# Brenda Milner

Brenda Milner (Manchester, Erresuma Batua, 1918ko uztailaren 15a) britainiar-kanadiar neuropsikologoa da, neuropsikologia klinikoaren hainbat arlotako ikerketa zientifikoan asko lagundu duena, batzuetan "neuropsikologiaren sortzaile" gisa aipatzen dena. Milner irakaslea izan zen Montrealgo McGil Unibertsitateko Department of Neurology and Neurosurgery-n, eta Psikologiako irakaslea Montreal Neurological Institute-n. 20 doktorego honoris causa baino gehiago jaso ditu eta 90 urte bete arte lan egin zuen. Milner neuropsikologiaren sortzailetzat jo izan da, eta bere lana funtsezkoa izan da diziplina honen garapenean. 2014an Kavli Prize in Neuroscience saria jaso zuen "oroimenean eta kognizioan espezializatutako garuneko sareak aurkitzeagatik", John O'Keefe eta Marcus E. Raichlerekin batera. 2018ko uztailean 100 urte bete zituen, eta garai hartan oraindik ikertzaileen lana gainbegiratzen ari zen.

## Biografia

Brenda Langford (geroago Milner ezkontzagatik) 1918ko uztailaren 15ean jaio zen Mánchesterren, Ingalaterran. Milnerren aita, Samuel Langford, musika kritikaria, kazetaria eta irakaslea zen, eta bere ama (jaiotzez Leslie Doig) kantu ikaslea zen. Musikarako talentu ona zuten bi gurasoren alaba izan arren, ez zitzaion batere interesatzen musika. 6 hilabete zituenean, berak eta bere amak 1918ko Espainiako gripe-pandemia jasan zuten. Gaixotasun horrek 20-40 milioi pertsona hil zituen, Lehen Mundu Gerran hil zirenak baino gehiago. Zorionez, ama eta biak sendatu egin ziren gaixotasun horretatik. Bere aitaren tutoretza izan zuen matematikan eta arteetan 8 urte bete arte. Withington Girls' Schoolera joan zen eta ondoren Newnham Collegera, Cambridgera, matematika ikastera. Brenda izan zen eskola ospetsu honetan sasoi hartan onartu zituzten 400 emakumeetako bat. Hala ere, matematiketarako nahikoa "pertzepzio" ez zuela konturatu zenean, Milnerrek bere ikasketa eremua psikologiara aldatu zuen. 1939an, Milner psikologia esperimentaleko lizentziatura batekin graduatu zen, garai hartan zientzia moraltzat jotzen zena.
Cambridgeko bere gainbegiralea Oliver Zangwill zen, eta berari zor zion giza funtzio zerebralean zuen lehen interesa, eta garuneko lesioak aztertzeko kemena. Oliver Zangwill Cambridgen graduatu zen, lehen mailako ohoreekin. Berehala hasi zuen graduondoko ikerketa Frederic Bartlettekin, garai hartan Cambridgeko Psikologia Esperimentaleko lehen irakaslea zena. Zangwillek Bartlettekin egindako lanak ospe ohoragarria eman zion. "Bartlettekin lan egitea oso garrantzitsua izan zen Zangwillen karrerarako, Bartlettek eragin ikaragarria izan baitzuen britainiar psikologia akademikoan".
Milnerrek Sarah Smithsonen ikerketa-beka bat jaso zuen Newnham Collegen, Bigarren Mundu Gerratik gertu graduatu ondoren. Horri esker, Newnhamera joan zen hurrengo bi urteetan. Bigarren Mundu Gerraren ondorioz, Cambridgeko Psikologia Laborategiaren lana, Bartletten gidaritzapean, ia gauetik goizera desbideratu zen aireko tripulazioaren hautaketan aplikatutako ikerketara. Milnerren posizioa pertzepzio-zereginak asmatzea zen, etorkizunean erabiltzeko hegazkin-tripulazioak hautatzeko. Zehatzago esanda, ehiza-pilotuak eta bonbardatzaile-pilotuak gaitasun-probak erabiliz bereizteko interesa duen talde batean zegoen. "Geroago, gerran, 1941etik 1944ra, Malvernen lan egin zuen Hornidura Ministerioarentzat Ofizial Esperimental gisa, radar-operadoreek erabiltzeko hainbat bistaratze- eta kontrol-metodo ikertuz".
1941ean, Brendak bere senarra ezagutu zuen, Peter Milner. Brenda eta bere senarra radarra ikertzen ari ziren. Elektronikako ingeniaria zen, gerrarako errekrutatu zutena. 1944an ezkondu eta Ingalaterratik Kanadara joan ziren, Peter ikerketa atomikoan fisikariekin lan egitera gonbidatua izan ondoren. Bera eta bere senarra Ingalaterratik Bostonera joan ziren Isabel erreginaren itsasontzian. "Gerrako emaztegaiekin" bidaiatu zuten, gerra garaian senarren familiekin bizitzeko Estatu Batuetara zihoazenekin. Bera eta senarra Kanadara iritsi ondoren, Brenda psikologia irakasten hasi zen Montrealgo Unibertsitatean, eta 7 urte eman zituen han.
Brenda Milner psikologia esperimentalean graduatu zen 1949an. Montrealen, doktore bihurtu zen. McGill Unibertsitateko psikologia fisiologikoko hautagaia, Donald Olding Hebb doktorearen zuzendaritzapean. Doktoretzan lanean ari zirela, Milnerrek eta Hebbek P.B. pazienteari buruzko ikerketa bat aurkeztu zuten, medial lobektomia tenporala egin baitzioten eta ondorengo oroimena hondatu baitzitzaion. Horrek Wilder Penfield doktorearen arreta erakarri zuen. 1950ean, Wilder Penfield doktorearekin Montrealgo Institutu Neurologikoan ikasteko aukera eman zion Hebbek Milnerri. Penfieldekin batera, paziente gazte epileptikoen portaera aztertu zuen, garun-ehunaren ablazio fokal eraginkorrarekin tratatuak, kontrolatu gabeko konbultsioak tratatzeko. 1952an, Milnerrek bere Ph. D. psikologia esperimentalean lortu zuen. Bere tesirako, Milnerrek lobulu tenporalaren funtzioaren lateralizazioa aztertu zuen. Gainera, Milnerrek Cambridgeko Unibertsitateko psikologia esperimentaleko D.Sc lortu zuen. Guztira, 20 unibertsitate baino gehiagoren ohorezko tituluak eman zaizkio Kanadan, Europan eta Estatu Batuetan.

## Karrera profesionala

1954an, Milnerrek McGill Unibertsitateko Buletin Psikologikoan artikulu bat argitaratu zuen, "Lobulu tenporalen funtzio intelektuala" izenekoa. Argitalpen horren barruan, lobulu tenporalaren kalteak aldaketa emozional eta intelektualak eragin ditzakeela gizakiengan eta beheko primateetan erakutsi zuen. Lan honetan, Milnerrek funtzio neuronalei buruzko animalien azterketak berrikusi eta giza neurozientzia lanarekin alderatu zituen. Hori argitaratzeak neurokirurgialari asko adoregabetu zituen gizakiengan kirurgiak osatzera, haien bizitzetan eragin negatiboa izan zezaketenak. "Milnerrek lobulu tenporalei buruz egin zuen hasierako lanak beheragoko primateekin egindako ablazio-lanaren emaitzen eragina izan zuen, eta bereziki Mishkin eta Pribram-ek ikusizko diskriminazioaren ikaskuntzan neokortex inferotemporalak duen eginkizunaren aurkikuntzagatik.
Milner aitzindaria izan zen neuropsikologiaren arloan eta memoria eta gizadiaren beste funtzio kognitibo batzuk aztertzen. Erdiko lobulu tenporaleko kalteak memorian dituen ondorioak aztertu zituen, eta sistematikoki deskribatu zituen neurozientzia kognitiboan ezagunena zen Henry Molaison pazientearen defizitak, lehen H.M. bezala ezaguna zena. Gertaera berriak gogoratu ez bazituen ere, mugimen-trebetasun berriak ikasi ahal izan zituen. Milner Hartfordera gonbidatu zuten H.M. aztertzera, "hipokanpoaren zati garrantzitsuak erauztea barne hartzen zuen aldebiko lobektomia tenporala jasan zuena".
H.M.rekin egindako lanaren lehen etapetan, Milnerrek erabat ulertu nahi zituen bere memoria-arazoak. Milner doktoreak frogatu zuen lobulu medialaren sindrome amnesikoak ezaugarri hauek dituela: oroitzapen berriak eskuratzeko ezintasuna eta kaltea gertatu aurreko urte batzuetatik ezarritako oroitzapenak gogoratzeko ezintasuna; aldiz, iraganik urruneneko oroitzapenak eta beste gaitasun kognitibo batzuk, hizkuntza, pertzepzioa eta arrazoibidea barne, ukitu gabe zeuden. Adibidez, Milnerrek hiru egun eman zituen H.M.-rekin, pertzepzio- eta mugimendu-zeregin berri bat ikasi ahala, zer ikaskuntza mota eta memoria ukitu gabe zeuden zehazteko. Horretarako, izar baten marrazkia erreproduzitu behar zen, ispilu batean begiratuz. Bere lana hobetu egin zen hiru egun horietan. Hala ere, ez zuen hiru egun horietan izan ziren ekitaldien oroitzapenik gorde. Honek Milner-ek ikaskuntza eta memoria mota desberdinak daudela espekulatzera bultzatu zuen, bakoitza garunaren sistema bereizi baten menpe. Bi memoria-sistema ezberdin frogatu ahal izan zituen: memoria episodikoa eta prozedura-memoria.
Milnerrek H.M. eta beste kasu batzuk aztertu ondoren, sindrome hori zuten pazienteen artean, mugimen-trebetasun batzuk ikasteko gaitasuna ohikoa zela erakutsi zuen. Aurkikuntza honek garunaren barnean memoria sistema anitzen kontzeptua sartu zuen eta ikerketa multzo izugarria bultzatu zuen. Milnerrek McGill Journal of Medicine egunkariari eskainitako elkarrizketa batean adierazi zuen: "HMk lana primeran ikasi zuela ikustea, baina aurretik egin zuela jakin gabe, disoziazio ikaragarria izan zen. Nire bizitzako momentu zirraragarri bat zein izan den jakin nahi baduzu, hori izan da".
Berak ekarpen garrantzitsuak egin ditu lobulu frontalek memoriaren prozesamenduan, informazioaren antolamenduaren arloan, duten zeregina ulertzeko. "Milner doktorearen ikerketa funtsezkoak aurkikuntza mugarri asko eman ditu giza memoriaren eta garunaren lobulu tenporalen azterketan, funtsezko zeregina betetzen baitute erantzun emozionaletan, entzumenean, oroimenean eta hizketan".
Oroimenaren denbora-antolakuntzarako dorso-alboko aurrealdeko kortexak duen eginkizun kritikoa frogatu zuen. Arazoak konpontzeko malgutasunik eza deskribatu zuen, gaur egun lobulu frontalaren lesioaren ondorio arrunt gisa onartzen dena. Oroimenaren ulermenaren eta garunaren eremu garrantzitsuen azalpenaren fintze horiek garuneko funtzio kognitibo konplexuen izaera lausoa erakutsi zuten.
Milnerrek giza garuneko funtzioaren lateralizazioa deskribatzen lagundu zuen, eta garuneko hemisferioetan hizkuntzaren irudikapena aldatu egin daitekeela pertsona ezkertiar, eskuin eta eskuin-eskertiarretan frogatu du. Eskuen hobespenaren eta hizketaren lateralizazioaren arteko erlazioari buruzko azterketa hauek aldebakarreko garuneko lesio goiztiarrek heldutasuneko garun-antolaketaren ereduan duten ondorioak ulertzea ekarri zuten. Bere ikerketak garunaren kalteak berrantolaketa funtzional ikaragarria ekar dezakeela modu sinesgarrian frogatu zuten lehenengoetakoak izan ziren.
Batez ere, bere sari ugarietatik lortutako dirua erabilita, Milnerrek milioi bat dolar eman zizkion Montrealeko Institutu Neurologikoari 2007an, bere izenean fundazio bat sortu ondoren.

## Egungo bizitza eta ikerketak

Ehun urte beteta izan arren, Milnerrek irakasten eta ikertzen jarraitzen du. Milnerren gaur egungo kolaboratzaileetako bat Denise Klein da, McGill-en Neurologia/Neurozientzia Kognitiboko unitatean irakasle laguntzailea. Elebitasunari buruzko bere ikerketak hizkuntza berriak eta hizkuntza natiboak eskuratzeko erabiltzen diren bide neuronalen arteko aldea ikertzea eskatzen du.
Azkenaldian, Milnerrek bere ikerketa hedatu du subjektu normalen garunaren jarduera aztertzera, erresonantzia magnetikoen irudi funtzionala (fMRI) eta positroi-igorpenaren bidezko tomografia (PET) erabiliz. Azterketa horiek memoria espazialarekin eta hizkuntzarekin lotutako garuneko eskualdeen identifikazioan oinarritzen dira, hizkuntza elebakar eta elebidunaren prozesamenduaren neurona-substratuak barne. PET-eko beste ikerketetan, eskuineko hipokanpo-eskualdeak objektuen kokapen espaziala memorian duen eginkizuna gehiago zehaztu nahi izan du.
2018an, Milnerrek bere 100. urtebetetzea ospatu zuen Montrealen 30 lagun ingururekin, horien artean Denise Klein ikertzailea. Inoiz ez zuen espero adin horretara iristea, baina Milnerrek esan zuen "urtebetetze gehiagorako jarraitzeko asmo osoa" zuela.
Montrealgo Institutu Neurologikoak ere sinposio bat egin zuen 2018ko irailean bere lorpenak ospatzeko. Urte berean, Milnerrek Montrealgo Institutu Neurologikoak plazaratutako bideo batzuetan parte hartu zuen, emakume zientzialariak eta ikertzaileak sustatzeko. Elkarrizketan zehar, Milnerrek bere lehen urteei buruz hitz egin zuen eta bere karreraren ikuspegi orokorra eman zuen.

## Sariak eta aintzatespenak

* Milnerrek hainbat sari jaso ditu neurozientziari eta psikologiari egindako ekarpenengatik, besteak beste, Londresko Royal Societyko, Kanadako Royal Societyko eta Zientzien Akademia Nazionaleko kide izan da.
* Hasieran, Milnerrek Sarah Smithson ikerketa-beka bat jaso zuen Newnham Collegen, Cambridgen, graduazioaren ondoren, eta, horri esker, Newnhamera joan zen.
* 1984an Milner Kanadako Ordenako Ofizial izendatu zuten eta 2004an Companion mailara igo zuten.
* 1987an, Ralph W. Gerard saria jaso zuen Neurozientzian.
* 2004an Neurozientzietako Zientzia Akademia Nazionalaren Saria ere eman zioten, lobulu tenporalek eta beste garuneko eskualdeek ikaskuntzan, memorian eta hizkuntzan duten eginkizunari buruzko ikerketengatik.
* 1985ean, Quebeceko Ordena Nazionaleko Ofizial izendatu zuten eta Grand Officer mailara igo zen 2009an.
* 2007an Amerikako Arte eta Zientzien Akademiako atzerriko ohorezko kide hautatu zuten.
* 2009ko abenduan Suitzako Parlamentuan egindako ekitaldian, Neurozientzia Kognitiboei egindako ekarpenengatik Balzan saria eman zioten.
* Kavli neurozientzia saria jaso zuen 2014an.
* Zientzia Akademia Nazionalerako (1976) eta Arte eta Zientzien Amerikako Akademiarako (2005) hautatua izan zen.
* Alzheimer Gaixotasunaren Ikerketa Medikorako Metlife Fundazioaren Saria (1996) jaso zuen.
* Dan David saria (2014).
* Ordre des Psychologists du Québec-eko 50. urteurrenaren omenezko saria (2014).
* Canadian Science and Engineering Hall of Fame-n sartzea (2012).
* Quebeceko Asanblada Nazionalaren ohorezko domina jaso zuen (2018).
* Pearl Meister Greengard saria (2011).
* Norman A. Anderson Bizitzako Lorpen Saria (2010).
* NARSADen Neurozientzia Kognitiboko lorpen bikainen Goldman-Rakic ​​saria (2009).
* NSERCren Bikaintasunaren Domina (2009 eta 2010).
* Gairdner Fundazioaren Nazioarteko Saria (2005).
* Prix ​​Wilder-Penfield (Prix du Québec) (1993).

## Erreferentziak

* ↑ Birchard, Karen. (2011). "'Nosy' and Observant, a Neuroscientist Continues Her Memorable Career at 93". Chronicle of Higher Education.
* ↑ (Ingelesez) «Brenda Milner» www.thecanadianencyclopedia.ca (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2019-09-05). «Brenda Milner, la neuropsicóloga que ayudó a eliminar la idea moral de la psicología» Mujeres con ciencia (Noiz kontsultatua: 2024-09-13).
* 1 2 «Brenda Milner Wins Balzan Prize for Cognitive Neurosciences» web.archive.org 2010-12-24 (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* ↑ «Brenda Milner - Publications» web.archive.org 2021-01-23 (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* 1 2 3 4 5 6 (Ingelesez) «Science Legend Dr. Brenda Milner» GEN - Genetic Engineering and Biotechnology News 2015-04-14 (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* ↑ "Pioneering Memory Researcher Brenda Milner To Receive Pearl Meister Greengard Prize". Medical News Today..
* ↑ (Ingelesez) «Pioneering neuropsychologist Brenda Milner turns 100» The Suburban Newspaper 2018-07-15 (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* 1 2 "Mind of her own: Montreal neuroscientist Brenda Milner on turning 100". Montrealgazette.com..
* 1 2 3 (Ingelesez) «Distinguished Scientific Contribution Awards for 1973.» American Psychologist 29 (1): 27–43. 1974-01 doi:10.1037/h0020147. ISSN 1935-990X. (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 «Dr. Brenda Milner - Biography» www.psych.ualberta.ca (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* ↑ (Ingelesez) «Brenda Milner» The Neuro (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* 1 2 3 4 «Brenda Milner – Ordre national du Québec» www.ordre-national.gouv.qc.ca (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* ↑ (Ingelesez) «Awards & Honours of Brenda Milner» The Neuro (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* 1 2 (Ingelesez) Milner, Brenda. (1954). «Intellectual function of the temporal lobes.» Psychological Bulletin 51 (1): 42–62. doi:10.1037/h0054728. ISSN 1939-1455. (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* 1 2 «Tracing Permanent Memories - Dana Foundation» web.archive.org 2012-02-12 (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* ↑ (Ingelesez) «Dr Brenda Milner, CC» About McGill (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* 1 2 Xia, Chenjie. (2006-07). «Understanding the human brain: A lifetime of dedicated pursuit. Interview with Dr. Brenda Milner» McGill Journal of Medicine : MJM 9 (2): 165–172. ISSN 1201-026X. PMID 18523614. PMC 2323518. (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* 1 2 «Dr. Brenda Milner | Canadians for Health Research | Les Canadiens pour la recherche medicale» web.archive.org 2014-10-08 (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* 1 2 Scoville, William Beecher; Milner, Brenda. (1957-02). «LOSS OF RECENT MEMORY AFTER BILATERAL HIPPOCAMPAL LESIONS» Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry 20 (1): 11–21. ISSN 0022-3050. PMID 13406589. (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* ↑ (Ingelesez) «At 104 years old, memory scientist Brenda Milner seems to remember almost everything» The Globe and Mail 2023-04-06 (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* ↑ «The Great Canadian Psychology Website» www.psych.ualberta.ca (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* ↑ Milner, B; Johnsrude, I; Crane, J. (1997-10-29). «Right medial temporal-lobe contribution to object-location memory.» Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences 352 (1360): 1469–1474. ISSN 0962-8436. PMID 9368935. PMC 1692061. (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* 1 2 "As she turns 100, 'there's no stopping' trailblazing Montreal neuroscientist Brenda Milner - CBC News". Cbc.ca..
* ↑ (Ingelesez) «Montréal enSanté MES V10N3 Été/Summer 2018» Joomag (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* ↑ (Ingelesez) «Celebrating Exceptional Women» The Neuro (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).
* 1 2 MontrealNeuro. (2018-07-16). Dr. Brenda Milner - Neuropsychology. (Noiz kontsultatua: 2024-09-12).

## Kanpo estekak

* Kanadako Psikologiaren webgunea - Brenda Milner Biografia
* Bioteknologiako etorkizunari buruzko elkarrizketa (2008)
* "Oraindik memoriaren sakontasunak marrazten - Brenda Milnerrekin elkarrizketa bat" The New York Times (2013)
* Datuak: Q468228
* Multimedia: Brenda Milner / Q468228