# Iruñeko matxinada

Iruñeko matxinada 799 hirian gertatutako gatazka izan zen.

## Aurrekariak

VIII. mendearen amaieran, Iruñea Kordobako Emirerriaren kontrolpean zegoen, al-Tagr al-Ala edo goialdeko markako hiri nagusienetariko bat izanda. 789an, Musa ibn Fortunek Hixam I.a Kordobako emirrari lagundu omen ziolako Mutarrif ibn Musa bere semea Iruñeko vali izendatu zuten.
798an, Kordobako Emirerria gatazka betean zegoen, Al-Hakam I.a Sulayman eta Abu Marwan bere osabak borrokatzen ari baitzen, Hixam I.aren heriotzaren ondoren matxinatu zirenak. Frankoek egoera aprobetxatu eta baita al-Tagr al-Alaren auzokideak ziren Inperio Karolingioak, Asturietako Erresumak eta Waixqa edo Huescako valierriak ere, izan ere, al-Tagr al-Aqsa edo muturreko marka Kordobako Emirerriko boteregunetik oso urrun zegoen. 798an, Gilen I.a Tolosakoak Luis Errukitsuaren izenean Tolosako Dieta deitu eta Alfontso II.a Asturietakoaren eta Bahlul ibn Marzuqen enbaxadoreak bertaratu ziren. Dieta honetan Luis Errukitsuak audientzian hartu zituzten.

## Matxinada

Iruñeko matxinada (799) ziur Dieta honen gaietako bat izan zen. Banu Qasi edo Aritza dinastiaren arteko elkar ulertze onak eta Banukasitarrek Kordobako emirrari emandako obedientziak musulmanei Iruñeko eta Ebro inguruko komunikazio bide garrantzitsuen kontrola mantentzea ahalbidetu zien. Ibn Hayyanek zioenez, Aritzatarren etsai ziren baskoiak Gaskoiniako frankoen laguntzarekin matxinatu eta Mutarrif hil zuten. Iruindarrek Belasko Gaskoia hartu zuten hiriko buruzagitzat eta hiriaren kontrola Belaskotarren eskuetan erori zen.
José María Lakarrak, frankoek Pirinioetako lerroa indartzeko neurriak hartzean eta matxino muladiekiko zituzten harremanak aprobetxatuz, Bartzelona, Huesca eta Tortosaz jabetzeko plana ere formulatu zutela uste zuen.

## Ondorioak

Banukasitarrek Sobrarbeko kondeekin aliantza eginez erreakzionatu zuten, eta, horri esker, urte batzuk geroago Belasko garaitu zuten. Hala ere, 810. urtearen inguruan, Eneko Arista Iruñeko lehen errege kristau gisa goretsia izan zen. Horrela, lurralde zabala lortuko luke Iruñetik Nafarroako eta Aragoiko Pirinioetako goi-ibarretaraino, Ebro haranetik pasatuz, Tafallatik Zaragozaraino.

## Erreferentziak

* ↑ Nagendra Kr Singh, International encyclopaedia of Islamic dynasties, Anmol Publications PVT. LTD., 2002
* ↑ (Katalanez) d'Abadal i de Vinyals, Ramon. (1986). El domini carolingi a Catalunya. Institut d'Estudis Catalans, 86-92 or. ISBN 84-7283-082-9..
* 1 2 Suárez Fernández 1976.
* ↑ (Gaztelaniaz) Suárez Fernández, Luis. Historia de España Antigua y media. Ediciones Rialp, 86-92 or. ISBN 978-84-321-1882-1..
* ↑ Cañada Juste, Alberto. (1980). «Los Banu Qasi (714 - 924)» Príncipe de Viana 41 (158-159): 6-8. ISSN 0032-8472..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cañada Juste, Alberto. (1977). El posible solar originario de los Banu Qasi. in: Homenaje a don José Mª Lacarra. Separata Zaragoza: Anubar, 33–38 or. OCLC .890628623.
* ↑ Martínez Díez, 22 orr. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Loyn, H.R. (1998). Diccionari Akal de Historia Medieval. Madril: Ediciones Akal, 319-320 or. ISBN 84-460-0841-6..

## Bibliografia

* (Frantsesez) Devic, Claude; Vaissette, Joseph. (1872). Histoire générale de Languedoc. Tolosa: Édouard Privat llibreter editor.
* (Gaztelaniaz) Lakarra de Miguel, José María. (1945). «Textos navarros del Códice de Roda» Estudios de Edad Media de la Corona de Aragón 1: 193–284. OCLC .694519776.
* (Gaztelaniaz) Martínez Díez, Gonzalo. (2007). Sancho III el Mayor Rey de Pamplona, Rex Ibericus. Madril: Marcial Pons Historia ISBN 978-84-96467-47-7..
* (Gaztelaniaz) Suárez Fernández, Luis. (1976). Historia de España Antigua y media. Ediciones Rialp, p.186-188 or. ISBN 978-84-321-1882-1..