# Prostituzio

Prostituzioa diruaren edo bestelako onura ekonomikoen truke beste pertsona batzuekin potere harremanetan oinarritutako praktika sexualak dira. Prostituzioa emakumeek egiten dute gehienbat; adingabeak direnean ezin da prostituzioa deitu haurren sexu explotazioa baita eta delitua da. Bezeroak, berriz, gizonak dira gehienbat, Prostituzio maskulinoa ere badago baina neurri txikiagoan, non bezeroak ere oro har gizonezkoak diren.
Prostituzioa prostituzio-etxe, putetxe edo burdel deituriko lekuetan egin ohi da. Horiek proxeneta baten jabetza izan ohi dira, non prostitutak eta prostituzioa praktikatzeko gela pribatuak dauden. Hiriko kaleetako eta industria-errepideetako alboetako espaloietan ere egiten da, baita klubetan, pisuetan eta plataforma digitalen bidez ere.

## Etimologia

Prostituzio hitza latinezko prostitutio hitzetik dator, gaur egungoaren esanahi bera duena. Prostitutio izena, berriz, latinezko prostituere aditzetik dator, «saltzeko erakutsi».
Historian zehar termino ugari erabili dira bai prostituzioari, bai prostituzioa praktikatzen duten pertsonei, bezeroei, tokiei eta lotutako jarduerei deitzeko.

## Historia
### Antzinaroa
#### Antzinako Ekialde Hurbila

Prostituzio-forma zaharrenetako bat, erregistro historikoak dituena, prostituzio sakratua da, hasiera batean Sumerian egina. K.a. XVIII. mendetik aurrera, lehengo Mesopotamian onartzen zen prostituten jabetza-eskubideak babesteko beharra. Hammurabiren Kodean hierodulen eskubide partikularrak arautzen dituzten atalak daude. Bestalde, Heródoto eta Tucídides historialari ohiek Babilonian emakume guztiek, beren bizitzan behin bederen, Ishtar Tenplura joan beharra zutela egiaztatzen zuten, abegitasunaren erakusgarri gisa atzerritar batekin sexua praktikatzeko, ordainketa sinboliko baten truke. Antzinaroan ere, prostituzioa ontzat hartua zegoen Sardinian eta Sizilian, bai eta zenbait kultura feniziarretan ere, non erlijio-erritu gisa praktikatzen baitzen Astarteren omenez.

#### Antzinako Grezia

Prostituzioa, Aro Arkaikotik, Greziako hiri garrantzitsuenen eguneroko bizitzako jarduera komuna izan zen. Batez ere portu-eremuetan, legez, pertsona askori ematen zitzaien lana, eta lehen mailako jarduera ekonomikoa zen. Gizon gazteek eta adin guztietako emakumeek egiten zuten, eta bezero gehienak gizonezkoak ziren. Prostituta grekoak kategoria desberdinetakoak ziren, beren lanarekin zerikusia zuten hainbat faktoreren arabera: pornaiak, prostituta independenteak eta heterak; gainera, tenplu sakratuen kategoria espezifikoa zegoen, prostituta sakratuen kategoria, normalean heterez hornitzen zena.
"Pórnai"ak, normalean, proxeneta baten esklaboak ziren. Jabe hori herritar bat izan zitekeen (baita meteco bat ere), eta negozio hori beste edozein bezalako diru-sarrera iturri zen, eta sortzen zizkion etekinen araberako zerga ordaindu behar zuen. Garai klasikoan, Pórnaiak jatorri barbaroko esklaboak ziren; garai helenistikotik aurrera, esklabo gazte asko sartu ziren gremioan, eta ugazabek hartzen zituztenean soilik uzten zioten esklabu izateari. Beren lana prostituzioetan egiten zuten, hala nola, Pireon (Atenasko portua) edo Atenasko zeramikan. Itsasgizonek eta herritar pobreek erabiltzen zituzten. Prostituta independenteek zuzenean kalean egiten zuten lan. Prostituta hauek jatorri desberdinekoak ziren: emakume metecak, hirian beste lanik aurkitzen ez dutenak, alargun pobreak, independizatzea lortu duten pornai zaharrak. Atenasen, erregistratuta egon behar zuten eta zerga bat ordaindu.
Heterak ziren prostituten arteko kategoria altuena. Besteek ez bezala, ez zuten sexu-zerbitzurik eskaintzen, eta haien prestazioak ez ziren puntualak. Neurri batean, geisha japoniarrekin konpara daitezke, hezkuntza zaindua baitzuten eta gai ziren jende kultuaren arteko elkarrizketetan parte hartzeko. Greziako emakume guztien artean bakarrak, espartiatez aparte, independenteak ziren eta beren ondasunak administra zitzaketen.

#### Antzinako Erroma

Antzinako Erroman prostituzioa lotsaren sinboloa zen. Erreputazio eza legean islatzen zen, eta hark, Errepublika Berantiarrean eta Printzerriaren hasieran, «ospe falta» gisa sailkatzen zituen praktikanteak. Prostituta pertsonaia iradokitzailea zen antzinako Erromako literaturan. Sarritan, literatura-baliabide gisa erabiltzen zen, usteltzeko metafora bat. Bere janzkeragatik nabaritzen ziren, liho gardenez egindako kolorez jantzita. Toga bat ere erabiltzen zuten, gizon erromatarrek erabili ohi zituzten arropak. Beraz, esan izan da prostituta ez zela etika gizakiarentzat. Idazle erromatar askorentzat, prostituzioa emakume batentzat imajinatzeko modurik degradagarriena zen, ezpurutasunaren alderik sakonena irudikatzen zuena. Zikinkeriarekin lotzen zituzten, eta horrek are gehiago nabarmentzen zuen haien maila baxua. Antzinako Erromako proxenetak ere «infamiaren» subjektuak ziren. Prostitutaren ekintzengatik irabazia lortzeko ekintza zen proxenetismoa. Horretarako, haiek erabiltzen ziren, bezero bila edo burdel baten jabe izanda. Prostituzioarekiko asoziazio mota horiei zokoratuta begiratzen zieten eta gizarte erromatarrak estigmatizatzen zituen.

### Erdi Aroa

Behe Erdi Aroan, prostituzioari kritika moralak eta araudi permisibo samarra egin zitzaizkion. Prostituzioa auzo jakin batzuetan gordeta egoten zen, eta egun jakin batzuetan, Aste Santuan, esaterako, mugatuta egoten zen. Prostituzioa errotik kentzea ez zen posible, bekatua ezinbestekoa zelako. Burdel batzuk udalerriek zuzentzen zituzten, eta XIV. mendearen erdialdetik aurrera, kontzeju edo auzo-batzar horiek prostituzioa arautzen zuten. Establezimenduak alokatuz prostitutak zorrotz kontrolatzen zituzten mantziarren gurasoei. Prostitutak ezkongabeak izan behar zuten, osasun ona izan behar zuten eta aldizka osasun- eta gorputz-higienearen ikuskapenak egin behar izaten zituzten.

### Kolonaurreko Amerika

Kolonaurreko Amerikan, Azteken herriko prostitutak honela sailkatzen ziren: batetik, truke ekonomiko batean prostituitzen zirenak, eta, bestetik, gerrarien laguntzaile gisa erritu-funtzioa betetzen zutenak, haiekin ezkontzeko aukera zutenak.

### Aro Modernoa
#### XVI. eta XVII. mendeak

XV. mendearen amaieran, prostituzioaren ikuspegi negatiboa gogortu zen. 1494an Napolin sifili-brote bat izan zen, geroago Europan zabalduko zena, kolonbien arteko trukean jatorria izan zezakeena. XVI. mendearen hasieran, sexu-transmisiozko beste gaixotasun batzuk sortu ziren prostituten, izurriteen eta kutsaduraren ondorioz, eta agintariek debekatu egin zituzten prostituzioa eta burdelak.

### Aro Garaikidea
#### XIX. mendea

XIX. mendean eztabaida publikoa piztu zen Frantzian eta geroago Erresuma Batuan gaixotasun kutsakorren legeak onartu ondoren. Legeria horrek prostitutak izateko susmagarriak ziren emakumeak pelbiseko azterketak egitera behartzen zituen, bai Frantzian eta Erresuma Batuan, bai haien kolonietan. Feminista asko saiatu ziren lege horiek indargabetzen, bai prostituzioa legez kanpokoa eta, beraz, gobernuz kanpokoa izan behar zelako, bai emakumeak azterketa mediko degradatzaileak egitera behartzen zituelako. Egoera antzekoa zen Errusiako Inperioan. Erresuma Batuak banantze sozialeko politika bat hartu zuen Rajen britainiarrean (gaur egun India), baina emakume indiarrez betetako burdelak mantendu zituzten. XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran, bazegoen emakume txinatar eta japoniarrak prostituitzen zituen sare bat Txinan, Japonian, Korean, Singapurren eta [Britainiar Raj]]en. Indian, Sri Lankan, Singapurren, Txinan eta Japonian Europako emakumeak prostituitzen zituen sare bat ere bazegoen. Europako prostitutek Asian, Indiako eta Zeilango kolonia britainiarrak izaten zituzten helmuga. Han, Europa kontinentaleko eta Japoniako ehunka emakume eta neskato soldadu britainiarrentzat aritzen ziren.

#### XX.mendea

1921ean, Emakumeen eta Haurren Salerosketa Ezabatzeko Nazioarteko Konbentzioa sinatu zuen Nazioen Ligak. Konbentzio horretan, nazio batzuek prostituzioari buruzko erreserbak deklaratu zituzten. Komunismoaren teorialari nagusiak prostituzioaren aurka zeuden. Gobernu komunistek, sarritan, prostituzioa erreprimitzeko urratsak egin zituzten, nahiz eta praktikak iraun. Gerra Hotzaren ondoren, batez ere Txinan, komunista izaten jarraitu zuten herrialdeetan prostituzioa legez kanpokoa eta, hala ere, komuna izaten jarraitu zuen.
Bigarren Mundu Gerran, Japoniako Inperioko soldaduek prostituzio behartuan parte hartu zuten Asiako ekialdeko Asian eta Asiako hego-ekialdean. "Konlurzoruko emakumeak" terminoa eufemismo bihurtu zen 20.000 eta 400.000 emakume korear eta japoniarren artean, gerran Japoniako Armada Inperialaren burdeletan prostituitzera behartu zituztenak. XX. mendearen amaieran, turismo sexuala mendebaldeko turismoaren eta globalizazioaren alderdi eztabaidagarri gisa agertu zen. Herrialde aberatsenetatik datozen nazioarteko turistek egin ohi dute turismo sexuala.

## Motak
### Kalekoa

Kaleko prostituzioan, prostitutak bezeroak bilatzen ditu eremu publikoan, espaloi edo izkina batean zain. Bezero bat harremanetan jarri ondoren, sexu-ekintza bezeroaren autoan, kalean edo alokatutako gela batean gertatzen da. Ohiko hotelek gelak alokatzen dituzte orduka.

### Burdeletan

Kasu batzuetan, establezimenduan ez dago inolako harreman formalik prostitutaren eta lokalaren artean. Normalean, bezeroek prostituta-kontzentrazio handiaren berri izaten dute, eta alderantziz. Beste kasu batzuetan, lokalak eta prostitutak harreman jakin bat dute bien artean, gutxieneko soldata baten edo gonbidatutako edarien komisio baten truke. Berak etxeko gutxieneko arau batzuk bete behar ditu, adibidez, astean behin lanera joatea eta gutxieneko ordutegi bat betetzea. Bi kasuetan, prostitutak bere lanaldia amaitzen du bere zerbitzuak kontratatzeko prest dagoen bezero bat lortzen duenean.
Tabernetan, lokalaren eta prostitutaren arteko harreman libre edo formala lan-ingurune seguruago batez baliatzen da prostituta, eta tabernak, berriz, erakarpenaz baliatzen dira, bezeroak eta edari-kontsumoa areagotuz.
Masaje-aretoetan ere, masajistek, masaje-zerbitzuez gain, sexu-praktikak egiten dituzte diruaren truke. Sexu-harremanak, normalean, masajeak egiten diren atal beretan egiten dira, baina zerbitzua lokaletik kanpo eramateko tratuak egin daitezke. Hiri handi batzuetan burdelak auzo gorrietan biltzen dira. Auzo hauek prostituzioa onartzen den eremuak dira.

### Eskortak

Escort zerbitzuak beste prostituzio mota batzuetatik bereizten dira, non sexu-jarduerak ez dauden esplizituki zerbitzuan sartuta. Ordainketa eskortaren denborari eta konpainiari lotuta dago. Kasu honetan, sexu-zerbitzuak bezeroaren etxean edo hoteleko gela batean eman daitezke, edo, bestela, eskortaren etxean. Eskortak independenteak izan daitezke edo agentzia batentzat lan egin dezakete. Zerbitzuak Interneten, eskualdeko argitalpenetan edo telefono-gidetan ematen dira.

### Turismo sexuala

Sexu-turismoa prostitutekin sexu-harremanak izateko edo beste sexu-jarduera batzuetan parte hartzeko bidaiatzean datza. Turismo sexuala erabiltzeko arrazoiak hauxek dira: prostituzioarekiko tolerantzia handiagoa jatorrizko herrialdean baino, prezio baxuagoak, pribatutasuna edo talde etniko jakin batzuekiko lehentasuna. Era berean, pederasten arteko praktika hedatua da, haurren prostituzioari buruzko baimen edo permisibitate adin bat bilatzen baitute.

### Sexu birtuala

Sexu-birtuala, hau da, fisikoki transmititu ordez mezu bidez transmititutako sexu-ekintzak, transakzio komertzialen xede ere bada. Telefono bidezko merkataritzako zerbitzuak hainbat hamarkadatan erabili dira. Internet iristean, sexu birtualeko beste modu batzuk erabili dira, ordenagailu bidezko zibersexua barne, non sexu-zerbitzuak testu gisa ematen baitira txat-aretoen edo berehalako mezularitzaren bidez, edo ikus-entzunezkoak webcam baten bidez. Honen adibide da Camgirl.

### Leihoetako prostituzioa

Leihoetako prostituzioa prostituzio-modu arrunta da Herbehereetan eta inguruko herrialdeetan. Prostitutak leiho bat alokatzen du denbora-tarte jakin baterako, askotan egun oso baterako edo egun baterako. Prostituta ere independentea da, bere bezeroak biltzen ditu eta prezioa eta eman beharreko zerbitzuak negoziatzen ditu.

## Arazo sozioekonomikoak
### Pertsonen trafikoa

Pertsona batzuen salerosketan, biktima batzuk prostituitzera behartuta daude. Sarritan, legez kanpoko immigrazioarekin zerikusia duen fenomenoa da. Mafiek pertsona horiek bahitu eta beste herrialde batzuetara eramaten dituzte prostituzioan sartzeko eta pertsona hauek saltzeko. Drogaren eta Delituaren aurkako Nazio Batuen Bulegoak (ONUDD) hainbat ekimen jarri ditu abian pertsonen trafikoaren gaitz horren aurka borrokatzeko, bereziki emakumeen eta haurren trafikoan. Nazio Batuek, 1949an, prostituzioa kontrolatzeko eta esklabu bihurtutako pertsonen trafikoaren aurka borrokatzeko konbentzioa sustatu zuten. Nazio Batuek 2009an adierazi zuten kalkuluek adierazten dutela Europar Batasunean 270.000 pertsona salerosketaren biktima izan zitezkeela.

### Legez kanpoko immigrazioa

Herrialde garatu askotan prostituta migratzaileen aurrean zailtasun bat emakume horietako batzuen legez kanpoko bizileku-estatusa da. Deportazio potentzialari aurre egin behar diote, eta, hala, ez dute legerik. Beraz, badira burdelak osasun publikoa eta langileen segurtasuna babesteko ohiko legezko arauei atxiki ezin zaizkienak.
Sexu-zerbitzuak saltzen dituzten pertsonen migrazio-estatusa —bereziki Mendebaldeko Europan— gai politiko eztabaidagarria eta oso eztabaidatua da. Gaur egun, herrialde hauetako gehienetan, prostituta gehienak etorkinak dira, batez ere Erdialdeko Europan eta Ekialdean; Espainian eta Italian, prostituten %90 migratzaileak direla kalkulatzen da, Austrian %78, Suitzan %75, Grezian %73, Norvegian %70 (2009ko TAMPEPen Work Pe-Europing txostenaren arabera).

### Bizirauteko prostituitzea

Prostituziora janaria edo aterpea bezalako oinarrizko beharrak direla-eta eramaten denean gertatzen da. Prostituzio-mota hori ohikoa da etxerik gabeko pertsonen eta errefuxiatuetan.

### Zaharren artean

Adineko pertsonen arteko prostituzioa Hego Korean ezagututako fenomenoa da, eta Bacchus Ladies izeneko emakume helduek prostituziora jotzen dute beharragatik. Estatuko pentsioek, 200.000 dolar ingurukoak (168 dolar estatubatuar), oinarrizko diru-sarrera ematen dute, baina askotan ez dira aski zahartzaroko faktura medikoak ordaintzeko. 1997ko Asiako finantza-krisiaren ondoren sortu zen lehenik, eta garai hartan zailagoa egin zitzaien haurrei eta bilobei zaharrei laguntzea. Bezeroak seniorragoak izaten dira. Behin eta berriz erabilitako orratzekin erekzioa eragiten duten injekzioak erabiltzeak sexu-transmisiozko gaixotasuna hedatzen lagundu du.

### Haurren prostituzioa

Sexu-esplotazioa da, eta, munduko leku gehienetan, legez kanpokoa. Fenomenoaren hedadura hainbestekoa da, non mundu mailan adin txikikoen prostituzio-sareak desartikulatzen baitira urtero, eta, gainera, haur-pornografiako materiala konfiskatzen baitzaie.

### Biolentzia

Prostituta gehienak eraso fisikoen edo bortxaketen biktimak dira. Gainera, indarkeria honi trauma osteko estresaren nahasmenduaren garapena eta drogen abusua lotzen zaizkio.

## Jarrerak

Jarrerak hiru talde nagusiren inguruan biltzen dira: debekuaren aldekoak, abolizionismoa eta erregulazionismoa.

### Debekuaren aldekoak

Debekualdia prostituzioa alderdi guztietan jazartzea da. Prostituzioa moralik gabeko jardueratzat hartzen du, eta bai prostitutak bai bezeroak kriminaltzat hartzen ditu. Hori izan da posiziorik hedatuena XIX. mendetik, eta bertan oinarritzen dira mundu osoan indarrean dauden legeak. Posizio horiek korronte ideologiko kontserbadoreekin lotuta daude.

### Abolizionismoa

Abolizionismoaren arabera, prostituzioa emakumearen aurkako indarkeria da, eta erabat suntsitu behar da. Beraz, prostituta ez da kriminaltzat hartzen, esplotazio pairatzen duen pertsonatzat baizik; bezeroak eta proxenetak, berriz, esplotatzailetzat hartzen dira..2019an EAEko zenbait talde feministak Nafarroa Garaiko plataformarekin batera Euskal Herriko Mugimendu Abolizionista sortu zuten, esklabotzaren, sexu indarkeriaren, pornografiaren eta sabel alokairuaren kontrako plataforma.

### Erregulazionismoa

Jarrera erregulazionisten helburua prostituzioa legezko lanbide gisa arautzea da. Erregulazionismoaren defentsa pentsamendu liberal aurrerakoi. Ikuspuntu liberaletik, prostituzioa debekatzeak prostituten, proxeneten eta bezeroen banakako askatasuna mugatzea esan nahi du. Ikuspegi aurrerakoitik argudiatzen da, prostituzioa desiragarria ez izan arren, debekuak ez duela lortzen prostituzioa desagertzea, baizik eta prostitutak klandestinitatera bultzatzen dituela, non haien bizi-baldintzak okerragotzen baitira.

## Legezko egoera

Prostituzioari buruzko jarrerak eta legeak asko aldatzen dira hainbat herrialdetan, eta biktimizazioaren, esplotazio sozialaren, lan-esplotazioaren, desberdintasun sozialaren, genero-rolen, etikaren eta moraltasunaren, aukeratzeko askatasunaren eta gizarte-arauen ikuspegi desberdinak islatzen dituzte. Gaur egun, prostituzioa erabat legez kanpokoa da herrialde gehienetan. Lortu nahi diren alderdiak eta zigorrak nabarmen aldatzen dira arau-hauste administratibotik hasi eta isunarekin, eta espetxeratze edo heriotza zigorrekin zigor penala lortu arte. Beste kasu batzuetan, prostituzioa ez da legez kanpokoa, baina bai proxenetismoa.
1949an, Nazio Batuen Batzar Nagusiak pertsonen salerosketa eta inoren prostituzioaren ustiapena zigortzeko hitzarmena onartu zuen.

## Legedia herrialdeka

Herrialde bakoitzak bere legedia du gai horretan:
* Herbehereetan eta Alemanian prostituzioa araututa dago. Prostituzioan lan egiten dutenek zergak ordaindu behar dituzte, eta badute gizarte segurantzan izena emateko eskubidea.
* Suediak, Norvegiak (2009) eta Islandiak (2009) prostituzio eskaintza onartzen dute, baina ez eskaria. Sexu harremanak saltzen dituena zigortu ordez, bezeroa zigortzen dute.
* Espainia egoera alegalean dagoela esaten da. Izan ere, prostituzioa araututa ez dagoen arren, ez da delitua, kontsideratzen da pertsona adin nagusi eta osasun mental egokia duen batek libreki jardun dezakeela prostituzioan. Delitu da, ordea, prostituzioan aritzera behartzea, beste baten prostituzio lanetatik etekina ateratzea eta adin txikiko zein adimen urritasuna duen pertsona bat prostituzioan aritzera behartzea edo hauen prostituzioa sustatzea eta zabaltzea.
* Sudanen, prostituzioan jarduteak heriotza-zigorra ekar dezake.

## Osasuna eta arriskuak

Prostitutek bezero askorekin harremanak izan ohi dituztenez, prostituzioa sexu-transmisiozko gaixotasunak zabaltzearekin lotzen da. Horien artean, GIBak du gaur egun arrisku handiena. Prostituta gehienak eraso fisikoen edo bortxaketen biktimak dira. Gainera, indarkeria honi trauma osteko estresaren nahasmenduaren garapena eta drogen abusua lotzen zaizkio.

## Erlijioa eta prostituzioa

Oro har, ugaltzeko asmorik gabe sexua baztertzen duten erlijioek argi eta garbi gaitzesten dute prostituzioa, nahiz eta prostitutekiko jarrera aldatu egin den historian zehar.
Erdi Aroan eta Aro Modernoan, ezkongabeen arteko sexu-ekintzak bekatua ziren. Baina seigarren aginduaren barruan bekatu txikiena dela diote, eta larrienak sodomia, adulterioa eta zoofilia dira. Elizak inoiz ez du honen aldeko edo kontrako iritzirik ematen. Emakume publikoen legezkotasunak edo ilegaltasunak ere eragin handia du Elizaren eta haren sinestunen iritzian, delitu-nozioak ezinbesteko korrespondentzia baitu bekatuaren nozioarekin. Eliza katolikoak, prostitutei erabateko zorroztasuna eman ondoren, orain esklabutza baten mende daudela uste du, eta hortik askatu behar direla. Espainian, XVII. mendean, “Damututako Etxeak” sortu ziren. Erakunde horiek beren borondatez lanbidea utzi nahi zuten prostitutak bildu nahi zituzten, janaria eman eta lana bilatzeko; batzuetan, gizonei ordaindu ere egiten zieten, haiekin ezkontzeko eta, hartara, lehengo bizitza uzteko.Era berean, aurkako erakundeak ere agertzen dira, “Zuzenketa-etxeak” deiturikoak. Hauek “jokabide txarreko emakumeentzat edo bekatudun publikoentzat," dira non "sarrera nahitaezkoa eta helburua emakumeen delinkuentzia ezabatzea" den.

## Prostituzioa Euskal Herrian

Hego Euskal Herrian, sexu langileen profil zabalduena hau da: Latin Amerikako emakumea (Brasilgoa edo Paraguaikoa batik bat), 25-40 urte bitartekoa, bere herrialdean seme-alabak utzita etorri dena. Herriz herri ibili ohi dira, bezeroek prostituta berriak nahi izaten dituztelako. Proxenetei sexu-esplotaziorako giza salerosketan aritzeaz gain substantzia estupefazienteen trafikoa eta kapitalak zuritzean ere aritu daitezke.

## Euskal Herriko arreta erakundeak

* Gizarterako (Araba)
* Askabide (Bizkaia)
* Oblatas / Leiho zabalik (Bizkaia)
* Aukera (Gipuzkoa)

## Erreferentziak

* ↑ Makro azterketa. Emakumeen salerosketa, sexu esplotazioa eta prostituzioa: ikuspegi kuantitatiboa.. Berdintasun Ministerioa, 210 or. ISBN 048-24-026-X..
* ↑ (Gaztelaniaz) Carrasco, José Luis Escacena; Albelda, Eduardo Ferrer. (2006). Entre Dios y los hombres: el sacerdocio en la antigüedad. Universidad de Sevilla ISBN 978-84-472-1026-8. (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Prostitución tenía una finalidad distinta al del lucro en el México prehispánico» Vanguardia (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ (Ingelesez) January 2008, Charles Q. Choi 15. «Columbus May Have Brought Syphilis to Europe» livescience.com (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ «The Sunday Tribune - Books» www.tribuneindia.com (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ «Digital Chosunilbo (English Edition) : Daily News in English About Korea» web.archive.org 2009-03-24 (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ «Prostitution in Amsterdam | Amsterdam.info» www.amsterdam.info (Noiz kontsultatua: 2020-04-30).
* ↑ «ACNUDH | Convenio para la represión de la trata de personas y de la explotación de la prostitución ajena» www.ohchr.org (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* 1 2 «PressTV - EU home to 270,000 human-trafficking victims» web.archive.org 2016-10-09 (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ «Wayback Machine» web.archive.org 2015-07-14 (Noiz kontsultatua: 2020-04-30).
* ↑ (Ingelesez) Williamson, Lucy. (2014-06-10). «The Korean grandmothers who sell sex» BBC News (Noiz kontsultatua: 2020-04-30).
* 1 2 (Ingelesez) Koster, Katherine; Director, ContributorCommunication; Project, Sex Workers Outreach. (2015-12-04). «17 Facts About Sexual Violence and Sex Work» HuffPost (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* 1 2 Press, Europa. (2010-02-25). «Unas ocho de cada diez prostitutas han sido violadas o han sufrido agresiones y el 70% tienen estrés postraumático» www.europapress.es (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* 1 2 PhD, Melissa Farley; DrPH, Howard Barkan. (1998-08-01). «Prostitution, Violence, and Posttraumatic Stress Disorder» Women & Health 27 (3): 37–49. doi:10.1300/J013v27n03_03. ISSN 0363-0242. PMID 9698636. (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ «Euskal Herriko Mugimendu Abolizionista sortu dute» www.eitb.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ «EHko Mugimendu Abolizionista (@EHMAbolizionist) | Twitter» twitter.com (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ (Ingelesez) New Norway law bans buying of sex. 2009-01-01 (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ «AFP: Iceland to ban sex purchases, strip clubs» web.archive.org 2009-03-22 (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) Borja Jiménez, Emiliano. (2011). Curso de política criminal. Tirant lo Blanch ISBN 978-84-9004-328-8. PMC 774401464. (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) Sanz Mulas, Nieves. (2016). Política criminal: adaptada a las reformas de 2015. Ratio Legis ISBN 978-84-16324-33-0. PMC 962508094. (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ «Las prostitutas tienen un riesgo 14 veces mayor de contraer VIH | Sida y Hepatitis | elmundo.es» www.elmundo.es (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ «Pastoral para las mujeres de la calle» www.vatican.va (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) Ramos Vázquez, Isabel. (2005). De meretricia turpidine: una visión jurídica de la prostitución en la Edad Moderna castellana. Universidad de Málaga ISBN 978-84-9747-085-8. PMC 63700736. (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) Pérez Molina, Isabel. (1994). Las mujeres en el Antiguo Régimen: imagen y realidad : (S. XVI-XVIII). ICARIA ISBN 978-84-7426-219-3. PMC 31318665. (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
* ↑ Emakumeen sexu-esplotaziorako sare bat desegin dute Tolosan, Beasainen eta Bergaran. .

## Ikus, gainera

* Putetxe
* Proxenetismo
* Sexu-langileen Nazioarteko Eguna

## Kanpo estekak

* Sonia Vega, Arrats elkarteko kidearekin elkarrizketa: «Prostituzioa aipatzerakoan, mundu ilun bat irudikatzen dugu, eta hori ez da errealitatea».
* Datuak: Q36633
* Multimedia: Prostitution / Q36633