OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Duravit Design Center

Duravit Design Center Duravit enpresak Hornbergen 2003/2004 urteetan eraikitako erakusketa -zentroa da. Eraikinean enpresaren egungo produktu sanitarioak daude ikusgai, eta bertan probatu daitezke aldez aurretik hori adostuz gero.
Bost solairuko eraikina Philippe Starck -ek diseinatu zuen eta Wöhrle + Wöhrle arkitekto bulegoak eraiki zuten. 2006an, Duravit-ek iF saria (komunikazio eta diseinuaren saria) jaso zuen arkitektura eta espazio publikoak atalean eraikin honengatik.

## Komun erraldoia

19 metroko altuera duen eraikin trapezoidalaren hegoaldean 7,1 metroko komun baten eskultura dago, urrutitik ikusten dena. Hau begiratoki gisa erabiltzen da eta gauez argiztatu egiten da.

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko wikipediako «Duravit Design Center» artikulutik itzulia izan da, 2022-12-03 data duen 228511760 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-12-03 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* ↑ Jons Messedat: Best Designed Flagship Stores. AV Edition 2007, S. 94ff
* ↑ bba-online.de,, abgerufen am 26. August 2022
* ↑ Dina Stahn: Baedeker Reiseführer Schwarzwald. 12. Auflage, Mair Dumont 2018

## Kanpo estekak

* Datuak: Q67301085
* Multimedia: Duravit Design Center / Q67301085
# 4 años, 2 meses y 1 día

4 años, 2 meses y 1 día Cicatriz musika taldearen 2. diskoa da, 1991. urtean Zika Records disketxearen zigilupean argitaratutakoa. 1998an Zero Recordsek ere argitaratu zuen.
Diskoa Londresko Von's Recording estudioetan grabatu zen Peter Peck-en eskutik, eta ekoizpena Cicatriz eta Peter Peck-en kargu joan zen. Londresera joateko Natxok izandako istripuagatik jasotako kalte-ordainketa erabili zuten. Aipatzekoa da ere diskoaren izenburua, izan ere Natxok Herbehereetatik itzultzean drogarekin harrapatzeagatik jasotako kartzela zigorraren iraupena da.
Disko hau Jose Arteagaren oroimenez egin argitaratu zen, duela gutxi heroinagatik hil baitzen.

## Partaideak

* Natxo Etxebarrieta (ahotsa)
* Pedro Landatxe (bateria)
* Jose Luis Rodrigo, "Pakito" (baxua)
* Goar Iñurrieta (gitarra)

## Kantuen zerrenda

* Rock and roll de Cicatriz
* Loco
* El quebrao
* Solo otra vez
* Don´t worry
* Una niebla gris
* La 204
* Que a gusto estas
* Me gusta conducir
* El cuello de pavo
* Lola

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Mugalari 2016-1-6.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3312400
# Inadaptados

Inadaptados Cicatriz musika taldearen 1. diskoa da, 1986. urtean Oihuka diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa.
Diskoa Lasarteko Elkar estudioetan grabatu zen Jean Pochasen eskutik, eta ekoizpena Cicatriz eta Josu Zabalaren kargu joan zen. Aurreko eta atzeko azalen diseinuak Juanjo Egizabalek egin zituen.

## Partaideak

* Jose Luis Rodrigo, "Pakito" (baxua eta koruak)
* Natxo Etxebarrieta (ahotsa eta koruak)
* Jose Arteaga, "Pepin" (gitarra eta ahotsa)
* Pedro Landatxe (bateria, gitarra eta ahotsa)

### Beste partaideak

* Josu Zabala (pianoa Goma 2 kantuan)
* Dieguillo (koruak)
* Carlitos (koruak)
* Chivo (koruak)

## Kantuen zerrenda

* En comisaria
* Inadaptados
* Fuck Furcias
* Esto saldra bien
* Hoy en un hogar
* Desobediencia
* Txota
* Cuidado burocratas
* Horacio
* Reggae de vomito
* Botes de humo
* Goma 2
* Sacrilegio
* Rock N Roll
* Escupe (CD argitalpenean gehitua)
* Enemigo publico (CD argitalpenean gehitua)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3312370
# Colgado por ti

Colgado por ti Cicatriz musika taldearen 3. diskoa da, 1992. urtean Zika Records diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa. 1998an Zero Recordsek ere argitaratu zuen.
1992ko abuztu eta irail artean, Donostiako I.Z. estudioetan grabatu zuten, Cicatriz, Kaki Arkarazo, Pedro Landatxe eta Goar Iñurrieta ekoizleak izanda

## Partaideak

* Natxo Etxebarrieta (ahotsa)
* Goar Iñurrieta (gitarra)
* Jose Luis Rodrigo, "Pakito" (baxua)
* Pedro Landatxe (bateria)

## Kantuen zerrenda

* Colgado por ti
* Hipocresía
* Hay que joderse "qué bien se está tumbao"
* Vicio en el servicio
* No me jodas más
* Mujer de frío metal
* Wendy
* Guerra en Colombia
* Busco una razón
* Estoy quemado
* Mejor dos
* Pacto con el diablo
* Instrumental
* Aprieta el gatillo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3312397
# En directo (Cicatriz)

En directo Cicatriz musika taldearen 4. eta azken diskoa da, 1995. urtean Zika Records diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa. Beranduago, Zero Recordsek beste argitalpen bat egin zuen azal ezberdinekin.
Disko hau zuzeneko diskoa da, 1994ko abenduaren 24an grabatu zuten Lakuntzako Matraka diskotekan, Cicatriz, Kaki Arkarazo, Pedro Landatxe eta Goar Iñurrieta ekoizleak izanda. Diskoa Pakitoren oroimenez egin zuten. 1995eko martxoan De Lucas (Donostia) eta Sintonía (Madril) estudioetan nahasketa egin zuten.
Lehen albuma grabatu zuen taldetik Natxo Etxebarrieta abeslariak bakarrik hartu zuen parte, José Arteaga gitarrista 1990ean hil baitzen heroina-gaindosi baten ondorioz, Pakito Rodrigo baxu-jotzailea hil egin zen En Directo grabatu baino hilabete batzuk lehenago, HIESaren ondorioz, eta Pedro Landatxe bateria-jotzaileak taldea utzi zuen denbora bat lehenago, Anticuerpos bere beste taldean, zentratzeko. Goar Iñurrieta, 1987tik, gitarra-jotzailea izan zen; Diego Garayk Pakitoren lekua hartu zuen baxuan, eta Pedro Fernándezek gauza bera egin zuen Landatxerekin baterian.
Goar Iñurrieta heavy metaletik zetorren gitarra-jotzailea zen, eta, horregatik, taldearen lehen laneko kantu punkenek soinu metaleroagoa eskuratu zuten, kontzertu honetan ikus daitekeen bezala.

## Partaideak

* Natxo Etxebarrieta (ahotsa)
* Goar Iñurrieta (gitarra)
* Dieguillo (baxua)
* Pedro Fernández (bateria)

## Kantuen zerrenda

* Rock & Roll
* Solo otra vez
* Botes de humo
* Wendy. (Tiene Vitoria...)
* Txota
* En comisaría
* La 204
* Guerra en Colombia
* El quebrao
* Una niebla gris
* El cuello de pavo
* Me gusta conducir
* Desobediencia
* Esto saldrá bien
* Escupe
* Aprieta el gatillo
* Vicio en el servicio
* Lola

## Erreferentziak

* ↑ Lafonoteca

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12256818
# Shamoji

Shamojia (杓 文字, し ゃ も じ) edo arroz-koilara Ekialdeko Asiako sukaldaritzan erabiltzen den koilara laua eta handia da. Arroza nahasteko eta zerbitzatzeko erabiltzen da, eta ozpina arrozarekin nahasteko sushia egitean.

## Ezaugarriak

Shamojiak tradizionalki banbuz, egurrez edo lakaz eginak dira, eta, gaur egun, normalean plastikozkoak dira. Shamojia uretan sartzen da maiz erabiltzen denean arroza ez itsasteko. Hainbat plastikozko Shamoji garestik ez itsasteko gainazala dute. Metalak oso gutxitan erabiltzen dira, arroz-aleak ebaki edo hangiria, nahasketarako erabiltzen den egurrezko ohiko treska, kaltetu dezaketelako.
Shamojiak baratxuriak edo pepinoak bezalako barazkiak birrintzeko ere erabiltzen dira, mendebaldeko sukaldaritzan harakinaren aiztoak erabiltzen diren bezala.
Shamojia ama eta emaztearen arteko batasun sinboloa ere izan da japoniar gizartean. Iraganean, belaunaldi batetik bestera igarotako familiako zereginak sinbolizatzen zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1191080
* Multimedia: Shamoji / Q1191080
# O-Shakushi

O-Shakushi izena du munduko arroz koilara handienak. Miyajima uhartean (Hatsukaichi, Hiroshima) ikusgai dagoen shamoji handi bat da, arrozarekin erabiltzeko koilara bat. Inguruko erakarpen turistikoa ere bada (gertu dago Japonia osoko gune ezagunenetako bat ere, Itsukushimako atea).
Shamoji koilarak Miyajima uharteko artisautzaren adibide ezaguna dira. Kondaira batean biltzen da langintza, Seishin izeneko monje budista batek Benzaiten jainkosa (Sarasvati indiarraren parekidea) ikusi zuelakoan amets batean, halako koilara magiko batekin: uharteko bizilagunei era horretako shamoji koilarak egiten irakatsi zien gero monjeak.
Ale erraldoi hau Udalak Miyajima Artisautza Kooperatiba Elkarteari eskatuta egin zen: bi urte eta 10 hilabete behar izan zituzten 1980ko maiatzetik 1983ko martxora arte koilara sortzeko. 200 urteko zelkoba zuhaitz baten zura erabili zen shamojia egiteko.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) JAPANquickies. (2016-12-19). «The World’s Largest Shamoji» JAPANquickies (Noiz kontsultatua: 2024-10-19).
* ↑ (Ingelesez) «World's Largest Rice Scoop» Atlas Obscura (Noiz kontsultatua: 2024-10-19).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, Japonierazko Wikipediako «世界一の大杓子» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-05-10eko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q109594713
* Multimedia: O-Shakushi / Q109594713
# Latinoamerikar jazz

Latinoamerikar jazza edo latin jazza jazzaren azpigenero bat da, latinoamerikar musikaren jatorrizko erritmoak eta formak, batez ere kubatarra, puertorricarra eta brasildarra, jazzaren berezko elementuekin fusionatuz elikatzen dena. Azpigenero gisa eratu zen 1943an, afrokubatar jazza sortu zenean, eta urte batzuk geroago, bossa nova sortu zenean, 1957an. Hala ere, latinoamerikar musikak jazzean duen eragina hasiera-hasieratik dago presente. Latinoamerikar jazza denborarekin aberastu egin zen Argentina, Puerto Rico, Dominikar Errepublika, Venezuela, Kolonbia eta Latinoamerikako gainerako herrialdeetatik zetozen eragin musikalekin.

## Musikari ospetsuak

| Eumir Deodato Oscar Alemán, Gato Barbieri, Michel Camilo, Cándido, Chano Domínguez, Eliane Elías, Pete eta Coke Escovedo, Rubén González, Ray Barretto, Hugo Fattoruso, Joe Gallardo, Jerry González, Horacio Hernández, Giovanni Hidalgo, Irakere, Ray Mantilla, Sabú Martínez, | Chico O'Farrill, Charlie Palmieri, Eddie Palmieri, Jorge Pardo, Astor Piazzolla, Chano Pozo, Tito Puente, Tito Rodríguez, Paquito D'Rivera, Aldemaro Romero, Gonzalo Rubalcaba, Luis Salinas, Poncho Sánchez, Arturo Sandoval, Mongo Santamaría, Cal Tjader, Steve Turre, Bebo Valdés, Chucho Valdés, Patato Valdés, |

## Erreferentziak

* ↑ Peñalosa, David 2010. The Clave Matrix; Afro-Cuban Rhythm: Its Principles and African Origins p. 256. Redway, CA: Bembe Inc. ISBN 1-886502-80-3.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q837389
* Multimedia: Latin jazz / Q837389
# Munduko Termometrorik Garaiena

Munduko termometrorik altuena (ingelesez World's Tallest Thermometer) erakargarritasun turistiko bat da bat da Bakerren, Kalifornian (AEB). 1913ko uztailaren 10ean Heriotzaren Haranean erregistratutako 134 °F (57 °C) erregistro meteorologiko oroitarazten duen eraikin / termometro bat da. Bere bero marka gorenena, argiekin adierazia, gradu horietara iristen da.
1991n eraiki zuen Salt Lake Cityko Young Electric Sign Company enpresak (Willis Herronen Bakerko enpresariarentzat. Jabegoz aldatu du gerora zenbait aldiz. Konponketa dexente behar izan ditu urteetan, eta argindar gastu handiagatik ere itzalita egon da tarteka.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Thermometers, World's Tallest. «World's Tallest Thermometers» World's Tallest Thermometers (Noiz kontsultatua: 2024-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4901687
* Multimedia: World's Tallest Thermometer / Q4901687
# Mohammed Sinwar

Mohammed Ibrahim Hassan Sinwar, arabieraz: محمد إبراهيم حسن السنوار‎ (1975eko irailaren 16a, Khan Yunis, Gazako zerrenda), Hamasko kidea eta haren adar armatua den Izz ad-Din al-Qassam Brigadak erakundeko buruzagia da.
Israelgo indar armatuek hildako Yahya Sinwar buruzagiaren anaia da.
# Yahya Sinwar

Yahya Sinwar (arabieraz: يحيى السنوار‎; 1962ko urriaren 29a - Rafah, 2024ko urriaren 16a) Palestinako politikaria izan zen, Hamas talde suni islamistako kide liderretako bat. Khan Yuniseko errefuxiatu eremuan jaio zen, Arabiar Errepublika Batuak okupatutako Gazako Zerrendan, Axkelondik 1948ko Arabiar-israeldar Gerran kanporatutako familia baten baitan. Gazako Unibertsitate Islamikoan ikasi zuen.
Mohammed Sinwar Hamasko kidearen anaia zen.
1989an bi israeldar soldadu eta kolaboratzailetzat hartutako lau palestinar bahitzegatik atxilotu eta lau bizi osorako zigor ezarri zizkioten Israelen. 22 urte egon zen preso, harik eta 2011n Gilad Shalit soldadu bahitua askatzearen truke Israelek 1.026 preso askatu zituen artean, tartean Sinwar. Hamasen Segurtasun Aparatuaren sortzailea izan zen ondoren.
2017an Hamasko lider hautatu zuten, eta "erresistentzia herritar eta baketsua" aldarrikatu zuen, baina beranduago posizio hori alboratu zuen. 2021ean berriro hautatu zuten Hamaseko lider, eta Israel bera erailtzen saiatzu zen. 2023ko Israelen kontrako Hamasen erasoaren diseinatzailetzat hartzen da, eta Nazioarteko Zigor Auzitegiak haren aurkako neurriak eskatu ditu, gerra krimenak leporatuta.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Beaumont, Peter. (2017-02-13). «Election of new Hamas Gaza Strip leader increases fears of confrontation» The Guardian ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2024-05-24).
* ↑ (Ingelesez) Yahya Sinwar: Who is the Hamas leader in Gaza?. 2023-11-21 (Noiz kontsultatua: 2024-05-24).
* ↑ «The Palestinians try to reconcile» The Economist ISSN 0013-0613. (Noiz kontsultatua: 2024-05-24).
* ↑ (Ingelesez) Shortell, Ivana Kottasová, David. (2023-12-07). «Who is Yahya Sinwar, the Hamas leader Israel has called a ‘dead man walking’» CNN (Noiz kontsultatua: 2024-05-24).
* ↑ «The leader of Hamas in Gaza is the most influential man in Palestine» The Economist ISSN 0013-0613. (Noiz kontsultatua: 2024-05-24).
* ↑ (Ingelesez) «Shadowy Hamas leader in Gaza is at top of Israel's hit list after last month's deadly attack» AP News 2023-11-22 (Noiz kontsultatua: 2024-05-24).
* ↑ (Ingelesez) Vasilyeva, Nataliya. (2023-11-20). «Mastermind behind Hamas attacks personally handling hostage negotiations» The Telegraph ISSN 0307-1235. (Noiz kontsultatua: 2024-05-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q22690797
* Multimedia: Yahya al-Sinwar / Q22690797
# Trincheras de los Moros

Trincheras de los Moros, Durruma Kanpezun dagoen Burdin Aroko herri harresitu baten ondar-multzoa da. Monzarrate parajearen goiko aldean dago, iparreko magalean. Herria dagoen harkaitza Peña Arregi, Peña del Santo eta Peña de San Roman bezala ere izendatzen dute mapatan. Harkaitzaren goialdearen zati handiena Arraia-Maeztu udalerriaren lurrak dira, baina bizileku moduan erabili zen herri harresituaren eremua Durruma-Kanpezun dago, Bernedo udalerrian, alegia. Gertu dagoen El Portillo de la Caseta esparru arkeologikoarekin erlazionatuta egon daiteke.

## Ezaugarriak

Herriak 132.100 m2ko azalera hartzen du eta hiru aldetatik dituen labarrek defentsa naturala eskaintzen diote. Barrualdean, iparreko aldean, lehorrean altxatutako harrizko hiru babes-harresi daude, bi linealak iparraldean eta zirkular bat mendiaren goialdean eta hegoaldean. Forma erdizirkularrekoa duenak 668 m-ko luzera eta ia 6 m-ko zabalera ditu. Bigarren hormak, eremuaren barruan, 518 m ditu, eta 3 eta 4 m arteko zabalera. Goiko aldean eremu txiki bat dago, 138 m-ko horma erdizirkular batek osatua, eta 3.390 m2ko azalera mugatzen duena. Kastroaren ekialdeko alderdiaren ondoan, Durruma Kanpezutik igota, Portillo de la Caseta izeneko muinoan, zenbait material arkeologiko aurkitu zituzten, kastro horrekin lotuak.
Leku horren kokapena eta egiturak, eta bertan aurkitu ziren material arkeologikoek erakusten dutenaren arabera, Burdin Aroan garaturiko bizilekua izan zen, Kristo aurreko lehenengo milurtekoan, eta denbora luzez bizi izan ziren bertan.
Arabako Foru Aldundiak sortutako Kastroen ibilbidearen barruan sartu zuen, beste hirurekin batera: Angostinako Cividad, Orbiso-Zuñigako El Muro eta Santikurutze Kanpezuko La Horma.
Kastro xume gisa hasi zen, neurriari begiratuz gero, segur aski entitate handiagoko bizilekua izatera iritsi zen, oppidum edo gotorleku baten ezaugarriekin. Goiko aldetik ikuspegi zabala gailentzen da, eta inguru horretako zaintza eta kontrolerako leku garrantzitsua zela esan daiteke.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko Burdin Aroko herri harresituak

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) triskelpablo. (2019-02-06). «Castro TRINCHERA DE LOS MOROS. (San Román de Campezo. Alava).» ARKEOHISTORIA TRISKEL (Noiz kontsultatua: 2023-12-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) Carracedo, Sergio. (2017-10-09). «La Ruta de los Castros, los pueblos habitados más antiguos del este de Álava» El Correo (Noiz kontsultatua: 2023-12-19).
* 1 2 3 «Kastroen ibilbidea. Arabako Mendialdea.» Google Docs (Arabako Foru Aldundia. Kanpezu-Arabako Mendialdeko koadrila) (Noiz kontsultatua: 2023-12-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q123916878
# Soprano dramatiko

Soprano dramatikoa (italieraz: soprano drammatico, alemanez: dramatischer Sopran) soprano-ahotsaren ñabardura bat da. Bere ahotsa ez dator bat beste ahotsekin, tinbre ilunagoa eta beteagoa duelako, baina baxuagoa eta ahotsean pisu handiagoa duelako. Oro har, emari edo bolumen handiagoa izaten du, baina akutuetan malgutasun txikiagoa. Ahots-maila si$_3$ baxua, erdiko do (B3) eta do$_6$ gainaltua (C6) artean dago, gutxi gorabehera.
Soprano dramatikoa XIX. mendearen erdialdean agertzen da paper heroikoetan eta orkestretan instrumentista gehiago dituzten operetan, eta bolumen handiagoa behar du eszenaren eta publikoaren arteko soinu-hesia barneratzeko. Rimski-Korsakov, Wagner, Verdi (bere aldi ertain eta azkenean), Puccini eta Richard Strauss konpositoreek soprano mota honentzako paperik ospetsuenak sortu zituzten.

## Soprano dramatikoaren paperak

Han hemen ahots mota honentzako sortutako pertsonaia batzuk:
* Abigaille (Nabucco, Giuseppe Verdi)
* Arianna (Ariadne auf Naxos, Richard Strauss)
* Salomè (Salome, Richard Strauss)
* Elektra (Elektra, Richard Strauss)
* Gioconda (La Gioconda, Amilcare Ponchielli)
* Santuzza (Cavalleria rusticana, Pietro Mascagni)
* Turandot (Turandot, Giacomo Puccini)
* Minnie (La fanciulla del West, Giacomo Puccini)

## Soprano dramatiko ospetsuak

* Birgit Nilsson
* Éva Marton
* Ghena Dimitrova
* Giannina Arangi Lombardi
* Gina Cigna
* Maria Jeritza
* Lotte Lehmann
* Caterina Mancini
* Maria Caniglia
* Rosa Ponselle
* Maria Callas
* Maria Dragoni
* Zinka Milanov
* Maria Guleghina
* Anita Cerquetti

## Ikus, gainera

* Ahots tipologia

## Erreferentziak

* ↑ Coffin, Berton. (1960). Coloratura, Lyric and Dramatic Soprano. 1 Rowman & Littlefield Publishers, Inc. ISBN 978-08-1080-188-2..
* ↑ Boldrey, Richard. (1994). Guide to Operatic Roles and Arias. Caldwell Publishing Company ISBN 9781877761645..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2164335
# Zinka Milanov

Zinka Milanov, sortzez Zinka Kunc (Zagreb, Kroazia, 1906ko maiatzaren 17a - New York, AEB, 1989ko maiatzaren 30a) kroaziar soprano dramatikoa izan zen, Metropolitan Operan lan egin zuena.

## Biografia

XX. mendeko prima donna ospetsuen eta tenperamentalenetako bat, Rosa Ponselleren ondorengotzat eta New Yorkeko Metropolitan Operan bere garaiko spinto sopranoaren adierazgarririk onentzat hartua izan zen.
Zagreben ikasi zuen Milka Ternina ospetsuarekin - lehen Tosca Met eta Covent Gardenen -, eta Liublianan egin zuen debuta Leonora paperean Verdiren Il trovatoren, bere ibilbide osoa irudikatu zuen papera. 1928 eta 1935 artean Zagreben abestu zuen, baita Pragan eta Dresdenen ere.
Bruno Walterrek deskubritu zuen, eta Arturo Toscaniniri gomendatu zion Salzburgoko Verdiren Requiemerako, 1937an.
1940an Buenos Airesko Colon Antzokian egin zuen debuta , Andrea Chénierren Maddalena paperean eta Turandot gisa egin zuen agerraldi bakanetako batean. 1941ean Santuzza, Desdemona eta 1942an Aida, Amelia eta Hector Panizzak zuzendutako Norma paperean itzuli zen. 1950ean egin zuen debuta, Tosca gisa La Scalan.
Leonora paperean egin zuen debuta Metropolitan (bere bigarren senarraren Milanov abizenarekin). 1947an antzerkiaren multzo finkoa utzi zuen Ilic jeneralarekin ezkondu zenean, eta bere aberrira itzuli zen, orduan Jugoeslaviara, non itxuraz Tito mariskalarekin maitasun harreman bat izan zuen.
Rudolf Bingek Metropolitan hartu zuenean, Milanov Prima donna bezala itzuli zen, bere erreginaldia 1966an erretiratu zen arte luzatuz, 39. kaleko antzoki zaharraren azken gaueraino. 1937 eta 1966 artean 450 antzezpen baino gehiago egin zituen metropoli-konpainiarekin.
Bere erretiroan ahots-hobekuntza irakatsi zien Christa Ludwig eta Régine Crespin bezalako figurei.Haren pasadizoak eta diba erauzteak haren kantua bezain mitikoak dira.

## Bibliografia

* The last Prima donnas Lanfranco Rasponirena.

## Erreferentziazko diskografia

* Beethoven: Missa Solemnis / Toscanini
* Mascagni: Cavalleria Rusticana / Cellini
* Ponchielli: Gioconda / Previtali
* Puccini: Tosca / Leinsdorf
* Verdi: Aida / Perlea
* Verdi: Il Trovatore / Cellini
* Verdi: Ballo In Maschera
* Verdi: Requiem / Toscanini

## Kanpo estekak

* Obituarioa New York Times-en
* Biografia ingelesez
* Leonora bezala Pace arian, pace
* Bere karrera tarteko erradialean eztabaidatzen du
* Datuak: Q204625
* Multimedia: Zinka Milanov / Q204625
# Olive Fremstad

Olive Fremstad, sortzez Anna Olivia Rundquist (1871ko martxoaren 14a - 1951ko apirilaren 21a) Stockholmen jaio eta Minneapolisen hazi zen soprano dramatiko suedo-estatubatuarra izan zen.
New Yorken eta Berlinen ikasi zuen Lilli Lehmannekin, eta 1895ean debutatu zuen mezzo gisa Kolonian, Il trovatoreko Azucena rolean.

## Ibilbidea

Vienan, Munichen, Bayreuthen eta Londresen abestu zuen, New Yorkeko Metropolitan Operan debuta egin aurretik. Bertan, 1903 eta 1914 artean 350 emanaldi baino gehiago eskaini zituen, Tannhäuserren 'Venus', Parsifalen 'Kundry' eta Kirickaren 'Siglinda' roletan. Lohengrin eta Isoldaren 'Elsa', 1908an Gustav Mahlerrek zuzendutako bere paper onena.
Bizeten Carmen abestu zuen San Frantziskon, Enrico Carusorekin, 1906ko lurrikara baino egun bat lehenago.
Beste paper batzuk Selika, Tosca, Armida eta Salome bezalako funtzio bakar bat izan ziren,horretarako Prima donna gorputegira joan zen, giza buru batek zenbat pisatzen zuen ikusteko eta, horrela, bataiatzailearen buruari modu komenigarrian eusteko.
1920an esan zien agur eszenatokiei..

## Bibliografia

* Mary Watkins Cushingen The Rainbow Bridge, New York, G.P. Putnam's Sons 1954
* The Grand Tradition: Seventy Years of Singing on Record, J.BSteane, New York: Charles Scribner's Sons, 1974

## Kanpo estekak

* Bio ingelesez
* Datuak: Q2919578
* Multimedia: Olive Fremstad / Q2919578
# Lilli Lehmann

Lilli Lehmann (Würzburg, Alemania, 1848ko azaroaren 24a - Berlin, 1929ko maiatzaren 17a) alemaniar soprano ospetsua izan zen. Koloretako soprano hasi zuen bere ibilbidea eta bere sasoiko wagneriar soprano ospetsuena izatera heldu zen

## Biografia

1865ean egin zuen debuta Pragan, eta 1870ean Berlingo Operara batu zen.
Bayreutheko lehen Jaialdian kantatu zuen, 1876an.
1905ean, gerora zuzendu zuen Salzburgoko Jaialdian abestu zuen. 1916an Salzburgoko Mozarteumeko Udako Akademia sortu zuen, eta gaur egun Lilli Lehmann Domina ematen da bere omenez.
170 paper bildu zituen bere errepertorioan. Honako hau esan omen zuen: «Nahiago dut Wagnerren hiru Brunildak kantatu, Belliniren Norma bakar bat baino» (lau paperen interpretari gorentzat jo zuten, Isoldarenaz gain).
1920an erretiratu zen eta irakasle lanetan jarraitu zuen, besteak beste, Geraldine Farrar, Olive Fremstad, Walter Kirchhoff, Melanie Kurt, Edytha Fleischer eta Viorica Ursuleac.
Hainbat liburu argitaratu zituen, horien artean bere memoriak, arteari buruzko liburu bat eta Fideliori buruzko ikerketa bat, eta How to sing (Nola kantatu, espainieraz) izan zen ospetsuena.

## Erreferentziak

* ↑ «Lehmann, Lilli.» Diccionario Enciclopédico Espasa. Tomo 8. Décima edición.: 6483. 1987.

## Bibliografia

* L. Andro, Lilli Lehmann (Berlin, 1907)
* Lilli Lehmann, Mein Weg (Leipzig, 1913); (My Path through Life, New York, 1914)
* Lilli Lehmann, Meine Gesangkunst (How to sing), 1909

## Erreferentziazko diskografia

* Lilli Lehmann - The Complete Recordings

## Kanpo estekak

* Orria ingelesez
* How to sing liburua
* Datuak: Q61641
* Multimedia: Lilli Lehmann / Q61641