OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Mary Mapes Dodge

Mary Elizabeth Mapes Dodge (New York, 1831ko urtarrilaren 26a – ibidem, 1905eko abuztuaren 21a) estatubatuar haur eta gazte literaturako idazle eta argitaratzailea izan zen, batez ere Hans Brinker, or The Silver Skates eleberriarengatik ezaguna.

## Bizitza

James Jay Mapes kimikariaren eta Sophia Furmanen alaba, Mary Elizabeth Mapes 1831ko urtarrilaren 26an jaio zen New Yorken. Bere ahizpek bezala, etxean hezi zen, eta modu horretan ingelesa, frantsesa, latina, musika eta margolaritza ikasi zituen. Arterako eta literaturarako talentuak erakutsi zituen.
1851n, William Dodge abokatuarekin ezkondu zen eta hurrengo lau urteetan bi seme izan zituen, James eta Harrington. 1857an, Williamek arazo ekonomiko larriak izan zituen, eta urtebete geroago familia utzi zuen. Desagertu eta hilabetera, bere gorpua ibai ertzean aurkitu zuten. Mary Newark ondoko etxera itzuli zen. Semeen hezkuntzarako dirua irabazteko asmoz idazten hasi zen.
Ameriketako Estatu Batuetako haur eta gazte literaturan eragin handia izan zuten poesia eta prosako hainbat liburu idatzi zituen. Dodgeren lanik ezagunena, Hans Brinker, or the Silver Skates (1865), hizkuntza askotara itzulita dago.
1873az geroztik, St. Nicholas haurrentzako aldizkari ezaguna argitaratu zuen. Gainera, Harper's Magazine, Atlantic Monthly eta Centur aldizkarietan kolaboratu zuen.
Hainbat hilabetez gaixo egon zenez, Onteorara (New York) joan zen osasuna hobetzeko, baina 1905eko abuztuaren 21ean hil zen.

## Sariak

* 1876: Montyon saria (Hans Brinker, or The Silver Skates eleberriarengatik)

## Lanak
### Eleberriak

* The Irvington Stories (1864)
* Hans Brinker, or The Silver Skates (1865)
* A Few Friends and How They Amused Themselves (1869)
* Baby Days (1876)
* Theophilus and Others (1876)
* Donald and Dorothy (1883)
* Baby World (1884)
* The Land of Pluck (1894)

### Poesia

* Rhymes and Jingles (1874)
* Along the Way (1879)
* When Life Is Young (1894)

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Clark, William Fayal. (1905). «In Memory of Mary Mapes Dodge. Died August 21, 1905» St. Nicholas (Scribner & Company) 32 (2) (Noiz kontsultatua: 2024-11-24).
* 1 2 (Ingelesez) The Family Record: Devoted for 1897 to the Sackett, the Weygant and the Mapes Families, and to Ancestors of Their Intersecting Lines. C. H. Weygant (argitaratze data: 1897), 35 or. (Noiz kontsultatua: 2024-11-24).
* 1 2 (Ingelesez) Willard, Frances Elizabeth; Livermore, Mary Ashton Rice. (1893). «Dodge, Mrs Mary Mapes» A Woman of the Century: Fourteen Hundred-seventy Biographical Sketches Accompanied by Portraits of Leading American Women in All Walks of Life. Moulton, 248-249 or. (Noiz kontsultatua: 2024-11-24).
* ↑ (Ingelesez) «Mary Mapes Dodge Dead. The Poet, Author, and Editor of St. Nicholas Magazine» The New York Times 1905-08-22 (Noiz kontsultatua: 2024-11-24).
# Peio Etxeberria

Peio Etxeberri Vittorini, pilota arloan Peio Etxeberria deituraz ezaguna (Zenotz, Nafarroa Garaia, 1998ko urriaren 16a) esku huskako pilotari profesionala da. Aurrelaria aritzen da, Aspe enpresarekin. Estreinako partida 2017eko azaroaren 3an jokatu zuen, Larraintzarko pilotalekuan.
Debutatu zuenetik lau hilabetera, profesionaletako bere lehen final handia jokatu zuen, Bigarren Mailako Binakako Txapelketakoa. Txapeldunorde bukatu zuen, Jon Jaunarena atzelaria lagun, Asier Agirre eta Diego Iturriaga aurkariekin 22-21 galduta.

## Kirol lorpenak
### Binakako Txapelketako finalak

| Urtea | Txapeldunak | Txapeldunordeak | Tanteoa | Pilotalekua |
| 2024 | Peio Etxeberria-Zabaleta | Altuna III.a - Martija | 22-20 | Nafarroa Arena |

### Lau eta erdiko Txapelketako finala

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Tanteoa | Pilotalekua |
| 2023 | Altuna III | Peio Etxeberria | 22-09 | Bizkaia frontoia |
| 2024 | Unai Laso | Peio Etxeberria | 22-19 | Bizkaia frontoia |

### 2. mailako Buruz Buruko Txapelketako finala

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Tanteoa | Pilotalekua |
| 2021 | Peio Etxeberria | Egiguren V | 22-7 | Labrit |

### 2. mailako Binakako Txapelketako finala

| Urtea | Txapeldunak | Txapeldunordeak | Tanteoa | Pilotalekua |
| 2018 | Agirre - Iturriaga | Peio Etxeberria - Jaunarena | 22-21 | Labrit |

### Amateurretan

* 2017:
** Muebles Polque torneoko txapelduna.
** Migel Soroa torneoko txapelduna.
** Master Kaiola torneoko txapelduna.
** Federazioak antolatutako 22 urtez azpikoen buruz buruko txapelketako txapelduna.

## Erreferentziak

* ↑ «Peio Etxeberria» Aspe (Noiz kontsultatua: 2017-11-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) «La fe de Peio Etxeberria» Deia 2017-11-08 (Noiz kontsultatua: 2017-11-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) Victoria de Lecea, Jokin. (2018-04-01). «El camino del esfuerzo» Deia (Noiz kontsultatua: 2018-04-07).
* Datuak: Q42613274
# Sarah Josepha Hale

Sarah Josepha Karakl Hale (Newport, 1788ko urriaren 24a - Filadelfia, 1879ko apirilaren 30a) ingelesezko idazlea izan zen, eta emakumezko aldizkari garrantzitsu baten argitaratzailea izan zen lehen emakume estatubatuarra. "Mary had a Little Lamb" haurrentzako abestiaren egilea da. Ezaguna izan zen, baita ere, AEBen Esker Emate Eguneko jaia sortzearen aldeko kanpaina hasi zuelako.
* Datuak: Q430639
* Multimedia: Sarah Josepha Hale / Q430639
# Elizabeth Madox Roberts

Elizabeth Madox Roberts (Perryville, Kentucky, 1881eko urriaren 30a - Orlando, Florida 1941eko martxoaren 13a) Estatu Batuetako idazlea izan zen. Kentuckyko giroa agertu zuen kontakizun-liburuetan eta poemetan. Obra nagusiak hauek dira: The Time of Man (1926, Gizonaren denbora), The Great Meadow (1930, Zelai zabala), The Haunted Mirror (1932, Ispilu sorgindua) eta Not By Strange Gods (1941, Ez atzerriko jainkoei). Harenak dira, halaber, Under the Tree (1922, Zuhaizpean) eta Song in the Meadow (1940, Kantua zelaian) poema-bildumak.

## Lanak

* In the Great Steep's Garden (1915)
* Under the Tree (1922)
* The Time of Man (1926)
* My Heart and My Flesh (1927)
* The Great Meadow (1930)
* A Buried Treasure (1931)
* The Haunted Mirror (1932)
* He Sent Forth a Raven (1935)
* Black Is My True Love's Hair (1938)
* Song in the Meadow (1940)
* Not by Strange Gods (1941)
* Flood, (2012an argitaratua)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q577565
* Multimedia: Elizabeth Madox Roberts / Q577565
# Djuna Barnes

Djuna Barnes (Cornwall-on-Hudson, New York, 1892ko ekainaren 12a - New York, 1982ko ekainaren 18a) idazle estatubatuarra izan zen.
Parisen bizi izan zuen denbora luzean, non bohemioaren bizitza izan zuen abangoardiako loraldian; eta Europan zehar ibili zen. Bere azken 40 urteetan New Yorkera erretiratu zen. Bere lagunen artean, besteak beste, hauek zeuden: Ezra Pound, James Joyce, Gertrude Stein, Robert McAlmon, Natalie Barney, Peggy Guggenheim, Kay Boyle, Eugenio Montale, Elsa von Freytag-Loringhoven edo Janet Flanner Parisen eta E. E. Cummings Ameriketako Estatu Batuetan.
Emakume hezigaitza zen, edozein esperientzia berri probatzeko gogotsua eta moral burgesaren, politikaren eta konbentzio artistikoen hauslea, bere bizitza bere lanetan irudikatu zuen, besteak beste, axolagabetasuna, onirismoa, lesbianismoa, haustea eta lilura.

## Bizitza

Cornwall-on-Hudson-en jaio zen, New Yorkeko artisten kolonia batean, haren gurasoek, Henry Budington Barnes eta Elizabeth Chappel, biolina ikasi zuten Ingalaterran ezkondu aurretik, eta 1913an dibortziatu ziren. aitak eta amonak estimua handia transmititu zioten arteagatik (Barnesen etxera maiz joaten ziren Jack London eta Franz Liszt bezalako artista handiak). Ez zuen hezkuntza formal bat izan bere aitak uste zuelako sistema publikoa eskasa zela, eta, beraz, sentitzen zuen etxeko hezkuntza askoz ere onuragarria zela. 20 urtekin eta institutuan ikasten zegoela, bere ibilbidea erreportari eta ilustratzaile bezala Brooklyn Eagle-rako hasi zuen. Aita eta amona bere heziketaz arduratu ziren.
16 urte zituela, bortxatu egin zuten, itxuraz, bizilagun batek eta aitaren baimenarekin edo, agian, aitak berak. Gertaera hori Ryder lehen nobelan gain-gainetik aipatu zuen, eta zuzenean Antiphon lanean. Bere amonarekiko korrespondentzian dauden sexu erreferentzia esplizituek, harekin ohea partekatu zuen urte askotan, intzestua iradokitzen dute, baina Zelda amona lana idatzi zuen baino berrogei urte lehenago hil zena, bere salaketetatik kanpo geratu zen.

## Lanak

* The Book of Repulsive Women: 8 Rhythms and 5 Drawings (1915)
* Three from the Earth (antzerkia, 1919)
* Kurzy from the Sexa (antzerkia, 1920)
* An Irish Triangle (antzerkia, 1921)
* She Tells Her Daughter (antzerkia, 1923)
* A Book (1923)
* Ladies Almanack showing their Signs and their Tides; their Moons and their Changes; the Seasons as it is with them; their Eclipses and Equinoxes; as well as a full Record of diurnal and nocturnal Distempers, written & illustrated by a lady of fashion (1928)
* Ryder (1928)
* A Night Among the Horses (1929)
* Nightwood (1936)
* The Antiphon (antzerkia, 1958)
* Spillway (1962)
* Selected Works (1962)
* Vagaries Malicieux (1974)
* Creatures in an Alphabet (1982)
* Smoke and Other Early Stories (1982)
* I Could Never Be Lonely without a Husband: Interviews by Djuna Barnes (1987)
* Djuna Barnes's New York (1989)
* At the Roots of the Stars: The Short Plays (1995)
* Poe's Mother: Selected Drawings (1996)
* Collected Stories of Djuna Barnes (1996)
* Datuak: Q234721
* Multimedia: Djuna Barnes / Q234721
# Juan Bautista Antequera y Bobadilla

Juan Bautista Antequera y Bobadilla militar eta politikari espainiarra izan zen, Espainiako Itsas Armadako almiranteordea.

## Karrera militarra

1838an zaindari postua lortu zuen. Alikante eta Cartagena matxinatuen setioetan nabarmendu zen, eta, beraz, San Fernandoren gurutze ereinozduna eman zioten. Habanako Galiano bergantinaren agindupean, piraten espedizioen aurka borrokatu zen. Afrikako gerran, 1859an, Rio Martín, Larache eta Arcilako borroketan parte hartu zuen, eta bere portaerak Itsas Infanteriako koronel maila eman zion. 1865eko Hispano-hegoamerikar Gerran, Numantzia fragata blindatuaren agintea hartu zuen, Casto Mendez Núñez almirantearen agindupean, Valparaisoko bonbardaketan eta Callaoko borrokan parte hartuz. Bere itsasontziarekin, zirkunnabigazio-bidaia egin zuen lurrera.
Kontralmirante gisa jardun zuenean, Filipinetako Apustulariaren komandante nagusi izendatu zuten.

## Karrera politikoa

Erresumako senatari aukeratu zuten Kanariar Uharteetako probintziarako, 1871ko, 1872ko eta 1876ko Gorteetan, Alacanten 1877an, eta biziarteko senatari izendatu zuten 1884an. Itsas Armadako ministro ere izan zen bi aldiz, biak Antonio Canovas del Castilloren presidentetzapean, 1876ko apiriletik 1877ko irailera, eta 1884ko urtarriletik 1885eko uztailera, Alfontso XII.aren erregealdiko azken gobernua. Itsas Armadako ministro gisa, Revista General de Marina, La Colección Legislativa, kodeak eta araudien sortzaile izan zen. Marinel Ospetsuen Panteoian lurperatu zuten 1922ko irailaren 4an.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5947683
* Multimedia: Juan Bautista Antequera y Bobadilla / Q5947683
# Antonio Tovar y Marcoleta

Antonio Tovar y Marcoleta espainiar militar eta politikari bat izan zen, Gerra ministroa eta Guardia Zibilaren zuzendari nagusia Alfontso XIII.aren erregealdian.

## Biografia

1847ko abenduaren 13an Madrilen jaioa, 1916ko uztailaren 23tik 1917ko apirilaren 20ra bitartean Guardia Zibilaren zuzendari nagusi izan zen, eta 1919ko uztailaren 20tik 1919ko abenduaren 12ra bitartean Gerra ministro, Sánchez de Toca gobernuan.
Bizi arteko senatari eta Alfontso XIII.aren ganbara-aitoren seme izan zen Filipinak, Puerto Rico eta Kubako guduetan, non San Joan Mendietako guduan parte hartu zuen, eta Melillako gerran Marokon, Taxdirt kargaren guduan, baita Beni-Bu-Ifrur, Nador eta Zeluanen ere.
Tovar jeneralak hirugarren eskualde militarreko (Valentzia) kapitaintza eta Bartzelonako gobernu militarra bete zituen.
Gizarte arloan, Exploradores de España («boy scout espainiarrak») eskultore elkartearen lehen kontseilu nazionaleko presidenteordea izan zen.
Bere etxean hil zen, Madrilgo Nuñez de Balboa kaleko 14. zenbakian, 1925eko ekainaren 22an.
Heraldo de Madrid egunkariak hil zen egunean idatzi zituen taktika militarreko zenbait lan.
# Arnold Schwarzenegger

Arnold Alois Schwarzenegger (Graz, 1947ko uztailaren 30a), fisiokulturista, aktore eta politikari austriarra da, estatubatuar herritartua. 2003 eta 2011 urteen artean Kaliforniako gobernadore izan zen.

## Filmografia

| Urtea | Filma | Pertsonaia | Zinema zuzendaria |
| 1970 | Hercules in New York | Herkules | Arthur Allan Seidelman |
| 1973 | The Long Goodbye | estra | Robert Altman |
| 1974 | Happy Anniversary and Goodbye | Rico | Jack Donohue |
| 1976 | Stay Hungry | Joe Santo | Bob Rafelson |
| 1977 | Pumping Iron | Bera | George Butler / Robert Fiore |
| 1979 | Cactus Jack | Handsome Stranger | Hal Needham |
| 1979 | Scavenger Hunt | Lars | Michael Schultz |
| 1982 | Conan the Barbarian | Conan | John Milius |
| 1984 | Conan the Destroyer | Conan | Richard Fleischer |
| 1984 | The Terminator | Terminator (T-800 101 modeloa) | James Cameron |
| 1985 | Red Sonja | Kalidor | Richard Fleischer |
| 1985 | Commando | John Matrix | Mark L. Lester |
| 1986 | Raw Deal | Mark Kaminsky (Joseph P. Brenner izenaz ere ezaguna) | John Irvin |
| 1987 | Predator | Major Alan 'Dutch' Schaeffer | John McTiernan |
| 1987 | The Running Man | Ben Richards | Paul Michael Glaser |
| 1988 | Red Heat | Ivan Danko kapitaina | Walter Hill |
| 1988 | Twins | Julius Benedict | Ivan Reitman |
| 1988 | Total Rebuild | Bera | Andrew Lesnie |
| 1990 | Total Recall | Douglas Quaid / Hauser | Paul Verhoeven |
| 1990 | Kindergarten Cop | John Kimble | Ivan Reitman |
| 1991 | Terminator 2: Judgment Day | Terminator (T-800 101 modeloa) | James Cameron |
| 1992 | Christmas in Connecticut | Estra | Bera |
| 1992 | Feed | Bera | Kevin Rafferty / James Ridgeway |
| 1993 | Dave | Bera | Ivan Reitman |
| 1993 | Last Action Hero | Jack Slater / Bera | John McTiernan |
| 1994 | Junior | Dr. Alex Hesse | Ivan Reitman |
| 1994 | True Lies | Harry Tasker | James Cameron |
| 1994 | Beretta's Island | Bera | Michael Preece |
| 1996 | Jingle All the Way | Howard Langston | Brian Levant |
| 1996 | Eraser | John 'The Eraser' Kruger agentea | Chuck Russell |
| 1996 | T2 3-D: Battle Across Time | Terminator | John Bruno, James Cameron, Stan Winston |
| 1997 | Batman & Robin | Mr. Freeze | Joel Schumacher |
| 1999 | End of Days | Jericho Cane | Peter Hyams |
| 2000 | The 6th Day | Adam Gibson / Adam Gibson Clone | Roger Spottiswoode |
| 2001 | Dr. Dolittle 2 | Otso zuria (ahotsa) | Steve Carr |
| 2002 | Collateral Damage | Gordy Brewer | Andrew Davis |
| 2003 | Terminator 3: Rise of the Machines | Terminator (T-850 101 modeloa) | Jonathan Mostow |
| 2003 | The Rundown | Bar Patron | Peter Berg |
| 2004 | Around the World in 80 Days | Hapi printzea | Frank Coraci |
| 2005 | The Kid & I | Bera | Penelope Spheeris |
| 2006 | Cars | Sven (ahotsa) | John Lasseter |
| 2009 | Terminator Salvation | Terminator (T-800 101 modeloa) | McG |
| 2010 | The Expendables | Trench | Sylvester Stallone |

## Kanpo estekak

* Gobernuaren Arnold Schwarzeneggerri buruzko webgune ofiziala
* Arnold Schwarzeneggerren webgune ofiziala
* Arnold Schwarzenegger Webgune Ofiziala
* Datuak: Q2685
* Multimedia: Arnold Schwarzenegger / Q2685
# Range Rover Sport

Range Rover Sport, Land Rover britainiar enpresaren lur orotako ibilgailu modelo bat da. 2005etik ekoitzitzen da.
* Datuak: Q1165231
* Multimedia: Range Rover Sport / Q1165231
# Range Rover Evoque

Land Rover Evoque, Land Rover britainiar enpresaren lur orotako ibilgailu modelo bat da. 2011tik ekoitzitzen da.
* Datuak: Q642647
* Multimedia: Range Rover Evoque / Q642647
# Land Rover Freelander

Land Rover Freelander, Land Rover britainiar enpresaren lur orotako ibilgailu modelo sail bat da. 1997-2014 artean ekoitzi zen. 2007an modeloaren bigarren belaunaldia merkaturatu zen, Europan Freelander 2 eta Ipar Amerikan LRF2 deitua.
* Lehen Belaunaldia (L314)
* Bigarren Belaunaldia (L359)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1130052
* Multimedia: Land Rover Freelander / Q1130052
# Land Rover Discovery

Land Rover Discovery, Land Rover britainiar enpresaren lur orotako ibilgailu modelo bat da. 1989 urtez geroztik ekoizten da.

## Iruditegia

* 1989-1998 arteko modeloa.
* 1998-2004 arteko modeloa.
* 2004-2009 arteko modeloa.
* 2009-2016 arteko modeloa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1140003
* Multimedia: Land Rover Discovery / Q1140003
# Land Rover Defender

Land Rover Defender, Land Rover britainiar enpresaren lur orotako ibilgailu modelo bat da. 1983-2016 artean ekoitzi zen.

## Iruditegia

* Land Rover 90 Turbo Diesel
* 1993ko NAS Defender 110
* 2001eko Land Rover Defender Tomb Raider
* 2016ko Defender 110 Station wagon

## Kanpo estekak

* Datuak: Q908027
* Multimedia: Land Rover Defender (L316) / Q908027
# Kaliza zuri-beltz

Kaliza zuri-beltza (Dissingia leucomelaena) Helvellaceae familiako onddo espezie bat da. Generoak dituen toxinak desager daitezen, denbora askoan egosi behar da eta egositako ura bota.
Sinonimoak: Peziza sulcata var. ß leucomelas, Acetabula calyx, Peziza ciborium var. major, Peziza percevalii, Peziza calyx, Aleuria leucomelas, Peziza debeauxii, Acetabula leucomelas, Acetabula debeauxii, Geopyxis percevalii, Paxina leucomelas, Paxina debeauxii, Paxina calyx, Acetabula percevalii, Acetabula leucomelas var. percevalii, Helvella pedunculata, Helvella leucomelaena.

## Deskribapena

Karpoforoa: 2 eta 6 cm arteko diametrokoa, kopa formakoa eta hasieran hertz zuzena du, gero kurbatua, koskaduna eta arre-beltz koloreko barrua, kanpoan zurixka beherantz.
Hanka: Motza, zuria, tolestura batzuekin urratua.
Haragia: 1etik 2 mm-rako lodiera, irmoa, hauskorra, zuria, errezeptakuluaren barne eta kanpo estalduretan izan ezik. Zapore leuna du eta usain ahula.
Etimologia: Helvella hitza latinetik dator, eta lekale, barazkiak, esan nahi du, oro har, belar usaintsua.

## Jangarritasuna

Erdipurdikoa, genero honetako espezie gehienak bezala, ez da gordinik kontsumitu behar.

### Nahasketa arriskua

Helvella acetabulum (= Acetabula vulgaris) delakoarekin, baina honek arre-fuliginoso koloreko errezeptakulu bat du, haragia marroixka eta oina askoz ere tolestura gehiagorekin.

## Sasoia eta lekua

Neguaren amaieran eta udaberrian agertzen da, pinuen, izeien eta abarren basoetako lurrean eta humusean.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Txile, Kanariak, Israel, Europa, Errusia, Kaukasia, Japonia, Australia, Hegoafrika.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 736 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 536 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 482 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ Dissingia leucomelaena: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108933624
* Multimedia: Helvella leucomelaena / Q108933624
# Ramón Auñón y Villalón

Ramón Auñón y Villalón militar eta politikari espainiarra izan zen, Kuban Espainia-Estatu Batuak Gerraren Itsas Armadako ministro izandakoa eta Bartzelonako gobernadore zibila 1917tik 1918ra bitartean. Horrez gain, hainbat aldiz diputatu izan zen Maria Kristina Habsburgokoaren erregeordetzan eta Alfontso XIII .aren erregealdian.

## Biografía

Antonio José Auñón eta María Josefa Villalón González-Caballesen semea, Sevillako Morón de la Frontera hirian jaio zen 1844an. 1855ean Untzi Eskola Militarrean sartu zen zaindari izateko asmoz.
Militar gisa Afrikako gerretan, Dominikar Errepublikan eta Kubako gerran borrokatu zuen. 1898an Itsas Armadako ministro izatera iritsi zen, Sagastaren gobernupean, Segismundo Bermejo ordezkatuz, maiatzaren 18an. Ministro zen bitartean, Espainiako Itsas Armadak Amerikako kostaldeko hiriak erasotzea agindu zuen, baina azkenean bertan behera utzi zuen agindua. Ramon Blancok ontzidia Santiago de Cubako portutik ateratzeko emandako agindua babestu zuen, eta, ondorioz, AEBko itsas armadak porrot egin zuen, Santiago de Cubako itsas bataila gisa ezagutu baitzen. Erabaki hori «ohore-kontu» gisa justifikatu zuen, porrota hobetsiz amore ematea baino. 1899ko martxoaren 4an utzi zuen ministro kargua.
Sei legealditan diputatu izan zen, guztietan Cadizetik, zehazki 1893, 1896, 1898, 1899, 1901 eta 1903ko hauteskundeei zegozkienak. Senatari eta Senatuko presidenteorde ere izan zen.
Bere jaioterriari buruzko lan historiko bat ere idatzi zuen. 1917ko abenduaren 7tik 1918ko urtarrilaren 20ra Bartzelonako gobernadore zibil izan zen. Cartagena hirian estimu handitan izan zuten. 1916an, El gran Alcaide de Morón Diego de Figueredo en el último tercio del siglo XV-ri buruzko lan historikoa argitaratu zuen Madrilen. 1925eko maiatzaren 20an hil zen Madrilen, eta hurrengo eguneko 16:00etan lurperatu zuten San Justoko hilerrian, Valeriano Weyler jenerala bertaratu zen zeremonia batean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15895252
* Multimedia: Ramón Auñón y Villalón / Q15895252
# Land Rover

Land Rover, lau gurpiletako trakziodun lur orotako ibilgailuak ekoitzitzen dituen Erresuma Batuko enpresa bat da, 2008tik Jaguar Land Rover (JLR) multinazionalaren jabetzakoa.
1948an sortua izan zen eta 1978tik egoitza Solihull hirian du.
* Datuak: Q35907
* Multimedia: Land Rover / Q35907
# Biderra

Biderra Mendigorria, Artaxoa eta Larragako guraso taldea da. Bere helburu nagusiena herri horietako umeek eskola publikoan D ereduan ikasi ahal izatea zen. Gaur egun, D eredua Nafarroa osora zabaltzeko helburuarekin ekintza ezberdinak burutzen dituzte.

## Historia

2008an sortutako elkartea da. Sortzen-Ikasbatuaz elkartearen laguntza izan dute eta euskararen ofizialtasunaren aldeko jaiak antolatu izan zituzten.
2009an Nafarroako Parlamentura zenbait eskaerarekin jo zuten:
* Umeen garraioa pagatzeko dirulaguntza.
* Eskola-zonaldea Tafallatik Garesera edo bien artean partekatzea.
* Hiru herrietako batean D eredua jartzea.
UPN eta PSNk ezezkoa eman zieten eskaerei. 2011n berriro Parlamentura jo zuen..
Bere lehenengo lorpena, Garesera taxian joateko diru laguntza lortzea izan zen.
2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak Nafarroako herri asko eremu mistora pasatzea erabaki zuen. Guztira 43 udal izan ziren erabaki hau hartu zutenak, horien artean Biderrak elkarteko Mendigorriako udala.
Hortik gutxira, Mendigorrian D eredua eskaini zen. Bestalde 2023-2024 ikasturtean, lehenengo aldiz Larragan Haur Hezkuntzako lehenengo mailako zortzi ikaslek euskaraz ikasteko eskubidea jaso zuten eta honekin batera lerro bat euskaraz zabaldu zen bertako eskola publikoan

## Erreferentziak

* ↑ Garesko auzalan webgunea.
* ↑ La asociación Biderra podrá hacer oir sus reivindicaciones en el Parlamento, Gerinda Bai webgunea.
* ↑ Ariadneren nafar haria, Koldo Colomo, Larrun, 159.zkia., 2011ko azaroa.
* ↑ http://gara.naiz.eus/paperezkoa/20120420/335741/es/Obligados-reivindicar-derecho-poder-estudiar-su-propio-pueblo
* ↑ https://web.archive.org/web/20181106132403/https://www.noticiasdenavarra.com/2017/01/17/sociedad/navarra/la-demanda-de-modelo-d-en-la-zona-no-vascofona-se-agrupara-en-14-colegios
* ↑ https://cplarraga.educacion.navarra.es/web/blog/d-eredua-larragan/

## Ikus, gainera

* Euskararen Foru Legea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12255172