OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Nise: O Coração da Loucura

Nise: O Coração da Loucura Roberto Berliner zuzendari brasildarraren 2015eko filma da. 13 urteko ikerketa zabalaren emaitza, Nise da Silveira psikiatra brasildarraren bizitzako une batean oinarritzen da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Kartzelatik irtetean, Nise da Silveira doktorea Rio de Janeiroko ospitale psikiatriko batera itzultzen da lanera eta uko egiten dio eskizofreniaren tratamenduan elektroshock eta lobotomia erabiltzeari. Medikuek isolatuta, abandonatutako Terapia Okupazionaleko Sektorea bereganatzea geratzen zaio, non maitasunak, arteak eta eromenak gobernatutako iraultzari hasiera ematen dion.

## Aktoreak

* Glória Pires: Nise da Silveira doktorea
* Fabrício Boliveira: Fernando Diniz
* Simone Mazzer: Adelina Gomes
* Roney Villela: Lúcio Noeman
* Julio Adrião: Carlos Pertuis
* Claudio Jaborandy: Emygdio de Barros
* Zé Carlos Machado: Nelson doktorea
* Flávio Bauraqui: Octávio Ignacio
* Bernardo Marinho: Raphael Domingues
* Roberta Rodrigues: Ivone Lara andrea
* Augusto Madeira: Lima
* Georgiana Góes: Marta
* Fernando Eiras: Mário Magalhães
* Felipe Rocha: Almir
* Charles Fricks: Mário Pedrosa
* Michel Bercovitch: César doktorea
* Tadeu Aguiar: Mourão doktorea
* Perfeito Fortuna: Aurélio
* Zezeh Barbosa: Carmem
* Luciana Fregolente: Eugênia
* Pedro Kosovski: Letier doktorea
* Eliane Costa: Leila

## Ekoizpena

Roberto Berliner zuzendariaren esanetan,filmaren ideia Bernardo Hortaren eskutik etorri zen (André Hortaren argazki-zuzendariaren anaia). André filmaren idazketaren zati bat antolatzen hasi zen, eta 2003an Berlinerren esku utzi zuen proiektua. Guztira, 13 urte iraun zituen ikerketak.

## Estreinaldia

3 urtetan estreinatu zen munduko hainbat tokitan. 2015ean Japonian estreinatu zen; 2016an zehar, Suedian, Frantzian, Brasilen eta Herbehereetan. 2017an, Estatu Batuetan kaleratu zuten Outsider Pictures eta Strand Releasing-ek. 2018an, Txina kontinentalean hautatutako pantailetarako (600 inguru) estreinatu zen urtarrilaren 5etik otsailaren 4ra.

## Erreferentziak

* 1 2 (Portugesez) Gonçalves, Anderson. «"Nise - O Coração da Loucura" retrata a psiquiatra que descobriu gênios» Gazeta do Povo 2016-04-21.
* ↑ (Portugesez) «Nise: O Coração da Loucura» IMDb.
* ↑ (Ingelesez) Schilling, Mark. «Brazilian Drama ‘Nise’ Wins Tokyo Festival Grand Prix» Variety 2015-10-31.
* ↑ (Ingelesez) Hopewell, John. «Cannes: Outsider, Strand Take U.S. On ‘Nise’ (EXCLUSIVE)» Variety 2016-05-15.
* ↑ (Txineraz) «这部豆瓣八分、获奖无数的电影，终于要上映了» 全国艺术电影放映联盟 2018-01-04 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2018-01-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18477817
# Orfeu Negro

Orfeu Negro (euskaraz: «Orfeo beltza») 1959ko Marcel Camus frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Vinicius de Moraesen Orfeu da Conceição antzezlanean oinarrituta.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Orfeo tranbia-gidaria da Rio de Janeiron. Euridize emakume etorri berria da.

## Aktoreak

* Breno Mello: Orfeo
* Marpessa Dawn: Euridize
* Marcel Camus: Ernesto
* Fausto Guerzoni: Fausto
* Lourdes de Oliveira: Mira
* Léa Garcia: Serafina
* Adhemar da Silva: Heriotza
* Alexandro Constantino: Hermes
* Waldemar De Souza: Chico
* Jorge Dos Santos: Benedito
* Aurino Cassiano: Zeca

## Kanpo estekak

* Datuak: Q538266
* Multimedia: Orfeu Negro / Q538266
# Jesus Isasi

Jesus Isasi Aspiazu (Zuazo, 1940ko azaroaren 29a - 2005eko maiatzaren 28a), Euskal Herriko txirrindularia izan zen, 1963tik 1968ra profesionala izandakoa.
Iñaki semea ere, txirrindularia izan zen.

## Palmaresa

1962
* Goierriko Itzulia
1965
* 2. Andaluziako Itzulian
* 4. Jaumendreu garaikurran
1967
* 7. Andaluziako Itzulian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzulia | 1963 | 1964 | 1965 | 1966 | 1967 | 1968 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | 42. | - | UT | - |

## Kanpo estekak

* Jesus Isasi - ProCyclingStats
* Datuak: Q57519139
# Pacificado

Pacificado 2019ko Paxton Winters brasildar zinema zuzendariaren film dramatiko bat da.
Donostiako Zinemaldiko 67. edizioaren Sail Ofizialen aurkeztu eta Urrezko Maskorra irabazi zuen, eta horrekin batera, Gizonezko Aktore Onenaren Zilarrezko Maskorra (Bukassa Kabengele) eta Argazki Onenaren Epaimahaiaren Saria (Laura Merians).

## Istorioa

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Tatik, 13 urteko neska barnerakoi batek, zailtasunak izango ditu Jaca aita urrunarekin konektatzeko, aita Olinpiaden ondorengo egun nahasietan espetxetik atera eta gero. Polizia Baketzailea Rioko inguruko faveletako okupazio ahulari eusteko ahaleginetan ari den bitartean, etorkizunerako dituzten itxaropenak kolokan jartzen dituen borrokaren erdian aurrera egin beharko dute Jacak eta Tatik.

## Aktoreak

* Bukassa Kabengele: Jaca
* Cassia Gil: Tati
* José Loreto: Nelson
* Débora Nascimento: Andrea

## Erreferentzia

* ↑ Berria.eus. «'Pacificado'-k irabazi du Urrezko Maskorra» Berria (Noiz kontsultatua: 2018-09-29).
* ↑ Donostiako Zinemaldia. 67. Edizioa 2016 > Sailak eta filmak > Pacificado / Pacified. .

## Kanpo estekak

* IMDb-ko fitxa (Ingelesez)
* Datuak: Q69559290
# Regra 34

Regra 34 2022ko Júlia Murat zinema zuzendari brasildarraren film dramatikoa da. Locarnoko Zinemaldian Urrezko Lehoinabarra eskuratu zuen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Filmak Simone pertsonaiaren istorioa kontatzen du: batetik, Zuzenbide ikaslea da, emakumeak defendatu nahi dituelako abusu kasuen aurrean; bestetik, bere interes sexualek indarkeriazko mundu batean murgilduko dute.

## Aktoreak

* Sol Miranda: Simona
* Lucas Andrade: Coyote
* Lorena Comparato: Lucia
* Isabela Mariotto: Nat

## Erreferentziak

* ↑ «'Regra 34' filmak irabazi du sari nagusia Locarnon» Berria 2022-08-14 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113509882
# 1660
## Jaiotzak

* Maiatzaren 2a – Alessandro Scarlatti, italiar musikagilea (h. 1725).
* Martxoaren 28a – Arnold Houbraken, herbeheretar margolari eta idazlea (h. 1719).
* Maiatzaren 28a – Jurgi I.a Erresuma Batukoa, Erresuma Batua eta Britainiar Jabegoen erregea (h. 1727).
* Ekainaren 15a – Sarah Jennings, bere garaiko emakumerik garrantzitsuenetakoa Britainia Handian Ana erreginarekin izandako adiskidetasunagatik (h. 1744).
* Uztailaren 16a – Jakob Prandtauer, austriar arkitekto eta eskultorea (h. 1726).
* Abenduaren 4an bataiatua – André Campra, frantziar barrokoko musikagile eta zuzendaria (h. 1744).
* Simeon Ginda Apeztegi, nafar apaiza, Andorrako printzekide eta Urgellgo apezpikua (h. 1737).
* Jeanne Dumée, frantziar astronomoa (h. 1706).
* Jose de Grimaldo, Grimaldoko markesa, espainiar politikaria (h. 1733).

## Heriotzak

* Otsailaren 2a – Govert Flinck, herbeheretar Urrezko Aroko margolaria (j. 1615).
* Otsailaren 2a – Gaston Orleanskoa, Frantzia eta Nafarroako infantea eta Orleansko dukea (j. 1608).
* Otsailaren 6a – Martin Redin, euskal militar eta politikaria, Maltako Ordenako 58. Printze eta Maisu Handia (j. 1579).
* Otsailaren 10a – Judith Leyster, Herbehereetako Urrezko Aroko margolaria (j. 1609).
* Otsailaren 13a – Karlos X.a Gustavo Suediakoa, Suediako erregea (j. 1622).
* Ekainaren 2 – Annet de Clermont-Gessant, Maltako Ordenako 59. Printze eta Maisu Handia (j. 1587).
* Abuztuaren 6a – Diego Velázquez, espainiar margolari barrokoa (j. 1599).
* Abuztuaren 12a – Sebastián Hurtado de Corcuera, arabar militarra, Panamán gobernari eta Filipinetan eta Kanarietan kapitain jenerala (j. 1587).
* Irailaren 27a – San Bizente Paulekoa, frantziar apaiz erromatar katolikoa (j. 1581).
* Diego Ximenez, nafar eskultorea (j. 1617).
* Zsuzsanna Lorántffy, Transilvaniako printzesa ezkontidea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7001
* Multimedia: 1660 / Q7001
# 1744
## Gertaerak

* Irailaren 4a – James Cook Kanak herriaren uhartetara iritsi zen. Esploratzaile ingelesak Kaledonia Berria izena jarri zien, Eskoziaren antzinako latinezko izena oinarri hartuta.

### Kirolak
## Jaiotzak

* Urtarrilaren 5a – Gaspar Melchor de Jovellanos, asturiar idazle ilustratua (h. 1811).
* Urtarrilaren 24a – Migel Lardizabal Uribe, euskaldun jatorriko historialari, politikari eta idazle monarkiazalea (h. 1823).
* Urtarrilaren 31 – Jean de Labartette, Euskal Herrian jaiotako artzapezpikua (h. 1823).
* Otsailaren 21a – Joseph-Jacques Loison, frantziar apaiz katolikoa, Baionako apezpikua izandakoa (h. 1820).
* Maiatzaren 19a – Karlota Mecklenburg-Strelitzekoa, Britainia Handia eta Irlandako Erresumako erregina ezkontidea (h. 1818).
* Uztailaren 17a – Elbridge Gerry, AEBetako 5. presidenteordea (h. 1814).
* Abuztuaren 1a – Jean-Baptiste Lamarck, fantziar naturalista (h. 1829).
* Abuztuaren 25a – Johann von Herder, alemaniar idazle, teologo eta filosofoa (h. 1803).
* Irailaren 25a – Frederiko Gilen II.a Prusiakoa, Prusiako erregea (h. 1797).
* Azaroaren 9a – Ferdinand von Hompesch zu Bolheim, Maltako Ordenako 71. Printze eta Maisu Handia (h. 1805).
* Azaroaren 11 – Abigail Smith Adams, bigarren AEBtako Lehen Dama (h. 1818).
* Abenduaren 21a – Anne Vallayer-Coster, frantziar margolaria, Frantziako natura hilen margolari garrantzitsuenetakoa (h. 1818).
* Isidro Uharte, nafar enpresaburu eta arkitektoa (h. 1824).
* Jose Lorentzo Goikoetxea, gipuzkoar itsasgizona (h. 1800).
* Antoine-François Desrues, frantziar hiltzaile pozoitzailea (h. 1777).

## Heriotzak

* Urtarrilaren 23a – Giambattista Vico, italiar filosofoa (j. 1668).
* Otsailaren 29a – John Theophilus Desaguliers, filosofo natural frantziarra, Royal Society of Londoneko kidea (j. 1683).
* Apirilaren 25a – Anders Celsius, fisikari eta astronomo suediarra (j. 1701).
* Maiatzaren 30a – Alexander Pope, ingeles poeta eta saiakeragilea (j. 1688).
* Ekainaren 29a – André Campra, frantziar barrokoko musikagile eta zuzendaria (j. 1660).
* Urriaren 18a – Sarah Jennings, bere garaiko emakumerik garrantzitsuenetakoa Britainia Handian Ana erreginarekin izandako adiskidetasunagatik (j. 1660).
* Urriaren 31 – Leonardo Leo, musikagile eta biolontxelo-jotzaile italiarra (j. 1694).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7583
* Multimedia: 1744 / Q7583
# Javier Ibáñez

Javier Ibáñez Beltrán de Salazar, (Gasteiz, 2001eko azaroaren 29a), txirrindulari arabarra da.

## Kirol ibilbidea

Hamar urte zituela hasi zen txirrindularitzan, Durako CDC Iturribero taldean. Hortik Aurrera, Aiarako klub batean trebatu zen. Kirolari polifazetikoa, igerilaria izan zen eta gazte mailetan, bi kirol hauek praktikatzen zituen. Besteak beste, Euskal Herriko txapelduna izan zen 800 metroko eta 1.500 metroko crawl estiloan. Errepideko txirrindularitzan, Arabako erlojupeko txapelduna izan zen 2017an kadeteetan. Horretaz gain, Arabako txapeldunordea izan zen 2018an.
2019an, Víctor Sastre Fundazioarekin lotutako talde batean hasi zen. Carlos Sastreren aitak sortua, El Barracon egoitza duen txirrindularitza eskola bat da. Lekualdaketa horrek igeriketa uztera behartu zuen, bizikletan buru-belarri aritu ahal izateko. Estatu mailan emaitza onak lortu zituen etapakako lasterketetan. Geroago, Lizarte klubean sartu zen, Kern Pharma egituraren formakuntza zentroan. "Lur orotako" korrikalari bat izanik, 2021ean hamalau aldiz sailkatu zen top-10 postuetan Euskal Herriko zirkuituko lasterketetan.
2022an, berriz aldatu zuen elastikoa eta Caja Rural-Seguros RGA talde afizionatuan hasi zen. Hurrengo urtean, 23 urtez azpiko Espainiako erlojupeko txapelketan hirugarren sailaktu zen. Hala ere, ez zuen profesionaletara pasatzeko eskaintzarik jaso. 2024an afizionatu mailan jarraitu zuen lehian eta denboraldi honetan lortutako ematza onen ondorioz, bi urteko kontratu profesionala sinatu du.

## Palmaresa

2021
* 2. Challenge B-Guara-n
* 3. San Bartolome Sari Nagusian
* 3. Euskaldun Txapelketan
* 4. Oñati Sarian
* 4. San Roman Sarian
* 4. Altsasuko Sarian
2022
* 3. Iturmendi Sarian
* 3. San Roman Sarian
* 4. Laudio Sarian
* 4. Manuel Sanroma Memorialan
* 5. Oñati Sarian
2023
* Nafarroako Itzuliko Puntukako sailkapena
* 3. Logroño-La Rioja Klasikoan
* 3. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan (23 urtez azpikoan)
* 3. Grand Prix de Monpazieren
2024
* Oñati Saria
* Altsasuko Saria
* Manuel Sanroma Memorialako Mendiko sailkapena
* 2. Circuito Guadianan
* 2. Clásica Ciudad de Torredonjimenon
* 3. Gran Premio Primavera de Onturen

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Pepe Ginestar, Javier Ibáñez y Juanjo Rosal se incorporan al Lizarte» esciclismo.com 2019/11/13..
* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) Javier Ibáñez se va con Sastre. 2018/11/03..
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Natxo González y Javier Ibáñez llegan al filial del Caja Rural-RGA» alicanteconelplatogrande.com 2021/11/13..
* ↑ (Gaztelaniaz) «El ciclista vitoriano Javier Ibáñez debutará como profesional en 2025 con el Caja Rural» elcorreo.com 2024/07/05..

## Kanpo estekak

* Javier Ibáñez - ProCyclingStats
* Datuak: Q120965298
# The Killing Fields

The Killing Fields (euskaraz: «Heriotza Zelaiak») drama biografia film bat da, 1984an Roland Joffé ingeles-frantziar zinemagileak zuzendu zuena. Dith Pran kanbodiar kazetariaren bizipenenetan eta Sydney Schanberg estatubatuar kazetariaren The Death and Life of Dith Pran (Dith Pranen Heriotza eta Bizitza) liburuan oinarritua dago. Sam Waterston, Haing S. Ngor, Craig T. Nelson, John Malkovich eta Athol Fugard izan ziren aktore nagusiak.
Berez Haing S. Ngor aktorea ez zen lanbidez aktorea, benetako bizitzan Khmer Gorrien genozidioa jasandako kanbodiar medikua baizik, baina film honetan antzeztea eskaini ziotenean bere bizipenak jakinarazteko onarpenari baiezkoa eman zion.
Oscar Sarietarako zazpi izendapen jaso eta hiru irabazi zituen: Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Haing S. Ngor), Argazkigintza onenaren Oscar Saria (Chris Menges) eta Muntatze onenaren Oscar Saria (Jim Clark).

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1972, Sydney (Sam Waterston) Kanbodiara gerra berriemaile bezala bidali duten The New York Times aldizkariko estatubatuar kazetari bat da. Bertan, Dith Pran ezagutuko du, gidari eta itzultzaile lanak egingo dizkion kanbodiarra. 1975ean, Kanbodiar Gobernua iraultzean eta Khmer Gorriak nagusitzean, AEBak herrialdetik joan, eta Pran familiak Estatu Batuetara emigratuko du, Dith izan ezik, kazetariari laguntzen jarraitzeko gelditzea erabaki baitu. Biak frantziar enbaxadan errefuxiaturik biziko dira, baina Kanbodia uztea erabakitzean, armada iraultzaileak Prani herrialdea uztea debekatuko dio, eta kontzentrazio-esparru batean sartaraziko dute, hartan sekulako sufrikarioak jasanez.

## Aktoreak

* Sam Waterston: Sydney Schanberg
* Haing S. Ngor: Dith Pran
* John Malkovich: Al Rockoff
* Julian Sands: Jon Swain
* Craig T. Nelson: Militar agregatua
* Spalding Gray: AEBetako kontsula
* Bill Paterson: MacEntire doktorea
* Athol Fugard: Sundesval doktorea
* Graham Kennedy: Dougal
* Patrick Malahide: Morgan
* Nell Campbell: Beth
* Joanna Merlin: Schanbergen ahizpa

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q494582
# Akasha

Akasha, sanskritozko hitz bat da (आकाश, ākāśa), eter, espazioa, edo zerua esan nahi duena. Kintaesentzia edo soinu sakratu ere baderitzo.
Hinduismoan, "bost elementu handi"etatik bosgarrena da (pancha-mahā-bhūta)
* prthivi (lurra)
* apa (ura)
* agni (sua)
* vayu (airea)
* akash (eterra)

## Wiccan

Wiccaren tradizio batzuetan, akasha, planetako izaki bizidun bakoitzean eta mundu naturala, ezagutzen dugun moduan osatzen duten beste lau elementuetan (airea, sua, ura eta lurra) berez dagoen energia bateratzaile bat da.

## Erregistro akashikoak

Teosofiaren arabera, erregistro akashikoa, arima bakoitzaren karma eta berraragitzeei buruzko informazioa metatzen den unibertsoko toki bat izango litzateke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1994694
* Multimedia: Akasha / Q1994694
# Advaita Vedanta

Advaita Vedanta (sanskritoz: अद्वैत वेदान्त, Advaita Vedānta, ʌðˈvaɪtə vɛˈðɑːntə ahoskatua; hitzez hitz «ez dualtasuna») hinduismoaren adar ez dualista bat da, arimen (atman) eta jainkotasunaren (Brahman) arteko batasuna aldarrikatzen duena.
Adi Shankara (788-820) filosofo indiarrak Upanishad (antzinako erlijio vedikoa erreformatu eta egungo hinduismo bihurtu zuten testu hinduista garrantzitsuak) eta Gaudapada bere irakaslearen idazkeretatik abiatuta osatu zuen doktrina hau.
Shankarak kontzientziaren hiru egoerak— esna egotea, lo egitea eta lo sakona — aztertzen zituen, eta munduak izaera erlatiboa duela erakusten zuen. Advaitaren egia gorena ezarri zuen orduan: errealitatearen dualtasunik eza. Brahman (jainko inpertsonala) eta atmana (banako arima bakoitza) bat besterik ez dira: arima guztiak Jainkoa dira. Brahman (Jainkoa) munduko errealitate bakarra da. Brahmanaz gain, dena faltsua da: unibertsoa, objektu materialak eta pertsonak. Ilusioaren (maya) eraginpean, arima bakoitzak gorputz bat dela, Jainkoarengandik bananduta dagoela eta berarengandik desberdina dela uste du. Arima indibidualak mayaren errezela ezabatzen duenean, egiaz ohartzen da: ez dago alderik haren eta Jainkoaren artean.
Shankararen teoriak hasieratik izan ziren eztabaidagarriak. Advaita filosofia Indiako sakonena da, baina ez da oso zabaldua, nahiz eta ziurrenik vedanta doktrinen artean ezagunena izan.
Vedantisten ustez, Brahmana Saguna Brahman (Jainkoa gaitasunekin) edo Nirguna Brahman (Jainkoa gaitasunik gabe) bezala ezagutu daiteke. Uste dute Saguna Brahmanekiko jarrera deboziotsuak (Vishnu, Shiva edo Kali jainkoek bezala, edo Dattatreya edo jainko hauen beste avatar partikular batek bezala) arimari laguntzen diola maya errezeletik askatzen eta azken egia aurkitzen: Jainkoak ez du ez ezaugarririk ez kualitaterik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2348383
# Avatar

    Artikulu hau hinduismoaren kontzeptuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Avatar (argipena)».
Avatar edo avatara (sanskritoz अवतार Avatāra, "jaisten dena") hinduismoan Jainko baten lurreko gizakundea da, batez ere Vishnurena. Adibidez, Krishna Vishnuren zortzigarren avatarra dela esaten da.
Jainkoen avatarrak 29 dira (39 beste zenbait iturriren arabera), baina hitz honen bidez eskuarki Vishnuren 10 avatar ezagunenak eta irudikatuenak adierazi ohi dira: Matsya (arraina), Kurma (dortoka), Varaha (basurdea), Narasimha (giza lehoia), Vamana (nanoa), Parashurama (Rama aizkora duela), Rama, Krishna, Buda eta Kalki (zaldiarekiko gizona edo zaldi-burua duen gizona).
Hitza Jainkoaren edozein gizakunderako erabiltzen da, beste erlijio batzuetan ere. Tradizio dharmikoak dituztenek Jesukristoren pertsonaia azaltzeko ere erabiltzen dute Avatar hitza.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q83090
* Multimedia: Avatar / Q83090
# Atman

Jatorri hinduista duten erlijioetan, atma edo atmana, mendebaldean, arima bezala ezagutzen den kontzeptuarekin lotuko litzatekeen hitz bat da, edo izpiritu esentziarekin, hinduistentzako, esanahi zehatz bat duen arren. Atmana, gizakiaren barnean dagoen Brahmaren zatia da, eta berraragitzeen zikloa amaitzeko ezagutu behar dena. Norberaren atmanaren ezagutzara iristen denean, perfekziora iritsi izango da, orduan, mayaren atzean dagoen betiereko errealitateaz jabetuz, eta, honela, berraragitzeen zikloa gaindituz.
Bakoitzaren atmana Brahmarengana itzultzen denean (honen zati delarik), bere norbanakotasun propio eta zehatza mantentzen du. Alderaketa egoki bat, Brahma etxe batekin alderatzea izango litzateke, bertako gela bakoitzean, gizaki bana biziko litzatekeelarik, honela, bere zati izanez; beraz, unitate bakar bat baina norbanakotasun ezberdinekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1052811
# Brahman

    Ez nahasi Brahma jainkoarekin.
Brahman (sanskritoz: ब्रह्मन्) hindu erlijioko jainko ikusezina da, gauza guztien hasiera, bakarra eta unibertsala. Ram izenez ere ezagutu izan da. Bedeinkapen eta egia betierekoa, amaigabea, asexuala eta sarkorra da, aldatzen ez dena, eta, hala ere, aldaketa ororen kausa dena. Brahman, kontzeptu metafisiko gisa, unibertsoan existitzen den orotan dagoen batasun berezia da.
Testuetan atmanen kontzeptu bezalako bere izaera eztabaidatzen dute. Hinduismoaren eskola dualistetan, Dvaita Vedanta kasu, Brahman eta Atman ezberdinak dira izaki bizi bakoitzean. Eskola ez dualistetan, Advaita Vedanta bezala, Brahman Atmanen berdina da, omnipresente da eta izaki bakoitzaren barnean bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ (Ingelesez) Lochtefeld, James G.. (2002). The Illustrated Encyclopedia of Hinduism. 1 The Rosen Publishing Group, 122 or. ISBN 978-0823931798..
# Dasavatara

Dasavatara (euskaraz «hamar haragitzeak» esan nahi duen sanskritozko hitza) arriskuan dauden gizakiak salbatzeko, Vishnu hindu jainkoak egin beharreko hamar haragitzeak dira. Hindu mitologiaren arabera, Vishnuk forma hauek hartu ditu: arraina, dortoka, basurdea, lehoi-gizona, ipotxa, aizkoraz armaturiko gizona, Rāma, Krishná eta Balarama, Krishnáren anaia. Hamargarren haragitzea gauzatzeke dago oraindik; zaldiaren itxura hartuko du horretan Vishnuk.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2176651
* Multimedia: Dashavatara / Q2176651
# Dharma

Hinduismoan eta hartatik sortu diren erlijioetan, dharma gizakiaren jokaera gidatzen duen lege morala eta erlijiozkoa da. Esanahi asko dituen oinarrizko kontzeptua da hinduismoan, budismoan eta jainismoan. Hinduismoan esan nahi du bere estatusaren eta gizarte-mailaren arabera jarraitu beharko duela bakoitzak; budismoan hiru esanahi ditu: gauza, legea eta ideia; jainismoan, berriz, mugimenduaren betikotasuna adierazten du dharmak, eta beste lau elementurekin batera mundua osatzen duen oinarrizko gaia da.

## Dharma budismoan

Budismoaren barruan dharma kontzeptua (dotrina gisa ulertuta) hobeto ulertarazteko Tipitaka direlakoetan banatu zen :
* sutrak, hau da, Budaren beraren irakatsiak;
* vinaiak, hau da, Budak emandako monasterio-arauak;
* abhidharma, hau da, sutra eta vianiei buruzko iruzkin eta eztabaidak, Budaren ondoko jakintsuek egindakoak.
Hiru multzo hauek elkarrekin Pali kanona osatzen dute, edo beste izenez Tipitaka delakoa. Dharma da budismoaren altxoreko (mani) izeneko hiru pitxietako bat, Buda eta Sangharekin batera.
Honegatik dharma hitza maiz aipatzen dute budistek, zeren eta «babes hirukoitzaren formula» delakoaren osagai nagusietako bat baita :
       Sanghan [‘komunitatean’] babesten naiz
       Dharman [‘dotrinan’] babesten naiz
       Budan babesten naiz
       eta haiengatik dihardut.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q134293
* Multimedia: Dharma (law) / Q134293
# Dvaita Vedanta

Tattvavada (IAST: Tattvavāda), Dvaita Vedanta (sanskritoz: द्वैत) izen herrikoia duena, vedanta eskoletako bat da, XIII. mendean Madhvacharya jakintsuak sortua. Dvaitak Jainkoaren — arima gorena — (paramathma edo Vishnu) eta izakien arima indibidualen (jīvātman) arteko bereizketa zorrotza nabarmentzen du. Madhvacharyaren arabera, arima indibidualak ez dira Jainkoak sortuak, baina, hala ere, horren mende daude bere existentziarako.
Madhvacharya Vishnu jainkoarekin identifikatzen da, baina errealitateari buruz duen ikuspegia indibiduala baino ez da. Madhvacharyaren arabera, bost bereizketa mota daude:
* Jainkoa eta mundua
* Jainkoa eta arima indibiduala
* Arima desberdinak
* Arima eta materia
* Materialaren zatiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3041865