. Nafarroako Sari Nagusian
1979
* Pascuas Sari Nagusia
* 9. Kataluniako Voltan
1980
* Euskal Herriko Itzuliko etapa bat
* Espainiako Vueltako etapa bat
1981
* Kantabriako Itzulia eta etapa 1
* 2. Laudioko Sari Nagusian
* 9. Dauphiné Libérén

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Laterketa | 1974 | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 |
| Italiako Giroa | - | - | 49. | 47. | - | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - | UT | - | UT | UT | - | - |
| Espainiako Vuelta | 41. | 17. | 24. | - | 14. | 16. | 11. | UT | UT |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak

* Manuel Esparza - ProCyclingStats
* Datuak: Q3286804
# Ginés García Perán

Ginés García Perán, (El Esparragal, Puerto Lumbreras, 1941eko otsailaren 28a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1962tik 1968ra.

## Kirol ibilbidea

Murtziako nekazari familia xume batean jaioa, 15 edo 16 urterekin eskuratu zuen bere lehenbiziko bizikleta. Bigarren denboraldian dagoeneko 27 lasterketa irabazi zituen$^,$.
1963an, seigarren sailkatu zen Etorkizuneko Tourrean, mendiko etapa bat irabazi zuen, baita mendiko sailkapena ere. Hurrengo urtean hirugarren amaitu zen proba berean, Felice Gimondi eta Lucien Aimarren atzetik.
1968an, 27 urte zituela, txirrindularitza utzi behar izan zuen, Italiako Girotik etxera zihoalarik izandako trafiko istripu baten ondorioz.

## Palmaresa

1962
* Guadarramako Mendateetako Klasika
* 3. Kataluniako Voltan eta etapa 1
1963
* 6. Etorkizuneko Tourrean, Mendiko sailkapena eta etapa 1
1964
* 3. Etorkizuneko Tourrean
1965
* 3. Zumaiako Sari Nagusian
* 4. Kataluniako Voltan
* 8. Dauphiné Libérén
1966
* 2. Ordiziako Klasikan
* 3. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 5. Kataluniako Voltan
1967
* Meatze Haranetako Itzulia eta etapa 1
* 2. Muñecas Famosa Sari Nagusian eta etapa 1
* 2. Nafarroako Sari Nagusian (Espainiako mendiko txapelketa)
* 3. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 4. Kataluniako Voltan
* 5. Midi Libren
* 9. Andaluziako Itzulian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan

| Lasterketa | 1962 | 1963 | 1964 | 1965 | 1966 | 1967 | 1968 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | - | 45. |
| Frantziako Tourra | - | - | - | 29. | 28. | 18. | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | - | 31. | - | 24. | - |
| Munduko errepideko txapelketa | - | - | - | - | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Ginés García: «Empecé a correr con 15 años con una bicicleta que alquilaba que era muy mala»» laopiniondemurcia.es 2016/03/20.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Ginés García,un gran ciclista de puerto Lumbreras que disputó tres Tour de Francia» la-actualidad.com/ 2020/11/15.

## Kanpo estekak

* Ginés García Perán - ProCyclingStats
* Datuak: Q3106842
* Multimedia: Ginés García Perán / Q3106842
# Beda

Beda (antzinako ingelesez: Bǣda edo Bēda; Monkton?, c. 673 - Jarrow, 735), baita San Beda edo Beda Agurgarria (latinez: Bēda Venerābilis), monje beneditar, jakintsu eta historialari anglosaxoia izan zen. Haren eguna maiatzaren 25ean ospatzen da.

## Bizitza

Monje beneditarra, bizitza Jarrowko monasterioan eman zuen, idazten eta irakasten. Antzinako ingelesaz eta latinez idatzi zuen. Antzinako kultura entziklopedikoaren biltzailea izan zen, eta gai anitzez idatzi zuen: metrikaz, matematikaz, astronomiaz, geografiaz eta musikaz, Idatzi Santuen exegesiaren argitan denak. Bedaren lan nagusia, Historia ecclesiastica gentis Anglorum, Ingalaterrako Elizaren historiari buruzko iturririk behinena da. Leon XIII.ak Elizako Doktore izendatu zuen 1899an.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154938
* Multimedia: Bede / Q154938
# Manuel Umerez

Manuel Umerez Goribargoitia (Oñati, 1757 - ib., 1818), gipuzkoar apaiza eta idazlea izan zen. Oñatiarrez lehen aldiz idatzi ziren bi libururen egilea, lehena Jerardo Elortzak transkribatua.

## Lanak

Lehen liburukia 1805ekoa da, eta 440 orrialde dauzka, letra garbiz eta dotorez idatzia. Ondorengo izenburu luzea darama: "Osaba baten instruccinuac bere iloba Ezcondu eta Necazari batentzat bere eta bere Familiaren gobiernu oneraco Jaungoicoaren Legue santubagaz conforme"
Bigarrena 1808koa da, eta 478 orrialde ditu, tankera bereko gaiak darabiltza eta antzeko titulu oparo baten jabe da: “Errectore baten instruccinuac ezconduric vizi dan Adisquide Necazari batentzat bere eta bere Familiaren gobiernu oneraco Jaungoicoaren Legue santubagaz conforme.”
Manuel Umerezen idazlanek badute ukaezinezko balio erantsia: ordura arte ia erabili gabeko euskararen aldaera batean moldatuak izatea, Oñatiko berbaera berezian, alegia. Hori bai, idazkera dotore eta nahiko jasoan. Harrigarria da, benetan, ia landu gabeko euskararen herri-mota batean izkiriatzeak dakartzan zailtasunak gainditzeko, Umerezek erakuts zuen trebezia aparta. Maila apalagoan baldin bada ere, Joanes Leizarragaren ahalegin eskerga gogorarazten da.
Euskal filologiaren esparruan dokumentu garrantzitsuak dira Oñatiko manuskrito zahar hauek. Luis Villasantek eta Koldo Mitxelenak, adibidez, interes berezia erakutsi zuten oñatieraz idatzitako lanok osorik argitara zitezen.

## Erreferentziak

* ↑ Biain-Berraondo, Iñigo. (2018). Jerardo Elortzarekin berbetan. Oñatiko Udala, 109-111 or. ISBN L.G. SS 1382-2018....
* ↑ Elortza, Jerardo. (2013). Manuel Umerez Garibargoitia (1757-1818). Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen Aldizkariaren 21-G gehigarria. Donostia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131470790
# Oxonio ioi

Kimikan oxonio ioi esan dakieke bi katioi-mota desberdinei.
Batetik, H$_3$O$^+$ formula duen katioi monobalenteaari, uraren protonaziotik sortzen denari, esaten zaio. Ur puruan eta ur-disoluzio guztietan aurkitzen da. Honi hidronio ere esaten zaio.
Bestetik, oxonio katioiaren hidrogeno-atomo bat edo biak erradikalez ordezkatzean lortutako konposatu organikoei esaten zaie. R$_3$O$^+$ gisa adierazten da. Adibidez. metiloxonioa, (CH$_3$)H$_2$O$^+$. Oxigenoaren ordezkatziale guztiak alkiloak direnean alkiloxonio esaten zaie.

## Erreferentziak

* ↑ Oxonio. Zientzia eta teknologia hiztegi entziklopedikoa. Elhuyar fundazioa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q132187
# Aurora von Qvanten

Aurora Magdalena von Qvanten, jaiotzez Örnberg (Piteå, 1816ko irailaren 12a – Stockholm, 1907ko martxoaren 30a), Turdus Merula izengoitiaz ere ezaguna, suediar idazle, itzultzaile eta margolaria izan zen.

## Bizitza

Carl Jacob Örnberg Piteåko alkatearen eta Helena Catharina Degermanen alaba, Aurora Örnberg 1816an jaio zen. 1857an Emil von Quanten finlandiar idazle, kazetari eta liburuzainarekin ezkondu zen. Emil Finlandiako familia noble batetik zetorren, Karlos XV.a erregearen liburuzain gisa aritu zen eta 1853an Suediako herritar bihurtu zen. Ez zuten seme-alabarik izan.
1856an Smått och gott eta När och fjerran: roande berättelse för barn från nio till fjorton års ålder haurrentzako ipuin bildumak argitaratu zituen modu anonimoan. Eleberriak eta aldizkarietarako artikuluak ere idatzi zituen eta ingelesezko, alemanezko eta frantsesezko idazlanak suedierara itzuli zituen, George Eliotenak eta Ouidarenak barne. Frantsesezko hainbat antzezlan eta opereta ere itzuli zituen, eta Suedian antzeztu zituzten. Hainbat artikulu eta itzulpenerako Turdus Merula izengoitia erabili zuen (zozoaren latinezko izena). Von Qvantenen itzulpenik ospetsuena Mila gau eta bat gehiago da, Gustav Weilen alemanezko edizioan oinarritua. Idazteaz eta itzultzeaz gain, margotu zuen eta Jenny Lind abeslariaren erretratua sortu zuen.
Bizitzaren amaieran, von Kwanten senar-emazteak Italiara joan ziren, Capri uhartera, Emilen osasun arazoak zirela eta. 1903an alargundu ondoren, Aurora von Qvanten Suediara itzuli zen eta Stockholmen hil zen 1907an.

## Lanak

* Tantens glömska: monolog-vådevill i 1 akt (1862)
* En nyårsafton i Norrland (1867)
* Rosa Arntson (1868)
* Två månader i Rhentrakterna under kriget 1870 (1870)
* Vid drottning Lovisas begrafning (1871)
* En roman på landsbygden: skildringar från Norrland (1880)
* Musikerns dotter: romantiserade bilder från Carl XIV Johans tid (1881)
* Från skilda kretsar: berättelser (1885)
* Sällsamma historier (1890)

### Haur eta gazteentzako liburuak

* När och fjerran : roande berättelse för brn från nio till fjorton års ålder (1856)
* Smått och godt: berättelser för barn, från 9 till 14 års ålder (1856)

### Itzulpenak

* François Ponsard. Horatius och Lydia: komedi i en akt (1864)
* Gray Nick. Capitola: skildring från lifvet i Amerika (1865)
* George Eliot. En kärlekshistoria af George Eliot (1867)
* Ernest Legouvé. Qvinnans historia (1867)
* Spökhistorier vid julbrasan (1868)
* Tusen och en natt: med flera hundra i texten intryckta illustr. (1875)
* Om vården af utseendet (1877)
* Octave Feuillet. Filips flammor (1877)
* Ouida. Mott och mal: nutidsskildring (1885)

## Erreferentziak

* 1 2 (Suedieraz) Furuland, Gunnel. «Aurora von Qvanten, 1816–1907» Svenskt översättarlexikon (Noiz kontsultatua: 2024-12-19).
* 1 2 3 4 (Ingelesez) Neuhauser, Charlott. «Aurora Magdalena von Qvanten» Svenskt kvinnobiografiskt lexikon 2018-03-08 (Noiz kontsultatua: 2024-12-19).