OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aiman al-Zawahiri

Aiman Mohammed Rabie al-Zawahiri (arabieraz: أيمن محمد ربيع الظواهري‎, Aiman Mohammed Rabie al-Zawahiri; Giza, Egiptoko Erresuma, 1951ko ekainaren 19a - Kabul, Afganistan, 2022ko uztailaren 31) egiptoar medikua eta Al Kaida erakunde terrorista islamistaren burua izan zen.
2000ko urriaren 12ko USS Cole destruktore estatubatuarraren aurkako atentatua planifikatu zuela eta 2001eko irailaren 11ko atentatuak koordinatu zituela uste dute.
Sendagilea zen, eta 1980ko hamarkadatik zebilen islamismoan militatzen. Espetxean egon zen Egipton, eta, askatu zutenean, herrialdetik alde egitea erabaki zuen. Egiptoko Jihad Islamikoa erakunde terroristako burua izan zen. Osama Bin Ladenen aholkularia, medikua eta begikoa izan zelako, baita munduan zehar erasoak egin zituzten hainbat erakunde islamistetako kide aktibo izateagatik ere, mundu osoan ezaguna izan zen. FBIk Estatu Batuen eta Mendebaldeko beste herrialde batzuen aurkako eraso terroristetan parte hartu zuela ere susmatzen du, 1998ko abuztuaren 7an Estatu Batuek Kenyan eta Tanzanian zituzten enbaxadei egindako erasoak barne.
Aiman al-Zawahirik hiru hizkuntza hitz egiten zituen: arabiera, ingelesa eta frantsesa. Hainbat ezizen zituen, horien artean Abdallah, Abu Muhammad, Abu Fatima, Muhammad Ibrahim, Abu al Muiz, Doktorea, Profesorea, Emirra, Nur, Ustaz (Maisua) eta Abdel Muaz. «Doktor Heriotza» eta «Heriotzaren Doktorea» ere zioten.
Osama Bin Ladenen heriotzaren ondoren, munduko terroristarik bilatuena izatera pasa naiz. Washingtonen arabera, Kabulen ezkutatuta bizi zen Al-Zawahiri, haren familiarekin. Senideekin zegoen hil zutenean. Bi misil Hellfire jaurti zizkioten, baina, Etxe Zuriaren arabera, beste inork ez zuen minik hartu erasoan.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Al-Qaeda tiene nuevo jefe: Ayman al-Zawahiri» BBC News 2011-06-16.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Designan a Al Zawahiri como nuevo jefe de Al Qaeda» Clarín 2011-06-16.
* ↑ (Gaztelaniaz) Recompensas por la Justicia - Se buscan por terrorismo - Ayman Zawahiri. .
* 1 2 «Aiman al-Zawahiri Al-Qaedako burua hil dute AEBek, drone batez eraso eginda» Berria 2022-08-02 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* ↑ (Gaztelaniaz) «El sucesor, Aymán al-Zawahiri: un asesino aún más radical que Bin Laden» El Mundo 2011/05/02.
* ↑ (Ingelesez) «Al-Qaeda's New Leadership: Ayman al-Zawahiri» The Washington Post.
* ↑ (Gaztelaniaz) «El «Doctor Muerte» toma el mando» La Razón.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Ayman al Zawahiri es ahora el hombre más buscado del mundo» El Universal 2011-6-17.
* ↑ «Aiman al-Zawahiri da Al Kaedako buru berria» Berria 2011-06-16 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q186316
* Multimedia: Ayman al-Zawahiri / Q186316
# 1533
## Gertaerak

* Sutea gertatu zen Errenterian.

### Kirolak
## Jaiotzak

* Otsailaren 28a – Michel de Montaigne, frantziar idazlea (h. 1592).
* Martxoaren 9a – Esteban Garibai gipuzkoar historialari eta kronikaria (h. 1599).
* Apirilaren 24a – Gilen I.a Orange-Nassaukoa, Orangeko printzea eta Nassauko kondea (h. 1584).
* Ekainaren 30a – Martin Arradakoa, nafar misiolaria (h. 1578).
* Abuztuaren 7a – Alonso Ertzilla, espainiar olerkaria (h. 1594).
* Irailaren 7a – Elisabet I.a Ingalaterrakoa, Ingalaterra eta Irlandako erregina (h. 1603).
* Irailaren 27a – Eztebe I.a Báthory, Transilvaniako printzea eta Bi Nazioen Errepublikako erregea (h. 1586).
* Abenduaren 13a – Erik XIV.a Suediakoa, Suediako erregea (h. 1577).
* Brianda Beaumontekoa, Leringo V. kondesa eta Huéscarko IV. markesa (h. 1588).
* Joan Maiorga, Iparraldeko nafar jesuita eta margolaria (h. 1570).
* Loredana Marcello, Veneziako dogaressa ezkontidea (h. 1572).
* Martin Ruiz de Gamboa, bizkaitar militar eta espainiar konkistatzailea (h. 1590).

## Heriotzak

* Apirilaren 9a – François Rabelais, frantziar idazlea (j. 1483/1494).
* Apirilaren 10a – Frederiko I.a Danimarkakoa, Danimarkako eta Norvegiako erregea (j. 1471).
* Ekainaren 6a – Ludovico Ariosto, italiar olerkari eta antzerkigilea (j. 1474).
* Ekainaren 25a – Maria Tudor, Frantziako erregina ezkontidea (j. 1496).
* Uztailaren 26a – Atahualpa (kitxuaz, Ataw Wallpa), Inka Inperioko azken enperadorea, Kajamarkan hil zen (j. 1497).
* Abuztuaren 8a – Lucas van Leyden, holandar margolari, grabatzaile eta marrazkilaria (j. 1494).
* Irailaren 20a – Veit Stoss, Alemaniar eskultorea.
* Azaroaren 16a – Diego Martinez de Alaba, arabar aitoren seme eta politikaria.
* Abenduaren 3a – Vasili III.a Moskukoa, Moskuko Printze Handia (j. 1479).
* Alonso Carrillo Peraltakoa, nafar noblea, Faltzesko I. markesa (j. 1467).
* Lucio Marineo Sículo, siziliar humanista eta historialaria (j. 1460).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6443
* Multimedia: 1533 / Q6443
# Nisba

Izen arabiarretan, nisba (arabieraz: نسبة‎, nisbah; euskaraz: «atribuzioa»), nesba edo nesbat bezala ere izendatua, pertsonaren jatorria- antzinako tribu edo arbasoak- adierazten duen adjektibo bat da, izenaren amaieran erabiltzen dena eta, noizbehinka, -iyy (gizonezkoen kasuan) edota eta -iyyah (emakumeen kasuan) atzizkian amaitzen dena. Nisba, jatorriz arabierazko hitza, beste hizkuntza askotara pasa da, hala nola turkierara, persierara, bengalerara eta urduerara.
Persieraz, turkieraz eta urdueraz, nisbat bezala ahoskatzen eta idazten da beti. Arabierazko usadioan, ahoskera hori hitza bere konstrukto-egoeran bakarrik ahoskatzen denean gertatzen da.
Praktika irandar izenetan eta Asia hegoaldeko izen musulmanetan hartu dute. Tribu, lanbide edo hiri baterako nisba da abizen arruntena arabieraz.

## Adibideak
### Lekuak

* Al-Afghani, afghanistandarra
* Al-Albani, albaniarra
* Al-Almani, alemaniarra
* Al-Amriki, amerikarra
* Al-Andalusi, andalustarra

### Tribuak

* al-Tamimi, Bani Tamim klaneko kidea
* al-Qurashi, Quraish klaneko kidea
* Al-Hashemi, Banu Hashim klaneko kidea

### Fede eta zaletasunak

* al-Nasiri, kristaua, hitzez hitz: "nazaretarra"
* al-Majusi, majus lanbidetik ekarria, zoroastriarra
* al-Falaki, astronomoa.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «The Nisba Adjective» Arabis Language Lessons.
* ↑ (Ingelesez) «Adjectives in Egyptian Arabic» Arabic learning resources.
# Nodira

Mohlaroyim (uzbekeraz: Моҳларойим, ماه لر آییم), Nodira (uzbekeraz: Нодира, نادره) izengoitiaz ezagunagoa, (Andijan, 1792 – Kokand, 1842) uzbekistandar poeta eta politikaria izan zen.
Nodira, oro har, Uzbekistango poetarik nabarmenenetako bat da. Uzbekeraz eta persieraz idatzi zuen, eta Komila eta Maknuna izengoitiak ere erabili zituen. Bere diban asko gaur egunera arte iraun dute eta 10.000 poesia lerro baino gehiagoz osatuta daude.

## Bizitza

Nodira Muhammad Umar Khanen emaztea zen, Kokandeko khanerria gobernatu zuena 1810 ingurutik 1822an hil zen arte. Senarra hil zitzaionean, Nodira Kokandeko de facto agintari bihurtu zen, Muhammad Ali Khan semea nerabea baitzen. Aholkulari izaten jarraitu zuen bere erregealdian zehar. Poeta ere izan zen, eta uzbekeraz eta persieraz idatzi zuen. Bere idazlanak 10.000 hemistikioz osatuta daude.
Semeari balore liberalak txertatzen saiatu zen, baina horrek Bukharako Emirerriaren aurkako gerra bat ekarri zuen. Ulemak bere poesia desegokitzat jo zuten, gai tabuak jorratzen baitzituen, besteak beste Erdialdeko Asiako emakumeek jasaten zuten sufrimendua.
Bukharako Nasrullah Khan emirraren aginduz urkatu zuten 1842ko apirilean, semeekin batera. Kondairak dio Nasrullah haserretu zela Nodirak harekin ezkontzeari uko egin ziolako.
Sobietar garaian, Uzbekistango heroi nazional mailara iritsi zen. Independizatu berri zen Uzbekistango lehen posta-zigilu nazionalak bere erretratua zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Uzbekeraz) Qodirova, Mahbuba. (2005). «Nodira» Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Toshkent.
* ↑ (Ingelesez) Ismatoullaev, Khairoulla H. «Uzbek literature» Encyclopædia Britannica (Noiz kontsultatua: 2024-10-11).
* 1 2 3 (Uzbekeraz) Qodirova, Mahbuba. «Nodira (1792-1842)» Ziyouz 2013-10-28 (Noiz kontsultatua: 2024-10-11).
* 1 2 (Uzbekeraz) «Nodira – Komila (1792-1842)» Ziyouz 2012-09-29 (Noiz kontsultatua: 2024-10-11).
* ↑ (Uzbekeraz) «Nodira» Ensiklopedik lugʻat. 2 Toshkent: Oʻzbek sovet ensiklopediyasi, 20 or. ISBN 5-89890-018-7..
* ↑ (Ingelesez) Hanks, Reuel R. (2005). Central Asia: A Global Studies Handbook. ABC-CLIO, 138 or. ISBN 9781851096565..
* ↑ (Ingelesez) Starr, S. Frederick. (2014). Ferghana Valley: The Heart of Central Asia. Routledge, 34 or. ISBN 9781317470663. (Noiz kontsultatua: 2024-10-11).
* ↑ (Ingelesez) Rahul, Ram. (2000). March of Central Asia. Indus Publishing, 140 or. ISBN 9788173871092. (Noiz kontsultatua: 2024-10-11).
* ↑ (Ingelesez) «Nodira Mohlaroyim» Grandpoohbah's Blog 2011-01-29 (Noiz kontsultatua: 2024-10-11).
* ↑ (Ingelesez) Smith, Graham. (1998). Nation-building in the Post-Soviet Borderlands: The Politics of National Identities. Cambridge University Press ISBN 9780521599689. (Noiz kontsultatua: 2024-10-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q946905
* Multimedia: Nodira (poet) / Q946905
# Herbario digital

Botanikan, herbario digitala edo herbario birtuala forma digitalizatuko herbarioa da. Hau da, kontserbatutako landareen edo landare-zatien irudi digitalen bilduma bat da. Herbario birtualak, publiko zabalago batentzako espezimenen erabilgarritasuna hobetzeko ezarri ohi dira. Hala ere, badira Interneten sartzeko egokiak ez diren herbario digitalak, eskaneoen bereizmen handia eta, ondorioz, fitxategi handien tamaina direla eta (ehunka megabyte artxibo bakoitzeko). Espezimen bakoitzari kokapenari, kolektoreari eta izen botanikoari buruzko informazio gehigarria erantsi zaio. Sarritan, antzeko espezieak eta hazteko baldintzak bezalako beste xehetasun batzuk aipatzen dira.

## Kanpo estekak

* Tropicos (Missouri Botanical Garden)
* Europeana Collections (High quality scans of the collections of several important European herbaria such as Kew)
* Kew Herbarium Catalogue
* Australia's Virtual Herbarium
* United States Virtual Herbarium
* Louisiana State University Virtual Herbarium
* Botanic Garden Meise Virtual Herbarium
* University of the Balearic Islands Virtual Herbarium
* University of Connecticut Virtual Herbarium
* Utah Valley University Virtual Herbarium
* Virtual Herbarium of the Botanic Garden and Botanical Museum Berlin-Dahlem, Freie Universität Berlin
* The Virtual Herbarium at The New York Botanical Garden
* JSTOR Plant Science
* Reflora Virtual Herbarium
* Moscow Digital Herbarium: 786K scans online
* Harvard University Herbaria & Libraries
* Digital Herbarium of Angiospermic Plants of Western Ghat Regions of Maharashtra
* Digital Herbarium of Selected Indian Medicinal Plants
* Digital Flora of Karnataka
* BRIT Virtual Herbarium
* Datuak: Q1449266
# Ghanatar izen

Ghanatar izena herrialde hartan ohiturazkoa den izen sistema da. Ghanatar izenak bertoko talde etnikoen hizkuntzan oinarritutako izen eta abizen jakin batzuek osatzen dituzte: besteak beste, Akan, Dagomba, Ga, Ewe eta Nzema. Sarritan, haurrei "eguneko izena" ematen zaie, jaio ziren asteko egunari dagokiona. Egun horiek esanahi gehiago dute pertsonaren arimari eta izaerari dagokienez. Erdiko izenek askoz ere barietate handiagoa dute eta beren jaiotza-ordenari, biki izateari edo arbaso baten bigarren izenari erreferentzia egin diezaiokete. Izen hauek atzerrian bizi diren ghanatarren eta diasporan bizi diren afrikarren artean ere erabiltzen dituzte. XVIII. eta XIX. mendeetan zehar, gaur egungo Karibeko Ghanako herri esklabizatuari koromanteak esaten zitzaion. Egungo Mole-Dagombe etniako kideek neskei izenak ematen zaizkie, eta gutxi ematen zaizkie bi sexuei.
Ghanatar gehienek sistema honetako izen bat dute gutxienez, baita arabiarra edo mendebaldekoa ere. Kwame Nkrumah Ghanako lehen presidenteak eta Kofi Annan Nazio Batuen idazkari nagusi ohiak izen hauek erabiltzen dituzte.

## Hegoaldeko Ghanan erabilitakoak

| | Gizonezkoa | Emakumezkoa |
| Astelehena | Kojo, Kwadwo, Jojo, Joojo, Kujoe, Kwadzo, Kodzo | Adzo, Adwoa, Adjoa, Adzoa, Adwoma |
| Asteartea | Kobla, Kwabena, Ebo, Komla, Kwabla, Kabenla, Kobe, Kobi, Kobby, Kobina | Abla, Abena, Abenayo, Abenkwa, Ablamaa, Araba |
| Asteazkena | Kaku, Kwaku, Abeiku, Kuuku, Kweku, Keku, Koku | Akuba, Akua, Aku, Kukua, Akuma, Akusea, Ekua |
| Ostirala | Yaw, Kwaw, Ekow, Yao | Yawo, Yaa, Yawa, Awo, Yaba |
| Osteguna | Kofi, Fifi, Fiifi, Yoofi, Kwoi | Afua, Afia, Afi, Efua, Efia, Afmaba |
| Larunbata | Kwame, Kwami, Kwafica, Kwamina/Kwamena, Komi, Ato | Ama, Amma, Ami |
| Igandea | Akwasi, Kwasi, Kwesi, Akwesi, Sisi, Kacely, Koshi, Kosi | Kosiwa, Kwasiwa, Awisi, Akosua, Akasi, Akos, Esi, Awesi, Awan |

## Iparraldeko Ghanan erabilitakoak

Hauexek dira Dagomba herriak erabiltzen dituenak:
| | Gizonezkoa | Emakumezkoa | Biontzako |
| Astelehena | - | Tani | - |
| Asteartea | - | Talaata | - |
| Asteazkena | - | Lariba | |
| Ostirala | - | - | Lamisi or Laamihi |
| Osteguna | Azindoo | Azima | - |
| Larunbata | Sibidoo | Sibiri | - |
| Igandea | - | Lahari | - |

## Bibliografia

* Degen, Johan. (2007-9-30). Traditional Ghanaian Names. .
* Kropp Dakubu M.E. (2000). Personal Names of the Dagombas. p. 57. Michigan State University.
* Oppong, Joseph R.; Oppong, Esther D.. (2003). Ghana. New York: Infobase Publishing, 53–57 or. ISBN 1438105053..
* Levy, Patricia; Wong, Winnie. (2010). Ghana. (2. argitaraldia) Singapur: Marshall Cavendish, 99 or. ISBN 978-0761448471..
* Utley, Ian. (2010). Ghana - Culture Smart!: The Essential Guide to Customs & Culture. (3. argitaraldia) Londres: Kuperard ISBN 978-1857336047..
# Afrikako Izar Beltza

Afrikako Izar Beltza Afrika orokorrean eta bereziki Ghana ordezkatzen duen bost puntako izar beltza da.

## Historia

Marcus Garvey jamaikar politikari, kazetari eta aktibistak 1919an Black Star Line itsas konpainia sortu zuen "Afrikara itzulera mugimendua"-ren (ingelesez: Back-to-Africa movement) baitan. Kontrako bidea egiten zuen White Star Line konpainia hartu zuen erreferentzia eta haren izar zuria beltz bihurtu zuen. Izar beltz hori berehala bihurtu zen panafrikanismoaren eta Afrikako anti-kolonialismoaren ikur.
Independentzia lortu zuen lehenengo herrialdea Ghana izan zen, 1957an, eta izar beltza bihurtu zen herrialde askearen ikurra. Theodosia Okoh artistak Ghanako bandera berria diseinatzerakoan panafrikanismoaren koloreak (gorria-horia-berdea) eta izar beltza erabili zituen.
Ondoren beste herrialde afrikar batzuek ere hartu zuten izar beltza independentzia lortu ahala.

## Erabilera
### Ghanan

* Ghanako bandera.
* Ghanako armarria.
* Izar Beltzaren enparantza, Akkran.

### Beste batzuk

* Ginea Bissauko bandera.
* Sao Tome eta Principeko bandera.
* Somalilandiako bandera.
* Cabo Verdeko bandera zaharra (1975–1992).

## Erreferentziak

* ↑ Lentz, Carola. (2008). "Travelling emblems of power: the Ghanaian 'Seat of State'". Department of Anthropology and African Studies Working Papers. University of Mainz..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q24962812
* Multimedia: Black Star of Africa / Q24962812
# Antzinako frantses

Antzinako frantsesa (franceis, françois, romanz; egungo frantsesez: ancien français) IX. mendetik XIV. mendera egungo Frantziako iparraldean eta egungo Suitza eta Belgikako zenbait eskualdetan mintzaturiko etengabeko dialekto erromantze izan zen. Orduan langue d'oïl (oïl hizkuntza) izena zuen, hegoaldean zuen langue d'oc (proventzera) hizkuntzatik bereizteko. Normandiar aldaera Ingalaterran, Irlandan, Siziliako Erresuman eta Antiokiako printzerrian ere hitz egiten zuten.
813ko Tourseko hirugarren kontzilioan, apaizek herri-hizkuntzan predikua egiteko agindua jaso zuten, ordurako herriak jadanik latina ulertzen ez zuelako. Lehenengo testua, berriz, Estrasburgoko Zinaren Reichenau eta Kassel glosetan agertu zen:
| « | Pro Deo amur et pro Christian poblo et nostro commun salvament, d’ist di en avant, in quant Deus savir et podir me dunat, si salvarai eo cist meon fradre Karlo, et in aiudha et in cadhuna cosa... (Jaungoikoa eta herri kristauaren amodioaren izenean, eta denen salbaziorako, gaurtik aurrera, Jaungoikoak jakinduria eta boterea eman didalako, Karlos ene anaia defendatuko dut beti...) | » |
Kapetiarrek Île-de-France inguruan jaiotako frantziar kultura eta hizkuntza hedatu zuten Akitania eta Tolosara baina hizkuntza ez zen finkatu Frantziar Iraultzara arte.

## Erreferentziak

* ↑ de la Chaussée, François. (1977). Initiation à la morphologie historique de l'ancien français. Paris: Klincksieck, 1977 or. ISBN 2-252-01922-0..
* ↑ Pope, Mildred K.. (1934). From Latin to Modern French with Especial Consideration of Anglo-Norman Phonology and Morphology. Manchester: Manchester University Press.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q35222
* Multimedia: Old French language / Q35222
# Matraze

Matrazeak laborategietan erabiltzen diren hodi erako flaskoak dira, oinarrian forma esferikoa edo konikoko zabalgunea dutenak. Zenbait matraze mota daude:
* matraze aforatua,
* Erlenmeyer matrazea,
* destilazio-matrazea,
* Kjeldahl matrazea,
* kitasato edo iragaz-matrazea.

## Erreferentziak

* ↑ matraze. Zientzia eta teknologia hiztegi entziklopedikoa.Elhuyar fundazioa.
* Datuak: Q4227578
# Intertitulu

Zinemagintzan, film baten fotogramen artean agertzen diren idatzizko errutuluei deitzen zaie intertitulu. Oro har, irudiaren esanahia argitzeko edo osatzeko sartzen dira.
Azpitituluak ez bezala, irudi narratiboaren gainean inprimatzen direnak, intertituluak — izenak adierazten duen bezala — filmeko irudien artean jartzen dira, eta, beraz, ekintza zinematografikoak eta testuak ez dute inoiz bat egiten pantailan.

## Historia

Film mutuen lehen proiekzioekin batera zuzeneko musika jotzen zen, normalean pianoa edo organoa. Gainera, pertsona batek ahotsak eta soinuak imitatuz osatzen zuen funtzioa. Aldi berean, pantailan gertatzen zen ekintza publikoari komentarioak gehitzen zizkion ulergarriagoa izateko edo informazio gehiago emateko. Film mutuen iruzkingilearen figura hori gainbehera joan zen intertituluen popularizazioarekin eta soinuztatzearen etorrerarekin erabat desagertu ziren.
Intertituluen lehen erabilera ezaguna 1901ekoa da, Scrooge, or, Marley's Ghost film britainiarrarena. Intertituluak lehen mailako baliabidea izan ziren zinema mutuan, non asko erabili izan ziren elkarrizketak transkribatzeko.

## Erabilera berantiarra

Oscar sarien lehen edizioak, «Titulu Onenaren» saria hartzen zuen barne, nahiz eta kategoria hori ez zen berriro emango, soinuzko zinemaren etorreragatik zaharkituta gelditu zelako. Hala ere, intertituluen erabilera gaur egun arte mantendu da; oraindik sekuentzia edo eszenen bereizle gisa erabiltzen dira, baita espazio- eta denbora-aldaketak ezartzeko ere (adib. «Buenos Aires, 1930», «50 urte beranduago ...»).
Zinema modernoko intertitulu ospetsuenen artean Star Wars seriekoak daude, gerora askotan imitatu eta parodiatuak izan direnak. Serieko film guztiak testu luze batekin irekitzen dira. Testu hori perspektiban zabaltzen da, eta traman eragiten duten gertaerak kontatzen dira bertan.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Pejino, Carlos. (2010-01-09). «I | Glosario de cine» Blog de cine pejino (Noiz kontsultatua: 2024-09-20).
* ↑ Glavin, John, ed. (2003). Dickens on screen. Cambridge University Press ISBN 978-0-521-80652-7. (Noiz kontsultatua: 2024-09-20).
* ↑ Konigsberg, Ira. (2004). Diccionario Técnico Akal de Cine. , 275 eta 547 or. ISBN 978-84-460-1902-2..
* ↑ «Grandes prologos y ep�logos» web.archive.org 2012-10-01 (Noiz kontsultatua: 2024-09-22).

## Ikus, gainera

* Zinemaren historia
* Zinema klasikoa
* Zinema modernoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q245069
* Multimedia: Intertitles / Q245069
# Dagomba (etnia)

Dagomba mendebaldeko Afrikako talde etnolinguistikoa da, Ghanan eta Togon hedaturik dagoena. 3,1 milioi pertsona baino gehiago dira. Dagomba hitza, jatorrian, Naa Gbewaak bateratu zituen beste herri ahaide batzuei erreferentzia egiteko erabiltzen da, Mamprusi eta Nanumba barne. Dagomba herriaren lurraldeak Dagbon du izena, eta dagbaniz hitz egiten dute. Dagbani iparraldeko Ghanako hizkuntzarik mintzatuena da, eta Ghanako bigarren hizkuntza nagusia. Dagombak oinordetza-sistema patrilinealak eta matrilinealak praktikatzen ditu.
XVII. mendearen amaieran, Zanjina erregea islamera bihurtu zuen lehen agintaria izan zen. Zanjinaren erregealdia oparoa izan zen. Ikasketa zentro asko sortu ziren eta beka tradizioaren zati garrantzitsua bihurtu zen. 1700ean Moliyili Unibertsitatea ezarri zen, baina geroago bertan behera utzi zuten europar kolonizazioaren garaian. Dagombak aurre egin zion europar kolonizazioari, baita Alemaniak Yendi bere hiriburua su hartu eta okupatu ondoren ere.

## Erreferentziak

* ↑ Berria. Estilo Liburua. .
* ↑ (Ingelesez) Staniland, Martin, ed. The country and the people. in: The Lions of Dagbon: Political Change in Northern Ghana. Cambridge: Cambridge University Press, 1–12 or. ISBN 978-0-521-10143-1..
* ↑ (Ingelesez) About the Dagomba. .
* ↑ (Alemanez) «German Colonialism in West Africa: Implications for German-West African Partnership in Development | H-Soz-Kult. Kommunikation und Fachinformation für die Geschichtswissenschaften | Geschichte im Netz | History in the web» H-Soz-Kult. Kommunikation und Fachinformation für die Geschichtswissenschaften 2023-10-12.
# Herritarren Batasun Erradikala

Herritarren Batasun Erradikala (gaztelaniaz: Unión Cívica Radical, UCR) Argentinako alderdi politikoa da, Leandro N. Alemek 1891n sortu zuena.
UCRk hainbat ideologia dituzten taldeak biltzen ditu, hala nola krausismoa, federalismoa, liberalismoa, nazionalismoa, desarrollismoa eta sozialdemokrazia, besteak beste. Laikotasuna defendatzen duen ideologia izan du bereizgarri, inspirazio berdinzalekoa, sustraiak federalismo tradizionalean eta autonomismo alsinistan dituena, eta rol erabakigarria izan du gizonezkoen derrigorrezko sufragioa eta sekretua konkistatzeko eta herrialdean demokrazia liberala ezartzeko, XX. mendean zehar Argentinako klase ertainen adierazgarri izateaz gain. COPPPALeko kidea da eta 1996tik Internazional Sozialistako kidea da.
Hamar aldiz iritsi zen herri-hautaketaz Nazioko Lehendakaritzara: Hipólito Yrigoyen (1916-1922 eta 1928-1930), Marcelo T. de Alvear (1922-1928), Agustín P. Justo (1932-1938), Roberto M. Ortiz (1938-1942), Arturo Frondizi (1958-1962), José María Guido (1962-1963), Arturo Illia (1963-1966), Raúl Alfonsín (1983-1989) eta Fernando de la Rúa (1999-2001).

## Buruzagiak

* (1891–1896) Leandro N. Alem
* (1896–1897) Bernardo de Irigoyen
* (1897–1930) Hipólito Yrigoyen
* (1930–1942) Marcelo T. de Alvear
* (1942–1946) Gabriel Oddone
* (1946–1948) Eduardo Laurencena
* (1948–1949) Roberto J. Parry
* (1949–1954) Santiago H. del Castillo
* (1954–1957) Arturo Frondizi
* (1971–1981) Ricardo Balbín
* (1981–1983) Carlos Raúl Contín
* (1983–1991) Raúl Ricardo Alfonsín
* (1991–1993) Mario Aníbal Losada
* (1993–1995) Raúl Ricardo Alfonsín
* (1995–1997) Rodolfo Terragno
* (1997–1999) Fernando de la Rúa
* (1999–2001) Raúl Ricardo Alfonsín
* (2001–2005) Ángel Rozas
* (2005–2006) Roberto Iglesias
* (2006–2009) Gerardo Morales
* (2009–2011) Ernesto Sanz
* (2011) Ángel Rozas
* (2011) Ernesto Sanz
* (2011–2013) Mario Barletta
* (2013–2015) Ernesto Sanz
* (2015–2017) Jose Manuel Corral
* (2017–2021) Alfredo Cornejo
* (2021–2023) Gerardo Morales
* (2023–egun) Martín Lousteau

## Erreferentziak

* ↑ «Datorrenerako termometroa» Berria 2019-08-11 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* ↑ Álvarez Guerrero, Osvaldo. (1983). Política y ética social. Yrigoyen y el krausismo: orígenes ideoloǵicos de la UCR. Fuerte General Roca: Editorial de la Patagonia.
* ↑ «Debuta De la Rúa en el consejo de la Internacional Socialista» La Nación 1999-1-12.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q123585
* Multimedia: Unión Cívica Radical / Q123585