OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Neftchi Baku PFK

Neftchi Baku PFK (izen osoa Neftçi Peşəkar Futbol Klubu) Azerbaijango futbol talde arrakastatsuena da, Baku hiriburukoa. 7 aldiz irabazi du Azerbaijango futbol liga eta 5 aldiz kopa. Estatu Independenteen Erkidegoko Kopa ere irabazi zuen 2006an.

## Historia

Taldea 1937an sortu zen Neftyanik izenarekin eta Sobietar Batasunaren garaian izan zuen emaitzarik onena 1966ko hirugarren postua izan zen. Alakbar Mammadov aurrelaria zen bere izar nagusia. Garai hartan SESB-eko selekzioak jokalari azerbajandar batzuk bazituen eta 1964an Europako Futbol Txapelketan bigarren egin zuen. 1968an taldeak gaur egungo izena hartu zuen.
Azerbaijango lehenengo liga berak irabazi zuen baina erabateko nagusitasuna azken urteetan lortu du, 2011, 2012 eta 2013ko ligak jarraian irabaziz. Nazio arteko garaipen nagusia 2006ko Estatu Independenteen Erkidegoko Kopa izan zen. Zortzi denboraldiren ondoren 2021ean Liga berria irabazi du.
Azken urteetan ordea Qarabağ taldearen itzalean ibiltzea egokitu zaio.

## Palmaresa
### Sobietar Batasunean: 0

* Liga (0): hirugarren 1966an.

### Azerbaijanen: 15

* Liga (9): 1992, 1996, 1997, 2004, 2005, 2011, 2012, 2013, 2021.
* Kopa (6): 1995, 1996, 1999, 2004, 2013, 2014.

### Nazio artean: 1

* Estatu Independenteen Erkidegoko Kopa (1): 2006

## Kanpo estekak

* (Azerbaijaneraz)(Errusieraz)(Ingelesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q218074
* Multimedia: Neftçi PFK / Q218074
# Deutsches Institut für Normung

Deutsches Institut für Normung (DIN, euskaraz Estandarizazio Institutu Alemaniarra) Alemaniako estandarizazio erakundea da eta bertako ISO kidea. Dirua irabazteko asmorik gabeko erakunde pribatua da, 1917an sortua, egoitza nagusia Berlinen du. Egun 30.000 DIN estandar daude, ia teknologia arlo guztietan.
Normenausschuss der deutschen Industrie (NADI, "Alemaniako Industriaren Estandarizazio Komitea") izenarekin sortu zuten 1917an, eta izenez aldatu zuen 1926an Deutscher Normenausschuss (DNA, "Alemaniako Estandarizazio Komitea") hartzeko, estandarizazioa arlo guztietara hedatzen zela indartzeko. 1975an ere izenez aldatu zuen eta Deutsches Institut für Normung hartu, estatuko institutu ofiziala bihurtzeko eta nazioartean Alemaniaren interesak babesteko.
Lehenengo arauetako bat, 1922koa, baliteke ezagunena izatea, DIN 476 da, paper tamainak arautzen dituena. (ISO 216 A4 formatua da gaur egun Europako bulegoetan erabiliena, oraindik ere DIN A4 formatua bezala ezaguna ). Izan ere, 1975ean, Alemaniako arau hau nazioarteko bihurtu zen eta ISO 216 bihurtu. Teknologia modernoko adibide dira DIN eta mini-DIN konektoreak.

## DIN izendapenak

Hauek dira DIN izendapenak (# ikurrak zenbakia adierazten du):
* DIN #: alemaniar arauak.
* DIN EN #: europar arauetako alemaniar edizioak.
* DIN ISO #: ISO arauetako alemaniar edizioak.

## Ikus, gainera

* ISO 216
* Paper formatu.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) DIN - Germany. (Noiz kontsultatua: 2018-09-3).

## Kanpo estekak

* DIN webgunea
* Datuak: Q152746
* Multimedia: Deutsches Institut für Normung / Q152746
# ISO 216

ISO 216 nazioarteko estandar bat da, paperaren neurriak munduan zehar modu bateratuan emateko. Normalizaziorako Nazioarteko Erakundearen (International Organization for Standardization, ISO) arauak paperezko formatuak zehazten ditu, eta gaur egun munduko herrialde askotan erabiltzen da, baina ez guztietan. Esate baterako ez da AEBko eta Kanadako estandar nagusia.
Besteak beste, estandar honek DIN A3 eta DIN A4 paperaren tamaina ezagunak definitzen ditu.
ISO 216 araua DIN 476ren baliokidea da, edo DIN A. A serieko estandarra ere deitua.
Badaude antzekoak diren beste bi estandar: ISO 217 eta ISO 267. Hau da, B eta C serieko estandarrak.
ISO 216, ISO 217 eta ISO 269 paper guztiek (gutun-azal batzuk izan ezik) itxura bereko proportzioa dute, ${\sqrt {2}}$: 1ekoa, milimetroetara biribiltzen dena. Proportzio honek ezaugarri bakarra du: erdi zabaleran moztu edo tolestean, erdiek ere itxura proportzio bera dute. ISO paperezko tamaina bakoitza, serie bereko hurrengo tamaina handieneko eremuaren erdia da, eta aurrekoaren bikoitza.

## Dimentsioak A, B and C seriak

ISO paper neurriak milimetroetan eta hazbeteetan :
| Size | A serieko formatuak; ISO 216 | A serieko formatuak; ISO 216 | B serieko formatuak; ISO 217 | B serieko formatuak; ISO 217 | C serieko formatuak; ISO 269 | C serieko formatuak; ISO 269 |
| Size | mm | hazbete | mm | hazbete | mm | hazbete |
| 0 | 0841 × 1189 | 33.1 × 46.8 | 1000 × 1414 | 39.4 × 55.7 | 0917 × 1297 | 36.1 × 51.1 |
| 1 | 0594 × 0841 | 23.4 × 33.1 | 0707 × 1000 | 27.8 × 39.4 | 0648 × 0917 | 25.5 × 36.1 |
| 2 | 0420 × 0594 | 16.5 × 23.4 | 0500 × 0707 | 19.7 × 27.8 | 0458 × 0648 | 18.0 × 25.5 |
| 3 | 0297 × 0420 | 11.7 × 16.5 | 0353 × 0500 | 13.9 × 19.7 | 0324 × 0458 | 12.8 × 18.0 |
| 4 | 0210 × 0297 | 08.3 × 11.7 | 0250 × 0353 | 09.8 × 13.9 | 0229 × 0324 | 09.0 × 12.8 |
| 5 | 0148 × 0210 | 05.8 × 08.3 | 0176 × 0250 | 06.9 × 09.8 | 0162 × 0229 | 06.4 × 09.0 |
| 6 | 0105 × 0148 | 04.1 × 05.8 | 0125 × 0176 | 04.9 × 06.9 | 0114 × 0162 | 04.5 × 06.4 |
| 7 | 0074 × 0105 | 02.9 × 04.1 | 0088 × 0125 | 03.5 × 04.9 | 0081 × 0114 | 03.2 × 04.5 |
| 8 | 0052 × 0074 | 02.0 × 02.9 | 0062 × 0088 | 02.4 × 03.5 | 0057 × 0081 | 02.2 × 03.2 |
| 9 | 0037 × 0052 | 01.5 × 02.0 | 0044 × 0062 | 01.7 × 02.4 | 0040 × 0057 | 01.6 × 02.2 |
| 10 | 0026 × 0037 | 01.0 × 01.5 | 0031 × 0044 | 01.2 × 01.7 | 0028 × 0040 | 01.1 × 01.6 |

## Ikus, gainera

* Deutsches Institut für Normung.(DIN)
* Paper formatu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q839751
* Multimedia: DIN EN ISO 216 / Q839751
# BlackBerry Limited

BlackBerry Limited, formalki Research In Motion edo RIM, Kanadako zibersegurtasunean espezializatutako software enpresa bat da. Mundu mailan telefono adimendun eta tabletak diseinatu eta ekoizteagatik ezaguna da, bereziki BlackBerry mugikorrak.
1984an Mike Lazaridis enpresaburuak eta Douglas Fregin ingeniariak sortu zuten, 1980ko eta 1990eko hamarkadan hainbat herrialdeetan telefonia mugikorraren sektorean lider bilakatuz, bereziki AEBetan. Baina Apple Inc. mugikorrek eta Android mugikorrentzako sistema eraginkorrak izandako hedapen eta arrakastaren ondorioz diru galera handiak jasan zituen.
2013ko urtarrilaren 30ean enpresak bere izena BlackBerry izatera aldatuko zuela iragarri zuen.

## Ikus, gainera

* BlackBerry

## Kanpo estekak

* Datuak: Q502121
* Multimedia: BlackBerry Limited / Q502121
# Bittor Kapanaga

    Artikulu hau Otxandioko euskaltzaleari buruzkoa da; «Kapanaga» euskal izena asmatu zioten Nafarroako udalerria gaitzat duena beste hau da: «Cabanillas»
Bittor Kapanaga Elorza (Otxandio, Bizkaia, 1925eko urriaren 15a - Gasteiz, Araba, 2011ko uztailaren 14a) euskaltzalea eta euskal idazlea zen.
Aita eta ama euskaldunak zituen, aita kaletarra eta ama baserritarra. Bost urtedun, amak erdara apur bat irakatsi eta eskolara joan zen, dena erdaraz ikasten zen garaian. Zortzi urte zituela aita hil zitzaion, zorte txarreko ebakuntza baten ondoren. Ama hiru seme-alabekin geratu zen bakarrik.
Hamar urte zituela gerra hasi zen, hegazkinetatik ihesi aititak Berrizen zuen baserriraino heldu zen. Bertan bederatzi hilabete eman eta gero Otxandioko baserri erre suntsitura itzuli ziren kale-baserri bizitzara, behi pare bat eta lur batzuekin.
Hogei urtedun, Eibarrera joan zen lanera. Egunez, fabrikan aritzen zen, eta gauez, Armeria Eskolan. Industria-maisu ikasketak egiten zebilela, herri hartako gerraosteko euskal mugimendua sortu zuen, beste zenbait euskaltzalerekin batera. Gauez, euskara irakasten hasi zen Klub Deportiboan. 1953an, Euzko Gogoa aldizkarian hasi zen idazten; geroago, Zeruko Argian, Anaitasunan eta beste batzuetan. 1978an, Euskera erro eta gara liburua argitaratu zuen, euskararen erroen bila joanda.
Eibarren 13 urte egin eta Otxandiora itzuli zen kooperatibak sortu eta antzeko beharretara, beti ere hiru zaletasun hauekin: euskaraz idatzi, hizkuntza ikertu eta baratza zaindu.
Bittor Kapanagak eta Gontzal Mendibilek elkarrekin sortu zuten Bagare euskal abesti ezaguna, 1974ko negualdean: Kapanagak jarri zizkion hitzak, eta Mendibilek musika.

## Lanak
### Saiakera

* Euskera erro eta gara (1978, egilea editore)
* Badator olentzaro (1995, Olentzaro)
* Olentzaro: sua hilda (1995, Olentzaro)
* Olentzaroren aurpegiak (1995, Olentzaro)
* Olentzaroren lagunak (1995, Olentzaro)
* Oxinondoko gertaerak (1995, Olentzaro)

## Erreferentziak

* 1 2 3 Mendibil, Gontzal. (2019). Bittor eta biok. edicionesbeta.com, 58 or. ISBN 978-84-17634-29-2..
* ↑ «Bittor Kapanaga idazlea hil da», Argia.com, 2011-07-15.
* ↑ Luis ARANBERRI MENDIZABAL Amatiño: «Araban bagare», Amatiño bloga, 2011-06-23.

## Ikus, gainera

* Bizkaiko idazleen zerrenda

## Kanpo loturak

* Bittor Kapanaga literaturaren zubitegian
* 2005. urtean Argia aldizkarian eginiko elkarrizketa.
* 2005. urtean Berria egunkarian eginiko elkarrizketa.
* Anaitasuna aldizkarian 'Kapanaga' bilaketaren emaitzak 94 artikulu.
* Datuak: Q12255293
# Isidoro Temprano

Isidoro Temprano Gutiérrez, «Isi», (Sestao, 1963ko urriaren 15a -) bizkaitar sindikalista, aktibista eta politikaria da.

## Bizitza

Sestaon jaio zen. Barakaldoko IES Minas BHI institutuan ikasi zuen bigarren hezkuntza.
"ZF Sachs España" automobilgintzako enpresan lineako operario moduan jardun du urteetan zehar. Sindikalista lanetan ere aritu da. Sindikatu-ordezkaria (delegatu sindikala) izan da eta enpresa-komitean egon da.
Udal kontuetan barnebildua egon da betidanik. Sestao River futbol klubaren bazkide da.

## Ibilbide politikoa

Podemos alderdiko kide izan da hasieratik, 2014. urtearen ingurutik. Sestaoko udalerrian Podemos alderdiaren hasierako sorreran lagundu zuen, "Bai Ahal Da-Sí Se Puede (Sestao)" (BAD-SSP) hautesle-elkartea sortzen lagunduz, beste kide batzuekin batera, hala nola, Inma Arias, Richar Vaquero, Soraya Pereira, Montserrat Roca edota Ángela Sevilla.
Gaur egun, Podemos alderdiaren kide da eta Podemos Ahal Dugu Sestao alderdiaren kide.
2019eko udal hauteskundeetan (Podemos-Ahal Dugu Sestao - IU - Equo Berdeak koalizio moduan), hauteskunde-zerrendetan hautagai moduan joan zen.

## Bizitza pertsonala

Sestaon bizi da. Ángela Sevillarekin ezkonduta dago. Bi seme-alaba ditu.

## Hauteskundeak

Isidoro Tempranok lehiatutako hauteskundeak :
| Hauteskundeak | Hautagaitza | Barrutia | Postua | Emaitza |
| 2015eko udal hauteskundeak | Bai Ahal Da - Sí Se Puede Sestao (BAD-SSP Sestao) | Sestao | 9.a (21etik) | Ez hautetsia |
| 2019ko udal hauteskundeak | Podemos Ahal Dugu Sestao | Sestao | 10.a (21tik) | Ez hautetsia |
| 2023ko udal hauteskundeak | Podemos Ahal Dugu Sestao | Sestao | ? | ? |

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «La tribuna principal del Campo de Las Llanas pasará a llamarse Fernando Sancristóbal» El Correo 2022-01-25 (Noiz kontsultatua: 2022-06-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) «La Tribuna del Campo Municipal de Las Llanas (Sestao) llevará el nombre de Fernando Sancristóbal» La Vanguardia 2022-01-25 (Noiz kontsultatua: 2022-06-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) enSestao.com. «La Tribuna de Las Llanas llevará el nombre de Fernando Sancristóbal» enSestao.com (Noiz kontsultatua: 2022-06-19).
* 1 2 BOB. BAO. 2019eko udal eta foru hauteskundeak. Hautagaiak.. .
* 1 2 BOB. BAO. 2019eko udal eta foru hauteskundeak.. .

## Ikus, gainera

* Podemos Ahal Dugu Sestao
* Richar Vaquero

## Kanpo estekak

* Datuak: Q112632583
# Lander Euba

Lander Euba Ziarrusta (Gernika-Lumo, 1977ko urriaren 15a -) euskal txirrindulari ohia da, 2002 eta 2004 artean profesionala izan zena. Bere ibilbidean garaipen bakarra lortu zuen.

## Palmaresa

2001 (amateurra)
* Euskaldun Txapelketa
* Dorletako Ama Saria
* Altzoko Igoera
* Arabako Itzulia eta etapa 1
* 2. San Bartolome Sarian
* 2. San Gregorio Sarian
* 2. Leongo Itzulian
* 3. Urrakiko Igoeran
* 3. Leintz Bailarari Itzulian
* 3. Andra Mari Sari Nagusian
* 3. Balentziaga Memorialan
2003 (profesionala)
* 2. Joaquim Agostinho Garaikurran eta etapa 1

## Emaitzak lasterketa nagusietan

| Lasterketa | 2002 | 2003 | 2004 |
| Italiako Giroa | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | - |
| Txirrindularitzako Munduko Txapelketak | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu Err.: Erretiratu zen

## Taldeak

* Euskaltel-Euskadi (2002-2003)
* Paternina-Costa de Almería (2004)

## Erreferentziak

* ↑ Urtekaria

## Kanpo estekak

* Lander Euba - ProCyclingStats
* Datuak: Q2970307
# Agustin Gisasola

Agustin Gisasola Zabala (Eibar, Gipuzkoa, 1952ko uztailaren 22a) gipuzkoar futbolari ohia da, Eibar KEn eta Athletic Clubean aritutakoa. Erdiko atzelari lanetan aritzen zen, bere indarra eta jaurtiketa bortitzengatik ezaguna.

## Ibilbidea

2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | UEFA | UEFA | Errekopa | Errekopa | Besteak | Besteak | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Eibar | 3. | 1969/70 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Eibar | 3. | 1970/71 | - | - | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 2 | 0 |
| Eibar | Denera | Denera | - | - | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 2 | 0 |
| Athletic | 1. | 1970/71 | 10 | 1 | 0 | 0 | - | - | 0 | 0 | - | - | - | - | 10 | 1 |
| Athletic | 1. | 1971/72 | 24 | 0 | 6 | 1 | - | - | 4 | 0 | - | - | - | - | 34 | 1 |
| Athletic | 1. | 1972/73 | 32 | 5 | 7 | 2 | - | - | - | - | - | - | - | - | 39 | 7 |
| Athletic | 1. | 1973/74 | 33 | 5 | 4 | 1 | - | - | - | - | 4 | 0 | - | - | 41 | 6 |
| Athletic | 1. | 1974/75 | 30 | 2 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 32 | 2 |
| Athletic | 1. | 1975/76 | 7 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 8 | 0 |
| Athletic | 1. | 1976/77 | 27 | 2 | 7 | 0 | - | - | 9 | 0 | - | - | - | - | 43 | 2 |
| Athletic | 1. | 1977/78 | 24 | 1 | 2 | 0 | - | - | 3 | 0 | - | - | - | - | 29 | 1 |
| Athletic | 1. | 1978/79 | 11 | 1 | 3 | 0 | - | - | 0 | 0 | - | - | - | - | 14 | 1 |
| Athletic | 1. | 1979/80 | 24 | 0 | 11 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 35 | 0 |
| Athletic | 1. | 1980/81 | 27 | 0 | 11 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 38 | 0 |
| Athletic | 1. | 1981/82 | 5 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 6 | 0 |
| Athletic | 1. | 1982/83 | 2 | 0 | 1 | 0 | - | - | 0 | 0 | - | - | - | - | 3 | 0 |
| Athletic | Denera | Denera | 256 | 17 | 56 | 4 | - | - | 16 | 0 | 4 | 0 | - | - | 332 | 21 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 256 | 17 | 58 | 4 | - | - | 16 | 0 | 4 | 0 | - | - | 334 | 21 |

## Bitxikeriak

Gisasola Athleticen gabarra atera zuen taldeko kidea zen. Ibilbide horretan uretara erori zen eta erreskatatu behar izan zuten.

## Erreferentziak

* ↑ www.bdfutbol.com
* ↑ Un defensa con toda la barba
* ↑ (Gaztelaniaz) «La gabarra del Acero Club de Olabeaga» EL MUNDO 2015-05-27 (Noiz kontsultatua: 2021-03-26).

## Kanpo estekak

* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Datuak: Q3606943
# Zahi Hawass

Zahi Hawass (arabieraz زاهي حواس) (Damieta, Egipto, 1947ko maiatzak 28), munduko egiptologorik ospetsuenetako bat da, eta, azken urteetan, arkeologiatik kanpo ospe handia hartu du, Antzinako Egiptori buruzko dokumentaletan sarri agertu izan delako.
Gaur egun, egiptoar gobernuaren Antigoaleko Gauzen Kontseilu Goreneko idazkari gisan ari da. Aurretik, Gizako ordokian indusketa zuzendaria izan zen, eta Niloren deltako, mendebaldeko basamortuan eta Nilo Garaiko aztarnategi arkeologikoetan lan egin zuen.
Munduko beste toki batzuetan aurkitzen diren antzinako egiptoar objektu asko itzultzera zuzendutako mugimendu baten buru da halaber. 2003ko uztailean, Egiptok Rosetta Harria itzultzea exigitu zuen (egun, British Museumen dago). Une horretan, Hawassek honako hau adierazi zuen: "Britainiarrek gogoratuak izan nahi badute, euren ospe ona berreskuratu nahi badute, harria itzuli beharko lukete, gure egiptoar nortasunaren ikurra baita".
Hawass antzinateko astronauta eta beste jarrera historiko sasizientifikoen aurka agertzen da garbi. Telebistako haren agerpen asko teoria horiek gezurtatzera eta piramideak antzinako egiptoarrek eraiki izanaren frogak erakustera zuzendu dira.
* Datuak: Q140575
* Multimedia: Zahi Hawass / Q140575
# Ate-ixteko

Ate-ixtekoa irekitzen den atea automatikoki ixten duen aparatu malgukiduna da. Batez ere segurtasunerako, konforterako eta energia-aurrezteko ospitaleetan, bulegoetako eta instalazio industrialetako eraikinetan edo eskailerako zuloko ateetan erabiltzen da.
* Hainbat motako ate-ixteko
* Ate-ixteko ez moteldua
* Goiko ate-ixteko errai gidariduna
* Lurzoruko ate-ixtekoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31188079
# Anadolu poni

Anadolu ponia, Turkiar ponia edo Transbaikal ponia, (turkieraz: Anadoly Yerci), Turkiako bertako zaldi arraza bat da. Tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean dago.
Jatorria, neurri handi batean, ezezaguna da, baina arraza duela 1.000 urte inguru finkatua izan zen. Egun oso zabaldurik dago Turkia osoan. Zaldi mota hau sortzeko arabiar zaldia, Turkomandar zaldia, Persiar zaldia, Karabakh, Akhal-Teke, Karbada, Deliboz eta mongoliar zaldi arrazak erabili zituzten.

## Ezaugarriak

Anadolu poniak zaldi txiki indartsuak dira.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.theequinest.com/breeds/anadolu-pony/
# RNA txerto

RNA txertoak (edo ARN txertoak) erantzun immunea eragiteko ARN-m erabiltzen duten txertoak dira. Txerto klasikoen aldean, beraz (mikrobio biziak, mikrobio motelduak edo mikrobioaren zati batzuk erabiltzen dituztenak) RNA txertoak RNA mezularian oinarritzen dira. Erabilitako RNA mezularia giza zeluletan sartzen da, eta bertan -itzulpenaren bidez- proteina espezifikoak eta arrotzak sortzen ditu, mikrobio patogeno baten edo zelula minbizidun baten proteinak hain zuzen.
Proteina arrotz horiek immunitate-sistemaren erantzuna aktibatuko dute, antigorputz espezifikoak sortuko dituena proteina horien aurka.
Beraz, RNA txertoek ez dituzte antigenoak sartzen gorputzean, horiek fabrikatzeko instrukzioak (RNA-m) baizik.
Txerto mota hauetan RNA-m babestuta dago nanopartikula lipidikoetan, molekula oso apurkorra delako eta erraz degradatzen delako zelula ostalarian sartzerakoan. Era berean, txerto hauek izoztuta edo tenperatura oso hotzetan gorde behar dira.
Txerto klasikoen aldean, RNA txertoek onura batzuk dituzte:
* beren ekoizpena merkeagoa da
* ziurragoak dira, mikrobioak ez dituztelako
* RNA, itzulita izan ondoren, azkar degradatzen da, albo-ondorioen arriskua murrizten duena
* immunitate zelularra eta humorala, biak, eragiten dituzte
XX. mendeko 90eko hamarkadaren hasieran erabili ziren estreinakoz RNA txertoak, hainbat saio klinikotan. 2013an amorruaren aurkako lehenengo RNA txertoak entsaiatu ziren, eta hurrengo urteetan beste gaixotasun infekziosoen prebentzioan saio klinikoak ere egin ziren. Baina txerto hauen lehenengo erabilera praktikoa 2021ean izan zen, COVID-19aren pandemiarekin. Orduan RNAko teknologian oinarritutako bi txerto eskala handian erabili ziren: Moderna Covid-19 txertoa eta BNT162b2 (Pfizer-BioNTech).
Azken urteotan minbizi mota ezberdinak tratatzeko RNA txertoak erabili dira. Kasu honetan txertoak ez dira profilaktikoak, terapeutikoak baizik: minbiziaren tratamendurako erabiltzen dira. Tratamendu hori immunitate-sistemaren aktibazioan datza, honek zulula minbizidunak suntsi ditzan.
Kasu hauetan, RNA txertoek minbizi-zeluletan adierazten diren zenbait proteina ekoizteko informazio genetikoa dute, horrela immunitate-sistema minbiziari eraso egiteko trebatzen delarik.
RNA txertoen erabilera berria da, 2020. urtearen bukaerara arte ez baitzen baimendu bere erabilera, COVID-19ko pandemiaren testuinguruan. Hori dela-eta, goiz da jakiteko bere balizko arriskuak epe luzean

## Erreferentziak

* ↑ ¿Qué son las vacunas ARNm y cómo funcionan? Medline Plus (2022ko apirila)
* ↑ ¿Sirven las vacunas de ARN mensajero para tratar el cáncer? Instituto Nacional del Cáncer (022ko otsaila)
* ↑ RNA vaccines: an introduction University of Cambridge (2018ko urria)
* ↑ Santin, Izortze RNA txertoak: hurrengo geltokia, minbizia BERRIA (2023-04-28an)
* ↑ Cancer Treatment Vaccines NIH, National Cancer Institute
* ↑ Dolgin E. COVID-19 vaccines poised for launch, but impact on pandemic unclear Nature Biotechnology

## Kanpo estekak

* Datuak: Q85795487
* Multimedia: RNA vaccines / Q85795487
# Saio-hodi

Saio-hodia kimikako laborategian erabilzen den beirazko materiala da. Alde bat irekita eta bestea itxita eta biribildua du, laborategian likido lagin txikiak edukitzeko erabiltzen da eta zenbaitetan estalkia ere izaten du. Maila baxuko erreakzio kimikoak egiteko ere erabil daiteke. Espezifikokiko likidoak irakiteko erabiltzen den saio-hodiari, irakite saio-hodia esaten zaio.
Altuera eta zabalera desberdinetako saio-hodiak aurki daitezke, normalean 10-20 mm-tako zabalera eta 50-200 mm-tako luzera izaten dute ordea. Saio-hodiaren goiko zatiak, likidoen isurketa errazteko, erretako ertzaren itxura du. Saio-hodi batzuk beira esmerilatuko estalkietara egokituta egoten dira. Gainera, batzuetan goiko zatian esmalte txuria izaten du etiketatua izateko.
Saio-hodiak erabiltzen ez direnean, saio-hodien saretxoan uzten dira eta beren garbiketarako eskuila erabiltzen da.

## Erabilera

Saio-hodiak asko erabiltzen dituzte kimikariek produktu kimiko solido edo likidoen kantitate txikiak mantendu, nahastu edo berotzeko,batez ere esperimentu eta entsegu kulitatiboetan. Bere ipurdi biribil eta ertz zuzenek, likidoak isurtzean masaren galera minimizatzen dute, garbitzeko errazagoak egiten dituzte eta edukiaren jarraipen praktikoa baimentzen dute. Bere lepo luze eta estuak aldiz, ingurunera lurrin eta gasen hedapena ekiditen du.
Biologian organismo bizien ereitea eta manipulaziorako ereitea hodi bezala erabiltzen dira sarritan saio-hodiak. Auzitegi medikuntzan odol edo beste likido batzuk jasotzeko ere bai.

## Fabrikazioa

Kimikako saio-hodiak beirazkoak izan ohi dira bero eta substantzia kimiko erregarrien aurrean erresistentzia hobea eta iraupen luzea izan dezaten. Zenbait saio-hodi Bunsen metxeroaren gainean jar daitezke zuzenean.
Biologian erabiltzen diren saio-hodiak, plastiko gardenez eginak izaten dira.

## Sinbolismo kulturala

Saio-hodiak Erlenmeyer matrazeekin batera, zientzia eta saiakuntza zientifikoaren sinbolo gisa hartzen dira orokorrean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q88399897
* Multimedia: Test tubes / Q88399897
ieaKimika laborategiko tresneria :
# Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoa

Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoa edo Saharako Arabiar Errepublika Demokratikoa (gaztelaniaz: República Árabe Saharaui Democrática edo RASD; arabieraz: الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية‎, Al-Jumhūrīyya al-`Arabīyya as-Saharāwīyya ad-Dīmuqrātīyya) Mendebaldeko Saharan osatutako estatua da. Espainiak Saharako bere koloniatik alde egin ondoren, 1976an Marokok eta Mauritaniak okupatu zuten. Fronte Polisarioak abiatutako nazio askapeneko gerraren ondorioz, 1979an Mauritaniak lur horretatik alde egin zuen, eta Marokoren esku utzi zuen eskualde osoa. Fronte Polisarioak independentzia aldarrikatu zuen ondoren. Berrogeita bost estatuk onartua dute gaur egun, beste hogeita bik noizbait onartua zuten, eta beste hamahiruk onartua dute baina erlazioak eten dituzte. Hamabi estatutan du enbaxada.
Hiriburua Aaiun da, baina hau Marokok okupatu zuenetik Bir Lehloura mugitu zen. Hala ere de facto hiriburua Tinduf da, eta han bizi dira iheslari gehienak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 164. araua: Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .
* ↑ Euskaltzaindia. 38. araua: Munduko estatuen izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak. .

## Ikus, gainera

* Brahim Gali
* Mendebaldeko Sahara

## Kanpo estekak

* Datuak: Q40362
* Multimedia: Western Sahara / Q40362