OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Meoto Iwa

Meoto Iwa (japonieraz: 夫婦岩) Japoniako Ise hiriko itsasertzean dagoen harkaitz bikote ezaguna da.

## Esanahia

Izenak "harkaitz ezkonduak" esan nahi du, izan ere shimenawa batek (arroz lastoz egindako soka astuna) lotzen baititu biak, Jaoponiako irudi tipiko eta ezagunenetakoa osatuz. Ondoan dagoen Futami Okitama Jinja (二見興玉神社) santutegira datozen erromesek sakratutzat dauzkate. Xintoismoari dagokionez harkaitzek kamien sortzaile ziren Izanagi eta Izanamiren arteko lotura sinbolizatzen dute.

## Egitura

Harkaitz handiena arra da eta gailurrean torii txiki bat dauka, txikiena berriz emea da. Tona bat pisatzen duen soka sarritan aldatu behar izaten da urtean eta horretarako zeremonia egiten dute.
Itsaabeheran urak atzera egin eta harkaitzen artean harea azaltzen da.

## Ingurua

Meoto Iwatik gertu Ise santutegi handia dago, Japoniako santutegi xintoistarik garrantzitsuena. Meoto Iwa eta Ise santutegia Ise-Shima Parke Nazionalaren barnean daude.
Urrunean Fuji mendia ikusten da.

## Iruditegia

* Futami Okitama Jinja.

## Ikus, gainera

* Ise-Shima Parke Nazionala

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Japan-guide.com
* Datuak: Q333875
* Multimedia: Meoto-iwa / Q333875
# Galtzadarri

Galtzadarria edo galtzada-harria paralelepipedo forma duen harri landua da, harbideak lauzatzeko erabiltzen dena.
Galtzadarrizki zoladurak egiteko gehien erabiltzen den materialetako bat granitoa da, lan egiteko duen erraztasunagatik eta erresistentziagatik, baina batez ere basaltoa erabiltzen da, gogorra izateaz gain, basaltoko harrietan ebaketak erraz egiten direlako.
Galtzada-harrien neurriak 20 cm luze eta 15 cm zabal izan ohi dira, izan ere, neurri hauek esku bakarrez maneiatzea errazten du.
Galtzada-harriz osatutako zoladurak egiteko lehendabizi hondar edo hartxintxarrezko geruza bat ezartzen da, honen gainean zementuzko geruza mehe bat jar daiteke eta ondoren, ilara paralelotan gehienetan, galtzada-harriak jartzen dira. Bukatzeko galtzada-harrien arteko hutsuneak bete egingo dira.
Italian, erromatar inperioko errepideek basalto zilindro formako blokeekin eraiki zituzten eta, horrela, zoladurak kolore beltza hartzen zuen.

## Historia

Galtzada-harrien jatorria duela 25 mendekoa da. Kartagotarrek eta erromatarrek beren bide nagusietan abiadura eta iraupena lortzeko eraiki zituzten. Garraio erosoago bat lortzeko, gainazal jarraikorraren beharra ikusi zuten eta ordura arte zuten egoera naturalean zizelkatu gabeko harri zoladurarekin ezin zen hori lortu.
Galtzada-harrizko zoladurak funtzionalki XIX. mendearen amaiera arte erabili ziren. Napoleonen garaian, bide handiak eraiki ziren hirietan, besteak beste, artilleria pieza handiak kaleetan zehar zirkulatu ahal izateko. Gerora frantsesek espaloien bideak eraiki zituzten. Autoak agertu ahala, galtzada-harrizko zoladurak gutxitu eta errentagarriak izateari utzi zioten.

## Erabilerak

Gaur egun, galtzada-harri zoladurak motibo estetikoekin erabiltzen dira eta aspaldiko zoladura asko zerbitzuan eta egoera onean daude oraindik. Belgikan eta Frantzian ere txirrindularitzako lehiaketetarako erabiltzen dira, sistema honen sendotasun handia dela frogatuz. Era berean, hormigoizko zoladurak garatu dira, harrizko zoladura zaharrak modu berdinean erabiltzen direnak: hauek zoladura artikulatuak izena hartzen dute. Batzuetan, kareharri modernoei koloratzaileak gehitzen zaizkie, emaitza estetiko hobea lortzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Salvat hiztegia entziklopedikoa, 1967, 12. edizioa, II. Liburukia, 19. or. 545.
* ↑ Corsi, Luca. «Los adoquines de la gloria», Diario Vasco, 24 de febrero de 2012.

## Ikus, gainera

* Harlauza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q757022
* Multimedia: Sett (paving) / Q757022
# Tesela

Tesela (latinez tessera) mosaikoak egiteko piezetako bakoitza da. Antzinatean, marmolezkoak, kareharrizkoak, portzelanazkoak zein beirazkoak ziren. Hitza latinezko tessella hitzetik dator, bere aldetik, grezierazko τεσσερες datorrena.
Erromatarrek mosaikoak egiten zituzten tesela izeneko pieza txiki horiekin, beraz opus edo ars tessellatum ere deitzen zitzaien. Teselak itxura kubikoko piezak dira, haitz kareharrizkoak edo beirazko edo zeramikazko materialezkoak, oso zainduak eta landuak eta tamaina desberdinetakoak. Artistak azalean antolatzen zituen, buru-hausgarri baten moduan, kolorea eta forma banatuz eta masa konglomeratzailearekin finkatuz.
Greziar munduan oso ohikoa eta oso goizetik izan zen (K.a. V. mendearen amaieratik aurrera) tamaina eta kolore ezberdineko errekarriz (ibai ertzetan dauden harritxoak) osatutako zoladura. Lan honi lithostrôtos deitzen zioten (harriz estalia edo hedatua). Errekarri horiekin gai geometrikoen marrazki sinpleak egiten ziren. III. mendearen amaieran, K.a. IV. mendean, teselak, harritxo koloreaniztun hauek ordezkatzera etorri ziren.
Erromatarrak, teselekin egindako lana menperatzera iritsi ziren. Lehen lanak oso tesela txikiekin egiten ziren, eta, jada inperioaren garaian, tamaina handiagoa hartu zen, zentimetro karratu batekoa. Pergamoko Sosok izeneko mosaiko egileak, usoak izenarekin ezagutzen den mosaikoan, profesional handi baten lana egin zuen; mosaiko hau, tesela txikiz osatua dago: hirurogei teselek zentimetro karratuko espazioa hartzen dute.
Teselak konglomeratzaile ia likidozko ohe baten gainean jartzen ziren. XIX. mendeko margolari inpresionisten puntillismoarekin aldera daitekeen teknika bat zen. Mosaikoz egindako zoladura bat egiteko, hainbat urrats egin behar ziren, eta denborarekin hobetzen joan ziren. Lantegia berezia zen. Han, koadroa diseinatzen zen lehenik, eta lan honek enblema izena hartzen zuen, grekotik hartutako ahotsa, "Inkrustatzen den zerbait" esan nahi duena. Koadroa diseinatu ondoren, kolorearen araberako banaketa egiten zen. Ondoren, zatitutako lursail horietako bakoitzetik txantiloi bat ateratzen zen papiroan edo oihalean, eta txantiloi horren gainean teselak jartzen ziren, aurretik aukeratutako ereduari jarraituz. Teselak alderantzikatuta jartzen ziren, hau da, ikusiko zen aurpegiak txantilioiari itsatsita egon behar zuen. Lan hau amaituta zegoenean, adituek in situ garraiatzen zuten, artistak bere lana bertan amai zezan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2484793
* Multimedia: Tessera / Q2484793
# Harea

       Artikulu hau harri-partikulei buruzkoa da, beste termino batzuetarako ikus Hondar (argipena) eta Area (argipena)
Harea edo hondarra harri partikula oso txikiz (0,0625 mm [1/16 mm] eta 2 mm bitartekoak) osatutako partikula multzoa da. Partikula horietako bakoitzari hondar-ale deitzen zaio.

## Jatorria

Hondartzetako harea ibaiei eta itsasoari esker sortzen da. Iturburuetatik gertu dauden errekek mendietako harkaitzak higatzen dituzte: arrokatik partikula txikiak askatuz, edo ahulguneak erasotzean harri puskak atereaz. Harri puska txikiago horiek ere higatu egingo ditu urak, tamaina are txikiagokoak izan arte, eta itsasoratzera iristerako basak eta hareak baino ez dira geratuko uretan suspentsioan. Harea eta lohi horiek itsasbazterrean kokatuko dira.
Bestalde, itsasoak itsasbazterretako labarrak higatuko ditu abrasio plataformak eta haietatik ere hondarra sortuz. Hondar hau hondartzetan metatuko da. Horrez gain, itsasoak gerora harearekin metatuko diren beste hondakin batzuk ere xehatuko ditu (adb., maskorrak).

## Erabilerak
### Eraikuntzan

* Hormigoia egiteko.
* Herri-lanetako zangetan, betelanak egiteko.
* Errepideetako zoladura egiteko.

### Industrian

* Beiragintzako osagai nagusi gisa.

## Ikus, gainera

* Granulometria
* Agregakin
* Meteorizazio
* Basamortu
* Higadura
* Hondartz
* Delta

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34679
* Multimedia: Sand / Q34679
# Lupetz

Lupetza material solte bat da, harea fina eta buztinaren arteko granulometriaduna. Sedimentu klastiko ez koherente bat da, ibaiek eta haizeak zintzilik garraiaturikoa, ur bideen ohantzean edo urpean hartutako lurretan metatzen dena. Honela sailkatzeko, partikulen diametroak 0.002 eta 0.06 mm artean egon behar du.
Oso tipikoa da Nilo ibaiak metaturiko lupetza, nekazaritzarentzat lur emankorra ematen zuten sarri gertatzen ziren uholdeen ondoren, Antzinako Egiptotik, isuri hau, Asuango Presaren bidez moztu zen arte.
Kohesiorik ez duenez, bertan eraikitzeko lur zaila izaten da, arazoak franko ematen dituena, eta, arkitektura edo ingeniaritza lanetan, zimentazio sistema bereziak hartu behar dira.
Lupetz organikoa: Buztina, lokatza, landare hondakinak.
Lupetz ez organikoa: Harkaitzen hautsa barneratuz. Mota honetan dago Pampako loessa: lupetz fina estratifikaziorik gabe.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q270699
* Multimedia: Silt / Q270699
# Lohi-sumendi

Lohi-sumendia krater batek eta altuera txikiko sumendi-kono batek osatzen duten erliebe txikia da, malda txikia dela eta nahiko zabala den eta ez du jatorria benetako formazio bolkanikoekin erlazionatuta, Salbuespenen bat edo beste, Yellowstone Parke Nazionala (Wyoming, Estatu Batuak) bezala, aitzitik, petrolio-hobiekin lotutako gas-jarioen ondorio dira. Venezuelan, Kolonbian, petrolioa ekoizten duten herrialde ia guztietan eta Europako hegoaldeko zenbait herrialdetan (Italia, Errumania), Asiako hego-ekialdean eta beste leku batzuetan ikus daitezke. Sumendi mota honen kontzentrazio handiena Kaspiar itsasoaren inguruetan dago: gutxi gorabehera 300 (mundu osoan ezagunak diren 700 baino gehiagoren artean) inguru horretan aurkitzen dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193457
* Multimedia: Mud volcanoes / Q193457
# Loess

Loessa (Suitzako alemanieratik lösch) material geologiko sedimentario eolikoa da. 10 eta 50 mikrometro arteko tamaina duten partikula metaketen lupetz metaketek osatzen dute. Milaka urtean zehar, hauts erauntsiek garraiaturikoak dira. Hori kolorekoa da, labaingarria eta ez du estratifikaziorik. Batik bat silizioz, kaltzio karbonatoz (kareharria), detritu organiko finez eta buztinez eratuta dago. Nekazaritzarako, lurzoru sakon eta emankorra osatzen dute.
Klima idorreko lurraldeetan, loessaren metaketak eratzen dira landarediak, eskasa izan arren, bere finkatzea errazten duen tokietan. Klima hotzeko lurraldeetan, hautsa, lupetz ibai glaziareen bankuetatik erauzia izan da, eta, ondoren, glaziare inguruko lurraldeen elur geruza gainean utzia. Fenomeno honek, laugarren aroko glaziazio garaietan jarraitu duenez, 300 metrora arteko sendoera duten metaketa handiak sortu ditu europar lautada handian. Lurralde horretako tokirik emankorrena, hain zuzen ere, loessak eratuta dagoelako da hain emankorra.
Loess lurraldeetako hainbat tokitan, urak, metaketa hauen goiko geruzako karea disolbatu eta tarrasean eraman du denboran zehar, deskarbonatatu eta lehm bihurtuz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q22723
* Multimedia: Loess / Q22723
# Reg

Reg-a, ekialdeko Saharan serir, Australian gibber eta erdialdeko Asian saï deitua, basamortuetako gainalde harritsua da, deflazio eolikoaren ondorioz sortua: haizeak zatiki finak eraman eta osagai lodienak bakarrik uzten ditu.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2018/8/28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5477455
* Multimedia: Desert pavement / Q5477455
# Morrena

Morrena glaziarrek sorrarazitako till izeneko klasto eta beste higakin trinkotugabeen metaketak dira. Hainbat morrena mota dago, glaziarrarekin duten harremanaren arabera:
* Hondoko morrena: izozpean dago, ohantzearekin kontaktuan
* Alboko morrena: hondakinak glaziarraren ohantzearen alboetan kokatzen dira
* Erdiko morrena: Hauek, alboko morrenak, haran berean dauden bi glaziarren elkargunean batzen direnean eratzen dira.
* Aurreko morrena edo amaierakoa: Glaziarra urtzen den tokian dauden hondakin metaketak dira.
* Ablaziozko morrena: Glaziarraren ohantzearen gainean sedimentatuak izan direnak dira. Material oso heterogeneoak dituzte, baina, bere ezaugarri nagusia, ibilgu osoan zehar sakabanaturiko bloke handien presentzia da. Hauei, noraezeko bloke esaten zaie.
Zuzenean glaziar batek metaturiko sedimentuari ere esaten zaio morrena. Glaziarra altuera handietatik jaisten da, eta bidean aurkitzen dituen materialak arrastan eramaten ditu.

## Ikus, gainera

* Drumlin

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2610088
* Multimedia: Moraines / Q2610088
# Erregolito

Erregolitoa orokorrean alteratutako eta kontsolidatu gabeko geruza izendatzeko erabiltzen da. Geruza hau alteratu gabeko arroka solidoaren gainean kokatzen da eta arroka zatiz, mineral pikorrez eta gainazaleko edozein sedimentuz osatua dago. Gune tropiko hezeetan geruza honen lodiera maximoa ematen da, batzuetan ehunka metroko arroka alteratutako gunea aurkitu da. Beheko muga meteorizazio fronteak ematen du. Lurzorua materia organikoa eta landareen sustraiak eusteko gai den erregolitoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106551
* Multimedia: Regolith / Q106551
# Laterita

| Laterita | Laterita | Laterita | Mineral infotaula irakurtzeko era |
| Lurzorua ||||
Laterita (latinezko later, adreilu hitzetik) lurzoru gorria edo arrea da, arroken meteorizaziotik sortzen dena klima tropikaletan. Burdina eta aluminio oxido nahiz hidroxidoetan aberatsa da. Kuartzo eta kaolinita-buztinak eduki ohi ditu eta klima tropikal nahiz epeletan eratzen da. Zarakar lateritikoak lurzoruaren azaleko geruzaren meteorizazioaren ondorio dira, hau da, agente meteorologikoen in situ ekintzaren ondorio (euria, eguzkia, haizea, izaki bizidunen ekintza, etab.). Prozesu geologiko honi laterizazio deritzo.
Laterita eraikuntzak egiteko erabili ohi da eskualde tropikaletan, batez ere Indian eta Indotxinan.

## Erreferentziak

* ↑ Laterita hitza, Eusko Jaurkaritzaren Lanbide Heziketako hiztegian
* ↑ Laterizazio hitza, Eusko Jaurkaritzaren Lanbide Heziketako hiztegian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q622845
* Multimedia: Laterite / Q622845
# Kolako putzu supersakona

Kolako putzu supersakona, errusieraz Кольская сверхглубокая скважина, erromanizatua: Kol'skaya sverkhglubokaya skvazhina, edo SG-3, Sobietar Batasunaren garaian burututako zulaketa zientifikoa da, gaur egun Errusiako Murmansk oblastako Petxenga barrutian dagoena, Errusia eta Norvegiako mugatik hurbil eta Kola penintsulan. Proiektuaren helburua Lurrazalean ahalik eta zulaketa sakonena egitea izan zen.
1970eko maiatzaren 24ean zulaketari ekin zitzaion, Uralmash-4E makinaria erabiliz, eta ondoren Uralmash-15000 serieko zulagailua. 1979an gizakiak Lurrazalean historia guztian egindako zulo sakonena bilakatu zen, ordurarte titulu hori zuen AEBetako Oklahomako Bertha Rogers putzuaren 9.583 metroko sakonera errekorra gaindituz.
1989an gizakiak Lurralazalean gaur egun arte bertikalki eta osoki egindako zulo batek lortutako sakonera handienera ailegatu zen, 12.262 metrora. 2008an Al Shaheen petrolio-putzuaren zulaketa 12.289 metroko sakonerara ailegatu zen, 26 metroz gaindituz, baina zulo hura itsasoaren ondoan zulatzen hasi zenez Kolakoak baina luzera laburragoa du.
1990rako 13.500 metroko sakonerara ailegatzea aurreikusia zegoen eta 1993an 15.000 metrora, baina 12.262 metroko mailatik haratagoko mailara zulatzea ezinezkoa egin eta 1992an zulaketa lanak eten egin ziren. Zulaketaren etetearen arrazoia, teknikoki, Lurrazalean sakonera handiagora zulatzea ezinezkoa bihurtu zela da, maila hartan 185 °C tenperatura baizegoen, zientzialariek maila horretan tenperatura horren ia erdia kalkulatua zuten, eta zuloari etengabe lokatza eta hidrogeno kopuru handiegia zeriola da.
2008an finantzaketa arazoak medio putzua behin betiko itxitzea erabaki zen.

## Iruditegia

* Putzuaren kanpo egitura 2007an.
* Putzua 2012an.
* Zuloaren estalkia 2022an, soldaketaz itxia.
* SG-2 proiektuaren zigilua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19572
* Multimedia: Kola Superdeep Borehole / Q19572
# Mohorovičić etenunea

Mohorovičić etenunea lurrazalaren eta mantuaren arteko trantsizio gunea da. Batez beste 35 km-tako sakoneran agertzen da, kontinente azpian 70 kmra irits daiteke eta itsas azpian 10 km-tako sakoneran. Sismogrametan erraz ikusten da, bertan P eta S uhinek azelerazio handia jasaten dutelako, azken batean material arinagoen (lurrazala) eta dentsoagoen (mantua) arteko muga delako.
# Arroka ama

Edafologian, arroka ama lurzoruaren geruza sakona da, aldaketarik jasan ez duena. Batzuetan D horizontea izena ere ematen zaio. Harri ama erregolitoaren edo material disgregatuen azpian dago.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2012] eta [Lorezaintza Hiztegia] [2019]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q570309
* Multimedia: Bedrock / Q570309
# Grafito

Grafitoa karbono puruaren forma kristaldua da. Karbonoaren era alotropiko bat da. Hexagonala da eta kolore beltzaxka eta distira metalikoa du. Eroale ona da, tenperatura handia jasateko gaitasuna du, eta azidoek ez dute desegiten.
Izadian aurki daiteke (sedimentu harrietan batez ere) baina laborategian ere prestatzen da labe elektriko batean antrazita berotuta.
Erabilera asko ditu industrian, eroale eta labaingarritarako, adibidez (azken honetarako olioekin nahastuz). Margo beltzak, arkatzak eta elektrodoak egiteko, eta beste hainbat gauzatarako ere erabiltzen da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Bibliografia

* Ekaiak badu garrantzia. Gizakiok eginiko mundua moldatu duten material zoragarrien istorio bitxiak. M. Miodownik. Itzultzailea: J. R. Etxebarria. UEU - CIC Nanogune 2022 (250 or.). Grafitoari buruzkoa da 4. kapitulua: "Apurtezina".

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5309
* Multimedia: Graphite / Q5309
# Halita

Halita sodio kloruroaren (NaCl) forma minerala da.
Sistema kubikoan kristaltzen den gatz koloregabea da, beiraren distira duena (pisu espezifikoa 2,17; gogortasuna 2). Metaketa ebaporitikoetan ageri ohi da, sulfato, haluro eta boratoekin batera. Halita itsasoko edo aintziretako ur gazia lurrundu ondoren geratzen den hondarrean izaten da beste zenbait gatzekin batera (igeltsua, silbina, karnalita, anhidrita, etab.). Munduko toki askotan dago halita gatza; garrantzi handia dute, besteren artean, Wieliczkako hobiek (Polonia), Stassfurtekoek, Saxonian (Alemania); Euskal Herrian bada halita, Gipuzkoako Gatzaga herrian. Halita elikagai eta kimika industrietan erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5314
* Multimedia: Halite / Q5314
* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Harlandu

Harlandua eraikuntzan erabiltzen den harria da, gehienetan laukizuzen itxurakoak. Tamaina handikoak eta astunak dira, eta ezin dira esku hutsez altxa. Txikiagoak badira eta, hortaz, eskuz altxagarriak, harlanduxka izena hartzen dute.
Harlanduak lau alde landuak izaten ditu, edo behintzat hiru. Baina bada era bat, harlandu errustikoa izenekoa, zeinean murruan ikusten den aldea latz eta landugabe uzten dena.
Harlandu bakoitzaren garaiera, bi errenkadaren artekoa, estekadura mota desberdintzen du:
* handia: 35 cm baino gehiago
* ertaina: 20 eta 35 cm artean
* txikia: 20 cm baino gutxiago

## Ikus, gainera

* Harlangaitz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q121649
* Multimedia: Dimension stone / Q121649
# Sillimanita

Sillimanita silikato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Sillimanita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Al2(SiO4)O}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6,5 - 7,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Sillimanite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Olibino

Olibino minerala (baita ere krisolita deitua eta gema denean peridota) magnesio eta burdinadun nesosilikato bat da (Mg,Fe)$_2$SiO$_4$ formularekin. Lurreko mineralik ohikoena da eta Ilargian eta Marten ere aurkitu da, hala nola Wild 2 kometan.
Magnesio eta burdinaren arteko erratioa aldakorra da eta forsterita (magnesioa bakarrik) eta fayalita (burdina bakarrik) soluzio solidoaren artean ibiltzen da. Euren arteko erlazioa normalean Fo eta Fa arteko portzentajeetan ematen da, adibidez: Fo$_{70}$Fa$_{30}$. Forsteritaren urtzen puntura oso altua da, 1900°C, baina fayalitarena baxuagoa da, 1200 °C.
Olibinoak bere mineral taldeari izena ere ematen dio, antzeko estruktura baitu. Mineralak tefroita (Mn$_2$SiO$_4$), monticellita (CaMgSiO$_4$), eta kirschsteinita (CaFeSiO$_4$) dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «NASA - NASA Rover's First Soil Studies Help Fingerprint Martian Minerals» www.nasa.gov (Noiz kontsultatua: 2018-10-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q22693
* Multimedia: Olivine / Q22693
# Hareharri

| Hareharri | Hareharri | Hareharri |
| Arroka sedimentarioa ||||
| Mineral garrantzitsuak | Kuartzo Feldespatoak Mikak Bioklastoak | Kuartzo Feldespatoak Mikak Bioklastoak |
| Dentsitatea | 2,323 g/cm$^3$ | 2,323 g/cm$^3$ |
Hareharria edo harri mimarria hareaz eta pikor txikiko materialez osatutako arroka sedimentario detritiko bat da Psamiten taldekoa. Lutiten ondoren lurrazalean dagoen arroka sedimentario ugariena da.

## Ezaugarriak

Bere mineralogian, batez ere kuartzoa eta feldespatoa dago, hau da, granitoetako pikor berdinak, hau baita lurrazalean dagoen arrokarik ugariena.
Harea bezala, hareharriak kolore ezberdinak izan ditzake, baina nagusienak beix, marroia, horia, gorria, grisa eta zuria dira. Hareharriak askotan hegi handiak sortzen dituenez euren koloreak batzuetan agertzen den eskualdearekin izendatua izan da.
Diagenesi prozesuan pikorrak trinkotu egiten dira eta beren arteko poroak kaltzio silikato edo karbonatoz betetzen dira, harriari sendotasuna emateko. Honi zementua edo matriza esaten zaio. Batzuetan poro horiek ur kantitate handiak bil ditzakete euren barruan eta akuiferoak sortzen dituzte. Beste batzuetan petrolioz betetzen dira.

## Hareharri motak

Bi motatako hareharriak aurkitzen dira. Graubakak %5-15 arteko matriza dauka eta kuartzoarenitak (edo Ortokuartzitak) %5 baino gutxiagokoa.

## Arro sedimentarioak

Hareharria sortzen deneko arro sedimentarioak oso ugariak dira.
* Lur ingurunean:
** Ibaiak
** Lautada alubialak
** Glaziarren sandurrak
** Aintzirak
** Basamortuak (dunak eta ergak)
* Ingurune urtarrean:
** Deltak eta estuarioak
** Hondartzak
** Marearteko zonak
** Turbiditak

## Erabilerak

Hareharri batzuk egonkorrak dira euriaren eta klimaren enbaten aurrean, baina lantzeko errazak dira. Hori dela eta eraikuntzan askotan erabiltzen den materiala da. Era berean, pikorrek duten gogortasuna dela eta askotan erabiltzen da xehatzeko harriak egiteko, eta lanabesak zorrozteko.

## Iruditegiak

* Hareharria.
* Hareharria.
* Castildetierra, Bardean.
* Victoria Eugenia Antzokia, Donostiako eraikin ugari bezala, hareharriz eraikia dago.
* Antilope Arroila.
* Petra.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13085
* Multimedia: Sandstone / Q13085
* ↑ http://www.simetric.co.uk/si_materials.htm
# Nahcolita

Nahcolita karbonato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Nahcolita karbonato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {NaHCO3}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Nahcolite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Granate (minerala)

    Artikulu hau mineralari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Granate».
Granatea Brontze Arotik harribitxi eta urratzaile gisa erabili diren mineralen multzo bat da. Granate asko gorriak dira, baina beste edozein koloretakoak izan daitezke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105368
* Multimedia: Garnet / Q105368