OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Abdulmezid I.a

Abdulmezid I.a, Abdul Mejid I.a, Abd-ul-Mejid I.a edo Abd Al-Majid I.a Ghazi (otomandar turkieraz: عبد المجيد اول ‘Abdü’l-Mecīd-i evvel) (Istanbul, 1823ko apirilaren 23/25a – ibidem 1861eko ekainaren 25a) otomandar sultana izan zen.
Bere agintaldiak 1839tik 1861raino iraun zuen, Mahmut II.a ordezkatuz. Agintea lortu eta berehala, Gulhaneko Hatt-i Sharif edo eskutitza eman zuen, Tanzimat izeneko erreformak bultzatu zituena. Dolmabahçeko jauregia eraiki zuen neobarroko estiloan.
1853an Krimeako Gerran sartu zen.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Fatma Sultan
Şehzade Mehmed Selaheddin
Hatice Sultan
Murad V.a
Fehime Sultan
Fatma Sultan
Aliye Sultan
Ulviye Sultan
Şehzade Mehmed Selim
Zekiye Sultan
Naime Sultan
Şehzade Mehmed Abdülkadir
Şehzade Ahmed Nuri
Naile Sultan
Abdul Hamid II.a
Mehmed Burhameddin, Prince of Turkey
Refia Sultan
Şehzade Mehmed Burhaneddin
Cemile Sultan
Şadiye Sultan
Hamide Ayşe Sultan
Refia Sultan
Şehzade Abdürrahim Hayri
Abdul Hamid I.a
Hatice Sultan
Mahmud II.a
Nakşidil Sultan
Abdulmezid I.a
Şehzade Mehmed Abid
Bezmiâlem Sultan
Amina Najiba Khanum Effendi
Zeynab Ilhamy
Münire Sultan
Tevhide Ilhamy
Sultanzade Alaeddin Bey Effendi
Şehzade Mehmed Ziyaeddin
Mehmed V.a
Şehzade Mahmud Necmeddin
Şehzade Ömer Hilmi
Şehzade Ahmed Kemaleddin
Münire Sultan
Behice Sultan
Şehzade Mehmed Burhaneddin
Şehzade Ibrahim Tevfik
Prince Sabahaddin
Seniha Sultan
Prens Lütfüllah
Naile Sultan
Mediha Sultan
Zülüflü İsmail Pasha
Celalettin Germiyanoğlu
Şehzade Mehmed Abdülhalim
Şehzade Selim Süleyman
Emine Naciye Sultan
Şehzade Mehmed Şerafeddin
Ulviye Sultan
Mehmed VI.a
Rukiye Sabiha Sultan
Şehzade Mehmed Ertuğrul :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q174772
* Multimedia: Abdül Mecid I / Q174772
# Abdulhamid II.a

Abdulhamid II.a (otomandar turkieraz: عبد الحميد ثانی, `Abdü’l-Ḥamīd-i sânî, turkieraz: İkinci Abdülhamid; 1842ko irailaren 21a - 1918ko otsailaren 10a), Otomandar Inperioko 34. sultana izan zen (1876 - 1909), Turkiar Gazteak egindako altxamenduaren ondorioz kargutik kendu zuten eta Mehmet V.a anaiak ordezkatu zuen.
Abd-ul-Mejid I.a sultanaren eta bere emazte Tirimüjgan (Virjin) armeniarraren bigarren semea zen. Tronutik bere anaia Murad V.a kendu ondoren hartu zuen sultanaren kargua 1876an. Botere absolutua izan zuen azken sultan otomandarra izan zen, eta hamarkada batzuetarako atzeratzea lortu zuen Turkiako garai modernoaren etorrera. Metodo autoritario eta sarri errukigabeak baliatu zituen indar separatistekin tratatzeko; eta baita maniobra diplomatikoak ere Europako botere bat bestearen kontra jarriz.

## Ezaugarri pertsonalak

Beste sultan otomandarrak ez bezala Abdul Hamid II.ak hainbat atzerriko herritara bidaiatu zuen. 1867an, tronuratu baino bederatzi urte arinago, Austria, Frantzia eta Ingalaterrara lagundu zion osabari.
Bueltan, Eyüp Sultaneko Meskitara ia bakarrik joan zela esan zuten eta han Osmanen ezpata jaso zuela. Europako begirale gehienek Abdul Hamid II.a ideia liberalekoa izatea espero zuten, eta kontserbadore batzuk ere, errezelo handiz, erreformista arriskutsutzat jo zuten.
Esperotako aldaketa ez zen jaso, diru publiko urria, Bosnia-Herzegovinako matxinada 1875ean, Serbia eta Montenegroko gerra eta Bulgariako Apirileko altxamendua deituriko errebolta gelditzeko erabilitako krudeltasunagatik Europan sortu zuen sentipenak, nahiko arrazoi izan ziren erreformetarako zuen gogo falta erakusteko.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Ulviye Sultan
Emine Nemika Sultan
Şehzade Mehmed Selim
Şehzade Mehmed Abdülkerim
Zekiye Sultan
Naime Sultan
Şehzade Mehmed Abdülkadir
Şehzade Mehmed Orhan
Şehzade Ahmed Nuri
Mahmud II.a
Naile Sultan
Abdulmezid I.a
Bezmiâlem Sultan
Abdul Hamid II.a
Mehmed Burhameddin, Prince of Turkey
Tirimüjgan Kadın
Şehzade Mehmed Burhaneddin
Şadiye Sultan
Hamide Ayşe Sultan
Refia Sultan
Şehzade Abdürrahim Hayri
Hatice Sultan
Şehzade Mehmed Abid :

## Erreferentziak

* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak
* Datuak: Q134817
* Multimedia: Abdül Hamid II / Q134817
# Joan V.a Paleologo

Joan V.a Paleologo (grezieraz: Ίωάννης Ε' Παλαιολόγος, Iōannēs V Palaiologos; Didimotika, Trazia, 1332ko ekainaren 18a – Konstantinopla, 1391ko otsailaren 16a) Bizantziar Inperioko enperadorea izan zen hiru aldiz. Androniko III.aren semea zen. Joan Kantakuzenok piztu zuen gerra zibilaren garaian (1355) adin nagusira heldu gabea zen eta ezin galarazi izan zuen turkiarrek beren hiriburua Andrinoplan finkatzea (1365). Erroma eta Veneziarekin hitzarmenak sinatu zituen, baina ez zuen turkiarren aurkako mendebaleko laguntzarik jaso. Androniko IV.a bere semeak kendu zuen aginpidetik 1376an eta Murad sultan turkiarrak lagundu zion berriro tronura itzultzen, 1379an. Horren ondoren Turkiarren nagusigoa onartu zuen..

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 179. araua: Bizantziar Inperioko pertsona-izenak, euskaltzaindia.eus
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* Datuak: Q37070
* Multimedia: Ioannes V Palaiologos / Q37070
# Naroa Garcia Ibaibarriaga

Naroa Garcia Ibaibarriaga (Ondarroa, Bizkaia, ) historialaria eta irakaslea da, historiaurrean aditua.

## Ibilbidea

Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) Historiako Lizentziatura egin zuen (2006-2010).Ondoren Kuaternarioa: Ingurugiro-aldaketak eta Giza Aztarnak Masterra unibertsitate berean. (2010-2011)
2015ean defendatu zuen doktore tesia Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU), Goi Pleistozenoko mikrobertebratuen Euskal Herriko erregistroei buruz.
2014tik EHUko irakaslea da Letren Fakultatean.

## Erreferentziak

* ↑ Naroa Garcia. EHU. .
* ↑ Garcia Ibaibarriaga, Naroa. (2015). Los microvertebrados en el registro arqueo-paleontológico del País Vasco: cambios climáticos y evolución paleoambiental durante el Pleistoceno Superior. Universidad del País Vasco - Euskal Herriko Unibertsitatea (Noiz kontsultatua: 2024-11-15).
* ↑ https://gestion-servicios.ehu.es/ikertuRS/fichaCurriculum/40340

## Kanpo estekak

* Tesi doktorala.
* Argitaratutako artikuluak Dialneten.
* Orri pertsonala EHUn.
* Datuak: Q60141505
# Kassia

Kassia (grezieraz: Κασσιανή, Erdi Aroko grezieraz kasia'ni ahoskatua; Konstantinopla, 810 aldean - Konstantinopla, 865 aldean) bizantziar abadesa, olerkaria eta musikagilea izan zen. Eliza Ortodoxoak santutzat dauka; jaieguna irailaren 7an ospatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 179. araua. Bizantziar Inperioko pertsona-izenak. euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2019-3-26).
* Datuak: Q263592
* Multimedia: Kassia / Q263592
# Nizeforo II.a Fokas

Nizeforo II.a Fokas (antzinako grezieraz: Νικηφόρος Β΄ Φωκᾶς, Nikēphoros II Phōkas; 912 aldean – Konstantinopla, 969ko abenduaren 11) 963-969 bitartean Bizantziar Inperioko enperadorea izan zen.

## Bizitza

Armadako buruzagi ospetsua izan zen. 961ean arabiarrak garaitu zituen eta Kreta mendean hartu zuen. Erroman II.a enperadorea hil zenean errege izendatu zuten gudarostean zuen ospeagatik, eta Erromanen alargun Teofanorekin ezkondu zen.
Enperadore izan zen bitartean nobleen eta militarren alde jardun zuen. Mendean hartu zituen Zilizia, Zipre eta Siria. Musulmanekin borrokatu zen Sizilia mendean hartzeko, baina ez zituen garaitu. Errusiarrak bulgariarren aurka borrokatzera bultzatu zituen. Gerrako gastuak ordaintzeko zergak igo izanak etsai asko sortu zizkion. Emaztearen maitalea zen Joan Tzimiskes jeneralak hil zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q41625
* Multimedia: Nikephoros II Phokas / Q41625
# Karakateko erromatar kanpalekua

Karakateko erromatar kanpalekua, Karakateko tontorrean armada erromatarrak eraiki zuen kanpalekua da. 2016an Antxoka Martínez arkeologoak zuzendutako katen eta bestelako azterketen bidez aurkitu zuten, Elgoibar eta Soraluzeko Udalen laguntzarekin. Aurkikuntza honek eta beste batzuek, froga dezakete Hego Euskal herriko iparraldean erromatar armada aritu zela, eta, oraindik guztiz baieztatu ezin den arren, armen bidezko konkista egon zela.

## Udako kanpalekua

Oinarrizko kanpalekua da, lurrezko eta harrizko ezponda (agger), lubanarro (fossa) batez eta, agian, bigarren lubeta (contra-agger) batez inguratua, castra aestiva motakoa. Lubanarroak V forma duena eta zati batean harri aman zulatua egin zena. Lehen ilara horren atzean bigarren lubeta bat ageri da, lurrez eta harriz egina hura ere, lehenbizikoaren paraleloan doan trazaketarekin. Bigarren lubeta horrek lehenbizikoak baino motzagoa da (25 metro gutxi gorabehera), sartzeko puntuaren parean, hortik egingo ziren sarrerak oztopatzeko, eta lehenbiziko lubeta baino pixka bat goragoko puntuan egin zen, bigarren maila gisa. Beharbada babes erretena izango du honek ere, baina alderdi hori ezin izanda oraingoz baieztatu.
Datatzeko aztarna nahikorik ez da agertu, Illunzarren gertatu bezala, baina baliteke I. mende hasierakoak izatea, 49 eta 44 urteen artean, Zesarren Gerra Zibilaren garaian.

## Beste garaitako aztarnak

Kanpoan Fernando VII.aren txanpon bat, gerra karlistekin lotuta antza. 1936ko Espainiako Gerra Zibilean erabili izan zen ere, eta prospekzio magnetikoan gari hartako kartutxoak aurkitu ziren, bai eta kanpaitxo bat. metraila zati ugari daude eremu osoan eta horregatik badakigu bertan artilleriak bonbardaketak egin zituela gailur honetako posizioetatik. Gailurra artilleriaren bonbardaketa jasan zuen lehorretik eraso egin aurretik.

## Oharrak

* ↑ Denbora lauberrerako eginak. Ikus Castra artikulua

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) ibargutxi, Felix. (2018-03-05). «Aquí acamparon los romanos» El Diario Vasco (Noiz kontsultatua: 2023-10-19).
* 1 2 Martínez Velasco, Antxoka. (2017). «Karakate mendia (Elgoibar, Soraluze-Placencia de las Armas. I. Kanpaina» Arkeoikuska (Gasteiz: Euskal Kulturua Ondarearen zentroa. Eusko Jaurlaritza) 2016: 413-416..
* ↑ Ibargutxi, Felix. (2018/2/25). «Aquí acamparon los romanos» Diario Vasco: 58-59..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q123124327
# Budin

Budina (ingelesez pudding, frantseseko boudin hitzetik) jatorrian Ingalaterrako sukaldaritzako plater gozo edo gazia da, oinarrian halako ore bat duena. Izen horren barnean sartzen dira postre ugari, hala nola ogi-mamiz, bizkotxoz, arrozez edo semolaz egindakoak. Plater gazien artean daude Christmas pudding eta Yorkshire pudding deritzanak.
Euskal Herrian ere jaki gaziak eta gozoak izendatzeko erabiltzen da, hala nola krabarroka budina edo sagar budina. Sarri, flana izendatzeko erabiltzen da.

## Jogurt budina
### Osagaiak

   * Jogurt bat (limoizko, naturala )
   * Jogurt neurriko 3 irin neurri
   * Jogurt neurriko 2 azukre neurri
   * Jogurt neurriko olio neurri bat
   * Altxagarri poltsatxo bat
   * 2 edo 3 arrautza
   * Aukerako: mahaspasak, mahatsak, intxaurrak, laranja, limoi zuku, anis...

### Prestaketa

Dena irabiatu eta labean jarri gurinaz eta gero irinaz estaliko molde batean.
   * Denbora ordu bat
   * Tenperatura: 180-200 gradu.

## Ikus, gainera

* Arroz-tarta
* Krabarroka budina

## Erreferentziak

* 1 2 Budin sarrera Euskaltzaindiaren Hiztegian.

## Kanpo estekak

* Gastronomiavasca ataria
* Datuak: Q9053
* Multimedia: Puddings / Q9053
# San Nikolas kalea (Iruñea)

San Nikolas kalea Iruñeko, Nafarroa Garaiko hiriburuko, Alde Zaharreko kalea da.

## Kokapena

Gazteluko plazan hasi, eskailerak dauden kalexka, eta San Nikolas plazan amaitzen da. Tartean, Pozo Blanco kaleak eta Comedias kaleak zeharkatzen dute.
Lindatxikia kalea eta Zapateria kalearekiko paraleloki doa.

## Kalea

Kale honetan San Nikolas eliza kokatzen da, garai batean eliza honen inguruan San Nikolas burgua zabaltzen zen. Gaur egun izen eta oinordekotza hori kale honek daramalarik. Aisia eta merkatal izakerako kalea da, bere alboetan taberna eta denda ugari topa daitezkelarik.

## Ondarea

* Gazteluko plaza
* San Nikolas plaza
* San Nikolas eliza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25479221
# Angiozar

Angiozar bailara Debagoiena eskualdean dago, Gipuzkoako hego-mendebaldean, Elorrio (Bizkaia), Elgeta eta Arrasate mugakide dituelarik.
Zazpi auzok eta Angiozarko herriguneak osatzen dute bailara. Kaxkoa 300 metroko garaieran dago kokatuta.
1928 urteaz geroztik Bergarako udalerriko zati da, aurrez Elgetako parte izan zelarik.
Auzoan bertan taberna, eskola publikoa eta "Pagomendi" soziedadea daude.

## Auzuneak

Hauexek dira Angiozarko herriguneaz gain herriak dituen beste zazpi auzuneak, bakoitzaren baseliza parentesi artean agertzen direla:
* Azkuneta (San Martin Tourskoa).
* Errekaldea (San Kristobal).
* Ma(r)inddao (Elexamendi).
* Partaitti edo Partegoiti (San Bizenti).
* Zabaletamendi (San Bartolome).
* Goimendi (San Miguel).
* Asentziomendi (Asentzio).

## Demografia

* Angiozarreko biztanleria

## Angiozarren jaiotako pertsona ezagunak

* Jose Antonio Ugarte fraidea, euskal idazlea (1860-1935).

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20170317143108/http://www.bergara.es/eu/Herria/Ospetsuak/Ugarte

## Ikus, gainera

* Debagoiena

## Kanpo estekak

* Angiozar Bergarako udalaren webgunean
* (Gaztelaniaz) Larrañaga, Patxi: Bergarako baserriak - Caseríos de Bergara. Auzoak-Barrios. Angiozar auzoa
* Datuak: Q12253564
* Multimedia: Angiozar / Q12253564
# Flan

Flana edo budina esnez eta arrautza egosiz eginiko munduan postrerik ezagunetarikoa da. Osagaiak: Arrautza, esnea eta azukrea. Aukerakoak: kanela, bainila, limoia, laranja eta abar.

## Betiko flana
### Osagaiak

* 1/2 litro esne
* 4 arrautza
* 4 koilarakada azukre
* Karamelu

### Prestaketa

* Esnea, azukre eta arrautzak nahastu
* Bota nahastura karameluz estalitako moldeetara
* Labean 180C jarri marian, 50-55 minututan

## Flan-express
### Osagaiak

* 1/2 litro esne
* 4 arrautza
* 4 koilarakada azukre
* Karamelu

### Prestaketa

* Esnea, azukre eta arrautzak nahastu
* Bota nahastura karameluz estalitako flan-ontzietara
* Presio-eltzean bota ura flan-ontzien heren bat ailegatu arte
* Presio-eltzean dauden flan-ontziak estali tapa edo aluminiozko paparrekin
* Presio-eltzea itxi eta berotan ipini.
* Presio-eltzea txistu egiten duenean gutxitu sua eta 8 minututan izan txistu egiten.
* Presio-eltzeko presio osoa kanporatu denean ireki daiteke tapa

## Gazta-flana
### Osagaiak

* 400 gr igurzteko gazta
* 400 ml esnegain likidoa
* 4 arrautza
* Azukre ur baso handi bat

### Prestaketa

* Dena nahastu, pasta homogeneoa geratu arte
* Karameluz estalitako moldeari bota nahastura
* Labean 180C jarri marian, 50-55 minututan
* Hozkailuan gau osoan hobeto

## Ikus, gainera

* Arroz-esnea

## Kanpo estekak

* Gastronomia vasca webgunea
* Iñigo Esnaola. Sukaldaritza liburua. "Oinarrizko azkenburukoak".
* Datuak: Q374381
* Multimedia: Crème caramel / Q374381
# Gerhard Marcks

Gerhard Marcks (Berlin, 1889ko otsailaren 18a – Burgbrohl, 1981eko azaroaren 13a) alemaniar eskultorea izan zen. Marrazkiak, xilogragiak, litografiak eta zeramikak ere egin zituen.
18 urterekin Richard Scheibe eskultorearen ikasle izan zen. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen Alemaniako armadan, eta ondorioak izan zituen osasunean.
Novembergruppe, Arbeitsrat für Kunst eta Deutscher Werkbund talde artistikoetan parte hartu zuen eta Walter Gropiusek kontratatutako Bauhaus-en lan egin zuen. Hasieran, animalien eskulturekiko interesa agertu zuen, baina, ondoren, giza irudiarekiko interesa. Naziek arte endekatutzat jo zuten beren lana. Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, eskultura-irakasle izan zen Hanburgon.

## Iruditegia

* Bremengo musikariak, Bremen
* Hanburgo, Ohlsdorf hilerria, aireko gerrako bitimen memoriala
* Die Trauernde, Kolonia.
* Gaea (1965), Rosengarten, Rheinpark, Kolonia
* Der wiehernde Hengst
* "Emakume zahar dolutua" (1955), Bochum
* Memoriala, 1968, Mülheim an der Ruhr
* Stollwerkpassage, 1965,Kolonia
* Bi lagun (Konradin eta Friedrich), Brontze, 1936
* Alemaniako Bourdon gerra-hilerria, Die Mutter (Ama)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61507
* Multimedia: Gerhard Marcks / Q61507
# Kautxuzko bota

Kautxuzko botak, gomazko botak edo katiuskak kautxu edo plastikozko bota luzeak dira, gehienetan lokarririk gabekoak. Bereziki euripean eta lokatzetan ibiltzeko janzten dira.
Katiuskak hitza Katiuska, la mujer rusa zarzuelatik dator.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Oinetakoak Hiztegia] [2009]
* ↑ Euskalterm: [Ertzaintza Hiztegia] [2013]
* ↑ (Gaztelaniaz) «Katiuskas, unas botas con nombre de zarzuela» Modaes 2019-01-17 (Noiz kontsultatua: 2023-11-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q260142
* Multimedia: Rubber boots / Q260142
# Giulio Cesare Procaccini

Giulio Cesare Procaccini (Bologna, 1574ko maiatzaren 30a – Milan, 1625eko azaroaren 14a) italiar margolaria izan zen.
Margolarien semea eta anaia izan zen, eta 1585 inguruan Milanera joan zen bizitzera, Pirro Visconti mezenasaren laguntzarekin.
Katedralean eskultore hasi zen eta 1610ean San Karlos Borromeo ospatuz margolanetako sei margotu zituen. Elizetarako erretaulak margotu zituen eta Giovanni Battista Crespi eta Pier Francesco Mazzucchellirekin batera Federico Borromeo kardinalaren aginduei jarraituz lan egin zuen.
Bere estiloak Bolognako manierismoaren eta veneziar kolorismoaren eragina.

## Iruditegia

* Estasi della Maddalena, 1620, Washington, National Gallery of Art
* Annunciazione (Louvre)
* Ritratto del cardinale Federico Borromeo (1610). Milano, Museo Diocesano
* Ultima cena,1618, Genova, Basilica della Santissima Annunziata del Vastato
* San Sebastiano curato dagli angeli, 1612, Brusela, Musée Royaux des Beaux-Arts
* Madonna del Rosario con Bambino, San Francesco, San Domenico e angeli, 1612, Corbetta, Museo del Santuario Arcivescovile della Beata Vergine dei Miracoli
* San Matteo apostolo, Musei di Strada Nuova, Genova

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1119589
* Multimedia: Giulio Cesare Procaccini / Q1119589
# Ignacio Barandiaran

Ignacio Barandiaran Maestu (Donostia, 1937ko azaroaren 14a) gipuzkoar historialaria da, Historiaurrean eta Antzinaroaren Historian aditua. Historian doktorea, Euskal Herriko Unibertsitateko Historiaurreko katedraduna izan zen 1980tik aitzina. Ospe handiko ikerlaria da bere arloan, eta lan asko egindakoa Euskal Herriko historiaurreko ikasketetan.

## Jarduera akademikoa eta profesionala

Zaragozako Unibertsitateko Filosofia eta Letren Fakultatean lortu zuen bere doktorautza. «El Paleomesolítico del Pirineo occidental. Bases para una sistematización tipológica del instrumental óseo paleolítico (Mendebaldeko Pirinioetako Paleomesolitoa. Paleolitoko hezur-instrumentuen sistematizazio tipologikorako oinarriak)» 1967ko maiatzean defendatu zuena. Unibertsitate horretan eskolak eman zituen hainbat postutan, baita La Lagunako Unibertsitatean eta Kantabriakoan ere. Beste hainbat unibertsitatetan ikastaroak eman zituen eta hogei doktore tesi baino gehiago zuzendu ditu.
Ikerketaren eremuan, aztarnategi arkeologiko ugari zuzendu ditu, besteak beste: Aitzorrotzeko gaztelua (1968 eta 1969); Irungo Ama Xantalen baeseliza; Musteriar garaiko eta Kalkolitoko Los Casaren kobazuloa (Guadalajaran); Urdazubiko Borroberria koba, Urbasako Magarduia hegoaldeko metakina; Alkerdi eta Isturitze.
Espainiako Historiaren errege Akademiako kidea da. Eusko Ikaskuntzako kidea eta Arkeologiarako Arabar Institutuko kidea ere bada, besteak beste.

## Liburuak

Liburu monografikok, unibertsitate mailako gidaliburu, artikulu zientifiko, kongresuetako parte-hartze eta liburuetako kapitulu kopurua altua idatzi du, bakarrik edo elkarlanean. Hauek dira horietako batzuk:
* 1992. Estudio de las pinturas de Zubialde (Álava). Resumen de los resultados. Arabako Foru Aldundia. Gasteiz (80 or.). (egilekideak: J. Altuna eta J.M. Apellániz ).
* 1999. "Santa Elena de Irún. Excavación arqueológica de 1971 y 1972". Colección Oiasso, 1 . Irun. (151 or.). (egilekideak: M.Martín-Bueno eta J. Ro dríguez Salís).
* 2001. "Cazadores-recolectores en el Pirineo navarro: el sitio de Aizpea entre 8000 y 6000 años antes de ahora". Veleia series maior, 10 zk. (542 or.). Euskal Herriko Unibertsitatea. (egilekideak: A.Cava eta beste).
* 1988. Prehistoria. Paleolítico. Historia General de Euskalerria. Auñamendi, Enciclopedia General Ilustrada del País Vasco. Donostia. (624 or.+56 irudi).
* 2003. Grupos homoespecíficos en el imaginario mobiliar magdaleniense: retratos de familia y cuadros de género. Anejos de Veleia, series minor, 21. zk. Euskal Herriko Unibertsitatea. Gasteiz (294 or.).
* 2006. Imágenes y adornos en el arte portátil paleolítico. Ariel Prehistoria. Bartzelona. (230 or.+32 irudi.). ISBN: 9788434452046

## Erreferentziak

* ↑ Estornés Zubizarreta, Idoia. Barandiaran Maestu, Ignacio. Auñamendi Entziklopedia, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-16).
* ↑ Ignacio Barandiaran Maestu, Euskadiko Ikerketa saridun. Berria, 2008ko otsailak 1, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-16).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Curriculum Vitae de Ignacio Barandairán Maestu (San Sebastián, 1937)» Veleia (Gasteiz) 24-25.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28171090
# Levilactobacillus brevis

Levilactobacillus brevis (lehen, Lactobacillus brevis deitua) bakterio Gram positiboa da, Lactobacillaceae familiakoa, hartzidura laktikoa egiten duena eta bakterio laktikoen taldean sailkatzen dena. Hainbat janari hartzitutan dago, sauerkraut-en edo kefirrean, besteak beste. Gure mikrobiotako partaide ere bada (aho-florakoa, heste-florakoa eta baginakoa).
Mikrobio honen beste ezaugarri batzuk:
* bazilo Gram positiboa da
* ez da mugikorra
* hartzidura laktiko heterolaktikoa burutzen du
* mesofiloa da (Temperatura optimoa: 30ºC)
* ez da patogenoa
Osasun-onurak ditu bakterio honek, eta horregatik bere erabilera probiotikoetan ohikoa da. Immunitate-sistema, bereziki, indartzen du, NK zelulen aktibazioaren bidez

## Erreferentziak

* ↑ Lactobacillus brevis: The most important health benefits balanceone.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q559395
* Espezieak: Lactobacillus brevis
# Axis

Axisa bizkarrezurreko bigarren orno zerbikala edo idun ornoa da, C2 ornoa. Atlas (C1) eta C3 ornoen artean kokatzen da. Atlasarekin trokoide giltzadura osatzen du eta giltzadura honek buruaren biraketa eta supinazio/pronazio mugimenduak ahalbidetzen ditu.

## Egitura

Orno zerbikalek pisu arina jasan behar dutenez (buruarena soilik) gorputz txikiena daukaten ornoak dira. Orno-zuloak, ordea, askoz handiagoak izan behar dute maila honetan zabalagoa den bizkarmuina pasatzeko.
Zeharkako apofisietan zeharkako zuloa dago orno-arteria pasa dadin. Irtengune guztiak bifidoak dira tuberkulu bina dituztelako. Giltza irtenguneen azalerak horizontalak dira. Baina goiko giltza azalera borobilagoa da eta behekoa, aldiz, lapranagoa.
Gorputz txikiaren goikaldean hortza edo apofisi odontoidea eratzen da. Hortzak atlasaren gorputzaren lekua betetzen du. Hortzaren aurreko giltzadura azalerari esker, axisa atlasaren aurreko tuberkuluarekin giltzatzen da trokoide giltzadura baten bidez.

## Giltzadurak

Axisa atlas ornoarekin lotzen da lotailu desberdinen bidez:
* Gurutze itxurako lotailua atlasaren aurreko arkua eta axisaren hortza lotzen ditu. Hau hiru azpilotailuz eratuta dago: atlasaren zeharkako lotailua, atlasaren masa lateralen erdialdeko aurpegiak lotzen dituena, goiko luzatarako faszikulua, zeharkako lotailuaren erditik garondo zulora doa eta beheko luzetarako faszikulua, zeharkako lotailuaren erditik axisaren gorputzaren atzealdera doana.
* Atzeko lotailu atlantoaxialak atlasaren atzeko arkuaren beheko ertza axisaren xaflarekin lotzen du.
Garondo-hortz lotailuaren bidez axisa garondoarekin ere lotzen da. Lotailu honek hiru azpi egitura ditu: hortz-erpinaren lotailua, zulo nagusiaren aurreko ertzetik axisaren hortzaren erpinera, hego-lotailua, bi garondo-kondiloaren alde medialetik hortzaren erpinera, eta tektorio mintza, axisetik zulo nagusiaren aurreko ertzera.

## Bibliografia

Angel Bidaurrazaga, Inmaculada Gerrikagoitia, Rafael Sarria. Giza anatomiako praktika-liburua. Elhuyar fundazioa; 2010.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q792567
* Multimedia: Axis (anatomy) / Q792567
# Belaun

Belauna izterrezura, tibia eta belaunezurra batzen dituen hankako artikulazioa da. Gizakietan artikulazio honek gorputzaren pisurik gehiena mantentze du eta beraz arrisku handia dago bertan osteoartritisa pairatzeko. Hainbat lotailu batzen dira bertan: nagusiak bi lotailu gurutzatuak eta bi lotailu lateralak dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q37425
* Multimedia: Knee / Q37425