OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# John Davis (esploratzailea)

John Davis (Sandridge, Devonshire, c. 1550 - Malakako itsasartea, 1605eko abenduaren 29a) itsasgizon ingelesa izan zen. Hiru bidaldi behar izan zituen bere izena daraman itsasartea 1587. urtean aurkitu arte. Falkland (Malvinak) uharteak ere aurkitzeko. Thomas Cavendish itsasgizonari Hegoaldeko itsasoetarako bidaia batean lagundu ondoren (1591-1592), Sortaldeko Indietarako beste bidaia batean hil egin zuten. Munduko deskribapen hidrografikoa ezagutarazi zuen 1595. urtean. Urte berean asmatu zuen eguzkiak itsasoarekiko duen altuera neurtzeko tresna. Iparraldeko itsasoetarako eginiko bidaien gorabeherak 1600. urtean argitaratu zuen liburu batean utzi zituen idatzita.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q311652
* Multimedia: John Davis (English explorer) / Q311652
# John Dawes

Sydney John Dawes (Abercarn, Monmouthshire, 1940ko ekainaren 29a - 2021eko apirilaren 16a) galestar errugbilaria, erdiko postuan aritzen zena, eta entrenatzailea izan zen. 1964tik 1971ra jokatu zuen Galesko errugbi selekzioan, eta British and Irish Lionsen kapitaina izan zen.

## Bizitza

Sydney John Dawes Abercarnen jaio zen, 1940ko ekainaren 29an. Kimika ikasi zuen Aberystwytheko University College Walesen, eta irakasle izateko ikastaroak gainditu zituen. Newbridgeko taldean hasi zen errugbian jokatzen, eta London Welshera aldatu zen geroago. 1965-66 denboraldian kapitain eta entrenatzaile izendatu zutenetik, taldeak oso joko ikusgarria egin zuen, irekia, azkarra eta erasokorra. Adituen iritziz, galestar errugbi estiloaren sortzaile nagusietako bat izan zen.
1964an egin zuen debuta Galesko errugbi selekzioarekin, Dublingo Lansdowne Roaden, Irlandaren kontra; Gales nagusitu zen, 15 eta 6. Hurrengo urtean kapitain izendatu zuten. Guztira 22 partida jokatu zituen selekzioaren, eta Bost Nazioen Txapelketako bost garaipenetan parte hartu zuen (1964, 1965, 1969, 1970 eta 1971), azkena Slam Nagusiarekin.
1971n, British and Irish Lionseko kapitain izendatu zuten, taldeak Zeelanda Berrian egin behar zuen birarako. Gareth Edwards, Barry John, David Duckham, Mike Gibson, John Dawes, Gerald Davies eta JPR Williamsek atzelari lerro zoragarria osatzen zuten. Lionsek 2 eta 1 irabazi zuten seriea; izan ere, orain arteko aldi bakarra da Lionsek partida-serie bat irabazi dutena Zeelanda Berriaren aurka. 1973an, Barbariansen kapitaina zelarik, ere lortu zuen All Blacksei irabaztea, 23 eta 11, Cardiff Arms Parken.
Jokalari gisa erretiratu ondoren, Galesko selekzioko entrenatzailea izan zen 1974tik 1979ra. Bost Nazioen Txapelketa lau aldiz irabazi zuen bost denboraldi horietan; horietako bi Slam Nagusiak izan ziren. British and Irish Lionsen entrenatzailea ere izan zen 1977an Zeelanda Berrira egindako biran. London Welsheko lehendakaria izan zen, eta errugbiari buruzko hainbat liburu idatzi zituen.

## Palmaresa
#### Jokalari

* Bost Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 1964, 1965, 1969, 1970 eta 1971
** Slam Nagusia: 1971
** Triple Crown: 1965, 1969 eta 1971

#### Entrenatzaile

* Bost Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 1975, 1976, 1978 eta 1979
** Slam Nagusia: 1976 eta 1978
** Triple Crown: 1976, 1977, 1978 eta 1979

## Oharrak

* ↑ Eskoziarekin berdindua.
* ↑ Frantziarekin berdindua.

## Erreferentziak

* ↑ John Dawes, Wales and British & Irish Lions legend, dies aged 80. The Guardian, 2021eko apirilak 16, theguardian.com (Noiz kontsultatua: 2021-9-13).
* 1 2 Mead, Alex. John Dawes. The Rugby Journal, 2019ko irailak 17, therugbyjournal.com (Noiz kontsultatua: 2021-9-13).
* 1 2 3 John Dawes. espnscrum.com (Noiz kontsultatua: 2021-9-13).
* ↑ Baldock, Andrew. John Dawes Obituary:The ONLY man to captain The British & Irish Lions to a test series triumph against New Zealand. Scotsman, 2021eko apirilak 16, scotsman.com (Noiz kontsultatua: 2021-4-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q979301
# John Davey

John Davey (1812–1891) Kornuallesko baserritar bat izan zen, hau kornubiera hizkuntzaren ezagupena izan zuen azken pertsonatzat jo ohi da. Hizkuntza honetan zuen gaitasuna ez dago batere garbi, baina ziurrenik hainbat hitz eta esaldietara mugatuko zen. "Cranken Rhyme" deituriko bertsoak Daveyk buruz abestu ohi zituela aipatu ohi da.
Davey Kornuallesko Zennor parrokiako Boswednack herrixkan bizi izan zen, denboraldi batez Zennorren maisu gisa jardun zuen baserritarra izan zen. Uste denez kornubiera bere aitarengandik ikasi zuen. 1891an 79 urteko adinarekin zendu zen, bere jakintza berarekin bat eramanaz.

## Ikus gainera

* Dolly Pentreath
* Kornubiera
* Datuak: Q3328341
* Multimedia: John Davey (Cornish speaker) / Q3328341
# John Day (Oregon)

John Day Oregongo hiri bat da. Grant konderrian kokatua dago. 2010ean 1.744 biztanle zituen, 4,85 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Grant konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1282972
* Multimedia: John Day, Oregon / Q1282972
# John D. Rockefeller Jr.

John Davison Rockefeller, Jr. (Cleveland, Ohio, 1874ko urtarrilaren 29a - Tucson, Arizona, 1960ko maiatzaren 11) Estatu Batuetako finantzaria izan zen. John Davidson Rockefeller lehenaren semea zen. Aitaren filantropia-lanetan jarraitu zuen; Rockefeller Center eraikiarazi zuen New Yorken; ahalegin handiak egin zituen Nazio Batuen Erakundea New Yorkera eraman zezaten, eta artearen garapenerako laguntza ugari eman zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q363984
* Multimedia: John D. Rockefeller, Jr. / Q363984
# John David Burnes

John David Burnes (Toronto, 1988ko apirilaren 26a) arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ J. D. Burnes
* ↑ John David BURNES

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16201024
# John David Washington

John David Washington (Los Angeles, 1984ko uztailaren 28a) estatubatuar futbol amerikar jokalari ohia eta aktorea da. Morehouse College taldean jokatu zuen, eta 2006an St. Louis Rams taldeak fitxatu zuen, agente libre bezala. Lau urtez jokatu zuen United Football League-eko Sacramento Mountain Lions taldean.
Washington aktore lanetara pasa zen, gurasoen pausoak jarraituz: aita Denzel Washington du, eta ama Pauletta Washington. HBOren Ballers (2015-2019) komedia telesaileko antzezle nagusietakoa izan zen. Spike Leeren BlacKkKlansman (2018) polizia filmaren protagonista izan zen, Ron Stallworthen papera antzeztuz, eta Urrezko Globo Sarietara izendatu zuten. Christopher Nolanen Tenet (2020) espioi filmaren protagonista izan zen.

## Filmografia

| Urtea | Filma | Pertsonaia | Oharrak |
| 1992 | Malcolm X | Harlemgo eskolako ikaslea | |
| 1995 | Devil in a Blue Dress | Jostailuzko errifledun mutikoa | Krediturik gabe |
| 2010 | The Book of Eli | N/A | Elkar-ekoizlea |
| 2015–2019 | Ballers | Ricky Jerret | Telesaila, 47 atal |
| 2017 | Love Beats Rhymes | Mahlik | |
| 2018 | Monsters and Men | Dennis Williams | |
| 2018 | All Rise | Richard "Bobo" Evans | |
| 2018 | BlacKkKlansman | Ron Stallworth | |
| 2018 | The Old Man & the Gun | Lieutenant Kelley | |
| 2020 | Tenet | Protagonista | |
| 2021 | Malcolm & Marie | Malcolm | |
* Datuak: Q4120019
* Multimedia: John David Washington / Q4120019
# Jose Viñes Ibarrola

Jose Viñes Ibarrola (Iruñea, Nafarroa, 1898ko ekainaren 18a - 1987ko abuztuaren 21a) sendagilea eta gaztelaniazko idazlea izan zen. Madrilgo Unibertsitatean egin zituen medikuntzako ikasketak. Zaragozako eta Soriako mediku nagusia izan ondoren, Iruñeko sendagile nagusi izendatu zuten (1942-1968). Poliomielitisaren, kukutxeztularen, tetanosaren eta difteriaren aurkako ekinaldiak antolatu zituen 1964. urtean. Nafarroako Unibertsitateko Medikuntza fakultateko Osasun eta Higieneko irakasle izan zen, bestalde.
Obra nagusiak: Una epidemia de peste bucólica en el siglo XVI (1947) eta Alcohol, stress, cáncer (1957).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12260741
# Jose Tomas Uruñuela

Jose Tomas Uruñuela Fernandez de Larrea (Gasteiz, Araba, 1891ko uztailaren 28a - Donostia, Gipuzkoa, 1963ko uztailaren 3a) musikagilea, musikologoa eta dantzako maisua izan zen.
1926an, haren konposizioak argitaratzen hasi ziren, euskarazko partiturekin (Zuberoako Maitia, nun zira kanta herrikoiari egin zion harmonizazioa, esaterako); eta, beste batzuk, melodia tradizionaletan oinarrituak (Ahotserako eta pianorako arabar abestiak). 1937an, matxinatu faxistek Bilbo hartu zutenean, Parisa ihes egin zuen. Espainiako Gerra Zibilak iraun zuen bitartean Eresoinka kultura enbaxadan parte hartu zuen.1942an, Donostiara aldatu zen, eta han hil zen 1963an.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko musika klasikoa
* Gasteiztar ezagunen zerrenda

## Erreferentziak

* ↑ «El musicólogo José Tomás Uruñuela Fernández de Larrea fallece el 3 de julio de 1963», uztaileko efemerideetako bat, Euskonews & Media aldizkaria, 539. zenbakia, 2010eko uztailekoa.
* ↑ (Gaztelaniaz) Regnier, Un reportaje de Philippe. (2014-05-24). «El arte vasco en la guerra: Eresoinka» Deia (Noiz kontsultatua: 2023-11-10).
* Datuak: Q139657
# Jose Zapirain

    Artikulu hau Errenteriako bertsolariari buruzkoa da; Donostiako bertsolaria gaitzat duena beste hau da: «Jose Zapirain Irastorza»
Jose edo Joxe Zapirain Aranburu (Errenteria, Gipuzkoa, 1873ko azaroaren 4a - 1957ko urtarrilaren 27a) euskal bertsolari eta idazlea izan zen.

## Biografia

Oraindik gaztea zela geratu zen alargun. Emaztea, 1919ko otsailean gripearen pandemian hil zitzaion, bederatzigarren semeaz erditu berritan. Gerra garaian Zapirain familiak oso egoera gogorrak ezagutu zituen: faxistek Joxe eta bost seme preso hartu zituzten. Horietako bi (Jose Ramon eta Antonio) Donostian fusilatu zituzten. 1942an, beste seme bat (Saturnino) lan istripu batean galdu zuen.
Sarri, bere bizitza dohakabeari buruz ondu zituen bertsoak. Antonio Zavalak bildu zituen Juan Kruz eta Joxe Zapirainen bertsoak eta Zapirain anaiak (1975) izenburupean argitaratu zituen. Joxe Zapirainen bertso sail ezagunenak hauek dira: 1914ko gerra, Bein mundutikan faltatzen danak, Alarguna, Len amar lagun giñan etxian, Biyotza penaz betia, Saturnino il zanian, Inpernua. Salbador Zapirain "Ataño" idazleak Joxe Zapirain bere aitaren bizitza kontatu zuen Txantxangorri kantaria (1979) izeneko eleberrian.

## Lanak
### Bilduma

* Zapirain anaiak (1975, Auspoa)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Jose Zapirain literaturaren zubitegian
* Zapirain anaiak PDFan
* Txantxangorri kantaria PDFan
* Datuak: Q12260744
| Euskal idazleak | Artikulu hau euskal idazle bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Jose Urrutia

    Artikulu hau zaraitzuera hiztunari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Urrutia».
Jose Urrutia herritar otsagiarra izan zen.
Arturo Campionen "Orreaga" kantua zaraitzuko uskarara itzuli zuen. 1877an argitaratu zen bere itzulpena, bertze euskalkietako bertsio anitzekin batera.

## "Orreaga"

I
Gaberdi da. Errege Karlomano Auritz-perrin dago bere ejerzito guziarekin. Zeruan ezta ageri ez ilaskirik eta ez izarrik; urruneala su andi batzurek argitzen dizie mendienartean; Fransesek kantatzen dizie errian; Altobiskarko errudio senti dra otsoen lotsagarrizko añuriak, eta Uskaldunek chorrosten tizie artekontan beren dardo eta aizkurak Ibañetako peña eta arrietan.
II
Antsiarekin Karlomanok ezin al izan du loa bildu beregana; ogatze saetsean bere pajesko batek leitzen du amoriozko kontu bat; urrunchiago, Erroldan indartsuak garbitzen du bere Durandarte ezpata famatua, eta Turpin arzobispo onak errezatzen du Jangoikoaren Ama sanduari.
III
—Ene pajeskoa —erraten ziakozun Errege Karlomanok;— zer da gabazko isiltasuna austen duen arroitu kori?—Jauna, —errespondatzen ziakozun pajeak;— ditzu Iratiko ichasoa beño andiagoko boskearen ostoak, aizeak mogitrik.—Ah!, gazte maitia, iduri dizu ilzearen oyua eta ene biotza beldur zu.
IV
Gaba guziz ilun dago. Ezta ageri ez ilaskirik eta ez izarrik zeruetan; urruneala su andi batzurek argitzen dizie mendienartean; Fransesek lo daude Auritz-perrin; Altobiskarko errudio otsoak añuriaz daude, eta Uskaldunek chorrosten tizie beren dardo eta aizkurak Ibañetako peñetan.
V
Zer da arroitu kori? —galdegiten du berritan Karlomanok, eta pajeak, loak errenditrik, ez ziakozun kontestatu.—Jauna —erraten ziakozun Erroldan indartsuak;— zu mendiko ur-otsa, zu Andresaroko ardi-saldoen marraka.—Suspiro bat iduri dizu, —erraten du Franses Erregeak. —Kala zu, Jauna, —errespondatzen ziakozun Erroldanek;—. Erri konek near egiten dizu gutaz oritzen denean.
VI
Antsiarekin Karlomanok ezin al izan du loa bildu beregana; lurra ta zeruak argirikgabe daude; otsoak añuriaz daude Altobiskarren; Uskaldunen aizkurek eta dardoek argitzen dizie Ibañetako aritzenartean.
VII
Ah! —suspiratzen du Karlomanok.— Eztoket lorik egin; su batek erretzen nu. Zer da arroitu kori? —Eta Erroldanek, loak errenditrik, eztu errespondatzen.—Jauna —erraten du Turpin onak;— erreza zazu, erreza zazu enekin. Arroitu kori duzu Uskal-Erriko gerla-kantua, eta gaur zu gure gloriaren azken eguna.
VIII
Iguzkiak argitzen du bizkarrak. Irabazirik Karlomano iyesi faten da “bere pluma beltz, eta bere kapa gorriarekin.” Aurrak eta emazteak dantzatzen dra kontentuz beterik Ibañetan. Kampokorik ezta ya Uskal-Errian eta menditarren irrintziak ellegatzen dra zeruetaraño.

## Ikus, gainera

* Ekialdeko nafarrera

## Bibliografia

* Arana, A (2004). Nafarroako euskalkiak. Zaraitzuera. Irakurgaiak, Hiria Liburuak.
* Campion, A (1971). Orreaga. Balada escrita en el dialecto guipuzcoano, acompañada de versiones a los dialectos bizcaino, labortano y suletino y de diez y ocho variedades dialectales de la region bascongada de Nabarra desde Olazagutia hasta Roncal, La Gran Enciclopedia Vascaren argitalpen bereizia.
* Datuak: Q12260739
# Jose Soltxaga

    Artikulu hau militarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Soltxaga (argipena)».
Jose Soltxaga Zala (Muniain, 1881eko urriaren 8a - Donostia, 1953) Gerra Zibileko militar matxino nafarra izan zen.

## Biografia

Familia militar, katoliko eta karlista batean jaioa, 1896an hamabost urte zituela, Toledoko Infanteria Akademian sartu zen. 1899an graduatu eta kapitaina izan zen Rifeko gudan, non Melilla, Larache eta Tetuanen borrokatu eta komandante bihurtu zen. Afrikan 1914 arte egon zen.
1920an teniente-koronel izendatu eta Donostiara bidali zuten eta 1921ean Iruñera. 1934an Asturias Iraultza kontrolpean hartu zuten hiru zutabeetako bat izan zuen agindupean.
1936ko uztailean Molaren agindupean altxatu zen Iruñean. Gipuzkoako kanpainan parte hartu eta Irun, Donostia eta ia lurralde osoa okupatu zituen. 1937ko udaberrian Nafarroako Brigaden agintari goren izendatu zuten. Jeneral bihurtua, Jaka defendatu zuen. 1938an Nafarroako armada agindu eta Arango harana, Tarragona eta Bartzelona konkistatu zituen.
1943ko irailean teniente-jenerala zela, Francisco Francori eskatu zion erregea berrezartzea. Ondoren Valladolideko VII. Eskualde Militarraren eta 1945ean Bartzelonako IV. Eskualde Militarraren kapitain-jenerala izan zen. 1953an hil zenerako, lau urte emana zituen erreserban.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Galeon: Biografías del Bando Nacional
* ↑ España desde 1931: José Solchaga Zala
* ↑ Base documental d'Història Contemporània de Catalunya
* ↑ Els últims dies de la Guerra Civil
* Datuak: Q6294038
# Jose Tasende

Jose Tasende, Jose Maria Diaz Tasende ofizialki, Nervion ezizenez ere ezaguna, (Bilbo, Bizkaia, 1932) pilotaria eta arte galerista da.

## Biografia
### Erbestea

Gerra zibila amaitutakoan, 13 urte zituela, Bilbo utzi eta amarekin Mexikon erbesteratu behar izan zuen. Bidaia, Magallanes izeneko itsasontzian egin zuten. Bidaia horretako bidaiaria zen baita ere Placido Domingo. Hasiera baten Mexikoko Guadalajaran bizi izan ziren.

### Pilotari

Nerabezaroan Acapulcoko Palm Beach pilotalekuan Nervion ezizenarekin aritu zen pilotari modura lanean.

### Galerista

1965 urtean, pilotari izateari utzi eta arte galeria txiki bat ireki zuen Acapulcon Teddy Stauffer-ekin batera.
1973 urtean, San Diegoko La Jollan AEBtako arte galeria garrantzitsunetako bat dena ireki zuen, Tasende Gallery izenekoa. Besteak beste, Eduardo Chillida, Henry Moore, Isomo Naguchi, Roberto Matta, Marino Marini, Linn Chadwick, Giacomo Manzo, José Luis Cuevas, Mark di Subero eta Andrés Nagelen obrak ditu.
2015 urtean Bilboko Arte Ederren Museoari, dohaintzan, 34 artelan eman zizkion.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Intxausti, Aurora. (1988-05-08). «José Tasende» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2020-03-31).
* 1 2 «Elkarrizketa» www.euskonews.eus (Noiz kontsultatua: 2020-03-31).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El Bellas Artes se abre al 'arte absurdo' del vasco Andrés Nagel» ELMUNDO 2015-09-25 (Noiz kontsultatua: 2020-03-31).
* Datuak: Q89102003
# Jose Urrutia (esploratzailea)

Jose Urrutia (c. 1678 – 1741eko uztailaren 16a) esploratzaile eta kolono euskaldun bat izan zen Texasen, San Antonio de Béjarreko presondegiko kapitain bihurtu zena eta zazpi urtez bertako tribu amerikar batzuekin bizi izan zena, bere etsai ziren apatxeen aurkako kanpainen buru izan zelarik Texasko ekialdean. Apatxe herriaren etsai ziren amerikar jatorrizko herri guztietako kapitain nagusi izendatua izan zen.

## Hasierako urteak

Urrutia Gipuzkoan jaio zen, 1678 inguruan. Bere anaia Toribiorekin batera soldadu bihurtu zen.

## Bizitza

Josek eta bere anaia Toribiok Domingo Teran de los Ríosen espedizioan parte hartu zuten. Texasen kokatu ziren 1691 baino lehen. Garai horretan, Urrutia eta bere anaia Neches ibaitik gertu finkatutako garnizioko kide izan ziren. Domingo Teran de los Riosekin esploratzen ari ziren soldadu askok Texas utzi zuten 1693ko neguan, Texasko amerindiarren etsaitasun gero eta handiagoaren ondorioz.
Handik gutxira, José de Urrutiak istripu bat izan zuen San Marcos ibaian (adituek uste dute Colorado ibaian izan zela). Bere lesioak, bertatik gertu kokatutako jatorrizko tribu amerikarrekin geratzera behartu zuen. Hiru soldaduk berarekin geratzea erabaki zuten. Urrutia amerindiar herri batzuekin bizi izan zen zazpi urtez, bereziki Kanohatino, Xarames eta Tohos tribuekin, eta haiekin lotura garrantzitsuak ezarri zituen. Bere hizkuntza eta ohiturak azkar ikastea lortu zuen, tribuen errespetua ekarri ziona. Apatxeen aurkako nazio guztietako "kapitain jeneral" bihurtu zen, eta apatxe tribuen aurkako zenbait gerra zuzendu zituen. 1696an Mexikora itzuli zen. Han, Espainiako armadan postu nabarmena izan zuen. 1700ean, San Joan Bataiatzailea Misioa sortu ondoren, bere esplorazioei berrekin zien Texasen.
San Antonion kokatu ondoren, Urrutia Bexarko San Antonio presondegiko kapitain izendatu zuten 1733ko uztailaren 23an. Hurrengo berrogei urteetan, beste herri indigena batzuekin harremanak izan zituen Texasen, baita Coahuila eta Nuevo Leonen ere. Hala ere, apatxeenganako gorrotoa mantendu egin zen, eta 1739ko neguan Urrutiak beste gerra bat deklaratu zien San Saban. Urrutia 1741eko uztailaren 16an hil zen.

## Bizitza pertsonala

1697ko urtarrilaren 7an, Urrutia Antonia Ramon Camachorekin ezkondu zen eta alaba bat izan zuen, Antonia, Joseph Antonio Menchacarekin ezkonduko zena.
José eta Antonia Monclovako Santiago Apostol parrokia-elizan ezkondu ziren, Coahuila estatuan, Mexikon. Erditzean bere lehen emaztea hil ondoren, Urrutiak bigarren emazte bat izan zuen, Rosa Flores y Valdez, eta honekin hamar seme-alaba izan zituen, horien artean Toribio de Urrutia, Bexarreko Presidioko kapitaina ere izan zena.

## Kanpo estekak

* Mapa de la frontera del dominio español 1816an Urrutiak eta Nicolas de la Forak diseinatutako mapa bat da.
* Datuak: Q16243194
# Jose Zabala Arana

Jose Zabala Arana (Nabarniz, 1894 – San Vicente de la Barquera inguruan, Kantabria, 1936) bizkaitar idazlea izan zen.

## Biografia

Ama Birjinaren Bihotzeko Seme Misiolarien kongregazioan sartu zen oso gazte zela. Donostian egon zen hamaika urtez, eta beste hiruz Valladoliden. 1934an, San Vicente de la Barquerako (Kantabria) ikastetxeko nagusi izendatu zuten. Espainiako Gerra Zibila piztu zelarik, Bilbora alde egin zuen, bizitza arriskuan zuelako. Hala ere, bere kideak bakarrik utzi nahi ez, eta atzera, Kantabriara itzultzeko trenera igo, eta bidean desagertu zen. Ez zen berriz agertu.
Euskal adizkerari eta euskarari buruzko lan bereziak argitaratu zituen Euskera, RIEV, Euzkerea eta Ekin agerkarietan. Obra nagusiak: La conjugación en el Euskera Bizkaino (1919), Edesti Deuna. Ume ikaslariyentzat (1921), Euzko lutelesti txikia (1922), Daneurtiztia (1922), Zenbakiztiya (1922), Aste Gurena euzkeraz ta lateraz (1924), Euzkerazko Zenbakera (1928), Gramática Vasca (1930) eta Josutxo. Umientzako otoi-idaztiñua (1931). Aita Clareten deboziozko liburua euskaratu zuen, 1935ean: Donokirako bide zuzena. Zabala Aranaren hizkera neologismoz betea da, irakurgaitz bihurtzeraino betea ere.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12260743
# Karitate (kristau bertutea)

Karitatea, bereziki kristau ikuspuntutik erabilia, besteak laguntzeko bertutea da. Kristau teologian hiru bertute teologikoetako bat da, fedea eta itxaropenarekin batera eta Jainkoarenganako maitasun moduan definitzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q456673
* Multimedia: Charity / Q456673
# Karitate (ongintza)

Karitatea edo ongintza beharra dutenei laguntzeko gogoa eta praktika da, bereziki janaria, aterpea eta osasun arreta eskainiz edo horiek eskaintzeko baliabideaz emanez.

## Ikus, gainera

* Altruismoa
* Filantropia
* Limosna

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1077064
* Multimedia: Charity / Q1077064