# Lantaron

Lantaron Arabako mendebaldeko udalerri bat da, Añanako kuadrillakoa. Gaur egun duen lur eremua 1978an hartu zuen, Bergonda eta Salcedo udalerriek bat egin zutenean. Bi zati bereiziak ditu, Gaubeako lurrak tartean direla. Gasteiztik 34 bat kilometrora dago.

## Geografia

GR 1 edo Bide Historikoa ibilbide luzeak udalerria zeharkatzen du. Araba barruko zatian, etapa hauek pasatzen dira Lantarondik: 10.a (Armiñón-Salcedo), 11.a (Salcedo-Fontecha) eta 12.a (Fontecha-Gesaltza).

### Ingurune naturala

Ebro ibaiak markatzen du hegoaldeko muga, Euskal Herrikoa ere badena. Udalerria bi zatitan banatuta dago:
* Mendebaldekoan Sobrón herrixka eta bainuetxe zaharra daude. Gaubeako Bachicabo herriko lurrek banatzen dituzte beste herriengandik. Árcena mendilerroak zaildu egiten du iparraldearekiko komunikazioa; bertan dago udalerriko mendirik altuena: Mota (1315 m); tontorrean Tobalina, Gaubea eta Lantaron biltzen dira. Sobrongo lurrak Ebroren urek moztu duten arroila batean daude: aipatu Árcenaren eta hegoaldean, dagoeneko Gaztelako lurretan Obarenes mendien artean pasatzen da. Arroilan bertan Sobrongo urtegia dago.
* Beste herri guztiak ekialdeko zatian daude; altuerak xumeagoak dira. Hala ere muino ugari dago eta iparraldean, Erriberagoitiarekiko mugan Somo mendia (902 m) dago.Udalerriko Ebroren ertzeko lurrik baxuenak 450 bat metrotara daude.
Ebrora doazen ibai eta erreka batzuek zeharkatzen dute udalerria. Handiena Omecillo da. Xumeagoen artean Del Lago erreka, Arreoko aintziratik datorrena; Nuestra Señora del Lago baseliza, aintziratik hurbil Fontechatik Gesaltza Añanara zihoan "gatzaren bidean" dago, eta ingurua kondaira batzuen kokalekua da.

### Udalerri mugakideak

* Arabakoak:
** Iparraldean: mendebaldetik ekialdera Gaubea, Erriberagoitia (Villambrosako barrendegia), Gesaltza Añana eta Erriberagoitia (Arreo, Padul) ostera ere.
** Ekialdean: Erriberagoitia eta Erriberabeitia.
* Gaztelakoak:
** Hegoaldean: Ebroz bestalde Bozoo, Santa Gadea del Cid eta Miranda Ebro daude.
** Mendebaldean: Valle de Tobalina, Merindadeak eskualdean.

## Historia

Egungo udalerria, Bergonda eta Salcedo udalerriak batu zirenean sortu zen, 1978. urtean. Izena, Erdi Aroan existitu zen Lantarongo herri eta konderritik datorkio; gerora desagertu zen (1800 ingururako jada herri hustua zen), eta Sobrón eta Bergonda artean kokaturik zegoen. 911. urtean Lantarongo Tellez delako baten aipamena ageri zen; eta 929. urtean, Alvaro Herrameliz zen Lantarongo kondea.

## Ekonomia

Nekazaritza izan da historikoki arlo ekonomiko nagusia baina XX. mendearen azken hamarkadetan gauzak aldatu ziren. Lantaronen hamar bat kimika-enpresa daude. Halaber, 2006tik, udalerriko Zubillaga herritik gertu, ziklo konbinatuko zentral termiko bat eraiki nahi du Gas Natural konpainiak, Euskal Autonomia Erkidegoaren elektrizitate-beharraren %25a asetuko omen duena. Proiektuaren aurrean herri-kontsulta bat burutu zen 2008an eta biztanle gehienek kontrako iritzia plazaratu zuten. Kontuan izan kimika-enpresen ugaritasunak eta Santa Maria de Garoñako zentral nuklearraren hurbiltasunak ingurumena udalerriko arazo larrienetakoa bihurtzen dutela.
Merkataritza-harreman gehienak Mirandarekin garatzen dira.

## Banaketa administratiboa

Lantaron 12 herrik osatzen dute. Kontzeju bana dute; beraz, herri horietako bakoitzean administrazio batzarrerako hauteskundeak egiten dira.
| Bergonda udalerri ohian: Alcedo (1947 arte Gaubean egon zen) Bergonda Fontecha Larrazubi Sobrón | Salcedo udalerri ohian: Caicedo Yuso Komunioi (udalerriko herriburua) Leziñana Molinilla Salcedo Turiso Zubillaga |

## Demografia

* Lantarongo biztanleria
* Datu-iturria: INE

## Politika
### Alkateak

Hauek izan dira Lantarongo azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia |
| Jose Maria Cabezon Perez | 1979 | 1983 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Jose Maria Cabezon Perez | 1983 | 1987 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Jose Maria Cabezon Perez | 1987 | 1991 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Jose Maria Cabezon Perez | 1991 | 1995 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Jose Maria Cabezon Perez | 1995 | 1997 $^a$ | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Jesus Barredo Arana | 1997 | 1999 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Jesus Barredo Arana | 1999 | 2003 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Jesus Barredo Arana | 2003 | 2007 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Jesus Barredo Arana | 2007 | 2011 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Francisco Javier Uriarte Jairo | 2011 | 2015 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Francisco Javier Uriarte Jairo | 2015 | 2019 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Francisco Javier Uriarte Jairo | 2019 | 2023 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Koldo Salbidea Martinez | 2023 | Jardunean | Euzko Alderdi Jeltzalea |
$^a$ Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

## Ondasun nabarmenak

* Sobrongo Uraren Museoa. Bertan uraren munduarekin erlazionatutako hainbat gai jorratzen dira, besteak beste, ingurumena, biologia edota terapeutika, ikus-entzunezko ugariren bitartez.
* Fontechako Kondestablearen dorrea, XIV. mende bukaeran eraikia.
* Orgaz dorrea, baita ere Fontechan.

## Lantarondar ezagunak

* Joaquín Lucarini (Fontecha, 1905 - Burgos, 1964), eskultorea.
* José Mardones (Fontecha, 1868 - Madril, 1932), abeslaria.

## Kartografia

* Eusko Jaurlaritzako 1:25.000 eskalako mapen serieko 4 (Valderejoko Natur Parkea) eta 8 (Arkamo eta Badaia mendikateak) zenbakiak.

## Argazki galeria

* Kondestablearen dorrea, Fontechan.
* Orgaz dorrea, Fontechan.
* Bergondako Erdi Aroko zubia.
* Bergondako udaletxe ohia.
* Alcedoko San Martin eliza erromanikoa.
* Salcedoko erlojuaren dorrea.
* Turisoko eliza

## Oharrak

* ↑ Euskaltzaindiak, euskara baturako, Lantaron izena arautu du, ohar honekin: «Euskal testuetan azentu grafikorik gabeko forma erabiliko da».
* ↑ Izen hori erabiltzen da euskaraz Eusko Jaurlaritzako 1:25.000 eskalako mapen serieko 8 (Arkamo eta Badaia mendikateak) zenbakian

## Erreferentziak

* 1 2 3 Euskaltzaindia. (PDF) 150. arauaː Arabako herri izendegia. .
* 1 2 3 4 5 6 7 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ (Gaztelaniaz) GR 1 Sendero histórico. Trayecto alavés de Santa Cruz de Campezo a Bóveda, Arabako Foru Aldundia, Gasteiz, 1995; 137-157 or.
* ↑ (Gaztelaniaz) Josean Gil-Garcia: Montañas de Álava, Txertoa argitaletxea, Donostia, 19999; ikus 185-189 or.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lantarongo zentrala Gara egunkarian
* ↑ Herri-kontsultaren berri, Joxemi Zumalabe Fundazioaren webgunean.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2020-04-05).
* 1 2 «Lantarón» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (Noiz kontsultatua: 2020-04-15).
* ↑ «Alkateak herriz herri» Berria 1999-07-04 (Noiz kontsultatua: 2024.11.16).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Condenado un concejal de UA por lesionar a un alcalde nacionalista en una pelea» El País 2000-10-10 (Noiz kontsultatua: 2024-11-14).
* ↑ «Lantaron: zerealak eta zentralak» Berria 2006-08-06 (Noiz kontsultatua: 2024-11-13).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Lantarón percibirá desde enero 5.000 euros al mes por su apoyo a la térmica» El Correo 2007-11-24 (Noiz kontsultatua: 2024-11-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Vecinos de Lantarón denuncian el pistoletazo de salida a la térmica» Gara 2008-01-15 (Noiz kontsultatua: 2024-11-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) «EB critica al alcalde de Lantarón por desalojar al grupo anti-térmica» El Correo 2008-02-15 (Noiz kontsultatua: 2024-11-13).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El alcalde de Lantarón agrede al de Bergüenda tras discutir por la planta de ciclo combinado» El Correo 2011-04-06 (Noiz kontsultatua: 2024-11-13).
* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) «Fallece en Egipto el alcalde de la pequeña localidad alavesa de Lantarón Javier Uriarte» El Diario 2023-06-12 (Noiz kontsultatua: 2023-06-28).
* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) «Plácida investidura del PNV que seguirá con el legado de Javier Uriarte» El Correo 2023-06-17 (Noiz kontsultatua: 2024-11-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Estos son los 53 alcaldes de los pueblos de Álava» Gasteiz Hoy 2023-06-17 (Noiz kontsultatua: 2024-02-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Álava, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Álava 2023-06-18 (Noiz kontsultatua: 2024-02-21).
* ↑ (Gaztelaniaz) Mikel Ezkerro: El himno argentino y Mardones

## Ikus, gainera

* Araba
* Arabako udalerrien zerrenda
* Añanako kuadrilla
* Lantarongo zentral termikoa

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Lantarongo Udalaren webgunea.
* (Gaztelaniaz) «Lantaron», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
* Lantarongo toponimia, Euskaltzaindiaren webgunean.
* Datuak: Q1447382
* Multimedia: Lantarón / Q1447382
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Lantaron