# Betroiarenak

Betroiarenak bertso sorta bat da, bederatzi puntuko neurrikoa, Xenpelarrek idatzi zuena. Erositako behi bretoi makal batekin izandako gorabeherak kontatzen ditu 12 bertsotan, modu umoretsuan.

## Historia

Antonio Zavalaren arabera, bertsoetan aipatzen den "Fermiñ erostuna" Fermin Errazkin Abalgada zen, Errenteriako nekazaria, Xenpelarren etxe berean bizi zena. Izan ere, Xenpelarren koinatua, Jabier Aranberri, aritzen omen zen haren aziendak gobernatzen.
Ostegun batez, feria eguna Hernanin, herri horretara joan zen Fermin, eta Inazio delako bati behi betroi bat erosi zion. Behi ona omen zen, baina bidean, betroia kanpoan utzita Fermin taberna batean zelarik, trukatu egin zioten. Betroi trukatu horrekin eliz ataritik pasatzean, irri egin zioten apaizek. Horregatik esaten omen du Xenpelarrek:
"burlaka asi zaizka elizatik ontzak ..."
Fermin Errazkin 1891ko maiatzaren 12an hil zen, Errenteriako Madalen kalean, 54 urterekin, pneumoniak joa.

## Bertsoak

1) Bertso berriyak jartzen
orain naiz abiyan, predikatzera nua
Euskal-erriyan;
betroi bat artu nuen Ernani'n feriyan, galantziya egingo
zuela agiyan;
tristura begiyan,
beti auleriyan, ez aren premiyan nere fameliyan; Senpelarrek dakizki
Errenteriya'n.
2) Ostegun joan danian amabost Ernani'ñ betroiaren tratua
genduen egiñ;
Inaziyo saltzalle,
erostuna Fermiñ, emeretzi ezkutu geniyon eragiñ;
sabelian du miñ,
iñork ase eziñ,
artuari muziñ,
eztu nai edoziñ; atzetik biar ditu zazpi medeziñ.
3) Informe txarrak dira orrentzat auzotik:
espalda ateriya,
urgun besotik;
eztula ta antziya ukullo-zokotik, desterratuko nuke nik nere bototik;
amarra lepotik,
grilluak orpotik, makillaz ondotik jotzen det' gogotik;
etzaio ajolarik ezerengatik.
4) Oraindik gaztia da:
ogei ta sei urte;
ernari omen ditu bost illabete; nik eztiyot igertzen,
ala esan dute,
gezurra baldin bada engañatu naute;
aragiya aparte,
ezurretan torpe,
zañak dauzki fuerte,
zeñek nai du merke?
zikiro baten truka emango nuke.
5) Kara iguala du aurrian ta atzian, basurdia diruri zutik jartzian; konsuelo bat daukat nere biotzian: bizirikan gelditzen bada Ilbeltzian, ori umatzian, esnia etxian, gazta abatsian, gazura arratsian; belarrak gizenduko du Maiatzian.
6) Zure arboletikan datorren loria, frutua konserbatzen pare gabia; umatzen baldin bada ai zer poderia! guardatuko diot bere onoria; orren koloria beltza ta moria, juan zaio floria, lenago obia; nere fameliyaren ondadoria.
7) Begi bat itxua du, adar biyak motzak, krisellua diruri aren kokotzak; ikaratutzen gaitu eztularen otsak, burlaka asi zaizka elizatik ontzak; sano dauzka ortzak, agiña zorrotzak, tristura biotzak, dantzan dabill otzak; eztiyo onik egin leku arrotzak.
8) Borroka dabillela juan zaizka adarrak, eziñ sujetaturik bere indarrak; lurrera botatzen du euliyaren kargak, talentu onak dauzka nere betroi zarrak; jendiaren farrak ez dirade txarrak; ganaru elbarrak juntura igarrak; burruntziya diruri aren bizkarrak.
9) Nere betroiak ez du auko loalia, egunero nai ezik ogi-alia; alare eziñ jaso lepoko jualia, buruba makurtuta zerbaiten galdia; aren zaldalia ezta debaldia, gauza onen zalia, bizkotxo jalia; malezi asko duen arrantzalia.
10) Buruba jarri zaio lurrera begira, belarriyak zintzilik ai zer segira! albaitero guziyak ikaratzen dira, zeñek sendatuko du orlako erida? bajatzen ari da irutatik bira; au nere perdira, nork nai du erdira; bañan eztet eman nai Euskal-errira.
11) Urtiak gallendu ta ajiak azaldu, daukanak obe zuen artu ezpalu; etxetikan kanpora eziñ det bialdu, joka asten naiz bañan laister urrikaldu; aragiya galdu, larrua ona du, ezurrak onradu; frantzesak nai badu, laban-kirtenetako obe det saldu.
12) Orra bertso berriyak Senpelarrek para, askok jakin dezala nere euskara; ustez alabatu det betroiaren kara; ukulluan eztulka pasatzen du gaba; au gure ikara, sano du ijara, guziya tripara, orlakua zara; desterratu nazazu gezurra bada.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Zavala, Antonio. Xenpelar bertsolaria. Auspoa, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-10-27).
* ↑ Betroiarenak. bertsoikasgela.eus (Noiz kontsultatua: 2024-10-27).

## Kanpo estekak

* Betroiarenak, Eñaut Agirrek kantatua, bertsoikasgela.eus
* Datuak: Q12255099