OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Horma-belar sendagarri

Horma-belar sendagarria (Parietaria officinalis), pareta-belarra ere izendatua, Parietaria generoko landare belarkara da. Urticaceae landare-familian sailkatzen da.
Erdi eta beheko Europan, Afrikako iparraldean eta ekialdeko Asian zehar hedatzen da. Oso ohikoa da horma zaharretan.
Landare honen izena latinetik dator (paries = horma, murrua).

## Ezaugarriak

Landare belarkara eta hosto iraunkorrekoak. Zurtoina gorri kolorekoa da, eta 70 cm inguruko garaiera, gehienez, badu. Hostoek berde kolore iluna dute, peziolatuak, iletsuak azpialdean. Loreak berdeak dira, batzuetan arrosa kolorekoak ere, eta martxotik urrira arte irauten dute. Landare berean ar loreak, eme loreak eta lore hermafroditoak daude.
Landare honen polena alergia eragiten dio hainbat pertsonari.

## Erabilera terapeutikoa

Pareta-belarrak taninoak, flabonoideak, muzilagoak, azido glikolikoa, oxalato kaltzikoa eta potasio nitratoa ditu.
Ezaugari diuretikoak ditu, txizagura eragiten du. Horregatik harri edo kalkuluen aurkako terapeutikoan erabiltzen da.
Gibeleko gaitzak sendatzen laguntzen omen du (hepatitis, zirrosi...). Euskal Herriko medikuntza tradizionalak belar honek gibelarentzako dituen onurak azpimarratzen baditu ere, medikuntza klasikoak landare honen ezaugarri sendagarriak ez ditu abalatzen.
Ezaugarri anti-inflamatorioak omen ditu. Era topikoan ere zauriak eta makadurak tratatzeko erabiltzen da.
Erabiltzeko orduan %1eko infusioan prestatzen da (10 gr/litroko) Ezti-ura egiteko ere erabiltzen zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q158578
* Multimedia: Parietaria officinalis / Q158578
* Espezieak: Parietaria officinalis
# Myrica gale

Myrica gale mirikazeoen familiako zuhaixka da, mendebaldeko Europan eta iparraldeko Ipar Amerikan jatorria duena. 1-2 metroko altuera izan dezake. Zenbait lekutan, sendabelar moduan erabili dute.

## Erreferentziak

* ↑ Evans, Emyr. «It's Not Just about Our Ospreys» Liverpool Daily Post. }}

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161681
* Multimedia: Myrica gale / Q161681
* Espezieak: Myrica gale
# Gartxu hostozabal

Gartxu hostozabala edo gartxu arrunta (Phillyrea latifolia) Oleaceae familiako espezie baten izen arrunta da, Mediterraneoan jatorria duena.
Hosto-iraunkorreko zuhaixka honek 9 metroko altuera ere izan dezake. Bere loreak udaberrian eta fruituak udazkenean agertzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ López González, Ginés. (2007). Guía de los árboles y arbustos de la Penísula Ibérica y Baleares. Madril: MP ISBN 84-8476-312-9..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q784070
* Multimedia: Phillyrea latifolia / Q784070
* Espezieak: Phillyrea latifolia
# Mitxoleta

    Artikulu hau loreari buruzkoa da; animalia gaitzat duena beste hau da: «tximeleta»
Mitxoleta (Papaver rhoeas) landare mota bat da, gorri biziko lorea duena. Zelai eta bide bazterretan agertzen da batez ere, apiriletik aurrera, sarritan gari edo garagar zelai osoak estaliz. Jatorri ezezagunekoa da, baina Europa hegoaldekotzat eta Afrika iparraldekotzat jotzen da gehienetan, eskualde horietan antzinatik ezagutzen baita. Kontuan hartu behar da nekazaritza Mediterraneo inguruan garatu izan dela aspalditik, eta horri lotuta agertu izan dela beti ere mitxoleta.
Inpresionistek inspirazio iturri izan dituzte mitxoletaz beteriko zelaiak, batez ere Claude Monet margolariak. Gainera, sinbolismo handiko lorea da. Egun, Erresuma Batuan zenbait pertsonak paparrean daramate jantzita, oroimeneko mitxoleta bihurtuta (poppy), gerran hildako militarren omenez.

## Ezaugarriak

Mitxoleta urteko landarea da, itxura hauskorrekoa. Zurtoina adarkadura gutxikoa da, fina eta ilez estalia, nahiko luzea hazten den zelaietako zerealak baino gorago irten ahal izateko. Moztean, gai likatsu esnekara jariatzen du, Papaver generoko beste espezieek bezala.
Hostoak txandakatuak ditu. Loreek lau petalo dituzte, apur bat zimurtuak eta ertzetan elkar estaltzen dutenak.

## Erabilerak

Papaver generoko landare guztiak bezala, mitxoletak eragin narkotikoak izan ditzake, dituen alkaloideak direla-eta. Fitoterapian lehortutako hostoak erabiltzen dira, batez ere infusioak egiteko. Eragin lasaigarria du helduengan, baina are gehiago haurrengan.
Batzuetan, hazi lehorrak ogi mota bereziak egiteko erabiltzen dira.
Batzuetan, hosto edo petalo lehorrak kanabisaren ordezko gisa erabiltzen dira. Hala ere, erabilera hau ez dago oso hedatua.

## Ikus, gainera

* Lo-belarra (Papaver somniferum)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130201
* Multimedia: Papaver rhoeas / Q130201
* Espezieak: Papaver rhoeas
# Passionera

Passionflower ( Passiflora caerulea ) edo pasioaren lorea, loredun landare mota bat da. Hego Amerikan ( Peru, Uruguai, Brasil, Argentina ) jatorria duen landare igokaria da. passifloràcia motako landareen artean lorezaintza gehien landatzen dena da, sendabelar moduan aldiz Passiflora incarnata da gehien erabiltzen da. Bere izen espezifikoa caerulea bere lorea urdina dela adierazten du. Hedatzen da haziaz, hilabete bat behar dela hartu ahal izateko. Landare hau àssioneren arteko indartsuena da izozteetan irauteko, -15 °C-raino jasota ere izoztearen ondoren lurretik errebotatzen da. Hibrido ugari daude. Jangarria da, baina koipetsua da.

## Morfologia

15-20 metroko altuera har dezake euskokapen alternoarri batera helduta hazten denean. Hostoak kokapen alternoa dute, palmatuak dira eta pentalobulodunak (batzuetan hirutik zazpirainoko lobuluak) guztira 10-18 cm luze. Hostoen oinarriak 5-10 cm luze den eraztuna du euskarriari itsatsi ahal izateko.
Lorea konplexu eta lurrintsua da 10 cm ingurukoa diametroarekin, bost sepalo eta petalo zurixkekin, korolan harizpi urdin edo moreak ditu baita bost estamine horixka berde eta hiru estigma more. Klima tropikaletan urte osoan loratzen da, klima mediterraneoetan udaberritik udazkenera arte bakarrik. Drupe laranja modukoa da fruitua, 6 cm luze eta 4 cm-ko diametroarekin.

## Irudiak

* P. caerulea 'Constance Elliott'
* Lore begiak
* Lorearen xehetasuna
* Fruituak Bartzelonako teilatu batean
* Fruitu irekita

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161120
* Multimedia: Passiflora caerulea / Q161120
* Espezieak: Passiflora caerulea
# Judas lore

Judas lorea (Lunaria annua) Brassicaceae familiako landare belarkara eta biurtekoa da. Medaila edo pezetak izena ere hartzen du euskaraz.

## Izena

Latinezko Lunaria izenak "ilargi itxurakoa" esan nahi du, fruituek (silikeek) duten itxuragatik. Euskaraz, Judas lore deritze, fruituek txanpon itxura baitute, Juda Iskarioteren txanponen istorioari aipamen eginez. Horregatik ere deitzen zaie medaila ("domina") edo pezetak (Espainiako antzinako dirua).

## Izendapena

Espezie hau Carl von Linné naturalista suediarrak deskribatu zuen 1753an.

## Irudiak

* Landarea
* Loreak (ohiko itxura)
* Loreak (itxura zuria)
* Hostoa
* Silike (fruitu) heldugabeak
* Silike helduak eta haziak
* Silikean dagoen hazia
* Landare heldua

## Erreferentziak

* 1 2 Euskaltzaindia, Pezeta sarrera
* ↑ NOMBRES VULGARES DE LAS PLANTAS EN LA PENÍNSULA IBÉRICA E ISLAS BALEARES, Beatriz Teresa Álvarez Arias, 2006 Doktore tesia
* ↑ Linnaeus, C. (1753) Species Plantarum, Tomus II: 653.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q240620
* Multimedia: Lunaria annua / Q240620
* Espezieak: Lunaria annua
# Eskuzuri

Eskuzuria (Lupinus albus) lekadunen familiako landare belarkara eta urterokoa da. 120 cm izatera irits daiteke. Bere haziak jangarriak dira. Mediterraneoan du jatorria.

## Taxonomia

* Subsp. graecus (Boiss. et Spun.) Franko et Silva
* Subsp. termis (Forsk.) Ponert.
** Var. abissinicus Libk.
** Var. subroseus Libk.
** Subsp. albus L.
* Var. albus
* Var.vavilovii (Atab.) Kurl. et Stankev.
* Var vulgaris Libk.
** f. libkindae Kurl. et Stankev.

## Erreferentziak

* Kurlovich B.S. (2002) Lupins. Geography, classification, genetic resources and breeding , St. Petersburg, “Intan”, 468p.
* Gladstones, J.S. 1974. Lupinus of the Mediterranean region and Africa. Bull. West. Austr. Depart. of Agr. 1974. N 26. 48 p.
* Gladstones, J.S. 1998. Distribution, Origin, Taxonomy, History and Importance. In: J.S. Gladstones et al. (eds.), Lupin as Crop Plants. Biology, Production and Utilization, 1-39.
* Zhukovsky, P.M. 1929. A contribution to the knowledge of genus Lupinus Tourn. Bull. Apll. Bot. Gen. Pl.-Breed. , Leningrad-Moscow, XXI, I:16-294.
* Zohary, D. and Hopf, M. (2000) Domestication of plants in the Old World, third edition. Oxford: University Press.

## Kanpo estekak

* Classification for Kingdom Plantae Down to Species Lupinus albus L.
* http://www.pfaf.org/database/plants.php?Lupinus+albus
* Datuak: Q161372
* Multimedia: Lupinus albus / Q161372
* Espezieak: Lupinus albus
# Pelikano arre

Pelikano arrea (Pelecanus occidentalis) Pelecanus generoko animalia da. Hegaztien barruko Pelecanidae familian sailkatua dago.
Antilla uharteetan, Erdialdeko Amerikan eta Hego Ameriketan bizi da. Kolorez arrea da, baina burugaina zuria eta lepoa beltza ditu. 1,05-1,35 m luze izaten da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Ikus, gainera

* Pelecanus
* Pelecanidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q208714
* Multimedia: Pelecanus occidentalis / Q208714
* Espezieak: Pelecanus occidentalis
# Betibizi urdin

Betibizi urdina, betilore urdina edo statice (Limonium sinuatum), landare apaingarriko espezie botanikoa da Plumbaginaceae familiakoa.
Hostoen eta loreen ezaugarriengatik, oso egokia da lore lehorrak eta lore moztuak lortzeko, baita loreontzi apaingarri gisa ere.

## Morfologia

Landare iraunkorra da, belarkara, 15-40 cm-ko altuerakoa. Zurtoin gutxi gorabehera zuzena, hiperspidoa, lau ertz hegodun, korapilo bakoitzean hiru apendize lantzeolatu, foliazeoak, 1-8 cm luze. Hosto guztiak erroseta basalean, pinnatifida, 3-15 cm luze eta 1,5 cm zabal, alde bakoitzean 4-7 lobulu biribilekin, pubeszentzia latzarekin. Infloreszentzia korinbo motakoa, trinkoak, terminalak, bi eta hiru erradio loredunez konposatuak, hiru braktearekin loratuak. Hortz ziztatzaileen barneko braktea. Goiko zurtoina hegalduna, korinboaren azpiko orri bat bezala. 14 mm-ko luzerako kaliza erradiatua, ertz tolestua eta morea duena, iraunkorra. Korola erradiatua, zuri horixka edo arrosa, erorkorra.

## Bizitza eta ugalketa

Landare bizia da. Udan eta udazkenean loratzen da. Uda amaieran haziak sakabanatzen hasten da. Udaberrian aldaxka bidez ugaldu daiteke.

## Habitata

Kostalde hareatsuak eta arrokatsuak. Leku lehorrak eta gaziak.

## Banaketa

Mediterraneoa. Afrikako iparraldetik, Kanariak barne, eta Palestina. Europa mediterraneo osoan zehar zabaldu zen. Ugaria da Iberiar penintsularen hego-ekialdean, Gata lurmuturrean eta Entinas-Sabinar lurmuturran.

## Laborantza

Batzuetan landare apaingarri gisa lantzen da
Limonium sinuatuma, maila profesionalean, berotegietan hazten da gehien bat. Horrela, ekoizpen handiena lortzen da, eta, gainera, lore moztuaren merkatua urte osoan hornitzen da. Espezie hau oso ondo hazten da lurzoru gazi eta hareatsuetan; hala ere, lurzoru mota guztietan hazten da, iragazkorrak eta drainatze onekoak badira.
Oro har, landaketatik loratu arte 100 eta 250 egun bitartean igarotzen dira.

## Taxonomia

Limonium sinuatum-ek (L.) Mill. eta The Gardeners Dictionary-n argitaratua: . . . eighth edition no. 6. 1768.

### Etimologia

Limonium: izen generikoa, grekozko leimonetik datorrena, "belardi hezea" esan nahi duena, genero horretako espezie askoren habitata aipatuz.
sinuatum: bihurria esan nahi duen epiteto latinoa, hostoen linboari erreferentzia eginez.

### Sinonimia

* Statice sinuata L.
* Taxanthema sinuata (L.) Sweet

## Izen arrunta

* Euskara: betibizi edo betilore urdina.
* Gaztelania: capitana, capitanos, consuelda de Cádiz, flor de paja, mano de hierro, siempreviva, siempreviva azul, siempreviva de flor..
* Frantses: la saladelle sinuée, aussi nommée limonium à feuilles sinuées, saladelle à feuilles sinuées ou encore statice sinué

## Erreferentziak

* 1 2 Floresyplantas.net. «Limonium sinuatum o Statice | Floresyplantas.net» www.floresyplantas.net.
* ↑ «Limonium sinuatum» Tropicos.org. Missouri Botanical Garden.
* ↑ Limonium en Flora de Canarias
* ↑ En Epítetos Botánicos
* ↑ Limonium sinuatum en PlantList
* ↑ «Limonium sinuatum» Real Jardín Botánico: Proyecto Anthos.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q542644
* Multimedia: Limonium sinuatum / Q542644
* Espezieak: Limonium sinuatum
# Pelikano arrunt

Pelikano arrunta (Pelecanus onocrotalus) Pelecanus generoko animalia da. Hegaztien barruko Pelecanidae familian sailkatua dago.
Kolorez zuria da, baina hego puntak beltzak, mokoa horia eta hankak arrosak ditu. 1,40-1,70 m luze izaten da. Europako hego-ekialdean, Asiako ekialdean eta Afrikan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Ikus, gainera

* Pelecanus
* Pelecanidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q199427
* Multimedia: Pelecanus onocrotalus / Q199427
* Espezieak: Pelecanus onocrotalus
# Mangondo

Mangondoa (Mangifera indica) tropikoarteko landare bat da, mangoak sortzen dituen landareetako bat. Mamia, zuntz erakoa izan daiteke batzuetan. Hasieran, kolore berdea izaten du, eta, helduta dagoenean, berriz, hori edo laranja kolorekoa da. Bere mamia, fruitua oraindik erabat helduta ez dagoenean batik bat, zertxobait garratza izan daiteke.
Asian du jatorria, Indian, batik bat, eta hainbat barietate dauzka, hauetako asko, txerto bidez lortutakoak, irudian agertzen direnak bezala. Amerikako Tropikoarteko Lurraldean berez hazten dena, hori kolorekoa da, txerto bidez lortutako barietateak baino txikiagoa eta oso zapore gozokoa.
Bere uzta garaiak, maiatzean du gehiengo bat ipar hemisferioko latitude azpiekuatorialetan. Hau, berez, oso kontraesankorra da. Izan ere, ipar hemisferioan, garai hortan hasten baita euri garaia Gaussenen indize xerotermikoak dioen bezala, eta, beraz, fruituen heltzea, lehorte gehieneko hilabeteetan gertatuko litzateke. Zaporea ere, oso ezberdina da barietate bat eta beste baten artean. Adibidez, tamaina handiko mango baten usaia eta zaporea, almibarretan dagoen mertxika edo melokotoiaren oso antzekoa izango litzateke, baina testura lehorxeago batekin. Txerto bidez lorturiko mango barietate guzti hauek, garapen natural bidez lorturiko barietate baten ondorengoak izango lirateke. Venezuela eta Kolonbia aldean, pertsona askok, manga deitzen diote barietate honi. Eta hau, ez da landareak, jatorrizko tokian zuena baino klima mesedegarriagora mendetan lortu duen egokiera baino.

## Zuhaitza

Beste zuhaitz batzuekin lehiatu behar badu batik-bat, tamaina handia har dezakeen zuhaitza da mangoarena. 30 metroko garaierara hel daiteke. Hau guztia, klima beroa dagoen tokietan. Klima epeletan ez da hainbesteraino heltzen. Txina, Italia, Espainia eta AEBak dira zuhaitz hau landatzen den herrialdeetako batzuk, Tropikoarteko Lurraldetik kanpo.

## Ezaugarri nutrizionalak

Kaloriatan baxua da, antioxidatzaileak, C bitamina eta B5 bitamina iristen ditu gorputzera. Oso egokia da azukreen metabolizaziorako, baita, epidermis edo larruazaleko arazoetarako ere.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3919027
* Multimedia: Mangifera indica / Q3919027
* Espezieak: Mangifera indica
# Astapiper

Astapiperra (Persicaria maculosa) poligonazeoen familiako landare belarkara da. Lantza itxurako hostoak eta zurtoin bikorduna ditu. Loreak txikiak dira, arrosa kolorekoak, eta gerbatan sortzen dira. Fruitu txikiak ditu. Munduko toki gehienetara hedatua dago eta leku hezeetan bizi da.

## Taxonomia

Hiru aldareak ditu:
* Polygonum persicaria var. angustifolium Beckh.
* Polygonum persicaria var. persicaria
* Polygonum persicaria var. ruderale (Salisb.) Meisn.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161717
* Multimedia: Persicaria maculosa / Q161717
* Espezieak: Persicaria maculosa
# Itsas lilipa

Itsas lilipa (Pancratium maritimum) Asparagales ordenako landarea da, Euskal Herriko hareatzetako landare ohikoenetarika. Ez da duna eta hareatzetan besterik agertzen eta XIX. mende bukaerako landarearen gaineko zenbait aipamen badaude Euskal Herrian. Bizkaiko hareatzatan oso ohiko landarea zela adierazten da bertan. Egungo egoera, ordea, oso bestelakoa da eta hedapen oso mugatua du. Lore deigarriak garatzen dituenez, identifikatzeko erraza den landarea da.

## Ezaugarriak

60 cm-ko altuera izatera iritsi daitekeen landare belarkara da itsas lilipa. Hosto tenteak lurzorutik bertatik irteten dira sorta bat eratuz.

### Hostoak

5-20 mm-ko zabalera izan ohi dute, luzeak dira eta kolore berde-urdinxka iluna izan ohi dute.

### Lorea

Pedizelatuak, handiak eta deigarriak izan ohi dira. Kolore zuria izan ohi dute eta lilipa arrunten antza handia dute. 15 cm-ko luzera izatera iritsi daitezke eta oso usaintsuak izaten dira. Periferian irekirik aurkitzen diren 6 tepalo zuri lantzeolatu izan ohi ditu eta erdian unbelaren oinarrian sortzen den nerbio dortsal berdexka. Korola, aldiz, tronpeta-itxurakoa da eta hiruki formako 12 koska ditu. Estamineak 6 dira, zurixkak. Anterak, aldiz, horiak dira, giltzurrun formakoak. Ginezeoa hiru karpeloz osaturik dago eta kalizaren gainean kokatu ohi da.
Loraketa udan izaten du, azaroa eta iraila bitartean.

### Fruitua

Kapsula handi eta oboidea da. Barnean ertz zorrozdun eta triangelu forma duten hazi beltz oso nabarmenak egon ohi dira.
* Fruituak
* Lorea
* Loreak
* Multzoa

## Habitata

Hareatza eta kostaldeko dunetan besterik aurkitzen ez den landarea da. Lurzoru ongi drainatu eta lehorra eta eguzki irradiazio handia beharrezkoak ditu. Lehorteen aurrean lurperatzeko gaitasuna du eta baita hondarrez estaltzen ari bada zurtoinak luzatzeko ere. 0 eta 20 metro bitarteko ingurunean aurkitu ohi da.

### Banaketa

Europako Atlantikoko kostaldeko duna eta hareatzetan aurkitzen da, eta baita Mediterraneoko hareatzetan ere. Euskal Herrian, aldiz, Gorliz, Laga, Lekeitio, Angelu eta Zarauzko hareatzetan aurki daiteke. Azken honetan populazio handiak osatzen ditu.

## Bibliografia

* Edukiaren zati bat EuskalNatura.eus webgunetik hartu da, copyrightaren jabeak onartu baitu hango testu-edukiak Euskarazko Wikipedian CC BY-SA 3.0 ES Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 Espainia lizentziarekin argitaratzea, baldin eta iturria aipatzen bada (ikusi eztabaida orria).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1271785
* Multimedia: Pancratium maritimum / Q1271785
* Espezieak: Pancratium maritimum
# Periplaneta americana

Ameriketako labezomorroa (Periplaneta americana) labezomorro espezie bat da. 4 cm inguru luzea, kolorez hori gorrixka eta bularraldearen gainean bi orban ilun dituena. Atzeko bi hanka pareak eta antenak oso luzeak ditu.
Izen arruntak kontrakoa dioen arren, ez da amerikar endemismo bat; P. americana Afrikatik 1625ean barruratu zuten. Egun, mundu osoan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Bell, William J.; Adiyodi, K.G.. (1981). American Cockroach. Springer, 1, 4 or. ISBN 978-0-412-16140-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q267996
* Multimedia: Periplaneta americana / Q267996
* Espezieak: Periplaneta americana
# Itxiokorri

Itxiokorria (Ononis spinosa) fabazeoen familiako landarea da. Diuretiko ezaguna da.
Azpiespezie hauek ditu:
* Ononis spinosa subsp. antiquorum (L.) Briq.
* Ononis spinosa subsp. australis (Širj.) Greuter & Burdet
* Ononis spinosa subsp. austriaca (Beck) Gams
* Ononis spinosa subsp. hircina (Jacq.) Gams
* Ononis spinosa subsp. leiosperma (Boiss.) Sirj.
* Ononis spinosa subsp. masquillierii (Bertol.) Greuter & Burdet
* Ononis spinosa subsp. procurrens (Wallr.) Briq.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q160102
* Multimedia: Ononis spinosa / Q160102
* Espezieak: Ononis spinosa
# Orchis mascula

Orchis mascula Europako Mediterraneoan, Afrikako ipar-ekialdean eta Euskal Herriko hainbat lekutan aurki daitekeen landarea da, orkideen familiakoa. Zumaiako flyscheko dunetan jaiotzen dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157435
* Multimedia: Orchis mascula / Q157435
* Espezieak: Orchis mascula
# Perka

Perka (Perca) Percidae familiako ur gezako arrain-genero baten izen arrunta da. Ibaietako arrainak dira, jateko ona.
Hiru espezie ditu:
* Perca flavescens edo perka horia
* Perca fluviatilis edo perka arrunta
* Perca schrenkii
Badaude izen arrunt hori partekatzen duten beste espezieak (adibidez, amerikar perka) baina ez dira benetako perkak.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q600262
* Multimedia: Perca / Q600262
* Espezieak: Perca
# Perka arrunt

Perka arrunta (Perca fluviatilis) Percidae familiako arrain bat da. Oso ugaria da Europako erdialde eta mendebalde osoan, eta, antzina, Siberiaraino ere iristen zen.

## Ezaugarriak

50 cm luze izaten da, eta 4,75 kg-rainoko pisua har dezake. Gorputza luzanga da, ezkata latz eta gogorrez estalia. Bizkarra berdaxka da, eta sabelaldea, berriz, zilarkara. Alboan 5 edo 7 zerrenda ilun ditu.
Arrazin zuria da, haragi leunekoa eta kolorez arrosaxka. Eduki proteikoa % 18 ingurukoa da, eta gantza, % 4.
Kanpo-itxura antzekoa denez eta gurutzatu egin daitezkeenez, perka horia (Perca flavescens) perka arruntaren subespezietzat jo izan da (Perca fluviatilis flavescens), baina sailkapen askotan espezie desberdintzat jotzen dira.
Arrain txikiak, intsektuak, oskoldunak eta inoiz beste perkak ere jaten ditu.
Arrain kolonizatzailea da, eta mehatxua da espezie autoktonoentzat. Horregatik, espezie inbaditzailetzat jotzen da. Adibidez, Espainian, 2011ko azaroaren 14ko 1628/2011 Errege-dekretuak emandako espezie inbaditzaileen katalogoan agertzen da, eta, beraz, debekatuta dago ingurune naturalean sartzea, garraiatzea eta salerostea.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q166812
* Multimedia: Perca fluviatilis / Q166812
* Espezieak: Perca fluviatilis
# Perla-muskuilu

Perla-muskuilua (Margaritifera margaritifera) Margaritifera generoko moluskua da, Europa, Errusia eta ekialdeko Estatu Batuetako ibaietan endemikoa dena. 210 eta 250 urte artean bizi daiteke.
Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrendaren interes berezikoen kategorian sartu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Ziuganov, V.; San Miguel, E.; Neves, R.J.; Longa, A.; Fernandez, C.; Amaro, R.; Beletsky, V.; Popkovitch, E. et al.. (2000). «Life span variation of the freshwater pearlshell: a model species for testing longevity mechanisms in animals.» Ambio ХХIX (2): 102–105. doi:10.1579/0044-7447-29.2.102..
* ↑ Eusko Jaurlaritza. (2013-7-5). Agindua, 2013ko ekainaren 18koa, Ingurumen eta Lurralde Politikako sailburuarena. Honen bidez, Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrenda aldatzen da. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q772012
* Multimedia: Margaritifera margaritifera / Q772012
* Espezieak: Margaritifera margaritifera
# Ornithogalum pyrenaicum

Ornithogalum pyrenaicum Asparagaceae familiako landarea da, Europan jatorria duena. Jateko ona da, zainzuriaren antzekoa

## Erreferentziak

* ↑ Junker, Karan. (2007). Gardening with Woodland Plants. Timber Press, 271 or. ISBN 0-88192-821-6..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2303755
* Multimedia: Ornithogalum pyrenaicum / Q2303755
* Espezieak: Ornithogalum pyrenaicum