OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Cyprian Ekwensi

Cyprian Ekwensi (1921ko irailaren 26, Minna, Nigeria – 2007ko azaroaren 4) Nigeriako idazle ospetsua izan zen.
Ekwensi baso-ingeniaritza ikasi zuen eta urtetan hori izan zen haren ogibide. Farmazia ikasi zuen ondoren Lagosen eta Londresko Unibertsitatean. Literaturan batez ere haurrei eta gaztei zuzendutako narrazioak eta ipuinak idatzi zituen. Bere liburu ezagunena Jagua Nana eleberria izan zen. Irratian ere lan egin zuen. Lehenengo Biafrako gobernuan eta ondoren Nigeriakoan kargu desberdinak bete zituen. Eunice Anyiwo-rekin ezkonduta, bost seme-alaba izan zituen.

## Liburuak

* When Love Whispers (1948)
* An African Night’s Entertainment (1948)
* The Boa Suitor (1949)
* The Leopard's Claw (1950)
* People of the City (1954)
* The Drummer Boy (1960)
* The Passport of Mallam Ilia (1948an idatzita, 1960an argitaratuta)
* Jagua Nana (1961)
* Burning Grass (1961)
* An African Nights Entertainment (1962)
* Beautiful Feathers (1963)
* Rainmaker (narrazio laburrak, 1965)
* Iska (1966)
* Lokotown (narrazio laburrak; 1966)
* Restless City and Christmas Gold (1975)
* Divided We Stand: a Novel of the Nigerian Civil War (1980)
* Motherless Baby (1980)
* Jagua Nana's Daughter (1987)
* Behind the Convent Wall (1987)
* The Great Elephant Bird (1990)
* Gone to Mecca (1991)
* Jagua Nana's Daughter (1993)
* Masquerade Time (1994)
* Cash on Delivery (2007, narrazio laburrak)

## Erreferentziak

* ↑ http://www.goodreads.com/author/list/310266.Cyprian_Ekwensi
* ↑ http://www.answers.com/topic/cyprian-ekwensi
* Datuak: Q959020
# Daniel O. Fagunwa

Daniel Olorunfẹmi Fagunwa (Ile Oluji/Okeigbo, Nigeria, 1903 – Bida, Nigeria, 1963ko abenduaren 9a) buruzagi, irakasle eta idazle joruba izan zen. Fantasiazko eleberrien bidez, Nigeriako idazlerik ezagunena izan zen. Bere Ogboju Ode Nimu Igbo Irunmale (Mila deabruren basoa) joruberaz idatzi zen lehenengo eleberri luzea izan zen. Beste eleberri eta historia labur asko idatzi zuen. Iratxo eta aztien historiak kontatzen zituen, folkloretik hartutako gai asko erabiliz. Eragin handia izan zuen Nigeriako zenbait idazlerengan, Amos Tutuolarengan eta Wole Soyinkarengan, adibidez.

## Lanak

* Ogboju Ode ninu Igbo Irunmale, 1938
* Igbo Olodumare, 1949
* Ireke Onibudo, 1949
* Irinkerindo ninu Igbo Elegbeje, 1954
* Adiitu Olodumare, 1961

## Ikus, gainera

* Afrikar literatura

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q382128
# Ben Okri

Ben Okri (Minna, 1959ko martxoaren 15a) Nigeriako poeta eta eleberrigilea da. Narrazio-estrategia modernistak eta Nigeriako ahozko tradizio literarioa uztartu ditu.
Literaturako ikasketak egin zituen Essexeko Unibertsitatean (Ingalaterran). Ordurako, bazeramatzan urte batzuk idazten, eta eleberri bat argitaratua zuen: Loreak eta itzalak (1980). Essexen igaro zituen hiru urteetan, bigarren eleberria argitaratu zuen: Barne-paisaiak (1982). 1984tik 1985era, BBC World Servicen lan egin zuen, esatari gisa, Network Africa izeneko saioan. 1980tik 1987ra, West Africa aldizkariaren poesia-atalaren arduradun izan zen. Istiluak santutegian (1987) kontakizun-bildumak kritikaren interesa piztu zuen. 1988an, beste kontakizun-bilduma bat argitaratu zuen: Etxeratze-aginduko izarrak. Obra horretan, beste gehienetan bezala, afrikar mistizismoaren eta mendebaldeko bizitza modernoaren arteko halako sintesi bat lortzen saiatu zen. Hirugarren eleberria, Errepide gosetua (1991) lana, Afrikako espiritu-haurrei buruzko kontakizun poetikoa da, eta nazioarteko kritikaren onespena eta 1991ko Booker saria jaso zituen. Aurrerago, poema magikoei buruzko liburu bat idatzi zuen: Elegia afrikarra (1992). 1995ean, Jainkoak harrituz argitaratu zuen, sufrimenduari, botereari eta famari buruzko alegia bat. Idatzi dituen azken lanen artean, aipagarriak dira: Starbook (2007), Tales of Freedom (2009), A Time for New Dreams (2011), The Age og Magic (2014) eta The Freedom Artist (2019).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q315362
* Multimedia: Ben Okri / Q315362
# Amos Tutuola

Amos Tutuola (Abeokuta, Nigeria, 1920ko ekainaren 20a - Ibadan, Oyo, Nigeria, 1997 ekainaren 8a) nigeriar idazlea izan zen.

## Biografia

Denbora labur batez joan zen eskolara. Gaztetan kobrearen galdaketan lan egin zuen, Laosko gobernuaren zerbitzura, eta gero Nigeria Irratiaren biltegi batean zaindari aritu zen, Ibadanen. Bigarren Mundu Gerran, Britainia Handiko Aireko Armadan jardun zuen.
1952an, Nigeria Britainia Handiaren kolonia zela, "Palma-ardoaren edalea" eleberria argitaratu zuen, eta jende askoren arreta erakarri zuen bere fantasia eta originaltasunagatik. Nigeriar literatura, poesia eta haur-ipuinen halako nahasketa bat da, palma-ardoa zerbitzatzen zion pertsona hil zenean, hura aurkitzeko hamaika proba gainditu behar dituen heroi mitiko baten gorabeherak kontatzen dituena. Eleberri haren ondoren, beste zenbait obra idatzi zituen: "Nire bizitza espirituen basoan" (1954); "Simbi eta oihan beltzeko satiroa" (1955); "Afrikar ehiztari adoretsua" (1958); "Urrutiko hiriko sorgina" (1962).
Tutuola herri-kontakizunetan oinarritzen da bere narrazioak sortzeko: ahozko tradizioa afrikar kulturen historiaren barruan topatzen da literaturarekin. Magiaren goraipamenak eta mitoaren tratamenduak halako freskotasun eta originaltasun berezi bat ematen diote, gainera. Tutuolaren obra joruberaz (Nigeriako hizkuntza ofiziala) eta ingelesez idatzia dago. Bere herrikide eta etnia-kide Wole Soyinka idazlearen arabera, 1986ko Literaturako Nobel Saria, Amos Tutuolaren obra Afrikako kulturak XX. mendeko literaturari eginiko ekarpenik handienetako bat da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q361562
# Origbaajo Ismaila

Origbaajo Ismaila (1998ko abuztuaren 4a - ) Nigeriako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Fukushima United FC.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q64785782
# Michael Obiku

Michael Edirin Obiku (1968ko irailaren 24a - ) Nigeriako futbolari ohia da.

## Selekzio nazionala

Nigeriako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 1988 | | |
| 1989 | 3 | 1 |
| 1990 | 0 | 0 |
| 1991 | 0 | 0 |
| 1992 | 0 | 0 |
| 1993 | 1 | 0 |
| Guztira | 4 | 1 |

## Kanpo estekak

* National Football Teams
* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q2374618
# Derick Ogbu

Derick Chuka Ogbu (1990eko martxoaren 19a - ) Nigeriako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q387651
# Peter Utaka

Peter Maduabuchi Utaka (1984ko otsailaren 12a - ) Nigeriako futbolaria da.

## Selekzio nazionala

Nigeriako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 2010 | 1 | 1 |
| 2011 | 7 | 2 |
| Guztira | 8 | 3 |

## Kanpo estekak

* National Football Teams
* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q926378
* Multimedia: Peter Utaka / Q926378
# Grace Anozie

Grace Ebere Anozie (Enugu, Nigeria, 1977ko uztailaren 16a) nigeriar atleta paralinpiarra da, potentzia altxatze egokituan aritzen den kirolaria. Anonzieren lehen paralinpiar domina brontzea izan zen 2004ko Atenasko Udako Paralinpiar Jokoetan, 82,5 kg-ko proban. Ondorengo Paralinpiar Jokoetan, zilarrezko domina bat irabazi zuen 2008an, eta urrezkoa 2012an. Bere ibilbidean zehar, pisuak altxatzeko hainbat errekor ezarri zituen, 2008ko Pekingo Udako Olinpiar Jokoetan 86 kg-tik gorako proban paralinpiar errekor bat barne.

## Bizitza pertsonala

Anozie poliomielitisak geldiarazi zuen bi urte zituenean. 1998an kontabilitate programa bat bukatu zuen unibertsitatean, baina lanik aurkitu ezin izan zuenean, kiroletara aldatu zuen bere ibilbidea.
Anozie Beninen, Edo Estatuan, Nigerian bizi izan zen 2014an Ameriketako Estatu Batuetara joan baino lehen. Hasieran, Chicago bisitatzeko asmoa zuen, 2014ko Mankomunitateko Jokoetarako entrenamendu-bira bat egiteko, baina, azkenean, Shreveporten (Louisiana) bizitzen gelditu zen, entrenatzailearekin izandako gatazka baten ostean.

## Kirol ibilbidea

Anozie 1998an hasi zen pisuak altxatzen, eta hainbat domina lortu zituen Paralinpiar Jokoetan. Pisuak altxatzen laugarrena izan zen 82,5 kg-ko proban, 2000ko Sydneyko Udako Olinpiar Jokoetan. 82,5 kg-tik gorako probara aldatuta, Anoziek brontze bat irabazi zuen 2004ko Atenaseko Udako Paralinpiar Jokoetan. Geroago, zilar bat irabazi zuen 2008ko Pekingo Paralinpiar Jokoetan eta urre bat 2012ko Londresko Paralinpiar Jokoetan. Paralinpiar Jokoetatik kanpo, urrea irabazi zuen 2013ko Pisuak Altxatzeko Asiako Txapelketa Irekian.
Bere ibilbidean, munduko errekorrak lortu ditu pisuak altxatzen. 2008ko Pekingo Udako Paralinpiar Jokoetan, marka paralinpikoa hautsi zuen 86 kilotik gorako pisu altxatze ekitaldian. Geroago, Anoziek munduko errekorra ezarri zuen 82,5 kg-tik gorako kategorian, 2012an, Fazza izeneko Pisuak Altxatzeko Nazioarteko Txapelketan. Hurrengo urtean, munduko errekorrari eutsi zion 2013ko Asiako Txapelketa Irekian 86 kilotik gorako ekitaldian, eta gero Josephine Orji nigeriarrak hobetu zuen.

## Aintzatespena

* 2012ko martxoan izendatu zuten Nazioarteko Batzorde Paralinpiarreko hilabeteko atleta izateko.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Lang III, Roy. (14 de agosto de 2015). «Decorated Nigerian Paralympian finds home in Shreveport» Shreveport Times.
* ↑ Kalu, Maduabuchi. (14 de octubre de 2012). «Unemployment drove me into sports» Sun News.
* 1 2 «Athlete Bio» Paralympic.org.
* ↑ Anderson, Gary. «Iranian makes it 10 world records on final day at Asian Powerlifting Championships» Inside the Games.
* ↑ «Paralympic Games Results Beijing China 14 September 2008» Disabled World.
* ↑ «Nigeria Ignores Precious Orji, Female Powerlifting World Champion, Others» Greenbarge Reporters.
* ↑ Degun, Tom. (4 de marzo de 2012). «Storey heads all women list for the IPC Athlete of the Month award» Inside the Games.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q40377750
# Moses Kingsley

Moses Kingsley (Enugu, 1994ko azaroaren 16a -) Nigeriako saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena.

## Taldeak

* Antwerp Giants (2017-2019)
* Peristeri BC (2019-2020)
* Retabet Bilbao Basket (2020- )

## Erreferentziak

* ↑ bilbaobasket.biz RETAbet Bilbao Basket refuerza su pintura con el ala-pívot Moses Kingsley (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q47490526
# Fela Kuti

Fela Anikulapo Kuti, edo soilki Fela (jaiotza-izena: Fela Ransome-Kuti; Abeokuta, Ogun estatua, Nigeria, 1938 - Ikeja, Lagos, 1997), nigeriar abeslaria, saxofoi- eta piano-jotzailea izan zen.

## Biografia

Lagosko Cool Cats taldeko abeslari izan zen oso gaztetan, eta, ondoren, 1961ean, Londresko Trinity College of Music eskolan zegoela, Koola Lobitos taldea sortu zuen. Han jazz-musikariak ezagutu zituen, Miles Davis, besteak beste. Handik bi urtera Nigeriara itzuli zen. Pentsaurreko batean adierazi zuen musika berri bat asmatu zuela: afrobeat izena eman zion.
1968-1969 urteetan bira bat egin zuen Kalifornian barrena, eta, Malcolm Xen biografia bat irakurri ondoren, politikan sartu zen. Erregimen militarren kontra agertu zen.
1971n Lagosera itzuli zen, eta, han, bere taldeari izena aldatu zion, eta Africa 70 jarri zion. Bere jabetzako eremuan Kalakuta Republic sortu zuen, bere familia, taldeko kideak eta grabazio-estudioa biltzen zituen eremu komunal bat. Jabetza hura auzo herritar batean zegoen, eta berehala hasi zen agintarien eta militarren jokabidea salatzen.
1974an gudarostea Anikulaporen errepublikan sartu zen. Anikulaporen ama hil zuten, eta Anikulapo bera zauritu egin zuten. 1979an alderdi politiko bat sortu zuen, Herriaren mugimendua.
Musika-taldearekin batera Egipton barrena itzuli bat egin ondoren, Egypt 80 izena jarri zioten taldeari. 1984tik 1986ra bitartean espetxean egon zen, eta, kaleratu zutenean, aginpidearen eta militarren kontra jarraitu zuen lanean.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Felaren webgune ofiziala

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q313868
* Multimedia: Fela Kuti / Q313868
# Nelly Uchendu

Nelly Uzonna Edith Uchendu, MON (Umuchu, Nigeria, 1950 – Nigeria, 2005eko apirilaren 12a) nigeriar abeslari, konpositore eta aktorea izan zen. Igbo musika herrikoiaren modernizazioagatik ohoratua izan zen eta bere ibilbidean sei LP argitaratu zituen.

## Aintzatespena

Nigerian musikari egindako ekarpenen aitortza gisa, Shehu Shagari Nigeriako presidente ohiaren eskutik jaso zuen Uchentuk Nigerko Ordenako kide izateko ohore nazionala, 1980an.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Sonala Olumhense. «Happy Married Life, Nigeria! By Sonala Olumhense» Sahara Reporters (Noiz kontsultatua: 2024-11-27).
* ↑ (Ingelesez) Das, Chittaranjan. (1993). Folklores of Mankind. Institute of Oriental and Orissan Studies (Noiz kontsultatua: 2024-11-27).
* ↑ (Ingelesez) Africa Woman. Africa Journal Limited 1980 (Noiz kontsultatua: 2024-11-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27016690
# Herz und Mund und Tat und Leben

Herz und Mund und Tat und Leben (Bihotza, eta ahoa, eta ekintza eta bizitza) (BWV 147) Johannn Sebastian Bachen kantu erlijiosoa da. Leipzigen jo zen estrainezko 1723ko uztailaren 2an, ostiralean, Ama Birjinaren Bisitazioaren jaian.
Kantataren bi zatiak amaitzen dituen koralak sona berezia du: ezaguna da aldi askotan transkribatu delako, bereziki pianorako, Jesu, gizonaren desiraren poza piezan.

## Egitura eta instrumentazioa

| | BWV 147 Kantata 10. Jesus bleibet meine Freude |
| Arazoak fitxategi hau entzuteko? Ikus multimedia laguntza. ||
Beste bertsio bat ere bazegoen, BWV 147 erreferentziaduna, Weimar garaikoa, eta 1716ko abenduaren 20an, igandea, jo zen, gaztelu dukalaren kaperan. Konposizio hori honela antolatu zen: tronpeta, bi oboe, bi biolin, maitasunezko oboe bat, da caccia bi oboe (edo "ehizarako obeoea"), biola bat, baxu jarraitu bat, lau bakarlari eta lau ahots mistoko abesbatza bat (sopranoa, altua, tenorra eta baxua). Hamar mugimenduk osatzen dute, eta horietako azkena piezarik ospetsuena da: “Jesus bleibet meine Freude” korua, euskaraz “Jesu, gizonaren desiraren poza” bezala ezagutzen dena. Kontraesana da: zentzu literala baieztapen honi dagokio: “Jesu nire poza izaten jarraitzen du”[2].
* LEHEN ZATIA
** 1. Abesbatza: Herz und Mund und Tat und Leben (“Bihotza eta ahoa eta egintzak eta bizitza”)
** 2. Errezitatiboa: Gebenedeiter Mund! ("O ezpain bedeinkatuak!")
** 3. Aria: Schäme dich, o Seele nicht ("Ez lotsatu, oi ene arima")
** 4. Errezitatiboa: Verstockung kann Gewalbarre verblenden (“Gogortasunak boteretsuak itsutu ditzake”)
** 5. Aria: Bereite dir, Jesu, noch itzo die Bahn (“Prestatu bidea, oi Jesus, orain”)
** 6. Abesbatza: Wohl mir, daß ich habe (“Hau da zoriona Jesus nirekin dagoela”)
* BIGARREN ZATIA
** 7.Aria: Hilf, Jesu, hilf, daß ich auch dich bekenne ("Lagun nazazu, Jesus, lagundu, zure itzuleran konfesa dezadan")
** 8. Errezitatiboa: Der höchsten Allmacht Wunderhand ("Goreneko indarraren esku miraritsua")
** 9. Aria: Ich will von Jesu Wundern singen (“Jesusen mirariak kantatuko ditut”)
** 10. Abesbatza: bleibet meine Freude, Meines Herzen Lust und Saft (“Jesusek nire bihotzaren poza, haren kontsolamendua eta izerdia izaten jarraitzen du”)

## Erreferentziak

* ↑ Alexandre Sorel. (2011). «Travailler "Jésus, que ma joie demeure..."» La Lettre du Musicien - Supplément Piano 2011-2012.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1354193
* Multimedia: BWV 147 / Q1354193
# Nnamdi Azikiwe

Benjamin Nnamdi Azikiwe (Zungeru, 1904ko azaroaren 16a - Enugu, 1996ko maiatzaren 11), izengoitiz 'Zik', nigeriar politikaria izan zen. Erresuma Batutik independentzia lortu ondorengo Nigeriako Errepublikako lehenbiziko presidentea izan zen, 1963ko urriaren 1etik 1966ko urtarrilaren 16ra arte.

## Biografia

1925etik 1934ra bitartean, Estatu Batuetan osatu zituen Nigerian hasitako ikasketak. 1937an sorterrira itzuli zenean, egunkari-kate bat sortu, eta herrialdeko politikagintzan murgildu zen, lehenik Nigeriako Gaztediaren Mugimenduan eta gero Nigeria eta Kamerungo Kontseilu Nazionala (NCNC) alderdiaren barruan lan eginez. Alderdi horretako kide gisa, Nigeriako Legegile Biltzarrerako hautatu zuten 1946an, eta 1953tik 1959ra bitartean, Ekialde Eskualdeko lehen ministro izan zen. 1959an, berriz, hauteskunde federalak irabazi, eta Abubakar Tafawa buru zuen Iparraldeko Herriaren Kontseilua alderdiarekin batera, koalizio-gobernua osatu zuen. Hitzarmen horren ondorioz, Nigeriako gobernari federala eta senatuko lehendakari izan zen, 1960tik 1963ra bitartean.
1963an, Nigeriako Errepublika aldarrikatu zenean, Azikiwe estatu berriko lehen lehendakaria izan zen, eta kargu horretan iraun zuen 1966ko estatu-kolpera arte. Hurrengo urtean, Ekialdeko Eskualdearen askatasunaren aldeko matxinadan esku hartu zuen, bere jarraitzaile igboekin batera. Azikiwe ahalegindu zen, baina ez zuen Afrikako beste herrialde batzuen laguntzarik lortu, eta 1970ean, independentziaren ondoren Biafra deitu zen herrialdeak amore eman behar izan zuen. Horren ondoren, oposizioko kide, eta 1972tik 1975era bitartean, Lagosko Unibertsitateko errektore izan zen. Konstituzio berria aldarrikatu ostean, 1984an legez kanpo utziko zuten Nigeriako Alderdi Popularraren lehendakarigai izan zen, ozta-ozta irabazi zituen 1979ko hauteskundeetan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Nnamdi Azikiwe Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Web. 2012ko apirilak 28
* Datuak: Q181782
* Multimedia: Nnamdi Azikiwe / Q181782
# Ibrahim Babangida

Ibrahim Badamasi Babangida (1941eko abuztuaren 17a) Nigeriako estatu-gizon eta diktadore militarra da, 1985etik Nigeriako presidente militar gisa gobernatu zuenean Muhammadu Buhari bere arerio militar eta politikoaren aurka estatu kolpea eman zuenean, 1993an dimisioa eman zuen arte. legez kanpo baliogabetu zituen 1993ko ekainaren 12ko hauteskundeak.
* Datuak: Q333415
* Multimedia: Ibrahim Babangida / Q333415
# Bola Tinubu

Bola Ahmed Adekunle Tinubu (Lagos, Nigeria, 1952ko martxoaren 29a) politikaria da. Nigeriako lehendakaria da 2023ko maiatzaren 29az geroztik. Lagos Estatuko gobernadore izan zen 1999tik 2007ra, eta Lagos Mendebaldeko senataria Hirugarren Errepublikan.
Tinubuk Nigeriako hego-mendebaldean eman zuen bere hasierako bizitza eta geroago Estatu Batuetara joan zen bizitzera, non Chicagoko Estatuko Unibertsitatean kontabilitatea ikasi zuen. 1990eko hamarkadaren hasieran Nigeriara itzuli zen eta Mobil Nigerian kontulari gisa aritu zen, 1992an Lagos West senatarirako hautagai gisa politikan sartu aurretik, Alderdi Sozialdemokrataren banderapean. Sani Abacha estatuburu militarrak Senatua desegin ostean, 1993an, Tinubu demokrazia itzultzeko kanpainaren aldeko aktibista bihurtu zen Koalizio Demokratiko Nazionaleko mugimenduaren parte gisa.
Trantsizio osteko Lagos Estatuko gobernu hauteskundeetan, Tinubuk alde handiz irabazi zuen Demokraziaren Aliantzako kide gisa. Lau urte geroago, bigarren agintaldirako berriro hauteskundeak irabazi zituen. 2007an kargua utzi ostean, 2013an All Progressives Congress alderdiaren eraketan funtsezko zeregina izan zuen. 2023an, Nigeriako lehendakari hautatu zuten; Nigeriako 16. lehendakaria da.
* Datuak: Q3510872
* Multimedia: Bola Tinubu / Q3510872
# Borno (Nigeria)

Borno estatua (ingelesez: Borno State) Nigeriako estatuetako bat da.

## Ezaugarriak

Lau milioi biztanle baino gehiago ditu Borno estatuak. Islama da bertako erlijio nagusia eta xaria lege islamikoa jarrita dago, Nigerian musulmanak nagusi diren lurralde guztietan bezala. Nigeriako biztanleen erdiak musulmanak dira, eta iparraldeko estatuetan nagusi dira. Lurralde honetan ibiltzen da Boko Haram, eta indar gehiagorekin Bornon, bere jatorria estatu hau delako. Nigeriako Gobernuak 2013an larrialdi legea ezarri zuen Bornon.

## Udal Gobernuak

| Erdiko Borno Senatu Barrutia | Eremua km$^2$ | 1,666,541 | Hego Borno Senatu Barrutia | Eremua km$^2$ | 1,245,962 | Ipar Borno Senatu Barrutia | Erema km$^2$ | 1,238,390 |
| Maiduguri | 137.36 | 540,016 | Askira/Uba | 2,431.83 | 143,313 | Abadam | 4,172.27 | 100,065 |
| Ngala | 1,519.82 | 236,498 | Bayo | 985.78 | 79,078 | Gubio | 2,575.09 | 151,286 |
| Kala/Balge | 1,962.13 | 60,834 | Biu | 3,423.86 | 175,760 | Guzamala | 2,631.44 | 95,991 |
| Mafa | 2,976.99 | 103,600 | Chibok | 1,392.00 | 66,333 | Kaga | 2,802.46 | 89,996 |
| Konduga | 6,065.89 | 157,322 | Damboa | 6,426.18 | 233,200 | Kukawa | 5,124.41 | 203,343 |
| Bama | 5,158.87 | 270,119 | Gwoza | 2,973.15 | 276,568 | Magumeri | 5,057.61 | 140,257 |
| Jere | 900.72 | 209,107 | Hawul | 2,160.99 | 120,733 | Marte | 3,280.02 | 129,409 |
| Dikwa | 1,836.89 | 105,042 | Kwaya Kusar | 754.69 | 56,704 | Mobbar | 3,280.02 | 116,633 |
| | | | Shani | 1,238.93 | 100,989 | Monguno | 1,993.20 | 109,834 |
| | | | | | | Nganzai | 2,572.35 | 99,074 |

## Erreferentziak

* ↑ «Boko Haramekin ezinean» Berria 2015eko urtarrilaren 9a.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130626
* Multimedia: Borno State / Q130626