OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Zipetes I.a

Zipetes I.a Bitiniakoa (antzinako grezieraz: Zιπoιτης edo Zιβoιτης) Bitiniako erresuma independenteko bigarren gobernaria izan zen, K.a. 326tik K.a. 278 arte gobernatuz.
Zipetes, bere aita Bas Bitiniakoaren oinordekoa izan zen K.a. 326an, eta 48 urtez gobernatu zuen. Ohi, Bitiniako lehen erregetzat (basileus) hartzen da, hala izendatu zen lehena izan baitzen, K.a. 297an (bere aitak, Bitiniako printze titulua zuen).
Bere erregealdian, Zipetesek, kanpaina arrakastatsuak izan zituen Lisimako Traziakoaren aurka (Alexandro Handiaren diadokoetako bat, Alexandro hil zenean, honen inperioaren zatien kontrola hartu zutenak). Baita Antioko I.a Soterren aurka ere (beste diadoko bat izan zen Seleuko I.a Nikatorren semea). K.a. 315ean, Zipetesek, Astako eta Kaltzedoniaren aurka, huts egin zuen espedizio bat bidali zuen. Egitasmo horretan jasotako porrota, nagusiki, Antigono I.a Monoftalmosek bidalitako laguntza tropengatik izan zen.
Zipetesek, hiri bat sortu zuen Lypedron mendiaren magalean, baina mendiaren kokapena, eta, beraz, hiriarena, ez da ezagutzen.
Zipetes, 76 urterekin hil zen, lau seme-alaba utziz, horietatik nagusiena zen Nikomedes I.a izan zelarik bere oinordekoa.
# Zipfen legea

Zipfen legea errealitate fisiko eta sozialeko fenomeno anitzetan azaltzen den probabilitate-lege bat da, elementu batzuen tamaina eta ordena lotzen dituena. George Kingsley Zipf estatubatuar hizkuntzalariak sortu zuen, hizkuntza baten hitzen maiztasuna ikertzean: maiztasun handieneko lehenengo hitza bigarren hitza bi halakotan agertu ohi da gutxi gorabehera, hirugarren hitza hiru halakotan... Hitzen maiztasunaz gainera, legea hirien tamaina, webguneen bisita eta beste aldagai askotarako egiaztatu izan da, batzuetan doikuntza egokia izan ez bada ere.
Zehatzago, $P_{i}$ i elementu baten tamaina edo maiztasuna honela kalkulatzen da:
       $P_{i}={\frac {1}{i^{a}}}$
Hor, oro har, a balioa 1 edo 1 balioaren inguruan ezartzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q205472
* Multimedia: Zipf's law / Q205472
# Ziortza (argipena)

Ziortza izenak adiera zenbait ditu:
* Ziortza-Bolibar, Bizkaiko udalerria;
** Ziortza-Goierria, Ziortza-Bolibarko auzoa;
* Ziortzako monasterioa, zistertarren monasterioa Ziortza-Bolibarko gain batean;
* Ziortza, euskal emakume izena;
* Ziortza, 451 m, Andatzako mendilerroaren mendia;
* Ziortza Gazte Elkarteak, Usurbilgo aisialdi-taldea.
# Zittau

Zittau Alemaniako hiri-udalerri bat da, Saxonia estatuan. Azken zentsuaren arabera 24.794 biztanle zituen, 66,75 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157200
* Multimedia: Zittau / Q157200
# Zitrino

Zitrinoa kolore horizko kuartzo mota bat da. Mohsen eskalan 7 puntutako gogortasun maila dauka.

## Ikus, gainera

* Kuartzo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q334719
* Multimedia: Citrine / Q334719
# Ziurgabetasun

Ziurgabetasuna edo ziurreza etorkizuneko gertakizunei buruz dagoen zorizkotasunari eta ezjakintasunari erreferentzia egiten dion terminoa da. Terminoa gauzatutako baina emaitzak ezagunak ez diren gertakizunei buruzkoa ere izan daiteke. Diziplinen arteko zehar kontzeptua da, hala nola ekonomian, ingeniaritzan, psikologian eta fisikan erabiltzen dena, eta beraz filosofian ere aztertzen dena. Ziurgabeak diren gertakizunen inguruan beste hainbat kontzeptu sortzen dira, hala nola arriskua eta probabilitatea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13649246
* Multimedia: Uncertainty / Q13649246
# Zitosol

Zitosola edo hialoplasma zelularen zitoplasman dagoen ingurune likidoa da, zelularen organuluak dituena. Zelularen barne-ingurua dela esan daiteke.
Zitosolaren osagai nagusiak ura (%70-%90) eta proteinak (%20) dira. Aminoazidoak, ioiak, RNA, gluzidoak eta hainbat metabolito ere baditu kopuru txikiagoetan.
Zelularen osagai hauek guztiek disoluzio koloidala eratzen dute. Zitosolak egoera-aldaketak ditu: batzuetan fase likido batean dago (sol), beste batzuetan fase jariakorra edo erdi solidoa (gel). Organulu zelularrak zitosolean flotatzen dute.
Zitosolean gertatzen dira zelula eukarioto zein prokariotoetan prozesu metaboliko garrantzitsu ugari: glukolisia, hartzidurak, lipidoen metabolismoa, glukoneogenesia, etab.
Bestalde, zelula batzuek (adibidez, hepatozitoek eta gihar-zelulek) glukogeno aleak gordetzen dituzte zitosolean. Beste batzuek, aldiz (adibidez, adipozitoek) lipido tantak pilatzen dituzte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q220599
* Multimedia: Cytosol / Q220599
# Zitronela

Zitronela (Cymbopogon nardus) Hego-ekialdeko Asiako gastronomian erruz erabiltzen den belarra da. Poaceae familiako eta Cymbopogon landare-generokoa da,
Antzina-antzinatik Erdialdeko Amerikan eta, batez ere, Asia tropikalean, landare jangarri izateaz gainera, ohiko sendabelar izan dute digestioa errazteko, lasaitzeko, mina eta depresioak arintzeko, zauriak ixteko, eztula sendatzeko, etab. Genero honetako belar gehienen usain-zaporea zitriko peto-petoak dira; limoi aroma eta zapore gazi-gozo atseginekoa da. Fresko baliatzen da edo, bestela, lehortu eta hauts bihurturik, espezia gisara, infusioak, zopak, entsaladak eta currydun saltsak apailatu edo osatzeko, arrain-itsaskiak lurrintzeko, okela zurien (untxi, oilasko, indioilarra) marinatuak nabarmentzeko, etab.

## Erreferentziak

* ↑ Agirre, Edorta. «Elikadura Hiztegi Entziklopedikoa 141003» calameo.com: 555-556. (Noiz kontsultatua: 2023-04-15).

## Ikus, gainera

* Limoi-belar

## Kanpo estekak

* Datuak: Q691698
* Multimedia: Cymbopogon nardus / Q691698
* Espezieak: Cymbopogon nardus
# Zitosina

Zitosina azido nukleikoetan (DNAn zein RNAn) dagoen base nitrogenatuetako bat da (besteak adenina, guanina, timina eta urazilo izanik). Base nitrogenatu pirimidinikoa da, pirimidinatik eratortzen baita. DNAn zitosina beti guaninarekin elkartzen da, hiru hidrogeno zubien bitartez; lotura horrek DNAren egitura molekularra (bigarren mailako egitura) mantentzen du (eta baita adenina timinarekin egiten duen loturak ere).
Zitosinaren nukleosidoa zitidina da. Nukleosido hori fosforilatzen denean zitidina monofosfato izeneko nukleotidoa sortzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q178425
* Multimedia: Cytosine / Q178425
# Zitácuaro (udalerria)

Zitácuaro Mexikoko udalerri bat da. Michoacán de Ocampo estatuan kokatua dago. 2010ean 155.534 biztanle zituen 510,9 km²ko azaleran. Herriburua [[Heróica Zitácuaro (Zitácuaro)|Heróica Zitácuaro]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1962272
* Multimedia: Zitácuaro / Q1962272
# Ziurtagiri digital

Ziurtagiri digitala dokumentu digital bat da, non hirugarren pertsona fidagarri batek (ziurtagiri jaulkitzaile) subjektu edo entitate baten identitatea eta bere gako publikoaren arteko lotura bermatzen duen.
Hainbat ziurtagiri digital badiren arren, gehien erabilienak UIT-T X.509 estandarraren arabera arautzen dira. Ziurtagiriak ziurtaturiko entitatearen izena, serie zenbakia, iraungitze data, zertifikaturiko tituludun gako publikoaren kopia (sinadura digital bat ziurtatzeko erabilia) eta ziurtagiria luzatzen duen aginpidearen sinadura digitala ezagutuko du. Horrela, hartzaileak benetan elkarketa azken honek ezarri duela egiaztatuko du.

## Ziurtagiri digitalen formatua

Baimendutako zertifikazio entitate batek igorritako ziurtagiria, beronek sinaturik egoteaz gain gutxienez honako eremuak izan beharko ditu:
* Harpidedunaren izena, helbidea eta bizilekua.
* Ziurtagirian izendatutako harpidedunaren identifikazioa.
* Zertifikazio entitatearen izena, helbidea eta jarduerak gauzatzen ditueneko kokalekua.
* Erabiltzailearen gako publikoa.
* Harpidedunaren sinadura digitala egiaztatzeko metodologia, datuen mezuan ezarria.
* Ziurtagiriaren serie zenbakia.
* Ziurtagiriaren igorpen eta iraungitze data.

## Ziurtagirien igorleak

Ziurtagiri digital bat edozein gizabanakok edo erakundek sor dezake, baina igorle hau ez bada ezaguna ziurtagiriaren jabearekin elkarreragina dutenen artean, bere izaera ia baliogabea da. Horregatik, igorleak benetakotu behar dira: horrela deitzen zaio entitate ezagunek, gehienetan publikoak, zertifikazio erakundeari baliozkotasuna ematearen prozesuari. Horrela, bere sinadura fidagarri modura ezagutuko da, aipatutako erakundeak igorritako ziurtagiriak fidagarriak izanik.
Igorle gehienek helburu komertzialak dituzte, eta besteek, konfiantza eraztunen sistemari esker ziurtagiriak doako eran eman ditzakete mundu osoan.

## Ikus, gainera

* Kriptografia simetriko
* Kriptografia asimetriko
* Zifratze algoritmo
* Kriptograma

## Kanpo estekak

* Izenpe-ren web gunea
* Datuak: Q274758
* ONA txartelaren web gunea
# Île aux Pigeons

Île aux Pigeons (euskaraz: «uxoen uhartea») Saint-Pierre eta Mikelune osatzen duten uharte txikienetakoa da. Uharte huts hau, itsas hegaztientzako babesleku bat da, Saint Pierre uhartearen parean dago.
Uharteak 3,81 hektareako (0,0381 km²) azalera du. 345 metro luze eta 25 eta 280 metro zabal da. Île aux Vainqueurs, Île aux Marins eta Grand Colombierrekin batera, Île aux Pigeons Saint-Pierretik gertu dagoen artxipelago txiki baten zati da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1876756
# Île Verte (Saint-Pierre eta Mikelune)

    Artikulu hau Saint-Pierre eta Mikeluneko uharteari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Île Verte».
Île Verte (ingelesez: Green Island; euskaraz: «uharte berdea») Fortune badiaren bokalean dagoen uharte harritsua da, Kanadako Burin penintsularen kanpoaldean. Labradorreko kostaldearen eta Saint-Pierre eta Mikelune uhartediaren artean dago, Langladetik 10 kilometrora.
1908an eraiki zuten lehen itsasargia, 1955ean ordezkatua izan zena, eta, ondoren, 1993an. Argiak hamar segundotik behin argitzen ditu kostaldeak, eta 16 itsas miliako distantziara ikusten da. Lainoa izanez gero, soinu seinaleak ere baditu egiturak.

## Historia

1713ko Utrechteko Itunaren XIII. artikuluan, Frantziak Ternua eta Labradorekiko britainiar subiranotasuna onartu zuen, inguruko uharteekin batera, horien artean Île Verte dagoelarik. Bestalde, Kanadatik uhartea aldarrikatu zuten Kanadako probintziaren lurralde zati gisa. 1972ko martxoaren 27an bi gobernuek, Kanadakoak zein Frantziakoak, arrantza eskubideari buruzko harremanak adostu zituzten. XIX. artikuluak honako hau dio: "Akordio hau ez betetzea kalte gisa interpretatuko da bi aldeek lurralde-urei edo arrain-jurisdikzioei dagokienez egiten dituzten lurralde-erreklamazioen aurrean".

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Agreement between the Government of Canada and the Government of the French Republic on Their Mutual Fishing Relations, 27 March 1972(1) (Accords entre les gouvernements du Canada et de la France concernant les droits respectifs de pêche - 27 mars 1972(1)).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1131677
# Île-de-Sein

Île-de-Sein (bretainieraz Enez-Sun) Bretainiako Finistère departamenduko udalerria eta uharte bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13416868
* Multimedia: Île-de-Sein / Q13416868
# Île-de-France

Île-de-France Frantzia erdi-iparraldeko eskualdea da eta zortzi departamendu hartzen ditu.
Prefetura Parisen dago eta berau da Frantziako Erresumaren sorlekua.

## Mugakideak

Iparraldean Frantzia Garaia, hegoaldean Erdialdea-Loira Harana, ekialdean Ekialde Handia eta Borgoina-Franche-Comté eta mendebaldean Normandia mugakide ditu.

## Departamenduak

Essonne (91), Senako Gainak (92), Paris (75), Sena Saint-Denis (93), Sena eta Marne (77), Marne Harana (94), Oise Harana (95) eta Yvelines (78).

## Pertsonaia ezagunak

* Charles Perrault (1628- 1703), idazlea.
* Jean-Baptiste Denys (1640?–1704), medikua.
* Étienne-Louis Boullée (1728− 1799), arkitekto neoklasikoa.
* Charles Gounod (1818-1883), musikagilea.
* Édouard Manet (1832-1883), margolaria.
* Auguste Rodin (1840-1917), eskultorea.
* Claude Monet (1840-1926), margolaria.
* Paul Gauguin (1848-1903), margolaria.
* Marcel Proust (1871-1922), idazlea.
* Louis Aragon (1897-1982), idazlea.
* Jacques Lacan (1901-1981), psikiatra.
* Jean-Paul Sartre (1905-1980), idazlea.
* "Rob-Vel" (1909-1991), komikigilea.
* Édith Piaf (1915-1963), abeslaria.
* Jon Mirande (1925-1972), euskal idazlea.
* René Goscinny (1926-1977), komikigilea.
* Jean Ferrat (1930-2010), abeslaria.
* Guy Debord (1931-1994), filosofo marxista, idazle eta zinema-zuzendaria.
* Brigitte Bardot (1934 - ), aktorea.
* Lionel Jospin (1937-), politikaria.
* Nicolas Sarkozy (1955 - ), Frantziako presidentea.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 36. arauaː Frantziako Errepublikako eskualde, departamendu eta hiriburuen izenak. .
* ↑ 139. araua. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-9-21).

## Ikus, gainera

* Parisko arroa

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Eskualdearen webgune ofiziala (Frantsesez)
* Datuak: Q13917
* Multimedia: Île-de-France / Q13917
# Île-de-Franceko aldiriak

Réseau Express Régional (frantsesezko eskualdeko express sarea), batez ere RER laburduraz ezaguna, Paris eta eskualdeko udalerriak lotzen dituen burdinbidezko herri garraio sistema da. 587 km luze diren trenbide sarea du, horietako 76,5 km lurpean, gehien bat Paris barnean. Arrazoi historikoengatik, RER tarte batzuk RATP erakundeak kudeatzen ditu, baina beste tarteak SNCFenak dira. RER sareak bost linea ditu Paris zeharkatzeko (A, B C D eta E), 257 geraleku ditu eta 2,7 milioi bidaiari garraiatzen ditu egunean.
RER sarea, batez ere, 1962 eta 1979 artean eraiki zen, gehienetan dagoeneko existitzen ziren aldiriko lineak luzatuz eta Paris barnean elkarlotuz, gehienak geltoki txikietan amaitzen baitziren (Orsay, Invalides eta Bastillako geltokietan adibidez). Aldiriko linea batzuen adarrak geltoki nagusietatik kendu ziren, RER sarean batzeko:
* Nanterre ↔ Saint-Germain-en-Laye, Paris-Saint-Lazare geltokitik kendua
* Viroflay - Rive Gauche ↔ La Verrière, Paris-Montparnasse geltokitik kendua
* Gennevilliers ↔ Ermont - Eaubonne, Paris-Nord geltokitik kendua
* Pantin ↔ Tournan eta Noisy-le-Sec ↔ Chelles - Gournay, Paris-Est geltokitik kendua
Beste adar batzuk lurpeko geltokitan bateratu dira, geltoki nagusiei atxikiak, trafikoa arintzeko asmoarekin:
* Paris-Austerlitz (RER C) ;
* Paris-Nord (RER B eta D) ;
* Paris-Lyon (RER D).
Eraldatu ez diren aldirietako lineak (H, J, K, L, N, P, R, U) SNCFek kudeatzen ditu eta Transilien sarea osatzen dute.

## RER lineak

Sarearen 5 lineek 587 km trenbide eta 257 geraleku dituzte, horietako 33 Parisen.
RER lineak :
| Linea | Kolorea | Zerbitzu hasiera urtea | Geltoki kopurua | Luzera | Batez besteko distantzia 2 geltokiren artean | Kudeatzailea(k) |
| RER A | gorria | 1969 | 46 | 109 km | 2.359 m | RATP / SNCF |
| RER B | urdina | 1977 | 47 | 80 km | 1.702 m | RATP / SNCF |
| RER C | horia | 1979 | 84 | 186 km | 2.158 m | SNCF |
| RER D | berdea | 1987 | 59 | 160 km | 2.700 m | SNCF |
| RER E | magenta | 1999 | 21 | 52 km | 2.490 m | SNCF |

### Planoa
## Ikus, gainera

* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak

## Kanpo estekak

* RATP webgune ofiziala
* RER mapa birtual ofiziala (RATP gunean)
* Datuak: Q216125
* Multimedia: Paris RER / Q216125
# Île-de-Bréhat

Île-de-Bréhat (bretainieraz Enez-Vriad, euskaraz Bréat uhartea edo Vriad uhartea) Bretainiako Côtes-d'Armor departamentuko kostaldean dagoen udalerria da. Bro Sant Brieg eskualde historikoen artean kokatzen da. Arcouest lurmuturraren aurrean eta Paimpol udalerritik hurbil dago.

## Biztanleria

Biztanleriaren bilakaera :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1 318 | 1 475 | 1 444 | 1 488 | 1 550 | 1 483 | 1 519 | 1 941 | 1 357 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 348 | 1 202 | 1 212 | 1 114 | 1 059 | 1 172 | 1 086 | 1 012 | 984 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 995 | 1 062 | 1 016 | 977 | 980 | 959 | 830 | 855 | 843 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2009 | 2014 | 2020 |
| 700 | 653 | 553 | 511 | 461 | 421 | - | - | - |

## Administrazioa

Auzapezen zerrenda :
| Agintealdia | Auzapeza |
| 1977-1983 | Michel Moreux |
| 1983-2001 | Joseph Le Pache |
| 2001-2008 | André Boishardy |
| 2008- | Patrick Huet |

## Iruditegia

* Herrigunea
* Landa
* La Croix itsasargia
* Saint Michel kapera
* Keranroux kapera
* Uhartedia
* Birlot errota
* Paon itsasargia

## Kanpo estekak

* Île-de-Bréhateko Udal webgunea (Frantsesez)
* Datuak: Q272373
* Multimedia: Île-de-Bréhat / Q272373
# Île Saint-Louis

Île Saint-Louis Parisen dagoen uhartea da, Sena ibaian kokatua Île de la Cité uhartearen hego-ekialdean (4. barrutia). Izena Frantziako errege Luis IX.en omenez du (Saint Louis).

## Arkitektura eta hirigintza

Uhartea Frantziako lehen hirigintza planetako bat da, XVI. mendean planeatu zen, Henrike IV.a eta Luis XIII.a erregealdietan. Hasieran, bi uharte ziren, baina lurbete eta inguruko kaiak eraiki ziren, uholdeetatik babesteko. Hiri bilbea ortogonala da, uhartearen luzerakoan kale nagusiarekin eta angelu zuzeneko hainbat kalexkekin. Egun, ez du metro geltokitik.
Île Saint-Louisen hôtel particulier (hiri-etxalde) ugari ditu, eta horregatik « l'île des palais » ("jauregien uhartea") goitizena du. 1664an ia amaitua zegoen. Jauregi hauetako zenbait Louis Le Vau arkitektoak eraiki zituen eta François Le Vau anaiak bertako eliza, Saint-Louis-en-l'Île (1644). Handiena hôtel Lambert da, hego-ekialdeko muturrean kokatua. Besteen artean daude:
* hôtel Aubert-Perrot
* hôtel de Chenizot
* hôtel Comans-Richelieu
* hôtel de Gontaut-Biron
* hôtel de Lauzun
* hôtel Lefèvre de la Barre
* hôtel Lefèvre de la Malmaison
* hôtel Le Vau
* hôtel Sainctot
* hôtel de Pierre Viole
* hôtel Potart
* maison Gruyn de Bordes
* pavillon de Bretonvilliers

## Uhartea konektatzen duten zubiak

* Pont Saint-Louis (Île de la Cité uhartetik)
* Pont de la Tournelle (ezkerraldetik)
* Pont Louis-Philippe (eskuinaldetik)
* Pont Marie (eskuinaldetik)
* Pont de Sully (ezker eta eskuinaldetik)

## Informazio praktikoa

* Geltokia: Sully-Morland

## Erreferentziak

* ↑ L’Île Saint-Louis. .

## Ikus, gainera

* Île de la Cité

## Kanpo estekak

* Datuak: Q211034
* Multimedia: Île Saint-Louis / Q211034
# Île aux Basques

Île aux Basques (euskaraz "Euskaldunen Uhartea") Kanadako San Laurendiaren behe-estuarian dagoen uhartea da. Trois-Pistolesetik bost kilometro iparraldera dago, Les Basques udalerrian. Hegazti migratzaileentzat inguru babestua da Société Provancher-ek 1929an erosi zuenetik.

## Historia

Historikoki 1584tik 1637 urte inguru arte euskaldunak bertan babesa hartu zuten. San Laurendi inguruan baleak ugariak ziren eta horregatik hartara joan ziren euskal arrantzaleak. Hortik dator uhartearen izena. Uharte hau Kanadako europarrek okupatutako lehenengo lurra izan zen.
Euskaldunek, bestetik, inguruko herri-indigenekin komertzioa eragin zuten. Datu horiek 1990ean uhartean egin ziren indusketetan frogatu zen.

## Deskribapena

Uhartea txikia da: 2 kilometroko luzera eta 400 metro zabalera du, 0,55 km². Altura handiena 50 metrokoa da eta uhartearen erdian dago.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20091201042356/http://www.provancher.qc.ca/territoires/basques.html
* ↑ http://www.ameriquefrancaise.org/fr/article-171/Île%20aux%20Basques
* ↑ http://www.provancher.org
* ↑ http://www.ameriquefrancaise.org/fr/article-171/Île_aux_Basques.html#.WNgrWjFSAks

## Ikus, gainera

* Quebeceko historia

## Kanpo estekak

* Información sobre las Islas
* Datuak: Q3593263
* Multimedia: Île aux Basques / Q3593263
# Île aux Marins

L'Île aux Marins (euskaraz "Marinelen uhartea" esanahiaz) Ipar Amerikako Atlantikoan dagoen Saint-Pierre eta Mikelune artxipelagoko uharte txiki bat da. Saint-Pierreren ekialdean dago, distantzia laburrean eta bere izen zaharra L'Île aux Chiens ("Txakurren uhartea") izan zen.
Egun biztanlerik gabea bada ere, 1950eko hamarkada arte izan zuen populaziorik; bere biztanleei ematen zitzaien ezizena pieds rouges ("azal gorri") zen.

## Ezaugarriak

Uharte txikia da; 1500 metroko luzera du eta bere zabalera 100 eta 400 metroren artekoa da. Saint-Pierre uhartearen babesa jasotzen du, uharte handiago honetako herriaren parean baitago, la Rade golkoa zeharkatuta. Nahiko laua da, tontor handirik gabea (punturik altuena ipar-ekialdean dagoen Cap à Gordon lurmuturraren ondoan eta 35 m eskas ditu). "Mendia" izena merezi izan duen beste tontortxo batek, erdialdean dagoen Mont à Regrets izenekoak 19 m baino ez ditu.
Bere ekialdean beste uharte are txikiago batzuk daude: Île aux Vainqueurs (desberdintasunez handiena), Île aux Pigeons, les Canailles edo Îlot Noir.

## Historia

1604tik europar jatorriko kolonoen presentzia dokumentatzen da. 1662an Ile des Grouesilles zeraman, seguru asko familia batena zena. XVIII. mendean Île aux Chiens bihurtua, "Txakurren uharteak" aktibitate ekonomiko handia izan zuen XIX. mendearen amaieran bakailaoaren arrantzaren garai onekin; Saint-Pierreko portuaren eranskin gisa. Hori dela eta 1897an 600 biztanle izatera ere heldu zen eta Saint-Pierre eta Mikeluneko hirugarren udalerria zen.
1929ko azaroaren 18an Ternuatik 400 km hegoaldera lurrikara gertatu zen eta tsunami batek uharteko hegoaldea ureztatu eta etxe batzuk mugiarazi zituen; hala ere ez zen hildakorik izan. Orain duen izena 1931n ipini zitzaion udalaren erabakiaz.
Arrantzaren gainbeherarekin biztanleak galtzen joan zen eta 1945ean udalerri izaera galdu zuen; harrezkero Saint-Pierreren barruan dago. Azken biztanle finkoek 1963an utzi zuten uhartea.
1980ko hamarkadatik bizitza berreskuratzen hasi da eta arrantzaleen etxeak konpondu egin dira. Azken urteetan turismoa erakartzeko bideratzen ari dira Île aux Marins eta hiurbiltzen direnek antzinako udaletxea, hilerria, Notre Dame des Marins eliza, gotorlekua eta itsasargiaz gain Archipélitude Museoa (eskola zaharrean dagoena), Jézéquel etxea eta hondoratutako Transpacific itsasontzi alemaniarraren aztarnak ere bisita ditzakete. Euskal jatorriko familiak ere bertan bizi izan dira; adibidez Teletcheatarrak.

## Kartografia

* IGN frantseseko 4799 S (Saint-Pierre Langlade) mapa, 1:25.000 eskalakoa.

## Erreferentziak

* ↑ Aipamena uharteari buruzko webgune batean.
* ↑ Saint-Pierre eta Mikeluneko biztanleria INSEEren txosten batean.
* ↑ Tsunamiaren efektuak Ternuan.
* ↑ Argazkia Lonely Planeten.
* ↑ Maison Teletchea uharteari buruzko webgunean

## Ikus, gainera

* Saint-Pierre

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Uharteari buruzko webgune osoa, tartean mapa klikagarria.
* (Frantsesez) (Ingelesez) Île aux marins webgune turistiko batean; bertan beste mapa bat.
* (Frantsesez) Argazki andana blog pertsonal batean.
* Datuak: Q292246
* Multimedia: Île aux Marins / Q292246
# Île Longue

Île Longue (euskaraz: «uharte luze») Bresteko arradan dagoen penintsula txiki edo haitz bat da. Frantziako Itsas Armadak kudeatzen du (Bresteko armategiaren barne) eta bertan du bete itsaspeko nuklearren base nagusia.

## Geografia

Berez, Crozongo penintsulan dago, 42 metroko altuera eta 1,10 km2 azalera du. Iparraldean bi uhartetxo ditu: Île des Morts eta Île Trébéron izenekoak.
Istmoa jatorriz, hondar-banku bat besterik ez zen, XIX. mendean harrizko bide bilakatu zuena. Basea eraikitzean (1967–1972), bidea zabaldu eta jaso zuten, parking handi bat ere eginez.

## Erreferentziak

* ↑ Plusquellec, Yves. (2010). Curiosités géologiques de la presqu'île de Crozon. éditions du BRGM, 7 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q292099
* Multimedia: Île Longue / Q292099