# Uhin-luzera

Uhin-luzera uhin edo funtzio periodiko baten periodikotasun espaziala da edo, beste era batera: uhin batean bibrazio-egoera edo fase berean dauden ondoz ondoko bi punturen arteko distantzia da. Uhin-luzera mota guztietako uhinen ezaugarria da, hala nola uhin bidaiarienak, uhin geldikorrenak eta uhin elektromagnetikoenak. Normalean, lambda (λ) hizki grekoarekin izendatzen da.
Uhin-luzera uhinak zeharkatzen duen ingurunearen araberakoa da; adibidez, hutsa, airea edo ura zeharkatzeak uhin-luzera baldintzatzen du. Uhinen adibideak dira argia, itsasoko olatuak, edota soinua. Uhin-fenomenoetako uhin-luzeren eskalari espektro deritzo. Nazioarteko Unitate Sisteman, uhin-luzeraren unitatea metroa da.

## Adierazpen matematikoa

Uhin-luzerak uhin sinusoidal bidaiari baten posizio espezifiko bakoitzean dagoen mugimendua deskribatzen du. Mugimendu horrek hurrengo adierazpena jarraitzen du:
$y(x,t)=A\cos {\Bigl2\pi \left({\frac {x}{\lambda }}-ft\right){\Bigr )}=A\cos {\Bigl{\frac {2\pi }{\lambda }}{\biglx-vt{\bigr )}{\Bigr )},$
non
* y uhinaren balioa den, edozein x (espazioko posizioa) eta t (denbora) balioetarako;
* A uhinaren anplitude edo elongazioa (sinusoidearen altuera maximo eta minimoa) den; eta
* f uhinaren maiztasuna den (uhinak segundoko egindako itzuli kopurua).
Uhin-luzerak hurrengo erlazioak betetzen ditu:
$k={\frac {2\pi }{\lambda }}={\frac {2\pi f}{v}}={\frac {\omega }{v}},$
eta
$\lambda ={\frac {2\pi }{k}}={\frac {2\pi v}{\omega }}={\frac {v}{f}}.$
Erlazio hauetan,
* k uhin-zenbakia da (maiztasun espaziala, edota uhinak bidaiatutako metro bakoitzeko egindako itzuli kopurua), eta
* v uhinaren abiadura da.

## Uhin geldikorrak

Uhin geldikorra leku batean geratzen den mugimendu oszilakorra da. Uhin sinusoidal geldikor batek mugimendurik gabeko puntuak ditu, nodo deritzenak. Bada, uhin-luzera nodoen arteko distantziaren bikoitza da.
Muga baldintzen ondorioz, uhin geldikorren nodoak existitzen diren espazioaren mugen artean egon behar dira. Horrek baimendutako uhin-luzerak mugatzen ditu $\lambda ={\frac {2L}{n}}$ adierazpenak ematen dituen balioetara, non L espazioaren luzera eta n edozein zenbaki oso (1,2,3...) diren.
Uhin geldikorra bi uhin sinusoidal bidaiariren batuketa gisa ikus daiteke, kontrako norabideko abiadurekin bidaiatzen ari direnen artekoa. Ondorioz, uhin-luzera, periodoa (maiztasunaren alderantzizkoa) eta uhin-abiadura elkarrekin erlazionatuta daude, bidaiatzen duen uhin baten kasuan bezala.

## Uhin-luzera kuantikoa

Louis de Brogliek postulatu zuen momentu linealdun partikula orok bere uhin-funtzio kuantikoarekin lotuta dagoen uhin-luzera duela, de Broglieren uhin-luzera deitua:
$\lambda ={\frac {h}{p}},$
non h Plancken konstantea den eta p partikularen momentu lineala (objektu baten masaren eta abiaduraren arteko biderkadura) den.
Hipotesi honekin, argiaren uhin-partikula bitasunarekin bezala, materiaren uhin-partikula bitasuna aurresan zuen, eta mekanika kuantikoaren oinarriak ezarri. De Broglieren ekuazioa edozein materiari aplikatu ahal zaio. Gorputz makroskopikoek ere uhin bat dute lotuta, baina haien masa handia izanik uhin-luzera oso txikia da; izan ere arbuiagarria izanda. Horregatik, bakarrik masa txikiko partikulek dute uhin-luzera kuantiko esanguratsua.

## Espektro elektromagnetikoa

Uhin elektromagnetiko guztien multzoari espektro elektromagnetikoa deritzo. Argia uhin-luzeraren araberako bandetan sailkatzen da, handienetik txikienera: irrati uhinak, mikrouhinak, uhin infragorriak, argi ikusgaia, uhin ultramoreak, X izpiak eta Gamma izpiak, hurrenez hurren. Banda bakoitzeko uhinek ezaugarri desberdinak dituzte; hala nola, ekoizteko modua, materiarekin elkarri eragiteko modua eta uhinen aplikazio praktikoak.
Uhin elektromagnetikoen energia uhin-luzerarekiko alderantziz proportzionala da, $E={\frac {hc}{\lambda }}$ ekuazioaren arabera. Horregatik, uhin-luzera handieneko uhinek, 10$^3$ m-ko ordenakoek, energia txikia dute, eta uhin-luzera txikieneko uhinek, 10$^{-12}$ m-ko ordenakoek, berriz, energia oso handia dute. Formalki, espektro elektromagnetikoa jarrai eta infinitutzat jotzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Aguirregabiria, Juan Mari. (2004). Mekanika Klasikoa. Leioa: EHU, 576 or. ISBN 84-8373-631-4..
* ↑ (Ingelesez) Avison, John. (2014-11). The World of Physics 2nd Edition. Nelson Thornes ISBN 978-0-17-438733-6. (Noiz kontsultatua: 2024-11-27).
* ↑ Zientziateka. (2015-07-16). de Broglie-ren postulatua. (Noiz kontsultatua: 2024-11-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41364
* Multimedia: Wavelength / Q41364