OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# FRELIMO

FRELIMO edo Mozambikeko Askapen Frontea (portugesez: Frente de Libertação de Moçambique) Mozambikeko alderdi politikoa da. 1962ko ekainaren 25ean sortua izan zen Dar es Salaamen (Tanzania), Mozambikeko hiru erakunde nazionalistek bat egin zutenean. Bere helburua independentzia zen eta 1975an lortu zuen. Urte hartatik aurrera agintea izan du, hasieran alderdi bakar moduan eta gaur egun parlamentuko gehiengoa edukita. Bere boterea Shangaan herriatik datorkio.

## Kanpo estekak

* (Portugesez) Frelimoren webgunea
# RENAMO

Mozambikeko Erresistentzia Nazionala, ezagunagoa portugesezko RENAMO akronimoarekin (portugesez: Resistência Nacional Moçambicana) Mozambikeko gerrilla armatu ohia da, gerra zibila 1992an amaitu eta alderdi politikoan bilakatu dena. Ossufo Momade da buruzagia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1425821
* Multimedia: RENAMO / Q1425821
# Yohanna Barnaba Abdallah

Yohanna Barnaba Abdallah (1870 – 1924ko otsailaren 11) mozambiketar historialari, idazle eta apaiz anglikanoa izan zen.

## Bizitza

Mozambiken iparraldean jaio zen, eta Barnaba buruzagiaren semeordea zen.
Likomako katedral anglikanoan apaiztu zen 1898an. Zanzibarren egon ondoren, Malawi lakuaren ekialdeko Unangun hartu zuen bizilekua, eta azkenean han eman zuen bere ibilbidearen zatirik handiena. Nyassalandiako elizbarrutian ordenatu zen lehen apaiza izan zen. 1905ean Lur Santura erromesaldia egin zuen.
1924an, kostaldera oporretara zihoala, gaixotu zen Medon, eta 1924ko otsailaren 11n hil zen, ziurrenik pneumoniak jota.
Grezieran eta Biblian aditua zen. Chikala cha Wayao, yao etniaren eta hizkuntzaren azterketa funtsezkoa egin zuen. George Meredith Sandersonek ingelesera itzuli eta 1919an argitaratu zuen. 1973an berriro argitaratu zen.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Anderson-Morshead, A. E. M. (1909). The history of the Universities' Mission to Central Africa, 1859-1909. London: Universities' Mission to Central Africa, 235, 387 or. (Noiz kontsultatua: 2023-12-05).
* ↑ (Ingelesez) Tengatenga, James, ed. A History of the Anglican Church, 1861-2010. The UMCA in Malawi (argitaratze data: 2010) ISBN 978-99908-87-65-5..
* ↑ (Ingelesez) Abdallah, Yohanna B. (1973). The Yaos: Chiikala Cha Wayao. F. Cass ISBN 0714624624. (Noiz kontsultatua: 2023-12-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8054460
# Mariza

Marisa dos Reis Nunes, Mariza mononimoz ezagunagoa, (Maputo, Mozambike, 1973ko abenduaren 16an) abeslari fadista da, Portugalgo hiritartasuna daukana.
Beste estilo batzuk ere landu izan ditu.

## Diskografia

* Fado em Mim (2002)
* Fado Curvo (2003)
* Live in London (2005)
* Transparente (2005)
* Concerto em Lisboa (2006)
* Terra (2008)
* Fado Tradicional (2010)
* Best Of (Mariza) (2014)
* Mundo (2015)
* Mariza (2018)
* Mariza canta Amália (2020)

## Ikus, gainera

* Portugalgo musika

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)(Portugesez)Abeslariaren webgunea
* Datuak: Q463918
* Multimedia: Mariza / Q463918
# Otelo Saraiva de Carvalho

Otelo Nuno Romão Saraiva de Carvalho (Lourenço Marques, Ekialdeko Afrika Portugaldarra, 1936ko abuztuaren 31 – Lisboa, 2021eko uztailaren 25a) portugaldar militar eta politikaria izan zen. 1974ko Krabelinen Iraultzaren arduradun nagusia izan zen.

## Biografia

Kontinenteko Komando Operatiboko (COPCON) buruzagia izan zen, eta garrantzi handiko eginkizun politiko-militarrak hartu zituen bere gain. Iraultzaren Batzordeko kidea izan zen. Vasco Gonçalvesen eragin komunistatik aldendurik, baina Eduardo Augusto de Melo Antunesen bide militar moderatuarekin bat egin gabe, bizitza politikoaren erradikalizazio une handienetan parte hartu zuen, herri-demokraziaren tesien alde.
1976an, Portugaleko Errepublikako lehendakaritzarako hautagai aurkeztu zuen bere burua, alderdi handien laguntzarik gabe, eta botoen % 16 eskuratu zituen. Gudarosteko teniente-koronel zelarik, atxilo hartu zuten 1984an legez kanpoko talde armatu batekin lotura zuelakoan; bost urte geroago, behin-behineko askatasuna eman zioten, eta, 1995eko amnistiari esker, libre geratu zen. Alvorada em Abril argitaratu zuen, Iraultzaren sorreraren kontakizun xehea.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q1353499
* Multimedia: Otelo Saraiva de Carvalho / Q1353499
# Ruy Guerra

Ruy Alexandre Guerra Coelho Pereira (Lourenço Marques, Ekialdeko Afrika Portugesa, 1931ko abuztuaren 22a) brasildar zinemagile, idazle eta aktorea da.
Garai hartan Portugalgo kolonia zen Mozanbiken jaio zen, baina 1950eko hamarkadaren amaiera aldera Brasila jo zuen, eta hango zinemagintza berriaren ordezkari nagusi bilakatu zen. Aipagarria du Os fuzis (1964), bere lehenengo filmetako bat, non giza ehizaren krudeltasuna plazaratzen duen. Gabriel García Márquezen obra ezagun bat ere eraman zuen zinemara (Erêndira, 1983), eta Chico Buarque abeslari famatuaren inguruko film bat egin zuen gero (Estorvo, 2000). Antzezle gisa ere aritu da inoiz (Werner Herzogen Agirre edo Jainkoaren haserrean, adibidez), eta kantu herrikoiak konposatu izan ditu.
Aipagarriak ditu beste film hauek ere: Ternos caçadores (1969), Os deuses e os mortos (1970), A ópera do malandro (1986), Os amores difíceis (1988), Kuarup (1989), Portugal S.A. (2004), O veneno da madrugada (2004).

## Filmografia

Oharra: :
| † | Telebistarako lana | Film laburra |
Ruy Guerrak zuzendutako filmak :
| Urtea | Izenburua | Ingelesezko izenburua | Hizkuntza(k) | Oharra(k) |
| 1954 | Quand Le Soleil Dort | | Frantses | |
| 1962 | Os Cafajestes | The Unscrupulous Ones / The Miscreants / The Hustlers | Portuges | |
| 1964 | Os Fuzis | The Guns | Portuges | |
| 1969 | Ternos Caçadores | Sweet Hunters / Jailbird | Portuges, ingeles | |
| 1970 | Os Deuses e os Mortos | Of Gods and the Undead / Gods and the Dead | Portuges | |
| 1978 | A Queda | The Fall | Portuges | Nelson Xavierrekin batera. |
| 1979 | Mueda, Memória e Massacre | Mueda, Memory and Massacre | Portuges | |
| 1981 | Histoires extraordinaires | | Frantses | Frantziar telesaila. La lettre volée atala. |
| 1981 | A Carta Roubada | | Portuges | |
| 1983 | Eréndira | Eréndira | Portuges, gaztelania | |
| 1986 | Ópera do Malandro | Malandro | Portuges | |
| 1987 | Fábula de la Bella Palomera / A Bela Palomera | Fable of the Beautiful Pigeon Fancier | Portuges | |
| 1989 | Kuarup | Kuarup | Portuges | |
| 1992 | Me Alquilo Para Soñar | | Gaztelania | Telesail laburra, 6 atal. |
| 2000 | Monsanto | Monsanto | Portuges | Telefilm. |
| 2000 | Estorvo | Turbulence | Portuges | |
| 2004 | Portugal S.A. | Portugal S.A. | Portuges | |
| 2006 | O Veneno da Madrugada | In Evil Hour | Portuges, gaztelania | |
| 2018 | Quase Memória | Oblivious Memory | Portuges | |

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1378100
* Multimedia: Ruy Guerra / Q1378100
# Maputoko Protokoloa

Afrikako Giza Eskubideen eta Herrien Agiriaren Protokoloa, ezagunagoa Maputoko Protokoloa izenaz, Afrikako Giza Eskubideen eta Herrien Agiriaren protokolo gehigarri bat da, bere bidez emakumeei prozesu politikoan parte hartzeko eskubidea, eta gizoneekiko berdintasun sozial eta politikoaren eskubidea bermatzen zaie, beren sexu osasuna kontrola eta emakumeen genitalen mutilazioren amaiera barne. Izenak adierazten duen bezala, Afrikar Batasunak Afrikako Giza Eskubideen eta Herrien Agiriaren protokolo baten moduan onartua izan zen.
1995eko martxoan Togoko Lome hiriburuan Emakumeak Afrikako Zuzenbide eta Garapenean erakundeak antolatutako topaketan emakumeen eskubideei buruzko protokolo bat sortu behar zela zehaztu zen. 1995eko martxoaren 31n Etiopiako Addis Abeba hiriburuan garatu zen.
2003ko uztailaren 11an Mozanbikeko Maputo hiriburuan sinatu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3924288
* Multimedia: Maputo Protocol / Q3924288
# Simão Mate Junior

Simão Mate Junior (1988ko ekainaren 23a - ) Mozambikeko futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Vegalta Sendai.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q703613
* Multimedia: Simão Mate Junior / Q703613
# Carlos Xavier

Carlos Jorge Marques Caldas Xavier, futbol munduan Carlos Xavier izenez ezaguna (Lourenço Marques, Mozanbike, 1963ko urtarrilaren 16a), portugaldar futbolari ohi bat da. 1991-1994 artean Errealean jokatu zuen, Oceano Andrade da Cruz aberkidearekin batera.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2939508
# Isabela Figueiredo

Isabela Figueiredo (Lourenço Marques, Mozambike, 1963) portugaldar idazlea eta irakaslea da, eta Portugalgo literatura postkolonialaren barruan nabarmendu egiten da.Mozambikeko independentziaren ostean, 1975ean itzuli zen Lisboara (Portugal), gurasoen lurraldera.

## Ibilbidea

Figueiredo Hizkuntza eta Literatura Modernoetan lizentziaduna da (Portugalgo Ikasketen aldaera bat) Gizarte eta Giza Zientzien Fakultatean (FCSH), Lisboako Universidade Novan, eta Genero Ikasketetan espezializatuta dago Lisboako Universidade Abertan. 1983an hasi zen idazten, Diário de Notícias egunkariko literatur gehigarrian testuak argitaratuz, garai hartako egunkaririk eraginkorrenetako batean. 1988an Portugalgo Arte eta Ideien Mostran lehen saria irabazi zuen "Conto é Como Quem Diz" eleberriarekin. Diário de Notícias egunkarian lan egin zuen kazetari 1988 eta 1994 bitartean, eta DN Jovem gehigarria koordinatu zuen bertan. Portugesezko bigarren hezkuntzako irakaslea da.
Portugalgo literatura postkolonialaren barruan kokatzen da haren lana. 1988an "Conto é Como Que Diz" argitaratu zuen Isabel Almeida Santos izenpean. 2009an "Caderno de Memórias Coloniais" argitaratu zuen, kritikak oso harrera ona egin zion, eta 2010ean hamarkadako libururik garrantzitsuenetariko aukeratu zuten, egungo Portugalgo panoraman kultura gehigarri ezagunenetako bat izateagatik.Maria da Conceicão Caleiro idazleak eta Gustavo Rubim saiakeragile eta irakasleak hautatu zuten Ipsilon kultur aldizkariak argitaratutako saio berezian (Público egunkariaren kultura-gehigarria).. "A Gorda" (2016) liburua 2016ko hamar liburu onenen artean kokatu zuen Espalha-Factos lineako aldizkariak.
1988an, Portugalgo Arte eta Ideien I. Mostran prosa saria jaso zuen, "Conto é Como Que Diz" eleberriarekin, eta 2010ean urteko liburu onenaren saria jaso zuen "Caderno de Memórias Coloniais" lanarekin.

## Lanak

* 1988 – Conto é Como Quem Diz, Europress, ISBN 9789725591017
* 2009 – Caderno de Memórias Coloniais, Angelus Novus, Coímbra, ISBN 9789722127585
* 2016 – A Gorda, Caminho argitaletxea, ISBN 9789722128339

## Sariak

* 1988 – Prosako lehen saria Portugalgo Arte eta Ideien I. Erakusketan, "Conto é Como Quem Diz" eleberriarekin.
* 2010 – Monstro do Ano, Melhor Livro do Ano, pela Angelus Novus.

## Erreferentziak

* ↑ «Caminho - Autores» www.caminho.leya.com.
* ↑ Uma infância colonial. .
* ↑ Simone Pereira Schmidt. (Julio de 2016). «Uma Viagem Longa Demais, Um Retorno Devastador» http://www.uff.br/nepa/ (Revista do Núcleo de Estudos de Literatura Portuguesa e Africana da UFF, Vol. 8, n° 16, 1° sem., jul. 2016).
* ↑ Delgado, Antonio Sáez. (22 de mayo de 2017). Desde este libro se ve Portugal. .
* ↑ «Livros da década» PÚBLICO.
* ↑ Santos, Sofia. (22 de diciembre de 2016). «Livros: Os dez melhores de 2016» Espalha-Factos.
* ↑ «“A Gorda” | Isabela Figueiredo | deusmelivro» deusmelivro.com.

## Kanpo estekak

* Isabela Figueiredoren blog ofiziala.
* Datuak: Q30244378
* Multimedia: Isabela Figueiredo / Q30244378
# Leia Dongue

Leia Dongue, ezaguna "Tanucha" ezizenez, jaiotzaz Leia Tânia do Bastião Dongue (Maputo, Mozambike, 1991ko maiatzaren 24a) mozambiketar saskibaloi-jokalaria da.

## Biografia

Maputon jaio zen, Mozambiken. "Tanucha" deitzen zaio. Desportivo Maputo Mozambiqueño taldean hasi zen saskibaloian jokatzen, eta Afrikako Txapeldunen Kopa irabazi zuen 2008an. 2013ko maiatzetik, Abuztuko Primeiro taldean jokatu zuen Angolan. 1,86 m neurtzen du, eta pibot posizioan jokatzen du.
Angolako Saskibaloi Ligan MVP aukeratu zuten 2014. urtean eta 2014. eta 2015. urteetan Afrikako Klubetako FIBA Kopan.

## Klubak

* 2008- Maputo Mozambike.
* 2013- Abuztuaren 1a, Luanda (Angola).
* 2016/2017: Al-Qázeres. Emakumezkoen Ligara igotzea.
* 2018-; Gernika basket.
* 2018-2019: Cegled, Hungaria. EuroCup jokatzen.
* 2019-: Uni Girona. Emakumezkoen Ligako Txapelketak.
* 2019/2020: Promete Campusa.
* 2020- Nantes, Frantzia.
* 2021-2022; Araski AES, Gasteiz.

## Selekzioak

* Mozambikek beheko kategorietan hautatua, zenbait deialditan.

## Palmaresa
### Txapelketa nazionalak

| Titulua | Kluba | Herrialdea | Urtea |
| Afrikako Txapeldunen Kopa | Abuztuaren 1a | Angola | 2008 |
| Afrikako Txapeldunen Kopa | Abuztuaren 1a | Angola | 2012 |
| Afrikako Txapeldunen Kopa | Abuztuaren 1a | Angola | 2015 |

### Nazioarteko txapelketak

-Afrobasketeko Boskoterik onena izendatu dute 2009, 2012, 2013, 2014, 2016 eta 2017an.
| Titulua | Urtea |
| Zilarrezko domina Afrobasketen | 2013 |
| Afrikako Txapelketa Kopa | 2014 |
| Afrikako Txapelketako Kopa. | 2015 |
| Afrobasketeko finalerdiak. | 2017 |

## Erreferentziak

* 1 2 3 «Leia Dongue, potencia física para Kutxabank Araski» FEB.
* ↑ «Leia ‘Tanucha’ Dongue, una de las mejores jugadoras de África, llega al Lointek Gernika Bizkaia» FEB.
* 1 2 «Leia Dongue» Regeneracom Sports.
* ↑ «C.B.Alqazeres: LEIA "TANUCHA" DONGUE» C.B.Alqazeres 2016-02-29.
* ↑ Leia ‘Tanucha’ Dongue, una de las mejores jugadoras de África, llega al Lointek Gernika Bizkaia | Gernika KESB. .
* 1 2 «LEIA DONGUE ha firmado con Araski para la temporada 2021/22» Regeneracom Sports.
* ↑ Leia Dongue, campeona de Liga DIA, cierra la plantilla del Campus Promete | Club Deportivo Promete. .
* ↑ «LEIA DONGUE ha firmado en Francia con Nantes» Regeneracom Sports.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14468472
# Leptoglossus occidentalis

Leptoglossus occidentalis Coreidae familiako intsektu hemiptero espezie bat da. Pinuaren amerikar zimitz izenaz ere ezaguna da. Ipar Amerikako mendebaldean sortu zen, Mendi Harritsuetatik eta Kaliforniatik Columbia Britainiarrera eta Idahora arte, baina, duela gutxi, Ipar Amerikako ekialderaino hedatu du banaketa-eremua, Connecticut eta New Hampshire bezalako eremuetan, Mexikora, eta, istripuz, Europara iritsi da. Europan, espezie exotiko inbaditzaile gisa hartzen da, eta pinaburu pinudietan hazten da. Europako lehen agerraldia Italian izan zen 1999an. Asian, 2008an aurkitu zuten lehen aldiz, Japonian. Hego Euskal Herrian ere aurki daiteke. Espainiako 630/2013 Errege Dekretuak araututako Espezie Exotiko Inbaditzaileen Espainiako Katalogoan dago.

## Deskribapena

L. occidentalisen batez besteko luzera 16-20 mm-koa da, eta arrak emeak baino txikiagoak dira. Hegan egin dezakete, eta egiten dutenean burrunba egiten dute. Leptoglossus occidentalis kolore arre eta gorrixkakoa da. Erraz identifika daiteke atzeko tibia lauei, atzeko femurren arantzei, sabelaren bi aldeetan hegoen kanpoaldea zeharkatzen duten zerrenda argi eta ilunei eta baita hemielitroetako aulki itxurako marrazki zuriari esker ere. Haren defentsa-metodo nagusia usain desatsegin eta mikatza kanporatzea da; hala ere, ez da Pentatomidae familiakoa, Coreidaekoa baizik. Lehen begiratuan zimitz ehiztariaren nolabaiteko antza badu ere, hala nola Arilus cristatus eta Reduviidae familiako bestelako zimitz hiltzaileena, berez ez dute ahaidetasun hertsirik, nahiz eta denek proboszidea duten. Proboszideekin hozka egin dezake zakarki maneiatuz gero, baina zaila da kalterik egitea, zapa zurrupatzeko moldatuta dagoelako eta ez ehizarako. Txilen, Triatominae subfamiliako zimitzekin nahastu da, eta horrek arrazoirik gabeko alarma eragin du.

## Galeria

* Alboko ikuspegia
* Abdomena
* Buruaren xehetasuna
* Begietako makrofotografia

## Erreferentziak

* ↑ Bug off! N.H. sees invasion of western conifer seed bug | New Hampshire. .
* 1 2 http://sea-entomologia.org/PDF/Boletin51/311312BSEA51NBPhoronLeptoglossusLeoncolor.pdf
* ↑ https://web.archive.org/web/20191013101843/https://www.miteco.gob.es/es/biodiversidad/temas/conservacion-de-especies/leptoglossus_occidentalis_2013_tcm30-69887.pdf
* ↑ http://www.cesefor.com/noticias/asfova-reclama-la-declaracion-oficial-de-plaga-al-chinche-americano-de-las-pinas
* ↑ https://web.archive.org/web/20211101131422/https://www.forestales.net/Canales/Ficha.aspx?IdMenu=0a88a285-e932-431c-9ec5-7821737366b1&Cod=55e2ea7f-9cbd-4dfe-b25d-7ed33be12075&Idioma=es-ES
* ↑ Tadashi Ishikawa. Leptoglossus occidentalis Heidemann (Hemiptera: Coreidae), a presumable recent invader to Japan. .
* ↑ Real Decreto 630/2013, de 2 de agosto, por el que se regula el Catálogo español de especies exóticas invasoras.. .
* ↑ Faúndez. Alien Invasion: The Case of the Western Conifer-Seed Bug (Heteroptera: Coreidae) in Chile, Overreaction, and Misidentifications. doi:10.1093/jme/tjz127..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q468719
* Multimedia: Leptoglossus occidentalis / Q468719
* Espezieak: Leptoglossus occidentalis
# 1593
## Gertaerak

* Irailaren 23a – Bilbon kalte material handiak eragin zituzten uholdeak egon ziren. Alde Zaharreko eraikin asko behera etorri ziren.

### Kirolak
## Jaiotzak

* Martxoaren 13a – Georges de La Tour, frantziar margolari barrokoa (h. 1652).
* Maiatzaren 19a – Jacob Jordaens, flandriar margolaria (h. 1678).
* Uztailaren 8a – Artemisia Gentileschi, italiar margolari barrokoa (h. c. 1656).
* Irailaren 8a – Toyotomi Hideyori, Toyotomi Hideyoshi jeneralaren semea.
* Irailaren 21ean bataiatua – Izaak Walton, ingeles idazlea (h. 1683).
* Urriaren 14an bataiatua – Cornelis Janssens van Ceulen, ingeles margolari erretratugilea (h. 1661).
* Azaroaren 7a – Willem van Haecht Flandriako margolaria (h 1637).
* Anthony van Diemen, holandar administratzailea (h. 1645).

## Heriotzak

* Urtarrilaren 15a – Jacques Maury, frantziar apaiz katolikoa, Baionako apezpikua izandakoa.
* Maiatzaren 30a – Christopher Marlowe, dramaturgo, poeta eta itzultzaile ingelesa (j. 1564).
* Uztailaren 11 – Giuseppe Arcimboldo, margolari italiarra (j. 1527 ingurua).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6772
* Multimedia: 1593 / Q6772
# 1683
## Gertaerak

* Urtarrilaren 27 – Euskal Herrian ikusgai izan zen eguzki eklipsea

### Kirolak
## Jaiotzak

* Otsailaren 28a – René Antoine Ferchault de Réaumur, frantziar naturalista, entomologo, meteorologo eta idazlea (h. 1757).
* Martxoaren 1a – Tsangyang Gyatso, seigarren Dalai Lama (h. 1706).
* Martxoaren 1a – Karolina Ansbachekoa, Erresuma Batuko erregina ezkontidea (h. 1737).
* Martxoaren 12a – John Theophilus Desaguliers, filosofo natural frantziarra, Royal Society of Londoneko kidea (h. 1744).
* Maiatzaren 29a – Antoine Pesne, frantziar margolaria (h. 1757).
* Uztailaren 3a – Edward Young, idazle eta literatura-kritikari ingelesa (h. 1765).
* Abuztuaren 4a – Pedro de Ribera, espainiar arkitekto, dekoratzaile eta marrazkilaria (h. 1742).
* Irailaren 25a – Jean-Philippe Rameau, frantziar musikagile, organista, klabe-jotzaile eta musikaren teorialaria (h. 1764).
* Urriaren 16a – Juan Bautista Orendain, La Pazko markesa, Espainiako Felipe V.aren garaian Bulego Unibertsalaren Idazkaria (h. 1731).
* Urriaren 20a – Maria Luisa Ana Lobkowiczekoa (h. 1750).
* Urriaren 25a – Pierre Guillaume de La Vieuxville, frantziar apaiz katolikoa, Baionako apezpikua izandakoa (h. 1734).
* Urriaren 30a – Jurgi II.a Erresuma Batukoa, Erresuma Batua eta Britainiar Jabegoen erregea (h. 1760).
* Azaroaren 20a – Frantzisko Etxebeste, gipuzkoar militar eta merkataria (h. 1753).
* Abenduaren 19a – Filipe V.a Espainiakoa, Espainiako erregea (h. 1746).
* Pedro Ugarte, gipuzkoar inprimatzailea (h. 1729).

## Heriotzak

* Otsailaren 18a – Nicolaes Pieterszoon Berchem, herbeheretar Urrezko Aroko margolaria (j. 1620).
* Uztailaren 30a – Maria Teresa Austriakoa, Espainiako infanta eta Frantziako erregina ezkontidea (j. 1638).
* Irailaren 6a – Jean-Baptiste Colbert, Frantziako finantza-ministroa (j. 1619).
* Irailaren 12a – Alfontso VI.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (j. 1643).
* Abenduaren 15a – Izaak Walton, ingeles idazlea (j. 1593).
* Maria Gebara, Escalante eta Tahaluko kondesa, Espainiako Urrezko Mendeko espainiar idazlea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7651
* Multimedia: 1683 / Q7651
# Les Guignols

Les Guignols (le ɡiɲɔl ahoskatua, euskaraz: «txotxongiloak»), lehen Les Guignols de l'info (le ɡiɲɔl də lɛ̃fo ahoskatua, euskaraz: «txotxongiloen teleberria») frantziar teleberri satirikoa da, Alain de Greefek sortua.
TF1ren berriemailea den Patrick Poivre d'Arvorren txotxongilo batek aurkeztuta, Les Guignols britainiar Spitting Image saioan oinarrituta dago. Hasieran ez zuten arrakasta handirik baina Golkoko Gerra eta gero ospea lortu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Bertrand, Dicale. (2013). Les Années 80 pour les nuls. Éditions First, 186 or. ISBN 978-2-7540-1723-7..

## Ikus, gainera

* Txoko latex

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Frantsesez)
* Datuak: Q1417739
# To Catch a Thief

To Catch a Thief (euskaraz Lapur bat atzemanez) 1955eko Alfred Hitchcock ingeles zinema zuzendari eta ekoizlearen amodiozko thriller filma da, David Dodge idazlearen izenburu bereko eleberrian oinarritua. Cary Grant, Grace Kelly, Jessie Royce Landis, John Williams, Charles Vanel eta Brigitte Auber aktorek antzeztu zuten.
Hiru Oscar Sarietarako izendapenak jaso eta bat irabazi zuen: Argazkigintza onenaren Oscar Saria (Robert Burks).
Hitchcocken filmeetan ohikoa den bezala, hor ere bere kameoa egin zuen, hain zuzen ere, filma hasi eta hamar minutu ingurura autobus batean Cary Grant aktorea eta txori bat duen kailadun emakume baten alboan bidaiari moduan eserita doala.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
John Robie (Cary Grant), ezizenez Katua, Frantziar Kosta Urdinean bizi den moko fineko lapur erretiratua da. Bat-batean, bera bizi den lekuan haren zigilua duten lapurretak jazo direnez, poliziaren susmopean dago. Lapurraren hurrengo jomugen artean Jessie Stevens (Jessie Royce Landis) emakume estatubatuar aberatsa eta haren alaba eder Frances (Grace Kelly) daude. Robiek bere burua errugabetzeko modurik onena benetako lapurra atzematea dela jabetu da. Francesek Robie lapurra dela uste du, nahiz eta ondoren iritziz aldatu eta Robieri bere helburua lortzen lagundu.

## Aktoreak

* Cary Grant: John Robie ("Katua")
* Grace Kelly: Frances Stevens
* Jessie Royce Landis: Jessie Stevens
* John Williams: H. H. Hughson
* Charles Vanel: Bertani jauna
* Brigitte Auber: Danielle Foussard
* Jean Martinelli: Foussard, Daniellen aita
* Georgette Anys: Germaine, etxejabea
* René Blancard: Lepic komisaria

## Iruditegia

* John Robie, Katua (Cary Grant)
* Frances (Grace Kelly)
* Frances (Grace Kelly) eta John Robie, Katua (Cary Grant)

## Kanpo estekak

* To Catch a Thief filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q331017
* Multimedia: To Catch a Thief (film) / Q331017