OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Frisiako uharteak

    Artikulu hau uharteei buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Frisia (argipena)».
Frisiako uharteak (nederlanderaz: Waddeneilanden; alemanez: Friesische Inseln; danieraz: De Frisiske Øer) Mendebaldeko Europako uhartedia da. Wadden itsasoa Ipar itsasotik banatzen dute. Antzinako Frisiako kostaldean daude, egungo iparraldeko Herbehereetatik hegoaldeko Danimarkaraino.

## Uharteak
### Mendebaldekoak

* Noorderhaaks
* Texel
* Vlieland
* Richel
* Terschelling
* Griend
* Ameland
* Rif
* Engelsmanplaat
* Schiermonnikoog
* Simonszand
* Rottumerplaat
* Rottumeroog

### Ekialdekoak

* Borkum
* Lütje Hörn
* Kachelotplate
* Memmert
* Juist
* Norderney
* Baltrum
* Langeoog
* Spiekeroog
* Wangerooge
* Minsener Oog
* Mellum

### Iparraldekoak

* Rømø
* Mandø
* Fanø
* Sylt
* Uthörn
* Föhr
* Amrum
* Pellworm
* Halligen
* Nordstrand

### Besteak

* Heligoland
* Neuwerk

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 70. araua: Mundu zabaleko uharte nagusiak. .
* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q76936
* Multimedia: Frisian Islands / Q76936
# Marcelino Oraa

Marcelino Oraa Lekunberri (Beriain, 1788ko apirilaren 28a – Beriain, 1851ko azaroaren 24a) nafar militar eta politikaria izan zen, Lehen Karlistaldian borrokatu zena. 1841-1843 bitartean, Filipinetako gobernadore nagusia izan zen, eta Espainiako gerra ministroa 1847ko otsailetik martxora.

## Bizitza

Marcelino Oraa Lekunberri Beriainen jaio zen 1788ko apirilaren 28an. 1810ean, kadete sartu zen Cuencaco Tiratzaileen Akademian. Iberiar Penintsulako Gerrako ekintza anitzetan parte hartu zuen Francisco Espoz Minaren aginduetara. 1813ko abenduaren 5ean, Jakako zitadela hartu zuten tropen burua izan zen. 1829an, koronel maila erdietsi zuen.
Lehen Karlistaldiaren hasieran, brigada-jeneral mailara goititu zuten 1834ko Nazar eta Asartako guduan izandako jokabideagatik. Hurrengo urteetan karlisten aurkako gerran jardun zuen, eta Iparraldeko armadaburua izan zen 1836ko abuztutik irailera. Urte bereko abenduan, Lutxanako guduan parte hartu zuen. 1837tik aurrera, Aragoiko eta Valentziako tropen jeneral burua izan zen; 1838ko irailean, Morellako setioko porrotaren ostean, kargutik kendu zuten.
1840an, Filipinetako gobernadore nagusi izendatu zuten. Oso gogor zapaldu zituen indigenen bi altxamendu: Apolinario de la Cruzena 1841ean eta Irineo Samaniego sarjentuarena 1843an. 1844an itzuli zen penintsulara.
1845ean bizi bitarteko senatari kargua jaso zuen. 1847ko otsailean, gerra ministro izendatu zuten, baina hilabete eta erdi besterik ez zuen iraun postuan. Sorterrian hil zen, 1851ko azaroaren 24an.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Oráa Lecumberri, Marcelino. Auñamendi Entziklopedia [on line], 2024, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ La recuperación de Jaca, 5 de diciembre de 1813. ciudadeladejaca.es (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* 1 2 Urquijo Goitia, José Ramón. Xavier Antonio Marcelino Oráa Lecumberri. dbe.rah.es (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3543941
# Mary Ann Mantell

Mary Ann Mantell, jaiotza-izenez Mary Ann Woodhouse (Londres, Ingalaterra, 1795eko apirilaren 9a - Londres, 1869ko urriaren 20a) britainiar paleontologoa izan zen. Iguanodon-aren aurreneko fosila aurkitu zuen eta bere senarra zen Gideon Mantellentzako hainbat ilustrazio egin zituen.

## Biografia

Londresko Padddington auzoan jaio zen Mary Ann Woodhouse. 1816an Gideon Mantell doktorearekin ezkondu zen eta Sussex konderriko Lewes herrian bizi izan ziren.

### Iguanodon-aren aurkikuntza

Senarrarekin batera fosil bilketan aritzen zen eta hark gaixo bat artatu zuen 1822ko egun batean hortz handi bat aurkitu zuen. Gideon Mantellek Charles Lyellen bidez Georges Cuvier paleontologo famatuari helarazi zion. Hark ordea errinozero baten hortza zela ondorioztatu zuen.
Hurrengo urteetan hortz berriak aurkitu zituzten. 1824an William Bucklandek ikusi zituenean, narrasti erraldoi batenak zirela esan zuen eta Mantelldarrek fosil berriak bidali zizkioten Georges Cuvierri. Cuvierrek oraingoan onartu zuen saurioen hortzak zirela eta 1825ean Londresko Royal Society elkartean aurkezpen formala egin zuen Gideon Mantellek.
Hortza aurkitu zen Tilgate basoan indusketak abiatu zituzten eta fosil osoago bat aurkitu zuten, aurrehistoriako narrasti dinosauroen lehenengo froga argia kontsideratzen da.
Mary Ann Mantellek aurkituriko fosilen litografia ederrak egin zituen eta senarrak hainbat argitalpenetan erabili zituen, paleontologiaren munduan inpaktu handia sortaraziz; The Fossils of the South Downs (1822) eta Illustrations of the Geology of Sussex (1827). Aurrez uste zen dinosauroak haragijaleak zirela eta Iguanodon-a belarjalea izanik paleontologia mailan iraultza ekarri zuen.

### Familia bizitza

Mantell bikotea ikerketa talde bikaina izan bazen ere, beraien arteko harremana gaiztotuz joan zen eta azkenean dibortziatu egin ziren. Hiru seme alaba izan zituzten, ezagunena Zeelanda Berrian zientzialari eta politikari handia izango zen Walter Mantell.
Dibortziatu ondoren Gideon Mantellek hartu zituen seme-alabak berarekin.

## Erreferentziak

* ↑ www.ancestry.co.uk (Noiz kontsultatua: 2021-02-18).
* 1 2 academic.brooklyn.cuny.edu (Noiz kontsultatua: 2021-02-18).
* ↑ Turner, Susan; Burek, Cynthia V.; Moody, Richard T. J.. (2010). «Forgotten women in an extinct saurian (man's) world» Geological Society, London, Special Publications 343 (1): 111–153. doi:10.1144/sp343.7. ISSN 0305-8719. (Noiz kontsultatua: 2021-02-18).
* ↑ BUREK, C. V. & HIGGS, B.. The Role of Women in the History of Geology. Geological Society, London, Special Publications, 281, 1-8 or..
* ↑ Txantiloi:En-NZ «Female fossil hunters: Mary Ann Mantell, Mary Anning, and Joan Wiffen» Te Papa’s Blog 2018-10-12 (Noiz kontsultatua: 2021-02-18).
* ↑ Ogilvie, Marilyn Bailey; Harvey, Joy Dorothy. (2000). The biographical dictionary of women in science : pioneering lives from ancient times to the mid-20th century. New York : Routledge ISBN 978-0-415-92040-7. (Noiz kontsultatua: 2021-02-18).
* Datuak: Q21068856
* Multimedia: Mary Ann Mantell / Q21068856
# Xabier Perurena

Xabier Perurena Zubitur (Leitza, 1987ko otsailaren 8a) nafar aktorea da. Lanbidez harakina, Goenkalen hasi zen Iñaki Perurena aitarekin batera.

## Filmografia

* Goǃazen 7.0 (2020)
* Ihesaldia (2020)
* Soinujolearen semea (2018)
* Eskamak kentzen (2016)
* Rendezvous (2016)
* El secreto de Puente Viejo (2014)
* Doctor Mateo (2011)
* Goenkale (2009-2015)

## Erreferentziak

* ↑ Belauntzaran, Elisa. (2010-07-29). «Xabier Perurena, de actor a director» Diario Vasco.
* Datuak: Q25743938
# Mónica van Campen

Mónica van Campen (Terrassa, 1974ko azaroaren 16a - ) kataluniar aktorea eta modeloa da, Mi querido Klikowsky telesailean Silviaren papera betetzeagatik ezaguna. Zineman ere egin du lan, Princesas filmean adibidez.

## Ibilbidea

Oso gaztetatik aritu da modelo eta aktore lanetan eta 1990. hamarkadan hainbat iragarkitan azaldu zen. Ezagunena Isabel Coixetek zuzenduriko Busco a Jacq's iragarkia izan zen.
Kataluniako TV3 kateko telesailetan agertzen hasi zen. Lanik ezagunena ordea ETBko Mi querido Klikowsky telesailean izan zuen. Protagonistaren neskalaguna zen, Silvia, eta telesailak aurrera egin ahala gero eta pisu handiagoa hartu zuen. Ondoren espainiar telesail ugaritan azaldu zen; La que se avecina, El comisario, Hospital Central, Makinavaja...
Zinemari dagokionez Tricicleren Palace filmean egin zuen debuta. Ondoren Alas rotas eta Princesas filmetan hartu zuen parte, besteak beste.

## Filmografia
### Zinema

* Palace (1995)
* Atolladero (1995)
* Aquí hacemos los sueños realidad (1995)
* Asunto interno (1996)
* Tomándote (2000)
* Faust: La venganza está en la sangre (2000)
* Alas rotas (2002)
* Comarcal 130 (2003)
* Inconscientes (2004)
* Cota roja (2004)
* Princesas (2005)
* Juego (2007)
* 9 (2009) - laburmetraia
* Una hora, un paso (2013)
* Soinujolearen semea (2018)
* La ofrenda (2020)

### Telebista

* Estació d'enllaç (1994) - atal bakarra
* Oh! Espanya (1996) - atal bakarra
* Plats bruts (1999) - atal bakarra
* Sota el signe de... (1999) - atal bakarra
* Policías, en el corazón de la calle (2001) - atal bakarra
* El comisario (2003-2006) - 4 atal
* Los 80 (2004) - 3 atal
* Hospital Central (2004) - atal bakarra
* Mi querido Klikowsky (2005-2008) - 65 atal
* Lo Cartanyà (2007) - atal bakarra
* Makinavaja
* La que se avecina
* Maricón perdido (2021)

## Erreferentziak

* ↑ ⭐ Anuncio Jacqs colonia - año 1994. (Noiz kontsultatua: 2023-07-25).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Así es hoy Mónica Van Campen, la modelo que buscaba a Jacq’s en el famoso anuncio de la España de...» En Blau 2022-01-09 (Noiz kontsultatua: 2023-07-25).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Mónica Van Campen: películas» LaHiguera.net (Noiz kontsultatua: 2023-07-25).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «¿Qué fue de Mónica Van Campen, la modelo española que buscaba a Jacq's?» Lecturas 2022-01-07 (Noiz kontsultatua: 2023-07-25).

## Kanpo estekak

* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q3320747
# David Pinilla

David Pinilla Imatz (Getxo, 1958 - ) bizkaitar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa.
Boloniako Antzerki Eskolan diplomatu zen. Bilboko Akelarre antzerki taldearekin hasi zuen bere ibilbide profesionala. John Strasbergek, Pilar Mirók edota Montxo Armendárizek emandako interpretazio ikastaroak burutu ditu.

## Filmografia hautatua

* Soinujolearen semea (2018)
* Lasa eta Zabala (2014)
* Prim, el asesinato de la calle del Turco (2014)
* Los novios búlgaros (2003)
* Marujas asesinas (2001)
* El amor perjudica seriamente la salud (1996)
* Libertarias (1996)
* El día de la Bestia (1995)
* Días contados (1994)

## Erreferentziak

* ↑ Euskadiko Filmategia. Pinilla Imaz, David. .
* Datuak: Q39794637
# Ylenia Baglietto

Ylenia López Pita Baglietto (Eibar, 1986ko abenduaren 18a), izen artistikoz Ylenia Baglietto, gipuzkoar aktorea da.
Baglietto familia eibartar-italiarreko kidea, gaztetan, gimnasia erritmikoa egiten zuen. Club Ipurua de Gimnasia Rítmica aritutakoa, taldeka Espainiako txapelduna ere izan zen. Bere Lehen paper garrantsitsua Goenkale telesaioan izan zen, eta 2015ean bere antzerkiko lehen saria lortu zen, "la gaviota-n" paperagatik 2016an VIII. Zinema Express Jaialdiko epaimahaia.

## Lanak
### Zinema

* Soinujolearen semea (2018)
* La higuera de los bastardos (2017)
* Zakarias (2017)
* Borracho (2017)
* Argi (2016)
* Glutamato 2 (2016)
* Ocho apellidos catalanes (2015)
* Bilbao-Bizkaia Ext: Día (2015)
* Pikadero (2015)
* Sin máscara (2015)
* Tres mentiras (2014)
* Hiru gezur (2013)
* Alaba zintzoa (2013)
* Preguntador (2013)
* Superdown (2013)
* La dama guerrera. La leyenda de Ana de Velasco (2012)
* Anfitrioi berezia (2011)
* Sentimendu sakonak (2011)
* Cortometraje apocaliptico con desenlace nórdico (2010)
* El peor corto de la historia (2010)
* Eskerrik asko, Roberto (2010)
* Elisabeta (2010)

### Antzerkia

* Niños dejad de joder con la pelota (2018)
* Hiru emakume (2018)
* Obabakoak (2017)
* sientete admirable (2017)
* 13 y martes (2017)
* Txanogorritxo (2015)
* Caperucita feroz (2016)
* Cabaret chihuahua (2014)
* Ahatetxo Itsusia (2012)
* Cena con delito (2012)
* arratoitxo pinpirina (2011-2012)
* Nick _Maritxu Nick Bartolo (2011)
* El sueño de la mina (2010)
* La estación (2010)
* Bla, bla, bla (2010)
* Reptiles sonrientes (2009)
* Voces pisadas (2008)

### Dantza

* Sonrisas y lagrimas (2010)
* Plenilunio danza (2010)
* Bilbodanzz aktion (2009)
* Il sentimento del bianco (2009)
* Plenilunio cabaret (2008)

### Telebista

* Presunto culpable - Sara (ertzaina)(2018)
* Bago!az (2017)
* Gifted Corporation (2014)
* Goenkale (2010-2013) - Eider Murrieta

## Sariak

* Aktore berri onenaren Antzerkiko Ercilla Saria (2015)

## Erreferentziak

* ↑ Echaluce, Alberto. (2011-02-20). «La gimnasia me sacó el lado artístico que ahora muestro en TV» Diario Vasco.
* ↑ Ylenia Baglietto, aurtengo edizioaren epaile
* ↑ en la Sala BBK para Aste Nagusia
* ↑ Ylenia Baglietto será Caperucita hoy en el Coliseo de Eibar
* ↑ http://etakitto.eus/berriak/ylenia-baglietto-antzezleak-ercilla-saria-irabazi-du.html%7C%5B%5D Ylenia Baglietto antzezleak Ercilla saria irabazi du]

## Kanpo estekak

* http://cinevasco.com/yleniabaglietto/
* Datuak: Q21055676
* Multimedia: Ylenia Baglietto / Q21055676
# Eriz Alberdi

Eriz Alberdi (Bilbo, Bizkaia, 1979ko otsailaren 13a) zinema eta telebistako aktorea da.

## Lanak

* Irabazi arte (2022-gaur egun)
* Go!azen (2018-2019)
* Soinujolearen semea (2018)
* Goenkale (2012-2015)
* Gosea (2013)
* Lagun mina (2011)
* Mugaldekoak (2010)
* La gran carrera (2010)
* Mystikal (2010)
* For 80 Days (2010)
* Ander (2009)
* Trikitraka Trikitron (2003, 2005)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19947817
# Mugaldekoak (filma)

Mugaldekoak Fernando Bernués eta Mireia Gabilondo zuzendutako telefilma izan zen. 2010eko Donostiako Zinemaldian estreinatu zuten.
Egileek izen bereko 9 ataleko telesaila egin zuten ETB 1erako.

## Istorioa

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1940ko hamarkadako hasierako urteetan, Hego Euskal Herrian Gerra Zibila ondoko urteak dira, Ipar Euskal Herrian, berriz, Bigarren Mundu Gerrakoak. Hegazkinlari aliatuak naziek okupaturiko eremutik ateratzeko sarea sortu zuten britainiar espiek, frantziar erresistentziako kideek eta euskal mugalariek. Sareak Comète izena izango zuen.
Irene Solagureneni (Mireia Gabilondo) Comète sarean parte hartzeko eskatuko diote. Familia errepublikarrekoa da, baina haren senarra, Manuel Larralde doktorea (Isidoro Fernández), frankisten bandoan aritu da gerran, mediku-kapitain mailan. Dedee de Jongh (Matxalen de Pedro) sareko arduradunarekin bilduko da Solaguren, eta baietz erantzungo dio azkenerako. Erabaki horrek bere bizitza eta familia osoarena aldaraziko ditu.

## Aktoreak

* Isidoro Fernández: Manuel Larralde
* Mireia Gabilondo: Irene Solaguren
* Matxalen de Pedro: Dedee de Jongh
* Iñaki Beraetxe: Florentino
* Iñaki Rikarte
* Sara Cozar
* Alberto Berzal: Bernard
* Kike Díaz de Rada
* Klara Badiola
* Egoitz Lasa
* Josean Bengoetxea
* Aintzane Gamiz
* Patxo Telleria
* Getari Etxegarai
* Xabin Larrea
* Gorka Aginagalde
* Eneko Olasagasti
* Laia Bernués
* Patxito Telleria
* Nestor Aldazabal
* Imanol Aldazabal
* Javi Alaiza: hegazkinlaria
* Enrique Zaldua: alemaniar ofiziala

## Erreferentziak

* ↑ Donostiako Zinemaldia. Mugaldekoak. .
* ↑ «Mugaldekoak' filma gaur iritsiko da zinema aretoetara» Berria 2011-03-18.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19948057
# Mañu Elizondo

Manuel "Mañu" Elizondo Lasarte (Astigarraga, 1958 - ) euskal aktore eta bikoiztailea da. Aktore izan baino lehen irakaslea izan zen Iruñeko Hizkuntza Eskolan. Telebistan batez ere egin du bere lana, baina, bikoizketa arloan ere aritutakoa izan da, Clint Eastwood, Harrison Ford, George Clooney edo Sylvester Stalloneren ahotsak bikoiztu baititu.

## Filmografia

* Nekane Amaya (2016)
* Aitaren Etxea (2015)
* Arriya (2011)
* Ahots ona (2006)
* Vaya Semanita (2005-2010)
* Karramarro Uhartea (2000)
* Goenkale (1999-2005)
* Ahmed, Alhambrako printzea (1998)

## Erreferentziak

* ↑ De la Puente, Mañu. (2009-4-9). «El Mercado de Irun era un auténtico mentidero público» Diario Vasco.
* Datuak: Q12263298
# Dacia Duster

Dacia Duster, Dacia errumaniar markaren automobil modelo bat da. 2010etik ekoitzitzen da.
# Ainhoa Garai

Ainhoa Garai (Arrasate, Gipuzkoa, 1983ko apirilaren 22a - ) euskal aktorea da eta bere lurraldean eta ama-hizkuntzan lan egiten du batez ere.

## Biografia

Ainhoa Garai antzezle gisa trebatu da batez ere Goenkale telebista-serie garrantzitsu eta emankorretik igaro baita.

## Lanak
### Antzerkia

* El año que viene será mejor (Datorren urtean hobeto),​​ Iraitz Lizarraga eta Itziar Urretabizkaiarekin, Txalo taldean eta Begoña Bilbaok zuzendua (2015-2017)
* Pottola, Txalo taldean, Begoña Bilbaok zuzendua (2014-2014)
* Baginaren Bakarrizketak Aitziber Garmendiarekin, Txalo taldean, Begoña Bilbaok zuzendua (2011-2012)
* Ilunpetan/El apagón, Kanpingags taldean eta Lander Iglesiasek zuzendua (2008-2009)
* Lapur-Zuloa/ Cueva de Ladrones, Kanpingags taldean eta Carlos Zabalak zuzendua (2007-2008)
* Mirad, Bosniako mutiko bat/ Mirad, un chaval de Bosnia, Joxerra Fatxadok zuzendua (2005)

### Telebista

* Goenkale (2001-2005)

### Zinema

* Txarriboda (2015)
* Arriya (2011)
* Atzo (2000)

## Erreferentziak

* ↑ «Euskal Aktoreen Batasuna - Actores Vascos» web.archive.org 2016-06-16 (Noiz kontsultatua: 2022-04-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) «EL AÑO QUE VIENE SERA MEJOR» www.redteatrosnavarra.com 2017-02-23 (Noiz kontsultatua: 2022-04-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) Pottola – Txalo. (Noiz kontsultatua: 2022-04-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Aitziber Garmedia y Ainhoa Garai regresan a Idiazabal tras su último éxito» El Diario Vasco 2011-12-28 (Noiz kontsultatua: 2022-04-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) «La obra 'llunpetan', de Kanpingags, esta noche a las 22.30 en el cine Gurea» El Diario Vasco 2008-11-14 (Noiz kontsultatua: 2022-04-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) «La compañía Kanpingags presenta la obra 'Lapuz-zuloa'» El Diario Vasco 2007-04-13 (Noiz kontsultatua: 2022-04-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) Vasco, Diario. (2016-05-23). «Teatro: "Mirad, Bosniako mutiko bat"» agenda.diariovasco.com (Noiz kontsultatua: 2022-04-26).

## Kanpo estekak

* Euskal Aktoreen Batasunaren webgunean Ainhoa Garai
* Instagram Ainhoa Garai
* Datuak: Q12252933
# Dacia

    Dacia terminoaren beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Dazia (argipen)»
Automobile Dacia S.A. (errumanieraz ˈdat͡ʃi.a ahoskatua) Errumaniako automobil-fabrikatzailea da.
Errumaniarren arbasoak bizi ziren lurraldeari erromatarrek emandako latinezko izenetik, Dacia hitzetik, datorkio izena auto-markari.
Dacia automobil-etxea 1968an sortu zuen garai hartako erregimen komunistak, herrialdeak berak fabrikatu nahi baitzituen herritarrentzako automobilak. Horretarako, auto-fabrikatzaile baten lizentzia erostea erabaki zuten. Eskaintza Fiat, Alfa Romeo, Peugeot, Morris, Ford eta Renault markek egin zioten Errumaniako gobernuari. Lehen saialdiak Peugeot eta Morris markekin izan baziren ere, azkenik Renaultekin egin zuten tratua errumaniarrek, eta R-12 modeloaren prototipo bat ekoizten hasi ziren: Dacia 1310, auto moderno eta familiarra zen, eta mekanika sinplekoa. Dacia 1310 modeloa izan da Errumaniako enpresa honen modelo enblematikoena. Orduz geroztik, Renault automobil-gamatik eratorritako modeloak ekoitzi izan ditu.
Fabrika nagusia Piteștin zegoen eta dago, Bukarestetik ehun bat kilometrora, ipar-mendebaldera.
1999an, Renaultek erosi egin zuen Dacia, garatze-bidean zeuden herrialdeetan auto merke bat saldu ahal izateko. Orduz geroztik, Renault taldearen barruan dago Dacia. Gaur egun, talde osoaren salmenten % 30 dira marka honenak.
Merkaturatzea indartzeko, bi helburu nagusi hauek izan ditu enpresak: batetik, produkzio-katea modernizatzea, beste herrialdetara esportatu ahal izateko; bestetik, «Dacia zaharra»rentzat ordezko atalak produzitzen segitzea. Izan ere, errumaniar gehienek ez dute sekula autoa saltzen; nahiago dute auto zaharra konpondu.
2004an, Logan modeloa merkaturatu zuten, eta arrakasta handia izan zuen Errumanian eta baita Europa mendebaldeko eta ekialdeko herrialdeetan ere.
Prezio merkea eta auto sinplea izatea ditu bereizgarri Dacia markak. Gaur egun, auto-modelo hauek saltzen ditu Daciak: Logan, Sandero, Duster eta Lodgy.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Daciaren webgune ofiziala
* Datuak: Q27460
* Multimedia: Dacia (cars) / Q27460
# Berkelah ur-jauziak

Berkelah ur-jauziak (malaysieraz: Air Terjun Berkelah) Malaysian dagoen ur-jauzi multzo bat da, Pahang eskualdean. Kuantan hiritik 31-35 kilometrotara aurkitzen dira.

## Deskribapena

Ohian tropikalaren erditik doan Berkelah ibaiak egiten duen jauzia da. Zazpi jauzi egiten ditu jarraian, azkena da handiena, 50 metroko erorketa librea baitu.
Gaur egun Berkelah parkea eratu da ibaiaren inguruan. Parkearen sarreran ur-jauzi bikiak aurkitzen dira eta ordu eta erdiko ibilbidearen ondoren iristen da Berkelah ur-jauzietara.

## Izena

Aspaldi ikan kelah izeneko arrainak ugari ziren ibaian eta hortik datorkio iena. Gaur egun arrain hauen populazioa asko jaitsi da habitat galera dela eta.

## Iruditegia

* Lehenengo jauzia.
* Seigarren jauzia.
* Hirugarren jauziaren alboko kanpalekua.

## Erreferentziak

* ↑ «Berkelah Waterfalls» www.timeoff2outdoors.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ Azman Bin A Rahman. (2003). Buku Panduan Hutan Lipur Semenanjung Malaysia. Jabatan Perhutanan Semenanjung Malaysia, 62 or. ISBN 983-9269-19-4..
* ↑ (Ingelesez) «Berkelah Waterfalls - Share My Hikes» Hikers For Life (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5788609
* Multimedia: Berkelah Falls / Q5788609
# Harri landuzko bola

Harri landuzko bola petroesfera bat da, gehienetan esferikoa eta batzuetan oboidea. 3 eta 160 konkor artean dituzte, eta azalean ateratzen dira. Tamaina nahiko uniformea du, 7 cm inguruko diametroa. Neolito bukaerakoak dira, eta Burdin Arora arte iritsiko dira ziurrenik; Eskozian daude batez ere, baina baita Britainia Handian eta Irlandan ere. Apaingarririk ez dutenetatik (irtenguneez gain) grabatu-eredu zabal eta askotarikoak dituztenetara daude. Teoria sorta zabal bat planteatu da horien erabilera edo esanahia azaltzeko, eta inork ez du oso onarpen zabala lortu.

## Antzinatasuna eta kokapena

Harri landuzko bolak 4000 urte artekoak dira, Neolito amaierakoak, eta gutxienez Brontze Arora arte luzatzen dira.
Ia guztiak Eskoziako ipar-ekialdean aurkitu dira, gehienak Aberdeenshiren, Grampiar mendien ekialdean hedatzen den lur emankorra. Ikur piktoen antzeko banaketa batek eraman zuen hasieran harrizko bola zizelkatuak artefaktu pikuak zirela uste izatera. Aberdeenshiren aurkikuntzak ezohiko harrizko zirkulu «etzanekin» bat datoz, eta horrek jatorri neolitikoa iradokitzen du. Garraiatzeko errazak diren objektuak direnez, batzuk Ionan, Skyen, Harrisen, Uisten, Lewis, Arranen, Hawicken, Wigtownshiren eta hamabost Orkaden aurkitu dituzte. Eskoziatik kanpo, Irlandan aurkitu dituzte adibideak Ballymenan, eta Ingalaterran, Durhamen, Cumbrian, Lowicken eta Bridlingtonen. Bola handienen diametroak (90 mm) Aberdeenshire-renak dira, bat izan ezik, Newburgh-ena Fife-n.
1970eko amaieran, 387 erregistratu ziren guztira. Horietatik, kontzentraziorik handiena (169) Aberdeenshiren izan zen. 1983rako kopurua 411ra igo zen, eta XXI. mendeko bigarren hamarkadan 425 zenbatuta zeuden.
2013an, arkeologoek Ness of Brodgar-en zizelkatutako harrizko bola bat aurkitu zuten, objektu horren in situ aurkikuntza bat, «testuinguru arkeologiko moderno batean» [Well, hardly anyone has ever found a carved stone ball in a modern archaeological testuingurut], orain arte ia guztiak testuingurutik kanpo aurkituak izan dira, eta horrek dataezin bihurtzen zituen.

## Testuinguru arkeologikoa

Grabatutako bola askok ez dute aurkikuntzaren testuingururik izan, eta gehienak nekazaritza jardueraren ondorioz aurkitu dira. Bost Skara Brae herrixkan atera zituzten lurpetik, eta beste bat Dunaddeko kastroan. Bolen banaketa maza-buruen antzekoa da, horiek baitziren zeremonia-egoeretan erabiltzen ziren arma eta objektu entzutetsuak.Testuingururik ezak interpretazioa desitxuratu dezake. Litekeena da ausaz egindako aurkikuntzak bilduman sartu izana, estetikoki erakargarriak direlako. Bola kaltetu edo leunek dekoratutako aleek baino aukera gutxiago zituzten merkatua aurkitzeko; beraz, azken horietako batzuk iruzurrezkoak izan zitezkeen.

## Erreferentziak

* ↑ «Carved stone ball» National Museums of Scotland.
* ↑ Barclay 2003, 137 orr. .
* ↑ «Pictish chain of silver» National Museums of Scotland.
* ↑ «Dig Diary — Wednesday, August 7, 2013» Orkneyjar.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1046113
* Multimedia: Carved stone balls from Prehistoric Britain / Q1046113
# Ness of Brodgar

Ness of Brodgar istmo estu bat da, Harray eta Stenness aintzirak banatzen dituena Mainland uhartearen mendebaldean, Orkadetako artxipelagoan, Eskoziako iparraldean. Bere gainean aztarnategi arkeologiko bat dago, Brodgarreko Eraztuna, Orcadetako bihotz Neolitokoren zati dena, Gizateriaren Ondare den lekua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1361836
* Multimedia: Ness of Brodgar / Q1361836