# Margalloren gerra

    Artikulu hau 1893-1894ko gerrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marokoko Gerra».
Margalloren Gerra (gaztelaniaz: Guerra de Margallo) edo Rifeko Lehen Gerra Rifeko tribuek Espainiar Inperioa inperio kolonialaren aurka 1893 eta 1894 artean izandako borroka izan zen. Kasu honetan, gatazka ez zen Marokoko sultanerriaren aurka izan, 1859tik 1860ra Afrikako Gerra deiturikoan 34 urte lehenago gertatu zen bezala, baizik eta Melilla inguratzen zuten tribu edo kabilen aurka.
«Margalloren Gerra» izena garai hartan Melillako gobernadore zen Juan García-Margalloren abizenetik dator, zeinak, espainiarren eta indigenen arteko harreman tirabiratsuetan, inguruan bizi ziren tribuentzat pertsona santu baten hilobiaren ondoan gotorleku bat eraikitzen hasi zirenean urak gainezka egin baitzuen. Horrela, denbora gutxian, 6.000 gerlari inguruko talde bat mendietatik jaitsi zen Melilla hiria inguratu eta setiatzeko.

## Aurrekariak

1859ko Afrikako Gerraren ondoren, Espainiak nabarmen hedatu zituen bere lurraldeak Marokoko iparraldean, Ceuta eta Melilla hiriek inguruko lurren kontura beren udalerriei gehitu zieten hedadura barne. Faktore hori baliatu zuten bi hirietako defentsak handitzen saiatzeko, oso ahulak zirela uste baitzuten. Obren aurrekontua eta eraikuntza-abiadura handitu egin ziren, prentsak zenbait gertakari aireratu zituelako Afrikako iparraldean. Horien artean, Marokoko iparraldeko talde armatu batek sei merkatari espainiar harrapatu izana nabarmentzen da. Isla de Luzón gurutze-ontziak osatutako erreskate-taldeak seiak esklabo gisa saldu zituztela ondorioztatu zuen. Melilla hiriko defentsak indartzeko ahaleginak areagotu egin zituzten, bereziki Cabiza eta Dolossos lurmuturretan. Eraikin horietako bat kabiletako santu baten, Sidi Guariachen, hilobitik hurbil egin behar zen, eta horrek bertakoen gogoak sumindu zituen.

## Melillako setioa

Gerra 1893ko urriaren 3an hasi zen, hogeita hemeretzi kabiletatik zetozen eta Remington errifleekin armatutako 6.000 gerlari mendietatik jaitsi eta hiriaren kanpoaldean zeuden 400 soldadu ingururi eraso zietenean. Soldaduek egun osoan zehar borrokatu eta hogei hildako jasan zituzten, hiria defendatzeko prest zegoen eta hiritarrak harresien atzean babesten ziren bitartean. Defentsan laguntzeko milizia zibil bat antolatu bazuten ere, erasotzaileen eta defendatzaileen arteko desoreka handia hain handia zenez, azken hauek erretiratu egin behar izan zuten.
Armamentu astunik ez zutenez, erasotzaileek agerian eraso eta harresiak igoz hiria hartzen saiatu ziren. Hala ere, espainiarrek, berbereek ez bezala, bazuten armamentu astuna. Artilleriak, espainiar infanteek zeramatzaten Mauser Gewehr 93 fusil modernoekin batera, 160 baja inguru eragin zituen erasotzaileengan, atzera egitera behartuz. Egun horretan, lehen erasoa atzera bota ondoren, artilleria tribu matxinoak bonbardatzen hasi zen, baina tiro horietako batek meskitetako batean asmatu zuen hura eraitsiz. Gertakari horrek gerra santu bihurtuko luke matxinada.

#### Espainiar erantzuna

Espainian erreakzioa ez zen itxaron eta itsas-armada erne jarri zuten, Andaluziako armada mobilizatu eta Numancia fragata korazatua eta babestu gabeko bi gurutze-ontzi- Isla de Cuba eta Conde de Venadito- bidali zituzten. Gutxienez 3.000 soldadu portuetara eraman zituzten, ontziratzeko prest. Egun horretan espainiarrek 21 hildako eta 100 zauritu izan zituzten. Hurrengo egunean, urriaren 4, Numanciak tribu errebelde ugari bonbardatu zituen. Era berean, artilleria berria Melillaraino iritsi zen. Hainbeste soldadu garraiatzeko ontzirik ez zegoenez, Itsas Armadako ministroak Manuel de la Cámara almiranteari soldaduen garraioa antolatzea agindu zion.
Bestalde, artilleriak suntsitutako meskitaren albistea Maroko osora zabaldu zen, eta herrialde osoko jendea iristen hasi zen jihadarekin bat egiteko. Urriaren 5erako, Marokoko indarrek 20.000 infante inguru zituzten eta 5.000 zaldun.
Hurrengo asteetan lasaitasun tirabiratsua izan zen diplomaziak jarduten zuen bitartean. Hassan I.a Marokoko sultanak arrazoia eman zion Espainiari, eta gotorleku horiek eraikitzeko eskubidea aitortu zion. Hala ere, menpekoak baketzeko orduan tinkotasunik ez izateak sutan jartzen zuen Espainiako gobernua, egoera delikatu batean baitzegoen, bere armada eta ekonomia operazioen zama guztiarekin kargatzen ari zirela, sultanerriak statu quo ante bellumera itzultzeko ezer egiten ez zuen bitartean. Azkenik, sultanak Baxa-el-Arbiren agintean zegoen talde bat bidali zuen ordena berrezartzeko, baina kabiliarrek garaitu egin zituzten, sultanerriarekiko harremanak are gehiago okertuz.
Denbora guzti honetan eta hurrengo asteetan, borroka Camellos eta San Lorenzoko gotorlekuetan zentratu zen, riftarrek suntsitzea lortu zuten arte. Horregatik, Margallo gobernadoreak beste soldadu batzuk bidali zituen, Cabrerizas eta Rostro Gordoko gotorlekuetan lubaki berriak egiteko, hiriko artilleriaren babespean zeudenez gero defendagarriagoak zirenak.
Urriaren 22an, Conde de Venadito gurutze-ontzia Río de Orotik sartu zen, 31 salba bota zituen riftarren lubakietara eta Melillako portura itzuli zen inolako kalterik jasan gabe. Urriaren 27an, 5000 berberek Sidi Guariach muinoa eraso eta hartu zuten, nahiz eta Conde de Venaditoren kanoien eta hiriko baterien laguntza izan, Margallo gobernadorea eta Ortega jenerala gotorlekuak utzi eta hirian babestera behartuz.

### Margallo jeneralaren irteera

Hurrengo egunean, urriak 28, Margallo jeneralak kontraeraso bat antolatu zuen Cabrerizas eta Rostro Gordoko gotorlekuak berreskuratzeko. 2.000 soldaduren agindupean, bertan lubakietan babestuta zeuden 3.000 riftarrei aurre egin zien, eta laster beste 6.000 soldadu elkartu zitzaizkien. Errefortzu berri horrekin, espainiarrak saihetsetik erasotzen saiatu ziren. Margallok oker interpretatu zuen hori, riftarren erdigunea izuak jota sakabanatzen ari zelakoan, eta, ondorioz, riftar lubakien kontra kargatzeko agindu zuen, hildako asko eragin zuena. Une horretan, badirudi egoeraren errealitateaz jabetu zela eta erretiroa aztertzen hasi zela, baina minutu batzuk geroago buruan tiro bat eman zioten. Egoera latz horren aurrean, Ortega jeneralak atzerapausoan egindako ekintzek ez zuten ezertarako balio izan espainiar barreiatzea saihesteko, denbora gutxian espainiar tropak hirirantz desordenan ihes egiten hasi baitziren. Ekintza horretan, Miguel Primo de Rivera izeneko teniente gazte eta garai hartan ezezagun bat nabarmendu zen. Gerora, horrek San Fernandoren Gurutze Ohoratua eta kapitain izateko promozioa saritzeko aukera izango zuen. Espainiar txosten ofizialaren arabera, ekintza horren hildakoak 70 izan ziren, gobernadorea bera barne, eta 122 zauritu; hala ere, hainbat iturriren arabera, benetako eroriak askoz ere handiagoak izan ziren.
Porrotaren albisteek gobernua konbentzitu zuten egun horretan bertan beste hiru zaldizko errejimendu eta infanteriako lau batailoi gehiago bidaltzeko. Hala, urriaren 29an beste eraso bat egiten saiatu ziren, Ortega jeneralaren agindupean, 3.000 soldadurekin. Helburua lortu zuten eta Cabrerizaseko lubakietatik bota zituzten riftarrrak. Azken ekintza horrek arrakasta partziala izan duen arren, ez da hirirako hesia haustea lortzen.

### Berdinketa

Horrela, azaroa berdinketan hasi eta jarraitu zuen. Hondartzak riftarren eskuetan zeudela, zaldiak, tropak eta hornigaiak lehorreratzea lan oso konplexua bihurtu zen. Bestalde, riftarrak lubakiak zabaltzen hasi ziren eta gotorlekuak eraiki zituzten, gotorlekuekiko harremanak moztuz. Haiek hornitzeko modu bakarra gaueko irteerak ziren.
Espainiarrek etsaiaren bilaketa- eta suntsipen-unitateak sortu zituzten, konbiktuek osatuak eta ofizialek agindutakoak. Unitate horien funtzioa, gauez, riftar patruilak segatzea zen. Haren ankerkeriak atzerriko prentsaren irudimena piztu zuen, eta, aldi berean, riftarrak izutu zituen.
Azaroa amaitzean, espainiarrek 12 ofizial eta 100 soldadu galdu zituzten, eta riftarrek 500 hildako baino gehiago izan zituzten, gehienak bonbardaketetan hildakoak.

### Bakea

Alfonso XII eta Isla de Luzón gurutze-ontziak iritsi zirenean, Espainiak riftar posizioak bere itsas indar guztiarekin erasotzen hasi zen, kostaldetik atsedenik gabe bonbardaketa gogor bat eginez. Bonbardaketa hain handia izan zen, non azaroaren 6an riftarrek ordezkaritza bat bidali zuten bake-negoziazioei ekiteko proposamen batekin. Espainiarrek riftarrak amore emateko prest ez zeudela egiaztatu zutenean, bonbardaketa berriz hasi zen gauez gau, historian lehen aldiz helburuak aurkitzeko islagailu elektrikoak erabiliz.
Espainian, orain arte pilatutako makineria militarra esnatzen hasi zen, eta Macías jeneralak, Margalloren ondorengoak, nahikoa tropa jaso zituen egoeraren kontrola berreskuratzeko eta Melillako defentsak berreraikitzeko. Horrela, azaroaren 27an, Arsenio Martínez-Campos jenerala Melillara 7.000 soldadu baino gehiagoren agindupean iritsi zen, jada bi armada-gorputz osatzeko nahikoak zirenak. 1894ko apirilean, Martínez-Campos Marokoko enbaxadorearekin bildu zen sultanarekin zuzenean bakea negoziatzeko.

## Ondorioak

Europako potentziek urrunetik baina arreta handiz ikusi zituzten Marokon gertatzen ari zirenak. Frantziak aliatu bat bilatzen zuen eskualdean bere planak egiteko, eta Espainia animatu zuen bere lurraldea Marokon hedatzera. Madrilek, ordea, interes gutxi zuen Afrikan inperio bat sortzeko, eta kontu handiz jokatu zuen Britainiar Inperioarekin tirabirarik ez sortzeko (Gibraltarko itsasartetik espainiar lurralde-hedadura alarmaz ikusten baitzuen), baina sultana amore emateko prest zegoen lurraldeak baino ez zituen eskatu. Honek ez zituen frantziarren nahiak zapuztu eta, ondoren, Algecirasko Konferentziak (1906) eta 1912ko Fezko Itunak, Maroko bitan banatu zuten: zati bat Espainiarentzat eta bestea Frantziarentzat.
Halaber, gerra txiki horren ondorioz, Melillari Guardia Zibilaren gorputza eman zioten. Eroritakoak Melillako Sortzez Garbiaren Udal Hilerriko Margallo Panteoian daude lurperatuta.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Showalter, Dennis. (2013). Imperial Wars 1815–1914. Amber Books, 1887 or. ISBN 978-1-78274-125-1..
* ↑ (Ingelesez) Alvarez, José E.. (2012). The Encyclopedia of War, 5 Volume Set. John Wiley & Sons, 1820 or. ISBN 978-1-4051-9037-4..
* ↑ (Ingelesez) Thomas, Steven. (2002-06-30). Timeline for the First Rif War 1893-94. .
* ↑ Historia de la fortificación del fuerte de Cabrerizas Altas
* ↑ (Gaztelaniaz) Ramos Oliver, Francisco. (2013ko uztaila). Las Guerras de Marruecos. UNED.

## Bibliografia

* (Gaztelaniaz) Saro Gandarillas, Francisco. «Episodios de la guerra de Margallo. El caso Farreny» El periódico melillense.
* (Gaztelaniaz) Ministerio de Defensa de España. Regimiento de Artillería de Campaña nº 32. Historial: siglo XIX. .
* (Gaztelaniaz) Gobierno de España. Ejército de Tierra. Regimiento de Artillería Mixto nº 32. Historial. .
* (Ingelesez) «Timeline for the First Rif War 1893-94» Steven's Balagan.