OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Egur-ziza bikain

Egur-ziza bikaina (Gymnopilus junonius) Strophariaceae familiako onddo espezie bat da. Espezie honek batzuetan, aparteko neurriak hartzen ditu.
Sinonimoak: Pholiota junonia, Dryophila junonius, Pholiota spectabilis var. junonia.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 12 (15) cm. arteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa, gero ganbila, batzuetan titi apur batekin; hori kolore ederrekoa edo hori-gorrixkakoa; gainazal zuntz-duna edo xerloduna, baina ezkata sendorik gabe, benetako Pholiota-tan bezala.
Orriak: Ez estu, eskotatuak, okre-hori kolore ederrekoak, edo hori bizikoak, esporak heltzen direnean marroi-azafrai kolorekoak. Igurtziz arre-gorrixka kolorea hartzen dute.
Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxoago eskote txiki bat duten orriak.
Hanka: 8-12 (15) x 1-3 (4) cm-koa, zilindrikoa, oinarrirantz mehetua, sendoa, horia, arre-gorrixka oinarrian. Eraztuna mintzezkoa eta ondo garatua, horia, gero herdoil kolorekoa.
Haragia: Lodia, irmoa, zurixka edo horixka, igurtziz marroi kolorea hartzen du; usain atsegina du eta zapore mingotsa.
Etimologia: Gymnopilus hitza, “gymn” aurrizkitik dator, biluzia esan nahi du, eta “polis” atzizkiak, txapela esan nahi du. Kapela biluziak edo burusoilak. Junonius epitetoak Saturnoren alaba Juno jainkosa erromatarra aipatzen du.

## Jangarritasuna

Pozoitsua ez den arren, bere haragia , oso mingotsa da, eta horrek janezina bihurtzen du. Mozkortu ere egiten du.

### Nahasketa arriskua

Espezie hau, bere generoko beste batzuetatik bereizten da, bere kapela ezkatarik gabea delako, eta bere tamaina handiagatik.

## Sasoia eta lekua

Udaren azkenean eta udazkenean. Sahats, makal eta pinuen enborretan edo adar-lodietan agertzen da, gehienetan taldeka. Nahasezina.

### Banaketa eremua

Amerika, Europa, Afrika, Asia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 438 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 248 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 360 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 113 or. ISBN 84-282-0541-X(T.3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Gymnopilus junonius: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1830008
* Multimedia: Gymnopilus junonius / Q1830008
* Espezieak: Gymnopilus junonius
# Lanzas Agudas

Lanzas Agudas Karrantza udalerriko auzoa da.
Hizkuntza nagusia gaztelania da. Euskara XVI. mendea baino lehen galdu zen.

## Demografia

* Lanzas Agudasko biztanleria

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12261869
* Multimedia: Lanzas Agudas / Q12261869
# José Oliver y Hurtado

José Oliver y Hurtado (Málaga, 1827-Madril, 1887) historialari, arkeologo eta apaiz katoliko espainiarra izan zen. 1875tik 1886ra Iruñeako apezpikua izan zen. Haurrei doktrina irakasteko euskarazko eskuliburuak prestatzea agindu zuen. Haren ustez haurrek erakusbideak haien ama-hizkuntzan jaso behar zituzten. Gaixotasun bat zela eta, kargua utzi behar izan zuen.

## Oliver eta euskara

Oliverren ustez haurrek erakusbideak haien ama-hizkuntzan jaso behar zituzten. Horregatik, herri euskaldunetan, katixima euskaraz irakasteko agindua eman zuen, horretarako liburuxka erabilena «y sea más conforme al vascuence que se hable en el país». Esaten zuen haurrek haren berezko hizkuntzan erlijioaren kontzeptuak hobeto ulertuko zituztela. Helburu horrekin, Iruñeko apezpikua izan zen urtetan Gaspar Asteteren liburuxkaren hiru edizio egin ziren eta horietatik bi euskaraz egin ziren. Euskarazko itzulpena Damaso Legazek prestatu zuen, Cristauaren Ikasbidea izenburuaz. (Jose Lordaren moldiztegia, 1880).

## Obra

Guztiak, Viaje arqueológico izan ezik, Manuel Oliver y Hurtado anaiarekin sinatuta:
* Munda Pompeiana, Memoria premiada por voto unánime de la Real Academia de la Historia en el concurso de 1860, Madril, Manuel Galiano, 1861.
* Viaje arqueológico emprendido en el mes de mayo de 1864 de orden de la Real Academia de la Historia por su individuo de número don José Oliver y Hurtado, [Segunda parte de Munda Pompeyana: dictamen de Aureliano Fernández Guerra y Orbe], Madrid, M. Rivadeneyra, 1864.
* Iliberi y Granada, El Arte en España, Madril, Rivadeneyra, 1870.
* Granada y sus monumentos árabes, Málaga, M. Oliver Navarro inprimategia, 1875.
* De la batalla de Vejer o del lago de la Janda, comúnmente llamada del Guadalete, Granada, 1879 [16 orriko liburuxka].

## Erreferentziak

* ↑ http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000079508&page=1 Munda Pompeiana
* ↑ Munda Pompeyana: dictamen de Aureliano Fernández Guerra y Orbe, Espainiako Liburutegi Nazionala. Liburutegi Digitala.
* ↑ Iliberi y Granada,Espainiako Liburutegi Nazionala. Liburutegi Digitala.
* ↑ Granada y sus monumentos árabes

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Historiaren Errege Akademiaren webguneko biografia.
* (Gaztelaniaz):Jose Goñi Gaztambideren artikulua Príncipe de Viana aldizkarian, ISSN 0032-8472, 36.urte, 138-139 zk., 1975, 253-366 or.
* Datuak: Q21129880
* Multimedia: José Oliver y Hurtado / Q21129880
# Matienzo

Matienzo Karrantzako (Bizkaia) erdialdean dagoen auzoa da.

## Demografia

* Matienzoko biztanleria

## Ikus, gainera

* Enkarterri

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12263236
* Multimedia: Matienzo (Karrantza Harana/Valle de Carranza) / Q12263236
# Kristauaren ikasbidea

Kristauaren ikasbidea edo Astete Gaspar Astete Jesusen Lagundiaren partaide eta apaizak 1599an idatzi zuen Catecismo de la Doctrina Christiana katiximaren euskarazko bertsioa izan zen. Itzultzailea Damaso Legaz iruindarra izan zen. Liburuxka hau haurrei doktrina irakasteko erabiltzen zen.

## Lanaren oinarriak

Gaztelaniazko katixima hau, Astete, mendetan haurrei erlijioa irakasteko erabili zen bai Iberiar Penintsulan, tartean Hego Euskal Herrian, baita ere Hispanoamerikan. Hauxe zen lehen izenburua: Doctrina cristiana y documentos de crianza. Beste katixima ezaguna Jerónimo Martínez de Ripaldakoa zen.
Liburuxkaren helburua modu errazean kristau batek salbatzeko jakin behar duen oinarrizko kontzeptuak biltzea da. Katixima hau Kontrarreformaren ideiak zabaltzeko erabiltzen zen. Egitura erraza zen: galderak eta erantzunak. Horri esker buruz ikasteko metodo ona zen.
Logikoa denez, denborarekin jatorrizko testuan aldaketak egin ziren, batez ere Gabriel Menéndez de Luarcak (1742-1812) eta, geroago, Benito Sanz y Forés-ek (1828-1895).

## Euskarazko bertsioa

Itzulpena Iruinean egin zen. 1875an José Oliver y Hurtado apezpiku izendatu zuten. Gizon hau intelektuala eta historialaria zen. Haren iritziz haur euskaldunei doktrina euskaraz irakatsi behar zitzaien eta, horregatik, Asteteren euskarazko bertsioa agindu zuen. Itzulpena Damaso Legaz iruindarrak egin zuen, 1880an, Jose Lordaren moldiztegian. Liburuan erabilitako hizkuntza Legazena berarena zen eta horrek Iruñeko euskararen inguruko testigantza utzi digu.

## Erreferentziak

* ↑ https://klasikoak.armiarma.eus/idazlanak/L/LegazIkasbidea.htm

## Kanpo estekak

* Edizio digitala Klasikoen gordailuan.
* (Gaztelaniaz):Testua gaztelaniaz.
* Datuak: Q5709664
* Multimedia: Catecismo Astete / Q5709664
# Molinar

Molinar Karrantzako (Bizkaia) iparraldean dagoen auzoa da.

## Demografia

* Molinarko biztanleria

## Ikus, gainera

* Enkarterri

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12263760
# Pando (Karrantza)

    Artikulu hau Karrantzako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Pando (argipena)».
Pando Karrantza udalerriko hego-ekialdean dagoen auzoa da.

## Demografia

* Pandoko biztanleria

## Ikus, gainera

* Enkarterri

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12265492
# Paules

    Artikulu hau Karrantzako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Paules (argipena)».
Paules Karrantza udalerriko iparraldean dagoen auzoa da.

## Demografia

* Paulesko biztanleria

## Ikus, gainera

* Enkarterri

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12265636
* Multimedia: Paules (Karrantza Harana/Valle de Carranza) / Q12265636
# Presa (Karrantza)

Presa Karrantza udalerriko mendebaldean dagoen auzoa da.

## Demografia

* Presako biztanleria

## Ikus, gainera

* Enkarterri

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12266189
# Ranero

    Artikulu hau Karrantzako auzoari buruzkoa da; Guriezoko herriari gaitzat duena beste hau da: «Ranero (Kantabria)»
Ranero Karrantzako (Bizkaia) auzoa da, udalerriko iparraldean kokaturik dagoena. Bertan aurki daiteke Pozalaguako leizea.

## Demografia

* Raneroko biztanleria

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren arabera

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12266483
* Multimedia: Ranero, Karrantza/Carranza / Q12266483
# Rioseco (Karrantza)

Rioseco Karrantzako (Bizkaia) iparraldean dagoen auzoa da.

## Demografia

* Riosecoko biztanleria

## Ikus, gainera

* Enkarterri

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12266610
# San Ciprián

San Ciprián (ofiziala: San Cipriano) Karrantza udalerriko mendebalean dagoen auzoa da.

## Demografia

* San Cipriángo biztanleria

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren onomastika datutegia. Onomastika Batzordeak emandako irizpen eta gomendioa da, arau-mailarik gabea (Noiz kontsultatua: 2010-08-06).

## Ikus, gainera

* Enkarterri

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12266848
# San Esteban (Karrantza)

San Esteban edo San Esteban Karrantza Karrantza udalerriko erdialdean dagoen auzoa da.

## Demografia

* San Estebango biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* San Estebango dorrea, Mendiko dorrea izenaz ere ezaguna.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren onomastika datutegia. (Noiz kontsultatua: 2010-08-06).

## Ikus, gainera

* Enkarterri

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12266851
* Multimedia: San Esteban, Karrantza/Carranza / Q12266851
# Egur-ziza horilaranja

Egur-ziza horilaranja (Pholiota flammans) Strophariaceae familiako onddo espezie bat da. Mingotsegia da sukaldean erabiltzeko. Jangarritasuna polemikoa da, autoreen arabera.
Sinonimoak: Agaricus rheoides, Agaricus rhabarbarinus, Agaricus flammiger, Lepiota rhabarbarina, Dryophila flammans, Hypodendrum flammans, Pholiota sulphurea, Pholiota kauffmaniana.

## Deskribapena

Kapela: 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, sufre-hori kolore eder batekoa edo hori deigarri batekoa, erdigunea iluntxoagoa du, hasieran hemisferikoa, ganbila ondoren; azala hezea du eta kolore horiko ezkata tentez estalita dago.
Orriak: Hasieran horiak, gero laranja-herdoil bizi kolorekoak, meheak, nahiko estu, Itsatsiak edo libreak.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: 3 - 7 x 0,5 - 1 cm-koa, horia, zilindrikoa, hondo horiaren gainean ezkata horiz estalia, eraztunetik oinaren oinarriraino doazenak, betea, gero barnehutsa. Goialdean dagoen eraztuna ere ezkatatsua da.
Haragia: Lodia, horia, okre bihurtzen da ebakietan; errefauaren usain ahulekoa, eta zapore mikatzekoa.
Etimologia: Pholiota terminoak belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. Flammans epitetoa latinetik dator, "flammans" hitzetik, alegia, sukoia, sutsua, zuzko. Bere kolore biziengatik.

## Jangarritasuna

Ez da jateko modukoa, garratza delako.

### Nahasketa arriskua

Beste Pholiota hori eta ezkatatsuekin nahas daiteke, Pholiota adiposa bezalakoekin, honen kapela muzilagoduna da eta handiagoa da.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, ale ugariko taldetan , sortak osatuz, usteltzen ari diren koniferoen motzondo edo egurretan. Nahiko urria.

### Banaketa eremua

Europa, Errusia eta Japonia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 409 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 348 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 115 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa.. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 256 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Pholiota flammans: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1409447
* Multimedia: Pholiota flammans / Q1409447
nddoak]]
# Sangrices

Sangrices Karrantza udalerriko mendebaldean kokatuta dagoen auzoa da.

## Geografia

Mendebaldean Lanestosako udalerria, hegoaldean Arabuste auzunea eta Pico Basero mendia, ekialdean Treto, Ancides eta San Ciprian, hego-ekialdean Presa eta iparraldean Peña del Moro (776 m) eta Peña del Mazo mendiak (821 m) mugakide ditu.

## Demografia

* Sangricesko biztanleria

## Ondarea

* San Julián eta Santa Basilisa eliza errenazentista nabarmentzekoa da, 1642an Bartolomé de la Dehesa harginak egindakoa. XVII. mendearen bukaerako erretaula barroko ederra ere badago.
* Sangricesko dorrea

## Ikus, gainera

* Enkarterri

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren arabera

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12266963
* Multimedia: Sangrices / Q12266963
# Emilia Epelde

Emilia Epelde (Bilbo, 1960), arte-galerista eta ekintzaile bizkaitarra da. Deustuko Unibertsitatean psikologia klinikoan graduatu zen, eta ekintzaile bezala zenbait proiektu atera izan ditu aurrera Bilbon, artearekin lotuak neurri handi batean.

## Ibilbide profesionala

1992an arte galeria ireki zuen Mikel Mardaras artistarekin batera, Bilbo Zaharrean, La Brocha izenekoa, Conde Mirasol kalean. Guggenheim Museoa ireki ondoren, 2001ean, aldatu zen lekuz museoko inguruetara, Abandoibarra auzora, eta Epelde & Mardaras izena hartu zuen galeriak. Geroago, 2009. urtean, artearen negozioa ondo ez zebilela eta, Alde Zaharreko etxean Pintxos & Arts ekitaldiak antolatzen hasi zen, etxean egindako janaren inguruko topaketa batzuk.
2020ko Covid pandemiaren garaian, joskintzari ekin zion, modako arropa diseinatu eta pertsonalki egiteari. Hortik abiatuta, 2023an boutique eta kafetegi aldi berean zen lokala ireki zuen La Brocha zaharra egon zen toki berean, Contenedor izenekoa. Arte elementu bat ere jarri zuen toki horretan, zenbait artistaren lanak jarri zituelarik apaingarri, horiek ere salgai (adibidez, José Luis Zumeta, Ramón Zuriarrain, Santos Iñurreta edo Alfonso Gortazarren lanak).

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Vázquez, Sarai. (2022-08-07). «Restaurantes en Bilbao (Epelde): El desconocido restaurante en un piso de Bilbao lleno de arte y comida casera» El Correo (Noiz kontsultatua: 2024-12-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) Melchor, Virginia. (2023-03-08). «El sorprendente bar-tienda donde todo se vende y se disfruta» El Correo (Noiz kontsultatua: 2024-12-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q129613288
# Santecilla

    Artikulu hau Karrantzako auzoari buruzkoa da; Mena Haraneko herria gaitzat duena beste hau da: «Santecilla (Burgos)»
Santecilla Karrantzako (Bizkaia) iparraldean dagoen auzoa da.

## Geografia

Ipar-mendebaldean Ranero auzoa, izen bereko mendia (729 m) eta Pozalaguako leizea, hego-mendebaldean Rioseco eta La Cadena, hegoaldean Bollain auzunea, hego-ekialdean Biañez eta ekialdean Paules eta Las Llamas mugakide ditu.

## Demografia

* Santecillako biztanleria

## Ondarea

Iglesia de Santa Zezilia eliza barrokoa, San Joan Bataiatzailearen kapera inguratzen duen burdin hesi nabarmena daukana, bai eta margo interesgarriak ere.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren arabera

## Ikus, gainera

* Enkarterri

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12267015
# Carmen Cervera

María del Carmen Rosario Soledad Cervera y Fernández de la Guerra Thyssen-Bornemiszako baroisa alarguna (Bartzelona, 1943ko apirilaren 23), modelo eta aktore izan zen filantropo katalan bat da. Gaur egun, oso ezaguna da bere bildumagile jardueragatik eta Tita Cervera deitzen dio jendeak, nahiz eta Carmen Thyssen-Bornemisza ezkondu zeneko izena erabiltzen duen. Suitzako nazionalitatea du.

## Miss Espainiatik baroisara

Aita, Enric Cervera Anfruns i Manent, katalana zen eta ama, María del Carmen Fernández de la Guerra y Álvarez (Madrilen hil zen 1992/02/22an), Los Arcos-en (Nafarroa) jatorria zuen, non udak ematen zituen neskatoa zenean. Bertan, Kultura Etxeak bere izena dauka, eta haren inauguraziora joan zen 2000. urtean.
Carmen-ek Bartzelonako hainbat ikastetxe pribatuetan ikasi zuen eta gero Londresen.
1961. urtean, Miss Espainia lehiaketan irabazi zuen, Miss Katalunia bezala parte hartuz eta Miss Unibertso lehiaketan hirugarrena izan zen.
Miss Unibertso-ko parte hartzeari esker, Carmenek Hollywoodera joateko aukera izan zuen.
1965. urtean Lex Barker aktorearekin ezkondu zen, bere Tarzanen pelikulengatik famatua.
1972an alargun gelditu zen Lex Barker bihotzekoak jota ustekabean hil zenean New Yorken.
1975ean, Venezuelako playboy eta zinema produktore Espartaco Santoni ezagunarekin harremanak hasi zituen.
1981ean bere hirugarren senarra ezagutu zuen, Hans Heinrich Von Thyssen baroia, nahiz eta 1985. urtearen amaiera arte bere emaztea ez izan, Denise Shorto aurreko emaztearekin zeukan liskarragatik.
* Datuak: Q433144
* Multimedia: Carmen Thyssen / Q433144
# Theo van Gogh (arte-merkataria)

Theodorus "Theo" van Gogh (Groot-Zundert, 1857ko maiatzaren 1a - Utrecht, 1891ko urtarrilaren 25a) herbeheretar arte-merkataria izan zen.
Vincent van Goghen anaia gazteena izan zen.
Hainbat urtez lan egin zuen Hagan Parisko Goupil et Cie merkatarien bulegoan. Brusrlasen bulegoetan hasi zen, gero Londresen egon zen, Hagara joan aurretik. 1884tik Parisen lan egin zuen. Eragin handia izan zuen arte garaikidearen sarreran eta inpresionisten ospean.
Vincent bere anaia miretsi zuen eta dirua eta pintura materiala bidali zizkion. Bi anaiek korrespondentzia mantendu zuten, baina Vincentek idatzitako gutunak bakarrik gordetzen dira. Theo bere anaia baino sei hilabete geroago hil zen.
Theo van Gogh zinemagilearen birraitona izan zen.
* Datuak: Q317188
* Multimedia: Theo van Gogh (art dealer) / Q317188
# Ambroise Vollard

Ambroise Vollard (Saint-Denis, La Réunion, 1866ko uztailaren 3a - Versailles, 1939ko uztailaren 21a) frantziar arte-saltzailea eta galerista izan zen.
Bere jaioterritik joan zen zuzenbidea ikastera Montpellierren eta Parisen. 1893an arte-galeria bat ireki zuen Parisen. Garai hartan ezezagunak ziren artista askori (Paul Cézanne, Aristide Maillol, Pierre-Auguste Renoir, Louis Valtat, Pablo Picasso, André Derain, Georges Rouault, Paul Gauguin eta Vincent van Gogh) erakusketak egitea eskaini zien eta laguntza eskaini zien. Argitaratzailea eta arte bildumagilea ere izan zen.
* Datuak: Q459041
* Multimedia: Ambroise Vollard / Q459041
# Jeanne Bucher

Jeanne Bucher (Guebwiller, 1872ko otsailaren 16a - Paris, 1946ko azaroaren 1a) Frantziako argitaratzailea izan zen.
1895an, Fridolin Blumerrekin ezkondu zen, Suitzako pianista bat. Eta harekin, bi alaba izan zituen: Bata Éve izenarekin, 1898an jaiota, eta bestea Sybille, 1901ean.
1902 ea 1922 artean, Estrasburgotik Suitzara joan zen, erizain ikasketak egiteko, liburuzain izan ondoren. Eta bigarren mundu gerran, erizain bihurtu zen Lyon.
Azkenean, Parisera joan zen bizitzera 1922an.
Vieux-Colombier antzokian idazkari gisa aritu zen lehenengo, eta gero Jean Budry liburu dendan.
Bere lehen galeria-denda ireki zuen 1925ean, Pierre Chareau erakusketako eranskin batean, Georges Hugnet idazle-editorea ezagutu zuenean. Bere lehenengo zintzilikak kubismoari eta bereziki Jacques Lipchitzen eskulturei eskainitakoak dira. Zailtasun ekonomikoek bere arte galeria saltzera behartu zutenean, Marie Cuttoli rue Vignonek antolatutako erakusketetan parte hartu zuen.

## Lana

Bera, bere lehenengo liburu galeria ireki zuen 1925an, Pierre Chareau erakusketako dendaren eranskin batean. Bere sariak kubismoari eskainitakoak dira, baina bereziki Jaques Lipchitzen eskulturei. Frantses zailtasunak bere arte galeria ixtera bultzatu zuenean, Marie Cuttolik antolatutako erakusketetan parte hartu zuen. 1936an, Jeanne Bucher berriro ireki zuen galeria bat apartamentu batean, patio baten atzeko aldean.
Bigarren mundu gerraren bitartez Rogi André argazkilariari lagundu zion, hau André Kertészen emaztea zen, beti ihes egin behar izan zuen bere jatorria judua zelako. Errefuxiatua izan zen Tourainen. 2004an Véronique Jaegerrek bere galeria berreskuratu zuen eta 2015ean izena aldatu zion “Galerie Jeanne Bucher Jaeger” izendatuz.

## Bibliografia

Jeanne Bucher: abangoardia galeria, 1925-1946: Max Ernstetik Staeletik, Christian Derouet eta Nadine Lehniren zuzendaritzapean, Estrasburgo - Paris, Musées de Strasbourg - Skira, 1994.
Agintaritzaren erregistroak: Nazioarteko Agintaritza Birtualaren Fitxategia. Nazioarteko Estandar Izena Identifikatzailea Frantziako Liburutegi Nazionala (datuak) Unibertsitateko Dokumentazio Sistema Kongresuaren Liburutegia Gemeinsame Normdatei Herbehereetako Errege Liburutegia Munduko Katua
Hiztegi orokorrei edo entziklopediei buruzko oharrak: Sortzaileen hiztegi unibertsala • Alsaziako biografiako hiztegi berria [artxiboa]
Arte Ederretako baliabidea: bildumagile historikoen eta kubismoaren saltzaileen aurkibidea
* Datuak: Q3175999
# Katia Granoff

Katia Granoff (errusieraz: Ка́тя Грано́фф; Mykolaiv, 1895eko uztailaren 16a - Paris, 1989ko apirilaren 16a) ukrainar jatorriko idazle eta arte-merkataria izan zen. Errusiar Iraultzatik (1917) ihesi heldu zen Parisa 1924an, eta hainbat arte-galeria zabaldu zituen han. Poesia idatzi zuen La colonne et la rose (1966, Zutabea eta arrosa, Frantziako Akademiaren saria), eta Anthologie de la poésie russe (1961, Errusiako poesiaren antologia) antologia argitaratu zuen. Azken horrek Georges Dufau saria jaso zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q3194127