OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Avenida Palace hotela (Lisboa)

Avenida Palace hotela Lisboako eraikin historikoa da. XX. mende amaieran eraikia, frantses kutsuko estilo eklektikoa du. Portugalgo hotel ospetsuenetariko bat da.

## Historia

1890 eta 1892 artean Companhia dos Caminhos de Ferro Portugueses erakundeak altxatu zuen, 1888an eraiki zen Rossioko geltokiaren osagarri gisa. Geltokia ere konpainia horrena zen. Eraikinaren estiloa eklektikoa da, frantses estiloko elementu askorekin. Arkitektoa José Luis Monteiro izan zen. 1977tik interes publikoaren izendapena du.

## Bezero ospetsuak

* 1924an, Hirohito enperadorea bere eztei-bidaiaren hiru egun hotel honetan eman zituen.
* Bigarren Mundu Gerran bitartean Aliatuen alde espioi lanak egin zituen Juan Pujolek, "Garbo" ezingoitiaz ezaguna. Garbo Adolf Hitlerri engainatu zion gizona gisa ezaguna da.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.centraldevacaciones.com/blog/conoce-el-impresionante-hotel-avenida-palace-en-lisboa/
* ↑ https://web.archive.org/web/20181027080923/http://www.cmjornal.pt/mais-cm/domingo/detalhe/um-ninho-de-espioes

## Kanpo estekak

* (Portugesez):Hotelaren webgune ofiziala.
* (Portugesez):Hotelaren informazioa Ondare Arkitektonikoaren webgunean.
* Datuak: Q2676124
* Multimedia: Hotel Avenida Palace (Lisbon) / Q2676124
# Zelotypia

Zelotypia Hepialidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Zelotypia stacyi da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Zelotypia sinuosa | | daturik gabe |
| Zelotypia stacyi | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17608149
* Multimedia: Zelotypia / Q17608149
* Espezieak: Zelotypia
# Kantua zuei

"Kantua zuei" Oskarbi taldeak 2021ean plazaratutako diskoa da, taldearen hamabigarrena.
* Oskarbi 2021ean.
* Bitoriano Gandiaga
* Juan Garzia
* Pello Otxoteko
* Joxan Artze

## Kantuak

* Kantua zuei (Hitzak: Joxelu Treku; Musika: Gontzal Iñarra, Oskarbi)
* Oskarbi kantu kantore (Hitzak: Joxelu Treku; Musika: Sophie Larrendaburu, Oskarbi)
* Trinidadeak (Hitzak: Sakanako herri kanta; Musika: Sakanako herri kanta, Oskarbi)
* Iturri zaharretik (Hitzak: Joxan Artze; Musika: Gontzal Iñarra, Oskarbi)
* Zein eder gizakumea (Hitzak: Joxan Artze; Musika: Iñaki Maritxalar, Oskarbi)
* Trebiñun dantzan (Musika: Carlos Ruiz, Oskarbi)
* Soin berriko koplak (Hitzak: Pello Otxoteko; Musika: Gontzal Iñarra, Oskarbi)
* Nigatik nigar (Hitzak: Juan Garzia; Musika: Gontzal Iñarra, Oskarbi)
* Amets herri (Hitzak: Juan Garzia; Musika: Gontzal Iñarra, Oskarbi)
* Androkanto (Hitzak: Luis Romero; Musika: Luis Romero, Oskarbi)
* Mariñela (Hitzak: Jean Bautiste Kamusarri; Musika: Iñaki Maritxalar, Oskarbi)
* Mendira naiz (Hitzak: Joxelu Treku; Musika: Iñaki Maritxalar, Oskarbi)
* Esperantzari (Hitzak: Bitoriano Gandiaga; Musika: Luis Romero, Oskarbi)

## Erreferentziak

* ↑ Oskarbi. (2021). «Kantua zuei» www.badok.eus (Elkar) (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ Treku, Joxelu. (2017). Doinu zaharren haritik euskal kantu berriaren bidean : (Oskarbi taldea 1966-2017) /. Ba Dok Oskarbi Musika Elkartea, ISBN 978-84-697-3146-8. (Noiz kontsultatua: 2024-07-08).

## Kanpo estekak

* Diskoa entzungai "Badok.eus" webgunean
* Datuak: Q123503081
# Totem

    Artikulu hau tribuaren edo pertsonaren ikurrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Totem (software)».
Totema (ojibwa: doodem) , naturaz gaindiko objektu, izaki edo animalia, kultura batzuen mitologietan tribuaren edo pertsonaren ikurtzat hartzen dena.
Totemak askotarikoak dira esanguraz eta ezaugarriz. Ipar Amerikako amerindiar tribu batzuen artean, animalien irudikapenek naturaz gaindiko indarrak eta ezaugarri espiritualak adierazten dituzte. Animalia ezagunenen artean, hartza, belatza, arraina, bisontea eta azkonarra daude. Tontorrean, bat, bi edo hiru pertsona-aurpegi izan ohi dituzte, eta herriko buruzagiaren maila edo estatusa duten pertsonen aurpegiak irudikatzen dituzte. Giza talde jakin baten jatorri gisa ere hartu izan da totema; kasu horietan, totem horren ondorengotzat dute taldekideek beren burua, animalia, landare edo objektu bizigabe horren ondorengotzat, alegia.
Oro har, Ipar Amerikako Ozeano Barearen kostaldean edo kostaldetik gertu daude totemak, AEBn eta Kanadan. Hango jatorrizko tribuek sortu zituzten horietako asko, Ojibwa tribukoek, adibidez. Totem hitza, hain zuzen, Ojibwa tribukoen doodem hitzetik dator, zeinak «familiako anaia/arreba» esan nahi baitu.
Zedroaren zuraz egiten zituzten, aire librean luze iraun zezaten.

## Ikus, gainera

* Totemismo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q263443
* Multimedia: Totems / Q263443
# Abrogans Kodexa

Abrogans Kodexa, latinez Codex Abrogans, alemanez gordetzen den liburu zaharrena da. Berez, hiztegi bat da; bertan latinez hartutako hitzak antzinako goi alemanera itzulita azaltzen dira. Liburua VIII. mendean idatzi zen (765-775). Liburuan 3.670 hitz alemanez jaso ziren, 14.600 erreferentziez, eta horrek balio linguistiko handia ematen dio. Kopia asko egin ziren baina bakarra gordetzen da, Sankt Gallen Liburutegian alegia. Kodex honen izenburua hiztegiko lehenengo hitzetik dator, "abrogans", euskaraz "apaltasuna". Espezialista batzuek Arbeo von Freising (723-783 edo 784) klerigoaren lana dela esan arren oraindik egilearen izena ez dago garbi.

## Kanpo estekak

* Codex Abrogans, latinez eta alemanieraz jasotako kopia digitala.
# Naturaren gurtze

Naturaren gurtzea naturako elementuekiko edo osotasun gisa Unibertsoarekiko erlijio-izaerako eraspen, gurtze eta ohorea da. Besteak beste, animaliak, landareak, planetak eta gizateria bera bezalako elementu materialak gurtzea. Ez da naturismoarekin nahastu behar.
Adituek jaurespen hori ez dela sortzen erlijio-garapenaren garai goiztiarretan diote, baina eguzkia eta sua gurtzea ohikoa da antzinako hainbat erlijiotan, hala nola zoroastrismoan eta Antzinaroko mitologia gehienetan. Japoniako jatorrizko sintoismoa kamien edo naturaren espirituen jaurespenean oinarritzen da.
New Age eta neopaganismoaren korronte garaikideen artean, erlijioak naturaren gurtzatik izan duen bilakaerak funtsezko lekua du The Urantia Book bezalako idazkietan, non asko aipatzen baita. Elementu naturalen deifikazioa The Urantia Bookek berak arbuiatzen du, baita katolizismoak eta judaismoak ere, baina askotan kolonaurreko herrien sinesmenen zati gisa aipatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Richard Pilgrim, Robert Ellwood. (1985). Japanese Religion. (1. argitaraldia) Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice Hall Inc, 18-19 or. ISBN 9-78-013509282-8..
* ↑ El Libro De Urantia, pág. 944: Los orígenes de la adoración (Gaztelaniaz)
* ↑ (Gaztelaniaz) «Arzobispado de Valencia: El respeto por el medio ambiente no es adoración a la naturaleza» Aica.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Por los valores judeocristianos XVI: La naturaleza es indigna de adoración. La naturaleza, después de todo, es siempre amoral y por lo general cruel» Libertad Digital.
* ↑ (Gaztelaniaz) Eduardo Galeano. La conquista europea castigó la adoración de la naturaleza. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8189650
# Larre alpetar

Larre alpetarrek, landare gramineo eta loredunen (elur-lorea kasu) urteroko landaredi bat osatzen dute, Alpeetan eta beste mendilerro batzuetan (oro har ipar hemisferioan), baso landaretzadun azal termikoa, elur iraunkorrek osatzen dutenarenetik banatzen dutena. Alpeetako biztanleek, urteroko neguan, alpeetako etxe tipikoetan (txaletak) estabulazioarekin osatzen den larrealdaketa baten bidez erabiltzen duten udako larre gune bat da. Andeetako mortuko landarediarekin antza du, azken honetan, landaredia askoz aberats eta bariatuagoa den eta altuera handiagoetara dagoen arren.
Frantsesez alpage eta ingeles eta alemanez alpz edo alpen deitzen denari dagokio.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2149452
* Multimedia: Alpine tundras / Q2149452
# 1973ko Andaluziako Itzulia

1973ko Andaluziako Itzulia :
| Datu orokorrak ||
| Lasterketa | 20. Andaluziako Itzulia |
| Datak | otsailak 11 – 1973.eko otsailak 17 |
| Herrialdea | Espainia |
| Emaitzak ||
| Txapelduna | Georges Pintens (Rokado-De Gribaldy) |
| Txapeldunordea | José Antonio González Linares (Kas-Kaskol) |
| Hirugarrena | Rik Van Linden (Rokado-De Gribaldy) |
| Puntukako sailkapena | Rik Van Linden (Rokado-De Gribaldy) |
| Eskalatzailerik onena | Txomin Perurena (Kas-Kaskol) |
| Talderik onena | Rokado-De Gribaldy |
| ◀1972 | 1974▶ |
| Dokumentazioa ||
1973ko Andaluziako Itzulia txirrindularitza itzuli honen 20. edizioa izan zen. 1973ko otsailak 11 eta 17 artean ospatu zen, sarrerako bat eta 6 etapatan banatutako 726 kilometroko ibilbidea eginez, Malagan hasi eta amaituz.
Garailea izan zen Georges Pintensek proba, batez beste, 38,076 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Erregulartasunaren sailkapena Rik Van Lindenentzat izan zen, mendikoa Txomin Perurenarentzat, tarteko helmugena José Morenorentzat eta taldekakoa Rokadorentzat.
1971ko edizioan bezala, belgikarrak nagusitu ziren edizio honetan ere, bost sailkapenetatik hiru eta zazpi etapatatik sei irabaziz.

## Etapak

| Etapa | Data | Ibilbidea | Etapa garailea |
| Sarrerakoa | otsailak 11 | Malaga - Malaga | Rik Van Linden |
| 1.a | otsailak 12 | Malaga - Granada | Rik Van Linden |
| 2.a | otsailak 13 | Granada - Kordoba | Georges Pintens |
| 3.a | otsailak 14 | Kordoba - Sevilla | Francisco Javier Elorriaga |
| 4.a | otsailak 15 | Sevilla - Ronda | Rik Van Linden |
| 5.a | otsailak 16 | Ronda - Malaga | Walter Godefroot |
| 6.a | otsailak 17 | La Línea de la Concepción - Malaga | Rik Van Linden |

## Sailkapen nagusia

| | Txirrindularia | Denbora |
| 1 | Georges Pintens (BEL) | 18o 41' 41" |
| 2 | José Antonio González Linares (ESP) | + 49" |
| 3 | Rik Van Linden (BEL) | + 1' 11" |
| 4 | Willy De Geest (BEL) | + |
| 5 | Albert Van Vlierberghe (BEL) | + |
| 6 | Jaime Huélamo (ESP) | + |
| 7 | Ventura Díaz (ESP) | + |
| 8 | André Dierickx (BEL) | + |
| 9 | Txomin Perurena (EH) | + |
| 10 | Javier Elorriaga (EH) | + |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9094887
# Natur ondare

    Ez nahasi ondare naturalarekin.
Natur ondarea formazio fisikoz eta biologikoz osatutako natur monumentuek osatzen dute. Hau da, formazio horiek pixkanaka sortu zituen Naturak denboran zehar, eta balio unibertsal bikaina dute ikuspegi estetiko, zientifikotik eta kulturaletik. Ondare naturala biosferaren erreserbek, monumentu naturalek, Natura erreserba eta parke nazionalek eta iraganak utzi dizkigun naturako santutegiek osatzen dute.
Parisen, 1972. urtean, lehen aldiz aipatzen da testu diplomatiko batean, "Natur Ondarea" terminoa, Munduko Kultura- eta Natura-Ondarea Babesteko Hitzarmenean hain zuzen.

## Erreferentziak

* ↑ Convención sobre la protección del patrimonio mundial, cultural y natural. UNESCO, 1-16 or..
* ↑ [https://whc.unesco.org/archive/convention-fr.pdf CONVENTION CONCERNANT LA PROTECTION DU PATRIMOINE MONDIAL CULTUREL ET NATUREL Adoptée par la Conférence générale à sa dix-septième session Paris, 16 novembre 1972. ] UNESCO, 1-16 or..

## Ikus, gainera

* Kultura-ondare
* Biosfera erreserba
* Monumentu natural
* Parke nazional
* Itsas erreserba

## Kanpo estekak

* Natura ondare eta biodibertsitateari buruzko legeria (autonomikoa eta estatukoa). Ingurumen, Lurralde Plangintza eta Etxebizitza Saila. Eusko Jaurlaritza.
* Portail du patrimonie naturel du pays Basque. Euskal herriko hautetsien kontseilua
* UNESCOren Ondarearen zerrenda (ingelesez, frantsesez eta gaztelaniaz)
* Inventario Español del Patrimonio Natural y la Biodiversidad Ministerio para la transformación ecológica y el reto demográfico.
* L'Inventaire national du patrimoine naturel (INPN). MNHN & OFB [Ed]. 2003-2023.
* Datuak: Q386426
* Multimedia: Natural heritage / Q386426
# Albert Van Vlierberghe

Albert van Vlierberghe (Belsele, Sint-Niklaas, 1942ko martxoaren 18a - 1991ko abenduaren 20a) txirrindulari belgikarra izan zen, profesionala 1966 eta 1980 artean.
Kirol lorpenik aipagarrienak, Frantziako Tourreko hiru etapa garaipen eta Italiako Giroko beste hiru izan ziren..

## Palmaresa

1964
* 3. Munduko taldekako erlojupeko txapelketan (afizionatuetan)
1965
* Tour de Loir-et-Cher eta etapa 1
* Portugalgo Itzuliko etapa 1
* Anjouko Tourreko etapa 1
1966
* Omloop der Vlaamse Gouwen
* Puivelde Koerse
* Frantziako Tourreko etapa 1
* 2. Omloop Mandel-Leie-Schelden
* 3. Vilvoordeko Sari Nagusian
1967
* Italiako Giroko etapa 1
1968
* Puivelde Koerse
* De Kustpijl Heist
* Dr. Eugeen Roggeman Sari Nagusia
* 3. Omloop van Oost-Vlaanderenean
1969
* Sardiniako Giroko etapa 1
* Hannuteko Sari Nagusia
* Italiako Giroko etapa 1
* Hiru Probintzietako Giroa
* 2. Tirreno-Adriatikoan
* 2. Harelbeke-Poperinge-Harelbeken
* 2. Flandrian Zeharrean
* 3. Niza-Seillansean
* 3. Belmonte-Picenoko Industria Sari Nagusian
* 3. Cemab Sari Nagusian
1970
* Harelbeke-Poperinge-Harelbeke
* Flèche rebecquoise
* Frantziako Tourreko etapa 1
1971
* Sassari-Cagliari
* Hannuteko Sari Nagusia
* Harelbeke-Poperinge-Harelbeke
* Omloop van de Fruitstreek
* E5 Sari Nagusia
* Frantziako Tourreko etapa 1
* Zottegemeko Sari Nagusia
* 2. Brusela-Meulebeken
* 3. Cecina Sari Nagusian
* 9. Milan-San Remon
1972
* Sassari-Cagliari
* Hannuteko Sari Nagusia
* Brusela-Meulebeke
* Italiako Giroko etapa 1
* 2. Reggio Calabriako Giroan
* 2. Sabatini Kopan
* 3. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
1973
* Valoniako Sari Nagusia
* 2. E3 Harelbeken
* 2. Omloop van de Vlaamse Scheldeboordenen
* 3. Het Volken
* 5. Andaluziako Itzulian
* 6. Amstel Gold Racen
1974
* Bankako Sari Nagusia
* Beeckman-De Caluwé Sari Nagusia
* 10. Rund um den Henninger-Turmean
1975
* Puivelde Koerse
* 3. Omloop van Midden-Brabantean
1976
* Dunkerqueko Lau Eguneko etapa 1
* 2. Omloop van Oost-Vlaanderenean
1977
* Gemeente Kortemark Sari Nagusia
* 3. Denaingo Sari Nagusian
* 3. Dr. Eugeen Roggeman Sari Nagusian
1978
* 2. Valoniako Sari Nagusian
* 2. Omloop van de Vlasstreekean

## Sailkapen orkorra Itzuli Handietan

| Itzulia | 1966 | 1967 | 1968 | 1969 | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 |
| Italiako Giroa | - | 60. | - | 38. | 44. | 36. | 57. | - | 69. | - | - | 72. | - |
| Frantziako Tourra | UT | - | - | - | 48. | 29. | - | 52. | - | 32. | 57. | - | 56. |
| Espainiako Vuelta | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | UT | - |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak

* Albert Van Vlierberghe - ProCyclingStats
* Albert van Vlierberghe - Sitiodeciclismo.net
* Datuak: Q2471308
* Multimedia: Albert Van Vlierberghe / Q2471308
# 1982ko Andaluziako Itzulia

1982ko Andaluziako Itzulia :
| Datu orokorrak ||
| Lasterketa | 28. Andaluziako Itzulia |
| Datak | otsailak 2 – 1982.eko otsailak 7 |
| Herrialdea | Espainia |
| Emaitzak ||
| Txapelduna | Marc Sergeant (Boule d'Or-Colnago) |
| Txapeldunordea | Ángel Arroyo (Reynolds) |
| Hirugarrena | Alberto Fernández Blanco (Teka) |
| Puntukako sailkapena | Marc Sergeant (Boule d'Or-Colnago) |
| Eskalatzailerik onena | Harald Maier |
| Etapa hegalariak | Avelino Perea |
| Talderik onena | Reynolds |
| ◀1981 | 1983▶ |
| Dokumentazioa ||
1982ko Andaluziako Itzulia txirrindularitza itzuli honen 28. edizioa izan zen. 1982ko otsailak 2 eta 7 artean ospatu zen, sarrerako bat eta horietako bat bikoitza izan zen 5 etapatan banatutako 797,60 kilometroko ibilbidea eginez. Marbellan hasi eta Gandian amaitu zen.
64 txirrindularik parte hartu zuten 8 taldetan banatuta, proba 56k amaituz.
Garailea izan zen Marc Sergeantek proba, batez beste, 34,784 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Erregulartasunaren sailkapena ere berak irabazi zuen. Mendikoa Harald Maierrek irabazi zuen, tarteko helmugena Avelino Pereak eta taldekakoa Reynoldsek.

## Sailkapen nagusia

| | Txirrindularia | Denbora |
| 1 | Marc Sergeant (BEL) | 23o 08' 04" |
| 2 | Ángel Arroyo (ESP) | + |
| 3 | Alberto Fernández Blanco (ESP) | + |
| 4 | Faustino Rupérez (ESP) | + |
| 5 | Joan Pujol (ESP) | + |
| 6 | Guido Van Calster (BEL) | + |
| 7 | Josef Wehrli (SUI) | + |
| 8 | Eugenio Herranz (ESP) | + |
| 9 | Eulalio García (ESP) | + |
| 10 | Imanol Murga (EH) | + |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9094915
# God save the Queen (Sex Pistols musika taldearen abestia)

God Save the Queen Sex Pistols punk rock talde ingelesaren abestia da. Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols haien album bakarreko bigarren singlea da. Abestia Elizabeth II.aren 25. erregetza-urtean argitaratu zen, 1977an. Kantaren letrak eta diskoaren azalak eztabaida ugari sortu zituzten bere garaian, bai BBCk baita Independent Broadcasting Authorityk (telebistarako talde arautzailea) ere abestia jartzeari uko egin baitzioten.
Hitzetako lelo bat, No Future ("Etorkizunik ez"), punk mugimenduaren eslogan nagusietako bat bilakatu zen.

## Kanpo estekak

* Sex Pistols eta God Save the Queen Youtuben.
* Datuak: Q685575
# Oskarbiren albumak

Honako 12 album hauek argitaratu ditu Oskarbi taldeak:
* Oskarbi (1969, Herri Gogoa)
* Abesti zaharrak eta berriak (1970, Herri Gogoa)
* Eskutari (1972, Herri Gogoa)
* Olentzero (1976, Herri Gogoa)
* Hitz urri batzuk (1976, Herri Gogoa)
* Euskara eta txakolina (1979, Elkar)
* Esperantzari leiho bat: antologia 1966-2004 (2004, Elkar)
* ... CD bikoitza izan zen zazpigarrena.
* Olentzero (2008, Elkar)
* Xirimiri (2012, Elkar) Herri kantak eta kantu berriak tartekatuta agertzen dira, baina herri kanta gehienak ere inoiz grabatu gabeak dira. Kantu berrien artean, Jose Luis Treku, Xabier Lete eta Bitoriano Gandiagaren poemetan oinarritutakoak daude: Xirimiri, Gabon hitzak eta Kuku hurrenez hurren.
* Mendira naiz (2016, Elkar)
* Kantua zuei (2021, Elkar)
* 1967
* Oskarbikoak "Ez Dok Amairu"-koekin
* 1969
* 2021
* Lekuona, Aizkorreta eta Alonso
* Jose Luis Treku
* Iñaki Maritxalar

## Partaideak urteetan zehar

Hogeita sei bat lagun pasatu dira Oskarbitik. Taldearen azken osaera honako hau zen 2024an: Iñaki Maritxalar(gtarra eta ahotsa), Joxeluix Treku, Ohiana Lekuona, Maite Aizkorreta, Itziar Alonso, Carlos Ruiz (akordeoia eta ahotsa), Maite Aldaregia (biolina), Gontzal Iñarra (flauta) eta Manex Iñigo (pianoa). Horrez gain, Oskarbiren ibilbide luzean beste hainbat musikari pasatu ziren taldetik: Mari Jose Fernandez, Kepa Garbizu, Karmelo Arren, Elixabete Urreta, Antton Valverde...
Honako grafikoan ikus daiteke kide bakoitza zein urtetan parte hartu duen eta noiz argitaratu diren diskoak (barra bertikal beltzak:1969, 1970, 1972, 1976, 1979, 2004, 2008, 2012, 2016 eta 2021)

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat «Oskarbiren albumak» artikulutik hartua da. Artikulu hark Gontzal Agote du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.
* ↑ Treku, Joxelu. (2017). Doinu zaharren haritik euskal kantu berriaren bidean : (Oskarbi taldea 1966-2017) /. Ba Dok Oskarbi Musika Elkartea, ISBN 978-84-697-3146-8. (Noiz kontsultatua: 2024-07-08).
* ↑ «Oskarbi» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-07-09).
* ↑ «Oskarbi» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-07-09).
* ↑ Zabala, Juan Luis. «Oskarbik kantu berriekin osatutako diskoa plazaratu du» Berria (Noiz kontsultatua: 2019-10-20).
* 1 2 Treku, Joxelu. (2017). Doinu zaharren haritik euskal kantu berriaren bidean : (Oskarbi taldea 1966-2017) /. Ba Dok Oskarbi Musika Elkartea, ISBN 978-84-697-3146-8. (Noiz kontsultatua: 2024-07-08).
* ↑ Treku, Joxelu. (2017). «Doinu zaharren haritik. Euskal kantu berriaren bidean. (Oskarbi 1966 - 2017)» www.liburubila.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2024-07-08).

## Ikus, gainera

* Luis Romero Eskamendi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q123503077
# Isabelle Thorpe

Isabelle Thorpe (Bristol, 2001eko martxoaren 4a) igerilari artistiko britainiarra da eta 2024 Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokion (Japonia), emakumeen binakako ekitaldian hartu zuen parte. Britainia Handiaren ordezkaria izan zen, halaber, 2017ko Munduko Txapelketan, Budapesten, Hungarian, eta 2019ko Munduko Txapelketan, Gwangjun, Hego Korean. 2022ko Munduko Txapelketan ere lehiatu zen, Budapesten (Hungaria). Bristol Hiriko Igeriketa Klubean entrenatzen du.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2024 | Paris | 02 ! | Bikoteka |
| Munduko Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2024 | Doha | 02 ! | Bikoteka Errutina teknikoa |
| 2024 | Doha | 03 ! | Bikoteka Errutina librea |
| Europako Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2024 | Belgrad | 02 ! | Bikoteka Errutina teknikoa |
| 2024 | Belgrad | 02 ! | Bikoteka Errutina librea |

## Erreferentziak

* ↑ «Artistic swimming – Entry list» 2019 World Aquatics Championships.
* ↑ Bennett, Charlie. (3 August 2021). «Swimming duo Kate Shortman and Isabelle Thorpe go from Zoom routines to Olympic pool» Bristol Post.
* ↑ «Making a splash: Interview with Kate Shortman and Isabelle Thorpe» The Bristol Magazine.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q97835584
# Goldbachen aieru

Zenbakien teorian Goldbachen aierua matematikako problema ireki eta aieru antzinakoenetako bat da. Batzuetan, zientzia honen historian problemarik zailenentzat hartzen da. Honakoa da bere formulazioa:
| « | "2 baino handiagoa den zenbaki bikoiti oro bi zenbaki lehenen arteko batuketa bezala idatz daiteke. Christian Goldbach (1742) | » |
Zenbaki lehen bera bi aldiz erabil daitekeela ere aipatu behar da.
Adibidez: 4 = 2+2, 6 = 3+3, 8 = 3+5, 10 = 3+7, 12 = 5+7, 14 = 3+11

## Historia

Descartesek ezagutzen zuen aierua. Jarraian agertzen den baieztapena aurrekoaren baliokidea da, eta jatorrian Goldbachek Leonhard Eulerri zuzendutako gutun batean aipatu ziona da.
| « | 5 baino handiagoa den zenbaki oso oro hiru zenbaki lehenen batuketa bezala idatz daiteke. | » |
Aieru hau zenbakien teoriko askok ikertu dute, eta ordenagailuek 10$^{18}$ baino txikiagoak diren zenbaki bikoiti guztientzat frogatu dute. Matematikari gehienek aieruak egia dioela uste dute, eta, nagusiki zenbaki naturalen artean zenbaki lehenen banaketa probabilistikoaren kontsiderazio estatistikoetan oinarritzen dira: zenbaki bikoitia zenbat eta handiagoa izan "probableago" bihurtzen da bi zenbaki lehenen arteko batuketa bezala idatzi ahal izatea.
Zenbaki bikoiti oro modu minimoan gehienez ere sei zenbaki lehenen arteko batuketa bezala idatz daitekeela ezagutzen da. Ivan Vinogradoven lan baten ondorio bezala, behar bezain handia den zenbaki bikoiti oro, gehienez ere lau zenbaki lehenen arteko batuketa bezala idatz daiteke. Gainera, Vinogradovek ia zenbaki bikoiti guztiak bi zenbaki lehenen arteko batuketa bezala idatz daitezkeela frogatu zuen (modu horretan idatz daitezkeen zenbaki bikoitien proportzioak 1erako joera izatearen zentzuan). 1966an Chen Jing-runek behar bezain handia den zenbaki bikoiti oro zenbaki lehen bat eta gehienez ere bi faktore lehen dituen zenbaki baten arteko batuketa bezala idatz daitekeela frogatu zuen.
Apostolos Doxiadisen Petros osaba eta Goldbachen aierua liburuarentzako publizitatea egiteko asmoz, Tony Faber britainiar editoreak 2000n aieru hau 2002ko apirila baino lehenago frogatzen zuen ingeles-hiztun orori milioi bat dolarreko saria eskaini zion. Baina inork ez zuen saria aldarrikatu.
Goldbachek zenbaki lehenen batuketari buruzko elkarren artean lotutako bi aieru formulatu zituen: Goldbachen aieru "indartsua" eta Goldbachen aieru ahula. Hemen eztabaidatzen dena aieru indartsua da, eta soilik Goldbachen aieru bezala aipatzen dena.

## Aieru honen eragina izan duten lanak

Zinean
* Goldbachen aierua 2007ko espainiar filma den La habitación de Fermaten istorioko zati da.
* 2005eko Proof filmean ere agertzen da.
* Futuramaren bigarren filma den 2008ko Milioi Bat Bizkardun Piztian Hubert Fansworth irakasleak aieru hau aipatzen du.
Literaturan
* Petros osaba eta Goldbachen aierua bere osabak bere bizitza guztia aieru hau argitzen saiatzen eman zuen gazte baten bizitzari buruzko Apostolos Doxiadisen eleberri bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q485520
* Multimedia: Goldbach's conjecture / Q485520