# Pepita Mitxelena Lekuona

Pepita Mitxelena Lekuona (Oiartzun, 1938ko martxoaren 28a) Sendabelarretan aditua, etxekoandre eta baserritarra.

## Bizitza

Ergoiengo Maradi baserrian jaio zen Pepita, Juan Luis Mitxelena eta Joxepa Lekuonak sortutako familian. Guztira zazpi anai-arreba izan ziren: Agustin, Iñaxi, Inazio, Juanito, Maria Jesus -Pepitaren bikia- eta Maurixi. Pepita bere ahizpa bikia baino bost minutu geroago jaio zen. Senide guztiak aitaren laguntzarekin jaio ziren, bera baizen emagin lanak egin eta zilbor-hestea eten ziona.
Maradi baserria Oiartzungo Ergoien auzoko mendialdean dago eta Pepitak komunio handia egin arte (12 urte bitarte) eskolak jasotzeko aukera izan zuen: Zulatxipiko bordan lehenik eta Añakin ondoren, garaiko mendi eskola biak ere.
Pepitak bizitza osoa eman du Maradi baserrian, Maria Jesus ahizpa bikiarengandik aldendu gabe. Hark bezala, txikitatik hasi behar izan zuen baserriko lanetan eta mendialdean sortzen ziren lanei erantzuten ere bai. Baserritarra eta etxekoandre izaki, jaiotetxeak erakartzen zuen. Hala, ezkondu ondoren ere bertan bizitzen jarraitzeko erabakia hartu zuen. Gauzak honela, etxeko zuen Maria Jesus, etxeko haren familia bera ere. Bien seme-alabak beraz, elkarrekin haziak dira, senidee izango balira bezala.
Ahizpa baino 11 urte beranduago ezkondu zen, 1969ko abuztuaren 23an. Senarra Klemente Martin Martin izan zen eta hiru seme-alaba izan zituzten: Juan Luis, Aurkene eta Idurre.
Bi ahizpek etxeko zereginak elkarren artean naturalki banatu dituzte, norberaren nahi edo gaitasunaren arabera, alegia. Baina egia dena da, egiteko hau honek eta beste hura berriz, besteak, bi ahizpen artean etxeko premia gehienak asetzeko gai izan direla. Aita, bestalde, teknologietan trebea zuten eta honek ere asko laguntzen zien. Adibidez, gai izan zen uraren indarraz baliatuz, dinamo txiki baten bidez etxerako argia jartzeko. Ama, berriz, sendabelarretan aditua eta sendalaria zen. Belar eta errezoen bitartez pertsonak sendatzen zituen eta baita etxeko abere eta animaliak ere. Maria Jesus abila zen joste lanetan. Familiako kideentzat jantziak prestatzen zituen. Pepita, berriz, sukaldari aparta zenez, sukaldatzen zuen eta etxeko guztien sabelak goxatzeaz arduratzen zen. Hori gutxi ez eta, etxekoen ile apaintze lanak ere egiten zituen. Gaztetan brodatzen ikasteko aukera ere izan zuen. Baserri lanetan biak elkarrekin aritzen ziren gehienetan, etxeko zein auzokoenetan beharrezkoa zenean.

## Sendabelarretan aditua

Esan dugun bezala Maria Jesus ahizparekin partekatu duen beste arloa sendabelarrarena izan da. Sendabelarretako jakinduria gurasoengandik jaso zuten biak, bereziki amarengandik. Urrutitik datorkie jakintza eta biak jarraitu dute herri-medikuntza tradizioarekin. Pepita eta Maria Jesus Mitxelena Lekuona, sendabelar zale bezala egin ziren ezagun, ospe handia hartuz. Animaliak sendatzeaz gain, pertsonak sendatzen ere ikasi zuen.
Ana Galarragak jaso zuen Pepitak eta Maria Jesusek 2001ean azaldutakoa, Elhuyarreko Zientzia arloko blogean:
   “Inguruko jendeak ongi ezagutzen gaitu. Batzuk belar jakin baten bila etortzen dira eta beste batzuk, berriz, beren gaitza sendatzeko zein tratamendu egin behar duten galdetzera". Sendabelarren eragina ez dago zientifikoki frogatua, baina erremedio horiei esker jende asko sendatu dela diote. Ingurukoek ezagutzen dituzte eta beraiek emandako ezerk ez diela kalterik egingo badakitenez, fidatu egiten dira”.
Ukenduak Pepitak prestatu ohi izan ditu, batez ere sukaldean ahizpa baino gehiago aritu izan delako beti, ziur asko.
Hala ere sendabelarrak baratzean hazteaz eta zaintzeaz bi ahizpak ardurantzen dira: Belarrak erein, bildu, lehortu eta poltsetan prestatzen dituzte erabiltzeko. Laguntza eske etortzen diren guztientzat badute erremedioa. Eta transmisio lanetan ere batak nahiz besteak parte hartzen du. Izan irrati edo telebista, izan beste hainbat ekimen herrikoietan, askotan agertu dira eurak dakitena erakusten. Beti beren bihotzak zabalik. Beti beren gogo-buru-begiak argi.

## Erabilitako bibliografia osagarria

* Oiartzun 1984 urtekaria. (30-33) “Maraiko Joxepa. Errimedikuntzan eta sendabelarretan oso trebea” Mariano Ostolaiz eta J.M. Sanzberroren idatzia.

## Erreferentziak

* ↑ Ana, Galarraga Aiestaran. (2001-05-20). «Sendabelarrak: Naturaren farmazia aberatsa» Zientzia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-26).
* ↑ «Xabier Aierdi, “Intxixu”» Euskal Herriko sendabelarrak 2016-02-09 (Noiz kontsultatua: 2024-11-26).
* ↑ https://books.google.es/books/about/Zilarrezko_aitzurra.html?id=6DQQjwEACAAJ&redir_esc=y
* ↑ eitb. (2014-12-04). Mari Jesus eta Pepita, bizitza osoa sendabelarrak biltzen. (Noiz kontsultatua: 2024-11-26).
* ↑ (Ingelesez) «2015 Urtekaria by Oiartzungo Udala - Issuu» issuu.com 2016-07-30 (Noiz kontsultatua: 2024-11-26).
* ↑ «Historia» Euskal Herriko sendabelarrak 2016-02-09 (Noiz kontsultatua: 2024-11-26).
* ↑ https://www.eusko-ikaskuntza.eus/PDFAnlt/folkl/047067137r.pdf

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131335546