OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kristau barrutia (Jerusalem)

Kristau barrutia, arabieraz: حارة النصارى, Ḥārat al-Naṣārā, hebreeraz: הרובע הנוצרי, Ha-Rova ha-Notsri, Jerusalemgo Hiri Zaharreko lau barruti historikoetako bat da eta Hiri Zaharraren ipar-mendebaldeko izkinan dago. Usadioz, izena kristauen bizilekua izateagatik du.
Gainontzeko hiru barrutiak Judu barrutia, Musulman barrutia eta Armeniar barrutia dira.

## Iruditegia

* Kristau barrutia.
* Datuak: Q1391891
* Multimedia: Christian Quarter, Jerusalem / Q1391891
# Hilobi Santuaren eliza

    Artikulu hau Jerusalemgo elizari buruzkoa da; Torres del Ríoko eliza gaitzat duena beste hau da: «Hilobi Santuaren eliza (Torres del Río)»
Hilobi Santuaren eliza edo Hilobi Santuaren basilika (ekialdeko kristauek Berpizkundearen eliza deitua) Jerusalemgo Hiri Zaharreko auzo kristauan dagoen eliza da.
Hilobi Santua. Jerusalemen, Kristoren hilobian eta Kalbarioan eraiki ziren monumentuei eman ohi zaien izena da. IV. mendetik aurrera kristauak hara joan dira erromesean. Egun Eliza ortodoxoak, Antzinako Ekialdeko Elizek eta Erromatar Eliza Katolikoak partekatua da. Anglikanoek, antitrinitarioek eta protestanteek, berriz, batzutan baino ez dute erabiltzen
II. mendearen hasieran Afroditaren tenplua izan zen baina Konstantino I.ak 325/326an eliza eraikitzeko agindua eman zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Kochav, Sarah. (1995). «The search for a Protestant Holy Sepulchre: the Garden Tomb in nineteenth-century Jerusalem» The Journal of Ecclesiastical History.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q187702
* Multimedia: Church of the Holy Sepulchre (Jerusalem) / Q187702
# Natibitatearen eliza

Natibitatearen eliza Betleemen dagoen eliza da. Eten gabe mezak izan dituen munduko elizarik zaharrena da.
Konstantino I.ak 327an eliza eraikitzeko agindua eman zuen, Jesus Nazaretekoaren ustezko jaiolekuan. Eraikina 339an amaitu zuten baina VI. mendeko Samaritarren matxinadetan su hartu zuen. 565ean bizantziar agintariek jatorrizko eraikina berreraiki zuten.
Egun Eliza ortodoxoak, Armeniako Eliza Apostolikoak eta Erromatar Eliza Katolikoak partekatua da. 2012an UNESCOk Gizateriaren Ondare (arriskuan dauden tokien zerrendan) sailkatu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Charley, William. (1902). The Holy City, Athens and Egypt. , 150 or..
* ↑ Bailey, Betty; Bailey, J. Martin. (2003). Who Are the Christians in the Middle East?. .
* ↑ Cohen, Raymond. (1990). Conflict and Neglect: Between Ruin and Preservation at the Church of the Nativity. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q194504
* Multimedia: Church of the Nativity (Bethlehem) / Q194504
# Parabola (literatura)

Parabola, (grezieratik, parabole, konparazioa), narratibaren azpigeneroa da. Parabolak ipuin laburrak izaten dira, helburu didaktikoa duten ipuin laburrak. Protagonistak pertsonak izan ohi dira, ez animaliak, alegietan bezala.
Kontaera figuratu batean oinarritzen dira. Esplizitua ez den parekotasunez edo antzekotasunez ikaskizun batera bideratzen dute entzulea edo irakurlea. Esentziaz, kontaera sinboliko batean edo ikuspen sinesgarri batean oinarrituta dagoen konparaketa da.
Bibliako, Ebanjelioetako pasarte batzuk, parabolak dira.

## Adibideak

Bibliako, Ebanjelioko pasarte batzuk parabola ezagun bilakatu dira:
* "Seme hondatzailearen parabola".
* "Samariar onberaren parabola".
* "Gizon aberatsa eta Lazaro txiroaren parabola".
* "Garia eta irakaren parabola".
* "Hamar birjinen parabola".
* "Talentuen parabola".
* "Ardi galduaren parabola".
* "Kristal hautsiaren parabola".
* "Fariseu eta publikanoaren parabola"
* "Ereilearen parabola".

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Literatura Terminoen Hiztegia
* ↑ Aurrekoetxea, G. eta Videgain, X.: "Haur prodigoaren parabola" Ipar Euskal Herriko 150 bertsiotan. 2004

## Ikus, gainera

* Alegia.
* Anekdota
* Exemplum.
* Jesus Nazaretekoaren parabolak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q208555
* Multimedia: Parables of Jesus Christ / Q208555
# Operación Ogro

Operación Ogro 1979an Gillo Pontecorvok zuzendutako film bat da, Eva Forestek, Julen Agirre ezizenez, idatzitako izen bereko liburuan oinarritua.
Filmak David di Donatello Saria lortu zuen.

## Sinopsia

* Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Ogro operazioa ETAk 1973ko abenduaren 20ean egindako atentatua izan zen, noiz Luis Carrero Blanco orduko Espainiako presidente eta Francisco Francoren ordezkaria erail zuen. Filmak ekintzaren gorabeherak azaltzen du.

## Pertsonaiak

* Gian Maria Volonté: Izarra
* José Sacristán: Iker
* Ángela Molina: Amaiur
* Eusebio Poncela: Txabi
* Saverio Marconi: Luque
* Georges Staquet: eraikitzailea
* Nicole Garcia: Karmele
* Féodor Atkine: José María Uriarte (Joseba)
* Estanis González
* Agapito Romo: Carrero Blanco
* José Manuel Cervino: esne saltzailea
* Ana Torrent: neska euskalduna

## Kanpo estekak

* Imdb webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q2628802
# Dragoitxo arrunt

Dragoitxo arrunta edo Herensugetxo arrunta (Tarentola mauritanica), eskualde Mediterraneoan kausitzen den narrasti txiki bat da. Iberiar penintsulatik ekialderantz, Joniako uharteetaraino, kontinentearen ondoko aldean eta Kretaraino hedatzen da. Kanariar uhartetan eta Afrika iparraldean ere aurkitzen dugu. Bizkaieraz Erube-a izendatuta
Euskal Herrian zabaltzen ari den espezie bat da, batez ere kostaldetik gertu, eta puntu batzuetan ugaltzeko gai dela ikusi da.

## Itxura

15 cm-rainokoa da buztana barne, baina askotan txikiagoa. Gorputz eta buru zapalekoa, geko sendo eta piporra da. Hatzetan itsaskorrak diren kuxinak dituzte. Oin bakoitzaren hirugarren eta laugarren behatzak kurbatuak diren azkazal motzez hornituak daude.
Gorputzak eta isatsak gailur irtenak dituzte; hauek gorputzari itxura nahiko arantzatsua ematen diote. Kolorazio aldakorra, baina orokorrean arreska edo gris arreska isatsean garatuagoak diren banda ilunekin izaten da.

## Ohiturak

Kostaldeko zonalde lau, bero eta idorretan aurkituta, eskualde batzuetan barrurantz hedatzen da; Iberiar penintsulan esate baterako. Sarritan harrizko horma, hondakin, uharri, labar, enbor-mordo, kanpoko pareta eta eraikuntzetako teilazko teilatuetan kausitzen da. Etxeetan lanparek erakarritako intsektuak ehizatzen ikusten dira. Askotan ere, lotsatiak ez direnez, egoitzetan sartzen dira; horregatik batzuetan fardeletan ezkutatzen dira eta garraiatuak izaten dira bere zonaldetik urrun agertuz.
Tenperatura 15 °C baino altuagoa bada gauez oso aktiboa da baina baita egunez ere urteko sasoirik hotzenetan.
Erraztasun handiz gora egiten du, baita arroka irtenen gainetik ere; gorputza azaletik hurbil mantentzen da eta hankak alboetarantz botatzen ditu. Hatzak gorantz igo daitezke bere kuxin itsaskorrak babesteko erabiltzen ez direnean.

## Bariazioa

Oso gutxi Europan.

## Erreferentziak

* ↑ Erube «».
* ↑ Erube «».
* ↑ Alkorta Miranda, Egoitz, Sanz-Azkue, Iñaki. (2017). Hernaniko eta inguruetako anfibioak eta narrastiak. Aranzadi Zientzia Elkartea, 95 or. ISBN 9788494556067..

## Ikus, gainera

* Hemidactylus turcicus
* Phyllodactylus Europaeus
* Cyrtodactylus kotschyi

## Kanpo estekak

* Tarentola mauritanica. Eusko Jaurlaritza, Euskadiko Naturari buruzko informazio sistema.
* Datuak: Q901720
* Multimedia: Tarentola mauritanica / Q901720
* Espezieak: Tarentola mauritanica
# Pasang Temba

Pasang Temba (Ghat, Solukhumbu barrutia, Nepal, 1950), xerpa nepaldarra, 1980ko euskal espedizioaren Everesteko igoeran parte hartu zuen. Martin Zabaleta, Pasang Temba lagun zuela, maiatzaren 14an bihurtu zen Everesteko gailurrera iritsi zen lehen euskaldun, . Euskal Herriko mendizaletasuneko legenda da Temba. Everesten ikurrina eta Nepalgo bandera jarri ziren, eta Zabaleta ez, Pasang Temba izan zen argazkian agertzen dena, hernaniarrak egindako argazkian.
Ezkonduak hiru seme-alaba ditu, eta 11 espediziotan parte hartu du. Everesten igarotako abenturaren ondoren, emazteak ez zion espedizioetan parte hartzen uzten, trekkingetan aritzen baitzen.
Honela kontatu zuen Everesteko gailurrera iritsi ondoren Martin Zabaletarekin bizi behar izan zuen gaua: "Gauean ez nuen ezertan pentsatu eta goizean sentitu nuen bizirik nengoela. Ni loak hartzen ninduen, baina Martinek ez zidan uzten eta besoak eta hankak igurzten zizkidan berotzeko. Xabier Garayoak eta Pembak ez zuten lorik egin eta irratitik hitz egiten ziguten, baina geunden egoeran ezin genien erantzun. Gero, jaitsieran, bi aldiz erori nintzen».
Euskal Herrian hiru aldiz egonda da, azkena 2024an. Azkenean, laguntza eske etorri zen, familiaren egoera ekonomikoa larria baitzen.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.solidodigital.com.ar/clientes/villagra/html/guiamartin.html
* ↑ «35 años después del día en el que el Everest habló en euskera» Noticias de Gipuzkoa 2015/05/17.
* ↑ https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/7k/editions/2024-12-15/hemeroteca_articles/pasang-temba-euskal-mendizaleen-aitona
* ↑ https://pyrenaica.com/wp-content/uploads/hemeroteka/124/pdf/pyrenaica_124_20.pdf

## Kanpo estekak

* Andoni Urbistondo: "Pasang Temba, euskal mendizaleen aitona", naiz.eus, 2024/12/15.
* Martin Zabaleta eta Pasang Tembaren besarkada 2024an.
* (Gaztelaniaz):"Visita a Euskadi de los sherpas Pasang Temba y Pemba Tsherin", Pyrenaica aldizkarian.
* Datuak: Q131463996
# Jan Železný

Jan Železný (Mladá Boleslav, Txekoslovakia, 1966ko ekainaren 16a) txekiar xabalina jaurtilari ohia da. Hiru aldiz izan zen olinpiar txapelduna, Bartzelona (1992), Atlanta (1996) eta Sydneyn (2000), eta beste hirutan munduko txapelduna, 1993, 1995 eta 2001ean. Munduko errekorraren jabea da, 1996an Jenan lortutako 98,48 mko markarekin.

## Erreferentziak

* ↑ «Zelezny xabalina jaurtitzaileak erretiroa hartu du» Berria 2006-09-21.

## Kanpo loturak

* (Ingelesez) Jan Zelezný Iaaf.org
* Datuak: Q193187
* Multimedia: Jan Železný / Q193187
# Columbine meategiko sarraskia

Columbine meategiko sarraskia, egun desagertuta dagoen Serene meatze-herrian, Coloradon, 1927ko azaroaren 21ean gertatu zen. Zorigaiztoko gertaera hau Colorado Rangers bezala ezagutzen diren estatuko poliziaren eta greban zeuden meatzari talde baten arteko liskar baten ondorioz sortu zen. Armarik gabe zeuden grebalariak agenteek botatako bala zaparrada batekin erasotuak izan ziren. Ondoren, poliziak ukatu egin zuen sarraskian parte hartu izana.

## Gertakariak

1927ko azaroaren 21ean, Sei langile hil zituzten Columbineko sarraskian, AEBetan. Urriaren 18an, lan baldintza hobeak lortu asmoz, meatzariek greba hasi zuten eta Coloradoko meatze ia guztiak ixtea lortu zuten. Dozena bat meatzek, ordea, Columbinekoa barne, eskirolen lanarekin jarraitu zuten funtzionatzen. Meatze honen kanpoaldean grebalariek egindako piketeei egin zion tiro polizia ohiz osatutako milizia armatuak eta sei langile hil zituen. Hiltzaileek ez zuten justiziaren aurrean erantzun beharrik izan eta inpunitatea nagusitu zen.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.nytimes.com/1927/11/23/archives/state-troops-keep-order-in-colorado-striking-coal-miners-are-quiet.html
* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/sei-meatzari-grebalari-hil-zituzten-columbinen-aebetan

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3850896
# Jānis Lūsis

Jānis Lūsis (Jelgava, 1939ko maiatzaren 19a - Riga, 2020ko apirilaren 29a) letoniar xabalina jaurtiketako proban espezializatutako atleta izan zen. Sobietar Batasunean lehiatu zen 1964ko, 1968ko eta 1972ko Olinpiar Jokoetan eta urrezko domina bat, zilarrezko bat eta brontzezko bat irabazi zituen. 1987an IAAFk historiako xabalina jaurtitzailerik onena izendatu zuen. Elvīra Ozoliņa xabalina jaurtitzailearekin ezkonduta egon zen.
* Datuak: Q318923
* Multimedia: Jānis Lūsis / Q318923
# Everesteko kanpamentu nagusia

Everesteko kanpamentu nagusia, Everest mendiaren alde banatan kokaturik dauden bi kanpamentu nagusi dira. Hego kanpamentu nagusia (South Base Camp) Nepalen 5.364 metroko (17,598 oin) (28°0′26″N 86°51′34″E﻿ / ﻿28.00722°N 86.85944°E﻿ / 28.00722; 86.85944) garaieran dago, eta Ipar kanpamentu nagusia Tibeten 5.150 metroko (16,900 oin) (28°8′28″N 86°51′6″E﻿ / ﻿28.14111°N 86.85167°E﻿ / 28.14111; 86.85167﻿ (North Base Camp)) garaieran. Everest mendiaren magalean dauden oinarrizko kanpalekuak dira, alpinistek gailurrerako igoeran eta jaitsieraren ondorengo atsedenaldian erabiliak. Hegoaldeko kanpamentua hego-ekialdeko igoera burutzeko erabili ohi da, eta iparraldeko kanpamentua berriz, ipar-ekialdeko igoera burutzeko.
Hegoaldeko kanpamentu nagusia xerpa eta zamaketariek hornitzen dute, karga abereez lagundurik (nagusiki yakak). Iparraldeko kanpamentu nagusiak ibilgailuentzako sarbidea du (udako hilabeteetan, behintzat), Alpinista edo eskalatzaileak kanpamentu hauetan girotu daitezen. Izan ere, garaiera gaitza ekiditeko asmoz, zenbait egun igarotzen dituzte hor. Oro har, kanpamendu eremu hauek jana, maindire eta argiak dituzten kanpadenda ilara luzez osatuak daude.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1785940
* Multimedia: Everest base camps / Q1785940
# 1980ko Everest Euskal Espedizioa

1980ko Everest Euskal Espedizioa 1980. urtean Everest (8.848 m) mendia igotzeko asmoz Euskal Herrian antolatu zen mendi-espedizio bat izan zen. Helburu hori urte hartako maiatzaren 14an lortu zuten. Espedizio horren aurrekari zuzenena da 1974ko Tximist Espedizioa. Izan ere, aurreko hartan parte hartuta eskarmentu handia bereganatu zuten hainbat kide izan ziren beste honetan ere.
Martin Zabaleta izan zen munduan Everesta igotzen 104. pertsona eta ikurrina bertan jarri zen 14. bandera.

## Taldekideak

1979an jada aukeratu ziren espedizioa osatuko zuten hamabi taldekideak:
* Bost gipuzkoar: Juan Ramon Arrue (1948, Azpeitia), Ricardo Gallardo (1940-1989, Donostia), Joxe Urbieta "Takolo" (1941-2000, Azpeitia), Felipe Uriarte (1944, Pasai Donibane) eta Martin Zabaleta (1949, Hernani).
* Hiru arabar: Juan Ignacio Lorente (1939-2022, Gasteiz) espedizio burua eta medikua, Ángel Vallejo Rosen (1942, Biarritz) eta Luis María Saenz de Olazagoitia "Petxu" (1943, Gasteiz).
* Bi bizkaitar: Kike De Pablo (1952, Zamora) eta Emilio Hernando (1953-2013, Bilbo).
* Bi nafar: Xabier Erro (1946-2018, Lesaka) eta Javier Garaioa (1950, Iruñea).

## Igoera

Hamabi mendizale joan baziren ere, Martin Zabaletak baino ez zuen lortu goraino igotzea. Maiatzaren 13an Juan Ignacio Lorente, espedizioko medikuak eta Zabaletak saiakera bat egin zuten bi xerpekin batera, baina ez zuten lortu. Bi ordutara, Lorentek bertan behera utzi zuen saiakera. Hurrengo egunean Zabaleta berriro saiatu zen Pasang Tembarekin batera, eta 15:30ean lortu zuten gailurrera iristea.

## Ikus gainera

* 1974ko Tximist Espedizioa
* Euskal Herriko alpinismoaren historia
* Pasang Temba

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «La llegada de la ikurriña a la cima del Everest cumple 40 años» Mundo Deportivo 2020-05-14 (Noiz kontsultatua: 2020-05-14).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) «35 años después del día en el que el Everest habló en euskera» (Everest euskaraz mintzatu zen egunetik 35 urtera), Noticias de Gipuzkoa, 2015-05-17.
* Datuak: Q31187950
# Maurice Herzog

Maurice Herzog (Lyon, Frantzia, 1919ko urtarrilaren 15a - Neuilly-sur-Seine, Frantzia, 2012ko abenduaren 13) frantziar alpinista eta politikaria izan zen. 1950eko ekainaren 3an Louis Lachenal alpinistarekin batera Himalaia mendilerroko Annapurna mendiaren gailurrera igotzea lortu zuen. Horrenbestez, zortzimilako bat igotzea lortu zuten aurreneko gizakiak izan ziren.

## Bizitza

Gazterik, Bigarren Mundu gerran naziek Frantzia okupatu zutelarik, Herzog erresistentzian ari izan zen, eta adindutakoan politikan jardun zuen, bitartean Frantziako heroi nazional bilakarazi zion balentria egin zuen, 8 091 m dituen Annapurna mendira igotzea lortzean. Lachenalek eta berak mendia garaitu bazuten ere, eskuetako eta oinetako hatzak izozturik atera ziren.

## Ikus, gainera

* 1950eko Annapurnako frantziar espedizioa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q505819
* Multimedia: Maurice Herzog / Q505819
# Louis Lachenal

Louis Lachenal (Annecy, Savoia Garaia, 1921eko uztailaren 17a - Chamonix, 1955eko azaroaren 25a) frantziar eskalatzailea izan zen. 1950eko ekainaren 3an, Annapurnako frantziar espedizioan parte hartu zuen eta, Maurice Herzogekin batera, Annapurna Ieko gailurrera iritsi zen (8.091 metro). Aurretik, 1947an, Eigerren iparraldeko aurpegiaren bigarren igoera burutzea lortu zuen, Lionel Terrayrekin. Chamonixko Vallée Blanche glaziarrean eskiatzen ari zela, elurrez estalitako arrakala batean erorita hil zen. Mont Blanc mendiguneko Pointe Lachenal mendiak haren izena darama.

## Erreferentziak

* ↑ Pointe Lachenal, summitpost.org

## Kanpo estekak

* "Tragic Study in French Movie Tells of Victory", 1953 Life Magazine aldizkariaren.
* "Louis Lachenal - Lurrera erori zen izarra", bere heriotzari buruzko artikulua.
* "Mountain Claims Famous Climber", Life Magazine aldizkariaren artikulua bere heriotzari buruz.
* Datuak: Q494583
* Multimedia: Louis Lachenal / Q494583
# Jusèp Amiell

Jusèp Amiell Solè (Garòs, Arties e Garòs, Arango harana, Katalunia, 1930eko apirilaren 18a – 2024ko abenduaren 18a) arandar apaiz eta aranerazko idazlea izan zen.
La Seu d'Urgelleko apaizgaitegian ikasi zuen eta 1954an apaiztu zen.

## Lanak

* Petit Missau Aranés (1978)
* Crotzes e drapèus istoriques dera Val d'Aran
* Nau Testament (2010)
* Salms (2011)
* Istòria dera Glèisa en Aran (2016)
* Datuak: Q16165959
* Multimedia: Jusèp Amiell Solè / Q16165959
# Vallée Blanche

Vallée Blanche (euskaraz: «Haran Zuria») Frantziako glaziar bat da, Savoia Garaian, Mont Blanceko mendigunean dagoena. Col du Midiko Aiguille du Midiren eta Mont Blanc du Taculren artean jaiotzen delarik, glaziar zabal hau ekialderantz doa eta hego-ekialdean dagoen Géant glaziarrarekin elkartzen da Taculeko glaziarra eratzeko, Leschaux glaziarrarekin bilduta Mer de Glacen behera gehiago jaioko dena. Aiguille du Midtik aireko jaitsiera labur bat egin ondoren, Vallée Blanchek Mont Blancetik Blanc du Taculdik eta Mont Maudittik abiatzen da, Helbronner puntarainoko glaziar ibilaldi batetik Frantzia-Italia mugaraino, edo pistaz kanpoko eski ibilbide batetik, non, hurrenez hurren, Vallée Blanchetik, Géant glaziarretik, Tacul glaziarretik eta Mer de Glacetik Montenveresera jaisten den.

## Erreferentziak

* ↑ (Alemanez) «Ski-Mythos "Vallée Blanche"» Spiegel 2011-11-18.
# Challenger espedizioa

Challenger espedizioa britainiar espedizio zientifikoa izan zen; 1872ko abendua eta 1876ko maiatzaren artean, HMS Challenger britaniar korbetan zientzialari talde batek parte hartu zuten, eta, mundu mailan ozeanografia kanpaina garrantzitsu bat burutu zuen lehena izan zen.

## Historia

Sir Charles Wyville Thomson (1830-82) eskoziarrak sustatua, Londresko Royal Society-k Royal Navy ontzia lortu zuen, HMS Challenger-a, eta 1870 eta 1872 artean, lan zientifikoak gauzatzeko egokitu zuten; natur historia eta kimikaren ikerketarako hainbat laborategiekin hornituz baita kabina osagarriak antolatuz ere.
Espedizioa, 127.580 km-koa izan zen, eta beste gauza batzuena artean, 492 ur sakoneko lanak egin zituzten, 133 dragatze, eta 263 uraren tenperatura neurketa. Bestalde, 5.500 m baino gehiagoko sakoneran hartutako 4.700 bat itsasoko espezie berri katalogatu zituzten.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) HMS Challenger-en bidaia 1873-1876. Narratzailea. I. Lehen zatia. I. kapitulua
* (Ingelesez) RM Corfield. The Silent Landscape: HMS Challenger-en bidaia zientifikoa . Joseph Henry Press, 2003 ISBN 0-309-08904-2
* (Ingelesez) 1873-76 urteetan HMS Challenger- eko esplorazio bidaiaren emaitza zientifikoaren txostena .
* (Ingelesez) Challenger Society .
* (Ingelesez) Challenger Oceanic
* (Ingelesez) HMS Challenger lineako erakusketa
# Kon-Tiki

Kon-Tiki Thor Heyerdahl norvegiar antropologoak antolatutako espedizioa izan zen, Hego Amerikatik abiatuta ontziz Polinesia antzinako amerindiarrek populatu zutela frogatzea helburu zuena. Horretarako Kon-Tiki izeneko itsasontzia eraiki zen, antzinateko teknika eta materialekin. Itsasontzia Peruko Callao portutik atera zen 1947ko apirilaren 28an eta urte bereko abuztuan Tuamotuko uharte batera heldu ziren, bidaia osoan haizearen indarra eta itsasoko korronteak soilik baliatuz. Espedizioak jakinmin handia sortu zuen mundu osoan eta horretan oinarritua Heyerdahlek liburu bat idatzi eta dokumental bat zuzendu zuen.
Kon-tiki espedizioa funtsa pribatuekin ordaindu zen, baina ekipazioaren zati bat Ameriketako Estatu Batuetako Armadak eman zien. Peruko autoritateek ere laguntza eman zioten Heyerdahli itsasontzia eraikitzeko, Espainiako konkistatzaileek egindako marrazkiak jarraituz. 1947ko apirilaren 28an atera ziren portutik eta 101 egun eman zituzten 6.900 kilometro egiteko, Raroia arrezifera iritsi zirenean, abuztuaren 7an. Tripulazio guztia onik zegoen.

## Ikus gainera

* Kon-Tiki Museoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q204025
* Multimedia: Kon-Tiki (ship, 1947) / Q204025
# Kontramaisu

Kontramaisu esaten zaio itsasontzietako kargu edo lanbide bati. Ontziko maisuaren bigarrena izaten da, honen laguntzailea. Kontramaisua arduratzen da gaur egun marinelak gidatzeaz. Marinelen burua, maisua bezala hau ere, kapitainaren agindupean egoten da. Maisutzako langilea izaten da, eta erantzukizun hauek gauzatzeko ardura zuzena du:
* ontziko aparailuen kontserbazioaz arduratzea eta kapitainari beharrezko diren konponketak proposatzea.
* kargamentua txukun kokatzea
* ontzia nabigazioak eskatzen dituen maniobrak egiteko prest egotea
* tripulazioaren ordenari, diziplinari eta zerbitzu onari eustea, eta kapitainari eskatzea komenigarritzat jotzen dituen aginduak eta jarraibideak, baita berehala eta garaiz kapitainari jakinaraztea agintarien esku-hartzea beharrezkoa duen edozein gertaeraren berri.
* marinel bakoitzari ontzian egin behar duen lana zehaztea, eta behar bezala egiten duela ziurtatzea.
* ontzia desarmatzen denean, bere aparailu eta trepetxu guztien inbentarioaz arduratzea, eta haien kontserbazioaz eta zaintzaz arduratzea, ontzi-jabeak agindu horretatik salbuesten ez badu.
* kapitaina eta pilotua ezindu edo ezgaitu geratzen badira, ontziaren agintean eta erantzukizunean jartzea.
Ontzietako kontramaisuei deitzen diete "lostramo".
Juan Akurio XVI. mendeko itsastar bermeotarra izan zen. Kontramaisua izan zen Conpcepción ontzian munduari bira osoa eman zion Magallaes-Elkano espedizioan. Bidaia bukatu zutenen itsastarren zerrendan, Juan Akurio pilotu gisa agertzen zen.

## Erreferentzia

* ↑ «kontramaisu - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-12-25).
* ↑ Gorostidi Gelbenzu, Angel de. (1907). «Los euskaros en la primera vuelta al mundo» Euskal-Erria (57): 384..

## Kanpo estekak

* Cala Kontramaisu. Igeldo.. Donosti City TV - Youtube
* Datuak: Q303486
* Multimedia: Bootsmann (Kriegsmarine) / Q303486