# Frank Lloyd Wright

    Artikulu hau arkitektoari buruzkoa da; filme zuzendaria gaitzat duena beste hau da: «Frank Lloyd»
Frank Lloyd Wright (frank lojd rajt ahoskatua) (Richland Center, Wisconsin, AEB, 1867ko ekainaren 8a – Phoenix, Arizona, 1959ko apirilaren 9) arkitekto, barne-diseinatzaile, idazle eta hezitzaile estatubatuarra izan zen. Mila lan baino gehiago diseinatu zituen, eta, horietatik, 532 aurrera eraman ziren. Wrightek gizateriarekin eta inguratzen zituen ingurunearekin harmonian zeuden arkitekturen diseinua proposatzen zuen, arkitektura organiko izenez ezagutzen den filosofia. Prairie School mugimenduaren abiarazlea izan zen, etxebizitzaren usonia kontzeptua garatuz. 2019an, Wrighten zortzi lan Gizateriaren Ondare izendatu zituen Unescok. XX. mendearen lehen erdiko arkitekturan, eragin handia izan zuen.

## Biografia

Frank Lloyd Wright jatorri irlandarreko artzain unitaristen familia batean jaio zen, Wisconsinen, 1867ko ekainaren 8an, eta haurtzaroaren eta nerabezaroaren zati handi bat Wisconsineko etxalde batean igaro zuen, naturarekin harreman estuan, eta horrek, urte batzuk geroago, arkitekturaz zuen ikusmoldea baldintzatu zuen.
Ingeniaritza ikasteko sartu zen Wisconsineko Unibertsitatean, baina, bi urteren ondoren, hura ez zela beretzat erabaki zuen; karrera utzi, eta Chicagora joan zen. Joseph Lyman Silsbee-ren estudioan hasi zen lanean, baina, hura arkitekto «konbentzionalegia» zela iritzita, lanpostua uztea erabaki zuen. Izen handiko enpresa batek marrazkilariak behar zituela jakin zuen, eta maketa bat aurkeztu zuen; kontratatua lortu, eta Louis Sullivan ospetsuarekin hasi zen lanean . Hark Chicagoko Building Auditorioan zuen estudioa, eta, gainera, Chicagoko Eskola deiturikoaren parte zen. 5 urteren ostean, Wright kaleratu egin zuten Sullivanekin zuen kontratua ez betetzeagatik. Frankek maitasunez eta errespetuz gogoratuko zuen gizon hura. Frank Lloyd Wrightek bere ibilbide independentea hasi zuen arkitekto gisa. Garai hartan, diru askoko goi-klaseko jendea zen bere bezero.
Urte horietan, River Forest-eko (Illinois) Winslow Etxea diseinatu zuen, belardi-etxebizitzen serie ezaguneko lehenengoa. Familia bakarreko etxeak dira, inguruarekin oso integratuta daudenak. Estalkiak nabarmen irteten dira fatxadetatik, eta leihoek etengabeko segida horizontala osatzen dute. Etxebizitzen erdiko gunea tximinia handi batek osatzen du, eta horren inguruan gelak daude. Estilo horretan diseinatutako beste etxe batzuk izan ziren: Illinoiseko Highland Parkeko Willitts eta Buffaloko D. Martin.
Wrightek kontzeptu berri bat sortu zuen eraikinen barruko espazioei dagokienez, eta bere «prairie house edo belardi-etxeetan» aplikatu zuen, baina baita gainerakoetan ere. Wrightek ordura arte barneko espazioei buruz zegoen irizpidea errefusatzen du, hala nola kubo edo gela itxiak eta besteetatik isolatuak, eta gela edo areto bakoitza besteei irekitzen zaien espazioak diseinatzen ditu; horrela, gardentasun bisual handia lortzen du: argi asko eta zabaltasun eta irekidura sentsazioa. Eremu batzuk beste batzuetatik bereizteko, material arineko zatiketak edo altuera desberdineko sabaiak erabiltzen ditu, beharrezkoak ez diren itxitura solidoak saihestuz. Horrekin guztiarekin, Wrightek lehen aldiz ezarri zuen «espazio zehaztuen» eta «espazio itxien» arteko aldea.
Wrightek, gainera, arreta handiz aztertu zuen maien arkitektura, eta Revival Maya izenez ezagutzen den maien estilo oroitarazlea aplikatu zuen bere etxebizitza askotan.

## Sona

1909an, Wrightek familia utzi, eta Europara bidaiatu zuen. Hurrengo urtean, Berlinen, arkitektura eta diseinu erakusketa batean aurkeztu zituen bere lanak, eta aitorpen handia lortu zuen. Bere lanei buruz argitaratu zen argitalpen batek eragina izan zuen arkitekto europarren belaunaldi berriengan.
Estatu Batuetara itzulita, bere etxebizitza diseinatu zuen, Taliesin, zeina urteen joanean hiru aldiz erre eta Wrightek beti berreraiki zuen; hirugarren berreraikitzea, arkitektoa hil ostean, gizateriaren ondare izendatu zuen Unescok.
1900 eta 1910 bitarteko urteek «etapa klasikoa» deiturikoa hartzen dute bere baitan, eta, garai horretan, hainbat liburu idatzi, eta hitzaldi batzuk ematen ditu. Aro hori, arkitektoak berak, belardietako etxeena izenez kalifikatzen du, basoetan edo Wisconsin eta Michigango aintziren ondoan eta Chicago iparraldeko baso-aldirietan eraikitzen dituen udako etxe kopuru handiagatik.
Eraikuntza horietan, oinarrizko alderdiak dira materialen osaeraren azterketa eta ingurune naturalarekiko erlazioa; guztiek dute ezaugarri komuna: T edo gurutze itxurako oinplanoa, bolumenen araberako konposizioa, bi edo lau isurkiko teilatua eta estalitako portxeak, barnealdearen jarraipen espazial gisa. Horien artean aipa dezakegu: Ward Willits (Highland Park, Chicago, 1902), Glasner (Glencoe, Illinois, 1904), Cooley (Riverside, Illinois, 1908) eta Robie (Chicago, 1908) etxeak.
1901ean, Makinaren artea eta artisautza hitzaldia eman zuen Chicagoko Arte eta Ofizioen Elkartean (1930ean argitaratu zen). 1904an, Larkin (Buffalo) fabrika eraiki zuen, monumentala, egitura angeluzuzena eta adreiluzko fatxada zituena. Eraikin horretarako altzariak ere diseinatzen ditu, bere lan funtziora egokituz. Garai horretako obrarik ospetsuena Unity Temple (Oak Park, 1904) da. Hormigoi armatua erabiltzen du lehen aldiz, eta instalazio elektrikoa bistan uzten du, arkitekturaren eta diseinuaren parte gisa.
1915etik 1922ra, Wrightek, Antonin Raymondekin batera, lan egin zuen Tokioko (Japonia) Hotel Inperialaren proiektuan, zeinarentzat lurrikarei aurre egiteko eraikuntza-metodo berri bat garatu zuen, metodoa zimenduak euskarri baskulagarri hidraulikoetan jartzean zetzan, eta horren eraginkortasuna 1923an egiaztatu zen hiria suntsitu zuen lurrikararen ondoren bere horretan geratu baitzen. Hotela, zoritxarrez, 60ko hamarkadan eraitsi zuten.
Eraikuntza-metodoari dagokionez, beste proiektu berritzaile bat Los Angelesko Barnsdall etxea izan zen; Wrightek diseinatutako aurrefabrikatutako zementu-blokeen bidez egin zen. Gero ere, eraikitze-metodo hori bere beste lan batzuetan ere erabili zuen. Adibide bat Millard etxea da. Etxe hori diseinatzeko, irudi etnikoek zituen bloke bat egin zuen, zeina neurri-unitate gisa ere erabili zuen. Blokea tokiko hareaz fabrikatu zen etxea bere ingurunean «integratu» nahian. Beste adibide bat da Ennis-Brown etxea; etxea «oihalezko blokeak» deiturikoekin eraiki zuen, eta Los Angelesen eraikitako handiena da.
Enkargu askorik gabeko ospe gutxiko aldia igaro zuenean, Wrightek hirigintza-plangintzari buruzko liburu bat idazteko aprobetxatu zuen, 1932an argitaratu zuena, eta urte horretan hasi zituen tertuliak eta Taliesingo eskola. Handik, XX. mendeko arkitekto eta artista handiak igaro ziren, hala nola John Lautner, E. Fay Jones eta Paolo Soleri. Urte batzuk beranduago beste zentro bat sortu zuen Arizonan. eta, gaur egun, horiek dira bere fundazioak dauden lekuak.
Bere estudioa eta bizilekua behin betiko finkatu zituen Phoenixeko basamortuaren erdian eraiki zuen lursailean, Taliesin West (1938-1959) deiturikoan, non eraikina paisaian erabat integratzea lortu zuen, eta, bertan, lurraldearen gainean horizontalki banatutako hiri baten eredua azaltzen da, non biztanleek automobilak dituzten bertatik mugitzeko.
Bere jeinua betikotzen duen proiektu nabarmen eta ezagunenetako bat, 1935 eta 1939 artean egin zuen. Bear Run-eko Kaufmann edo Fallingwater house da, harkaitz handi baten gainean eraikia, Bear errekastoaren gaineko ur-jauzi baten gainean zuzen-zuzenean, bere garaira aurreratzen zen estilo oso modernoarekin.
Hurrengo urteetan, Wrightek AEBko klase ertainari hurbildu zizkion bere lanak, eta mota guztietako proiektu txikiagoak diseinatu zituen, baina, era berean, berritzaileak eta modernoak, eta guztietan sartu zituen bere garairako irizpide original eta aurreratuak zirenak. Beste liburu batzuk eta artikulu ugari ere idatzi zituen, eta horietako batzuk gure garaiko arkitekturaren klasiko bihurtu dira.

## Familia

Frank Lloyd Wright hiru aldiz ezkondu zen, eta zazpi seme-alaba izan zituen, lau seme eta hiru alaba. Milanoff Svetlana ere adoptatu zuen.
Emazteak izan ziren:
* Catherine «Kitty» (Tobin) Wright (1871-1959), gizarte-langilea, (1889ko ekainean ezkondua, 1922ko azaroan banandu zen)
* Maude «Miriam» (Noel) Wright (1869-1930), artista (1923ko azaroan ezkondu zen, eta, 1927ko abuztuan banandu ziren)
* Olga Ivanovna «Olgivanna» (Lazovitx Milanoff) Lloyd Wright (1897-1985), dantzari eta idazlea (1928ko abuztuan ezkondu zen)
Wrighten semeetako bat ere, Frank Lloyd Wright Jr., Lloyd Wright izenez ezaguna, Los Angeleseko arkitekto ospetsua izan zen. Lloyd Wrighten seme bat (eta Wrighten biloba), Eric Lloyd Wright, arkitektoa zen Malibun, eta egoitzak proiektatzen zituen nagusiki, baita eraikin zibil eta komertzialak ere.
Bere beste semeetako batek, John Lloyd Wrightek, Lincoln Logs sortu zuen 1918an, eta, batez ere, San Diego inguruan egiten du lan. Franken biloba, Elizabeth Wright Ingraham, arkitektoa da Coloradoko Colorado Springs herrian; Christinen ama da barne-diseinatzailea Connecticuten, eta Catherine Pratt Institutuko arkitektura-irakaslea da.
Wrightek etxe bat diseinatu zuen David Samuel Wrightentzat (Catherine lehen ezkontzatik izandako semea) eta Daviden emazte Gladyrentzat.
Anne Baxter, Oscar saria irabazi zuen aktorea, Wrighten biloba zen. Baxter Catherine Baxterren alaba zen (jaiotzez Catherine Wright), Wrighten lehen ezkontzatik sortua. Anne Baxterren alaba bat, Melissa Galt, Atlantan bizi da, eta bertan egiten du lan, barne-diseinatzaile gisa.
Bere alabaordea, Svetlana (Olgivannaren alaba), eta haren seme Daniel auto istripu batean hil ziren, 1946an. Svetlanaren alarguna, William Wesley Peters, beranduago, Svetlana Alliluievarekin ezkondu zen, Iósif Stalinen alaba gazte eta bakarrarekin. Bikotea banandu egin zen, hura ez baitzen Wright komunitateen bizimodu komunalera (aitaren Sobietar Batasuneko bizimoduarekin alderatuta) egokitzen, ez eta Wrighten alargunaren etengabeko esku hartzeari. Petersek «Frank Lloyd Wright Foundation»eko presidente kargua izan zuen 1985etik 1991ra.
Wrighten birbiloba bat, S. Lloyd Natof, gaur egun Chicagon bizi, eta lan egiten du, zurgintzako maisu espezializatu gisa, agindutako zurezko altzarien diseinuan eta sorkuntzan.

## Gizateriaren ondarea

Frank Lloyd Wrighten XX. mendeko arkitektura$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Mota | Kultura |
| Irizpideak | ii |
| Erreferentzia | 1496rev |
| Kokalekua | AEB |
| Eskualdea$^2$ | Europa eta Iparraldeko Amerika |
| Izen ematea | 2019 (? bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
2019ko uztailaren 7an, UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zituen Frank Lloyd Wrighten zortzi obra: New Yorkeko Guggenheim Museoa; Unity Temple Oak Parken (Illinois); Chicagoko Frederick C. Robie etxea; Taliesin etxea Spring Greenen (Wisconsin); Hollyhock etxea Los Angelesen; Ur-jauziko etxea (Fallingwater) Mill Run-en (Pennsylvania); Taliesin West etxea, Scottsdale (Arizona); eta Herbert eta Katherine Jacobs lehen etxea Madisonen (Wisconsin). Bakun (Azerbaijan) egindako berrogeita hirugarren bileran, Munduko Ondarearen Batzordeak arkitektoaren obrarik enblematikoenetako zortzi hautatu zituen, «Frank Lloyd Wrighten XX. mendeko arkitektura» izenburupean.
Unescok honela deskribatzen du:
| « | Eraikin horiek Wrightek asmatutako «arkitektura organikoaren» eredu dira, eta ezaugarri hauek ditu: eraikinen plan irekia, eraikinen barnealdearen eta kanpoaldearen arteko mugen lausotzea, eta altzairu eta hormigoi gisako materialen erabilera guztiz originala. «Arkitektura organikoaren» soluzio arkitektoniko berritzaileek, bere garaian, erabat asebete zituzten eraikin interesdunen behar funtzionalak, izan etxebizitzak, lanlekuak edo erlijio-kultukoak, izan jarduera ludiko eta kulturaletarako espazioak. Hamarkada horretan Wrightek egindako lanek eragin handia izan zuten Europako arkitektura modernoaren bilakaeran. | » |

## Lanak
### Lan garrantzitsuenak

* Frank Lloyd Wright Home and Studio, Oak Park, 1889-1909
* Casa Winslow, River Forest, 1894
* Casa Frank W. Thomas, Oak Park, 1901
* Casa Willits, Highland Park, 1901
* Casa Dana-Thomas, Springfield, 1902
* Larkin Administration Building, Buffalo, 1903 (1950ean eraitsia)
* Casa Darwin D. Martin, Buffalo, 1903-1905
* Unity Temple, Oak Park, 1904
* Casa del dr. G. C. Stockman, Mason City, 1908
* Edward E. Boynton House, Rochester, 1908
* Casa Robie, Chicago, 1909
* Park Inn Hotel, Wrightek diseinatutako azken hotela, Mason City, 1910
* Casa Taliesin, Spring Green, 1911 & 1925
* Midway Gardens, Chicago, 1913 (1929an eraitsia)
* Hollyhock etxea (Aline Barnsdall Residence), Los Angeles, 1919-1921
* Casa Ennis, Los Angeles, 1923
* Inperial hotela, Tokio, Japón, 1923 (1968an eraitsia; Atondoa Meiji Muran berreraiki zuten, Nagoiatik gertu, Japonian, 1976an)
* Graycliff, Derby, 1929
* Westhope (Richard Lloyd Jones Residence, Tulsa, 1929
* Casa Malcolm Willey 1934, Minneapolis
* Fallingwater (Edgar J. Kaufmann Sr. Residence), Mill Run, 1935-1937
* Sede de la Johnson Wax, Racine, 1936
* Casa Jacobs 1, Madison (Wisconsin), 1936-1937
* Etxe usoniarrak, hainbat leku, 1930eko hamarkadatik 1950eko urteetara
* Taliesin West, Scottsdale, 1937
* Herbert F. Johnson Residence ("Wingspread"), Wind Point, 1937
* Ben Rebhuhn House, Great Neck Estates, 1938
* Child of the Sun, Florida Southern College, Lakeland, 1941-1958, arkitektoaren obra gehienen gunea
* First Unitarian Society of Madison, Shorewood Hills, 1947
* V. C. Morris Gift Shop, San Frantzisko, 1948
* Kenneth Laurent House, Rockford, Ezinduentzat egokitutako Wright etxe bakarra, 1951
* Patrick and Margaret Kinney House, Lancaster, 1951-1953
* Price Tower, Bartlesville, 1952-1956
* Beth Sholom Congregation (Elkins Park, Pennsylvania) Beth Sholom Synagogue, Elkins Park, 1954
* Annunciation Greek Orthodox Church, Wauwatosa, 1956-1961
* Kentuck Knob, Ohiopyle, 1956
* Marshall Erdman Prefab Houses, hainbat leku, 1956-1960
* Marin County Civic Center, San Rafael, 1957-1966
* R.W. Lindholm Service Station, Cloquet, 1958
* Museo Solomon R. Guggenheim, Manhattan, 1956-1959
* Gammage Auditorium, Tempe, 1959-1964

### Suntsitutako lanak

Wrightek 400 eraikin baino gehiago diseinatu zituen, eta, horietatik, 300 inguru bizirik zirauten 2005ean. Gutxienez bost galdu dira naturaren indarren ondorioz: W. L. Fuller-ek, Pass Christian-en, itsasoaren aurrean zuen etxea, Camille urakanak 1969ko abuztuan suntsitua; Ocean Springsen, Louis Sullivan bungalowa, 2005ean Katrina urakanak suntsitua; eta Arinobu Fukuhara etxea (1918) Hakonen, Kanagawan, Japonian, 1923ko Kantoko lurrikara handian suntsitua. 2006ko urtarrilean, sute batek Wilbur Wynant etxea suntsitu zuen Garyn, Indianan.​ 2018an, Malibuko Arch Oboler gunea suntsitu zuen Woolsey suteak.
Nahita eraitsitako Wrighten eraikin aipagarriak honako hauek dira: Midway Gardens eraikinak (1913an eraikiak, 1929an eraitsiak); Larkin Administration Building-a (1903an eraikia, 1950ean eraitsia); Francis apartamentuak eta Francisco Terrace apartamentuak (Chicago, 1895ean eraikiak, 1971n eta 1974an eraitsiak, hurrenez hurren); Geneva Inn (Lake Geneva, 1911n eraikia, 1970ean eraitsia); eta Banff National Park Pavilion-a (1914an eraikia, 1934an eraitsia). Tokioko Hotel Inperialak (1923an eraikia) 1923ko Kantoko lurrikara handiaren ondoren zutik iraun zuen, baina 1968an eraitsi zuten hirigintza-presioen ondorioz.​ New York hiriko Hoffman Automobil Aretoa (1954an eraikia) 2013an eraitsi zuten.

### Eraiki gabeko edo Wright hil ondoren eraikitako lanak

* Crystal Heights, urbanizazio handi mistoa Washingtonen, 1940 (eraiki gabea).
* The Illinois, 1 miliako dorrea Chicagon, 1956 (eraiki gabea).
* Monona Terrace, konbentzio-zentroa Madisonen, 1938tik 1959ra diseinatua, eta 1997an eraikia.
* Nakoma Golf Resort-eko Clubhouse-a, Plumas County, 1923an diseinatua, eta 2000. urtean irekia.
* Hawaiiko orube pasibo erdizirkularra, 1954an diseinatua eta 1995ean eraikia; Hawaiiko Wrighten etxebizitza bakarra.

## Ondarea
### Frank Lloyd Wrighten lanaren esanahia

Frank Lloyd Wright «arkitektura organikoa» deitutakoaren figura nagusia izan zen, eta joera horrek, enblematikoki, ikuspuntu alternatibo bat eta estetika desberdin bat irudikatu zituen, «arkitektura arrazionalista»ren aurkako edo osagarri gisa, zeinaren ordezkari nabarmenena Le Corbusier arkitekto suitzarra izan baitzen.
Wrightek beti leial jarraitu zuen amerikar «aitzindaritzaren» ideologia indibidualistarekin, zeinak norbanakoaren eta espazio arkitektonikoaren arteko eta horren eta naturaren edo espazio naturalaren arteko harremanen gorespenera eta sakontzera itzultzen duen eta obren beren funtsezko erreferentziatzat hartzen duen. Interes horrek bultzatuta, familia bakarreko etxe edo egoitzari buruzko gai gogokoenean zentratu zen, «prairie house edo belardi-etxe» izenekoetan, arkitekto gisa hasi zeneko alderdi erabakigarria izan zirenak.
Arkitektura organikoa (1939) liburuan, Wrightek arkitekturari buruzko bere ideiak azaltzen ditu; ikerketa estetiko hutsa edo azaleko gustu hutsa ukatzen dituen arkitektura postulatzen du, horiek gizakiaren eta naturaren arteko harremanetik kanpoko inposizioak baino ez baitira. Arkitektura-proiektuak harmonia bat sortu behar du gizakiaren eta naturaren artean, eta sistema berri bat eraiki behar du, eraikitako ingurunearen eta ingurumenaren arteko benetako oreka adieraziko duena, hainbat elementu artifizial edo gizakiarenak direnak integratuz (eraikinak, kaleak, etab.) naturaren barruan. Hori guztia elkarrekin lotutako sistema bakar baten parte da, organismo bat, espazio arkitektonikoa. Ur-jauziaren etxea (The Fallingwater) da arkitektura egiteko eta ulertzeko modu horren adibide paradigmatikoa.

## Ezaugarriak

Louis Sullivan bere maisu maitagarriaren eragina oso sakona izan zen, eta hauxe arkitektura organikoaz zuen ideiaz sumatu daiteke. In the Cause of Architecture saiakeran ondoko printzipioak zehazten ditu :
* Sinpletasuna: beharrezkoa ez zen elementu oro kendu beharrekoa zen, barruko hormak edo tabikeak ere. Ahalik eta gela gutxien lortzea zuen asmo.
* Estilo aniztasuna: estiloak ez dira garaiaren horren menpeko izan behar, norbanakoaren beharretara moldatzea egokiagoa iruditzen zitzaion.
* Ingurunearekin bat egin: lekua eta arkitektura armonian egon behar dira. Koloreek ere bat egin behar dute ingurunearekin. Tokiko materialak erabiltzea egokia da horretarako.
* Materialen natura: eraikuntza material guztiek bere ezaugarriak erakutsi behar dituzte, eta ekidin behar da horien itxura aldaketa. Kontzeptu horrek dakar materialen erabilpena ere egiturarekin zintzoa izan behar dela.
Nolanahi ere, hark definitzen dituenez gain, bere testuingurutik emandako hainbat ezaugarri ere jaso zituen: Ameriketako lurzoruaren hedadura handiak, ia mugaezinak, eragiten du eraikuntzaren plantaren hedadurarekiko ardura gutxi izan behar izatea; Ipar Amerikako garaiko gizartearen indibidualtasuna; Errepublika aske bat, etxe eta orubedun hiritarrez osatzen zenaren Jeffersonen ideiak ere eragina zuen tokiko eta garaiko pentsamoldean. Hemendik, lur jabetzarekiko lotura. Planteamendu horietan ezaugarritzen da Wrighten arkitektura, hedapenaren ideiarekin batera.

## Garaiak

Bere lana hainbat garai ezberdin izan zituen.
* Hastapenak: «Adler & Sullivan»entzako lan egiten zuen garaia. Orduan, hainbat lan egin zituen bere kabuz ere, nahiz eta oso adierazgarri ez izan.
* Prairie garaia: 1901 eta 1910 urteen artean. Etxe mota ezberdin bat sortu zuen, horizontaltasun sendoa, hedapenaren ideiarekin bat, eta arkitektura organikoaren printzipioak uztartu zituen.
* Maia inspiraziodun garaia: garai horretan, maia kulturan inspiratuta aritu zen Kalifornian. Hormigoia moldeatuz, itxitura edo azal bereziz hornitzen zuen eraikuntza, dekorazio maiak erraz antz ematen zirela.
* Usoniar garaia: 1935 – 1955 urteen artean nagusiki. Etxe horiek «Prairie House» etxeak baino merkeagoak ziren, eta bezeroak bere kabuz eraiki zitzakeen.

### Aintzatespenak

Bere bizitzaren amaieran (eta 1959an hil ondoren), Wrightek ohorezko aitortza asko jaso zituen bere lorpenengatik. 1941ean, «Royal Institute of British Architects»en Urrezko domina jaso zuen. Amerikako Arkitektoen Institutuak (AIA) Urrezko Domina eman zion 1949an. Domina hori Wrighten eta AIAren arteko «gerra-aizkoraren ehorzketa» sinbolikoa izan zen. Irratiko elkarrizketa batean esan zuen: «Tira, ez nintzen inoiz AIAn afiliatu, eta haiek badakite zergatik. Houstonen urrezko domina eman zidatenean, argi eta garbi esan nien zergatik. Pentsatuz arkitekturari pasatzen zaion gauza bakarra arkitekto lanbidea dela, zergatik egingo nuen bat haiekin?». Franklin Institutuko Frank P. Brown domina eman zioten 1953an. Hainbat unibertsitatetatik, ohorezko tituluak jaso zituen (Wisconsineko Unibertsitatea, bere «alma mater» zena, barne), eta hainbat naziok bere arte edota arkitektura akademia nazionaletako ohorezko kide izendatu zuten. 2000. urtean, Fallingwater (Ur-jauziaren etxea) «XX. mendeko eraikina» izendatu zuten Filadelfiako AIAren urteroko batzarrean parte hartu zuten kideek egindako hamar eraikinik onenen inkesta informal batean. Zerrenda horretan, Wright, izan ere, Estatu Batuetako arkitekto onenetako askorekin batera agertzen zen, hala nola Eero Saarinen, I.M. Pei, Louis Kahn, Philip Johnson eta Ludwig Mies van der Rohe; zerrendan eraikin bat baino gehiago zituen arkitekto bakarra Wright zen. Beste hiru eraikinak ziren: Guggenheim museoa, Frederick C. Robie etxea eta Johnson Wax eraikina.
1992an, Madisongo Madison Operak, Daron Hagen konpositorearen eta Paul Muldoon libretistaren Shining Brow opera enkargatu eta estreinatu zuen, Wrighten bizitzako lehen gertaeretan oinarrituta. Ordutik, lan horrek hainbat bider taularatu da; Opera Theater of Pittsburgh-ek, besteak beste, 2013ko ekainean Fallingwater-en, Bull Run-en. 2000. urtean, Work Song: Three Views of Frank Lloyd Wright lana estreinatu zen «Milwaukee Repertory Theater» antzokian, Wrighten bizitzako alderdi pertsonal eta profesionalen arteko harremanetan oinarritua.
1966an, AEBko Posta Zerbitzuak Wright ohoratu zuen estatubatuar ospetsu sail batean dolarraren 2 zentaboko zigiluetan.
So Long, Frank Lloyd Wright Paul Simonek idatzitako abesti bat da. Art Garfunkelek adierazi zuen abestiaren jatorria sortu zela Simoni eskatu zionean Frank Lloyd Wright arkitekto ezagunari buruzko abesti bat idazteko. Simonek berak aitortu zuen ez zekiela ezer Wrighti buruz, baina, hala ere, abestia idatzi zuela.
1957an, Arizonak kapitolioaren eraikin berria egiteko planoak egiten zituen. Kapitolio berrirako aurkeztutako proiektuak iraganari egindako hilobiak zirela iritzita, Frank Lloyd Wrightek «Oasis» eskaini zuen Arizonako herriarentzat alternatiba gisa. Bere diseinuan sartutako orratzetako bat Scottsdalen eraiki zen 2004an.
Scottsdale hiriak, Arizonan, bere Bell Road-aren zati bat, Phoenix metropoli eremuko ekialde-mendebalde bide garrantzitsu bat, Frank Lloyd Wrighten omenez birbataiatu zuen.
Arestian aipatu da Unescok bere zortzi obra nabarmenenak Gizateriaren Ondare izendatu zituela 2019an.

## Ikus, gainera

* Le Corbusier

## Erreferentziak

* ↑ Addison, Herb. (2004). The New York Times Guide to Essential Knowledge: A Desk Reference for the Curious Mind. Nueva York: St. Martin's Press, p. 9 or. ISBN 0-312-31367-5..
* ↑ Antonia Laborde. «La Unesco declara Patrimonio Mundial ocho obras de Frank Lloyd Wright» El País.
* ↑ Obras arquitectónicas del siglo XX de Frank Lloyd Wright. .
* ↑ The Architecture of Frank Lloyd Wright: A Complete Catalog, de William Allin Storrer, University of Chicago Press, 1992 (tercera edición)
* ↑ (Ingelesez) Preservation Online: Archivos de noticias de hoy: Fire Guts Rare FLW House in Indiana. Nationaltrust.org.
* ↑ (Ingelesez) El complejo Arch Oboler de Frank Lloyd Wright aparece destruido por un incendio en California. 28 de noviembre de 2018.
* ↑ Berstein, Fred A. "Near Nagoya, Architecture From When the East Looked West," New York Times. 2 de abril de 2006. (Ingelesez)
* ↑ (Ingelesez) Remembering Frank Lloyd Wright's Demolished Car Showroom. 9 de mayo de 2013.
* ↑ (Ingelesez) Browne, D. (2011). Fire and Rain: The Beatles, Simon and Garfunkel, James Taylor, CSNY, and the Bittersweet Story of 1970. Da Capo Press ISBN 978-0-306-81850-9..
* ↑ (Ingelesez) Oasis - Frank Lloyd Wright's Design for the Capitol. Museo del Capitolio de Arizona.

## Bibliografia

* Beltrán Fernández, María de los Ángeles. (2017). Análisis constructivo de la obra de Frank Lloyd Wright como referencia de arquitectura bioclimática; transposición a la arquitectura actual. E.T.S. Arquitectura (UPM). Archivo Digital UPM.

## Kanpo loturak

* (Ingelesez) Frank Lloyd Wright fundazioa
* (Frantsesez) Frank Lloyd Wright Arte gunean
* (Frantsesez) Frank Lloyd Wright ARCHIGUIDE gunean
* Datuak: Q5604
* Multimedia: Frank Lloyd Wright / Q5604