# Luisa de Medrano

Luisa de Medrano Bravo de Lagunas Cienfuegos, lehen mailako iturrietan Lucía de Medrano izenez ezaguna (Atienza, Guadalajara, 1484ko abuztuaren 9a – 1527? ), latinista espainiarra izan zen. Salamancako Unibertsitatean kanonen ikasgairen bat eman ahal izan zuen, betiere emakumeak Europa errenazentistan baztertuta zeuden jarduerak eginez.

## Bizitza eta lana

Luisa de Medrano Atienzan (Guadalajara) jaio zen, Sorian, 1833an egindako zatiketa probintzialeraino. Dueroko Berlangaren Salbatzaileen leinuko Diego López de Medrano San Gregorioren jaunaren eta Magdalena Bravo de Lagunasen alaba izan zen. Aitonak Isabel erreginari lagundu zion Enrike IV.aren aurka, eta traizio bidez Atientzako gaztelu menderaezina konkistatu zuen, han alkaide gisa finkatuz.
Luis Medrano, Valladolidekoa eta Coriako kanonigoa, 1511ko azaroaren 10ean Salamancako Unibertsitateko errektore hautetsia, bere neba izan zen Luisa Montañoren arabera.
Aita eta aitona Granadan borrokan hil ziren. Esker onez, erreginak bere gain hartu zituen alarguna eta seme-alaben hezkuntza. Primogenitoak —Bravo de Laguna izenaz ezagutzen direnak— Atienzako alcaideen kargua jarauntsi zuten, bitartean haren alaba Katalina, gortean zerbitzatu ondoren, mezenas garrantzitsu bihurtu zen Atienzan; adibidez, San Frantziskoko komentuko kapera finantzatu zuen familiako panteoi gisa. Familiaren beste adar batek Berlangako kolegiatan du bere hileta-kapera. Juan Bravo komuneroa ere familia berekoa zen, Bravo de Laguna Atienzaren nobleen armarria geroagokoa izanik.

### Lanak

Luisa de Medrano beste emakume kultuen garaikidea izan zen, hala nola Beatriz Galindo la Latina eta Beatriz de Bobadilla.
Luisa de Medranori dagozkion hiru iturri primario baino ez dira aurkitu:
1. Lehena Pedro de Torresen Kronikoiko ohar bat da. 1507an unibertsitateko fisikarien katedradun hautatu zuten eta ondoren Sigüenzako kanonigoa izan zen. Kronikonaren eskuz idatzitako ohar batean hau irakur daiteke:
| « | A.D. 1508 die 16 Novembris hora 3 legit filia Medrano in Catedra Canonum. 1508. urtean, azaroaren 16an, 9:00etan, Medranoren alabak irakurtzen zuen Kanonen Katedran | » |
2. Bigarren iturria datarik gabeko gutun luze eta goresgarria da, Lucio Marineo Siculo erudito italiarraren Opus Epistolarum-en argitaratua (Salamancako irakaslea 1485 eta 1498 artean). Unibertsitatean ezagutu zuen, eta Lucía Medranoren jakinduriaren mirespena adierazi zuen.
| « | Zure elokuentziaren ospeak zure ikasketen berri eman zidan, zu inoiz ikusi baino lehen. Orain, ikusi ondoren, uste baino jakintsuagoa eta ederragoa iruditzen zait, gazte kultua. Eta entzun ondoren, izugarri miretsi nau zure jakintzak eta oratoria ederrak, batez ere emakume graziaz eta edertasunez betea eta gaztaro betean. Hona hemen aurpegi ederreko neskatila bat, espainiar guztiak hizkuntza erromatarraren mende jartzen dituena. O, alaba hori sortu zuten guraso zoriontsuak! Asko zor diozu, neskato argia, Jainko zintzoari, zure adimenagatik. Eskerrak eman behar dizkiezu zure gurasoei, ez baitzituzten emakumeen lanbide komunetan aritu, ez eta gorputz-lanetan ere, iraungitzeaz hain lotsagabeak baitira, baizik eta ikasketa liberaletan sakondu, handiak eta betierekoak direla.Eta haiek zuri zor dizute, zure konstantziarekin eta azterketa handiarekin zuten itxaropena eta nahia gainditu zenuela. Espainiak asko zor dizu, zure izenaren eta erudizioaren gloriekin ilustra baitira. Ni ere, neskatila duina, inoiz ordainduko ez dizudan zerbaiten zorduna naiz. Orain, erraz sinesten dut lehen zalantzan jartzen nuena: oso elokuenteak izan ziren Lelio eta Hortensioren alabak, Erroman; Stesícororen alabak, Sizilian, eta beste emakume batzuk. Orain, sinetsi dut Naturak ez zuela asmamena ukatu emakumeei; izan ere, gure garaian, zure bitartez, egiazta daiteke letretan eta elokuentzian ondo altxatu duzula burua gizonen gainetik, Espainian, artez eta aplikazioz lan egiten duzun neskato eta gazte bakarra zara, ez artilea, liburua baizik, luma baizik, ez orratza, estiloa baizik. Agur, eta zerbaitetan nire zerbitzuak erabili nahi badituzu, zure esanetara nago. Agur t'erdi, zure osasunari eta zure bizitzari buruzko gutunen baten bidez jakinaraz diezadazun erregutuz Marineo Sículo, Lucio: Opus epistolarum, Valladolid, 1514 | » |
3. Lucia de Medranori buruz hitz egiten duen hirugarren jatorrizko dokumentua Lucio Marineo Siculo bera da. De Rebus Hispaniae Memorabilibusen aipamena da, eta gaztelaniaz ere argitaratu zen, De las cosas memorables de España izenarekin. Aipamena 1530eko edizioaren azken zatian dago, eta ale gutxi daude:
| « | Salamancan Lucía Medrana, doncella eloquentíssima, ezagutu genuen. Hizlari gisa ez ezik, Salamancako estudioan liburu latinoak publikoki irakurtzen eta deklaratzen ere entzun genuen. | » |
Liburu hau azken kapitulurik gabe argitaratu zen 1533an eta 1539an, autorea eta Luisa de Medrano bera hil ondoren. Hura hiltzat jotzen da, ez baita aipatzen amaren testamentuan, Atienzan 1527an emana.El propio Sículo informaba en la edición de 1533 que se retiró del volumen, por prohibición del rey Carlos I, «la mención de ilustres varones y no pocas mujeres dignas de ser recordadas»
| « | Subduximus itaque de volumine viros illustres et nonullas etiam mulieres memorat u dignas. | » |
Datu horrek adierazten du Luisa de Medranoren erreferentzia Karlos V.aren aginduz ezabatu zela.
Jacinto Chicharroren arabera, Luisa de Medrano Sibila Samia gisa erretratatuta egongo litzateke Juan Soredari esleitutako Atientzako Trinitate elizako profeta eta sibilen lau tauletako batean, herri bereko San Gil museoan gordeta.
Luisa de Medrano hainbat lanetan aipatzen da mendeetan zehar: Gil González Dávila (1650), Nicolás Antonio (Paris, 1672 - Madril, 1778), Bernardo Dorado (1776), Diego Clemencín (1821), Manuel Hermenegildo Dávila (1849), Marcelino Menéndez Pelayo (1896)....
Doradok, arestian aipatutako obran, honela nabarmentzen du Luisa de Medranoren bikaintasuna:   Gaur egun, Medranoko Lucia Institutuari izena emateagatik ezaguna da salamankarren artean. Emakume horrek jasan duen ahanzturaren ondorioz, Institutuko egungo eraikinaren inaugurazioan, bertan zeuden agintariek ez zekiten nor izan zen Lucia de Medrano.
1935ean, Thérèse Oettel alemaniarrak Isabel Katolikoaren mendeko katedraduna: Lucía de Medrano argitaratu zuen, oraindik ere erreferentziazkoa den obra. Sarreran dio Penintsulako artxibo nagusietan zehar ibili zela, irakurritakoaren egiazkotasuna frogatzen zuten zantzuak biltzeko: «XVI. mendean, emakume aristokratiko batzuek katedrak izan zituzten Espainian; adibidez, Medranoko Lucia (sic), Salamancan.""
Beste artikulu batzuek, hala nola Adolfo Domínguez Perrinok eskaturik Carabias Torresek egindakoak, diote ezen, nahiz eta latinaren eta kultura klasikoaren ezagutzan nabarmendu, Luisa de Medrano ez zela inoiz izan, stricto sensu, Salamancako Unibertsitateko katedraduna.
2015ean, «Luisa de Medrano» genero-berdintasunerako Gaztela-Mantxako Nazioarteko Saria sortu zen, Soledad Cazorla, Marcela Lagarde, Miguel Lorente, Amelia Valcárceli eta Bernaldo de Quirósi, eta, 2020an, Carlota Bustelo García del Reali eman zitzaiena.
2018an, Espasa argitaletxeak Maria López Villarquideren La catedrática eleberria argitaratu zuen. Eleberri horrek Luisa de Medranoren garaiko pertsonaien ikuspuntuen bidez birsortzen du haren biografia. Eleberria txinerara itzuli zen eta 2022an argitaratu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Escritoras y pensadoras europeas
* ↑ Carabias (2019), 198. or.
* ↑ Montaño Montero, Luisa (2013), «Humanistas en la Corte de Isabel la Católica, Luisa de Medrano, ¿Primera catedrática en una universidad europea?», en Cuadernos sobre Vico 27: 132.
* ↑ «Mujeres de poder en la Castilla de 1500» prezi.com.
* ↑ Carabias (2019), 196. or.
* ↑ Chicharro Santamera, Jacinto, Alpedroches.com. El retraro [sic de Luisa de Medrano. ].
* 1 2 I.E.S. Lucía de Medrano (Salamanca)
* ↑ Oettel, Thérèse (1935). Una catedrática en el siglo de Isabel la Católica Luisa (Lucía) de Medrano. 2019-05-12an erabilia.
* ↑ Carabias (2019), 199-201. or.
* ↑ «Premio Internacional Luisa de Medrano | Instituto de la Mujer de Castilla-La Mancha» institutomujer.castillalamancha.es.
* ↑ Con traducción de Bao Weixin. Ver enlace en chino: wenhui.whb.cn.

## Bibliografia

* Mateos Díez, Juan José (2022). «Problemas de interpretaciónde las fuentes documentales manuscritas e impresas sobre Luisa de Medrano». Studia Historica. Historia Moderna 44/1: 187-217. doi:10.14201/shhmo2022441187217.
* Carabias Torres, Ana María (2019). «Beatriz Galindo y Lucía de Medrano: ni maestra de reinas ni catedrática de derecho canónico». Investigaciones Históricas, época moderna y contemporánea, 39: 179-208. doi:10.24197/ihemc.39.2019.179-208.
* Mateos Díez, Juan José (2019). Lucía de Medrano: Apuntes críticos para una biografía.
* López Villarquide, María (2017). La catedrática. Bartzelona: Espasa. ISBN 978-84-670-5052-3.
* Márquez de la Plata y Ferrándiz, Vicenta María (2005). Mujeres renacentistas en la Corte de Isabel la Católica. Madril: Editorial Castalia. ISBN 84-9740-173-5.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5982460
* Multimedia: Luisa de Medrano / Q5982460