OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Coprinellus radians

Coprinellus radians Psathyrellaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.
Sinonimoa: Coprinus radians.

## Deskribapena

Kapela: 2 eta 4 cm bitarteko garaierakoa zabaldu aurretik, forma obala edo kanpai-formakoa, ezkatatxo irintsuz estalita dago eta kapelaren goialdean apurtuaz doaz, kolore okrea agerian utziaz.
Orriak: Meheak, estu, libreak, zurixkak hasieran, gero gris-arreak eta azkenean beltzak.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: Hauskorra, zurixka, mehea, loditua oinarrirantz. Oinaren oinarrian harizpi laranja koloreko sortak, mizelioa ikusten da.
Haragia: Ezkatatsua, oso mehea, zaporea eta usaina ez dira nabarmenak.
Etimologia: Coprinus hitza grezieratik dator, "coprinus" hitzetik, eta, simaurrari dagokiona, esan nahi du, simaurretan hazten dena. Radians epitetoa berriz latinetik dator, erakutsi, esan nahi duen "radians" hitzetik. Oinetik erakusten dituen, hifa mizelioarrak daudelako

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Neurri txikiko beste Coprinus batzuekin nahas daiteke. Coprinus domesticus bezalakoekin. Hauek bereizteko azterketa mikroskopikoa egin behar da.

## Sasoia eta lekua

Udaberrian, bakartia edo talde handietan soropildua, usteltzen ari diren egurretan.

### Banaketa eremua

Europa, Australia, Argentina, Txile, Madagaskar, Japonia, Erdialdeko afrika, Hegoafrika, Txina, India, Erdialdeko Amerika eta Ipar Amerika.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 175 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 63 or. ISBN 84-282-0540-X (T.2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 202 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ Coprinellus radians: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1614907
* Multimedia: Coprinellus radians / Q1614907
# Hugo Briennekoa

Hugo, Brienneko eta Lecceko kondea (c. 1240 – 1296ko abuztuaren 9a) Jerusalemgo Erresuma Latindarrako erregeordea izan zen.
Walter IV.a Briennekoa eta Maria Lusignangoaren semea izan zen. 1260an bere anaia Joan Briennekoa hil zenean, Hugok Brienne konderria (Frantzia) eta Taranto printzerria eta Lecce konderria (Italia hegoaldea) heredatu zituen.
Jerusalemgo Erresuma Latindarraren erregeordetza aldarrikatu zuen 1264an Alizia Xanpainakoa eta Hugo I.a Ziprekoaren oinordeko gisa, baina Jerusalemgo Auzitegi Gorenak Hugo III.a Ziprekoari eman zion erregeordetza.
Bere fortuna Europan bilatzea erabaki zuen eta Karlos I.a Napolikoaren zerbitzura sartu zen. Orduan Brindisiko, Otrantoko eta Apuliako kapitain jeneral eta Conversanoko jaun izendatu zuten, eta Italiako Anjouko Etxearen aldeko sutsua izan zen. 1284an Napoliko Golkoko guduan harrapatu zuten eta 1287an Kondeenean, biak Roger de Lauriaren aurka. Sizilian hil zen, almogavarren aurkako Gaglianoko guduan.
1291n Helena Angelina Komnenorekin ezkondu zen eta 1291tik 1296ra Atenas dukerriko bailio izan zen.
* Datuak: Q1635924
* Multimedia: Hugh, Count of Brienne / Q1635924
# 1240
## Jaiotzak

* Abraham Abulafia, aragoiar rabbia, "Kabala profetikoa" eskolaren sortzailea.
* Benedikto XI.a, Aita santua (h. 1304).
* Hugo Briennekoa, Jerusalemgo Erresuma Latindarrako erregeordea (h. 1296).
* Petri III.a Aragoikoa, Aragoiko eta Valentziako erregea, Bartzelonako kondea eta Siziliako erregea (h. 1285)

## Heriotzak

* Apirilaren 11 – Llywelyn Handia, Galesko iparraldeko Gwynedd Erresumako erregea (j. c. 1172).
* Abuztuaren 31 – Erramun Jaiogabea, Erromatar Eliza Katolikoko elizgizona (j. 1204).
* Urriaren 15 – Razia Sultana, Delhiko sultanerriko emakume agintari bakarra (j. 1205)
* Azaroaren 16a – Ibn al-Arabi, andalustar filosofo, teosofo eta mistikoa (j. 1165).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5435
* Multimedia: 1240 / Q5435
# 1296
## Jaiotzak

* Abuztuaren 10a – Joanes Bohemiakoa, Bohemiako erregea (h. 1346).
* Abenduaren 13a – Frederiko II.a Siziliakoa, Siziliako erregea (h. 1337).
* San Gregorio Palamas, teologo greko ortodoxoa (h. 1359).
* Zuria Borgoinakoa, Frantziako eta Nafarroako erregina ezkontidea (h. 1326).

## Heriotzak

* Martxoaren 24a – Eudes des Pins, Ospitaleko Zaldunen 23. Maisu Handia (j. 1212).
* Maiatzaren 19a – Zelestino V.a aita santua (j. c. 1215).
* Abuztuaren 9a – Hugo Briennekoa, Jerusalemgo Erresuma Latindarrako erregeordea (j. c. 1240).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5561
* Multimedia: 1296 / Q5561
# Dallas Long

Dallas Crutcher Long (Pine Bluff, Arkansas, 1940ko ekainaren 13a – Whitefish, Montana, 2024ko azaroaren 10a) pisu jaurtiketan lehiatu zen estatubatuar atleta izan zen.
Munduko sei errekor ofizial eta bost errekor ez-ofizial lortu zituen. 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen Bill Nieder eta Parry O'Brien estatubatuarren atzetik eta 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen.
Atletismotik erretiratu ondoren dentista eta larrialdietako medikuntzan mediku espezialista izan zen. 1993an Rodney Kingen heriotzaren epaiketan poliziaren defentsaren lekuko izan zen.

## Palmaresa

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 1960 | Erroma Italia | 02 ! | Pisu-jaurtiketa |
| 1964 | Tokio Japonia | 01 ! | Pisu-jaurtiketa |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q735990
* Multimedia: Dallas Long / Q735990
# Gama (argipena)

Gama hitzak adiera hauek ditu:
* Gama, marketinean, enpresa batek eskaintzen duen produktu-familia bat da, bere baitan ezaugarri komunak dituzten produktuak biltzen dituena.
* Gama, Koreako palankin mota.
* Gama, abizena. Zehatzago:
** Vasco de Gama, portugaldar esploratzailea.
* Gama, Kantabriako Bárcena de Cicero udalerriko herria.
* Gama, Brasilgo Barruti Federaleko administrazio eskualdea.

## Ikus, gainera

* Gamma
# Gotzon Barandiaran

Gotzon Barandiaran (Larrabetzu, Bizkaia, 1974ko martxoaren 21a - ) euskal idazle eta kulturgilea da. Literaturan egindako lanaz gain, besteak beste musikaren arloan Bihotz Bakartien Klubaren (BBK) eta Katamalo taldearen partaidea izan da. Halaber, "Ahotsenea"-ren koordinazio lanak egin ditu Durangoko Azokaren lantaldean 2011tik 2013 arte.

## Lanak
### Poesia

* Arrakalak (2004, Susa)
* Katamalo (2008, Susa)

### Nobela

* Errotik (2010, Susa)
* Gidariaren okerra (2015, Susa)

### Saiakera

* Hitzen ahairea (2018, Susa)

### Beste batzuk

* "Erantzi. Katamalo zuzenean" diskoa (Gaztelupeko Hotsak, 2008).

## Ikus, gainera

* Bizkaiko idazleak

## Kanpo loturak

* Gotzon Barandiaran literaturaren zubitegian
* Elkarrizketa Gotzon Barandiarani Argia astekarian.
* Datuak: Q12258701
# Katamalo

Katamalo 2007an Bizkaiko Larrabetzu herrian sortutako folk eta pop taldea da. 2011n bukatu zen proiektua bi diska atera zituelarik.

## Ibilbidea

Gotzon Barandiaranek idatzitako poemak izan ziren Katamalo ikuskizunaren abiaburua. Poema horiek kantu bihurtu zituzten BBK Bihotz Bakartien Klubeko musikariek eta Gorka eta Nerea Urbizu neba-arrebek. Eta Katamalo izeneko ikuskizuna estreinatu zuten 2007ko otsail akaberan. Izen bereko liburua eta diskoa atera zituzten geroago, 2007ko azaroan. Urtebete geroago, abenturaren lekukotasuna ematen duen Erantzi diskoa argitaratu zuten, eta 2011n azken kontzertuak eman zituzten.
2014an Durangoko Plateruenan grabaturiko kontzertua argitaratu zuten.

## Diskografia

* Bihotz bakartien kluba (2007, Gor)
* Erantzi (2008, Gaztelupeko Hotsak)
* Plateruenean zuzenean (2014, Plateruena)

## Abesti nabarmenak

* Gurarika (2007)

## Erreferentziak

* ↑ Katamalo. (Noiz kontsultatua: 2017-03-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31188222
# Palankin

Palankina litera edo anda mota bat da, gizakiek edo animaliek eramana, pertsona garrantzitsuak garraiatzeko baliatu izan dena Asiako zati handi batean. Garraioko literak eserleku bat badira funtsean, palankina gehiago da gelaxka mugikor bat bezala, pertsona etzanda joan daitekeena (ohea, finean, bidaia luzea bada). Halaber, eramaile-kopuru handi batek eramaten du batzuetan palankina, garraiatuaren estatusaren erakusgarri.

## Hedapena eta erabilera

Indian eta Txinan duela bi mila urte ingurutik ezagutzen da, eta Japonian, Korean eta Ghanan ere egon da ohitura.
Ekialde Urrunean, palankinen erabilera gutxitzen hasi zen 1930eko hamarkadan rickshawak ohiko bihurtu ondoren.

### India

Palankin hitza pallakku tamilerazko hitzetik eta pallaki telugutik dator, ohatze bat izendatzen du. Palankinen erabilera Rāmāyana bezalako testu zaharretan aipatzen da Indian, k.a. 250 inguruan. XVII. eta XVIII. mendeetan, Bengalan zeuden merkatari europarrek berpiztu zuten gailu hauen erabilpena.

### Txina

Palankinak Txinan Han dinastiatik dokumentatuta daude, duela 2000 urtetik. Txinan garai bateanzurezko edo banbuzko ohe palankinak gizarte maila ez pribilejiatu batzuetakoek ere erabiltzen zituzten, emakumeek edo adinekoek bereziki, alokatuta. Jiào (轎) zen termino erabilia palankinarentzako txineraz, eta mandarin agintari handiek luxuzkoak erabiltzen zituzten, zetazko gortinekin, guānjiào (官轎) izenekoak.
Nork bere palankina edukitzea estatus sozialaren atributu garrantzitsua zen. Estatusa eramaile kopuruak markatzen zuen sarro. Kasu batzuetan, kopuru hori 40 edo 64 eramailetara irits zitekeen.

### Japonia

Norimono delakoa palankinaren bertsio japoniarra da. Pertsonaia garrantzitsu eta aberatsek erabilia, daimyōek kasu, Edo aroan erabili zen. Norimonoak oso dotore apainduta egon zitezkeen. Aberatsegi ez zena, norimono garestira iritsi gabe, kago izeneko litera merkeagoarekin asebete zitekeen.

### Korea

Korean, errege-familia eta aristokrazia gama izeneko palankin apainduetan ibiltzen ziren. Sei gama mota zeuden, eta horietako bakoitza administrazioko gradu ezberdin bati zegokion.
Ezkontza tradizionaletan, ezkongai bakoitza bere gama propioan joaten zen zeremoniara. Koreako penintsula menditsua izateak sortzen zituen zailtasunengatik, baita prestaturiko errepide faltagatik ere, gamak gurpil ibilgailuak baino nahiago zituzten aberatsek.

### Ghana

Ghanan, Akan eta Ga erregetzek palankinak erabiltzen dituzte beren jai publiko handietan. Ga erregeek palankin figuratibo eta pertsonalizatuak erabiltzen dituzte, familiaren ikur eta totemei lotuta daudenak. Palankin figuratio hauetatik Ghanako hilkutxa apaindu bereziak garatu dira.

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, frantsesezko wikipediako «palanquin» artikulutik itzulia izan da, 2023-11-15 data duen 209654660 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2023-11-15 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* ↑ Fundazioa, Elhuyar. «palankin» Elhuyar Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2024-11-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28419611
* Multimedia: Palanquins / Q28419611
# José Luis Abilleira

José Luis Abilleira Balboa (Madrid, 1947ko urriaren 27a) espainar txirrindulari ohia da, profesionala 1969 eta 1976 artean.
Eskalatzaile bikaina, hainbat etapakako Itzulietan Mendiko sailkapena irabazi zuen, Euskal Herriko Itzulian, Espainiako Vueltan, Kataluniako Voltan, Setmana Catalanan eta Portugalgo Itzulian, besteak beste.

## Palmaresa

1967
* 2. Kantabriako Itzulian
1969
* Espainiako taldekako erlojupeko txapelketa
* Guadarramako Mendateetako Klasika
1971
* 3. Errioxako Itzulian eta etapa 1
1972
* Menorcako Itzuliko etapa 1
* Kataluniako Voltako Mendiko sailkapena
* 2. Arrateko Igoeran
* 2. Pascuas Sari Nagusian
* 2. Udaberriko Klasikan
* 3. Nafarroako Sari Nagusian
* 3. Masferrer garaikurran
* 5. Setmana Catalanan
1973
* Espainiako Vueltako Mendiko sailkapena
* Portugalgo Itzuliko Mendiko sailkapena
* Asturiasko Itzuliko etapa 1
* 2. Udaberriko Klasikan
* 2. Nafarroako Sari Nagusian
* 2. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa
* 3. Levanteko Itzulian eta etapa 1 (taldekako erlojupekoa)
* 3. Oroko Andre Maria Sarian
* 3. Laudioko Sari Nagusian
* 3. Meatze Haranetako Itzulian
1974
* Espainiako Vueltako Mendiko sailkapena eta Sailkapen konbinatua
* 10. Euskal Herriko Itzulian eta Mendiko sailkapena
* 2. Levanteko Itzulian
* 3. Udaberriko Klasikan
* 4. Nafarroako Sari Nagusian
1975
* Aragoiko Itzuliko Mendiko sailkapena eta etapa 1 (taldekako erlojupekoa)
* Setmana Catalanako Mendiko sailkapena
* 3. Espainiako errepideko mendiko txapelketan
* 4. Nafarroako Sari Nagusian
1976
* 7. Nafarroako Sari Nagusian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzulia | 1969 | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975 | 1976 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - | - | UT | 60. | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | 25. | 22. | 15. | 13. | 22. | UT |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak

* José Luis Abilleira - ProCyclingStats
* José Luis Abilleira - Sitiodeciclismo.net
* Datuak: Q2006317
# Facundo Zuviría

Facundo de Zuviría (José Facundo de Zuviría y Escobar Castellanos) (Salta, 1794ko azaroaren 26a - Argentinako Entre Ríos, 1861eko abuztuaren 19a) Argentinako jurista eta politikaria izan zen, Juan Manuel de Rosasen aurkari gisa Boliviara erbesteratu behar izan zuen. 1853ko Argentinako Konstituzioaren zigorrarekin amaituko zen Kongresu Nazionaleko diputatu eta presidentea izan zen, senatari nazionala, Kanpo Arazoetako ministroa eta Argentinako Nazioko Justizia Auzitegi Goreneko presidente izendatua izateaz gain.

## Erreferentziak

* Cutolo, Vicente Osvaldo; "Hiztegi biografiko argentinar berria" n (7 vol., Elx. ed., 1968).
* Ibarguren Aguirre, Carlos Federico ; "Los Antepasados, A lo largo y más allá de la Historia Argentina" (III. liburukia).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5855254
# Juan Alberto Schiaffino

Juan Alberto "Pepe" Schiaffino Villaba (Montevideo, 1925eko uztailaren 28a – ibidem, 2002ko azaroaren 13a) uruguaitar futbolaria izan zen, erdilari erasokor eta aurrelari postuetan aritzen zena.
Montevideoko Club Atlético Peñarolen eta Italiako AC Milan eta AS Roma taldeetan jokatu zuen.
1946tik 1954ra 24 partida jokatu zituen Uruguaiko futbol selekzio nazionalan. Selekzioarekin txapeldun izan zen 1950eko Munduko Futbol Txapelketan eta golegileetako bat izan zen Maracanazo bezala ezagutzen den Brasilen aurkako finalean. 1954ko Munduko Futbol Txapelketan ere parte hartu zuen. 1954 eta 1958 artean lau partida jokatu zituen Italiako futbol selekzio nazionalarekin.
IHFSk Uruguaiko futbolaririk onena dela uste du.

## Palmaresa
### Taldea
#### Peñarol

* Uruguaiko futbol liga : 1949, 1951, 1953.
* Uruguaiko lehiaketa txapelketa : 1946, 1947, 1949, 1951, 1953.
* Uruguaiko ohorezko txapelketa: 1947, 1949, 1950, 1951, 1952, 1953.

#### Milan

* Serie A: 1954–55, 1956–57, 1958–59
* Latindar Kopa: 1956
* Europako Kopa txapeldunordea: 1958

#### Roma

* Hirietako Ferien Kopa: 1961

### Selekzioa
#### Uruguai

* Munduko Futbol Txapelketa: 1950

## Kanpo estekak

* Datuak: Q332064
* Multimedia: Juan Alberto Schiaffino / Q332064
# 1966ko Euskal-Nafar mendiko txapelketa

1966ko Euskal-Nafar mendiko txapelketa :
| Datu orokorrak ||
| Lasterketa | 16. Euskal-Nafar mendiko txapelketa |
| Data | 1966.eko apirilak 16 |
| Herrialdea | Espainia |
| Emaitzak ||
| Txapelduna | Carlos Etxeberria (Kas-Kaskol) |
| Txapeldunordea | Valentín Uriona (Kas-Kaskol) |
| Hirugarrena | Manuel Martín Piñera (Kas-Kaskol) |
| ◀ 1965 | |
| Dokumentazioa ||
XVI. Euskal-Nafar mendiko txapelketa Nafarroa Garaian egindako txirrindulari lasterketa izan zen. 1966ko apirilaren 16an, larunbata, jokatu zen. Lasterketa hau Nafarroako Sari Nagusiaren aurrekaria da.
Ibilbidea 180 kilometroko luzera izan zuen eta lau mendate igo ziren: Lizarraga, Urbasa, Erreniega eta Etxauri.
Proba hasi baino lehenago, antolatzaileen eta Fagor taldearen arteko eztabaida izan zen eta horren ondorioz Fagorreko txirrindulariek uko egin zioten proban parte hartzeari, beraz, 18 txirrindulari baino ez ziren irteeran azaldu.
Garailea Carlos Etxeberria nafarra izan zen, Lizarrako helmugara bakarrik heldu zelarik, bigarren sailkatua Valentin Uriona bizkaitarra izan zen.

## Kanpo estekak

* 1966ko Euskal-Nafar mendiko txapelketa - Procyclingstats
* Datuak: Q58531841
# DrGeo

DrGeo geometria ikasteko software librea da, Hilaire Fernandes matematika irakasleak sortua. Librea ez den Cabri geometria softwarearekin parekatua izan da.

## Kanpo estekak

* DrGeo, webgune ofiziala.
* Datuak: Q3038439
* Multimedia: DrGeo / Q3038439
# Knap of Howar

Knap of Howar Eskoziako Orkadak uharteetako Papa Westray uhartean dagoen Neolitoko etxalde bat da. Europako ipar-mendebaldean dagoen harrizko etxerik zaharrena izan daiteke. Karbono-14 bidezko datazioak erakusten du K.a. 3700 eta K.a. 2800 bitartean okupatu zela, Mainlandeko Skara Brae asentamenduko antzeko eraikuntzak baino lehenago, baita Orkadetakoa ere.

## Asentamendua

Etxaldeak bi eraikin angeluzuzen ditu, biribilduak, elkarren ondoan, pareta lodikoak, eta ateak oso baxuak itsasoari begira. Egitura handia eta zaharrena pasabide baxu batek lotzen du beste eraikinarekin, eta tailer edo bigarren etxe gisa interpretatu dute. Aurreko zabortegi baten gainean eraiki zituzten, eta babestu dituen hondakin-materialez inguratu zituzten. Ez dago leihorik, eta, beraz, egiturak, ustez, suak argiztatu zituen, kea ateratzen uzteko zulo bat sabaian zuela. Nahiz eta orain itsasertzetik hurbil egon eta etxe nagusia itsasoaren gainean egon, hasieran barnealdera begira egongo ziren, eta hori izan zen itsasoaren maila aldatzearen ondorioa. Ertzak harri lokala jartzen du agerian, xafla mehetan zatitzen dena, eta harri lehorrezko hormetarako eraikuntza-materialaren iturria ematen du.
Hormek zutik diraute eta teilatu-hegal bat dute 1,6 metroko altueran, eta altzariak harrizkoak dira, ia ukitu gabe geratzen dira, eta etxeko bizitzaren itxura bizia ematen dute. Tximiniak, banalerroak, oheak eta biltegiratze apalak egoera onean daude, eta ez zen zulorik aurkitu sabaiaren egitura adierazten zuten zutoinentzat.
Zabortegien ebidentziak erakusten du biztanleek ganadua, ardiak eta txerriak hazten zituztela, garagarra eta garia hazten zituztela, itsaskiak biltzen zituztela, eta arrantzatu egiten zituztela itsasontziak eta ehiza erabiliz harrapatu beharreko espezieak.
Manufaktura eta dekorazio fineko Unstan zeramikazko aurkikuntzek inguruko eta urrunagoko ganbera cairn motako hilobiekin lotzen ditu biztanleak, Balbridie eta Eilean Domhnuill barne. «Howar» izena, antzinako haugr nordikoaren hitzetik datorrela uste da, zeinaren esanahia ‘muinoak’ edo ‘tumuluak’ den; beraz, esanahia ‘tumuluen muinoa’ litzateke.
Historic Scotland erakundeak zaintzen du gunea.

## Erreferentziak

* 1 2 «Knap of Howar» Historic Scotland.
* ↑ Wickham-Jones 2007, 40 orr. .
* 1 2 3 Wickham-Jones 2007.
* 1 2 «The Knap o' Howar» Orkneyjar.
* 1 2 Knap of Howar, Papa Westray. .

## Bibliografia

* Lines, Marianna (2014). The traveller's guide to Sacred Scotland (ingelesez). Tarxien, Malta: Gutenberg Press Ltd. ISBN 9780906362761.
* (Ingelesez) Wickham-Jones, Caroline. Orkney: A Historical Guide. Birlinn Limited ISBN 9781780270012.. Sareko bertsioak liburuaren ikuspegi partziala eskaintzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1776885
* Multimedia: Knap of Howar / Q1776885
# Killiecrankieko gudua

Killiecrankieko gudua (Eskoziako gaeleraz: Blàr Choille Chnagaidh), Rinroryko gudua bezala ere ezagutua, 1689ko uztailaren 27an gertatu zen, Eskozian, 1689ko Matxinada Jakobitarren testuinguruan. Sir Ewen Cameron Lochielekoa eta John Graham, Dundeeko bizkondea, biak agintari jakobitarrak, Hugh Mackay jeneralaren agindupeko armada Gilendar bat garaitu zuten.
Jakue II.a Ingalaterrakoa (Jakue VII.a Eskoziako Erresuman) 1688ko abenduan erbesteratu zen, Eskoziako Iraultza Loriatsuak kargutik kendu ondoren. 1689ko martxoan Gilendar Gerra hasi zen Irlandan, Jakuek berak gidatutakoa. Eskozian, aldi berean, Dundee bizkondeak matxinada piztu zuen.
Gizon eta baliabide faltak oztopaturik, nagusiki Irlandako Katolikoek eskoziar agintaritza militar Presbiteroa errezeloz ikusten baitzutelako, Dundeeko bizkondeak borroka erabakigarri baten bila aritu zen, ostean aldekotasun zabalagoa lortzea espero. Killiecrankiekoa ustekabeko garaipen harrigarria izan zen arren, bere armadak galera handiak jasan zituen eta azken minutuetan Dundeeko bizkondea bera hil zuten. Ezer gutxirako balio izan zuen posizio estrategiko orokorra aldatzeak, eta jakobitarrek ezin izan zuten beren arrakastaz baliatu.
Alexander Cannonek buruzagi kargua hartu zuen bere ostean, eta, Dundeeko bizkondea bezain estratega trebea izan ez bazen ere, arazo berberei aurre egin behar izan zien; setio ekipamendurik gabe, ezin izan zuen portu bat hartu, eta, ondorioz, ia ezinezkoa zen baliabide gehiago lortzea. Gainera, bere unitaterik fidagarrienak, Camrontarrek, bereziki hildako handiak jasan zituzten Killecrankien, eta beste Highlandar askok etxera joan ziren harrapakinekin. Faktore horiek denbora Mackayren alde zegoela esan nahi zuten, beste segada bat saihesten zuen bitartean. Abuztuan Dunkeld eraso egin eta galera handiak izan ondoren, Cannonek amaitutzat eman zuen kanpaina. Thomas Buchanek Cannon ordezkatu zuenean, 1690eko otsailean, 800 bat gizon baino ezin izan zituen mobilizatu; ezustean harrapatu zuten Cromdalen, maiatzean, eta bere indarrak sakabanatu egin ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Trumbach, Randolph. (2008). «Restoration: Charles II and his Kingdoms, 1660–1685 by Tim Harris; and Revolution: The Great Crisis of the British Monarchy, 1685–1720 by Tim Harris» The Scriblerian and the Kit-Cats 41 (1): 86–88. doi:10.1353/scb.2008.0029. ISSN 2165-0624. (Noiz kontsultatua: 2024-11-13).
* ↑ Coward, Barry. (1992). The Stuart age: a history of England, 1603 - 1714. (10. impr. argitaraldia) Longman ISBN 978-0-582-48833-5. (Noiz kontsultatua: 2024-11-13).
* ↑ BLACK, JEREMY. (1999-04). «The Jacobite Risings in Britain, 1689–1746. By Bruce Lenman. Pp. 320. ISBN 1 898218 20 X. Aberdeen [now Edinburgh: Scottish Cultural Press. New paperback edition 1995. £14.95. The Jacobite Clans of the Great Glen, 1650-1784. By Bruce Lenman. Pp.246. ISBN 1 898218 19 6. Aberdeen [now Edinburgh]: Scottish Cultural Press. New paperback edition 1995. £12.95.»] The Scottish Historical Review 78 (1): 124–125. doi:10.3366/shr.1999.78.1.124. ISSN 0036-9241. (Noiz kontsultatua: 2024-11-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2888946
* Multimedia: Battle of Killiecrankie / Q2888946
# Eliezer Ben-Yehuda

Eliezer Ben-Yehuda, jaiotzez Eliezer Yitzhak Perelman —errusieraz: Элиезер Ицхак Перельман; hebreeraz: אליעזר יצחק פערלמאן‎ (ahoskera: ɛli'ʕɛzeʁ bɛn jɛhu'da)— (Luzhki, Errusiar Inperioa, 1858ko urtarrilaren 7a – Jerusalem, 1922ko abenduaren 16a), lexikografo eta egunkari argitaratzaile lituaniar-judua izan zen. Bere bizitza hebreeraren berpizkundearen alde jarri zuen. Haren ustez, hebreera, garai hartan soilik erlijio hizkuntzatzat erabilia, bizitzaren arlo guztietarako zen egokia; eta, Ben-Yehudaren ahaleginen ondorioz, berriro ere hizkuntza bizi eta ofizial bilakatu zuen.

## Biblografia

* Jack Fellman: The revival of a classical tongue: Eliezer Ben Yehuda and the modern Hebrew language. La Haya, Holanda, 1973: Mouton ISBN 90-279-2495-3
* Robert St. John: Tongue of the Prophets. Doubleday & Company, Inc. Garden City, New York, 1952. ISBN 0-8371-2631-2

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): Roni Goldbergen artikulua hebreeraren berpizteari buruz.(pdf)
* (Ingelesez): Eliezer Ben-Yehudaren biografia laburra.
* Datuak: Q181728
* Multimedia: Eliezer Ben-Yehuda / Q181728