# Sintoismo

Sintoismoa (japonieraz: 神道, Shintō) edo kami-no-michi (Jainkoen bidea) budismoa sartu aurretik Japonian nagusi ziren sinesteen eta praktika erlijiosoen multzoa da. Sintoismoak egungo eta antzinako Japonia lotzen ditu. «Xinto» hitzak kanji bi lotzen ditu: shin (神) Kami (izpiritu edo jainko esan nahi duena) eta tō (道) do (ikasketa esan nahi duena).
Ohitura horiek, lehendabizikoz, VII. eta VIII. mendeetako Kojiki eta Nihon Shoki kontaketetan jaso zituzten, orduko folklore, historia eta mitologiarekin batera. Egungo jarraitzaileek ohikune eta jantzi berak erabiltzen dituzte, Nara eta Heian aroetan ezarri zutenez.
Sintoismoa erlijio animista da; jainkoak Kami izadiko indarren irudiak dira: «Amaterasu» jainkosa (Eguzkia), «Susanoo» (Ekaitza), «Tsukiyomi» (Ilargia), etab. Maila desberdineko Kami anitz dira, izadiko gauzak (zuhaitzak, animaliak, mendiak) eta arbasoak ere halakotzat hartuak baitira.

## Definizioa

«Sinto» terminoak jainkoen bidea esan nahi du. Japoniako jatorrizko erlijiotzat hartzen da, arbasoak gurtzen dituen animismo naturalistaren forma sofistikatua, Japoniako kulturarekin erabat identifikatua.

## Terminologia

Hasiera batean, erlijio etniko indigena horrek ez zuen izenik budismoa Japonian sartu arte (VI. mendean), Txinatik Korearen bitartez. Budismoak jaso zuen izendapenetako bat «butsudo» (Budaren bidea) izan zen. Budismoa eta jatorrizko erlijioa bereizi ahal izateko, erlijio hori berehala ezagutu zen shinto izenez. Shinto izena, Jainkoen bidea esan nahi duen txinatar hitz zahar batetik dator. Japoniarrek, beren erlijiorako, izen txinatar bat aukeratu zuten garai hartan (duela milurteko bat baino gehiago) txinera zelako Japonian idazketa zuen hizkuntza bakarra, oraindik ez baitzen garatu beren hizkuntzaren idazkera. Japonieraz shinto esan nahi duen esaldia «kami no michi» da.
Esan bezala, Japonian, sintoismoak ez zuen izenik budismoa sartu aurretik. Aditu batzuek uste dute ezin zela hitz egin erlijio sintoista bati buruz Meiji Aroan (1868-1912) sintoismo estatala sortu aurretik, zeinak erlijio, kontzeptu eta tradizio asko bateratu baitzituen. Aztertzaile batzuen aburuz, hinduismo terminoak aterki gisako erlijio-praktika eta tradizio ugari biltzen dituen gisa, shintoaren barruan sartzen dira estatuak, helburu politikoekin, bateratu zituen tradizio, folklore eta Japoniako budismo aurreko erlijioak.

## Historia

Asiako zenbait herrialdetako erlijioek antzeko patroiak dituzte, hala nola Txinan, Japonian eta Korean, arbasoen gurtza-elementuei dagokienez. Izan ere, haien sineskera da arima edo esentzia heriotzatik aurrera ere gorputzari lotuta egoten dela edo gorputzetik hurbil egon daitekeela eta, agian, deabru edo mamu gisa itzul daitekeela gizakiei kalte egiteko, eskaintzarik eta nolabaiteko beneraziorik egin ezean.
Sineskera horiek lotura estua dute herriko nekazarien lanaren bidez sortutako bizi-motarekin; izan ere, Japonia naturaren indarren eta urtaroetako zikloen mende bizi izan ziren kolonoek ustiatu zuten, eta haiengan era onuragarrian eragin zitekeela uste zen, magiaren eta erritoaren bidez menderatuz
Gizakiek, naturarekin produkzio-etekinak sortzen dituen indar magikoa lortu nahian, xamanen bidez eta, ondoren, enperadoreen bidez egiten diren praktika batzuk asmatu zituzten.

### Historiaurrea

Japoniako mito zaharrenek, sintoismoaren iturri nagusitzat jotzen direnek, iradokitzen dute erritu erlijiosoak fenomeno natural izugarriei (mendiak, arrokak edo zuhaitzak), elikadura-jainkoei eta garairako garrantzitsuak ziren oinarrizko indar naturalei buruzkoak zirela. Garai hartako nekazaritza-populazio nagusia, izan ere, garrantzitsua zen gizartean. Jainko guztien multzoa deskribatzeko, mitoek «yao yorozu» espresioa erabiltzen dute, hitzez hitz «zortzi milioi» esan nahi duena, baina, berez, «kontaezin, erabilgaitz» adieran ulertu behar da. Horrek esan nahi du garai hartako erlijioa ez zela sinesmen-sistema itxi eta era berekoa.
Antzinako Japoniako kultura guztiak bezala, erlijio horrek lotura zuen, ziur asko, Jomon kulturarekin, Yayoi kulturarekin eta Austronesiako erlijioekin, Japoniara iritsi zirenak, batez ere, lur-zubi baten bidez Taiwanetik, Ryukyu uharteetatik barrena, hegoaldean. Gainera, susmatzen da Siberiako (Sakhalinen bitartez) xamanen lehen kultu korear eta klasikoz, baita Koreako penintsulatik Japoniara iritsi ziren txinatar sinesmen herrikoien eraginez ere. Helen Hardacre-ren ustez, Japoniako sintoismoa eta kultura, izan ere, Yayoi kultura eta erlijiotik eratortzen dira.​ Gogoan hartu behar da, historiaurreko garaietan, Japonian ez zegoela etnikoki homogeneoa zen talde bakar bat ere; eta, garai historikoetan ere, kontinentetik etorritako immigrazio-boladek tokiko kultura-bereizketak eragin zituzten. Beraz, «Ur-Shinto» deritzona gaur egungoak baino askoz desberdinagoak ziren tokiko tradizioek osatzen zuten. Nolabaiteko estandarizazioa Japoniako estatu primitiboa sortzean baino ez zen gertatu, eta haren prestakuntza-fasea 700. urte inguruan amaitu zen. Lehen iturri idatziak Nara Arokoak dira (Kojiki: 712, Nihon shoki: 720), zeinak, berehala, sendotze politikoari jarraitu zion. Beraz, historiaurreko erlijio japoniarrari buruzko galdera asko erantzunik gabe geratzen dira iturririk ez dagoelako. Horren guztiaren ondorioz, ikerketek jada ez dute shinto terminoa erabiltzen Japoniako historiaurreko eta budismo aurreko erlijioarekin (edo, hobeto esanda, erlijioekin) lotuta, baizik eta termino neutralak erabiltzen dituzte, hala nola Kami kultua. Hala ere, sarrera-lan askotan, oraindik ere aurki daiteke ekuazio hau: «Shinto, japoniar erlijio originala».
Antzinako japoniarren erlijioan, igarpenak eta magiak garrantzi handia zuten. VI. mendean, Japonian, budismoa sartu zenean, bi erlijioek elkar kutsatu zuten: budismoak sintoismoaren jainkoak onartu zituen bere sisteman, eta sintoismoaren molde sinkretikoak garatu ziren (Ryobu-shinto). Sinesmen biak sinkretikoak direnez, nahasteak ez du arazo handirik eragiten.

### Mitologia eta erritu inperiala

Dinastia hegemoniko bat Japoniako erdialdean ezarri zenean, V. eta VI. mendeetan, gorte-kultu bat sortu zen, gero eta gehiago sistema eta txinatar kulturara bideratua. Zeregin garrantzitsua izan zuten arbasoenganako gurtzak eta Txinako konfuzianismoaren kontzeptu moralek, taoismoaren kosmologiak eta salbatzeko budismoan jarritako sinesmenak. Tradizio horiek guztiak lurralde-jainkosen eta jainkosa indigenen «Ujigami» gurtzekin konbinatu ziren estatu-zeremonia-mota berri bat sortzeko.
Antzinako Japoniako estatua banakako klanen «uji» aliantzetatik sortu zen, eta klan bakoitzak bere «ujigami» gurtzen zuen. Geroagoko Tennō (enperadore) klanen aliantza horretako dinastia, hala, nagusi gisa finkatu zenean, mitologia bat sortu zen, klanen bakarkako jainkoen istorioak narratiba mitologiko bateratu batean batu zituena. VIII. mendeko mitologia horretako lehen testu-iturriek deskribatzen dituzte munduaren sorrera eta Tenno dinastiaren jatorria: bi jainkosa nagusik, Izanagik eta Izanamik, Japoniako uharteak eta gainerako jainkoak sortzen dituzte. Amaterasu Omikami (Zeruan distira egiten duen jainko handia) da bere sorkuntzarik garrantzitsuena:
Zeruko erresumak (Takamanohara) gobernatzen ditu, eta eguzkiarekin parekatzen da. Haren izenean, iloba lurrera jaisten da, tennoarren betiereko dinastia ezartzeko. Japoniaren jatorriaren eta leinu inperialaren ideia mitologiko hori, ideia nagusi bat da Shintarnia sistematizatzeko ondorengo saiakera guztietan (adibidez, «Yoshida Shintō», «Kokugakun» edo Shintō estatuan). Garai horretan Shintō termino bera agertzen bada ere, ez da erlijio sistematiko baten zentzuan erabiltzen.​ Jainkoen Bulegoa (神祇官, Jingi-kan) deitutakoak, Txinako eredu bati erantzuten ez dion antzinako gobernu-erakunde bakarrak, ez darama Shintō Bulego izena (mendebaldeko literaturan, batzuetan esaten denez); baizik eta literalki da Zeruko Jainkoen Bulegoa (神, jin o shin) eta Zeruko Jainkoen (神, shin) eta Lurraren Bulegoa (祇, gi), azken finean, txinatar kontzeptu bat, berriz ere.

### Sinkretismo shintō-budista

Budismoak, VI. eta VII. mendeetan sartu berriak, erresistentzia aurkitu zuen hasiera batean bertako jainkoak gurtzearen testuinguruan, baina laster aurkitu zuen kamiak beren mundu-ikuskeran integratzeko moduak, eta eragina izan zuen, besteak beste, eraikinetan eta, geroago, kamoarren gurtzaren ikonografian. Beraz, ezagutzen den Japoniako historia erlijiosoaren garai gehienetan, ez zen bereizketa argirik izan budismoaren eta sintoismoaren artean. Batez ere Tendai eta Shingon mugimendu budista eraginkorretan, sintoismoaren jainkoak Buden eta Bodhisattven haragitze edo adierazpentzat hartzen ziren. Hala, Buda gurtzeak eta kamiek gurtzeak helburu bera zuten, maila teorikoan bederen. Garapen teologiko hori, Heian Aroan hasi zen, eta Japoniako Erdi Aroan (XII. eta XVI. mendeak) iritsi zen goren mailara. «Jatorrizko formaren eta beheko mailagainaren» teoria esaten zaio. Teoria horren arabera, «jatorrizko forma» (本地, honji) budei dagokie, eta «behe-aztarna», berriz, kamiei.
Kami santutegi gehienak ikuskapen budistaren mende egon ziren Heian Aroaren amaieran (X-XII. mendeak) eta modernitate japoniarraren hasieran (1868). Erakunde sintoar modernista nagusiak, jatorriz, jaraunspenezko abade dinastien eskuetan bazeuden ere, erakunde budistek bete zuten haien lekua gortearen gainbeherarekin. Ise Santutegiak bakarrik eutsi zion zuen posizio bereziari, gortearekin zuen harreman pribilegiatuari esker, eta ihes egin zion klero budistaren eragin zuzenari. Bestalde, santutegi txikienek ez zituzten beren shinto apaizak izaten, eta monje budistek edo laikoek artatzen zituzten.

### Lehen teologia sintoistak

Garai hartako apaiz sintoista gehienak, aldi berean, budista erlijiosoak ziren arren, baziren antzinako abade-dinastien ondorengoak, baita monje budistak ere, kamiak gurtzeko ideiaz kezkatu zirenak, budismoa alde batera utzi gabe. Horrela sortu ziren, Japoniako Erdi Aroan, Ise edo Watarai Shintō, Ryōbu Shintō et Yoshida Shintō mugimenduak. Azken hori, zehazki, kamietan oinarritutako doktrina gisa soilik aurkeztu zen. Beraz, Shinto modernoaren oinarria da, nahiz eta ideia budistek zeregin garrantzitsua izan zuten Yoshida Shinton ere. Budismoaren paradigma erlijiosoen funtsezko kritika ulergarria izan zitekeen soilik sinkretismo shinto-konfuzianoaren mendean.
Edo Aroan, budisten aurkako joerak errepikatu ziren, eta, horien ondorioz, erlijio Shintō indigena independente baten ideiak gero eta ezagunagoak bihurtu ziren. XVII. mendean, aditu konfuziarrak ziren Zhu Xi neokonfuziar txinatarraren (baita Chu Hsi ere, 1130-1200) irakaskuntzak jainko indigenen gurtzarekin aplikatzeko moduen bila zebiltzanak, eta, hala, budismoaren alternatiba bat garatu. XVIII. eta XIX. mendeetan, azkenik, pentsamendu-eskola bat sortu zen Shintoaren ideia «atzerritar» guztiak (indiarrak eta txinatarrak) purifikatzen eta «jatorrira» itzultzeko bidea aurkitzen saiatzen zena. Eskola horri Kokugaku esaten zaio japonieraz (hitzez hitz, Lurraren irakaskuntza), eta Shinto estatalaren aitzindaritzat hartzen da, XIX. mendean sortu baitzen Japoniako estatua berrantolatzean. Hala ere, Kokugakuk eragin txikia izan zuen Edo Aroko erlijio-praktika orokorrean. Ondorioz, XIX. mendera arte Japoniako erlijioaren barruan nagusi izan zen korronte budista izaten jarraitu zuen sintoismoak. Bi erlijioen ikuspegi informala ere, tradizio horretan oinarritzen da gaur egungo Japonian.

### Modernitatea eta oraina

1868ko Meiji Berrezartzeak eman zion amaiera Tokugawa-Shogun-en erregimen feudalari, eta horren ordez estatu-nazio modernoa ezarri zuen, Tennō-arekin agintari goren gisa. Sintoismoa kultu nazional gisa definitu zen, eta Tennoaren boterea berpizteko tresna ideologiko gisa erabili zen. Helburu horrekin, Kami eta Budas (Shinbutsu Bunri) banatzeko lege espezifiko bat onartu zen, zeinak santutegi budisten eta sintoisten gurtza bateratua debekatzen zuen. Santutegietako ohiturekin kontrastean, gehienak lokalizatuak, santutegi sintoistak, orduan, Tennoren gurtza-leku gisa berrinterpretatzen ziren herrialde osoan, eta japoniar guztiek, erlijio-sinesmenak alde batera utzita, errespetua agertu behar zion Tennōri santutegiak bisitatuz. Hala ere, mendebaldeko eraginez, konstituzioak bermatzen duen erlijio-askatasuna dela eta, santutegienganako gurtza ez zen erlijio-egintza gisa definitu, eginbehar abertzale gisa baizik.
Gerrarteko garaian, gurtza-modu horri «santutegiko sintoismo» (jinja shintō) esaten zitzaion; gerraostean, berriz, «estatu-sintoismo» (kokka shintō). Hala ere, sintoismo sektarioa ere bazegoen (shuha shintō). Kategoria horretan, modernizazioan sortu eta sintoistatzat definitzen ziren mugimendu neo-erlijioso batzuk sartzen ziren (Tenri-kyō, Ōmoto-kyō eta beste batzuk).
Shōwa Aroko militarismo gero eta handiagoan, sintoismoa are gehiago instrumentatu zen helburu nazionalistekin eta kolonialistekin. Txina eta Koreako lurralde okupatuetan ere, santutegiak eraiki ziren, non bertako biztanleek Tennōri begirunea erakutsi behar zioten. 1945ean, Bigarren Mundu Gerran Japoniak porrot egin ondoren, sintoismoa ofizialki debekatua izan zen estatu-erlijio gisa, eta, 1946an, Tennōk uko egin zion jainkotasun-asmo orori. Hala ere, gaur egun oraindik ere, badira estatu mailako erakunde indibidualak sintoismotik politikoki hurbil daudenak, hala nola Tokioko Yasukuni santutegia.

## Sinesmenak

Sintoismoak dio badirela jainkotasunak edo izaki espiritualak (Kami) naturan edo existentzia-maila altuagoetan aurki daitezkeenak. Termino hori, gurtzaren kontzeptu nagusia dena, naturaz gaindiko edozein indarri edo Jainkoari aplikatzen zaio, hala nola naturaren jainkoei, gizon nabarmenei, arbaso jainkotuei edo «ideal jakin batzuk irudikatzen dituzten edo botere abstraktu bat sinbolizatzen duten jainkoei» (The Encyclopedia of Religion). Yaoyorozu-nokami terminoak hitzez hitz «zortzi milioi jainko» esan nahi badu ere, «jainko asko» izendatzeko erabiltzen da, erlijio sintoistaren Jainkoen kopurua etengabe handitzen baita. Japoniarrek, espirituen edo kamiren seme-alabak diren aldetik, jainkozko natura dute batez ere. Beraz, kontua da kamiekin (jp: (神) harmonian bizitzea. Hala, norberak haren babesa eta onarpena izango du. Garrantzitsua da, halaber, norberaren panteoian mamu japoniarrak eta beste izaki mitologiko batzuk daudela, hala nola tengu deritzenak.
Testu sakratu gutxi daude, horietako batzuk ingelesera eta gaztelaniara itzuli dira (Kojiki; Shoku Nihongi).
Sintoismoak ez du jainkotasun bakar eta nagusirik, ezta otoitzerako ezarritako araurik ere, baina baditu munduaren eta gizateriaren jatorria azaltzen duten narrazio mitikoak, tenpluak eta erlijio-jaialdiak, zeinetara milaka pertsona joaten baitira egun seinalatuetan. Sintoismoa ez da dogmetan edo teologia konplexuan oinarritzen, baina japoniarrei balio praktikoen kode bat eman die; beren portaerak moldatu ditu, eta pentsatzeko modua zehaztu du. Tenplu batzuetan, beharrezkoa dela sentitzen denean, hainbat jainkosa gurtu daiteke.
Sintoismoa ideologia legitimatzaile gisa erabili zen Japoniako historia berriaren fase militarrean, hau da, Japoniako herriaren jainkotasunaren eta nagusitasunaren oinarri gisa, eta estatuko erlijiotzat hartu zuten 1945era arte.

## Sintoismo motak

Sintoismo mota nagusiek nolabaiteko erlazioa dute elkarren artean:
* Koshitsu shinto (Inshinto Etxe Inperiala)
* Jinja shinto (Shinto santutegia)
* Shuha shinto (Shinto sektak)
* Minzoku shinto (Shinto folklorikoa)

### Koshitsu shinto

Erritu baten termino orokor bat da, enperadoreak (estatuaren sinboloa eta pertsonen batasuna da, Japoniako konstituzioaren arabera) egina, erdian Amaterasu Omikami dagoen (enperadorearen antzinako jainkoa, Japoniako mitoen arabera) jainkoei erregutzeko eta antzinako jainko inperialei herrialdearen bizitza luze eta oparoa, gizakiaren zoriontasuna eta munduaren bakea eskatzeko. Daijosai edo jaialdi handia lehen Niinamesaia da, Japoniako enperadore koroatu berriak jauregi inperialaren barruan, aldi baterako, eraikitzen den Daijokyu jauregian egiten dena. Aipatutakoaz gain, Ise Santutegi Handian egindako errituak kategoria horretan sartu behar dira, Amaterasu Ohmikami ere bertan baitago, kultuaren sinesmenen arabera.
Niinamesaia da shintoaren erritorik garrantzitsuena. Urtean uztatutako lehen frutak eskaintzeko egiten da, eta, hala, eskerrak ematen zaizkie jainkoei beren bedeinkapenagatik, eta lehen ale horiengandik sortutako janaria haiekin partekatzen da. Japoniako mitoen arabera, Amaterasu Ohmikamik egin zuen lehen aldiz erritu hori.
Japoniako hiriburua Kyototik Tokiora aldatu zutenean (1869), hiru santutegi inperial eraiki zituzten jauregi inperialean: Kashikodokoro, antzinako jainko inperiala, Amaterasu Ohmikami, biltzen duena, eta hiruren erdian dago; ekialdean, Shinden dago, zeruko eta lurreko jainkoak biltzen dituena, eta, mendebaldean, Koreiden, aurreko enperadoreen espirituak biltzen dituena. Horiekin batera, Niinamesai biltzeko, Shinkaden eraiki zuten. Santutegi horiek korridoreek lotzen dituzte, eta Koshitsuko (Etxe Inperiala) erritu guztiak santutegi horietan egiten dira.
Niinamesairekin lotura gisa, Shōwa enperadorea (124. enperadorea eta egungo enperadorearen aitona, Naruhito) arroza landatzen hasi zen jauregiaren barruko ur-eremu batean, eta berak egiten zituen prozedura guztiak, ereintza eta uzta barne, berak ekoitzitakotik jainkoei eskaintzeko.
Kleroaren gizon eta emakumeei «shoten» eta «nai-shoten» deitzen zaie Shintoan, hurrenez hurren, eta enperadorearen zerbitzura daude, errituak egiten laguntzeko. Enperadoreak urtean ehunka erritu egiten ditu, «Genshisai» barne (urteko lehen erritua). Zenbait intelektualek «errituen errege» deitzen diote enperadoreari. Enperadorearen benetako izaera kamiekin (jainkoak) egotea dela uste da.

### Jinja shinto

«Tenpluaren sintoismo» ere esaten zaio, eta, tenplu edo kaperetan, jainkoak gurtzea da. Erlijioaren jatorrizko formatzat hartzen da, eta haren jatorria herrialdearen historiaurrean dago. Sintoismoaren adarrik handiena da, Tenplu Sintoisten Elkartea osatzen duten 80.000 tenplu baino gehiagorekin, eta, Bigarren Mundu Gerraren amaiera arte (1939-1945), «Koshitsu Shinto»arekin estu lotuta egon zen. «Koshitsu Shinto»k enperadorea gurtzen du, jainko bizidun gisa gurtua.
1956an, enperadorearen eta nazionalismo japoniarraren gurtza sustatzen jarraitzen zelarik, «Jinja Honcho»k (kaperaren edo Shinto Kaperen Elkartearen egoitza nagusia) adierazpen bat egin zuen: «Kamiren erreberentzian bizi izandako bizitzaren ezaugarri orokorrak»«»”
Puntu garrantzitsuenak hauek dira:
* Kamien bedeinkapenak eta arbasoen abantailak eskertzeko, arduraz jokatu behar da sintoismoaren errituak betetzen, horiek zintzotasunez, alaitasunez eta bihotzaren garbitasunez aplikatuz.
* Beste bati probetxua emateko eta munduko zuzeneko gertaeretan handia izateko, saria jasotzeko pentsamendurik gabe zerbitzatu behar da, eta munduaren aurrerapena bilatu behar da Kamiren borondate gisa.
* Beste batzuekin lotzeko, modu harmoniatsuan enperadorearen borondatea onartzeko, herrialdeak aurrera egin dezala erregutzen du, baita gainerako jendea ere bakean eta oparotasunean bizitzeko.
Kapera shintoaren historia ezin da laburtu, bada, kapera bakoitzak bere historia berezia baitu: kondairak, egutegi errituala, Kami eta sinesmen elkartua. Batzuk oso zaharrak dira, edozein erregistro idatzi baino lehenagokoak; kapera ezagunenetako batzuk, berriz, duela 150 urte eraiki ziren. Kaperak estilo arkitektoniko ugaritan eraikitzen dira, «Ise Jingu»ren egurraren eta lastoaren sinpletasunetik hasi eta Nikkoko Gongenstiloren kaperako dekoratu aberatseraino.
Kapera shintoaren sinboloa unibertsala da, kapera batera hurbiltzea markatzen duen «torii» edo ataria. Toriia hainbat tamaina eta estilotakoa da, eta kaperak asko aldatzen dira kokapenari eta itxurari dagokienez; horrela, eraiki edo berreraiki ziren garaia, inguratzen dituen barrutiaren izaera edo paisaia naturalaren ezaugarriak islatzen dira. Kapera gehienek «honden» bat dute, gutxienez, eta, korridore horretan, Kamiaren ikurra dago. Kaperarik handienek «heiden» edo eskaintza-korridorea dute, non erlijiozaleek kaperari erritu-eskaintzak egiten dizkioten, eta «haiden» edo gurtzaren korridorea ere. Kaperarik handienetako batzuek bisitari-kopuru nahiko konstantea jasotzen dute; kapera txikienak, berriz, noizean behin bakarrik erabiltzen dira, batez ere jaietan.

### Minzoku shinto

Shinto folkloriko edo herrikoia fededuna shinto bat da, eta, normalean, pertsona arruntak praktikatzen zuten, sistematizatu beharrik gabe. Beraz, Shintoaren santutegitik banaezina da. Hala ere, 40. enperadorearen garaian, Temmu (673-686), shintoaren santutegitik bereizia izan zen, garai hartako gobernuak erritual eta jaialdi tradizional japoniarrekin lotutako sistema bat ezarri zuenean, erritu budistekin batera praktikatzen baitziren. Horren ondoren, shinto folkloriko edo herrikoia bere kabuz garatu zen pixkanaka, erritual eta jaialdi konplexuen bidez, eta, batzuetan, budismoarekin, taoismoarekin eta Konfuzianismoarekin lotutako praktikak nahasten zituzten. Besteak beste, shintoaren forma tradizionala galdu ez dutenak shinto folkloriko edo herrikoitzat hartzen dira.
Nekazaritza-komunitate batean, adibidez, ohikoa da errituak gizon laiko batek egitea, apaizik parte hartu gabe. Komunitateko kide bat (askotan, mutiko gazteena), errotazio-sistema erabiliz, «Toya» izendatzen dute, eta, urte betez, herriko jainkoak gurtzeko errituak egiten ditu.
Shinto folklorikoaren (herrikoia) beste adibide batzuk dira bizitzako pasarteekin eta urteko igarotzearekin lotutako erritoak. Oso lotuta daude shinto santutegiek egindako erritu eta jaialdiekin.

## Praktikak

* Santutegi bakoitzak jainkoaren nortasuna duen eta fededunaren otoitz zintzoei erantzuten dien Kami espezifiko bat du. Santutegi batean sartzean, «torii» batetik pasatzen da, jainkoentzako ate berezi batetik, mundu finituaren eta jainkoen mundu infinituaren arteko bidea markatzen duena.
* Iraganean, fededunek purifikazio-erritua edo «misogi»a egiten zuten, santutegitik gertu dagoen ibai batean beren gorputzak garbitzean datzana. Gaur egun, eskuak eta ahoa garbitu baino ez dute egiten, santutegiak ezarritako konketetan.
* Sinestunek animaliak jainkoen mezulari gisa errespetatzen dituzte. Horregatik, santutegietan «koma-inu» (estatua) pare bat daude beti (txakur babesleak).
* Tenpluaren zeremonietan, garbiketa, eskaintzak, errezoak eta Kamiri zuzendutako dantzak egiten dira.
* «Kagura» dantza erritualak dira, antzinako musika-tresnekin lagunduta eta dantzari aditu eta entrenatuek dantzatuak. Neska gazte birjinak eta gizon-talde batek edo bakarrak dantzatuak.
* «Mamori»ak laguntza sendagarri eta babesgarri gisa erabiltzen dira. Era askotakoak dira, eta hainbat helburutarako balio dute.
* Etxe askotan, jainkoei erdigunea ematen zaie, «kami-dana» izeneko aldarean.
* «Origami»ak (paperezko irudiak): Japoniako herri-artea da, eta papera tolesten da diseinu eder ugari egiteko. Sarritan, shinto santutegien inguruan ikusten dira. «Origami»a egiteko papera atera zen zuhaitzari errespetua gordez, inoiz ez da mozten.

## Eraginak

Sintoismoaren arabera, Japonia herrialde gisa sortu zen jatorrizko Izanagi eta Izanami jainko-bikotearen batasunari esker. Jainko-bikote horiei, mundua sortzeko eta ordenatzeko agindu zitzaien (Japonia erdigune bakar gisa hartuta), eta zeruaren zutabea ezartzea, zerua eta lurra lotzen dituen ardatz unibertsala. Horrek berebiziko garrantzia du nazio-nortasuna eta enperadoreak erlijio horretan duen garrantzia ulertzeko, herriaren idiosinkrasian garbian presente jarraitzen baitu.
Budismoa Japonian VI. mendean sartu zenetik, eragin handia izan du sintoismoan, baina moldatu eta egokitu ere egin da herrialde horretara, forma bereizgarria eman arte. Bi erlijioek definitzen dute japoniarren erlijiotasuna: japoniarrek bi tradizioen errituak praktikatzen dituzte, kasuan kasuko izaeraren arabera. Shintoa hobesten dute jaiotza eta ezkontza erritualetarako, eta budismoa hileta errituetarako.
Japoniako «erlijio berri» askok eragin sintoista handia dute.
Sintoismoak ez du beste erlijio batzuek bihurtu, kritikatu edo gatazkan sartu nahi; beraz, Japoniako uharteditik kanpo hedatzea emigrazioaren komunitate japoniarretara mugatu da; hala ere, borroka-arte tradizional modernoen edo «gendai budō» sustraietan (sumo, aikido eta judo) duen eragina ikus daiteke bere mugimendu batzuetan eta, batez ere, bere filosofia eta errituetan.

## Sintoismoa erlijio etniko gisa

Gaur egun, eztabaidatzen da ea sintoismoa Japoniako herriarena bakarrik den edo beste nazionalitate batzuetako pertsonek praktika dezaketen. Diaspora japoniarrak santutegi sintoistak sortu ditu herrialde askotan eta kontinente guztietan, eta mendebaldar batzuk sintoismora bihurtu, eta apaiz izatera ere iritsi dira. Japoniako Inperioaren hedapenean, Bigarren Mundu Gerraren aurretik eta bitartean, Japoniako gobernuak, berariaz, santutegi sintoistak sortu zituen azpiratutako herrialdetan, hala nola Korea, eta sintoismorenganako konbertsioa bultzatu zuen. Hala ere, gobernu beraren baitan eztabaidatu zen Japoniako kamiak soilik gurtu behar ote ziren edo Koreako mitologiakoak eta tokiko jainkoak ere gurtu behar ote ziren.​ Nolanahi ere, eztabaidak bere horretan dirau oraindik ere.
Japonian 119 milioi jarraitzaile ditu sintoismoak, baina kontuan izan behar da ohikune sintoista batean parte hartzen duen edonor sintoistatzat jo daitekeela. Japoniar gehienek ohikune sintoistetan esku hartzen dute, baina budistak ere badira.

## Ikus, gainera

* Bon
* Animismo
* Panteísmo eta politeísmo
* Budismo, Meditazio eta zen
* Japoniako kultura eta Japoniako historia
* Japoniar mitologia
* Japoniar nazionalismo
* Txinatar erlijio tradizional

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Elhuyar Hiztegia eta Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]
* ↑ Nelson, John. (1996). A Year in the Life of a Shinto Shrine. , 7-8 or..
* 1 2 3 Hattstein, Markus (1997). «Capítulo 4». Könemann, ed. Religiones del mundo (1º ed.). Alemania. 120]. orr. ISBN 3-89508-857-9
* ↑ ReligionForBreakfast. (2020-12-23). When Shinto Became a “Religion". (Noiz kontsultatua: 2024-06-21).
* ↑ Shamanism in Japan; By William P. Fairchild ([1]
* ↑ Hardacre, Helen (2017). Shinto: A History. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-062171-1
* ↑ Kuroda Toshio-ren "Shinto in the History of Japanese Religion" saiakeran aurki daiteke gai honen inguruko eztabaida sutsua. Journal of Japanese Studies 7/1 (1981); Hala ere, antzeko gogoetak agertzen dira dagoeneko "Remarks on the so-called Ur-Shinto-n. (archivo PDF; 1,2 MB) de Nelly Naumann, MOAG 107/108 (1970), pp. 5-13
* ↑ 1945 baino lehen, guztira, hamahiru sekta erlijioso berri izendatu zituzten ofizialki shinto sektario gisa.
* ↑ Internet Sacred Text Archive. «Shinto Scripture» (ingelesez). Consultado el 14 de febrero de 2008.
* 1 2 ReligionForBreakfast. (2021-01-13). Can Shinto Become a Global Religion?. (Noiz kontsultatua: 2024-06-23).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Shinto Online Netwrok Association.
* (Ingelesez):Encylopedia of Shinto.
* Datuak: Q812767
* Multimedia: Shintō / Q812767