OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gingondo

Gingondoa (Prunus cerasus) Rosaceae familiako zuhaitz bat da, gereziondoaren (Prunus avium espeziearen) antz handia duena. Haren fruitua, ginga, gerezia baino azidoagoa da, eta sukaldaritzan erabiltzen da.

## Ezaugarriak

Gereziondoa baino txikiagoa da, 4-10 m-ko altuera izaten du, eta adarrak adaxka ugari dituzte. Hostoak obalatuak edo eliptikoak dira, 3,5 cm eta 7,5 cm bitarteko luzerakoak. Fruituak gorri ilunak dira, ia-ia beltzak, eta zurtoin laburrenetan hazten dira.
Lurzoru heze eta ondo drainatuetan hazten da, eta gereziondoa baino nitrogeno eta ur gehiago behar du.
Fruitua, ginga, diuretiko, astringente eta espektoratzaile moduan erabiltzen da. Printzipio aktibo hauek ditu: potasio-gatzak, polifenolen aztarnak, taninoak eta flabonoideak.

## Taxonomia

Prunus cerasus espeziea Carlos Linneok deskribatu zuen, eta Species Plantarum 1: 474–475 obran argitaratu zen 1753an.
Sinonimia:
* Cerasus ácida (Ehrh.) Borkh.
* Cerasus austera (L.) Borkh.
* Cerasus austera (L.) M.Roem.
* Cerasus collina Lej. & Courtois
* Cerasus fruticosa Pall.
* Cerasus vulgaris Mill.
* Prunus ácida Ehrh.
* Prunus aestiva Salisb.
* Prunus austera (L.) Ehrh.
* Cerasus avium subsp. acida (Ehrh.) Bonnier & Layens
* Cerasus vulgaris subsp. acida (Ehrh.) Dostál (ed.)
* Cerasus vulgaris var. frutescens (Neilr.) Cinovskis
* Cerasus vulgaris var. caproniana (L.) Buia in Savul. (ed.)
* Prunus caproniana (L.) Gaudin
* Prunus cerasus subsp. acida (Ehrh.) Schübl. & G.Martens
* Prunus cerasus var. acida (Ehrh.) Willd.

## Bibliografia

* Cronquist, A. J., N. H. Holmgren & P. K. Holmgren. 1997. Vascular Plants of the Intermountain West, U.S.A., subclass Rosidae (except Fabales). 3A: 1–446. In A. J. Cronquist, A. H. Holmgren, N. H. Holmgren, J. L. Reveal & P. K. Holmgren (eds.) Intermount. Fl.. Hafner Pub. Co., New York.
* Fernald, M. 1950. Manual (ed. 8) i–lxiv, 1–1632. American Book Co., New York.
* Gleason, H. A. 1968. The Choripetalous Dicotyledoneae. vol. 2. 655 pp. In H. A. Gleason Ill. Fl. N. U.S. (ed. 3). New York Botanical Garden, New York.
* Gleason, H. A. & A. Cronquist. 1991. Man. Vasc. Pl. N.E. U.S. (ed. 2) i–lxxv, 1–910. New York Botanical Garden, Bronx.
* Radford, A. E., H. E. Ahles & C. R. Bell. 1968. Man. Vasc. Fl. Carolinas i–lxi, 1–1183. University of North Carolina Press, Chapel Hill.
* Scoggan, H. J. 1978. Dicotyledoneae (Saururaceae to Violaceae). 3: 547–1115. In Fl. Canada. National Museums of Canada, Ottawa.
* Small, J. K. 1933. Man. S.E. Fl. i–xxii, 1–1554. Published by the Author, New York.
* Voss, E. G. 1985. Michigan Flora. Part II Dicots (Saururaceae-Cornaceae). Bull. Cranbrook Inst. Sci. 59. xix + 724.
* Welsh, S. L. 1974. Anderson's Fl. Alaska Adj. Parts Canada i–xvi, 1–724. Brigham Young University Press, Provo.
* Zuloaga, F. O., O. Morrone, M. J. Belgrano, C. Marticorena & E. Marchesi. (eds.) 2008. Catálogo de las Plantas Vasculares del Cono Sur (Argentina, Sur de Brasil, Chile, Paraguay y Uruguay). Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 107(1): i–xcvi, 1–983; 107(2): i–xx, 985–2286; 107(3): i–xxi, 2287–3348.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131517
* Multimedia: Prunus cerasus / Q131517
* Espezieak: Prunus cerasus
# Propylea quatuordecimpunctata

Propylea quatuordecimpunctata marigorringoen (Coccinellidae) familiako kakalardo espezie bat da. Europan, Asian eta Afrika iparraldean zabaldurik dago eta Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Etimologia

Espeziearen quatuordecimpunctata izenak "14 puntu" dituela adierazten du.

## Deskribapena

Marigorringo espezie hau oso txikia da, 3,5-4,5 mm artean neurtzen baitu. Kolore eta patroi barietate handia du, ehun eredutatik gora, hori-beltza edo laranja apal-beltza izan ohi da normalean, inoiz gorri-beltza ere bai. 14 puntu beltz errektangular agertzen ditu. Puntuak elkartuta daudenez orban handiagoak osatzen dituzte, elitroen arteko lotunean bereziki, eta aingura baten itxura hartu ohi du. Pronotoan zortzi puntu beltz izaten ditu. Hankak horixkak edo marroixkak izaten dira.
Beldarra luzea eta segmentatua da. Kolore marroi-beltza izaten du eta orban horixka ugari. Alboetan puntu zurien lerroak ditu. Isatsaren muturra puntaduna da.

## Habitata eta elikadura

Denetariko habitatetan aurkitzen da, basoetan, zelaietan, hirietako parketan, goroldiotan, usteldutako landaretan, lautada alubialetan... Marigorringoen ohi duten eran, hau ere landare-zorrietaz elikatzen da nagusiki, horregatik izurrien kontrol biologikorako espezie egokia da.

## Bizi zikloa

Eme bakoitzak 400 arrautza inguru jartzen ditu 4-15eko multzotan landare kimuetan edo hostoen azpian. Handik jaiotzen diren beldarrek garapen azkarra dute, aste pare batean heldu bihurtzen dira, baina hilkortasun-tasa ere handia izan ohi dute. Helduak bi urtez bizi dira.

## Iruditegia

* Barietate horia.
* Barietate iluna.
* Barietate apala.
* Barietate laranja.
* Helduen kopula.
* Beldarra.
* Beldarra.

## Erreferentziak

* ↑ «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» www.heteropterus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
* 1 2 www.asturnatura.com (Noiz kontsultatua: 2024-09-16).
* ↑ (Gaztelaniaz) adminEU. Propylea quatuordecimpunctatadepredador de pulgones |. (Noiz kontsultatua: 2024-09-16).
* ↑ (Ingelesez) «Propylea» uk beetles (Noiz kontsultatua: 2024-09-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1888060
* Multimedia: Propylea quatuordecimpunctata / Q1888060
* Espezieak: Propylea quatuordecimpunctata
# Aranondo

Aranondoa (Prunus domestica) Rosaceae familiako fruta-arbola da. Zurtoin zuzena dauka, azal leuna eta adaburu globularra. Loreak goiztiarrak dira eta bakarka edo binaka hazten dira. Fruituak aranak dira.
Prunus terminoa latinetik dator, eta basaranaren izena da; domestica terminoak "etxekoa" esan nahi du.

## Ezaugarriak

Hosto erorkorreko fruta-arbola da, eta 10 m garai izan daiteke. Adaburu zabala eta irregularra du.

### Zurtoina – Azala

Aranondoaren zurtoina zuzena eta estua da, eta azala leuna eta marroia. Kimu gazteak berdeak eta pubeszenteak dira; adar helduak, berriz, arreak eta leunak -arantzatsuak, batzuetan-.

### Hostoak

Aranondoak hosto obalatu eta meheki horzdunak ditu.

### Loreak

Zuri-berdexkak dira loreak, eta multzo txikitan sortzen dira, hostoak baino lehenago.

### Fruituak

Fruitua -drupa erakoa- arana da: biribildua edo luzanga, eta horia, gorria, purpura edo berdea izan daiteke.

## Habitata

Jatorriz Kaukasokoa dela uste dute adituek, baina, antzinatik, fruta-arbola modura kultibatzen da herrialde askotan.

## Erabilera

Aranak fresko, siku, konfitatu edo marmeladan kontsumitzen dira. Aranondoaren mamia laxantea da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.
* Datuak: Q44120
* Multimedia: Prunus domestica / Q44120
* Espezieak: Prunus domestica
# Gaitun harrautsi

Gaitun harrautsia (Pimpinella saxifraga) Umbelliferae familiako landarea da, Europa eta mendebaldeko Asiako eskualde epeletan bizi dena. Izen arruntak kontrakoa dioen arren, ez da harrautsi bat. Hala ere, erabilera diuretikoak ere baditu.

## Deskribapena

40 eta 60 cm arteko altuera hartzen duen landare belarkara da. Oinarritik hasten dira hostoak ateratzen eta zurtoinean zehar era txandakatuan banatzen dira.
Aterkin itxuran unbelak osatzen ditzten lore tiki ugari ditu. Loreek 1mm inguruko petalo zuriak dituzte.

## Bizimodua

Landare hemikriptofitoa da, hau da, landare iraunkorra da baina negua iristean hostoak eta zurtoinak galtzen ditu eta lurrazian, azaletik gertu"izkutatuta" gelditzen da, udaberrian berriz ateratzeko.
Intsektuek polinizatzen dute.

## Erabilera

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Sendabelar gisa erabiltzen da. Haren olio esentzialek, saponinek eta azido organikoek ezaugarri diuretikoa, astringentea eta estimulatzailea dute.

## Iruditegia

* Hostoak
* Unbela itxurako infloreszentzia
* Fruituak

## Erreferentziak

* ↑ Grieve, Maud. (1971). A Modern Herbal: The Medicinal, Culinary, Cosmetic and Economic Properties, Cultivation and Folk-lore of Herbs, Grasses, Fungi, Shrubs, & Trees with All Their Modern Scientific Uses. 1, 143 or..
* 1 2 Vonarburg, Bruno. (2005). Homöotanik. Bd. 2. Blütenreicher Sommer. Georg Thieme Verlag, 76 or. ISBN 9783830472261..
* ↑ Grime, J.P.; Hodgson, J.G.; Hunt, R.. (1988). Comparative plant ecology: a functional approach to common British species. Springer Science+Business Media; Springer Netherlands, 436 or. ISBN 978-94-017-1094-7..
* ↑ Ticli, Bernardo; Cecchini, Tina. (2016). El libro de las hierbas medicinales - Pimpinella saxifraga. Parkstone International ISBN 9781683251392..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1473991
* Multimedia: Pimpinella saxifraga / Q1473991
* Espezieak: Pimpinella saxifraga
# Prunus

Prunus zuhaitz eta zuhaixka genero bat da, 430 espezie inguru dituena munduko iparraldeko eskualde epelean. Horietako asko fruituak emateko landatzen dira, hala nola aranondoak, gereziondoak, mertxikondoak, abrikotondoak eta arbendolondoak.
Loraldi goiztiarra eta ikusgarria -neguaren amaieran, eta hostoak sortu aurretik- da guztien berezitasun aipagarria.
Prunus terminoa latinetik dator, eta basaranaren izena da.

## Espezieak

Zerrenda hau osatu gabea da, baina espezie ezagunenak biltzen ditu.

### Mendebaldeko hemisferioa
## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.
* Datuak: Q190545
* Multimedia: Prunus / Q190545
* Espezieak: Prunus
# Raphanus raphanistrum

Raphanus raphanistrum (askotan errefau ere deitua) Brassicaceae familiako landare loredun bat da. Bere azpiespezieetako bat Raphanus raphanistrum subsp. sativus errefautxoa dela kontsideratzen da. Asiako mendebaldea, Europa eta Iparraldeko Afrikan dakar jatorria. Munduko leku askotan landare inbaditzailea da, adibidez, Australian. Lurra kutsatu den lekuetan eta errepide alboetan azkar jaiotzen den landarea da.

## Erreferentziak

* ↑ «Raphanus raphanistrum L. GRIN-Global» npgsweb.ars-grin.gov (Noiz kontsultatua: 2020-11-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28017
* Multimedia: Raphanus raphanistrum / Q28017
* Espezieak: Raphanus raphanistrum
# Bostorri

Bostorria (Potentilla reptans) Arrosaren familiako landarea da, hostoak bost horritxoz osaturik dituena. Eurasiako eta iparraldeko Afrikakoa baden ere, kosmopolita bilakatu da.

## Beste izen arruntak

Potentilla reptans tokiko euskarazko testuetan: basarregatze (basa-arragatze); bost-hostotako; bostorri; bostosto.

## Deskribapena

Estoloi bidez ugaltzen den landarea da. Estoloiak metrobeteko luzera ere har dezake.
Korapiloetan hostoak ateratzen dira, oso horzkatuak eta bost lobuludunak, hortik datorkio izena.
Loreak horiak dira, 4-7 mm-ko petaloak dituztenak. Handik sortuko den fruitua akenio txiki bat da.

## Habitata

Lurzoru buztintsuetako zelaietan erraz aurkitzen da, beti ere toki eguzkitsua bada eta hezetasuna aurkitzen badu.

## Erabilera

Sukarraren aurka egiteko erabiltzen da. Idortzeko gaitasuna duenez ultzerari eta beherakoari aurre egiten ere laguntzen du.

## Iruditegia

* Hostoak.
* Lore horiak.
* Bostorriaren estoloia.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network (GRIN). National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland
* ↑ Orotariko Euskal Hiztegia, Euskaltzaindia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130224
* Multimedia: Potentilla reptans / Q130224
* Espezieak: Potentilla reptans
# Elorri beltz

Elorri beltza edo arantzabeltza (Prunus spinosa) mendi aldean hazten den zuhaixka da, estimatua bere fruituak direla eta, basaranak alegia.
20-200 cm garai izan daiteke. 16 mm lore zuria izaten du. Otsail eta maiatzaren artean loratzen da eta Mediterraneo inguruan bizi da (0 - 1600 m).

## Landaketa

Elorri beltzaren landaketa 1997an hasi zen, patxaran ekoizteko behar diren basaranak lortzeko asmoz. Egun 150 ha landalur daude Nafarroan, gehiengoak Erriberan eta Erdialdean. Landareak, beste fruitu arbola ugari bezala, landatu eta 3 urtera iristen dira heldutasunera, eta 15 urtez irauten du ekoizpen garaiak. 2002an, 250 tona basaran jaso ziren.

## Patxarana

Basaranak anis-pattarrean beratzean patxarana lortzen da. Ohiturari jarraiki, basa elorri beltzetatik lortzen dira basaranak; hala ere, 1990eko hamarkadatik elorri beltz landaketak egin dira.
Nafarroan ekoizten da patxaranaren % 95. 2000an, Nafarroako 7,7 milioi litro patxaran saldu ziren.

## Erreferentziak

* ↑ [ https://web.archive.org/web/20101210053101/http://www.pacharannavarro.org/castellano/menu.html Nafarroako Patxaranaren Kontseilu Arautzailea]
* ↑ [ https://web.archive.org/web/20101210053101/http://www.pacharannavarro.org/castellano/menu.html Idem]
* ↑ Nafarroako Patxaranaren Kontseilu Arautzailea
* Datuak: Q129018
* Multimedia: Prunus spinosa / Q129018
* Espezieak: Prunus spinosa
# Ahuntzadar

Ahuntzadarra (Pistacia terebinthus) Anacardiaceae familiako zuhaixka da, 6 metroko altuera izatera irits daitekeena. Kanarietan eta mendebaldeko Mediterraneoan du jatorria. Mediterraneoko ekialdeko ertzetan – Sirian, Libanon eta Israelen– Pistacia palaestina antzeko espezieak bere nitxo ekologikoa betetzen du. Trementina egiteko lehenengo iturrietako bat izan zen.

## Garrantzi ekonomikoa eta kulturala

Balio ekologiko handia du, espezie aitzindaria eta erresistentea baita, eta lurzoruak finkatzen eta aberasten ditu. Balio handikoa da txorientzat eta ugaztun txikientzat, fruituez elikatu eta haziak sakabanatzen baitituzte. Ondo kontserbatutako eremuen adierazle ekologikoa da. Hazitzen den eremuan gizakien intrusio gutxiko tokia izanaren adierazle da. Beren komunitateak eremu isolatuetan eta urrunekoetan egon ohi dira. Gehiegizko abelzaintzak desagertzea dakar.
Terebintoaren erabilerarik zaharrena eta ezagunena trementinaren iturria da, disolbatzaile eta osagai kimiko gisa erabiltzen den landare-olio bat. Gaur egun, terebintoaren trementinari trementina zipretarra esaten zaio.
Abereek ez dute gustura jaten landarea, eta beste elikagairen bat aurkituz gero, errespetatu egiten dute.
Zipren, haren fruituak ogi berezia egiteko erabiltzen dira. Kretan, non tsikoudia izena hartzen duen, izen bereko likore bat egiteko erabiltzen da. Kurdistanen, bere fruitu txigortuak eta ehotuak kafe kurdu gisa ezagutzen den edari gisa erabiltzen dira, Qehweya Kurd edo Qehweya Kezwanan edo kafe menengiç izenekin ezaguna, propietate neurobabeslea du. Zuhaixka aberatsa da substantzia erretxinatsuetan, eta propietate sendagarri eta aromatikoengatik asko erabiltzen zen Grezia klasikoan. Lurrazala usain gozoko orea egiteko erabil daiteke, eta hostoak larrua egiteko erabiltzen dira, eta berriki, antiinflamatorioetan. Hostoek, azalek eta zakatzek propietate astringenteak dituzte. Hostoetan eta azalean materia tanikoen kontzentrazio garrantzitsuak aurkitzen ditugu, eta agallak ere aberatsak dira taninoetan, erretxinetan, esentzian eta azido galikoan. Egurra oso preziatua da marketerian. Marokoko larrugintza tradizionalean erabiltzen den landarea da eta haren usaina eta kolorea zor dizkio.

## Erreferentziak

* ↑ «Elurmaluta.net - Fossil Plastics - Alegiazko Enborrak» www.elurmaluta.net (Noiz kontsultatua: 2021-01-24).
* ↑ (Ingelesez) Ilkay Erdogan Orhan, F. Sezer Senol, A. Rifat Gulpinar, Nazim Sekeroglu, Murat Kartal, Bilge Sener, Neuroprotective potential of some terebinth coffee brands and the unprocessed fruits of Pistacia terebinthus L. and their fatty and essential oil analyses, Food Chemistry,Volume 130, Issue 4,2012,Pages 882-888,ISSN 0308-8146,https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2011.07.119.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q63045
* Multimedia: Pistacia terebinthus / Q63045
* Espezieak: Pistacia terebinthus
# Psidium

Psidium Myrtaceae familiako zuhaitz eta zuhaixken generoada, Linnaeusek 1753an deskribatua.
Ipar Hemisferioko eskualde epeletan (Mexiko, Erdialdeko eta Hego Amerikan, Mendebaldeko Indiak, Galapagoak eta hegoaldeko Estatu Batuak) jatorria du. Espezie askok fruitu jangarriak dituzte, eta, hau dela eta, hainbat landatzen dira. Garrantzitsuena guaiaba (Psidium guajava) da.

## Espezieak

* Psidium acutangulum
* Psidium alatum
* Psidium albidum
* Psidium anceps
* Psidium anthomega
* Psidium apiculatum
* Psidium appendiculatum
* Psidium apricum
* Psidium araucanum
* Psidium arboreum
* Psidium argenteum
* Psidium bahianum
* Psidium canum
* Psidium cattleianum
* Psidium cinereum
* Psidium coriaceum
* Psidium cuneatum
* Psidium cupreum
* Psidium densicomum
* Psidium donianum
* Psidium dumetorum
* Psidium elegans
* Psidium firmum
* Psidium fruticosum
* Psidium gardnerianum
* Psidium giganteum
* Psidium glaziovianum
* Psidium guajava (guaiabondo)
* Psidium guazumifolium
* Psidium guineense
* Psidium hagelundianum
* Psidium herbaceum
* Psidium humile
* Psidium imaruinense
* Psidium inaequilaterum
* Psidium itanareense
* Psidium jacquinianum
* Psidium lagoense
* Psidium langsdorffii
* Psidium laruotteanum
* Psidium leptocladum
* Psidium luridum
* Psidium macahense
* Psidium macrochlamys
* Psidium macrospermum
* Psidium mediterraneum
* Psidium mengahiense
* Psidium minense
* Psidium multiflorum
* Psidium myrsinoides
* Psidium myrtoides
* Psidium nigrum
* Psidium nutans
* Psidium oblongatum
* Psidium oblongifolium
* Psidium ooideum
* Psidium paranense
* Psidium persicifolium
* Psidium pigmeum
* Psidium pilosum
* Psidium racemosa
* Psidium racemosum
* Psidium radicans
* Psidium ramboanum
* Psidium refractum
* Psidium riedelianum
* Psidium riparium
* Psidium robustum
* Psidium roraimense
* Psidium rubescens
* Psidium rufum
* Psidium salutare
* Psidium sartorianum
* Psidium schenckianum
* Psidium sorocabense
* Psidium spathulatum
* Psidium stictophyllum
* Psidium subrostrifolium
* Psidium suffruticosum
* Psidium terminale
* Psidium ternatifolium
* Psidium transalpinum
* Psidium turbinatum
* Psidium ubatubense
* Psidium velutinum
* Psidium widgrenianum
* Psidium ypanamense

## Erreferentziak

* ↑ Ameriketako Estatu Batuetako Nekazaritza Saila. (2009-01-27). Genus: Psidium L.. in: Germplasm Resources Information Network..
* ↑ Davidse, G., M. Sousa Sánchez, S. Knapp & F. Chiang Cabrera. (2009). G. Davidse, M. Sousa Sánchez, S. Knapp & F. Chiang Cabrera ed. Cucurbitaceae a Polemoniaceae. in: Flora Mesoamericana. 4 Mexiko Hiria: Universidad Nacional Autónoma de México, i–xvi, 1–855 or..
* ↑ Landrum, L. R. & M. L. Kawasaki. (1997). «The genera of Myrtaceae in Brazil: an illustrated synoptic treatment and identification keys» Brittonia 49 (4): 508–536..
* ↑ Sánchez-Vindas, P. E.. (1989). Flora de Nicaragua: Myrtaceae. in: Brenesia., 53–73 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q320179
* Multimedia: Psidium / Q320179
* Espezieak: Psidium
# Pulsatilla vulgaris

Pulsatilla vulgaris Europa mendebaldeko, erdialdeko eta hegoaldeko landarea da.
15-30 zentimetro bitarteko landare more hauek, Pinu basoetan bizi ohi dira batez ere, eguzkitsuak diren lurraldeetan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q148623
* Multimedia: Anemone pulsatilla / Q148623
* Espezieak: Pulsatilla vulgaris
# Ezpata-plantain

Ezpata-plantaina (Plantago lanceolata) plantain, zainbelar edo arpin barietatea belarkara bizikorra da. Ardatzaren itxurako hosto luzaran iledunak, gainetik berde ilunak eta azpitik zurixkak dituena. Zain-belar izenaz ere ezagutzen da. Loreak buruxkan bilduak eta oso txorten-luzeak izaten ditu. Europan eta Asian dago batez ere zabaldua. Belardietan eta landu gabeko soroetan hazten da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015-11-1 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q157408
* Multimedia: Plantago lanceolata / Q157408
* Espezieak: Plantago lanceolata
# Haritz gorri

Haritz gorria, amerikar haritza edo ipar haritza (Quercus rubra edo, batzuetan Quercus borealis) Quercus generoko zuhaitz espeziea da. Jatorria Ipar Amerikan du (hortik izena), Ameriketako Estatu Batuen ipar-ekialdean eta Kanada hego-ekialdean. Europan XVIII. mendean barneratu zen eta egun herri atlantikoetan dago hedatua, Euskal Herria barne.

## Ezaugarriak

Hostoek lobulu sakonak dituzte, punta-estuak. Udazkenean kolore gorria hartzen dute.
Azal leun eta argia du, pagoaren azalaren antzekoa; zuhaitz lirain eta garaia da (25-50 m garai) eta enborra lodia eta zuzena du. Zura haritz arruntarena baino kalitate txikiagokoa da; batez ere, ardoa eta beste pattar batzuk (brandya) zahartzeko upelak egiteko erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q147525
* Multimedia: Quercus rubra / Q147525
* Espezieak: Quercus rubra
# Gerezi-erramu

Gerezi-erramu (Prunus laurocerasus) prunus generoko zuhaitz espezie bat da. Asia Txikian jatorria duen landare hau Europako eskualde epeletan, tartean Euskal Herrian, hazi arren normalean zuhaixka bat besterik ez da. Lorategietan landare apaingarria da eta lasaigarri moduan erabiltzen dute.

## Deskribapena

6 metrotako altuera hartzen duen hosto iraunkorreko zuhaitza da. Laurisilvan 8 metroko altuera ere hartzen du. Hosto brillanteak, obalatuak, koriazeoak eta kolore berdekoak ditu eta handiak dira, 10 cm ingurukoak. Lore zuri usaitsuak ditu ardatz batean kokaturik daudenak. Fruitua drupa beltz bat da, gereziaren tamainakoa, hortik landarearen izena.

## Ugalketa

Azkar hazten den landarea da. Fruituaren haragia jangarria da baina barruan dituen haziak pozointsuak dira. Txoriek fruitua jaten dute baina haragi goxoa digeritu ondoren zirinarekin botatzen dute hazia eta horrela azkar hedatzen da. Horregatik landare inbasore kontsideratzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Cronquist, A. J.; Holmgren, N. H.; Holmgren, P. K.. (1997). Vascular Plants of the Intermountain West, U.S.A., subclass Rosidae (except Fabales). in: Intermount. New York: Hafner Pub. Co., 1–446 or..
* ↑ «Flora of NW Europe > Species: Prunus laurocerasus (Laurel, cherry)» web.archive.org 2008-05-14 (Noiz kontsultatua: 2020-11-04).
* ↑ «Laurel, Cherry | Weeds of the Blue Mountains» weedsbluemountains.org.au (Noiz kontsultatua: 2020-11-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157508
* Multimedia: Prunus laurocerasus / Q157508
* Espezieak: Prunus laurocerasus
# Izei gorri

Izei gorria (Picea abies) Pinaceae familiako espezie baten izen arrunta da. Jatorrizko habitata Europa erdialdean eta ekialdean du, hasi Alpeetan eta Eskandinaviako herrialdeetaraino.
Konifero hostoiraunkor honek 35-55 metro arteko altuera ere izan dezake.

## Erreferentziak

* ↑ Farjon, A. (1990). Pinaceae. Drawings and Descriptions of the Genera. Koeltz Scientific Books ISBN 3-87429-298-3.
* ↑ Rushforth, K. (1987). Conifers. Helm ISBN 0-7470-2801-X.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q145992
* Multimedia: Picea abies / Q145992
* Espezieak: Picea abies
# Hereze

Herezea (Reseda lutea) Resedaceae familiako belar landarea da, sustrai beretik sortutako zurtoinak ematen dituena, 20-80 cm luzea. Zurtoin biribil tenteak izaten ditu, eta hostoak eta loreak horiak eta txikiak. Hostoak zurtoinaren beheko aldean edukitzen ditu eta loreak goiko aldean. Leku hondartsu lehorretan hazten da, ia Europa guztian.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q158316
* Multimedia: Reseda lutea / Q158316
* Espezieak: Reseda lutea
# Pubis-zorri

Pubis-zorria edo potro-zorria (Pthirus pubis) Pthiridae familiako zorri-azpiespeziea da. Bizkarroi hau gizakien organo genitaletan bizi ohi badira ere, ilean (baita betiletan ere) ere bizi daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ Rapini, Ronald P.; Bolognia, Jean L.; Jorizzo, Joseph L.. (2007). Dermatology: 2-Volume Set. St. Louis: Mosby ISBN 1-4160-2999-0..
* Datuak: Q381271
* Multimedia: Pthirus pubis / Q381271
* Espezieak: Pthirus pubis