OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Fikus

Fikus (Ficus) Moraceae familiako generoa da. Nahiz eta 800 espezie inguru izan, ezagunena pikondoa da.

## Espezie hautatuak

2.700 proposatuetatik 830 inguru onartu dituzte adituek.
| F. abutilifolia F. aguaraguensis F. albert-smithii F. albipila F. altissima F. amazonica F. americana F. andamanica F. angladei F. aripuanensis F. aspera F. aurea F. auriculata F. barbata F. beddomei F. benghalensis F. benjamina F. bibracteata F. bizanae F. blepharophylla F. bojeri F. broadwayi F. bubu F. burtt-davyi F. calyptroceras F. capreifolia F. carica F. castellviana F. catappifolia F. citrifolia F. cordata F. coronata F. cotinifolia F. craterostoma F. cristobalensis F. cyclophylla F. dendrocida F. deltoidea F. destruens F. drupacea F. elastica | F. erecta F. eugenioides F. faulkneriana F. fischeri F. fistulosa F. fraseri F. gibbosa F. glaberrima F. glabrata F. glomerata F. glumosa F. godeffroyi F. greiffiana F. grenadensis F. grossularioides F. hartii F. hebetifolia F. hederacea F. heterophylla F. hirsuta F. hirta F. hispida F. hispita F. ilicina F. illiberalis F. luschnathiana F. indica F. infectoria F. ingens F. jimenezii F. krukovii F. lacor F. lacunata F. laevigata F. laevis F. lapathifolia F. lateriflora F. lauretana F. lutea F. lyrata F. macbrideii F. macrocarpa F. macrophylla F. magnifolia F. malacocarpa | F. mathewsii F. matiziana F. mauritiana F. meizonochlamys F. mexiae F. microchlamys F. microcarpa F. minahasae F. mollior F. monckii F. montana F. muelleri F. muelleriana F. mutabilis F. mysorensis F. natalensis F. nervosa F. noronhae F. nota F. obliqua F. obtusifolia F. opposita F. organensis F. padifolia F. pakkensis F. pallida F. palmata F. palmeri F. pandurata F. panurensis F. pertusa F. pilosa F. platypoda F. pleurocarpa F. polita F. prolixa F. pseudopalma F. pulchella F. pumila F. pyriformis F. racemosa F. ramiflora F. religiosa | F. repens F. retusa F. roraimensis F. rubiginosa F. rumphii F. salicifolia F. salzmanniana F. sansibarica F. saussureana F. schippii F. schultesii F. schumacheri F. sinuata F. sphenophylla F. stahlii F. stuhlmannii F. superba F. sur F. sycomorus F. tettensis F. thonningii F. tinctoria F. tobagensis F. tomentosa F. tremula F. triangularis F. trichopoda F. trigona F. trigonata F. tuerckheimii F. ulmifolia F. ursina F. variegata F. variolosa F. velutina F. verruculosa F. virens F. virgata F. vogelii F. wassa F. watkinsiana |

## Erreferentziak

* ↑ The Plant List

## Kanpo estekak

* Datuak: Q59798
* Multimedia: Ficus / Q59798
* Espezieak: Ficus
# Formica

    Ez nahasi formikarekin.
Formica Formicidae familiako inurri generoa da, genero tipoa hain zuzen ere.

## Espezieak

Bernean 230 espezie inguru ditu. Hona hemen nagusienak:
* Formica aquilonia
* Formica cunicularia
* Formica exsecta
* Formica exsectoides
* Formica fusca
* Formica lemani
* Formica lugubris
* Formica polyctena
* Formica pratensis
* Inurri gorria (Formica rufa)
* Formica rufibarbis
* Formica sanguinea
* Formica transkaucasica

## Erreferentziak

* ↑ Klotz, J. H.. (2008). Urban ants of North America and Europe: identification, biology, and management. Cornell University Press ISBN 978-0-8014-7473-6..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1194683
* Multimedia: Formica / Q1194683
* Espezieak: Formica
# Fulmar

Fulmar (Fulmarus glacialis) Fulmarus generoko animalia da. Hegaztien barruko Procellariidae familian sailkatua dago.
Antxetaren antzekoa, batzuek luma guztiak grisak izaten dituzte, beste batzuek zuriak sabelaldean eta grisak bizkarraldean. Itsas soinberak eta arrainak jaten ditu, baina baita zetazeo hilen gantza ere. Groenlandian, Islandian, Faroe uharteetan eta Britainia Handian bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Ikus, gainera

* Fulmarus
* Procellariidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q26896
* Multimedia: Fulmarus glacialis / Q26896
* Espezieak: Fulmarus glacialis
# Gadus

Gadus Gadidae familiako arrain generoa da. Izen arrunta bakailao dute baina, berez, Euskal Herrian izen hori duenak Gadus morhua espeziea besterik ez da.

## Espezieak

Duela gutxira arte, generoak hiru espezie besterik ez zituen. Taxonomia modernoak laugarrena gehitu zion: iparraldeko Ozeano Bareko Gadus chalcogrammus, Ozeano Atlantikoko Theragra finnmarchicarekin lotura ez duena. Gainera, zenbait adituen ustetan Gadus ogac ez da espezie bat, baizik eta Gadus macrocephalusen azpiespezie bat.
Gadus :
| Izen arrunta | Izen zientifikoa | Gehienezko luzera | Bataz besteko luzera | Gehienezko pisua | Gehienezko adina | Maila trofikoa | IUCN-ren egoera |
| Bakailao | Gadus morhua Linnaeus, 1758 | 200 cm | 100 cm | 96,0 kg | 25 urte | 4,4 | Ahula |
| | Gadus macrocephalus Tilesius, 1810 | 119 cm | cm | 22,7 kg | 18 urte | 4,0 | Daturik gabe |
| | Gadus ogac Richardson, 1836 | 77,0 cm | cm | kg | 12 urte | 3,6 | Daturik gabe |
| | Gadus chalcogrammus Pallas, 1811 | 91,0 cm | cm | 3,85 kg | 15 urte | 3,5 | Daturik gabe |

## Erreferentziak

* ↑ Eschmeyer W.F. (2012)chalcogrammus, Gadus Catalog of Fishes. California Academy of Sciences.
* 1 2 Coulson MW, Marshall HD, Pepin P & Carr SM. (2006). «Mitochondrial genomics of gadine fishes: implications for taxonomy and biogeographic origins from whole-genome data sets» Genome 49 (9): 1115–1130. doi:10.1139/g06-083..
* ↑ doi:10.1139/z98-194 Zita hau gehitzeko bi modu daude: Botaren zain egon gabe edo eskuz egin
* ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), «Gadus morhua», FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.
* ↑ Gadus morhua (Linnaeus, 1758) FAO.
* ↑ (Ingelesez) Gadus morhua. Integrated Taxonomic Information System.
* ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), «Gadus macrocephalus», FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.
* ↑ Gadus macrocephalus (Tilesius, 1810) FAO.
* ↑ (Ingelesez) Gadus macrocephalus. Integrated Taxonomic Information System.
* ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), «Gadus ogac», FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.
* ↑ Gadus ogac (Richardson, 1836) FAO.
* ↑ (Ingelesez) Gadus ogac. Integrated Taxonomic Information System.
* ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), «Theragra chalcogramma», FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.
* ↑ Theragra chalcogramma (Pallas, 1811) FAO.
* ↑ (Ingelesez) Theragra finnmarchica. Integrated Taxonomic Information System.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q248924
* Multimedia: Gadus / Q248924
* Espezieak: Gadus
# Gailego (arraina)

Gailegoa (Ctenolabrus rupestris) labridoen familiako ur gaziko arraina da, ekialdeko Ozeano Atlantikoan, Itsaso Beltzan eta Mediterraneo itsasoan bizi dena.
15 cm inguru luze den itsas arraina hau karraspio izenaz ere ezaguna da. Egitura liraineko arraina da, kolorez arre-gorrixka. Alboetan hamar zerrenda tantadun izaten ditu, eta isatsa baino aurreraxeago, gainaldean, orban ilun bat. Oskoldunak eta harrak janez elikatu ohi da. Algak diren uretan oso zabaldua dago: Itsaso Baltikoan izan ezik, ia Europako itsasertz guztietan bizi da, baita Itsaso Beltzean eta Turkiako itsasertzetan ere. Urpean bizi izaten da, ur azaletik 6-10 m bitartean.

## Erreferentziak

* ↑ Louisy P., Trainito E.. (2006). Guida all'identificazione dei pesci marini d'Europa e del Mediterraneo. Milano: Il Castello ISBN 88-8039-472-X..
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* Datuak: Q953316
* Multimedia: Ctenolabrus rupestris / Q953316
* Espezieak: Ctenolabrus rupestris
# Gaitun handi

Gaitun handia (Pimpinella major) Apiaceae familiako landarea da, Europa eta Kaukason bizi dena.
Gaitun txikiaren oso antzekoa da, baina hura baino sendoagoa. 50-100 cm luze egiten da. Lore zuriak, horixkak edo arrosa kolorekoak izaten ditu, gaitun txikiak baino luzexeagoak. Fruitu zimur erzduna, hazi bakarrekoa izaten du. Europako ia eskualde guztietan hazten da, belardi ezkoetan eta baso ertzetan, batez ere.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-4-30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1548163
* Multimedia: Pimpinella major / Q1548163
* Espezieak: Pimpinella major
# Galleria mellonella

Abaraska-sits handia (Galleria mellonella) Pyralidae familiako lepidopteroa da. Galleria generoko espezie bakarra da. Jatorri Eurasiarrekoa bada ere, Ipar Amerika eta Australiara hedatu da. Larbek kalte handiak egin ditzakete erlauntzetan, abarasketako argizariaz elikatzen direlako.

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) apiculture-populaire.com: La fausse teigne
* (Frantsesez) Gdsa27: La fausse teigne
* (Ingelesez) ukmoths: Wax Moth Galleria mellonella
* Datuak: Q761648
* Multimedia: Galleria mellonella / Q761648
# Ganga azpibeltz

Ganga azpibeltza (Pterocles orientalis) Pteroclididae familiako hegaztia da, Iberiar penintsulan, iparraldeko Afrikan eta Asian bizi dena.

## Taxonomia

Ganga azpibeltzak bi azpiespezie ditu:
* Pterocles orientalis arenarius (Pallas, 1775) - Erdialdeko Asian bizi dena.
* Pterocles orientalis orientalis (Linnaeus, 1758) - Iberiar penintsulan, iparraldeko Afrikan eta Ekialde Hurbilean bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ BirdLife International (2004). Pterocles orientalis. 2006. IUCN Zerrenda Gorria.
* 1 2 Clements, J. F. 2007. The Clements Checklist of Birds of the World, 6th Edition. Cornell University Press. Downloadable from Cornell Lab of Ornithology
* Datuak: Q383182
* Multimedia: Pterocles orientalis / Q383182
* Espezieak: Pterocles orientalis
# Inside No. 9

Inside No. 9 britainiar umorezko telesail antologikoa da, Steve Pembertonek eta Reece Shearsmithek BBC Tworentzat egina.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Istorioak gehienetan 9. zenbakia duen espazio batean girotzen dira —zenbaki hori duen hotel bateko logela, etxe bat...— eta drama, umore beltza, misterioa, thrillerra eta beldurra oinarri dituzten gidoiak lantzen dituzte. Alde horretatik, atal bakoitzean gertatzen diren tonu-aldaketa bortitzengatik nabarmentzen dira kontakizun gehienak. Umore beltza, satira, eta suspensea bikain uztartzen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ «Irudimen mugagabea» Berria 2024-10-5 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
# Gazella dorcas

Gazella dorcas ugaztun hausnarkaria da, Bovidae familiakoa. Gazella generoko beste animalia guztiak bezala, azkar korritzeko gaitasuna du eta liraina da. Afrikako iparraldean bizi da, Marokotik Egiptoraino.
1,20 m bat luze da isatseko 20 cm-ak barne, eta 50-60 cm garai. Ile hori-gorrixka du gainaldean, zuria bular-sabeletan eta isats inguruan, baina isatsa bera beltza izaten du. Adarrak lira formakoak ditu. Oso animalia bizkorra eta jauzikari ona da. 5-6 hilabeteko ernaldiaren ondoren ume bakarra izaten du. Literaturak, olerkariek batez ere, aspaldidanik erabili izan dute gazela liraintasunaren eta pertsona maitearen irudi gisa.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q387240
* Multimedia: Gazella dorcas / Q387240
* Espezieak: Gazella dorcas
# Gartxu

Gartxu (Phillyrea) Oleaceae familiako genero baten izen arrunta da, Mediterraneo inguruan jatorria duena.
Hosto-iraunkoreko zuhaixka edo zuhaitz txikiak (3–9 metroko altuera) dira, Ligustrum, Olea eta Osmanthus generoekin harremana dutenak.

## Species

* gartxu hostoestua (Phillyrea angustifolia) L. - mendebaldeko eta erdialdeko Mediterraneoan jaioa, Portugaldik Albaniaraino.
* gartxu hostozabala edo gartxu arrunta (Phillyrea latifolia) L. - Mediterraneo osoan jaioa, Portugaldik Siriaraino.
Kaukason jaiotako Phillyrea decora egun Osmanthus generoan sailkatzen dute: Osmanthus decorus. Adituek beste 200 izen proposatu dituzte, baina egun sinonimotzat hartzen dira.

## Erreferentziak

* 1 2 Kew World Checklist of Selected Plant Families. Phillyrea. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1512683
* Multimedia: Phillyrea / Q1512683
* Espezieak: Phillyrea
# Genista

Genista Europa eta Asia mendebaldeko larreetan aurki daitekeen Fabaceae familiako landare-genero bat da. Otaberak edo xiristolak genero honetakoak dira, batzuetan izen arrunt horiek dituztenak Cytisus eta Chamaecytisus generoko landareak izan daitezkeen arren. Iberiar Penintsulan 39 espezie beha daitezke, mundu mailan 125 espezie onartuta egonik.

## Deskribapena

Genista generoko fabazeoak zuhaixka eta mulu arantzadun zein gabeak dira. Hosto bakun zein trifoliatu erorkorrak dituzte. Pulbinuloak dira (kuxien eran loditutako hosto oinak), estipula txikidunak edo gabeak.
Loreak luku, ginbailtxo zein alboko bertiziloetan antolatuta egon ohi dira, oso gutxitan dira bakartiak. Korola papilionazeo horia eta kaliza ezpainbikoa izanik (goiko ezpaina zatibitua eta behekoa hiru horztuna).
Obulutegia unilokularra izaten da. Bestade, fruitua leka da, luze edo oboidea, eta larrukara.

## Sailkapen zientifikoa

Landare-genero hau Angiospermae dibisioan sailkatzen da (gainerako landare loredunekin batera), Eudicotyledoneae dibisioan, Fabales ordenean, eta Fabaceae familian (lekadunak).
Genista generoa Carl Linnaeus naturalistak argitaratu zuen lehen aldiz 1753an, nahiz eta antzinatik izen horrekin ezaguna izan.

## Banaketa geografikoa

Generoaren barruan 70 espezie inguru ezagutzen dira, zeinen jatorrizko banaketa Europan, Ekialde Hurbilean eta Afrikan dagoen.

## Ekologia
### Nodulazioa

Genero honen espezieen %20-an noduluak behatu dira, bakterioek sortuak. Bakterio horien artean Bradyrhizobium, Sinorhizobium (Ensifer), Rhizobium eta Phyllobacterium generoak aurkitzen dira. Bakterio horiei esker nitrogenoaren finkapena ematen da (nitrogeno atmosferikoa nitrato bihurtuz), landareak erabiltzen duena harreman sinbiotikoa dela eta.

## Erabilera eta garrantzi ekonomikoa

Genero honetako hainbat espezie tindatzaile gisa erabili izan dira mendeetan zehar. Horren adibide Genista tinctoria espeziea da, zein Erdi Aroan Asia erdialdetik sartu ahal izan zela uste da, Europan laborantza bultzatzeko.

## Euskal Herriko espezieak

* Genista legionensis (Pau) Laínz
* Genista eliassennenii Uribe-Ech. & Urrutia
* Genista anglica L.
* Genista hispanica
* Genista scorpius (L.) DC. subsp. scorpius
* Genista micrantha Gómez Ortega
* Genista tinctoria L.
* Genista pilosa L.
* Genista ausenata (O. Bolòs & Vigo) Talavera
* Genista florida L. subsp. polygaliphylla (Brot.) Coutinho
* Genista teretifolia Willk.

## Erreferentziak

* ↑ «Genista — The Plant List» www.theplantlist.org (Noiz kontsultatua: 2019-03-22).
* ↑ «Page G» www.calflora.net (Noiz kontsultatua: 2019-03-08).
* ↑ «Genista» www.unavarra.es (Noiz kontsultatua: 2019-03-08).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Genista tinctoria L.» Herbari Virtual del Mediterrani Occidental (Noiz kontsultatua: 2019-02-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156696
* Multimedia: Genista / Q156696
* Espezieak: Genista
# Geotrupes stercorarius

Geotrupes stercorarius kakalardo espezie bat da, Geotrupidae familiakoa, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europan eta Ekialde Hurbilean hedaturik dago. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Etimologia

Grekerazko γῆς (geo, lurra) eta τρῦπα (trỹpa, "zuloa") hitzen elkarketan sortzen da generoaren izena eta "lurraren zulatzailea" esan nahi du. Latinezko stercŏrārĭus izenak "simaur zalea" esan nahi du.

## Deskribapena

Geotrupesak 2 eta 2'5 cm arteko luzera hartzen du eta itxura borobiltsu eta trinkoa du. Gorputzak kolore beltza du eta iridiszentzia urdin edo berdeak izan ohi ditu. Elitroek lerro zuzen markatuak dituzte, bakoitzak zazpi. Hanka beltzak ditu, arantzatsuak eta iletsuak, eta lurrean zuloak egiteko erabiltzen dituenez oso indartsuak dira. Antena oso motzak ditu.

## Habitata eta elikadura

Zelaietan eta basoetan aurkitzen da, animalien gorotzak aurki ditzakeen tokietan hain zuzen ere. Geotrupes stercorarius koprofagoa da eta behien gorotzak atsegin dituzte bereziki. Deskonposatzen ari diren onddo eta landaretaz ere elikatzen da.

## Bizi zikloa

Udazkenean arrak eta emeak gorotzaren azpian 50 cm inguruko tunela egiten dute, eta hainbat albo galeria ere egiten dituzte. Galeria bakoitzaren muturrean ganbera bat eraikitzen du emeak eta arrautza bat jartzen du. Bukatzeko galerien irteerak simaurrarekin ixten dituzte.
Arrautza haietatik jaioko diren beldarrak inguruan duten simaurraz elikatuko dira. Urtebete igaro ondoren pupa sortuko dute eta helduak jaioko dira.

## Ekologia

Garrantzia ekologiko handia dute, animalien gorotzak deskonposatzen baitituzte. Horrekin lurra ongarritu egiten da eta patogenoei bazka kentzen zaie. Estatu Batuetan geotrupesak sartu dituzte funtzio hori bete dezaten.

## Iruditegia

* Geotrupes heldua.
* Geotrupes heldua.
* Geotrupesaren tamaina.

## Erreferentziak

* ↑ «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» www.heteropterus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
* ↑ «Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, Τ , τρύγιος: , τρῦπα» www.perseus.tufts.edu (Noiz kontsultatua: 2023-09-10).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) ecosostenibile. (2023-01-09). «Geotrupes stercorarius: Sistemática, Hábitat, Ciclo de vida...» Un mundo ecosostenible (Noiz kontsultatua: 2023-09-10).
* ↑ «Escarabajo estercolero zumbador | Animalandia.» animalandia.educa.madrid.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21190
* Multimedia: Geotrupes stercorarius / Q21190
* Espezieak: Geotrupes stercorarius
# Giloi

Giloia (Crex crex) rallidae familiako hegaztia da.
Europan eta mendebaldeko Asian bizi den hegazti hau neguetan Afrikara migratzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Robin Hull (2001). Scottish Birds: Culture and Tradition. Edinburgo: Mercat Press. 156. orr. ISBN 184183 0259
* Datuak: Q26017
* Multimedia: Crex crex / Q26017
* Espezieak: Crex crex
# Gitarrarrain

Gitarrarraina (Rhinobatos rhinobatos) ur gaziko arrain kartilaginosoa da, Rhinobatidae familiakoa.
Ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ Bigelow, H.B. & W.C. Schroeder. (1953). Fishes of the Western North Atlantic, Part 2. Sears Foundation for Marine Research, Yale University.
* Datuak: Q3496840
* Multimedia: Rhinobatos rhinobatos / Q3496840
* Espezieak: Rhinobatos rhinobatos
# Globo-arrain

Globo-arraina (Lagocephalus lagocephalus) Tetraodontidae familiako ur gaziko arraina da, mendebaldeko Ozeano Barean eta Ozeano Indikoan bizi dena. 61 cm-ko luzera izan dezake. 10 eta 475 arteko sakoneran bizi den arrain hau pozoitsua da, beraz, ezin da jan. Bere haragi, azal eta erraiek tetradotoxinak dituzte.
Euskal Herri inguruko itsas-uretan ezohikoa den arren, espezimen batzuk topatu dituzte.

## Azpiespezieak

* Lagocephalus lagocephalus lagocephalus (Linnaeus 1758)
* Lagocephalus lagocephalus oceanicus (Jordan & Evermann, 1903).

## Erreferentziak

* ↑ Moyle, P. & J. Cech.. (2000). Fishes: An Introduction to Ichthyology. (4. argitaraldia) Upper Saddle River, New Jersey: Prentice-Hall.
* ↑ Louisy P., Trainito E.. (2006). Guida all'identificazione dei pesci marini d'Europa e del Mediterraneo. Milan: Il Castello ISBN 888039472X..
* ↑ Artime, Mirari. (2014-11-13). «Capturan en la costa vasca una decena de ejemplares de pez globo tóxico en solo dos días» El Correo.
* ↑ BioLib

## Kanpo estekak

* Datuak: Q756285
* Multimedia: Lagocephalus lagocephalus / Q756285
* Espezieak: Lagocephalus lagocephalus
# Gnorimus nobilis

Gnorimus nobilis Scarabaeidae familiako kakalardoa da. Europan eta Turkian bizi da. Egur ustelaren inguruan aurkitzen da. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Azpiespezieak

Lau azpiespezie existitzen dira:
* Gnorimus nobilis bolshakovi (Gusakov, 2002)
* Gnorimus nobilis macedonicus (Baraud, 1992)
* Gnorimus nobilis nobilis (Linnaeus, 1758)
* Gnorimus nobilis var. cuprifulgens (Reitter, 1908)

## Deskribapena

Tamaina ertaineko kakalardoa da, 15-19 mm arteko luzera duena. Kolore berde metalikoa du baina iridiszentzia urre edo brontze kolorekoa izan ohi da, batzuetan gorrindola ere bai. Elitroetan puntu txiki zuriak agertzen ditu. Sabelaldea kobre kolorekoa edo beltza izan daiteke eta iletsua da.
Beldarra zuria da eta buru marroia du. Aurreko segmentuetan hiru hanka pare ditu.

## Habitata eta elikadura

Lautadatan edo mendialdetan bizitzeko gaitasuna du, beti ere egur ustel ugari dagen baso hostoerorkorretan. Fruitarbola zaharretan ere aurkitzen da.

## Bizi zikloa

Intsektu helduak maiatza eta abuztua artean ikusten dira, egun eguzkitsu epeletan bereziki. Loreetako nektarrez elikatzen dira. Emeek zuhaitz zaharren edo hilen enborretan jartzen dituzte arrautzak.
Beldarrak enbor barruan bizi dira, sahats, makal, pago eta fruitarboletan. Bi urte pasa ondoren 48 mm inguruko luzera hartzen dute eta pupa eratzen dute. Handik kakalardo helduak jaioko dira.

## Iruditegia

* Intsektu heldua.
* Kakalardoa lore gainean.
* Beldarraren marrazkia.
* Arra eta emea kopulatzen.

## Erreferentziak

* 1 2 ondrej.zicha(at)gmail.com, Ondrej Zicha;. «BioLib: Biological library» www.biolib.cz (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).
* ↑ «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» www.heteropterus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
* ↑ «Noble chafer - Gnorimus nobilis - ARKive» web.archive.org 2009-05-22 (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).
* ↑ «Fotoübersicht der Scarabaeidae (Blatthornkäfer) Deutschlands - kerbtier.de» www.kerbtier.de (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1337266
* Multimedia: Gnorimus nobilis / Q1337266
* Espezieak: Gnorimus nobilis
# Gnorimus variabilis

Gnorimus variabilis Scarabaeidae familiako eta Cetoniinae subfamiliako kakalardoa da, Carl Linnaeusek 1758an deskribatu zuena.

## Deskribapena

Neurri ertainekoa (17-22 mm), bizkarraldea erabat beltz glabroa du, eta launa tanta zuri edo hori pronotoan (ez beti) eta elitro bakoitzean.

## Bizilekua

Zuhaitz hosto-erorkorren (Castanea, Quercus faginea, Quercus robur, Quercus pubescens, Fagus sylvatica) baso zaharretan bizi da, larbak hildako egurrean eta zuhaitz handien zuloetan garatzen baitira. Helduak lorezaleak dira, eta maiatzetik abuztura ikus daitezke.

## Banaketa

Europako baso eta oihanetan hedaturik dago, Iberiar penintsulatik eta Erresuma Batutik Kaukasiaraino.

## Kontserbazioa

Babes Bereziko Basa Espezieen Nafarroako Zerrendan jasorik dago.

## Erreferentziak

* ↑ Gnorimus variabilis. miteco.gob.es (Noiz kontsultatua: 2019-11-1).
* ↑ Gnorimus variabilis. inpn.mnhn.fr (Noiz kontsultatua: 2019-11-1).
* ↑ 254/2019 Foru Dekretua, urriaren 16koa; honen bidez, Babes Bereziko Basa Espezieen Nafarroako Zerrenda ezartzen da, Nafarroako Florako Espezie Mehatxatuen Katalogo berria ezartzen da eta Nafarroako Faunako Espezie Mehatxatuen Katalogoa eguneratzen da.. 216. aldizkaria - 2019ko urriaren 31, navarra.es (Noiz kontsultatua: 2019-11-1).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10684396
* Multimedia: Gnorimus variabilis / Q10684396
* Espezieak: Gnorimus variabilis
# Gomphus vulgatissimus

Gomphus vulgatissimus Gomphus generoko burruntzia da, Europan endemikoa dena.
Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrendaren kalteberen kategorian sartu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Askew, R.R.. (2004). The Dragonflies of Europe. Harley Books, 180-213 or. ISBN 0-946589-75-5..
* ↑ Eusko Jaurlaritza. (2013-7-5). Agindua, 2013ko ekainaren 18koa, Ingurumen eta Lurralde Politikako sailburuarena. Honen bidez, Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrenda aldatzen da. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q932432
* Multimedia: Gomphus vulgatissimus / Q932432
* Espezieak: Gomphus vulgatissimus
# Goneplax rhomboides

Goneplax rhomboides Brachyura subordenako krustazeo dekapodoa da, Goneplacidae familiakoa. Ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoko kostaldeetan, Itsaso Beltzakoetan eta Mediterraneokoetan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ P. J. Hayward, M. J. Isaac, P. Makings, J. Moyse, E. Naylor & G. Smaldon. (1995). Handbook of the Marine Fauna of North-west Europe. Oxford University Press, 289–461 or. ISBN 978-0-19-854055-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5237895
* Multimedia: Goneplax rhomboides / Q5237895