OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Maurga

Maurga (ofizialki Manurga) Zigoiti udalerria osatzen duten herrietako bat da, Arabako iparraldean dagoena.

## Demografia

* Maurgako biztanleria

## Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 1 | Gasteiz (geltokia) | Etxabarri Dibina (Gorbeia MG) • Etxabarri Dibina • Apodaka • Berrikao • Buruaga • Eribe • Gopegi • Maurga • Larrinoa • Murua • Etxaguen • Gorostitza • Akosta | Zestafe |

## Ondasun nabarmenak

* San Martin eliza
* Hurtado de Mendozatarren dorrea
* Berastegitarren jauregia, 1700 ingurukoa.
* Elexalde dorrea
* San Bartolome baseliza

## Iruditegia

* Hurtado de Mendozatarren dorrea.
* Berastegitarren jauregia.

## Maurgatar ezagunak

* Prudentzio Maria Berastegi Mariaka (Maurga, 1747 - Gasteiz, 1823) politikaria. 1778. urtean, Arabako errejidore nagusi eta diputatu hautatua.
* Andrés Martínez de Murguía Ortiz de Guinea (Maurga, 1654 - Cadiz, 1732) merkataria. Bere anaia Pedrorekin batera Cádizera gaztetan joan zen, bertan gelditzeko. Cádizen merkatari lanbidea ikasi zuten. 1680ko hamarkadan Andresek hiru aldiz bidaiatu zen Mexikora. 1690eko hamarkadatik aurrera eta hil zen arte Cádizeko merkatari garrantzitsuenetako bat izan zen.
* Tomás Ruiz de Apodaca López de Letona (Maurga, 1702 - Cadiz, 1767) merkataria eta itsasontzi jabea. Andrés Martínez de Murguía maurgatarraren etxean ikasi zuen merkatari lanbidea. Hainbat bider bidaiatu zuen Mexikora. Bere seme Juan José Ruiz de Apodaca Eliza (Cadiz, 1754 - Madril, 1835), Venaditoko Kontea eta politikaria, Nafarroako Erregeorde izatera iritsi zen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Zigoitiko toponimia, Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ Fernández González, Fernando. (2000). Comerciantes vascos en Sevilla (1650-1700). Eusko Jaurlaritza.
* ↑ Garmendia Arruebarrena, José. (1990). Tomás Ruiz de Apodaca, un comerciante alavés con Indias (1709-1767). Arabako Foru Aldundia.

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3287090
* Multimedia: Manurga / Q3287090
# Mendarozketa

Mendarozketa Zigoitiko udalerria osatzen duten herrietako bat da, Arabako iparraldean kokatua.

## Demografia

* Mendarozketako biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* San Joan Ebangelistaren eliza
* Sortzez garbiaren baseliza
* San Joan eliza
* San Joan elizako eguzki erlojua
* San Joan elizaren ataria
* San Joan elizako leihoak

## Mendarozketar ezagunak

* Juan Bautista Artzamendi (1635-1720), inkisidore nagusia izan zen

## Argazki galeria

* Herriko etxe zahar bat
* Juntaren etxea
* Juntaren etxea

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Zigoitiko toponimia, Euskal Onomastikaren Datutegia.

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3305751
* Multimedia: Mendarozketa / Q3305751
# Murua

Murua Zigoitiko udalerria osatzen duten herrietako bat da, Arabako iparraldean kokatua.

## Demografia

* Muruako biztanleria

## Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 1 | Gasteiz (geltokia) | Etxabarri Dibina (Gorbeia MG) • Etxabarri Dibina • Apodaka • Berrikao • Buruaga • Eribe • Gopegi • Maurga • Larrinoa • Murua • Etxaguen • Gorostitza • Akosta | Zestafe |

## Ondasun nabarmenak

* San Antonio eliza: Aurrez baseliza izan zen eta eliza bihurtu zuten.
* Santa Engrazia baseliza

## Jaiak

Jaiak ekainaren bigarren asteburuan dira. Ekainaren 13an Andoni Deuna eguna.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Zigoitiko toponimia, Euskal Onomastikaren Datutegia.

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera

* Gorbeiako Parke Naturala.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q969155
* Multimedia: Murua / Q969155
# Olano (Zigoitia)

    Artikulu hau Zigoitiko herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Olano».
Olano Zigoitiko udalerria osatzen duten herrietako bat da, Arabako iparraldean kokatua.

## Demografia

* Olanoko biztanleria

## Garraioa

Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
* Eskualdeko Garraioa
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 5 | Urduña Izarra Murgia Gopegi | Urduña (suhiltzaileak) • Apregindana • Untzaga • Uzkio Urkabustaiz • Oiardo • Goiuri • Beluntza • Ziorraga • Altube • Gillerna • Lukiano • Aperregi • Donamaikia • Jugo • Bitoriano • Zarate • Markia • Sarria • Olano • Letona • Zaitegi | Urduña Izarra Murgia Gopegi |

## Ondasun nabarmenak

* San Bartolome eliza (Olano)
* Errota

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Zigoitiko toponimia, Euskal Onomastikaren Datutegia.

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q679233
* Multimedia: Olano / Q679233
# Zaitegi

Zaitegi Zigoitiko udalerria osatzen duten herrietako bat da, Arabako iparraldean kokatua.

## Historia

Herri alboko mendi tontor batean Antso VI.a Nafarroakoak gaztelu bat eraikiarazi zuen XII. mendearen bukaeran, Murgiako pasarte estrategikoa menderatzeko.

## Demografia

* Zaitegiko biztanleria

## Garraioa

Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote herri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 14 | Gasteiz (geltokia) | Zaitegi • Murgia • Sarria • Murgia (Paularrak) • Ametzaga • Beluntza (Soleta) | Izarra⁠ |
| 15 | Gasteiz (unibertsitatea) | Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (geltokia) • Zaitegi • Murgia • Sarria • Murgia (Paularrak) • Ametzaga • Beluntza (Soleta) • Izarra • Lezama • Larrinbe • Amurrio • Amurrio (San Jose) • Luiaondo (Malato) • Luiaondo • Laudio (Gurutze Gorria) • Laudio • Areta • Laudio (Ugarte) • Okondo | Artziniega |
Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
* Eskualdeko Garraioa
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 5 | Urduña Izarra Murgia Gopegi | Urduña (suhiltzaileak) • Apregindana • Untzaga • Uzkio Urkabustaiz • Oiardo • Goiuri • Beluntza • Ziorraga • Altube • Gillerna • Lukiano • Aperregi • Donamaikia • Jugo • Bitoriano • Zarate • Markia • Sarria • Olano • Letona • Zaitegi | Urduña Izarra Murgia Gopegi |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Zigoitiko toponimia, Euskal Onomastikaren Datutegia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3574629
* Multimedia: Zaitegi / Q3574629
# Anda

    Artikulu hau Arabako herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Anda (argipena)».
Anda Arabako herria da, Kuartango udalerrian kokatuta dagoena. Ohiko abiapuntua da Mendizabal tontorrera igotzeko.

## Demografia

* Andako biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* San Esteban eliza
* Marmol beltzezko meategia
* 4 trikuharri: San Sebastian hegoa eta iparra, eta Gurpide hegoa eta iparra. Andatik 4 km-ra hegoaldera daude.

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Añanako Kuadrillaren webgunean Koartangoko herriaren inguruko informazioa
* Datuak: Q2846043
* Multimedia: Anda / Q2846043
# Andagoia

Andagoia Arabako mendebaldeko herri bat da, Kuartango udalerrikoa.

## Historia

Pedro Lopez de Aiala komuneroak dorrea izan zuen Andagoian, baina Gaztelako Koroak 1521. urtean eraitsarazi zuen.

## Demografia

* Andagoiako biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* Jasokundeko Andre Mariaren eliza

## Andagoiar ospetsuak

* Paskual Andagoiakoa (Andagoia, 1498 - Cusco, 1548), konkistatzaile eta esploratzailea. Panama hiriaren sortzaileetako bat izan zen, bai eta Peru europarrentzat aurkitu zuena ere.

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera

* Andagoya (Kolonbia)

## Kanpo estekak

* Añanako Kuadrillaren webgunean Koartangoko herriaren inguruko informazioa
* Datuak: Q2846048
* Multimedia: Andagoia / Q2846048
# Aprikano

Aprikano Arabako mendebaldeko herri eta kontzeju bat da, Kuartango udalerrikoa.

## Izena

Euskarak Aprikanoko gaztelanian utzitako arrastoen erakusgarri, gaztelaniaz herriaren izenak bigarren silaban du azentu nagusia.

## Geografia

Baia ibaiaren ertzean dago, Arkamu eta Badaia mendilerroak banantzen dituen Tetxa haitzartearen iparraldean, toki itzaltsuan. Antzina-antzinatik komunikazio gune garrantzitsua izan da; eta gaur egun ere Aprikanoren herrigunea bera bitan zatitzen du Castejón-Bilbo burdinbideak (1863an inauguratua), eta herrigunearen ondo-ondotik igarotzen da AP-68 autobidea (1980an inauguratua).

## Demografia

* Aprikanoko biztanleria

## Ondasun nabarmenak

Herrigunean XIII. mendeko Donejakue eliza dago; estilo erromaniko berantiarra du.

## Iruditegia

* Aprikanoko zubia.
* Aprikanoko eliza.

## Erreferentziak

* ↑ «Aprikano», Kuartangoko Udalaren webgunea.

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2858965
* Multimedia: Aprikano / Q2858965
# Artxua

Artxua Arabako mendebaldeko herri bat da, Kuartango udalerrikoa.

## Historia

1257an Arxua izenarekin ageri da. 1556an 18 biztanle zituen; 1682an, 7; XX. mendearen hasieran, 36.

## Demografia

* Artxuako biztanleria

## Ondasun nabarmenak

San Sebastian eliza erromanikoa da Artxuako eraikin nabarmenena. XIII. eta XIV. mendeen artean eraikia, XXI. mendearen hasieran zaharberritu zuten, ordurako oso hondatuta baitzegoen.
Aipagarria da, era berean, garbitegiak, errotak eta iturriak eratzen duten multzoa. Hori ere oraintsu zaharberritu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ «Artxua» Kuartango.eus (Noiz kontsultatua: 2018-06-20).
* ↑ «Elementu txikiak», Arabako Foru Aldundiaren webgunean.

## Kanpo estekak

* «Artxua», Kuartangoko Udalaren webgunean.
* Datuak: Q12254238
* Multimedia: Artxua / Q12254238
# Katadiano

Katadiano Arabako mendebaldeko herri bat da, Kuartango udalerriko Anda kontzejukoa.Ohiko abiapuntua da Eskolunbeko Andre Mariaren santutegia bisitatzeko edo Mendizabal tontorrera igotzeko.

## Demografia

* Katadianoko biztanleria

### Jaiak

* Erromeria jendetsua egiten da Katadianoko ekialdean dauden Eskolunbeko zelaietan, Eskolunbeko Andre Mariaren santutegiaren ondoan, abuztuko azken igandean, Kuartangoko zaindari den Eskolunbeko Andre Mariaren ohorez. Bi erromeria horietan, aspaldiko ohitura izan da giza gaztelua egitea. Eskolunbeko erromerian ohitura hori galdu zen XX. mendean, baina XXI.ean berreskuratu da.

## Ondasun nabarmenak

* San Pedro eliza erromanikoa.
* Eskolunbeko Andre Mariaren santutegia, Katadianoren ekialdean kokatua. 1541. urtean bukatu zituzten santutegia eraikitzeko lanak. Bi sarbide dituen harrizko harresi batek inguratzen du. Iparraldeko sarbideak arku erdizirkularra du. Alboko eraikin bat du: ermitauaren bizilekua. Ermitaua arduratzen zen santutegia zaintzeaz eta herritarrek santutegirako emandako limosnak biltzeaz. Santutegia bera burualde zuzeneko habearte bakarrekoa da, ganga gotiko berantiarrekin.
    Korua 1544. urtekoa da. Erretaula nagusia, berriz, Arabako elementu plateresko garrantzitsuenetako bat da. 1565-1567 bitartean egin zuten Juan Aiala gasteiztar eskultoreak eta Jeronimo Nogueras urduñar eskultoreak. 1999. urtetik, kultura ondasun izendatuta dago, monumentu sailkapenarekin, eta geroztik berritu egin dute. Oraindik eusten dio XVI. mendeko polikromiaren zati handi bati, urre kolorea nagusi izanik. Andre Mariari eskainitako santutegia denez, irudi nagusiek haren bizitzako gertaerak islatzen dituzte: deikundea, ikustaldia, zeruratzea, lokartzea, Jesusen jaiotza eta agerkundea. Erdiko nitxoan, Andre Mariaren tailua dago, aingeruek koroatzen dutela. Apaingarri osagarriak ugariak eta preziosistak dira.
    Alboetako erretaulak geroagokoak dira, XVIII. mendearen azken laurdenekoak. Zuriz margotuta daude, haitzurdinaren itxura emateko. Ezkerreko erretaulak Eskolunbeko Andre Mariaren irudia dauka, Erdi Arokoa (XIV. mendekoa), alboan gurasoak dituela: San Joakim eta Santa Ana.
    Antzina, Eskolunbeko Andre Mariaren irudia erretaula nagusiaren erdigunean zegoen. Alboko erretaula horretara jaitsi zuten irudia jantziz eta bitxiz apaintzeko ohitura zegoen garaian, errazago jantzi eta edertu ahal izateko. Duela hamarkada batzuk arte, jantzita egoten zen; baina gaur egun jatorrizko tailua ikus daiteke.
* Lau trikuharrik osatutako multzoa, Baia ibaiaren bestaldean.

## Erreferentziak

* 1 2 Ugarte Lopez de Arkaute, Estitxu. «Herriko dantzak berreskuratu dituzte Kuartangon» Alea.eus 2017-09-21 (Noiz kontsultatua: 2020-04-13).
* ↑ Arabako Foru Aldundia. (2010). Araba herriz herri. Arabako Foru Aldundia, 82 or..
* 1 2 3 4 5 Eskolunbeko Andre Mariaren Santutegiko argibide panela, landatur.com.

## Bibliografia

* (Gaztelaniaz) Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Koartangoko herriaren informazioa, Añanako Kuadrillaren webgunean.
* Datuak: Q3193897
* Multimedia: Katadiano / Q3193897
# Golko

Golkoa bi lurmuturren arteko itsaso zatia da, badia baino handiagoa. Golko gehienak itsas mailak gora egitean eratu dira; adibidez, glaziarrak urtzean eta itsasertza urez betetzean. Beste batzuk, ordea, itsasertzeko hausturen edo tolesturen eraginez itsasertza itsas mailaren azpitik geratzean; esaterako, Kaliforniako eta Persiako golkoak, indar tektonikoek eragindako sakana urez betetzean eratu ziren.
Golkoak itsasarte baten edo bat baino gehiagoren bitartez lotzen dira itsasoarekin; askotan, golko barruko uraren ezaugarriak itsasokoarenak ez bezalakoak izaten dira, golkoaren formak, sakontasunak, hondoaren topografiak eta abarrek eraginda.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1322134
* Multimedia: Gulfs / Q1322134
# Aierdi (argipena)

Aierdi izenak hainbat adiera du:
* Aierdi, Urnietako baserria (Gipuzkoa).
* Aierdi, Hernaniko etxe nagusi bat (Gipuzkoa).
* Aierdi edo Aierdiko Erreka, Anue eta Lantz herrien artean (Nafarroa Garaia). Erreka edo arroila honetan daude:
** Aierdi III edo Basajaunaren Etxea leizea.
** Aierdi VIII, Lantzeko idazkuna aurkitu zen tokia.
* Aierdi edo Aierdiko Erreka, Arantzan (Nafarroa Garaia).
* Aierdi (Zegama), Zegamako erreka edo ibaia (Gipuzkoa),
* Aierdi (Legazpi), Legazpiko erreka edo ibaia (Gipuzkoa),
* Aierdi (Hondarribia), Hondarribiko erreka edo ibaia (Gipuzkoa),
Euskal deitura ere bada Aierdi; adibidez pertsona hauena:
* Manu Aierdi, politikaria, Nafarroako Gobernuko lehendakariorde.
* Jose Mari Aierdi, kooperatibista eta politikaria, Lekunberriko alkate.
* Assumpta Aierdi, ekintzaile soziala.
* Xabier Aierdi, soziologoa.
# Urrestilla

Urrestilla Azpeitiko auzoa da. Baserri, etxe eta industriaz osatutako etxagune txikia da, herrigunetik 3 kilometrora. XIX. mendean zehar zenbait alditan izan zen udalerri bereizia, nahiz eta urte gutxitan eutsi zion izaera horri.
Asuntzioaren Eliza gune interesgarria da, XVI. mendekoa, egurrezko sarrera zabala du. Jaiak San Juan egunean ospatzen dira.

## Geografia

Urrestilla 112 metroko altueran dago, Urrestilla ibaia eta Ibaiederren elkarlekuan.

## Demografia

* Urrestillako biztanleria

## Historia

1310ean Azpeitia sortu zenean Urrestilla ere barnean zegoen, hau da, Azpeitiaren sorreratik bere parte izan da. Urrestillak historian zehar herri izaera hori izan badu ere, ez zuen denbora horretan guztian ez udaletxerik, ez kudeaketa ekonomikorik ez eta bereizten zuen mugarririk Azpeitiarekin. Herriak mende luzetan ez du izan berezko alkaterik. Hala ere, Azpeitiko Udaleko zinegotzietako batek Urrestillakoa izan behar zuela esaten du ohiturak.
1813an Fernando VII.a Espainiakoa tronura iritsi zen eta Cadizko Konstituzio onartu berrian oinarriturik Urrestillako herritarrek euren independentzia aldarrikatu zuten. Gipuzkoako Foru Aldundiak hori konstituzionala zela ebatzi eta udal propioa eman zioten. 1814an udal bereizia izatea lortu zuen. Maiatzean, ordea, Fernando VII.ak Cadizko Gorteak desegin zituen eta absolutismoa ezarri. Urrestillako udala desegin eta berriro Azpeitira itzuli zen.
1820an berriro liberalismoa itzuli zen eta Urrestillak udala osatu zuen,eta Matxinbenta, Aratz-Erreka eta Elosiaga auzoak bere esku gelditu ziren. Hala ere, 1823ko erregimen liberala kendu egin zen eta independentzia alde batera geratu zen.
1843an berriro ere lortu zuten independentzia. Lau urte behar izan zituzten espedientea ebazteko eta 1847an egin zen bozketan sezesioa onartu zuten, nahiz eta Matxinbentak eta Aratz-Errekak nahiago izango zuten Azpeitiarekin geratu. 1847ko azaroaren 1ean Isabel II.a Espainiakoak Azpeititik banantzea onartu zuen, baina Urrestilla, Elosiaga eta Nuarberentzat bakarrik. Hala ere, banatze hori eskuratzeko nahitaezko pauso bat egin behar zuten: Azpeitiarekin herri mugak zein ziren zehaztea. Erabaki hura ez zen inoiz aurrera atera, Urrestillak ez baitzuen mugarririk lehendik. Denboran luzatu zen, eta ezin izan zuten azkenean banatzerik lortu.
Aldarrikapena, ordea, ez zen eten. 1976an Juan Bautista Berasategik horma irudia egin zuen "Urrestilla herri da!" leloarekin. Txillidak ere pegatina bat eskatu omen zuen, horma irudia gogoko zuelako.

## Auzotar ezagunak

* Ramon Etxezarreta (1951-), PSE-EEko politikaria.
* Pako Aristi (1963-), idazlea eta kazetaria.
* Santiago Agirre Alberdi Txikuri (1938/1939-2024), pilotaria.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20080830093144/http://www.uztarria.com/herri_aldizkaria/2000/08/Jaiak/Urrestilla
* Auñamendi Entziklopedia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5413712
* Multimedia: Urrestilla / Q5413712
# INRI

INRI sigla bat da, latinezko IESVS NAZARENVS REX IVDAEORVM esaldia laburbiltzen duena, euskaraz: «Jesus Nazaretekoa, juduen erregea».
Biblia kristauko Itun Berrian, Mateo (Mt 27:37), Marko (Mk 15:26); Lukas (Lk 23:38) eta Joanen (Jn 19:19) ebanjelioetan ageri da. Gurutze askotan eta gurutze irudi askotako plaketan ageri da INRI sigla; batzuetan, gurutzean zuzenean garbatuta dago, eta sarritan Jesusen irudiaren gainaldean.
Joanen (19:19–20) ebanjelioan honela azaltzen da:
| « | $^{19}$ Pilatok kartel bat idatzi eta gurutze gainean ezarri zuen. Hau zegoen idatzia: «Jesus Nazaretarra, juduen erregea». $^{20}$ Judu askok irakurri zuen kartela, hiritik hurbil baitzegoen Jesus gurutziltzatu zuten lekua; gainera, hebreeraz, latinez eta grekoz zegoen idatzia. | » |
Sortaldeko zenbait eliza ortodoxok gurutzean grezierazko INBI sigla ezartzen dute, esaldi hau laburbiltzen duena: Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος ὁ Bασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων.
Batzuek diote siglaren azalpena ὁ Bασιλεὺς τοῦ κόσμου («munduaren errege») dela, argitu gabe ea benetan hori idatzi zen ala idatzita egon behar lukeena den. Beste eliza ortodoxo batzuek (Errumaniakoak, adibidez), aldiz, INRI sigla darabilte.
Hebreeraz esaldia ישוע הנצרת מלך היהודים (Yeshu'a HaNatserat Melech HaYehudim', AFI: [\jeʃu'ə\ \hɑ\ \nɑʦeratʰ\ \meleχ\ \hɑ\ \jehuðiːm]) idazten da. Baliteke sibla arameraz idatzita egotea, hebreera ez bezala arameoa Jesusen ama hizkuntza baitzen.
Masoi batzuk diote sigla honen jatorria jentilen artean edo paganismoan dagoela, hots, kristautasuna baino antzinako garaietan. Sigla horren azalpena IGNE NATVRA RENOVATVR INTEGRA dela diote, euskaraz: «Suaren bidez natura erabat eraberritzen da».

## Erreferentziak

* ↑ Jn 19:19-20

## Kanpo estekak

* Datuak: Q223720
* Multimedia: INRI / Q223720
# 2009ko Euskal Herriko Itzulia

2009ko Euskal Herriko Itzulia :
| Datu orokorrak ||
| Lasterketa | 49. Euskal Herriko Itzulia |
| Txapelketa | 2009 UCI ProTour |
| Etapak | 6 |
| Datak | apirilak 6 – 2009.eko apirilak 11 |
| Luzera | 812 km |
| Herrialdea | Espainia |
| Irteera-lekua | Ataun |
| Helduera-lekua | Zalla |
| Taldeak | 20 |
| Bataz besteko abiadura | 39,022 km/o |
| Emaitzak ||
| Txapelduna | Alberto Contador (Astana) |
| Txapeldunordea | Samuel Sánchez (Euskaltel-Euskadi) |
| Hirugarrena | Cadel Evans (Silence-Lotto) |
| Puntukako sailkapena | Samuel Sánchez (Euskaltel-Euskadi) |
| Eskalatzailerik onena | Rein Taaramäe (Cofidis, le Crédit en Ligne) |
| ◀2008 | 2010▶ |
| Dokumentazioa ||
2009ko Euskal Herriko Itzulia Euskal Herriko Itzuliaren 49. edizioa izan zen. 2009ko apirilak 6 eta 11 artean egin zuten, 6 etapatan banatutako 833 kilometroko ibilbidea eginez.
20 taldek parte hartu zuten: ProTour mailako 18 taldeek (euren parte-hartzea derrigorrezkoa izanik) eta Profesional Kontinental mailako talde biek antolakuntzak gonbidatuta (Cervélo Test Team eta Contentpolis-AMPO). Hala, 157 txirrindulariko pelotoi bat osatu zuten, talde bakoitzeko 8 txirrindularirekin (Quick Step, Française des Jeux eta Team Katusha izan ezik).

## Etapak

| Etapa | Data | Etapako hiriak | type | Luzera (km) | Etapako garailea | Sailkapen orokorreko liderra |
| 1 | Apik 6 | Ataun – Ataun | | 142 | Luis León Sánchez | Luis León Sánchez |
| 2 | Apik 7 | Ataun – Villatuerta | | 169 | Yuri Trofimov | Luis León Sánchez |
| 3 | Apik 8 | Villatuerta – Arrate | | 163 | Alberto Contador | Alberto Contador |
| 4 | Apik 9 | Eibar – Gueñes | | 152 | Michael Albasini | Alberto Contador |
| 5 | Apik 10 | Gueñes – Zalla | | 162 | Marco Pinotti | Alberto Contador |
| 6 | Apik 11 | Zalla – Zalla | banakako erlojupekoa | 24 | Alberto Contador | Alberto Contador |

## Sailkapenak
### Taldekako sailkapena

Tarteko helmugen sailkapena :
| | Egoi Martínez | Euskaltel-Euskadi | 6 |
| 2 | Juri Trofimov | Bbox Bouygues Telecom | 6 |
| 3 | Christian Vandevelde | Garmin-Slipstream | 5 |
| 4 | Bingen Fernández | Cofidis, le Crédit en Ligne | 4 |
| 5 | Marco Pinotti | Columbia-High Road | 3 |

## Kanpo estekak

* 2009ko Euskal Herriko Itzulia
* Datuak: Q810266
# Errioxa Garaia

Errioxa Garaia Errioxako mendebaldeko eskualdea da.

## Eskualdeko udalerriak
### Harana
#### Haroko eskualdea

* Ábalos
* Anguciana
* Briñas
* Briones
* Nafarruri
* Cellorigo
* Cidamón
* Zihuri
* Cuzcurrita de Río Tirón
* Foncea
* Fonzaleche
* Galbárruli
* Gimileo
* Haro
* Otxanduri
* Ollauri
* Rodezno
* Sajazarra
* San Asensio
* San Millán de Yécora
* San Torcuato
* San Vicente de la Sonsierra
* Tirgo
* Treviana
* Villalba de Rioja
* Zarratón

#### Naiarako eskualdea

* Alesanco
* Alesón
* Arenzana de Abajo
* Arenzana de Arriba
* Azofra
* Badarán
* Bezares
* Bobadilla
* Camprovín
* Cañas
* Canillas de Río Tuerto
* Cárdenas
* Castroviejo
* Cordovín
* Hormilla
* Hormilleja
* Huércanos
* Manjarrés
* Nájera
* Santa Coloma
* Torrecilla sobre Alesanco
* Tricio
* Uruñuela
* Villar de Torre
* Villarejo

#### Santo Domingo de la Calzadako eskualdea

* Bañares
* Baños de Rioja
* Castañares de Rioja
* Cirueña
* Corporales
* Grañón
* Herramélluri
* Hervías
* Leiva
* Manzanares de Rioja
* Santo Domingo de la Calzada
* Santurde de Rioja
* Santurdejo
* Tormantos
* Villalobar de Rioja
* Villarta-Quintana

### Mendialdea
#### Anguianoko eskualdea

* Anguiano
* Baños de Río Tobía
* Berceo
* Brieva de Cameros
* Canales de la Sierra
* Donemiliaga Kukula
* Estollo
* Ledesma de la Cogolla
* Pedroso
* Mansilla de la Sierra
* Matute
* Tobía
* Ventrosa
* Villavelayo
* Villaverde de Rioja
* Viniegra de Abajo
* Viniegra de Arriba

#### Ezkaraiko eskualdea

* Ezkarai
* Ojacastro
* Pazuengos
* Valgañón
* Zorraquín

## Ikus, gainera

* Errioxako eskualdeak

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 151. araua: Espainia-Frantzietako eskualdeen izenak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3180906
* Multimedia: Rioja Alta / Q3180906