OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ander Lizarralde Jimeno

Ander Lizarralde Jimeno (Oiartzun, 1984) bertsolari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea

Oiartzungo bertso eskolan dago hasieratik. 2002an Gipuzkoako Eskolartekoan txapeldun ordea izan zen Beñat Gaztelumendiren atzetik. Gipuzkoako Txapelketan ohiko bertsolaria da eta 2017an Bertsolari Txapelketa Nagusian aritzeko sailkatu zen.
2021ean Unai Muñoarekin batera Erik eta Win ikuskizuna plazaratu zuen. Bertan gizontasunaz eta "arkeriaz" hausnarketa egiten dute, bertsoa, antzerkia, poesia eta musika uztartuz.

## Palmaresa
### Txapelketak

* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** final laurdenak (1): 2017
* Gipuzkoako Txapelketa
** finalaurrekoa (2): 2015, 2019
* Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** txapeldun ordea (1): 2022

### Sariketak

* Plazatik Gaztetxera (1): 2010

## Erreferentziak

* ↑ Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Ander Lizarralde Jimeno - Biografiak - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2022-12-07).
* ↑ Sarriegi, Enekoitz Telleria. ««Noraezean, galduta gabiltza gizonak»» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-12-07).
* ↑ «Bertsoa, antzerkia, poesia eta musika, 'Erik eta Win' lanean - Asteasu» Tolosaldeko ataria (Noiz kontsultatua: 2022-12-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115583177
# Xabat Galletebeitia

Xabat Galletebeitia Abaroa (Lekeitio, 1986) bizkaitar bertsolaria da. 2016ko Bizkaiko bertsolari txapelketan bigarren sailkatu zen.

## Bizitza

Farmazian lizentziatua da. Ikastolan ikasi zuen bertsotan Jon Lopategiren eskutik. Markina-Xemeingo Bertso Eskolan eta Lekittoko Poto Bertso Eskolan irakasle aritzen da.

## Bertsolaritza
### Txapelketak

* Bizkaiko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** 1998: finalista (Txikitan)
** 1999: txapelduna (Txikitan)
* Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** 1999: finalista (Txikitan)
* Bizkaiko Bertsolari Txapelketa
** Txapeldunordea (1): 2016
** Hirugarrena (2): 2018 eta 2023
** Laugarrena (1): 2021
** Zortzigarrena (1): 2014
** Finalurrekoak (1): 2010
** Final-laurdenak (1): 2012 eta 2008
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** Final-laurdenak (2): 2017 eta 2022

### Sariketak

* Berritxu saria (1): 2010
* Plazatik Gaztetxera (1): 2012

## Erreferentziak

* ↑ Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa – Bertsozale. Bizkaiko Bertsolari Txapelketa (16. 2016) - Aldizkakoa - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea. (Noiz kontsultatua: 2017-04-14).
* ↑ Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa – Bertsozale. Xabat Galletebeitia - Biografiak - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea. (Noiz kontsultatua: 2017-04-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Berritxu Saria (15. 2010. Berriatua) - Aldizkakoa - BDB. Base de datos sobre bertsolarismo» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2024-10-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29396294
# Unai Mendizabal

Unai Mendizabal Jauregi (Zizurkil, 1992) bertsolari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea

2015 eta 2017 artean bertso sariketa ugaritan hartu zuen parte eta hainbat garaipen lortu zituen. 2017an bertan Gipuzkoan taldekako bertso txapelketa jokatu zen eta Joseba Otaegi eta Haritz Mujikarekin taldea osatuz txapelketa irabazi zuen. 2019ko Gipuzkoako txapelketan ez zuen finalera iristerik lortu baina 2022ko Txapelketa Nagusirako txartela eskuratu zuen.

## Palmaresa
### Txapelketak

* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** final laurdenak 2022an
* Gipuzkoako Txapelketa:
** finalaurrekoak 2019an.
** 2017ko taldekako txapelketan txapeldun

### Sariak

* Plazatik Gaztetxera (1): 2013
* Mikel Laboa saria (1): 2015
* Lizardi saria (1): 2016
* Erniarraitz saria (1): 2016
* Osinalde saria (1): 2017
* B-lañon saria (1): 2017

## Erreferentziak

* ↑ Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Unai Mendizabal - Biografiak - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2022-11-27).
* ↑ SA, Baigorri Argitaletxea. (2017-05-27). «ZIZURKIL-ASTEASUKO TALDEAK, MINGAINAK ZORROZTU ETA TXAPELA ETXERATU» GARA (Noiz kontsultatua: 2022-11-27).
* ↑ «Unai Mendizabal zizurkildarrak irabazi du V. Mikel Laboa bertso sariketa» Irutxuloko Hitza 2016-02-01 (Noiz kontsultatua: 2022-11-27).
* ↑ «Unai Mendizabalek irabazi du Lizardi Saria» bertsoa.eus (Noiz kontsultatua: 2022-11-27).
* ↑ «Unai Mendizabalek irabazi du VIII. Erniarraitz Sariketa - Azpeitia» uztarria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-11-27).
* ↑ «Unai Mendizabal zizurkildarrak irabazi du Osinalde bertso saria» Goierriko Hitza 2017-04-24 (Noiz kontsultatua: 2022-11-27).
* ↑ Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «B-Lañon Sariketa (4. 2017. Gernika) - Aldizkakoa - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2022-11-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115470402
# Irati Alcantarilla

Irati Alcantarilla Urdanpilleta (Urruña, Lapurdi, 2001) bertsolaria da.

## Biografia

Urruñako ikastolan hasi zen bat-bateko bertsoak kantatzen, 12-13 urte zituela. Ipar Euskal Herriko eskolartekoa irabazi ez zuen arren Euskal Herrikoa irabazi zuen 2019an.
Futbolaria ere bada. Irungo Mariño taldean hasi zen jokatzen eta gaur egun Oiartzungo futbol jokalaria da.

## Txapelketak
#### Xilaba Bertsulari Xapelketa

* 2021eko Xilaba Bertsulari Xapelketa: finalerdiak

#### Eskolartekoak

* Euskal Herriko Eskolarteko Txapelketa:
** Txapelduna (1): 2019.
* Iparraldeko Eskolarteko Txapelketa:
** Txapeldun ordea (1): 2019.

### Sariak

* Berritxu saria (1): 2019.
* Plazatik Gaztetxera (1): 2019.
* Xenpelar saria (1): 2022.
* Mikel Laboa Sariketa (1): 2023.
* Osinalde saria (1): 2023.

## Erreferentziak

* ↑ Uranga, Amagoia Gurrutxaga. «Irati Alcantarilla, Euskal Herriko Eskolarteko txapeldun» Berria (Noiz kontsultatua: 2020-10-31).
* ↑ SLU, Herritar Berri. (2019-06-27). «IRATI ALCANTARILLA» GAUR8 (Noiz kontsultatua: 2020-10-31).
* ↑ «Irati Alcantarillak irabazi du Berritxu Saria» bertsoa.eus (Noiz kontsultatua: 2024-10-09).
* ↑ «Irati Alcantarillak irabazi du Xenpelar Saria» bertsoa.eus (Noiz kontsultatua: 2024-10-09).
* ↑ Aldizkaria, Kudeatzailea Bertsolari. (2023-01-31). «Irati Alcantarillak irabazi du Mikel Laboa sariketa» Bertsolari Aldizkaria (Noiz kontsultatua: 2024-10-09).
* ↑ lehenetsia, Gune. (2023-04-17). «Irati Alcantarilla izan da irabazle Osinalden, lehenengo partaidetzan» Goierriko Hitza (Noiz kontsultatua: 2024-10-09).

## Kanpo estekak

* «Irati Alcantarilla», Bertsozale.com.
* Datuak: Q101040639
# Rupert Sheldrake

Rupert Sheldrake (Newark-On-Trent, 1942ko ekainaren 28a) britainiar biologoa da, eremu morfikoen kontzeptua asmatzeagatik mundu osoan ezaguna. Horretaz gain, parapsikologiaren arloan ere ekarpen eztaibaidagarriak egin ditu.
Cambridgeko unibertsitatean ikasi zuen, eta bertan ere hasi zen lanean biokimikaren arloan. Geroago landare-fisiologiaren eremuan jardun zuen International Crops Research Institute for the Semi-Arid Tropics erakundean, 1978 arte.
1981ean bere eremu morfikoen ideia plazaratu zuen liburu batean (A New Science of Life: The Hypothesis of Morphic Resonance). Bere hipotesi horretan, Sheldrakek egitura biologiko guztiek (intsektu bat, hegazti bat, bakterio bat edo intsulinaren molekula bat ere) oroimen berezi bat dutela iradokitzen du. Fenomeno biologikoak gertagarriago bihurtzen dira askotan gertatzen diren heinean, hots, maiz errepikatzen diren heinean. Era berean, egitura biologikoek beren aurrekoetatik oroimen kolektibo bat heredatuko zutela proposatzen du Sheldrakek.
Biologiaren arlokoak ez ezik, parapsikologiaren arloko fenomeno batzuk (telepatia, esaterako) argitzeko balioko luke eremu morfikoen hipotesiak, bere defendatzaileen iritziz.
Komunitate zientikoaren ustez, ordea, eremu morfikoen hipotesia ez da orain arte frogatu, eta sasizientzien eremuan sartu behar da.

## Erreferentziak

* ↑ Adams, Tim Rupert Sheldrake: the 'heretic' at odds with scientific dogma The Guardian, 2012-02-04
* ↑ Sheldrake, Rupert The Presence of the Past: Morphic Resonance and the Habits of Nature Icon Books (2011) ISBN: 978-1848313132

## Kanpo estekak

* Datuak: Q349077
* Multimedia: Rupert Sheldrake / Q349077
# Igeltsu (argipena)

* Igeltsu (minerala): Mineralogian kaltzio sulfato bihidratatuari deitzen zaio, Ca(SO4)·2(H2O).
* Igeltsu (materiala): Eraikuntzan eta eskulturagintzan, batez ere, erabiltzen den materiala.
# Xalto Saria

Xalto Saria Nafarroan bi urtean behin jokatu ohi zen bertsolari gazteen txapelketa bat da. Finala Goizuetan jokatzen da.
1993an izan zuen lehenengo ekitaldia eta 2001etik aurrera bi urtean behin jokatu zen Mariano Izeta sariketarekin txandakatuta. 2015ean izan zuen azken ekitaldia.

## Palmaresa

| Urtea | Irabazlea |
| 1993 | Estitxu Arozena |
| 1994 | Estitxu Arozena |
| 1995 | Xabier Silveira |
| 1997 | Xabier Legarreta |
| 1998 | Amets Arzallus |
| 2001 | Xumai Murua |
| 2003 | Jon Barberena |
| 2005 | Julio Soto |
| 2007 | ? |
| 2009 | Jon Elizetxe |
| 2011 | Aimar Karrika |
| 2013 | Mikel Lasarte |
| 2015 | Alazne Untxalo |

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Xalto Saria (7. 2003) - Aldizkakoa - BDB. Base de datos sobre bertsolarismo» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2024-07-17).
* ↑ Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Xalto Saria (8. 2005) - Aldizkakoa - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2024-07-17).
* ↑ «Jon ELIZETXE Xalto Sariko txapelduna - Mendialdea» Erran.eus (Noiz kontsultatua: 2024-07-17).
* ↑ «Aimar Karrika auriztarrak irabazi du Xalto sariketa - Leitzaldea» Erran.eus (Noiz kontsultatua: 2024-07-17).
* ↑ «Mikel Lasarte barañaindarrak irabazi du Xalto Sariketako txapela - Leitzaldea» Erran.eus (Noiz kontsultatua: 2024-07-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Xalto Saria (13. 2015) - Aldizkakoa - BDB. Base de datos sobre bertsolarismo» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2024-07-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q127514983
# Eugen Coseriu

Eugen Coseriu edo Eugeniu Coșeriu (euˈdʒen koˈʃerʲu ahoskatua; Mihăileni, egun Moldavia eta garai hartan Errumania, 1921eko uztailaren 27a – Tübingen, Alemania, 2002ko irailaren 7a) hizkuntzalaritza erromanikoan aditu handia izan zen. Artikulu eta liburu asko idatzi zituen. Bere Sincronía, diacronía e historia klasikoa bilakatu da hizkuntzalaritzako oinarrizko ikasketetan.

## Idazlanak

* (Gaztelaniaz) Teoría del lenguaje y lingüística general, Madrid, 1973
* (Gaztelaniaz) Sincronía, diacronía e historia, Madrid, 1973
* (Gaztelaniaz) Principios de semántica estructural, Madrid, 1978.
* (Gaztelaniaz) El hombre y su lenguaje: estudios de teoría y metodología lingüística, Madrid, 1985.
* (Gaztelaniaz) Tradición y novedad en la ciencia del lenguaje, Madrid, 1977.
* (Gaztelaniaz) Gramatica, semántica, universales, Madrid, 1978.
* (Gaztelaniaz) Lecții de lingvistică generală, Chișinău, ARC Publishing House, 2000.
* (Errumanieraz) "Limbaj și politică", in Revista de lingvistică și știință literară, 5/1996.
* (Errumanieraz) Eugeniu Coșeriu, „Latinitatea orientală”, in Limba Română este patria mea. Studii. Comunicări. Documente, Chișinău, 1996, p. 15-31,
* (Errumanieraz) Eugeniu Coșeriu, „Unitatea limbii române - planuri și criterii”. Ibidem. p. 205-121.
* (Errumanieraz) Eugeniu Coșeriu and Horst Geckeler. Trends in structural semantics. (Tübinger Beiträge zur Linguistik, 158). Tübingen: Narr. 1981.

## Ikus, gainera

* Sinkronia eta diakronia
* Datuak: Q126460
* Multimedia: Eugenio Coseriu / Q126460
# Henri Gavel

Henri Gavel (Saint-Pol-sur-Ternoise, Pas-de-Calais, 1880ko maiatzaren 22 – Lapurdi, 1959ko urriaren 15), Frantziako hizkuntzalari eta euskaltzaina izan zen.

## Biografia

Baionako lizeoan gaztelaniazko irakaslea zela, euskara ezagutu eta ikasi zuen. Hantxe Eusko Ikaskuntza erakundearen kide bihurtu zen. Gero, Toulouseko Unibertsitatearen Letren Fakultateko irakaslea izan zen. Euskaltzain ere bazen.
Gaskoiera ere menperatu zuenez, Institut d'Estudis Occitans eta Baionako Acadèmia gascona erakundeen kidea zen. Gainera, Société des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne edo Société des Amis du Musée Basque erakundeen kidea ere bazen.

## Lanak

Kultura-aldizkari asko izan ziren haren artikuluak argitaratu zituztenak: Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria, Gure Herria, Gernika, Euskera, Eusko-Jakintza eta Bulletin du Musée Basque Euskal Herrian; eta Annales du Midi eta Bulletin de la Société des professeurs de langues meridionales, atzerrian.
Hona hemen idatzitako liburu nagusiak:
* Éléments de phonétique basque (1920)
* Grammaire basque (bukatugabea)
* Berterretsen Khantoria, la chanson de Berteretche, texte, traduction et notation musicale avec introduction (1924)

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz) Auñamendi entziklopedia
* Datuak: Q220186
# Argi Baltza

Argi Baltza Lilibertso bertso-eskolak antolatutako bertso sariketa da, Jon Lopategi bertsolariaren omenez antolatua.
Jon Lopategik Busturialdean zein Euskal Herri osoan zehar egindako lana balioan jartzea du helburu sariketak. Argi Baltza kontzeptua Igor Elortzak asmatu zuen, Lopategiren ikasle izan zenak, honen ekarpena deskribatzeko. Gainera, sariketak bertsolari gazteei leku bat eskaini nahi die.

## Palmaresa

| Urtea | Sailkapena | Finalistak |
| 2021 | Mikel Retolaza Asier Galarza | Asier Galarza, Imanol Uria, Txaber Altube, Mikel Retolaza, Iruri Altzerreka, Asier Alcedo. |
| 2022 | Ane Zuazubiskar Aner Peritz | Ane Zuazubiskar, Aner Peritz, Aitor Etxebarriazarraga, Ibai Amillategi, Mikel Retolaza, Sarai Robles. |
| 2023 | Aitor Etxebarriazarraga Maialen Akizu | Aitor Etxebarriazarraga, Ibai Amillategi, Aissa Intxausti, Lurdes Ondaro, Oihana Arana, Maialen Akizu. |
| 2024 | Eli Pagola Asier Galarza | Asier Galarza, Iruri Altzerreka, Eli Pagola, Irantzu Idoate, Gorka Pagonabarraga, Maddi Aiestaran. |

## Erreferentziak

* ↑ «Argi Baltza bertso sariketa, gazteei plaza eskaintzen» Deia 2021-05-29 (Noiz kontsultatua: 2024-06-24).
* 1 2 «Argi Baltza Sariketa (1. 2021) - Aldizkakoa - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2024-06-24).
* 1 2 «Argi Baltza Sariketa (2. 2022) - Aldizkakoa - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2024-06-24).
* ↑ «Argi Baltza bertso sariketak baditu sei finalistak» Busturialdeko Hitza 2021-06-21 (Noiz kontsultatua: 2024-06-24).
* ↑ «Argi Baltza Sariketa (3. 2023) - Aldizkakoa - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2024-06-24).
* ↑ «Kanporaketak jokatuta, finala baino ez da falta» bizkaie.biz (Noiz kontsultatua: 2024-06-24).
* ↑ «Aitor Etxebarriazagarrak irabazi dau III. Argi Baltza Sariketea» bizkaie.biz (Noiz kontsultatua: 2024-06-24).
* ↑ «Argi Baltza Sariketa (4. 2024) - Aldizkakoa - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2024-06-24).
* ↑ «Eli Pagolak irabazi du Argi Baltza» bertsoa.eus (Noiz kontsultatua: 2024-06-24).
# Victor Stempf

Victor Stempf (Gernsbach, 1841eko martxoaren 7a - Bordele, 1909) alemaniar euskalaria izan zen. Alemaniarra jaiotzez, gazterik joan zen Bordelera bizitzera. Lakonbek hiru multzo egin zituen haren euskal lanetan. Hasieran, izkribu iberiarrak irakurtzen saiatu zen euskararen bidez. Gero, idazle klasikoak argitaratu zituen: Etxepare, Oihenart eta Iztueta, esaterako. Etxepareren lana, gainera, alemanera itzuli zuen, eta filologia aldetik aztertu zuen. Azkenik euskal aditzari buruz lan jakingarri batzuk idatzi zituen Euskara Berlingo aldizkarian. Stempfen iritziz, Schuchardtentzat bezala, euskal aditza pasiboa da. Vinsonekin batera argitaratu zuen Saint Julien d´Antioche (1891) izeneko pastorala.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak.
* Datuak: Q12268859
# Achille Luchaire

Denis Jean Achille Luchaire (dəni ʒɑ̃ aʃil lyʃɛʁ ahoskatua; Paris, Frantzia, 1846ko urriaren 4a — 1908ko azaroaren 13a) historialaria izan zen. Irakasle Bordelen (1879) eta Erdi Aroko historiaren irakasle Sorbonan (1889); Zientzia Moral eta Politikoen akademiko izendatu zuten 1895ean, eta Jean Reynaud saria jaso zuen.
Jakitun frantses haren lan erraldoiari esker eta hartan oinarrituta eraiki da antzinako Akitaniako inskripzioetako hizkuntza euskararekin zuzenean lotuta dagoelako hipotesia, oso epe laburrean bata bestearen ondotik kaleratu ziren bi lanetan: Les origines linguistiques de l'Aquitaine (1877) eta Étude sur les idiomes Pyrénées de la région française (1879). Bidenabar, euskara eta gaskoieraren artean dauden paralelo eta antzekotasun fonetikoetan oinarrituta, euskarak gaskoieraren sorreran izan zezakeen eraginaz ere ohartzeko gauza izan zen lanotan.

## Erreferentziak

* ↑ Gorrochategui, Joaquín. (1984). Estudio sobre la onomástica indígena de Aquitania. Bilbo: EHU, 74-78 or..
* Datuak: Q2823087
* Multimedia: Denis Jean Achille Luchaire / Q2823087
# Etnomusikologia

Etnomusikologia musikaren azterketaren hainbat ikuspegi biltzen dituen arlo akademikoa da, eta haren dimentsio kulturalak, sozialak, materialak, kognitiboak, biologikoak eta beste testuinguru batzuk nabarmentzen ditu, soinu isolatuak edo errepertorio berezi bat bezala. Musikaren antropologiatzat har daiteke.
Terminoa Jaap Kunst musikariak sortu zuen, grezierazko ἔθνος ethnos (nazio) y μουσική mousike (musika) bilduz, hain zuzen ere, "musikaren antropologia edo etnografia". Jeff Todd Titonek "musika egiten duten pertsonen estudioa" deitu zion. Normalean mendebaldekoa ez den musikaren azterketa dela uste den arren, etnomusikologiak mendebaldeko musika ikuspegi antropologikotik edo soziologikotik aztertzea ere hartzen du. Bruno Nettlen ustez, Mendebaldeko pentsamenduaren emaitza da, "etnomusikologia Mendebaldeko kultura" dela aldarrikatuz, gaur egun Mendebaldeko fenomeno gisa ezagutzen dena. Nettlek uste du mugak daudela kultura batetik musikaren esanahia ateratzeko, mendebaldeko behatzaile batek kultura horrekiko duen pertzepzio-distantziagatik; hala ere, bere musika-tradizioak aztertzen dituzten akademikoen prebalentziaren hazkundeak eta ikerketaren esparru teoriko eta metodologia desberdinen maila gero eta handiagoak emaitza nahiko kritikoa eman dute, Nettlena kasu.
Aldez aurreko argitalpenak ikasi ondoren, etnomusikologoek in situ behatzen dute musika ematen diren lekuetan (baina ez beti). Landa-lan honek musika jatorrizko lekuetan grabatzea eta transkribatzea, bertako musikariekin elkarrizketak egitea eta musika-estilo horren barruan egiten ikastea (bimusikalitatea deritzona) ekar dezake.

## Erreferentziak

* ↑ Titon, Jeff Todd: Worlds of Music, 2nd ed. New York: Schirmer Books, 1992, p. xxi.
* ↑ Bruno Nettl 1983:25 - The Study of Ethnomusicology. Urbana, Chicago, and London: University of Illinois Press.
* ↑ Hood, Mantle. (1960). «The Challenge of Bi-musicality» Ethnomusicology 4: 55–59..
# Katafalko

Katafalkoa da hileta solemneak egiten diren lekuetan altxatzen den tumulu edo plataforma garai eta sarri monumentala, hilkutxa edo hil-anda bertan jartzeko ikusgai hiletan bertan, edo hildakoari eginiko omenaldian.

## Etimologia

Italierazko catafalco hitzetik dator terminoa, eta hori latin arrunteko catafalicum-etik; horren osagarriak direlarik:
* grezierazko κατά (kata), "ondoan".
* latinezko fala, "aldamioa", ziurrenik jatorri etruskokoa.

## Ezaugarriak

Katafalkoek Barrokoan izan zuten Europan garairik distiratsuena, sinbolismo handiko artelan bihurtu zirenean: elizen barruan metro batzuk altxatzen zirenak egin ohi ziren. XX. mendean zehar erabilerarik gabe geratu dira nagusiki, hilkutxari eusten dioten plataforma askoz sinpleagoak aukeratzen direlarik.
Katafalko apainduenek oinarri angeluzuzena edo poligonala izaten zuen, eta lurretik zentimetro batzuetara altxatzen zen; batzuetan, egitura piramidal eta mailakatu bihurtzen zen, hainbat metrokoak, edo tenplete txikiak ere barne egon zitezkeenkin. Eskulturekin, erliebeekin, kandelekin, argimutilekin edo intsentsu-ontziekin apaintzen zen, baita hainbat sinbolo kristaurekin (gurutzeak), eskeleto-irudiak memento mori zentzuarekin edo hildakoaren bertuteei erreferentzia egiten zieten elementuekin ere. Batzuetan errezel edo baldakin batekin estal zitekeen.
Ohiko dolu-koloreekin apaintzen zen katafalkoa: beltza, morea edo zilarreztatua, edo hildakoaren karguari zegozkien koloreekin, Aita Santuen kasuan bezala, gorriz apaintzen zirelarik, kolore pontifikala baita gorria.
Katafalkoaren inguruko paragermalia osoari castrum doloris esaten zaio (latinetik, lit. "Minaren gaztelua"). Zehatz esanda, katafalkoa sarkofagoarekin inguratzen duten egitura eta dekorazio guztiak dira.

## Iruditegia

* Pio IX.aren katafalkoa.
* Victor Hugoren katafalkoa Garaitzaren Arkuan jarri zuten 1885ean.
* Goulien herriko elizan.
* Manuel Quezon Filipinetako presidentearen katafalkoa, 1944.

## Erreferentziak

* ↑ Fundazioa, Elhuyar. «catafalco» Elhuyar Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2024-11-17).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, Gaztelaniazko Wikipediako «Catafalco» artikulutik itzuli da; zehazki, 2024-07-27ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q930343
* Multimedia: Catafalques / Q930343
# Manuel Quezon

Manuel Luis Quezon Molina (Baler, Filipinak, 1878ko abuztuaren 19a - Saranac Lake, Ameriketako Estatu Batuak, 1944ko abuztuaren 1a) Filipinetako politikaria izan zen. Filipinetako burujabetasunaren aldeko mugimenduaren buruzagia izan zen. Independentzia Gerran borrokatu zen, espainiarren kontra hasieran, eta Ameriketako Estatu Batuen kontra gero, Aguinaldorekin batera. Filipinek burujabetasuna lortu zutenean, Errepublikako lehendakari aukeratu zuten 1935ean eta 1941ean. Bigarren Mundu Gerran, japoniarrek Filipinak inbaditu zituztenean, Estatu Batuetara joan zen, eta han hil zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Antropologia kultural

Antropologia kulturala gizakien arteko desberdintasun kulturalen ikerketan aritzen den antropologiaren adarra da. Antropologia sozialaren kontrapuntutzat hartzen da, aldakortasun kulturala konstante antropologiko baten azpikonstante bat bezala ikusten duena. Antropologia soziokulturalak tradizio kultural eta sozialak bateratzen ditu korronte antropologiko berean.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Fisher, William F.. (1997-10). «Doing Good? The Politics and Antipolitics of NGO Practices» Annual Review of Anthropology 26 (1): 439–464. doi:10.1146/annurev.anthro.26.1.439. ISSN 0084-6570. (Noiz kontsultatua: 2022-05-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28598
* Multimedia: Cultural anthropology / Q28598
# Labe

    Artikulu hau tresnari buruzkoa da; Gineako hiria gaitzat duena beste hau da: «Labé»
Labe bat, berotzeko, egosteko edo lehortzeko erabiltzen den konpartimentu bat da. Sukaldean eta zeramikagintzan erabiltzea ohikoa da. Labea berotzeko erabilitako bero energia erregai baten konbustioak zuzenean eman dezake edo elektrizitatearen bidez beroa sor daiteke.

## Sukaldea

Sukaldean, ohiko labea etxetresna elektriko bat da eta janaria egosi, berotu edo erretzeko erabiltzen da. Era honetan prestatzen diren elikagaien artean haragia, arraina, ogia eta postreak topa daitezke. Herrialde batzuetako gastronomian oso ohikoa da jakiak bertan prestatzea, adibidez indiar gastronomian plater bereziak prestatzen dituzte tandoori erara (labean egina).

## Bestelako erabilerak

Industrian eta artisautzan buztina egosteko, lehortzeko eta gogortzeko erabiltzen dira.
Beste mota batzuetako labeak erabiltzen dira material hezeak lehortzeko, adibidez egurra, metalen gaineko margoa eta abar.
Beste mota desberdin bateko labeak gorpu-erreketarako erabiltzen dira.

## Ikus, gainera

* Labe elektriko
* Labe garai
* Zubiate buztindegiko labea

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)(Ingelesez)(Portugesez) http://www.hergom.com
* (Ingelesez)(Gaztelaniaz)(Italieraz)(Frantsesez)(Errusieraz) http://www.bronpi.com
* (Gaztelaniaz) http://www.acpfire.com
* Datuak: Q36539
* Multimedia: Ovens / Q36539