OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Batasuneko atzerri- eta segurtasun-politika erkideko goi-ordezkari

Batasuneko atzerri- eta segurtasun-politika erkideko goi-ordezkaria Lisboako Itunak (2007) ezarri zuen Europar Batasuneko kargua da. Garai batean Europar Batasuneko Kontseiluko Idazkari Nagusiak, Atzerri politika eta segurtasun erkideko goi-ordezkariak (Mister PESC) eta Kanpo harremanetarako Europar Komisarioak betetzen zituen diplomazia funtzio guztiak beregain hartzen ditu.
Batasuneko atzerri- eta segurtasun-politika erkideko goi-ordezkari postua betetzen lehena Catherine Ashton britainiarra izan zen, 2009ko azaroaren 19an.

### Goi-ordezkarien zerrenda

| Zbk. | Argazkia | Ordezkaria | Estatua | Alderdia | Karguan | Karguan | Oharrak |
| | Irudirik gabe | Jürgen Trumpf | Alemania | Diplomatiko independentea | 1999ko maiatzaren 1a | 1999ko urriaren 18a | |
| 1 | | Javier Solana | Espainia | Europearra: Europako Alderdi Sozialista Estatukoa: PSOE | 1999ko urriaren 18a | 2009ko abenduaren 1a | Atzerri politika eta segurtasun erkideko goi-ordezkari (Mister PESC) gisa |
| 2 | | Catherine Ashton | Erresuma Batua | Europearra: Europako Alderdi Sozialista Estatukoa: Alderdi Laborista | 2009ko abenduaren 1a | 2014ko azaroaren 1a | Lisboako Itunak sortutako postua |
| 3 | | Federica Mogherini | Italia | Europearra: Europako Alderdi Sozialista Estatukoa: Alderdi Demokratikoa | 2014ko azaroaren 1a | 2019ko abenduaren 1a | |
| 4 | | Josep Borrell | Espainia | Europearra: Europako Alderdi Sozialista Estatukoa: PSC | 2019ko abenduaren 1a | 2024ko abenduaren 1a |
| 5 | | Kaja Kallas | Estonia | Europearra: Europa Berritzea Estatukoa: Estoniako Erreformaren Alderdia | 2024ko abenduaren 1a | | |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q634291
* Multimedia: High Representative / Q634291
# 2003ko Herrera mendateko atentatua

2003ko Herrera mendateko atentatua ETA erakundeak Herrera mendatean 2003ko irailaren 14an Ertzaintzaren patruila baten aurka buruturiko atentatua izan zen. Ezkaurre komandoko hiru etakidek auto bat lapurtu, Herrera mendatean matxura izan zutela simulatuz larrialdi zerbitzuei deitu eta patruila osatzen zuten bi ertzainen autoa lapurtutako autora hurbiltzean tiro egin zuten. Ertzainekin izandako ondorengo tiroketaren ondorioz, bi ertzain larriki zauritutak atera ziren eta Arkaitz Otazua etakidea hil zen.

## Erreferentziak

* ↑ «Uno de los etarras que atacaron a dos 'ertzainas' en Álava murió desangrado» El País 2003/09/16.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12252570
# Urkuluko dorrea

Urkuluko dorrea erromatar dorre bat da, Urkulu mendiko tontorrean kokatua, Nafarroa Garaiko Orbaizeta udalerrian.

## Historia

1976an Jean-Luc Tobie arkeologoak esan zuen erromatar garaikoa zela, k. a. I. mendean Akitaniaren konkista ospatzeko eraikitako trofeo-dorre bat. Eraikinak konkistaturiko lurraldeen hegoaldeko muga osatzen zuen. 1990eko indusketa-lanetan erabilera hori berretsi zuen aldare bat topatu zuen Maria Angeles Mezkiritz historialariak. Dorreak Amustegi mendatea babesten zuen, Ab Asturica Burdigalam galtzadaren Iruñea eta Akize arteko pasabidea.
Kono-enbor itxurakoa, oinarrian 19,5 metroko diametroa eta tontorrean 3,6 metrokoa ditu. Jatorrizko altuera 4,5 metrokoa omen zen. Hormen lodiera 2,6 metrokoa da eta barnealdean oraindik jatorrizko hargintzak dirau.
Dorretik metro gutxietara XVIII. mendeko gotorlekua dago, 1793ko Konbentzio Gerran erabilia.
Badira gaur egun zutik dirauten beste trofeo-dorre edo garaikur-dorre batzuk, besteak beste: Augustok eraikiarazitako Alpeetako Garaikurra, Okzitaniako La Turbien; Trajanok eraikiarazitako Tropaeum Traiani, Adamclisin, Errumanian; eta Ponpeiok eraikiarazitakoa, Coll de Panissarsen, Empordà eta Rosselló artean. Admaclisikoa, zirkularra izanik, Urkulukoarekin antzekotasuna ikusi da.

## Beste interpretazio batzuk

Juan Mari Martínez Txoperenarentzat zalantzakoa da dorre hau trofeo-dorre erromatar bat denik. Hormak ez dira ohikoak erromatar garaiko eraikuntza horietarako, eta ez da zeramikarik bat ere aurkitu. Azkenik, ez da galtzada nagusirik pasatzen bertatik.
2024ko ekainean Isaac Moreno Gallok, erromatar ingeniaritzan espainiar adituak, Urkuluri buruzko hipotesi berri bat plazaratu zuen. Berak ez du uste dorrearen hormetako hargin-lana ezaugarri erromatar osoak dituenik, eta aldiz, Garazin, Eiheralarren zutik egon zen eta gaur egun hondarrak bestetik utzi ez dituen Château-Pignon gotorlekuak duen harri lerroen itxura bera izango luke, eta haren osagarri moduko zelatatze dorre bat izango litzateke. Hipotesi hori ez dago oraingoz frogatua eta ez dute arkeologoek babestu.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Tobie, Jean-Luc. (1976). «La tour d'Urculu (Province de Navarre). Un trophée tour pyrénéen? Essay d'interpretation» Bulletin de la Societé des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne (132): 43-62..
* 1 2 Mezquíriz Irujo, María Ángeles. (2004). «La torre-trofeo de Urkulu» Trabajos de arqueología navarra 17 (132): 109-115. ISSN 0211-5174..
* ↑ (Gaztelaniaz) Martínez Txoperena, Juan Mari. «Vías romanas en el territorio norte de los vascones y sus mansiones» Megalitos Pirenaicos. Arqueología y megalitismo en el Pirineo Occidental (Noiz kontsultatua: 2019-03-28).
* ↑ Isaac Moreno Gallo. (2024-06-01). URKULU ¿ROMANO?. (Noiz kontsultatua: 2024-06-04).

## Ikus, gainera

* Euskal Herria erromatarren garaian

## Kanpo estekak

* Arrizabalaga, Mikel. (2020ko azaroaren 3a). «Urkuluko dorrea. Mendi ibilaldia» Berria.
* Datuak: Q5940172
* Multimedia: Urkulu / Q5940172
# Europako Kontseiluko lehendakaria

Europako Kontseiluko lehendakaria (batzuetan Europar Batasuneko lehendakari gisa ere izendatua) Europar Batasuneko ordezkari nagusia da nazioartean, eta Europako Kontseiluaren gidaritza duen pertsona. Instituzio honetan EBko herrialde kideetako estatu buruak eta Europako Batzordeko lehendaria ordezkaturik daude, eta Europar Batasuneko norabide politikoa zehazteko lana du bere gainean. Lehen lehendakari iraunkorra, 2009ko abenduaren 1ean izendatu zuten eta Herman Van Rompuy gertatu zen aukeratua. 2014ko abenduaren 1etik 2019ra Donald Tusk izan zen Europako Kontseiluko lehendakaria eta 2019tik 2024ra Charles Michel. 2024an António Costa izan zuen oinordeko.
1975tik 2009ra bitarte postu hau ez zen ofiziala, eta urte erdiro aldatzen zen, biratzen zihoan Europako estatu-buruek zutelarik kargua. Hala ere Lisboako Itunaren ondotik Europar Batasuneko Itunaren 15. artikuluak dio kargu hau bi urte eta erdiz mantentzen dela, behin berritzeko aukerarekin. Proposamenak onartzeko Europako Kontseiluan gehiengo bikoitza izan behar du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q735587
# Charles Michel

Charles Michel (Namur, 1975eko abenduaren 21a) belgikar politikaria da.
Mugimendu Erreformistaren kidea da eta Belgikako lehen ministroa izan zen 2014 eta 2019 bitartean. 2019ko abenduaren 1etik 2024ko abenduaren 1era Europako Kontseiluko lehendakaria izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q950958
* Multimedia: Charles Michel / Q950958
# António Costa

António Luís Santos da Costa (Lisboa, 1961eko uztailaren 17a) portugaldar politikari eta abokatua da. 2015eko azaroaren 26tik 2024ko apirilaren 2ra 118. Portugalgo lehen ministroa izan zen.
Dimisioa eman zuen 2023ko azaroaren 7an, Operaçao Influencer kasuagatik.
Aurretiaz, kargu hauek bete zituen: Parlamentuko Gaietarako Estatu idazkaria (1995-1997), Parlamentuko Gaietarako ministro (1997-1999), Justizia ministro (1999-2002), Barne Administrazio ministroa (2005-2007) eta Lisboako udaleko presidentea (2007-2015). Alderdi Sozialistako idazkari nagusia ere izan zen 2014 eta 2024 urteen artean.
Lisboan jaio bazen ere, aitaren familia Goakoa zen.

## Erreferentziak

* ↑ «Portugalgo lehen ministroak dimisioa eman du, ustelkeria kasu batengatik» Berria 2023-11-07 (Noiz kontsultatua: 2024-04-03).
* ↑ (Portugesez) «Portugal: o que está por trás da queda do primeiro-ministro António Costa» BBC News Brasil 2023-11-07 (Noiz kontsultatua: 2024-04-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q610788
* Multimedia: António Costa / Q610788
# Josep Borrell

Josep edo José Borrell Fontelles (La Pobla de Segur, 1947ko apirilaren 24a - ) espainiar politikari bat da. PSOEko kide, Felipe Gonzálezen gobernuan Obra Publiko, Garraio eta Ingurumen Ministroa izan zen, 1991tik 1996ra, eta Europako Parlamentuko presidentea 2004tik 2007ra. 2018tik 2019ra Kanpo Harremanetako Ministroa izan zen, Pedro Sánchezen gobernuan. 2019an Batasuneko atzerri- eta segurtasun-politika erkideko goi-ordezkari izendatu zuen eta agintaldia 2024an amaitu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q312901
* Multimedia: Josep Borrell / Q312901
# Kaja Kallas

Kaja Kallas (Tallinn; 1977ko ekainaren 18a) Estoniako politikaria eta abokatua da. Estoniako historiako emakumezko lehenbiziko gobernuburu izendatu zuten 2021eko urtarrilaren 26an.

## Biografia politikoa

2018tik Estoniako Erreformaren Alderdiko burua da, eta Estoniar legebiltzar edo Riigikoguko kidea 2019tik, eta aurretik 2011tik 2014ra. Kallas Europako Parlamentuko kide izan zen 2014tik 2018ra. 2019an bere alderdiak hauteskundeak irabazi zituen, baina gehiengorik ezin izan zuen osatu Kallasek eta atzetik geratutako Zentroko Alderdiak osatu zuen gobernua Juri Ratasekin. Ratasen gobernuak ustelkeria eskandalu bategatik jaustean osatu zuen gobernua Kallasek.
2024an Batasuneko atzerri- eta segurtasun-politika erkideko goi-ordezkari izendatu zuen eta agintaldia 2024an amaitu zuen.

## Bizitza pertsonala

Tallinnen jaioa, 1977ko ekainaren 18an, Kaja Kallas Siim Kallasen alaba da, zeina Estoniako 14. lehen ministroa izan zen eta gero Europako Batasuneko komisarioa izan zen. Erreformaren alderdia ere aitak sortua da, beste batzuekin. Kaja Kallasen aitona Eduard Alver Estoniako Errepublikako sortzaileetako bat izan zen 1918an, eta Estoniako Poliziaren lehen burua 1918tik 1919ra.

## Erreferentziak

* ↑ Even further from Russia: what is known about the new head of the Estonian government, Europeeska Pravda, 26 January 2021
* Datuak: Q11869065
* Multimedia: Kaja Kallas / Q11869065
# Muga natural

Muga naturala, elementu geografikoez osatutako mugak dira, adibidez, ibaiak, mendiak, mendilerroak edo itsasoak. Muga naturalen ideia XVIII. mendean Frantziar Estatuan filosofia arrazionalistaren hastapenean sortu zen, bere muga politikoen aldarri gisa. Hasiera batez defentsa edo babes neurri gisa ezarritako muga inperialismoa eta nazionalismoaten hedapenaren argudioa bilakatu zen.
# Margalida Roig Colomar

Margalida Roig i Colomar (San Jose, 1908ko azaroaren 17a - Eivissa, 1966) espainiar sindikalista izan zen.

## Ibilbidea

1908an jaio zen langile familia batean, baina bazuten nolabaiteko kultura, Margalidaren amonak irakurtzen eta idazten baitzekien.15 urte zituela, Can Ventosako oihal-fabrika batean hasi zen lanean. Garai hartan lan bolumen handia zuen fabrika zen. Emakumeek egiten zuten lan, eta ekoizpen handiko garaietan 150 emakumek baino gehiagok egiten zuten lan.
Roig i Colomar Eivissako Herriko Etxean biltzen ziren beste sindikalista gazte batzuekin harremanetan zen, Joan Castelllorekin, besteak beste. Emakumeen Langile Batasunaren sorreran oso aktiboki parte hartu zuen 1936ko martxoan. Can Ventosa Galtzeteria Hispanikoko langileen taldeko presidente izendatu zuten.Taldeko presidente zela patronalari hobekuntzak proposatu zizkion, baina patronalak ez zituen onartu, eta langileek greba mugagabea deitu zuten. Greba hori babesteko, sozialistek, komunistek eta anarkistek bat eginda deitu zuten 1936ko uztailaren 18an.
Gerra zibila hastearekin batera, Margalida Palmako Can Salesko kartzelan espetxeratu eta bizi osorako kartzela zigorra ezarri zioten, matxinadarekin bat egitea egotzita. Urte hartan, ordea, espetxealdi arindutik atera eta bere etxera joan zen, baina ezin izan zuen etxetik irten lan eta betebehar erlijiosoengatik ez bazen.
Josep Bonetekin ezkondu zen eta 3 seme-alaba izan zituzten. 1946an indultua eman zioten eta Dalt Vilan bizi izan zen, hogei urte geroago, 1966ko ekainaren 28an, hil zen arte.

## Aintzatespenak

2020ko irailean San Joseko udalak kale bat eskaini zion. Hala ere, 2023ko azaroaren 28an udalaren osoko bilkurak berak Alderdi Popularraren eta VOXen botoekin kalearen izena kentzea onartu zuen.

## Ikus, gainera

* Maria Marí Guasch

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 «Diccionari Biogràfic de Dones - Biografia 328» dbd.vives.org.
* 1 2 efe, ibiza/barcelona | redacción/. (2010-12-11). «Un diccionario biográfico recoge la vida de 655 mujeres de los siglos I al XXI» Diario de Ibiza.
* ↑ «¿Quién era Margalida ‘Llogat’?» Diario de Ibiza 2023-12-20 (Noiz kontsultatua: 2024-11-30).
* ↑ Sol, Pablo Sierra del. (2023-11-29). «PP y Vox ponen de excusa a Google Maps para borrar a Margalida, sindicalista que luchó por las trabajadoras en la República» elDiario.es.
* ↑ Press, Europa. (2011-02-22). «La sindicalista Margalida Roig, muerta en 1966, será la primera hija ilustre de un ayuntamiento ibicenco» Periódico de Ibiza y Formentera (Noiz kontsultatua: 2024-11-30).
* ↑ Redacción. (2023-12-15). «La familia de Margalida Llogat: "El nombre de la calle no se toca. Lo quieren quitar por motivos políticos"» Noudiari.es (Noiz kontsultatua: 2024-11-30).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20005625
# Maurice Gibb

Maurice Ernest Gibb (Douglas, Man Uhartea, 1949ko abenduaren 22a - Miami Beach, Florida, 2003ko urtarrilaren 12a) britainiar musikari, abeslari, egile abeslari eta disko ekoizlea izan zen. Barry eta Robin anaiekin batera Bee Gees taldea sortu zuen. Maurice Robinen anaia bikia zen. 1955ean Gibb familia Manchesterren kokatu zen eta anaiek The Rattlesnakes taldea sortu zuten eta Australiar emigratu ondoren Bee Gees taldea sortu zuten. Bere anaia abeslari nagusia ziren arren, Mauricek gutxienez abesti bat abesten zuen disko bakoitzean.
* Datuak: Q296876
* Multimedia: Maurice Gibb / Q296876
# Robin Gibb

Robin Hugh Gibb (1949ko abenduaren 22a, Douglas, Man Uhartea – 2012ko maiatzaren 20a, Londres) britainiar abeslari eta konposatzaile bat izan zen.
Bere beste bi anaiekin batera, Barry eta Maurice Gibb, Bee Gees musika talde ospetsua osatu zuen.

## Iruditegia

* 1973an.
* 2009an Leipzig hirian.

## Kanpo estekak

* Robin Gibb abeslari eta konposatzailearen webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q188482
* Multimedia: Robin Gibb / Q188482
# Donna Summer

Donna Summer, jaiotze izena LaDonna Adrian Gaines (Boston, Massachusetts, 1948ko abenduaren 31 – Florida, 2012ko maiatzaren 17), estatubatuar abeslaria izan zen.
Haurretan gospel-abesbatza batean kantatu zuen. 1967an Bostongo rock talde batean (The Crow) kantari izan zen denboraldi labur batez, Hair (Ilea) musikalean garrantzizko papera jokatzera Alemaniara joan baino lehen. 1973rako Municheko Musicland estudioetan hasi zen lanean, eta Giorgio Moroder eta Pete Bellote ezagutu zituen. Handik gutxira Hostage eta Lady Of The Night grabatu zituzten, eta 1975ean Love to Love You Baby. Estatu Batuetako Casablanca Records diskoetxeak kontratatu zuen, eta berehala Love To Love You Baby abestia zerrendetako bigarren posturaino igo zen Estatu Batuetan, eta laugarreneraino Ingalaterran. 1979an bi Grammy sari irabazi zituen. Urte hartan bertan Bad Girls disko bikoitza argitaratu zuen, eta zerrendetako lehen lekuari eutsi zion sei astez. 1980an beste Grammy bat irabazi zuen eta On The Radio (Irratian) bilduma argitaratu zuen, Casablanca Recordsek argitaratua azkena. Urtea bukatu baino lehen Geffen Records etxearekin egin zuen kontratua, eta The Wanderer kanta kaleratu zuen, arrakasta handikoa hau ere. Izen bereko diskoak, baina, ez zuen harrera onik izan, eta 1987. urtea arte itxaron behar izan zuen aurreko urteetako arrakasta izateko. Beste zenbait lan aipagarri: I Feel Love (1977); Last Dance; McArthur Park (1978); Another Place & Time (1989); Mistaken Identity (1991); Christmas Spirit (1994).
Bost aldiz irabazi zituen Grammy sariak. Bere ibilbidean 150 milioi kopia baino gehiago saldu zituen mundu osoan, eta, ondorioz, garai guztietan salmenta handienak izan dituen abeslarietako bat da.

## Diskografia
### Estudioetan grabatutako albumak

* 1974 Lady of the Night
* 1975 Love to Love You Baby
* 1976 A Love Trilogy
* 1976 Four Seasons Of Love
* 1977 I Remember Yesterday
* 1977 Once Upon a Time
* 1978 Live and More
* 1991 Mistaken Identity
* 1993 The Donna Summer Anthology
* 1994 Christmas Spirit
* 1994 Endless Summer
* 1996 I'm a rainbow
* 1999 Live & More Encore!
* 2004 The Journey*The very best of Donna Summer
* 2008 Crayons

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ (Ingelesez) «14 of the best sunshine-filled songs that scream Summer» Independent.ie (Noiz kontsultatua: 2023-05-16).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q908933
* Multimedia: Donna Summer / Q908933
# Agnetha Fältskog

Agnetha Åse Fältskog (Jönköping, Suedia, 1950eko apirilaren 5) kantaria da. Beste hiru kantarirekin batera (Björn Ulvaeus, Benny Andersson eta Anni-Frid Lyngstad) ABBA talde ospetsua sortu zuen.

## Bizitza

Musikari familia batean jaioa, bost urtekin lehen abestia egin zuen, "Två små troll" (Bi troll txiki). Hamasei urtez artista karrerari ekin zion eta 1967an, hamazazpi urtez, berak eginiko kantu batez, "Jag var så kär" (Hain maitemindua nengoen) arrakasta itzela izan zuen. 1971ko uztailaren 6an, Björn Ulvaeusekin ezkondu zen eta bi ume izan zituen berarekin, Linda eta Christian. 1972an Jesuchrist Superstar musikalean Maria Magdalenaren papera egin zuen. 1980an banandu egin ziren baina ABBA taldean segitzea erabaki zuten. Hiru urte geroago ABBA taldea desegin egin zen. 1990eko abenduaren 15ean Tomas Sonnenfeldekin ezkondu zen; hiru urte beranduago banandu egin ziren. 2008an Mamma Mia! filmaren promozioan atera zen taldeko beste hiru partaideekin batera, eta Meryl Streepekin ere. 2009an Fridarekin "Rockbjörnen" saria hartzeko taldearen izenean azaldu zen. 2012an Elle aldizkarirako estilo saria irabazi zuen eta omenaldi txiki bat egin zioten. ABBA taldeko historian kontatzen denaren arabera, Agnetha Fältskog soprano abeslaria da musika popularrean. 2013ko martxoan bakarkako single bat plazaratu zuen, "When you really loved someone", eta urte bereko maiatzean A albuma.

## Diskografia
### Suedieraz

* 1969 - Agnetha Fältskog (álbum)
* 1970 - Agnetha 2.
* 1970 - Som Jag är
* 1972 - När en Vacker Tange Blir en Sång
* 1975 - Elva Kvinnor I Ett Hus
* 1979 - Tio år Med Agnetha
* 1980 - Nu Tändas Tusen Juleljus - Agnetha & Linda Ulvaeus

### Ingelesez

* 1983 - Wrap Your Arms Around Me
* 1985 - Eyes of a Woman
* 1986 - Sjung Denna Sång
* 1987 - I Stand Alone
* 1994 - Get' Mit Hott
* 1996 - My Love, My Life
* 1998 - That's Me: Greatest Hits
* 2004 - My Colouring Book
* 2013 - A

### Bildumak

* 1973 - Agnetha Fältskogs bästa
* 1992 - Geh' mi Gott
* 2004 - 13 Hits
* 2005 - De Första åren|De Första åren 1967-1979
* 2008 - My Very Best
* 2009 - Original Album Classics (5CD)
* 2010 - Original Album Classics (2010 3CD)
Bere hizkuntzan (suediarrez) 17 disko atera ditu, eta gazteleraz hiru kantu izan zituen: "La última vez", "Ya nunca más" (Tomas Ledin-ekin duetoan) eta "Yo no fui quien dije adiós" (Peter Cetera-rekin duetoan), kanta hauek dira, "The Last Time", "Never Again" (Tomas Ledin-ekin ere) eta "I Wasn't the one (Who Said Goodbye)" (Cetera-rekin ere) ingelesezko arrakasta handien gaztelerazko bertsioa.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.agnetha.net/AGNETHA.html

## Kanpo loturak

* (Ingelesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q173144
* Multimedia: Agnetha Fältskog / Q173144
# Anni-Frid Lyngstad

Anni-Frid Synni, Reuss von Plauen printzesa (jaiotza izena: Anni-Frid Synni Lyngstad; Ballangen, Norvegia, 1945eko azaroaren 15a), profesionalki Frida Lygstad edo Frida izenarekin ezaguna, suediar pop eta jazz abeslaria da. Norvegian jaioa, ama norvegiar eta aita alemaniarraren alaba, Suedian hazi zen eta ABBA pop taldearekin lortu zuen nazioarteko sona. ABBArekin 380 milioi diska saldu zituen, musikaren historiako salmenta onenen artean kokatuz. ABBAren hausturaren ostean bakarlari gisa jarraitu zuen bere karrera.

## Biografia

11 urterekin egin zuen bere lehenengo debuta Gurutze Gorrian. Bi urte geroago abeslari gisa hasi zen dantza talde batean, eta hamarkada batean hainbat talderekin lanean aritu zen. Bere lehenengo lana 13 urterekin lortu zuen, jazz abeslari bezala. Beranduago, bere taldea sortu zuen eta 1962an Ragnar Fredriksson konposatzailearekin ezkondu zen, 18 urte zituela. Berarekin bi seme-alaba eduki zituen: Hans (1963an jaiotakoa) eta Ann Lisse-Lotte (1967an).
Pixkanaka herrialde osoan ezaguna izaten hasi zen, eta Estokolmora joan zen bizitzera, gala eta atzerrira egin behar izaten zituen bidaiengatik, hala nola, Japoniara edo Venezuelara.
Disneyren disko batean parte hartu zuen, bertan “Txistuka lanera”, Edurnezuri eta zazpi ipotxak ipuinaren abestia interpretatzen zuelarik. 1967ko irailaren 3an, Anni-Fridek talentu lehiaketa bat irabazi zuen eta kontratu bat lortu zuen EMI-rekin, bere lehen abestiak kaleratzeko. Bere lehen albuma 1971n atera zuen, Benny Andersonek ekoiztuta. 1972an Benny Andersson, Björn Ulvaeus eta Agnetha Fältskogekin ABBA taldea osatu zen. 1975ean bakarkako album bat ere atera zuen, “Frida bakarrik” izenekoa. Benny Andersonekin ezkondu zen 1978ko urriaren 6an, baina hiru urte geroago dibortziatu ziren eta ABBA urtebete geroago banandu zen. Hurrengo urteetan ingelesez hainbat disko kaleratu zituen.
1991n Fridaren alaba, Ann Lisse-Lotte, auto istripu batean hil zen Estatu Batuetan, bere bizilekuan.
1992an Heinrich Ruzzo Reuss von Plauen printzearekin ezkondu zen, baina hau 1999an hil zen, minbizi linfatiko baten ondorioz.
90 hamarkada hasieran, bere egiteko nagusia ingurumen arazoak konpontzea zen arren, 1996an beste album bat kaleratu zuen, “Aieneak” izenekoa. Gaur egun, Reuss von Plauen printzesa Suitzan bizi da, eta karitatezko obrak egiten ditu. Mamma Mia! musikalaren estreinaldi eta sarietan ikusi izan da ABBA-ko Björn Ulvaeus kidearekin.
* Datuak: Q201908
* Multimedia: Anni-Frid Lyngstad / Q201908