OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Izar-belar arrunt

Izar-belar arrunta (Stellaria holostea) Caryophyllaceae familiako landare belarkara da.

## Deskribapena

Landare iraunkorra, 60 cm-rainokoa, zorrozki tetrangular diren zurtoin ahulekin, eta 3-8 cm-ko hostoak, lantzeolatuak, punta zorrotzekoak eta peziolodunak. Lore zuriak, 1,5-3 cm-ko diametrokoak, petaloak nabarmen lobulatuak eta luzeak, sepaloen halako bi, pedizelo iletsuak. Kapsula globularra.

## Kokalekua

Heskaietan, gune hezeetan, leku laiotzetan

## Banaketa

Europa osoan, Islandia eta Albania izan ezik.

## Taxonomia

Stellaria holostea Carlos Linnaeus-ek deskribatu zuen (Species Plantarum 1: 421. 1753).

### Zitologia

Stellaria holostea (Fam. Caryophyllaceae) landarearen kromosoma kopurua eta taxoi infraspecifikoak: 2n=26

### Etimologia

Stellaria: izen arrunta, latinaren stella-tik "izar" eratorria, izar-itxurako lorea delako edo beste zenbait ezaugarrirengatik.

## Ikus ere bai

* Caprifoliaceae
* Sapelar (Stellaria media)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Polunin, O. Guía fotográfica de las flores silvestres de España y de Europa, Barcelona:Omega, 1988.ISBN 84-282-0857-3
* ↑ «Stellaria holostea. Tropicos» www.tropicos.org (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).
* ↑ The incidence of polyploidy in the Caryophyllaceae of Britain and of Portugal.
* ↑ En Nombres Botánicos

## Bibliografia

* Fernald, M. 1950. Manual (ed. 8) i–lxiv, 1–1632. American Book Co., New York.
* Flora of North America Editorial Committee, e. 2005. Magnoliophyta: Caryophyllidae, part 2. Fl. N. Amer. 5: i–xxii + 1–656.
* Gleason, H. A. 1968. The Choripetalous Dicotyledoneae. vol. 2. 655 pp. In H. A. Gleason Ill. Fl. N. U.S. (ed. 3). New York Botanical Garden, New York.
* Gleason, H. A. & A.J. Cronquist. 1991. Man. Vasc. Pl. N.E. U.S. (ed. 2) i–910. New York Botanical Garden, Bronx.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157452
* Multimedia: Stellaria holostea / Q157452
* Espezieak: Rabelera holostea
# Izkira zuri

Izkira zuria (Crangon crangon) Crangonidae familiako itsas krustazeo espezie bat da. 3-5 zentrimetro artean neurtzen dituzte, baina hamar zentimetroko luzeraraino iritsi daitezke. Kolorez arre zurixka da. Hondartzako harean bizi dira, hegaztietatik eta arrainetatik babesean. Ipar itsasoan bizi dira batez ere, baina aurki daitezke ere Irlandako itsasoan, Baltikoan, Mediterraneoan eta Itsaso Beltzan, zein Marokoko Atlantikoan.

## Gastronomia

Jateko oso ona da eta Alemaniako eta Herbehereetako sukaldaritzan erabiltzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ «Wayback Machine» web.archive.org 2008-05-17 (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ «FAO Fisheries & Aquaculture - Aquatic species» www.fao.org (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).
* ↑ Jens Mecklenburg, André Hoffmann. (2003). Kulinarischer Norden. Schlütersche ISBN 3877068596..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27765
* Multimedia: Crangon crangon / Q27765
* Espezieak: Crangon crangon
# Izotz-ahate

Izotz-ahatea (Clangula hyemalis) Anatidae familiaren ahate ez-domestikoa da, bere generoan bakarra dena.
Udan iparraldeko Europan, Errusian eta Ipar Amerikan bizi da eta neguan hegoalderantz migratzen da. Negua igarotzeko gune nagusia Itsaso Baltikoa da.

## Erreferentziak

* ↑ Gál, Erika; Hír, János; Kessler, Eugén & Kókay, József (1998-99): Középsõ-miocén õsmaradványok, a Mátraszõlõs, Rákóczi-kápolna alatti útbevágásból. I. A Mátraszõlõs 1. lelõhely. Folia Historico Naturalia Musei Matraensis 23: 33-78. PDF
* Datuak: Q26597
* Multimedia: Clangula hyemalis / Q26597
* Espezieak: Clangula hyemalis
# Jak

Jak bat (Bos grunniens) tamaina handiko betabere iletsua da. Himalaia eta Asiako Erdialdekoko mendietan hedatuta dago. Tibeteko goi-ordokian, Mongoliako Iparraldean zein Errusian kokatzen da. Bada etxekotutako jaken populazio handi bat eta haiekin batera kaltebera egoeran dagoen jak basatien populazio txikiagoa.
Jakak dira altuera handienetan bizi daitezkeen betabereak.

## Etimologia

Oro har internazionalki erabilitako jak hitza Tibeteraren གཡག་; (g.yag edo gyag ahoskatuta) hitzetik dator. Hala ere tibeteraz jak adiera soilik espeziearen emeak izendatzeko erabiltzen da. Arrak "dri" edo "nak" izendatzen dituzte. Euskaraz jak hitza ar eta emeak biak izendatzeko erabiltzen da.
Espezie basatia Bos mutus izendatzen da.
Zenbait adituek berriz esaten dute egokiagoa dela etxeko jaka Poephagus grunniens eta basatia Poephagus mutus bezala izendatzea.

## Taxonomia

Jakak Bos generoan kokatzen dira eta taxonomiari dagokionez etxeko behietatik zein behien arbasoak izan ziren uroetatik (Bos primigenius) nahiko gertu daude.

## Azpiespezieak

* Etxeko jaka (Bos grunniens Linnaeus, 1766) :
Animali mantsoa da, eta artilea, ile, haragi eta esnea eskaintzen ditu. Lehortutako bere gorotzak gainera erregai bezala erabiltzen dituzte bertakoek egurra eskasa den goi mendiko parajetan.
* Jak basatia, (Bos mutus Przewalski, 1883):
Etxekoa baino handiago eta sendoagoa da. Tibeten bakarrik bizi da eta desagertzeko zorian dago.

## Hibridoak

* Nepalen, Tibet, eta Mongolian, etxeko behiak aspaldidanik gurutzatu izan dira jakekin. Gurutzaketa haren ondorioz dzo' izeneko ar antzuak sortzen dituzte eta umekorrak diren emeak. Eme hibrido hauek dzomo edo zhom izenarekin ezagunak dira.
Ohikoak izan dira behi eta jaken arteko nahasketak. Haren ondorioz etxeko eta jak basatien arteko ezberdintasunak are handiagoak dira.
* Jakaloa bisonte eta jakaren arteko nahasketa da, bereziki Kanada aldean daude halako hibridoak.

## Bibliografia

* Jame Thomback, "WILD CATTLE, BISON AND BUFFALOES, THEIR STATUS AND POTENTIAL VALUE", The World Conservation Monitoring Centre, Cambridge, U.K.
* "LITTLE-KNOWN ASIAN ANIMALS WITH A PROMISING ECONOMIC FUTURE", N. Vietmeyer-ek argtaratuta, National Research Council, National Academic Press, Washington, D.C., 1983.
* Bisontes y bufalos. Albunes Noguer. Zoologia. 1973. Bartzelona

## Ikus, gainera

* Jakalo
* Jak basati
* Dzo
* Behi

## Kanpo estekak

* Jakak, Dzoak eta etxeko beste zenbait betabereei buruzko web orrialdea
* Bideoa: jakak Mongoliako baso batean

## Erreferentziak

* ↑ http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/2892/0
* ↑ "Interspecies Hybridization between Yak, Bos taurus and Bos indicus and Reproduction of the Hybrids (14 Dec 2000.) R.C. Zhang. In: Recent Advances in Yak Reproduction, Zhao X.X. and Zhang R.C. (Eds.). International Veterinary Information Service. http://www.ivis.org/advances/Zhao/zhang3/IVIS.pdf.
* Datuak: Q13408062
* Multimedia: Bos grunniens / Q13408062
* Espezieak: Bos grunniens
# Jasmin

    Artikulu hau landareari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Urkitza».
Jasmina edo urkitza (Jasminum) generoa Oleaceae familiako bat da, bere usain eta zuhaixka balio landare handikoa, lore erabilita zein botanika edo bestelakoetan.

## Espezieak

* Jasminum adenophyllum Wall.
* J. albicalyx
* J. amplexicaule
* J. angulare
* J. angustifolium
* J. arborescens
* J. attenuatum
* J. auriculatum
* J. azoricum
* J. beesianum
* J. cinnamomifolium
* J. coffeinum
* J. craibianum
* J. cuspidatumkmkm
* J. dichotomum
* J. dispermum
* J. duclouxii
* J. elegans
* J. elongatum
* J. flexile
* J. floridum
* J. fluminense
* J. fruticans
* J. fuchsiifolium
* J. grandiflorum L.
* J. guangxiense
* J. hongshuihoense
* J. humile L.
* J. lanceolarium
* J. lang
* J. latifolium
* J. laurifolium
* J. longitubum
* J. microcalyx
* J. mesnyi Hance
* J. molle
* J. multiflorum
* J. multipartitum
* J. nervosum
* J. nintooides
* J. nitidum
* J. nudiflorum
* J. odoratissimum L.
* J. officinale L.
* J. parkeri Dunn
* J. pentaneurum
* J. pierreanum
* J. polyanthum Franch.
* J. prainii
* J. pubescens
* J. rehderianum
* J. rex
* J. roxburghianum
* J. rufohirtum
* J. sambac
(L.) Aiton
* J. seguinii
* J. simplicifolium
* J. sinense
* J. stephanense
* J. subhumile
* J. subglandulosum
* J. subtriplinerve
* J. tonkinense
* J. tortuosum
* J. urophyllum
* J. wengeri
* J. yuanjiangense
# Kabuxa burusoil

Kabuxa burusoila (Lipophrys pholis) Blenniidae familiako arraina da, ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneon bizi dena. Normalean krustazeoak jaten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Nelson, Joseph S.. (2006). Fishes of the World. John Wiley & Sons ISBN 0-471-25031-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1579451
* Multimedia: Lipophrys pholis / Q1579451
* Espezieak: Lipophrys pholis
# Kabuxa gandordun

Kabuxa gandorduna (Scartella cristata) Blenniidae familiako arraina da, Ozeano Barean, Atlantikon eta Mediterraneon bizi dena. 12 zentimetroko luzera du.

## Erreferentziak

* ↑ Nelson, Joseph S.. (2006). Fishes of the World. John Wiley & Sons ISBN 0-471-25031-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1899882
* Multimedia: Scartella cristata / Q1899882
* Espezieak: Scartella cristata
# Kabuxa tximeleta

Kabuxa tximeleta (Blennius ocellaris) Blenniidae familiako arraina da, ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneon bizi dena. 20 zentimetroko luzera du.

## Erreferentziak

* ↑ Nelson, Joseph S.. (2006). Fishes of the World. John Wiley & Sons ISBN 0-471-25031-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1474934
* Multimedia: Blennius ocellaris / Q1474934
* Espezieak: Blennius ocellaris
# Kadeluxa

Kadeluxa (Donax trunculus) Donacidae familiako bibalbioa da. Kusku fin zapalak izaten dituzte, 4 cm inguru zabalak. Jateko onak dira. Portugalgo hegoaldeko itsasertzetik Gibraltarra bitartekoan bizi dira, batez ere.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3036241
* Multimedia: Donax trunculus / Q3036241
* Espezieak: Donax trunculus
# Kaiman betaurrekodun

Kaiman betaurrekoduna (Caiman crocodilus) Caiman generoko animalia da. Narrastien barruko Alligatoridae familian sailkatuta dago.
2,6 m inguru luzea, buru luze samarra eta muturra luzexka duena. Goiko masailean 19-20 hortz izaten ditu alde bakoitzean eta behekoan 18-20. Helduak beltzaranak dira eta gazteak oliba kolorekoak.

## Erreferentziak

* ↑ The Species 2000 and ITIS Catalogue of Life
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Ikus, gainera

* Caiman
* Crocodylidae

## Kanpo estekak

* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
* Datuak: Q272582
* Multimedia: Caiman crocodilus / Q272582
* Espezieak: Caiman crocodilus
# Kaio mokohori

Kaio mokohoria (Larus canus) laridae familiako hegazti zangaluzea da, Eurasia eta Ipar Amerikako kostaldetan bizi dena.

## Taxonomia

Kaio mokohoriak lau azpiespezie ditu:
* Larus canus canus (Linnaeus, 1758), Europa eta mendebaldeko Asian bizi dena.
* Larus canus heinei (Homeyer, 1853), iparraldeko Asian bizi dena.
* Larus canus kamtschatschensis (Bonaparte, 1857), ipar-ekialdeko Asian bizi dena.
* Larus canus brachyrhynchus (Richardson, 1831), Alaskan eta mendebaldeko Kanadan bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ Peter Harrison (1983) Seabirds, an Identification Guide, ISBN 0-7470-1410-8
* Datuak: Q26427
* Multimedia: Larus canus / Q26427
* Espezieak: Larus canus
# Kakalardo adardun

Kakalardo adarduna, akulamendia, arkamelua edo arkuloa (Lucanus cervus) lukanidoen familiako intsektu barailaduna da. Europako kakalardorik handiena da. Arrak emeak baino handiagoak dira eta baraila garatuagoak dituzte, oreinen adarren formakoak. Haritzak eta artea nagusi diren basoetan bizi dira.
Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrendaren interes berezikoen kategorian sartu zuten.

## Azpiespezieak

* Lucanus cervus cervus – Arrak: 35–92 mm, Emeak: 35–45 mm; Jatorria: mendebaldeko, erdialdeko, ekialdeko Europa
* Lucanus cervus akbesianus – Arrak: 50–100 mm, Emeak: 40–45 mm; Jatorria: Siria, Turkia
* Lucanus cervus judaicus – Arrak: 50–100 mm, Emeak: 40–50 mm; Jatorria: Siria, Turkia
* Lucanus cervus turcicus – Arrak: 35–75 mm, Emeak: 35–40 mm; Jatorria: Bulgaria, Grezia, Turkia

## Erreferentziak

* ↑ Harvey, D.J., Gange, A.C., et al.. (2011). «Bionomics and distribution of the stag beetle, Lucanus cervus (L.) across Europe» Insect Conservation & Diversity (4): 23-38..
* ↑ Eusko Jaurlaritza. (2013-7-5). Agindua, 2013ko ekainaren 18koa, Ingurumen eta Lurralde Politikako sailburuarena. Honen bidez, Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrenda aldatzen da. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q190491
* Multimedia: Lucanus cervus / Q190491
* Espezieak: Lucanus cervus
# Kaktus

Kaktusak Cactaceae familiako eta haien antza duten beste zenbait familiatako hainbat landare bizikorren izen arrunta da. Neurriz eta itxuraz oso desberdinak dira generoen arabera. Badira zentimetro batzuk baino handiago egiten ez direnak eta badira 12 m luze eta handiago egiten direnak, Arizonako kaktusa, Carnegiea gigantea adibidez. Lorea duten espezieek lore bakarra izaten dute, kolore bizikoa eta hermafrodita gehienetan. Fruitua baia erakoa dute eta batzuek jateko ona, Opuntia eta Cereus generokoek adibidez. Zurtoina, gehienetan, arantzaduna edo iletsua izaten da, eta biribila izan daiteke, edo zilindrikoa, edo prisma-formakoa, edo zati oboidetan banatua. Kaktus-espezie asko, duten itxura bitxiagatik eta ematen duten loreagatik, apaingarri gisa erabiltzen dira lorategietan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14560
* Multimedia: Cactaceae / Q14560
* Espezieak: Cactaceae
# Kanario

Kanaria, kanarioa edo kirrixkilet (Serinus canaria) fringillidae familiako hegazti paseriformea da.
Makaronesiako Kanarietan, Azoreetan eta Madeiran hegazti autoktonoa da. Lehen karnabaren (Carduelis carduelis) edo etxe-txolarrearen (Passer canarius) ahaidetzat hartzen bazen ere, egun txirriskilarena dela badakigu.
12 cm inguru luze da. Lumarik gehienak berde horixkak ditu, baina emearen bizkarrekoak gris arreak izaten dira. Azores, Madeira eta Kanaria uharteetan bizi dira. Oso kantari onak izaten dira, eta zaletasun handia izan da kanarioetarako; Kanaria uharteak aurkitu bezain laster hasi ziren, 1393. urtean, kanarioak alde orotara zabaltzen. Kaiolako txori gisa oso erabilia da. Belar haziak jaten ditu batez ere. Beste txori mota batzuekin ere gurutzatu ohi da, karnabarekin, tarinarekin eta txontarekin besteak beste.
Kanariar palmondoarekin (Phoenix canariensis) batera, Kanarietako ikurra da, legeak dioenez.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Hiztegi Batua. Kanari. .
* ↑ Snow, D. W.; Perrins, C. M.. (1998). The Birds of the Western Palearctic concise ed.. Oxford: Oxford University Press ISBN 0-19-854099-X..
* Datuak: Q192524
* Multimedia: Serinus canaria / Q192524
* Espezieak: Serinus canaria
# Kaprikornio handi

Kaprikornio handia (Cerambyx cerdo) Cerambycidae familiako koleoptero antenaduna da, Eurasia eta iparraldeko Afrikan bizi dena. 41 eta 55 mm arteko gorputz-luzera duen intsektu honek baraila handiak ditu.
Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrendaren interes berezikoen kategorian sartu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Eusko Jaurlaritza. (2013-7-5). Agindua, 2013ko ekainaren 18koa, Ingurumen eta Lurralde Politikako sailburuarena. Honen bidez, Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrenda aldatzen da. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q570703
* Multimedia: Cerambyx cerdo / Q570703
* Espezieak: Cerambyx cerdo
# Karabela portuges

Karabela portugesa edo fisalia (Physalia physalis) Physaliidae familiako hidrozoo sifonoforoa da. Planeta osoko itsaso irekietako ur epel guztietan bizi da, batez ere Ozeano Bareko eta Indiako ozeanoko ur tropikal eta azpitropikaletan eta baita Ozeano Atlantikoko Golkoko itsaslasterrean ere. Bere ziztada arriskutsu eta mingarria da oso

## Ezaugarriak

Marmoka irudi arren, hidroidez betetako polipo-kolonia bat da, non bakoitzak bere betebeharrak dituen: neumatoforoa (ur gainean dagoen zatia), gastrozoideak (digestioa egiten dutenak), daktilozoideak (harrapakinak bilatzen eta ehizatzen dituztenak) eta gonozoideak (ugalketaz arduratzen direnak).
Ugaltzeko, koloniaren polipo batzuk banatu eta beste kolonia bat sortzen dute, beraz, ugalketa asexuala dute.
Bere gorputzaren %90a ura da. Karabela portugesak ez du begirik ezta hezurrik edo uzkirik ere, izan ere, ahoaren bidez iraizten du. 15 eta 30 cm artean dituen bela lirdingatsu erabiliz eta haizeak, mareak eta itsaslasterrak aprobetxatuz munduko ozeanoak zeharkatzen ditu, 50 metroko luzera ere izan daitezkeen, nahiz eta normalean 10 metrokoak izan bere garroei esker harrapakinak ehizatuz.
Garro hauek knidozito deituriko guruin erresumingarriak dituzte, arrain handi bat gelditu dezaketenak eta gizakiei erasan lekizkiekeenak. Guruin hauek, moduzko estimulu bati esker, erabilera bakarra duen eta nematozisto deituriko kiribil itxura duen filamentu hutsa askatzen dute: bentosak, harrapakin inguruan biribilkatzen diren tentakuluen luzakinak edo harrapakina gelditzen duen toxina proteinikoa xiringatzen duten arantzak. Behin harrapatuta, harrapakinak ahoan sartzen ditu eta barrunbe gastrobaskularrean digestioa hasten da.
Gizakientzat bere pozoia oso arriskutsua da, min handia sortzeaz gain ondorio neurotoxiko, zitotoxiko eta kardiotoxikoak ere dituena.

## Galeria

* Zumaiako Itzurun hondartzan, denborale baten ondoren agertutako ale bakarra.

## Erreferentziak

* ↑ Karabela portugesak agertu dira Donostiako badian Berria.com webgunean
* ↑ Karabela portugesa Euskalnatura.net webgunean
* ↑ Euskalterm hiztegian
* ↑ Instituto Oceanográfico de Murcia. Physalia physalis. .
* ↑ Beraza, Izaskun. (2008-08-06). «Belaontzi distiratsuaren ziztada» Berria.
* ↑ Marine Invertebrates of Bermuda
* ↑ Martou, François. La physalie. in: L'univers fascinant des animaux. Quebec Amerique Litterature ISBN 2-908306-07-7..
* 1 2 Physalia physalis. .
* ↑ Portuguese Man-Of-War Key Biscayne, Florida
* ↑ Portuguese Man-of-War. National Geographic.
* ↑ Aire, Xan. (2008-09-03). «Armada bat, oporrak xahutzeko prest» Berria.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q202526
* Multimedia: Physalia physalis / Q202526
* Espezieak: Physalia physalis
# Karei dortoka

Karei dortoka, carey dortoka edo sasikareta (Eretmochelys imbricata) Eretmochelys generoko animalia da. Narrastien barruko Cheloniidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak

* ↑ The Species 2000 and ITIS Catalogue of Life

## Ikus, gainera

* Eretmochelys
* Cheloniidae

## Kanpo estekak

* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
* Datuak: Q203538
* Multimedia: Eretmochelys imbricata / Q203538
* Espezieak: Eretmochelys imbricata
# Karraka (hegaztia)

    Artikulu hau hegaztiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Karraka».
Karraka (Coracias garrulus) coraciidae familiako hegaztia da, Europan, Ekialde Hurbilean, erdialdeko Asian eta Marokon bizi dena.

## Azpiespezieak

Karrakak bi azpiespezie ditu:
* Coracias garrulus garrulus, iparraldeko Afrikan, hego-mendebaldeko eta hego-erdialdeko Europan eta Asia Txikian bizi dena.
* Coracias garrulus semenowi, Iraken, Iranen, hegoaldeko Kazakhstanen eta ipar-mendebaldeko Txinan (mendebaldeko Xinjiangen) bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ Cocker, Mark; Mabey, Richard. (2005). Birds Britannica. Chatto & Windus ISBN 0701169079..
* Datuak: Q179367
* Multimedia: Coracias garrulus / Q179367
* Espezieak: Coracias garrulus
# Karrakela arrunt

Karrakela arrunta (Littorina littorea), magurio arrunta eta mangolino arrunta ere deitua, itsas-barraskilo espeziea da, Littorinidae familiakoa, Ipar Atlantikoko kostaldeetan bizi dena.

## Deskribapena

Karrakela arruntak gorputz biguna du eta maskor kiribildua eta puntaduna. Azalera latza du eta kolorea aldakorra da. Euskal Herrian beltz-beltza da bustia dagoenean, eta operkulu bat du gorputzari itsatsia. Tamaina ere jatorriaren araberakoa da, batez beste, 10-12 milimetro helduena.

## Bizi zikloa

Emeek 10.000 eta 100.000 arrautza artean erruten ditu kapsula baten barnean. Bertatik larba fasean ateratzen dira, eta itsas hondoan kokatzen. Heldutasunera 10 mm dituztenean iristen dira, eta 5-10 urte bizi dira.

## Banaketa eta habitata

Ozeano Atlantikoaren iparraldean aurkitzen da, hala ekialdean (Norvegiatik Afrika iparraldera) nola mendebaldean (Kanada eta Estatu Batuetako kostaldean). Mediterraneoan ere aurkitzen da, Itsaso Adriatikoraino behintzat.
Kostalde harkaiztsuak atsegin ditu eta harri txintxar soltetan bizi da, kamuflatzegatik soilik ez, itsasbeheran hezetasuna mantentzen delako baita ere.

## Erabilera

Altamira leizean aurkitu izan dira duela 15.000 urteko karrakelen maskor pilaketak. Horrek adierazten du garai hartako komunitate ehiztari-biltzaileek kontsumitzen zutela.
Gaur egun karrakelak egosiak jaten dira. Oskoletik orratz bat erabiliz ateratzen dira. Magnesio iturburu garrantzitsua da (400 mg/100g).

## Erreferentziak

* ↑ Linnaeus C. (1758). Systema naturae per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata. pp. [1-4], 1-824. Holmiae. (Salvius).
* ↑ Nahiz eta espezie hau den ezagunena, orokorrean Littorina generoko espezie guztiei karrakela izena ematen zaie, Euskaltzaindiaren Hiztegiaren arabera.
* ↑ Karrakela. Euskaltzaindiaren Hiztegia, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2010-09-13).
* ↑ Karrakela arrunta marlin.ac.uk guenan (2008-10-16)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27935
* Multimedia: Littorina littorea / Q27935
* Espezieak: Littorina littorea
# Karramarro berde

Karramarro berdea (Carcinus maenas) Brachyura subordenako krustazeo dekapodoa da, Portunidae familiakoa. Ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoko eta Itsaso Baltikoko kostaldeetan eta Mediterraneokoetan jatorria duen espezie hau inbaditzailea da eta mundu osoko antzeko kostaldetan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ Peter K. L. Ng, Danièle Guinot & Peter J. F. Davie. (2008). «Systema Brachyurorum: Part I. An annotated checklist of extant Brachyuran crabs of the world» (PDF) Raffles Bulletin of Zoology 17: 1–286..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27779
* Multimedia: Carcinus maenas / Q27779
* Espezieak: Carcinus maenas
# Karraspina arrunt

Karraspina arrunta, seta-erlauski edo tripa-ziza (Morchella esculenta edo Morchella vulgaris) karraspinen familiako onddo bat da. Munduan gehien ezagutzen den perretxikoetako bat da; Euskal Herrian, berriz, beste perretxiko batzuk ospe gehiago dute.

## Deskribapena

Espezie honen perretxikoak belaki gris trinko baten itxura du hasieran, eta hazi ondoren, irtenune eta sakonune askoko gainazal irregularra duen belaki horixka baten eitea hartzen du. Txapel horren tamaina 2-7 zentimetrokoa da zabaleran eta 210 zentimetro luzeran.
Hanka luze zuria izan ohi du. Bere luzera 2-9 zentimetro ingurukoa da.

## Ekologia

Udaberrian hazten da, askotan ibaiertzetan, lizarren edo zumaren alboan. Beste mota batzuetako basoetan, lorategietan eta, zenbaitetan, erre berri diren tokietan ere agertzen da.

## Erabilerak

Perretxiko hau jangarria da, ongi egosten bada. Gordinik, toxikoa da.

### Banaketa eremua

Ipar Amerika, Costa Rica, Ekuador, Peru, Txile, Europa, Errusia, Erdialdeko Asia, Himalaiako eremua, Japonia, Taiwan, Hego Korea, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Morchella esculenta. Fungipedia (Noiz kontsultatua: 2018-04-05).
* ↑ Morchella esculenta: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Morchella esculenta Errotari webgunean
* (Gaztelaniaz) Morchella esculenta Fungipedian
* Datuak: Q1129282
* Multimedia: Morchella esculenta / Q1129282
* Espezieak: Morchella esculenta