OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lander Martínez

Lander Martínez Hierro (Gasteiz, 1989ko azaroaren 6a) arabar politikaria da. EHUn informatika ikasi eta 2016ko hauteskundeetan legebiltzarkide hautatu zuten Ahal Duguren Bizkaiko zerrendan.

## Biografia

Gasteizen jaio zen 1989an, baina gaur egun Bilbon bizi da, bertara joan baitzen bizitzera Euskal Herriko Unibertsitatean informatikaren alorreko ikasketak burutzeko. Ikasketa horiek amaituta, Deustuko Unibertsitatean Goi-mailako Informatika Ingeniaritza ikasi zuen eta UNEDen Politikaren Zientziak.
Euskal Herriko Ahal Dugu alderdian paper garrantzitsua jokatu du hasiera-hasieratik. Bere sorkuntzan parte hartu zuen eta alderdiaren Bilboko idazkari nagusi izendatu zuten 2015eko urtarrilean, gerora, 2016ko martxoan, Euskadiko Ahal Dugu alderdiko idazkari nagusi izendatu zuten.
2016ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Bizkaiko hautesbarrutiko zerrendaburu gisa aurkeztu zen, Pili Zabala izan zen orduan lehendakari izateko hautagaia. Martínezek legebiltzarkide izatea lortu zuen eta beraz, XI legegintzaldian Ahal Duguren Eusko Legebiltzarreko ordezkari izan zen. Gainera, legebiltzarra osatu zenean, bere alderdiko bozeramaile izendatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Press, Europa. (2015-01-02). «Hannot Sansinenea, Lander Martínez y Fernando Iglesias, líderes de Podemos de San Sebastián, Bilbao y Vitoria» www.europapress.es (Noiz kontsultatua: 2019-05-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Lander Martínez, elegido líder de Podemos en Bilbao» El Correo 2015-01-02 (Noiz kontsultatua: 2019-05-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Lander Martínez será el hombre fuerte de Nagua Alba en Podemos Euskadi» El Correo 2016-03-14 (Noiz kontsultatua: 2019-05-29).
* ↑ Press, Europa. (2016-10-03). «Lander Martínez será portavoz parlamentario de Elkarrekin Podemos y Pili Zabala presidenta del grupo» www.europapress.es (Noiz kontsultatua: 2019-05-29).
* Datuak: Q28045108
* Multimedia: Lander Martínez / Q28045108
# Oihane Mendizabal

Oihane Mendizabal Sandonís (Donostia, 1992ko azaroaren 6a) gipuzkoar arkeologoa da, erromatartze garaia ikertzen duena.

## Ibilbidea

Historian graduatua da EHU-ko Letren Fakultatean. Bi master egin zituen unibertsitate berean: “Eraikitako Ondarearen eta Eraikinen Birgaitze, Zaharberritze eta Kudeaketa” eta “Bigarren Hezkuntzako Irakasleen Prestaketa”. Amaiurko Gazteluko indusketa arkeologikoan boluntario gisa aritu zen eta 2017az geroztik lanean dihardu Aranzadi Zientzia Elkarteak gidatzen duen Pirinioetako Galtzada Erromatarraren proiektuan eta Zalduako aztarnategiko zuzendaria eta Artziko aztarnategiko zuzendarietako bat da.
Pirinio mendebaldeko lurraldeko erromatartze prozesuari buruzko doktoretza tesia egiten ari da Eusko Jaurlaritzako Doktoretza Aurreko beka bati esker.
Berriki berriz ikertzen hasi den Resako aztarnategian ere lan egin du.

## Argitalpenak

Hauek dira bere ikerketen argitalpen batzuk:
* 2021. Narbarte Hernández, Josu; Mendizabal Sandonís, Oihane; Iriarte Avilés, Eneko. "Baserri-paisaiaren geoarkeologia Zizurkilen (Gipuzkoa): Erdi Arotik XXI. mendera". Munibe Antropologia - Arkeologia, ISSN: 1132-2217, 72.
* 2021. Narbarte Hernández, Josu; Aiestaran, Mattin; Pescador Medrano, Aitor; Iriarte Avilés, Eneko; Mendizabal Sandonís, Oihane; Alonso Gondrá, Euken; Resa, Carlos eta Agirre Mauleon, Juantxo. "Los perfiles sedimentarios del yacimiento arqueológico de Resa (Andosilla, Navarra)". Trabajos de arqueología Navarra, ISSN: 0211-5174, 33, 13-42 or.
* 2020. Mendizabal Sandonís, Oihane; García García, Ekhine; Martínez Txoperena, Juan Mari; Zubiria, Rafa; Agirre Mauleon, Juantxo: "Zalduako aztarnategi arkeologikoa: 2020ko indusketa kanpaina". Trabajos de arqueología Navarra, ISSN: 0211-5174, 31-32, 253-260 or.
* 2020. Mendizabal Sandonís, Oihane; García García, Ekhine; Martínez Txoperena, Juan Mari; Zubiria, Rafa; Agirre Mauleon, Juantxo: "Artziko aztarnategi erromatarra: 2020ko indusketa kanpaina". Trabajos de arqueología Navarra, ISSN: 0211-5174, 31-32, 237-244 or.

## Grabatutako hitzaldiak

* 2019-2-19. Mendebaldeko Pirinioetako erromatartzea: arkeologiak eskainitako azken ekarpenak. Gipuzkoako Historiaren Pasarte Ezezagunak hitzaldi zikloa. Miguel de Aramburu Gipuzkoako Historialarien Elkartea eta Koldo Mitxelena Kulturunea. Non: Gipuzkoa.eus.

## Erreferentziak

* ↑ Aranzadi. «Oihane Mendizabal Sandonís» Aranzadi (Noiz kontsultatua: 2023-07-14).
* ↑ Hernández, Josu Narbarte; Aiestaran, Mattin; Medrano, Aitor Pescador; Avilés, Eneko Iriarte; Sandonís, Oihane Mendizabal; Gondrá, Euken Alonso; Pardo, Carlos García; Mauleon, Juantxo Agirre et al.. (2022). «Intervención arqueológica en el yacimiento de Resa (Andosilla)» Trabajos de arqueología Navarra 34: 69–76. doi:10.35462/TAN34.3. ISSN 0211-5174. (Noiz kontsultatua: 2024-02-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Oihane Mendizabal Sandonís» Dialnet (Noiz kontsultatua: 2023-07-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q120644400
* Multimedia: Oihane Mendizabal / Q120644400
# Folies Bergère

Folies Bergère Parisko kabaret ospetsu bat da, IX. barrutian kokatua.

## Historia

Dizdira gehien 1890 eta 1930 bitartean izan zuen. XX. mendearen amaieran, publikoa errebista ikuskizunez aspertuta zegoela eta, antzokia komedia musikaletarako, dantza taldeen ekitaldietarako eta abar erabiltzen hasi zen.
Parisko IX. barrutiko Richer kaleko 32. zenbakian kokatua, Plumeret arkitektoak operarako antzoki gisa eraiki zuen. Ateak 1869ko maiatzak 2an ireki zituen, Folies Trévise izenarekin (handik gertu dagoen Trévise kaleagatik): ikuskizunen artean ,operetak, opera komikoak, herri musika eta akrobaziak zeuden. Izena 1872an aldatu zuen, Trévise dukearen kexuen ondorioz, horrek ez baitzuen bere izena ikuskizunak eskaintzen zituen antzoki batekin lotuta ikusi nahi. Arazook saihesteko, Bergère ("artzaintsa") izena aukeratu zen, hori ere gertuko kale baten izena delako, deiturei lotuta ez dagoena.
Egungo fatxada 1930eko hamarkadakoa da, eta art déco estiloan eginda dago.
Antzoki horrek herriaren gustua asetzen zuen, baina kutsu exotiko batekin, beste kultura batzuetako ohiturak erakutsiz, jantzi eta dekoratu oso konplexuekin eta, oso sarri, begiamarruak. Lido eta Moulin Rougen lehiakidea izan zituen, eta beste herrialde batzuetako enpresariak negozio horretan sartzeko inspiratu zituen. Horien artean Florenz Ziegfeld (Ziegfeld Follies) Estatu Batuetan, eta Kubako hiriburu Habanako Tropicana bezalako kabaretetarako eredua izan zen.

## Folies Bergèren lan egin zuten artistak

Honako hauek dira bertan lan egin zuten artistetako batzuk:
| Norma Duval Maurice Chevalier Josephine Baker Mistinguett Rita Montaner Yves Montand Charles Trenet Jean Sablon Frank Sinatra | Liane de Pougy Edith Piaf Cléo de Mérode Stan Laurel Grock Jean Marais Colette Damia Fernandel | Claudine Longet Yvonne Printemps Otero Ederra Mata Hari Bellydance Superstars Charles Chaplin W. C. Fields Loïe Fuller Jean Gabin |

## Bitxikeriak

Bertan ematen ziren ikuskizunen izenek beti hamahiru letra zituzten, antzokiaren izenak bezala. Zorte ona zekarrela zioten, ohiko sineskeriak kontrakoa dioen arren.

## Informazio praktikoa

* Helbidea: 32 Rue Richer, 75009
* Geltokia: Cadet

## Kanpo estekak

* Datuak: Q330375
* Multimedia: Folies Bergère / Q330375
# Fernando Tirapu

Fernando Tirapu Arteta (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1951ko azaroaren 7a – Iruñea, Nafarroa Garaia, 2018ko uztailaren 28a) nafar futbolaria izan zen, Osasunan eta Athletic Clubean aritutakoa. Eskuin hegalean aritzen zen, erdialdean edo atzealdean. Anaia gaztea Mariano Tirapu lehen mailan arituitako atezaina da.

## Ibilbidea

2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | UEFA | UEFA | Errekopa | Errekopa | Besteak | Besteak | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Oberena | 3. | 1969/70 | - | - | 8 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 8 | 0 |
| Oberena | Denera | Denera | - | - | 8 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 8 | 0 |
| Osasuna | 3. | 1970/71 | - | - | 5 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 5 | 0 |
| Osasuna | 3. | 1971/72 | 25 | 1 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 27 | 1 |
| Osasuna | 2. | 1972/73 | 40 | 2 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 42 | 2 |
| Osasuna | 2. | 1973/74 | 37 | 1 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 39 | 1 |
| Osasuna | Denera | Denera | 102 | 4 | 11 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 113 | 4 |
| Valentzia | 1. | 1974/75 | 34 | 0 | 4 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 38 | 0 |
| Valentzia | 1. | 1975/76 | 34 | 0 | 4 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 38 | 0 |
| Valentzia | 1. | 1976/77 | 31 | 0 | 7 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 38 | 0 |
| Valentzia | Denera | Denera | 99 | 0 | 15 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 114 | 0 |
| Athletic | 1. | 1977/78 | 32 | 1 | 2 | 0 | - | - | 6 | 1 | - | - | - | - | 40 | 2 |
| Athletic | 1. | 1978/79 | 33 | 0 | 6 | 0 | - | - | 2 | 0 | - | - | - | - | 41 | 0 |
| Athletic | 1. | 1979/80 | 25 | 1 | 11 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 36 | 2 |
| Athletic | 1. | 1980/81 | 34 | 0 | 11 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 45 | 0 |
| Athletic | 1. | 1981/82 | 26 | 1 | 11 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 37 | 1 |
| Athletic | 1. | 1982/83 | 1 | 0 | 4 | 0 | - | - | 0 | 0 | - | - | - | - | 5 | 0 |
| Athletic | Denera | Denera | 151 | 3 | 45 | 1 | - | - | 8 | 1 | - | - | - | - | 204 | 5 |
| Osasuna | 1. | 1983/84 | 24 | 0 | 6 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 30 | 0 |
| Osasuna | 1. | 1984/85 | 8 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 10 | 0 |
| Osasuna | Denera | Denera | 32 | 0 | 8 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 40 | 0 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 384 | 7 | 87 | 1 | - | - | 8 | 1 | - | - | - | - | 479 | 9 |

## Erreferentziak

* ↑ El exleón Fernando Tirapu fallece a los 66 años, mundodeportivo.com
* ↑ www.bdfutbol.com

## Kanpo estekak

* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Datuak: Q3742973
# Nerea Gabirondo

Nerea Gabirondo de la Hera (Zumarraga, Gipuzkoa, 1990eko azaroaren 7a - ) futbolaria da. Atzelari postuan jokatzen du.

## Sariak

* Donostiako Urrezko Danborra (2020)

## Erreferentziak

* ↑ Arratibel Gascon, Ainara. «Urrezko Danborra Realeko futbol eta hockey taldeentzat» Berria (Noiz kontsultatua: 2020-01-20).
* ↑ «Realaren ereserkia ozen abestu dute Realeko neskek» www.eitb.eus (Noiz kontsultatua: 2020-01-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10532128
# Oier Lazkano

Oier Lazkano López (Gasteiz, 1999ko azaroaren 7a - ) arabar txirrindularia da. 2019tik aurrera profesionala, lehenbizi Caja Rural–Seguros RGA taldean eta 2022az geroztik Movistarren aritzen da.

## Palmaresa afizionatuetan

2017
* Gipuzkoako Itzulia
* 2. Aitor Bugallo Memorialan
* 3. Bizkaiko Itzulian
2018
* San Roman Saria
2019
* Dorletako Ama Saria
* San Isidro Sari Nagusia
* Iturmendi Saria
* 3. Urrakiko Igoeran
* 3. Antzuola Sarian

## Palmaresa profesionaletan

2020
* Portugalgo Itzuliko etapa 1
2022
* Valoniako Tourreko etapa 1
* 2. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
2023
* Boucles de la Mayenne eta etapa 1
* Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa
* Burgosko Itzuliko etapa 1
* 2. Flandrian Zeharrean
* 2. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 4. Ordiziako Klasikan
2024
* Jaén Paraiso Interior Klasikoa
* 2. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 3. Kuurne-Brusela-Kuurnen
* 4. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 9. Dauphiné Libérén

## Emaitzak lasterketa nagusietan
### Itzuli Handiak

| Itzuli Handia | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 |
| Italiako Giroa | — | — | 98. | — | — |
| Frantziako Tourra | — | — | — | — | 79. |
| Espainiako Vuelta | — | UT | — | 81. |

### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak

| Lasterketa | Lasterketa | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 |
| Omloop Het Nieuwsblad | Omloop Het Nieuwsblad | — | — | 63. | — | 121. |
| Kuurne-Brusela-Kuurne | Kuurne-Brusela-Kuurne | — | — | UT | — | 3. |
| | Milan-San Remo | — | — | — | 134. | — |
| E3 Saxo Classic | E3 Saxo Classic | — | — | — | — | 14. |
| Flandrian Zehar | Flandrian Zehar | X | 7. | 16. | 2. | 47. |
| | Flandriako Tourra | — | — | — | UT | 73. |
| | Paris-Roubaix | X | — | 55. | 102. | UT |
| Donostia Klasikoa | Donostia Klasikoa | X | 83. | — | — |
| EuroEyes Cyclassics | EuroEyes Cyclassics | X | X | 88. | — |
| Paris-Tours | Paris-Tours | 122. | — | — | — |
| Olinpiar Jokoak (erlojupekoa) | Olinpiar Jokoak (erlojupekoa) | X | — | X | X | 26. |
| Olinpiar Jokoak (errepide) | Olinpiar Jokoak (errepide) | X | — | X | X |
| Munduko errepideko txapelketa | Munduko errepideko txapelketa | — | — | UT | — |
| Munduko erlojupeko txapelketa | Munduko erlojupeko txapelketa | — | — | 29. | — |
| Europako errepideko txapelketa | Europako errepideko txapelketa | — | — | 44. | — |
| Europako erlojupeko txapelketa | Europako erlojupeko txapelketa | — | — | 15. | — |
| Espainiako errepideko txapelketa | Espainiako errepideko txapelketa | UT | UT | UT | 1. |
| Espainiako erlojupeko txapelketa | Espainiako erlojupeko txapelketa | 24. | 20. | 2. | 2. |
Legenda :
| — | Ez zuen parte hartu |
| DSK | Deskalifikatua |
| UT | Utzi |

## Taldeak

* Caja Rural-Seguros RGA stagiaire (08.2019-12.2019)
* Caja Rural-Seguros RGA (2020-2021)
* Movistar Team (2022-)

## Erreferentziak

* ↑ Oier Lazkanok irabazi du Gipuzkoako Itzulia

## Kanpo estekak

* Oier Lazkano - ProCyclingStats
* Oier Lazkano - FirstCycling.com
* Datuak: Q71458412
* Multimedia: Oier Lazkano / Q71458412
# Ana María Fernández Martínez

Ana María Fernández Martínez (Palma de Mallorca, 1949) galizieraz idazten duen emakumea da. 1967tik Galiziako Coruñan bizi da. Xoán Babarrorekin ezkonduta, berarekin batera galiziera ikasteko lehenengo metodoak prestatu zituen.

## Sariak

* 1977an "Os amigos do cabeceiro" ipuinarekin Haur-ipuinen Lehiaketa Nazionalean 1. saria.
* 1983an, Xoán Babarrorekin batera, ¡Grande invento para saír do aburrimento! antzezlanarekin Haur-antzerkiaren Lehiaketa Nazionalaren irabazlea.
* 2001ean Amar e outros verbos poesia liburuarekin Lazarillo saria lortu zuen.

## Obra
### Haur eta gazte literatura

* Zapatón e Libiripón, 1977. Antzerkia.
* O rei bandullán, 1981, Cadernos da Escola Dramática Galega. Antzerkia.
* Grande invento para saír do aburrimento!, 1987. Antzerkia.
* O pirata da Illa de Prata, 1987. Eleberria.
* Polas rúas dos versos, 1990. Poesia.
* Ondas de verde e azul, 1994, Xerais. Poesia.
* O cacarabicolé, 1997, Xerais. Narratiba.
* Tres voltas ao planeta, 2000, Everest Galicia. Poesia.
* Amar e outros verbos, 2001.
* A casa de había unha vez, 2008, Xerais. Narratiba.
* Páxinas de carricanta, 2011, Everest Galicia. Poesia.
* Incesante vagalume (2021). Galaxia, Costa Oeste. ISBN 978-84-9151-729-0.

#### Xoán Babarrorekin batera

* Primeiro libro con Malola, 1985. Narratiba.
* Tres países encantados, 1986. Narratiba.
* Barrigaverde e o dragón Achís, 1989. Eleberria.
* A chamada das tres raíñas, 1991. Narratiba.
* Gurgulliña sabe portarse ben, 2005.
* Chrystian Magic. Atrapado na torre, 2009. Narratiba.

### Didaktika eta saiakera

* Contos desgrañados, 1981.

#### Xoán Babarrorekin batera

* Lúa Nova 3, 1981.
* O noso galego.

### Taldeko lanak

* E dixo o corvo..., 1997, Xunta de Galicia.
* Postais do Camiño, 2004, Galaxia.

## Erreferentziak

* ↑ http://enciclopedia.us.es/index.php/Ana_María_Fernández_Martínez%5B%5D

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5478198
# Kapsaizina

Kapsaizina piper minetan dagoen molekula bat da, hain zuzen, mingarritasuna ematen dioten molekula da. Kapsaizina eta beste substantzia antzeko batzuk kapsaizinoideak dira, eta bigarren mailako metabolito gisa sortzen dira Capsicum generoko hainbat landare-espezietan, eta horrek, ziurrenik, animalia belarjaleek kontsumitzea eragozten die.

## Erreferentziak

* ↑ zientzia.eus

## Kanpo estekak

* Datuak: Q273169
* Multimedia: Capsaicin / Q273169
# Juan Ugarte Aiestaran

    Artikulu hau futbolariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Juan Ugarte».
Juan Ugarte Aiestaran (Donostia, 1982ko azaroaren 7a) gipuzkoar futbolari ohia da, aurrelari moduan aritzen zena.

## Estatistikak

2021eko maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Sanse | 3. | 2000/01 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Sanse | 2.B | 2001/02 | 31 | 11 | - | - | - | - | - | - | - | - | 31 | 11 |
| Sanse | Denera | Denera | 31 | 11 | - | - | - | - | - | - | - | - | 31 | 11 |
| Real Sociedad | 1. | 2001/02 | 1 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 1 | 0 |
| Real Sociedad | Denera | Denera | 1 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 1 | 0 |
| Eibar | 2. | 2002/03 | 1 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 1 | 0 |
| Eibar | Denera | Denera | 1 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 1 | 0 |
| Real Union | 2.B | 2002/03 | 16 | 3 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 17 | 3 |
| Real Union | Denera | Denera | 16 | 3 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 17 | 3 |
| Barakaldo | 2.B | 2003/04 | 29 | 8 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | 32 | 8 |
| Barakaldo | Denera | Denera | 29 | 8 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | 32 | 8 |
| Dorchester Town | NLS | 2004/05 | 7 | 6 | - | - | - | - | - | - | - | - | 7 | 6 |
| Dorchester Town | Denera | Denera | 7 | 6 | - | - | - | - | - | - | - | - | 7 | 6 |
| Wrexham | L1 | 2004/05 | 30 | 16 | - | - | - | - | - | - | - | - | 30 | 16 |
| Wrexham | Denera | Denera | 30 | 16 | - | - | - | - | - | - | - | - | 30 | 16 |
| Crewe Alexandra | CH | 2005/06 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 2 | 0 |
| Crewe Alexandra | Denera | Denera | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 2 | 0 |
| Wrexham | L2 | 2005/06 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 2 | 0 |
| Wrexham | L2 | 2006/07 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Wrexham | L2 | 2007/08 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Wrexham | Denera | Denera | 5 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 5 | 0 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 122 | 44 | 4 | 0 | - | - | - | - | - | - | 126 | 44 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10395053
# Apeninoak

Apeninoak edo Apenino mendiak (latinez: Appenninus edo Apenninus Mons; italieraz: Appennini) Italiako mendilerro luzea da, penintsula haren ardatz nagusia osatzen duena. 1.200 kilometroko luzera du iparraldetik hegoaldera, ekialdeko itsasertzaren parean, hasi Liguriatik eta Calabriaraino. Mendilerro meharra da, gunerik gorenean ehunka kilometro zabal izateraino, eta inguru gorabeheratsua da oso. Corno Grande (2.912 metro) da gailur nagusia.

## Geografia

Hiru zati bereizten dira Apeninoetan:
* Iparraldeko Apeninoak, Liguria, Toscana, Emilia eta Romagna eskualdeetan hedatuak. Ipar-mendebaldean Alpeekin loturik daude. Buztinak eta hareharriak dira nagusi. Garaierari dagokionez, ozta-ozta iristen dira 2.000 metroraino (Monte Cimone, 2.165 metro), eta askotariko paisaia motak ageri ditu. Erdialdean, Po ibaiaren arroa inguratzen dute.
* Erdialdeko Apeninoak, Abruzzo eta Umbria eskualdeetan. Kareharrizko mendigunea, 2.500-2.900 metro bitartekoa gailurrak dituena. Bertan daude Gran Sassoko Corno Grande (2.912 metro), Apeninoetako gailurrik gorena, eta Calderone glaziarra, Europako hegoaldekoena.
* Hegoaldeko Apeninoak, Campania, Molise, Apulia, Basilicata eta Calabrian. Oso mendialde heterogeneoa da, Siziliako iparraldeko mendietan jarraipena duena.

## Historia

Bigarren Mundu Gerran, alemaniarrek Apeninoak defentsarako harresi gisa (Linea Gótica) erabili zituzten. 1944ko irailean aliatuek eraso egin zuten, arrakasta handirik lortu gabe.
Ilargian ere badaude Apeninoak, Mare Imbriumen ondoan. Bertan ilargiratu zen Apollo 15a.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .
* ↑ «Apeninoak - Lugares - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).
* ↑ «Apeninoak - Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa» www1.euskadi.net (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).
* 1 2 3 Lopez, Gorka. Gran Sasso eta Laga, Apeninoetako bazter galduak. Berria, 2007ko azaroak 10, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-9-5).
* ↑ «Apeninoak» Google Arts & Culture (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).
* ↑ Portillo, Germán. (2019-09-02). «Apenino mendietako geologia, hidrologia, flora eta fauna» Meteorología en Red (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1285
* Multimedia: Apennine mountains / Q1285
# Abruzzo

Abruzzo Italiako eskualdea da, erdialde-hegoaldean dagoena. Lurralde menditsua da, Apenino mendien eta Adriatikoaren artean. Klima mediterraneoa du. Lanbide zabalduena nekazaritza da.

## Geografia

Iparraldean Markak, hegoaldean Molise, ekialdean Itsaso Adriatikoa eta mendebaldean eta hegoaldean Lazio eskualde mugakide ditu.

## Probintziak

* L'Aquila
* Chieti
* Pescara
* Teramo

## Abruzziar ezagunak

* Gabriele D'Annunzio (1863-1938), idazlea.
* Tanino Liberatore (1953-), komikigilea.
* Danilo Di Luca (1976-), txirrindularia.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. 154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak. .

## Kanpo estekak

* (Italieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q1284
* Multimedia: Abruzzo / Q1284