# Sanmao

Chen Ping, ezizenez Sanmao edo Echo (Chongqing, Txinako Herri Errepublika, 1943ko martxoaren 26a - Taipei, Txinako Herri Errepublika, 1991ko urtarrilaren 4a) taiwandar idazlea, autobiografoa, eleberrigilea, itzultzailea, gidoilaria eta letragilea izan zen. Hogei liburu baino gehiago idatzi zituen, horietako asko autobiografikoak. Abestien letren eta zinemako gidoi baten egilea ere izan zen. Horrez gain, Mafalda txinera hizkuntzara itzultzeaz arduratu zen.

## Bizitza

Chen Ping 1943ko martxoaren 26an jaio zen Chongqingen, Sichuan probintzian. Chen Yiqing abokatu arrakastatsuaren eta Miao Jinlanen alaba zen. Senar-emazteen bigarren alaba zen, Chen Tianxin ahizparen ondoren, eta, bi neba gazteagoak zituen, Chen Sheng eta Chen Jie.
Japoniaren aurkako Erresistentzia Gerraren garaipenaren ostean, bere gurasoak Nanjingera joan ziren bizitzera, eta gero Taipéira, Txinako Alderdi Komunistaren aurkako Kuomintangen porrotaren ondorioz. Han, Taipéiko Chung Cheng Eskola Nazional Primarioan matrikulatu zen, eta 1954an Taiwango Probintziako Nesken Bigarren Eskolan onartua izan zen. Hor hurbildu zen literaturaren esparrua, eta hasi zen Penhui eta Literatura moderna aldizkariak irakurtzen, eta Portler, Emile Zola, Albert Camus eta Chen Yingzhen egileen lana ezagutzen.
Bere emakume irakasleetako batek, Gu Fusheng-ek, 1962ko abenduan Chen Ping-en artikulu bat bidali zion Literatura Modernoko Bai Xianyong editore buruari, eta hori mugarri bat izan zen osteko idazle bizitzan. Nahasmena izenburua zuen artikuluak Bai Xianyongek argitaratutako Literatura Modernoa aldizkariaren hamabosgarren zenbakian argitaratu zen, eta horrek animatu zuen Chen Ping idazten jarraitzera. Bai Xianyongek gogoratu zuen The Bewilderment mamu eta mamu istorio oso arraroa zela, eta ezohiko sentsibilitatea zuela edonon. Eleberriak Jennieren erretratua lana aipatzen zuen, Taipein eman zen AEBko filma.
Chen Ping egunkari eta aldizkarietara artikuluak bidaltzen hasi zen. 1963an, The Crown Magazine, Ilargiaren ibaia liburukia. Hu-ren Hiru Zatiak-en hauxe idatzi zuen: "fantasmen atzetik ibiltzea eta edertasun tragikoa sortzea gustatzen zait. Mamuak benetakoak bihurtzen direnean, ihes egiten hasten naiz".
Taiwanen hasi zuen Filosofia karrera Txinako Kultura Unibertsitatean. 1967an, Espainiara bidaiatu zuen hizkuntza ikastera. Gero, Madrilgo Unibertsitateko Arte eta Filosofia Fakultatean sartu zen. Hantxe ezagutu zuen bere lagun sentimentala izan zena, Jose Maria Quero, sasoi hartan Bigarren Hezkuntzako ikaslea zena.
Garai hartan Alemaniara bidaiatu zuen eta Alemaniako Hizkuntza eta Literatura Eskolan ikasi zuen. Bederatzi hilabete pasatuta, alemana irakasteko kalifikazioa lortu zuen, eta zeramika ikasten hasi zen. Gero, Ameriketako Estatu Batuetara joan zen, eta Chicagoko Illinoiseko Unibertsitatean ikasi zuen. Garai horretan, Ekialdeko Alemanian, Polonian, Jugoslavian, Txekiar Errepublikan eta Danimarkan ibili zen.
1971n itzuli zen Txinara, eta hantxe hasi zen Txinako Kultura Institutuko Alemana eta Filosofia Sailean irakasten, baita langile politiko eta profesionalentzako eskola berezietan lan egiten ere. 1972an, Espainiara itzuli zen, eta Jose Maria Quero espainiarrarekin hasi zen harremanetan, bera baino zortzi urte gazteagoa, ordurako soldadutza egina zuena eta urpekari profesional lizentzia zuena. 1974an ezkondu ziren Aaiunen, Espainiako Saharan.
Izena
Nahiz eta bere izena Chen Mao-ping izan, gaztea zelarik "Mao hori" (fonetikoa: jatorrizko hizkera, pinyin: mào) alde batera uzten hasi zen, beraz, Ching hutsaz geratu zen. Bere buruari ingelesez eman zion izena Echo izan zen, bere lehen letretan eta margolanetan erabili ohi zuen sinadura. La temporada de lluvias nunca viene lanaren arabera, Echo zen Gu Fusheng arte maisuaren ingelesezko izena.
Sanmaok 'hiru ile' esan gura du, eta komikietako pertsonaia batengandik hartu zuen goitizena, umezurtz ibiltari bat irudikatzen du eta. Izengoiti hori erabiltzen hasi zen bere lanak sinatzeko, mendebaldeko Saharan egin zuen egonalditik aurrera.

## Ibilbidea

1974ko urriaren 6an, Hotel de China izeneko lana Diario Lianhe gehigarrian argitaratu zen. Saharako basamortua ezkontza exotiko bat deskribatu zuen gehigarri horretan eta ordura arte argitaratutako gainerako artikuluen oso bestelakoa suertatu zen, eta horrek irakurle ugari erakarri zituen. Ordutik, haren lanak United Daily Supplement-en argitaratu zituzten, erregularki, eta, gero, hainbat liburukiren argitalpenetan bildu ziren, hala nola The Story of the Sahara, The Scarecrow eta The Crying Camel, mundu osoko txinatar komunitateko irakurleek harrera ona lortu zuen liburu sorta.
1975eko azaroan, Marokok Martxa berdea deiturikoa antolatu zuen, eta 1976ko otsailean, Espainiak Mendebaldeko Saharatik alde egin zuen. Sanmaok eta Jose bikoteak azkenean Mendebaldeko Sahara utzi eta Kanariar Uharteetara joan ziren bizitzera. Han, Kanaria Handiko Telde hiriko Playa del Hombre auzoan eta Tenerifeko Puerto de la Cruzen bizi izan ziren, eta hantxe jarraitu zuen txineraz idazten eta argitaratzen. Bere bizitzako esperientziak Diario del Sáhara, Diario de las Canarias eta Diario de ninguna parte egunkarietan jaso ziren. Argitaratutako lehen liburua, Cuentos del Sáhara, oso arrakastatsua izan zen txinatar irakurleen artean.
1979ko irailaren 30ean, Sanmaoren gurasoek alabaren bikotekidea ezagutzeko La Palma uhartera egindako bisitan, Jose Maria Quero hil egin zen La Fajana hondartzan urpeko arrantza egiten ari zela, Barlovento udalerrian, La Palma uhartearen iparraldean. La Palmako uharteko kabildoak begiratoki literario bat eraiki zuen 2014an inguru horretan, idazle txinatarraren omenez. Jose Maria Queroren (1951-1979) gorpuzkiak La Palmako Santa Cruz hilerrian daude, Sanmaoren pertsona miresleentzat gurtza leku bihurtu dena.
Gertakariaren ostean, San Mao Taiwanera itzuli zen aldi baterako gurasoekin bizitzera. 1981eko azaroan, Erdialdeko Amerikara eta Hego Amerikara bidaiatu zuen Taiwango editoreek eskatuta. Esperientzia horiek geroko idatzietan erregistratuak izan ziren. 1981etik 1984ra, hitzaldiak eman zituen Txinako Kultura Unibertsitatean, Taiwanen, eta buru-belarri idazteari ekitea erabaki zuen. Denboraldi batzuetan Amerikan bizi izan zen, baina noizean behin Kanaria Handian zuen etxera itzultzen zen.
1991ko urtarrilaren 4an, idazlea Taipéiko Beteranoen Ospitaleratua izan zen hiperplasia endometrial baten ondorioz. Pilularik hartu gabe lokartzea ezinezkoa zenez, pilulen dosiak etengabe handitu zituen. Azkenean, bere buruaz beste egin zuen 47 urterekin, nahiz eta bere familiak beti ukatu zuen bere buruaz beste egin izana.
1976tik 1991n hil zen arte, 20 liburu baino gehiago argitaratuak zituen idazle taiwandarrak, eta Mafalda komikia itzuli zuen, Quino umorista grafiko argentinarraren lana, gazteleratik txinerara.

## Sanmao eta Sahara

1970eko hamarkadaren hasieran, Sanmaok National Geographic aldizkarian Saharako basamortuari buruzko artikulu bat ikusi zuen, eta lagunei esan zien hara bidaiatu eta zeharkatu egin nahi zuela. 1976an, Las historias del Sáhara lan autobiografikoa argitaratu zuen, José María Querorekin batera Saharan bizitako esperientzietan oinarrituta. Liburua basamortuko bizitzaren eta maitasunaren kontakizuna izan zen, eta Sanmaok bere buua idazle autobiografiko definitu zuen, ahots eta perspektiba paregabearekin. Liburuak nahiko arrakasta lortu zuen Taiwanen, Hong Kongen eta Txinan, non bere lehen idatziak liburu batean jaso ziren, La temporada de lluvias nunca vuelve izenburupean argitaratua. Bitartean, idazleak idazten jarraitu zuen eta Saharan eta Kanariar Uharteetan bizitako esperientziak beste hainbat liburutan argitaratu ziren.
Sanmaoren liburuek batez ere atzerrian ikasi eta bizitako esperientziak jorratzen dituzte. Oso harrera ona izan zuten, Taiwanen ez ezik, Txinan ere, non gero irakurketa herrikoiak izaten jarraitu duten.
   "Nire ingurura begiratu nuen hondar mugagabera, haizeak deitoratu zuena, zerua goian, paisaia dotore eta lasaia", idatzi zuen "Saharako historiak" asteroko entsegu-bilduman, Aaiuneko aireportura lehen aldiz heldu zenean. "Iluna izan zen", jarraitu zuen, "mendebaldeko eguzkiak basamortua zikintzen zuen odol freskoaren gorria, edertasun mingarria. Tenperatura neguaren hasiera bezala sentitzen zen. Eguzki kiskalgarria espero nuen, baina horren ordez desolazio poetikoko zerrenda bat aurkitu nuen".
Bere saiakera eta poesia liburuetara eroan zuen esperientzia ugarietako bat izan zen, eta Taiwan eta Txinako emakume gazteen belaunaldiek bere prosan bere buruaz seguru zegoen neska gazte bat ikusi zuten, arau sozial kontserbadoreen urraketa ausart eta loriatsuak egiten zituena.
   "Sare sozialen aro garaikidean eta komertzializatutako feminismoan edonon agertzen bada ere, Sanmaoren autoikaskuntza lotsagabea eta gung-ho ahalduntzeko jarrerari aurreratu zitzaion", idatzi zuen Sharlene Teok, Britainia Handian bizi zen nobelagile singapurtarrak, Las Historias del Sáhara ingelesezko edizioaren sarreran. "Aldi berean," idatzi zuen Teok, "bere buruarengan duen konfiantza handia, bere isolamenduaren, malenkoniaren eta mundu mailako nekearen deskribapenek ahultzen dute".
Saiakerak, jatorriz, aldi berean argitaratu ziren Taiwango egunkari batean, eta bertako sahararren erretratua egiten zuten, belaunaldiz belaunaldi basamortuan bizi izan den herri nomada batena. Saharar herriak hamarkadetan erresistentzia armatuan borrokatu zuen herrialdeen aurka: Espainia 1970eko hamarkadaren erdialdera arte eta gero Maroko Mendebaldeko Sahara administratzen zuen, ekialdean Aljeria eta Mauritania mendebaldean Atlantikoko kostalderaino hedatzen den lurraldea.
Sanmaok gertutik ezagutu zituen saharar komunitateak, eta batzuetan begi kritikoa izan zuen bere ohitura batzuekiko, esaterako, ezkontzako zeremonia tradizionalarekiko, non helburua neska-lagun gazte baten birjintasuna bortizki hartzea zen. "Zeremonia horrela amaitu behar izatea deitoragarria eta barregarria zen", idatzi zuen Child Bride izeneko saiakera batean. "Zutitu eta inori agur esan barik irten nintzen".

## Estilo literarioa

Errealistatzat eta emozionaltzat jotzen dira Sanmaoren lanak, bizitzaren eta jakinduriaren jatorrizko itxurarekin. Haurtzaroan, argilunetan, gaztaroan eta helduaroaren hasieran, tristura bere idazkeraren funtsezko ezaugarri bihurtu zuen. Minarekiko sentiberatasun horri eutsi zion Sanmaoren pertsonaiak, eta eragin esanguratsua izan zuen haren osteko lanetan.
Bizitzaren errealitatetik abiatuta, Sanmaok pertsonaien izaera kontraesankorra eta bateratua erakutsi zuen hainbat alderditan. Bere lanek, bai prosan bai poesian, edertasun femeninoa eta fintasuna jasotzen dituzte.
Bere prosak, memorien eta fikzioaren artean mugitzen denak, dotorezia lakonikoa du, Beat poeten oihartzuna duena. "Leku ezberdin eta exotiko bat ezarri zuen, hondarrean gaztelu bat, irakurleek goza zezaten", adierazi zuen Carole Ho Hong Kongeko Txinako Unibertsitateko literatura irakasleak. "Taiwanen plazer materialistak nahiko mugatuak ziren une batean, zerbait ezberdina irrikatzen zuen, eta neska gazteenei erakusten zien ongi zegoela bakarra izateko".

## Bere lanari eta pertsonari buruzko iruzkinak

   "Sanmao ez da emakume ederra, gorputz altua, ile luzea, liburu bat eta boligrafo bat munduaren iruditik ibiltzen, gazte sendo eta bakartiak, gazteen xarmagatik, edozein kanpotar ebaluatzeko edozein irudimen egiteko ez da gehiegizkoa. Urte askoan, leku guztietan jendeak Sanmaori buruz hitz egin du, horietako irakurle bat naiz. Artea konkistaz existitzen da, benetako idazle honi, Sanmaori, inbidiaz". (Jia Ping´ao idazlea)
   "Esanahi ederra izango zuketen berba batzuk, bereizketa barik erabiltzeagatik, arruntak bihurtuko dira. Kalean dabiltzan mutil talentudunak eta neska talentudunak eredu dira; pantailan, emakume arrotzak askotan agertzen dira, eredu ere bada. Ez nion Sanmaori horrelako cursi titulurik gehitu gura, baina ez pentsa deskribatzeko ezer egokiagorik, emakume arrotza deitzen zaio oraindik. "Arrotz" hitzaren esangura positiboak "bakarra" izan behar du, Cihairen interpretazioaren arabera, hau da, buru altukoek, jarioa jarraitzeari uko egin zioten" (Liang Yusheng idazlea )
   "Pertsona askok Sanmao kritikatzen du, mundu txiki bateko ametsean baino ez zegoela pentsatzen du, ez ados. Funtsean, literatur sorkuntza pertsona baten sublimazio espiritualaren adierazpenik handiena da, eta halako emozioak sublima ditzake; horrek esan gura du halako maila duela, nire iritziz, espiritualki askoz ere altuagoa da beste idazle asko baino". (Hu Yinmeng aktorea)
   "Sanmaok bizitzari buruz zuen ikuspegia eta jende arruntarena desberdinak dira; berak adierazi zuen bizitzak bi forma dituela, haragiarena eta arimarena, heriotzaren ostean. Berak ere zentzuz aukeratu zuen bizitzako bigarren etapari jarraitzea, eta haren aukera errespetatu behar dugu, ez gaitezen tristeegi egon. Sanmaok bere buruaz beste egitea erabaki zuen, bere arrazoia izango zuen". (Ni Kuang idazlea)

## Zinema-gidoia

1990ean estreinatu zen Red Dust izeneko filma, Ho Yimek zuzendutako film dramatiko taiwandarra; japoniarren okupazioan pentsamolde independenteko idazle baten bizitza kontatzen du, japoniarrekin kolaboratzen duen gizon batez maitemintzen dena. Gidoia Sanmaoren lana zen. Golden Horse Awards sarietan hamabi saritarako izendatu zuten filma, eta zortzi irabazi zituen; besteak beste, film luze onenarena, zuzendari onenarena, emakumezko aktore onenarena, eta abar. Sanmao arrakastarik gabeko gidoi onenaren saria lortzeko lehiatu zen.

## Lanak
### Lan goiztiarra

* 1962 - Confusión/ Nahasmena, literatura modernoan, 1962ko abendua
* 1963 -Moon River en Crown , 19. liburukia, Número 6, 1963
* 1966- Ave del paraíso/ Paradisuko hegaztia Credit Newsen, 1966ko urtarrilaren 26a
* 1966 - La temporada de lluvias nunca vuelve/ Euri sasoia ez da inoiz itzultzen, 1966ko iraila. 16. zenbakia
* 1967- Autumn Love Central Dailyn, 1967ko urtarrilean
* 1967- A Monday Morning, 1967ko martxoaren 22ko alea
* 1967- Anthony My Anthony 1967ko ekaina, Lion Lion Art, 4. zenbakia

### Liburuak (gaztelaniaz)

* 2016- Diarios del Sáhara/ Saharako egunkariak, Rata argitaletxea, ISBN: 978-84-944891-7-4
* 2017 - Diario de las Canarias, Rata argitaletxea, ISBN: 978-84-16738-09-0
* 2019 - Diario a ninguna parte, Rata argitaletxea, ISBN: 978-84-16738-07-6

### Prosa

* 1976- La historia de Sáhara, Taipéi, Crown magazine
* 1976- La temporada de lluvias nunca llega, Taipéi, Crown magazine
* 1977- Notas de espantapájaros, Taipéi, Corona,
* 1977- Camello Llorando, Taipéi, Corona.
* 1979- Gentle Night, Taipéi, Crown magazine.
* 1981- Volver, Taipéi, Corona
* 1981- ¿Cuánto sabes en sueños? Taipéi,Crown magazine
* 1982- Miles de montañas al otro lado, Taipéi, United Press
* 1983- Give You A Horse,Taipéi, Crown magazine
* 1985- Allure, Taipéi, Crown magazine
* 1985- Talk, Taipéi: Crown magazine
* 1985- Caprice, Taipéi, Crown magazine
* 1987- My Baby,Taipéi, Crown magazine
* 1988- La risa en el aprendizaje, Taipéi, Crown magazine
* 1990- Rolling Red Dust, Taipéi,Crown.
* 1991- Estimado San Mao, Taipéi, Crown.
* 1993- My Happy Paradise, Primera edición, 1993ko urtarrila.
* 1994- Lirio de la meseta, Taipéi, Corona.
* 1994- My Soul Rides on Paper Back, 2001eko urtarrilean 1. edizioa

### Artikuluak

* "Lágrimas y risas durante tres años" ("Dirt · Cow", Taipéi: Young Lion Cultural Enterprise, 1985eko ekaina) filmerako idatzia.
* "¿Por qué me ganas?/ Zergatik irabazten didazu?" (Lianhe Bao 1984ko maiatzaren 25a)
* "Reading and Love" ("Cuando tengo 20 años/ 20 urte ditudanean", Taipéi: Crown Publishing, 1988ko abuztua)
* "Happy" (Taipéi: Hanyi Seyan Cultural Enterprise, 1989ko apirila)
* "Una carta a Chai Ling: cómo andar por el camino errente" (Lianhe Bao · Jiangsu gehigarria, 1990eko apirilaren 7a)

### Audioliburuak

* 1987- San Mao Storytelling, 1987ko martxoko lehen edizioa
* 1987- Lluvia de meteoritos, 1987ko uztaileko lehen edizioa
* 1989- Reading the Earth, 1989ko uztaileko lehen edizioa

### Itzulpenak

* "Las muñecas miran el mundo (I)" (komikia) 1980ko otsaileko lehen edizioa espainieratik itzuli zen
* "Las muñecas miran el mundo (II)" (komikia) 1980ko otsaileko lehen edizioa espainieratik itzuli zen
* "Canción de la Isla Orquídea" Ding Songqing Cura (P. Barry Martinson) 1982ko ekainaren hasierako originala, ingelesezko bertsiotik itzulia.
* La historia de Qingquan P. Barry Martinson 1984ko martxoko lehen edizioaren jatorrizko itzulpena
* "Luz instantánea/ Bat-bateko argia" P. Barry Martinson 1986ko urtarrileko lehen edizioaren jatorrizko itzulpena

### Abestien hitzak

* Álbum: Echo San Mao Works No. 15
* "No decir adiós," Yi Qing ( Lee Tai-Hsiang ) Qu Li Jinling , Hong Qiao , Steven Liu , Xiao cuentas㛤 , Feng Fei-Fei , Tracy , Jiang Ling , de Ye Ai Ling , Zhao Wei , Lilian Lee , Chang Hui-mei
* "A la luz del día Boulevard" Lee Tai-Hsiang abestia Lee Tai-Hsiang, Chyi Yu , Cheng Sing
* "Olive" Li Taixiang canción YANG Zu junio PLAY, Chyik ospetsu ein zuen
* "Pista exterior" Li Taiming arreglista musical Vincent Tan Michelle Phan , Chyi Sing Sanmao VO
* "Misión" Weng Xiaoliang, Chen Zhiyuan, arreglista Pan Yueyun, Qi Yu abeslariak
* "Esta vida", también conocido como "las siete en punto," Jonathan Lee abestia, arreglista Vincent Tan Sing Chyi Wang Xinlian koroa
* "Volando" por Li Zongsheng, arreglado por Chen Zhiyuan, Pan Yueyun
* "Mariposa Xiao Meng", Chen Zhiyuan / arreglista Pan Yueyun
* "Desierto" Li Taixiang / Arreglista Qi Yu eta San Maoren abestiaren kantaria
* "Este mundo" Li Taixiang / Arreglista Qi Yu abeslaria
* "Yang" Chen Yangqu / Arreglista Qi Yu San Maoren abestiaren kantaria
* "Habla contigo mismo" por Li Taiming, Chen Zhiyuan, arreglista Pan Yueyun, Qi Yu abslariak
* "Distancia" Wang Xinlian, Chen Zhiyuan, arreglista, Pan Yueyun eta San Maoren abestiaren kantaria
* "Meng Tian" de Weng Xiaoliang, Chen Zhiyuan, arreglista Pan Yueyun y Qi Yu, Chen Shuhua , 1994
* "Cuando todavía decir" Liang Wern Fook canción Pan Ying Yuan Chang Lin Hui Pingek egin zuen ospetsu
* "La vida es una especie de avance en verano"
* Ese hombre
* "Si hay otra vida"
* Sé una mujer 100%
* Jacob Ladder
* Paisaje en un sueño
* Diálogo

## Sariak eta aintzatespenak

* Bere poemarik ezagunena, El olivo de los sueños/ Ametsen olibondoa, hainbat kanturen gaia izan da.
* 2013an Local 9 hard rock talde espainiarrak abesti bat konposatu zuen Sanmaoren bizitzan eta Jose Maria Quero espainiarrarekin izan zuen harremanean oinarrituta, "Sólo puedo anidar en ti" izenburupean.
* 2016ko irailean, Kanariar Uharteetan estreinatu zen idazlearen bizitzari buruzko lehen dokumentala, San Mao, la vida es el viaje izenburupean, Susi Alvarado ezizenez ezaguna den Maria Jesus Alvarado Benítez zinemagile kanariarraren lana, eta urte horretako abenduan eman zuten Txinan eta Taiwanen.
* 2018an, La Palmako uharteko kabildoak ibilbide turistiko bat bultzatu zuen, idazlea bere senarrarekin batera uhartean egon izana gogora ekartzen duena.
* 2019an, Sanmaori New York Times Overlooked poststuary obituary feature saria eman zioten, Las Historias del Sáhara liburuarengatik. Hainbat belaunalditan zehar egindako lana goraipatu zuten, arau kultural kontserbadoreen independentzia gura duten Taiwango eta Txinako gazteak inspiratuz.
* 2019ko martxoaren 8an, Sanmaoren "Batek gutxienez amets bat izan behar du, beraz, indartsua izateko arrazoi bat dago" esaldia Google Doodle-n agertu zen, Emakumearen Nazioarteko Egunari buruzko gaiarekin.
* 2019ko martxoaren 26an, Googleren hasierako orrialdeak oroitzapenezko zirriborro bat jarri zuen, idazle txinatarraren 76. urtebetetzea zela eta.
* 2020ko urrian, Marta Arribasek eta Ana Perez de la Fuentek zuzendutako Sanmao: la novia del desierto filma estreinatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ «España reencuentra a San Mao, la autora que nos amó y dio a conocer en China» La Vanguardia 2016-12-08.
* ↑ Writer: Chen Mao-ping (Sanmao). Ministry of Culture (Taiwan), Ministerio de Cultura (Taiwán).
* ↑ Autora superventas: Chen Mao-ping (Sanmao). Ministry of Culture (Taiwan), Ministerio de Cultura (Taiwán).
* ↑ Vidales, Raquel. (2016-10-29). Sanmao: cuando China amó a España. ISSN 1134-6582..
* ↑ «El mirador literario dedicado a Sanmao ya es una realidad» El Apurón 2014-06-15.
* ↑ Ahora, La Palma. (2013-07-22). «Mirador literario dedicado a Sanmao en La Fajana» ElDiario.es.
* ↑ Sanz, David. (2017-09-03). «La tragedia que hundió para siempre la vida de San Mao» Diario de Avisos.
* ↑ Time, El. «Recuerdan la memoria de José María Quero con una intervención en el cementerio capitalino» El Time.
* ↑ Adiós Quino, por siempre Mafalda. .
* ↑ PRENSA, SUA. (2018-11-11). «Cuando San Mao tuvo la casa más bonita del desierto» Medium.
* ↑ Ocaña, Javier. (2020-10-08). «Una mujer apasionante» EL PAÍS.
* ↑ «Susi Alvarado estrena su documental sobre ‘San Mao’» Canarias7 2020-12-25.
* ↑ María Jesús Alvarado recupera la historia de la escritora asiática San Mao en ‘San Mao: la vida es el viaje’ – CIMA – Asociación de mujeres cineastas y de medios audiovisuales. .
* ↑ «Beijing acoge primera proyección de documental sobre la prestigiosa escritora San Mao_CCTV.com Español_央视网(cctv.com)» espanol.cctv.com.
* ↑ «Un documental recuerda la etapa española de la famosa escritora china San Mao | Spanish.xinhuanet.com» spanish.xinhuanet.com.
* ↑ Press, Europa. (2018-12-12). «Sanmao, la popular escritora china que desde Canarias hizo viajar a sus paisanos a través de sus libros» www.europapress.es.
* ↑ Ahora, La Palma. (2018-10-17). «La ruta turística de Sanmao abre nuevos mercados emisores de turistas como China» ElDiario.es.
* ↑ Martínez, Beatriz. (2020-10-08). «'Sanmao: la novia del desierto': tras los pasos de la leyenda china del Sáhara» elperiodico.
* ↑ País, Ediciones El. «Sanmao: la novia del desierto | Cartelera de Cine EL PAÍS» Cartelera.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q708679