# Umeentzako-gezurrak

Haurrei gezurra esatea irakaskuntza-metodo gisa erabiltzen diren gai tekniko edo konplexuen azalpen sinplifikatua da eta, askotan, teknikoki okerra. Haurrei gezurra esaten dizkieten hezitzaileek ez dute engainatzeko asmorik, baizik eta "haurrak/ikasleak dauden lekuan aurkitzea" bilatzen dute, hasierako ulermena errazteko, eta ulermen hori denborarekin eraikitzen dute ikaslearen gaitasun intelektuala hedatu ahala. Akademikoek biologiaren, eboluzioaren, bioinformatikaren eta gizarte-zientzien arloetan txertatu dute teknika hau.

## Jatorria eta garapena

"Umeentzako gezurra" ("lie-to-children") kontzeptua Jack Cohen zientzialariak eta Ian Stewart matematikariak eztabaidatu zuten lehen aldiz 1994ko liburuan. The collapse of Chaos: Discovering Simplicity in a Complex World liburuan; mito gisa (metatutako kultura-ondarea etorkizuneko belaunaldiei bear bezala transmitituko zitzaiela bermatzeko bitarteko bat, baina ez erabat egiazkoa.
Haiek are gehiago landu zituzten beren ikuspuntuak Figments of Reality: The Evolution of the Curious Mind lanean, esanez haurrei gezurra esateak hezkuntza-prozesuan kontzeptu konplexuak murrizteko berezko zaintasuna islatzen zuela. Stewartek eta Cohenek adierazi zutenez, "giza adimenek ulertzeko egokia den edozein deskribapenek gezur motaren bat izan behar du haurrentzat", eta egia "konplexuegia da gure buru mugatuentzat".
Kontzeptuak ezagupen handiagoa irabazi zuen Terry Pratchett egilearekin The Science of Discworld idatzi zutenean. Liburu honetan, egileek aitortzen dute pertsona batzuek gezur terminoaren aplikagarritasunaz eztabaida dezaketela, "ahalik eta arrazoi onenegatik da, baina gezurra da oraindik". Liburua sustatzen ari zen elkarrizketa batean, Pratchettek ohartarazi zuen: "Gutako gehienok zientziei buruzko ezagutza 'nahikoa' baino ez dugu behar, eta metafora eta analogien bidez ematen digute, eta horiek kalte egiten digute egia bera direla pentsatzen badugu".

## Adibideak hezkuntzan

Umeentzako gezur baten adibide tipikoa fisikan dago, non geruza elektroniko atomikoen Bohr eredua oraindik ere askotan erabiltzen den egitura atomikorako sarbide bezala, matrizeen mekanikan oinarritutako eredu konplexuagoetara igaro aurretik. Era berean, kimikan, askotan Arrheniusen azidoen eta baseen definizioak aurkezten zaizkie ikasleei, teknikoki zuzena baina konplexuagoa denBrønsted–Lowry eredua irakatsi aurretik, eta ondoren Lewis eredua. Kimikako kontzeptuen irakaskuntza-ordena horrek ere eredu horien garapenean izandako aurrerapen historikoa ere islatzen du.
Bigarren Hezkuntzako irakasleek eta unibertsitateko irakasleek askotan azaltzen dute hasieran aurkeztu beharreko eredua osatu gabea dela. Horren adibide da Gerald Sussman 1986ko Abelson-Sussman Konferentzien bideo-grabazioan emandakoa (1-b konferentzia): "Prozesuak eta nola kontrolatzen ditugun ulertu behar badugu, prozedura honen mekanismoak mapeatu behar ditugu, prozesu horiek nola jokatzen duten jakiteko. Eredu formal edo erdi-formal bat izango dugu, makina batek, printzipioz, hori nola egin dezakeen ulertzeko. Une honetan ez du garrantzirik benetako makinak esango dudana egiten duen ala ez. Izan ere, hau ingenieritza eredu bat da, erresistentzia elektriko bat egiteko, V = IR eredu bat idazten dugun bezala, gutxi gorabehera egia da, baina ez da benetan egia; erresistentzia bidez korronte nahikoa pasatzen bada, lehertu egiten da, beraz, tentsioa ez da beti korronteari proportzionala, baina helburu batzuetarako, eredua egokia da. Zehazki, une honetan deskribatuko dugun eredua, ordezkapen-eredua deitzen dudana, prozedurek nola funtzionatzen duten eta prozesuek nola funtzionatzen duten (prozedurek prozesuak nola sortzen dituzten) ulertzeko dugun eredurik sinpleena da. Eta ordezkapen-eredu hori beharrezkoa izango da jorratuko ditugun gauza gehienetarako. Baina, batzuetan, ezinezkoa izango da makinak funtzionatzeko duen modua hori delako ilusioari eustea, eta xehetasun gehiago erakutsiko dituzten modelo espezifikoagoetara eta zehatzagoetara igaroko gara".

## Analisia
### Beste kontzeptu batzuekiko alderaketa

Andrew Sawyer-ek zientzia-fikzioaren kontzeptuarekin alderatu zuen "Narrativium and Lies-to-Children: 'Palatable Instruction in "The Science of the Discworld"artikuluan, eta bertan idatzi zuen: "Zientziari buruz elkarri kontatzen dizkiogun 'gezurrak' zientzia-fikziozko modu desberdin bat dira: 'fikzioak' zientzia hitza kalifikatzen duen modu bat. "Zientziari buruzko fikzioak" dira, "zientzia-fikzioak" izan beharrean.
Anthony Juezek adierazi du kontzeptua bera gezur hutsa dela zientziaren filosofiako kontzeptu konplexuagoetarako.
2015ean, Chad Orzel fisikako irakasle eta kazetari zientifikoak Forbes-erako idatzi zuen Kaliforniako Unibertsitateko Paleontologia Museoaren Understanding Science ekimena metodo zientifikoaren azalpen soil batetik haratago doala esploratu zuen, haurrei gezurra esateko formatu batean, eta, aldiz, gehiago sakontzen du eta xehetasun espezifikoak eskaintzen ditu beste batzuei zuzenean informatzeko zientziak eguneroko bizi-kalitatean duen eraginari buruz.

### Aplikazioa eremu guztietan

Forbes-erako idatziz, Tim Worstall-ek umeentzako gezurra aplikatzeari buruz hitz egin zuen fisikan eta musikan, non eskalei buruzko irakaspenak atonalitatearenak baino lehenagokoak diren, denbora arrunta eta denbora erdia sinkopazioaren aurrekoak diren. Adierazi Newtonen fisika gezurra dela haurrentzat Einsteinen gehikuntzekin alderatuta.
Bizitza eta Gizarte Zientzietako Dinamika Ez Linealean, Jack Cohenek eboluzioaren irakaskuntzan haurrei gezurrak aplikatzea eztabaidatu zuen, DNAren asmoaren nozioa "plan" gisa hartuta, eta honako hau adierazi zuen: "ezaugarri unibertsalak bilatzeak bakarrik, salbuespenezko xehetasun guztiak hautematen diren bitartean, eboluzio-prozesuaren forma orokorra zirriborratzeko itxaropena ematen du, umeei gezurra bezala zintzoki azaldu ahal izateko. " Era berean, Bioinformatikan, Biokonputazioan eta Perlen, Michael Moorhouse eta Paul Barry egileek azaldu zuten haurrei gezurra esateko eredua proteina, RNA eta DNA kontzeptuak irakasteko teknika gisa erabil daitekeela.
Aljebra linealaren irakaskuntzari buruzko informatikako artikulu batean, Western Ontarioko Unibertsitateko J. Jeffrey eta Robert M. Corless jaun-andreek lehen haurtzaroko matematika-irakaskuntzaren adibide bat identifikatu zuten: "Haurrei zorionean irakasten diegu ezin dizkiegula 3 kendu 2tik, ziur baikaude geroago norbaitek zenbaki negatiboak aurkeztuko dizkiela. " Corlessek ikuspuntu horri heldu zion ondorengo artikulu batean: "Ordenagailuen aurreko matematika gezur hutsa zen haurrentzat".

### Eragozpenak

"Evolving the Alien: The Science of Extraterrestrial Life" lanean, Cohenek eta Stewartek beraiek ohartarazten dute gezurrek bigarren mailako eragina izan dezaketela haurrengan, kontzeptu zientifiko konplexuak azalpen sinpleegietara murriztean. Digital Differencen argitaratutako artikulu batean, Hamish Macleodek eta Jen Rossek idatzi zuten haurrei gezurrek eragin negatiboa izan dezaketela ikasleengan, "galdera bakun eta uniboko eta erantzun sinpleen" itxaropen arrazoigabea ezartzen baitute.
Metaphilosophy egunkarian, Kirsten Walshek eta Adrian Curriek "karikaturaren" eta "mitifikazioaren" arteko bereizketa egiten dute haurren gezurren esparruan, eta mitifikazioa justifikaziorik gabea dela ondorioztatzen dute. Hill-eko Ipar-ekialdeko Unibertsitateko ekonomia irakasleak, Sudhanshu K. Mishrak, mitologiaren erabilera aztertu zuen seme-alaben hazkuntzan, hala nola gurasoei esaten dietenean zikoina batek ekarri zituela etxera, erditzearen azalpen egokiagoa eman beharrean. "The Children 's Bill of Emotional Rights" filmean, Eileen Johnsonek haurren mitologiak etorkizunean hazkuntza-prozesuan sor zitzakeen arazoak eztabaidatu zituen. Johnsonek ohartarazi zuen gezurra jakinarazi egin behar dela, eta gurasoek ez dakitela "iruzur horren zenbatekoa den zuzena, noraino iritsi berarekin, eta nola eta noiz azaldu dena gezurra izan zela".
Carleton College-ren webgunerako zutabe batean, Kim Kastens geofisikariak balizko arazoak zerrendatzen ditu, hala nola, haurren gezur bat, gero desikasi behar dena, ondorengo irakasleentzat oztopo potentzial bihur daitekeela, edo nola ikasle batek gezurra deskubritu dezakeen. "Haur elebidun/bikulturalei irakasteari" egindako ekarpen batean, Kharemek eta Collurak adierazi dute errebelazio horrek hezitzaileei zintzotasun gutxi ematen diela eta ikaslearengan duten errespetua ahultzen duela. Kastensek arazoak saihesteko irizpideak zerrendatu ditu, hala nola, irakasleak egia umeei gezurra esatetik haratago ulertzen duela ziurtatzea, eta ikaskuntzan aurrera egiteko "plan maisu" bat izatea, haurrei gezurrak lantzeko.

## Erreferentziak

* 1 2 Sawyer, Andy. (2000). «Narrativium and Lies-to-Children: 'Palatable Instruction in 'The Science of Discworld'» Hungarian Journal of English and American Studies (HJEAS) (Centre for Arts, Humanities and Sciences (CAHS), acting on behalf of the University of Debrecen CAHS) 6 (1): 155–178. ISSN 1218-7364..
* ↑ Chapman, Douglas. (1997). «Book Review – Figments of Reality: The Evolution of the Curious Mind» Strange Magazine.
* ↑ Langford, David. (1999). «Weird Science» Amazon.co.uk (The L-Space Web: Interviews – Interview Conducted by Amazon.co.uk with Terry Pratchett, Ian Stewart and Jack Cohen).
* ↑ Orzel, Chad. (3 November 2015). «'The Scientific Method' Is A Myth, Long Live The Scientific Method» Forbes.
* ↑ Worstall, Tim. (25 November 2015). «To Prove Econ 101 Is Wrong You Do Need To Understand Econ 101» Forbes.
* ↑ Jeffrey, D.J.; Corless, Robert M.. (2001). Teaching Linear Algebra with and to Computers. Ontario Research Centre for Computer Algebra at the University of Western Ontario.
* ↑ Corless, Robert M.. (July 2004). Computer-Mediated Thinking. ORCCA and the Department of Applied Mathematics at the University of Western Ontario.
* ↑ Langford, David. (5 October 2002). «Evolving the Alien: The science of extraterrestrial life by Jack Cohen and Ian Stewart» New Scientist ISSN 0262-4079..
* ↑ Walsh, Kirsten; Currie, Adrian. (22 July 2015). «Caricatures, Myths, and White Lies» Metaphilosophy 46 (3): 414–435. doi:10.1111/meta.12139. ISSN 1467-9973..
* ↑ Mishra, Sudhanshu K.. (23 May 2010). «An Essay on the Nature and Significance of Deception and Telling Lies» Munich Personal RePEc Archive; MPRA Paper No. 22906.
* ↑ ISBN 978-0-7657-0850-2..
* ↑ Kastens, Kim; Chayes, Dana. (26 October 2011). «Telling Lies to Children» Earth and Mind (Carleton College).

## Bibliografia osagarria

* Orzel, Chad. (3 November 2015). «'The Scientific Method' Is A Myth, Long Live The Scientific Method» Forbes.
* Sawyer, Andy. (2000). «Narrativium and Lies-to-Children: 'Palatable Instruction in 'The Science of Discworld'» Hungarian Journal of English and American Studies (HJEAS) (Centre for Arts, Humanities and Sciences (CAHS), acting on behalf of the University of Debrecen CAHS) 6 (1): 155–178. ISSN 1218-7364..
* Worstall, Tim. (25 November 2015). «To Prove Econ 101 Is Wrong You Do Need To Understand Econ 101» Forbes.

## Kanpo estekak

* «Lies-to-children» Scientific Scribbles (University of Melbourne) 17 August 2012.
* Kastens, Kim; Chayes, Dana. (26 October 2011). «Telling Lies to Children» Earth and Mind (Carleton College).
* «Lies-to-Children» Discworld & Terry Pratchett Wiki (The L-Space Web) 12 January 2014.
* Nineteenthly. (5 March 2013). Lying to Children. YouTube.
* Datuak: Q17064566