OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bois Caïman

Bois Caïman (Haitiko kreoleraz: Bwa Kayiman) Haitiren independentzia prozesuari hasiera eman zion zeremoniarako lekua izan zen.

## Gertaerak

1791ko abuztuaren 14an, Bois-Caiman (Haiti) hainbat esklabo bildu ziren budu zeremonia batean, Dutty Boukman houngan edo apaiza buru zutela. Animalia bat sakrifikatu eta juramentu bat egin omen zuten, eta Boukmanek frantziar zapaltzaileen aurka altxatzeko deia egin zien, mugimenduko buruzagiak izendatu ondoren.
Handik astebetera, abuztuaren 21eko gauean, Saint-Domingueko esklaboak matxinatu ziren –frantziar koloniak hala zuen izena– eta Haitiko Iraultza hasi zen.

## Gertakariari buruzko ikerketak

Bois-Caïman erreboltaren katalizatzailetzat jotzen den arren, frogarik ezak eta testigantza urri lausoek askotariko bertsioetarako bidea zabaldu dute. David Geggus Floridako Unibertsitateko historialariaren arabera, esaterako, kaimanen basoan ez zen bilera bakarra egin. Lehenik, 200 bat laguneko zeremonia egin omen zuten, erlijiosoa zena batez ere. Eta handik bizpahiru egunera bilera klandestinoago bat egin omen zuten Boukmanek eta iraultzako buruzagi izango zirenek, altxamendua antolatzeko.
Hainbat historialari haitiarrek zalantzan jarri dute Bois-Caïman gertatu zenik ere. Zehazki, Léon-François Hoffmannek 1991n esan zuen Antoine Dalmas plantazioetako mediku frantziarrak asmatu zuela istorioa, esklaboak eta haien sinesmenak gutxiesteko asmoz.
Markel Thylefors ikerlari suediarraren arabera, “Boïs-Caimaneko gertakaria haitiarren identitate nazionalaren parte garrantzitsua da, Haitiren genesiari berari lotuta baitago”.

## Iraultzaren ondorioak

Haitikoa esklaboen matxinadarik nabarmenena izan zen Espartakoren garaitik. Gainera, Antzinako Erromako altxamenduan ez bezala, Haitin esklaboek irabazi zuten. Iraultzak esklabotzaren instituzioa aldatu zuen, arrazen arteko harremanak berrikustea eragin zuen eta Europar kolonialismoa astindu zuen. Atlantikoko botere oreka birmoldatzea ere ekarri zuen. Etxean, esklaboek beren burua askatu zuten, askatasunari eusteko borroka egin zuten eta, 1804an, Haitiko estatu subiranoa sortu zuten.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 Irazustabarrena, Nagore. (2015-02-7). «Independentzia buduaren eskutik» Argia CC-BY-SA lizentzia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3010371
# Tortuga uhartea

Tortuga uhartea (frantsesez: Île de la Tortue; Haitiko kreoleraz: Latòti) Karibe itsasoan dagoen uharte bat da, Haitiren ipar-mendebaldean. 2003an 25.936 biztanle zituen.

## Historia

Kristobal Kolon esploratzaileak bere lehenbiziko bidaian izen eman zion. XVI. mendean zehar Karibe itsasoan jardun zuten pirata eta kortsarioen bizileku eta babesleku izan zen. Mixel Etxegorria lohizundarrak bere kortsario ekintzetarako abiapuntutzat erabili zuen XVII. mendean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q208345
* Multimedia: Île de la Tortue / Q208345
# Poli(binil fluoruro)

Poli(binil fluoruro)a (PVF) polimero sintetikoa da, fluoropolimeroen familiakoa. Binil fluoruroaren polimerizazioz sintetizatzen da. Normalean, film gisa komertzializatzen da eta estaldurak egiteko baliatzen da bere egonkortasuna eta korrosioarekiko eta produktu kimikoekiko geldoa delako.

## Sintesia

PVF sintetizatzeko binil fluoruroa ur-esekiduretan edo emultsioan polimerizatzen da. Presio handia behar izaten da binil fluoruroa oso lurrunkorra delako.

### Esekidura-polimerizazioa

Binil fluoruro likidoa uretan esekitzen da egonkortzaile moduan poli(binil alkohol)a edo zelulosa-polimeroak usatuz. Horretarako gatz ez-organikoak ere balia daitezke. Polimerizazioa hasarazteko usuki peroxido organikoak baliatzen dira hasarazle moduan, baina argi ultramorea edo erradiazio ionizatzailea ere usa daitezke.

### Emultsio-polimerizazioa

Binil fluoruroaren emultsio-polimerizazioa presio eta tenperatura txikiagotan egin daiteke esekidura-polimerizazioarekin konparatuta. Horrela prozesuaren kontrola eta beroa xahutzea errazten da. Ondorioz, pisu molekular, erreakzio-abiadura eta etekin handiagoak lortzen dira.

## Erabilera

Poli(binil fluoruro)a normalean film edo estaldura gisa prozesatzen da. Ondorioz, babesteko edo apaintzeko estaldura moduan usatzen da gehien. Izan ere, egonkortasun termiko handia izateaz landa geldoa da korrosioarekiko eta produktu kimikoekiko. Estaldura gardenak edo tindatuak izan daitezke.
Automobilgintzan pinturen itsasgarritasuna emendatzeko usatzen da. Industria aeroespazialean su atzeratzeko agente moduan erabitzen da. Panel fotovoltaikoetan PVFko film gardena erabiltzen da hezetasunaz babesteko eta zuriz tindatutakoa panelaren hondoko azalean jartzen da.

## Erreferentziak

* ↑ «poly(vinyl fluoride) (CHEBI:53244)» www.ebi.ac.uk (Noiz kontsultatua: 2024-12-10).
* 1 2 (Ingelesez) Ebnesajjad, Sina. (2011). «Vinyl Fluoride Polymers (PVF)» Encyclopedia of Polymer Science and Technology (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/0471440264.pst388.pub2. ISBN 978-0-471-44026-0. (Noiz kontsultatua: 2024-12-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q146403
# Centro Deportivo Mariñeiro

Centro Deportivo Mariñeiro edo Mera Galiziako A Coruñako probintzian hiriburutik gertu dagoen Oleiros herriko itsas kirolen elkartea da, Mera parrokiakoa.
Arraunketari dagokionez, batel eta trainerillatan aritu izan da eta 2015eko denboraldirako trainerua erosi eta ordutik Galiziako Ligan ari da. 2023an ez zuen trainerurik osatu.

## Historia

60. hamarkadan herriko traineru bat aritu zen. 1961ean Espainiako txapelketan bigarren egin zuen Parameiras izenarekin eta 1962 eta 1963an hirugarrena izan zen Generalisimoaren kopan, oraingoa Cofradía de Pescadores de Mera izenean.
1978. urtean sortu zen Centro Deportivo Mariñeiro elkartea. 1980. hamarkadan ere atera zuen trainerua baina maila apalean aritu zen. 2005 eta 2006 urteetan gazte mailako batelak emaitza bikainak izan zituen eta klubak indar berria hartu zuen.
2015eko denboraldian trainerua ateratzea erabaki zuen. 18 arraunlariko taldea osatu zuen, %90a Mera bertakoa eta trainerua Kaikuri erosi eta Arousako ontziola batean berriztu zuen. Hirugarren urtean B Ligako txapelduna izan zen eta A Ligara igotzea lortu zuen. 2020an azken postuan gelditu zen eta jeitsiera play-offak jokatu zituen, baina mantentzea lortu zuen. 2021ean berriz bosgarren egin zuen Ligan eta 2022an zortzigarren, bigarren txandan egonkortuz.
2023an ez zuen trainerua osatzerik izan eta ordutik ez da itzuli uretara.

## Palmaresa
### Txapelketak

* Espainiako Traineru Txapelketa (0): bigarrena 1961ean.

### Ligak

* Galiziako A Liga (0): bosgarren 2018an.
* Galiziako B Liga (1): 2017.

### Banderak

* Generalisimoaren Kopa (Coruña) (0): hirugarrena 1962 eta 1963an.
* Concello de Cangas Bandera (1): 2017.

### Batelak

* Espainiako Batel Txapelketa (0): hirugarrena 1961ean.

## Azken denboraldiak

| Urtea | Liga |
| 2015 | Galiziako B maila, 7.a |
| 2016 | Galiziako B maila, 4.a |
| 2017 | Galiziako B maila, 1.a |
| 2018 | Galiziako Liga, 5.a |
| 2019 | Galiziako Liga, 7.a |
| 2020 | Galiziako A maila, 10.a |
| 2021 | Galiziako A maila, 5.a |
| 2022 | Galiziako A maila, 8.a |

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Soluciones, Labrax. «Federación Gallega de Remo» Federación Gallega de Remo (Noiz kontsultatua: 2024-12-10).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Desvelados todos los equipos que participarán en la Liga Galega de Traiñeiras 2023» La Voz de Galicia 2023-01-11 (Noiz kontsultatua: 2024-12-10).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Oleiros, Marta Villar |. (2013-12-15). «La trainera regresa a Mera tras 50 años» La Opinión de A Coruña (Noiz kontsultatua: 2024-12-10).
* ↑ «C.D.M. MERA» traineras.es (Noiz kontsultatua: 2024-12-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) coruña, Lucía Urresti | a. (2017-08-30). «Mera y su año milagroso» La Opinión de A Coruña (Noiz kontsultatua: 2024-12-10).

## Kanpo estekak

* (Galizieraz) Liga Galega de Traiñeiras-en webguneko informazioa
* Datuak: Q20492268
# Gonâveko golkoa

Gonâveko golkoa (frantsesez: Golfe de la Gonâve; Haitiko kreoleraz: gòf Lagonav) Karibe itsasoan dagoen badia da, Haitin dagoena. Gertuko izen bereko uhartearen izena du.

## Ezaugarriak

Golkoa bi penintsulak mugatzen dute, hegoaldekoa (Tiburon penintsula ere deitua) eta ipar-mendebaldekoa. Tiburon eta Foux lurmuturretan amaitzen dira, hurrenez hurren.
Port-au-Prince hiria, hiriburu nazionala, golkoaren hondoan dago, Gonaïves, Saint-Marc, Miragoâne eta Jérémie hirien antzera.
Hainbat uharte ditu, eta horien artean Cayemites nabarmentzen dira, La Gonâve uhartea bezalaxe, handiena maila nazionalean, bi itsas besok inguratzen dutena, Gonâveko kanala hegoaldean eta Saint-Marcekoa iparraldean.
Haitiko ibairik luzeena (baita Hispaniola uharte osokoa ere), Artibonite (240 km), golko horretan itsasoratzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Île de la Gonâve. in: Encarta..
* ↑ De la Fuente, Santiago. (1976). Geografía Dominicana. Santo Domingo: Editora Colegial Quisqueyana, 144 or..
# Binil fluoruro

Binil fluoruroa konposatu organikoa da, CH$_2$=CHF formula duena, haluro organikoen familiakoa eta konposatu organofluoratuen klasekoa. Gas kolorge sukoia da, eter usain leuna duena. Aireak baino dentsitate handiagoa dauka eta alkoholetan, azetonatan eta etil eterretan disolbagarria da.
Poli(binil fluoruro) polimeroa prestatzeko monomeroa da.
Gizakiarentzat kartzinogenoa da.

## Sintesia

Binil fluoruroa bi moldez prestatzen da industrian.
Azetilenoa hidrogeno fluoruroz erreakzionaraziz merkurioa katalizatzaile moduan usatuz.
HC≡CH + HF ⟶ CH$_2$=CHF
1-kloro-1-fluoroetanoa edo 1-kloro-2-fluoroetano deshidrokloratuz.
CH$_3$CHClF ⟶ CH$_2$=CHF + HC

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Vinyl Fluoride» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-12-10).
* ↑ oehha.ca.gov (Noiz kontsultatua: 2024-12-10).
* ↑ (Ingelesez) Siegemund, Günter; Schwertfeger, Werner; Feiring, Andrew; Smart, Bruce; Behr, Fred; Vogel, Herward; McKusick, Blaine. (2000). «Fluorine Compounds, Organic» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/14356007.a11_349. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2024-12-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q420955
* Multimedia: Vinyl fluoride / Q420955
# 1926ko Kontxako Bandera

1926ko Kontxako Bandera (Banderaren 34. ekitaldia) urte honetako irailaren 5ean eta 12an jokatu zen, eta Ondarroak bere bigarren Kontxako Bandera eskuratu zuen, aurreko garaipenetik 28 urtetara. 1954ko Sestaoko Iberiaren garaipenerarte bizkaitarren bi garaipen bakarrak izango ziren gainera.

## Kontakizuna

Zazpi traineruk hartu zuten parte, lau gipuzkoarrek eta hiru bizkaitarrek. Ondarroak eta Hondarribiak bina traineru aurkeztu zituzten. Igande bietan Ondarroa nagusitu zen, ohorezko txandarako sailkatu zen San Juani 26 segundu atera zizkiolarik sailkapen orokorrean. Ondarroa oso ondo prestatu zen, kontserben industria indartsuaren laguntzaz arraunlari talde handi bat bildu baitzen, eta prestatzaile fisiko aitzindaien laguntzaz entrenamendu onak egiten aritu baitziren.
Portugalete debutaria izan zen Kontxako uretan.

## Parte-hartzaileak

Talde parte-hartzaileak :
| Taldeak | Traineruak | Patroiak |
| SD Aurrera (Ondarroa) SD Aurrera (Ondarroa) Donostia Hondarribia Hondarribia Portugalete FC San Juan | Antiguako Ama nº1 Antiguako Ama nº2 Donostiarra Ondarribitarra Virgen del Mar Virgen de la Guía Sanjuandarra | Juan Bautista Beitia Joxe Migel Balenziaga Domingo De la Hoz "Txomin Flakua" Roman Agirre Manuel Goikoetxea Leon A. Gutierrez Franzisko Laboa "Matxet" |

## Emaitzak

Behin betiko denborak :
| Postua | Elkartea | 1. Eguna | 2. Eguna | Denera | Diferentzia |
| 1 | Ondarroa (Beitia) | 19:32:0/5 | 21:03:4/5 | 40:35:4/5 | - |
| 2 | San Juan | 19:41:3/5 | 21:20:3/5 | 41:02:2/5 | + 0:26:3/5 |
| 3 | Hondarribia (Agirre) | 19:50:4/5 | - | - | - |
| 4 | Donostia | 19:53:4/5 | - | - | - |
| 5 | Hondarribia (Goikoetxea) | 19:57:2/5 | - | - | - |
| 6 | Ondarroa (Balenziaga) | 20:24:1/5 | - | - | - |
| 7 | Portugalete | 20:53:2/5 | - | - | - |

## Tripulazio irabazlea

* Sociedad Deportiva Aurrerá
** Patroia: Juan Bautista Beitia
** Arraunlariak: Salvador Aldanondo, Jose Aldanondo, Jose Goenaga, Kasimiro Burgoa, Anjel Aulestia, Modesto Arakistain, Lorentzo Uribe, Juan Azpillaga, Bixente Akarregi, Jazinto Aizpiri, Meliton Bedialauneta, Jose Mari Iturriza eta Salvador Agirre.

## Ikus, gainera

* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16515748
* Multimedia: Flag of la Concha, 1926 / Q16515748
* ↑ «91 urte bete dira Ondarroak bere azken Kontxako bandera irabazi zuenetik» Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza 2017-09-14 (Noiz kontsultatua: 2024-12-10).
# Yaque del Norte

Yaque del Norte Dominikar Errepublikako ibaia da, 296 kilometroko luzera duena. Herrialdeko ibairik luzeena da eta Hispaniola uharteko bigarrena, Artibonite eta gero.

## Arro hidrografikoa

Ibaia Erdialdeko Mendikatean sortzen da, 2580 metroko altitudean, La Rusilla Muinoan, eta Monte Cristiko badian, Ozeano Atlantikoan, San Fernando hiritik gertu, herrialdearen ipar-mendebaldeko muturrean, amaitzen da. Yaque del Norte ibaiaren arroa herrialdeko arro hidrografikoen artean handiena da, eta uharteko bigarrena.
7.053 km²-ko azalera du eta batez besteko emaria 80 m³/s-koa da. 296 km-ko ibilbidea egiten du, Mendebaldeko Cibaoko eta Erdialdeko Cibaoko lurraldearen ehuneko handi bat ureztatuz. Jarabacoa, Santiago de los Caballeros edota Mao hiriak zeharkatzen ditu, besteak beste.
Ipar-mendebaldeko lerroko nekazaritza garatzen laguntzen duten ureztatze-kanalak elikatzeko erabiltzen dira bertako urak, eta horren gainean akueduktu eta presa garrantzitsuak eraiki dira, energia hidroelektrikoa ekoizteko erabiltzen direnak, Taverako presa eraikitzeari esker.
Azken urteotan, Jarabacoa inguruan rafting egiten dute, ibai horretako urak itsasorantz egiten duen jaitsieran duen uherdura dela eta.

## Ibaiadarrak

* Amina
* Bao
* Jagua
* Guayubín
* Inoa
* Jimenoa
* Jánico
* Maguaca
* Mao
* Maguá
* Guanajuma
* Pananao
* Jicomé
* Gurabo

## Ingurumena

Deforestazioak eta kutsadurak eragin negatiboa izan dute Dominikar Errepublikako Yaque del Norteko uraren kalitatean eta kantitatean. Arrain gutxi geratzen da ibaian. Krokodilo muturzorrotzak (Crocodylus acutus) behin Yaque del Norte eta Hispaniolako beste ibai batzuetan bizi izan ziren, baina orain uharteko aintzira handietan (Enriquillo aintziran eta Étang Saumâtren) baino ez daude.

## Erreferentziak

* ↑ De la Fuente, Santiago. (1976). Geografía Dominicana. Santo Domingo: Editora Colegial Quisqueyana, 112–118 or..
* ↑ (Ingelesez) «Yaque Del Norte River» National Geospatial Intelligence Agency, GeoNames Server.
* ↑ (Frantsesez) de Saint-Méry, M.L.E. Moreau. (1797–1798). Description topographique, physique, civile, politique et historique de la partie française de l'isle Saint-Domingue. Philadelphia, Paris, Hamburg.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q776071
* Multimedia: Yaque del Norte / Q776071
# La Gonâve

La Gonâve uhartea (frantsesez: île de la Gonâve; Haitiko kreoleraz: il Lagonav) Karibe itsasoan dagoen uharte bat da, Haitiren ekialdean dagoena. Izen bereko golkoanan dago, Port-au-Prince hiriburuaren parean.
Uhartea arrondissement (barrutia) bat da Ouest departamenduan, eta Anse-à-Galets eta de Pointe-à-Raquette herriak hartzen ditu. Batez ere kareharriz osatuta dago. 60 km luze eta 15 km zabal da, eta 743 km²-ko azalera du guztira. Uhartea, batez ere, antzua eta menditsua da, eta 300 metroko punturik garaiena du. Paisaia zimurtsu, antzu eta lehorrak lurra nekazaritzarako landatzea eragozten du, eta uharteko giza populazioa 80.000 pertsonakoa da.
Uhartea piratentzako base gisa erabili zuten. 1925ean, militar estatubatuar bat, Faustin Wirkus, uharteko errege izendatu zuten Faustino II.a izenarekin, 1929ra arte, Haitiko gobernuak kanporatu zuen arte.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Robart, Guy. (1987). «Étude écologique de l'île de la Gonâve (Haïti-Antilles)» Documents de cartographie écologique (Grenoble: Université Joseph Fourier): 82-112..
* ↑ Wirkus, Faustin. (1932). Le Roi Blanc de La Gonâve. Le Culte Du Vaudou En Haïti. 1915-1929. Paris: Éditions Payot.
# Port-au-Prince

Port-au-Prince (Haitiko kreoleraz: Vil Pòtoprens) Haitiko hiriburua eta hiririk handiena da, 1.082.800 biztanlerekin. Gonâveko golkoko badia batean dago.

## Historia

1749an sortu zuten frantziar kolonoek, azukrea ustiatzeko hiri gisa. 1770ean Cap-Haitien hiria ordezkatu zuen hiriburutzan. 1794an britaniarrek menderatu zuten eta 1804an Haiti independenteko hiriburua izendatu zuten.
2010eko urtarrilaren 12an 7.0ko lurrikara batek hiria suntsitu eta milaka hildako utzi zituen.

## Klima

Datu klimatikoak (Port-au-Prince) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 31 | 31 | 32 | 32 | 33 | 35 | 35 | 35 | 34 | 33 | 32 | 31 | 32.8 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 27 | 26.5 | 27 | 28 | 28 | 30 | 30 | 29.5 | 28 | 28 | 27 | 26.5 | 28 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 23 | 22 | 22 | 23 | 23 | 24 | 25 | 24 | 24 | 24 | 23 | 22 | 23.3 |
| Euria (mm) | 33 | 58 | 86 | 160 | 231 | 102 | 74 | 145 | 175 | 170 | 86 | 33 | 1353 |
| Euri egunak (≥ 1 mm) | 3 | 5 | 7 | 11 | 13 | 8 | 7 | 11 | 12 | 12 | 7 | 3 | 99 |
| Eguzki orduak | 279.0 | 254.2 | 279.0 | 273.0 | 251.1 | 237.0 | 279.0 | 282.1 | 246.0 | 251.1 | 240.0 | 244.9 | 3116.4 |
| Iturria: Climate & Temperature ||||||||||||||

## Herri eta hiri senidetuak

Port-au-Prince ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
| Baton Rouge (Louisiana) (Ameriketako Estatu Batuak) Bogota (Kolonbia) | Lima (Peru) Miami (Florida) (Ameriketako Estatu Batuak) | Montreal (Kanada) |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak. .
* ↑ Port-Au-Prince, Haiti. Climate & Temperature (Noiz kontsultatua: September 2, 2012).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34261
* Multimedia: Port-au-Prince / Q34261
# Tabarre

Tabarre (frantsesez tabaʁ ahoskatua; Haitiko kreoleraz: Taba) Haitiko udalerria da, Port-au-Prince barrutian, Ouest departamenduan. Azken zentsuaren arabera 130.000 biztanle inguru zituen.

## Historia

2002ko martxoaren 26an, Delmasen komuna gisa independizatu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Página web haitiana con listado y descripción de los distritos de Haití (en francés). Consultado el 21 de octubre de 2017.. .
* ↑ Página web haitiana con listado y descripción de los departamentos de Haití (en francés). Consultado el 21 de octubre de 2017.. .
* ↑ Página web con datos de las comunas haitianas (en francés). Consultado el 19 de octubre de 2017).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q926648
* Multimedia: Tabarre / Q926648
# Marie Colban

Adolphine Marie Colban, jaiotzez Schmidt, (Kristiania, 1814ko abenduaren 18a – Erroma, 1884ko martxoaren 27a) norvegiar eleberrigile, ipuingile eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza

Norvegiako Kristianian (gaur egungo Oslon) jaio zen Peter Nicolai Schmidt (1776-1846) eta Petronelle Sandbergen (1787-1846) familian. 1836an Nathanael Angell Colban (1793-1850) irakaslearekin ezkondu zen. 1850ean alargundu ostean, Parisen bizi izan zen eta Norvegiako aldizkarietan kolaboratu zuen. Udan Norvegia bisitatzen zuen normalean, baina udazkenean Parisera itzultzen zen.
Eugène Sueren Mathilde eleberria eta beste idazlan batzuk frantsesetik norvegierara itzuli zituen. Idatzi zuen lehen lana Lærerinden (1869) izan zen. Geroago Tre Noveller (1873) eta Jeg lever (1877) ere idatzi zituen. 1882tik 1884ra, Parisi buruzko hainbat oroitzapen-artikulu argitaratu zituen Nyt Tidsskrift aldizkarian. Azken urteak Erroman eman zituen, han hil zen 1884an, eta bertako hilerri protestantean lurperatu zuten.

## Lan hautatuak

* Lærerinden, en Skizze (1869)
* Tre Noveller, tilegnet norske Kvinder (Fra Krigen, I det høie Nord, En Modedame) (1873)
* Tre nye Noveller (Perlen, Tre Dage, Den store Bjørn) (1875)
* Jeg lever (1877)
* En gammel Jomfru (1879)
* Cleopatra (1880)
* Thyra (1882)

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Norvegieraz [bokmål]) Aasen, Elisabeth. «Marie Colban» in Helle, Knut Norsk biografisk leksikon. Oslo: Kunnskapsforlaget 2024-11-22 (Noiz kontsultatua: 2024-12-10).
* ↑ (Norvegieraz [bokmål]) Moi, Morten. «Marie Schmidt Colban» Store norske leksikon (Oslo: Kunnskapsforlaget) 2024-11-25 (Noiz kontsultatua: 2024-12-10).
* ↑ (Ingelesez) «Adolphine Marie Colban» The History of Nordic Women’s Literature (Noiz kontsultatua: 2024-12-10).
* ↑ (Norvegieraz [bokmål]) Colban, Marie. (1882). Sars, Johan Ernst; Skavlan, Olaf eds. «Indtryk og erindringer I. Naturalisterne» Nyt Tidsskrift (Kristiania) 1: 305-319..
* ↑ (Norvegieraz [bokmål]) Colban, Marie. (1883). Sars, Johan Ernst; Skavlan, Olaf eds. «Indtryk og erindringer II. Berømte præster» Nyt Tidsskrift (Kristiania) 2: 10-21..
* ↑ (Norvegieraz [bokmål]) Colban, Marie. (1884). Sars, Johan Ernst; Skavlan, Olaf eds. «Indtryk og erindringer III. Berømte kvinder» Nyt Tidsskrift (Kristiania) 3: 115-129..
* ↑ (Norvegieraz [bokmål]) Colban, Marie. (1884). Sars, Johan Ernst; Skavlan, Olaf eds. «Indtryk og erindringer IV. Skribenter fra keisertiden» Nyt Tidsskrift (Kristiania) 3: 339-353..
* ↑ (Norvegieraz [bokmål]) Halvorsen, Jens Braage. «Colban, Adolphine Marie» Norsk Forfatter-Lexikon 1814-1880. 2, 42 or. (Noiz kontsultatua: 2024-12-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4228919
# Josefa Martin Luengo

Josefa Martin Luengo (Salamanca, 1944ko irailaren 19a -Ibídem, 2009ko uztailaren 1a) salamancar hezitzaile libertarioa izan zen, Pepita izenez ere ezaguna.

## Bizitza

Josefa Martín Luengo 1944ko irailaren 19an jaio zen Salamancan (Gaztela eta Leon). Hiri horretan Magisteritza ikasi zuen eta, ondoren, Psikologia eta Pedagogia ikasketak egin zituen. 1972an Salamancako Unibertsitatean lizentziatu zen.

### Lan ibilbidea

Fregenal de la Sierran (Badajoz) hasi zuen bere hezkuntza-jarduera, Nertóbriga etxe-eskola gidatuz, ikasleek heziketa integrala izan zezaten saiatuz, non pertsonaren prestakuntza eta baloreen eskurapena izan ziren jarraibideak, eta horrek eragin zuen, bere ustez, zonaldeko "indar biziek" berehala kargutik kentzea eskatzea. Kasu hori Diputatuen Kongresuan planteatu zen, diputatu sozialista batek Suarezen gobernuari egindako interpelazioan. Handik gutxira, 1978ko urtarrilean, Concha Castaño Casaseca eta M.ª Jesús Checa Simó pedagogoekin batera, Meridan eskola bat sortzea erabaki zuen pedagogia libertarioa sustatzeko: Paideia Eskola Librea.
Militante feminista aktiboa ere izan zen, "Mujeres por la Anarquía" kolektiboko kidea, Paideia Eskolako emakumeek osatua. Horrez gain, hezkuntzari, anarkismoari eta feminismoari buruzko artikulu ugari idatzi ditu.
Hezkuntza Libertarioak Estatuarekiko erabat independentea izan behar duela planteatzen du; izan ere, estatuak, bere eskolen bidez, bere interesak zaintzen jarraitu nahi du, gizartearentzat baliagarriak diren herritarren prestakuntzari dagokionez, eskola kontrol sozialerako bitarteko gisa erabiliz.

### Heriotza

2009ko uztailaren 1ean hil zen 65 urte zituela minbiziaren ondorioz, Salamancako Unibertsitate Ospitalean.

## Lanak

* Fregenal de la Sierra, una experiencia de Escuela en libertad (Campo Abierto argitaletxea, 1978)
* Gure Eskolatik (Desde nuestra Escuela) (Madre Tierra argitaketxea, 1990)
* Autoritatearen eta psikomotrizitatearen aurkako hezkuntza saiakera (Intento de educación antiautoritaria y psicomotriz)
* Anarkiaren eskola (La escuela de la anarquía) (Madre Tierra argitaletxea, 1993)
* Paideia, 25 urte Hezkuntza Libertarioa. Eskuliburu teoriko-praktikoa (Paideia, 25 años de Educación Libertaria. Manual Teórico-Práctico) (Villakañeras argitaletxea, 2006)

## Erreferentziak

* ↑ «Josefa Martin Luengo mas conocida como Pepita (Vida y Obra)» WordPress.com 2019, 30 de diciembre.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q468757
# Dortoka olibakara

Dortoka olibakara edo itsas dortoka olibakara (Lepidochelys olivacea) Lepidochelys generoko animalia da. Narrastien barruko Cheloniidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak

* ↑ The Species 2000 and ITIS Catalogue of Life
* ↑ Euskalterm: [Kontsulta-fitxak] [2001]

## Ikus, gainera

* Lepidochelys
* Cheloniidae

## Kanpo estekak

* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
* Datuak: Q282385
* Multimedia: Lepidochelys olivacea / Q282385
* Espezieak: Lepidochelys olivacea