OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Calvià

Calvià (bertoko katalanez kəlviˈa ahoskatua) Mallorcako udalerria da, Serra de Tramuntana eskualdean kokatua. 2008an 50.777 biztanle zituen.

## Herriak eta auzoak

| Settlement | Population | Coordinates |
| Calvià Vila | 2434 | 39°33′50.33″N 2°30′16.31″E﻿ / ﻿39.5639806°N 2.5045306°E﻿ / 39.5639806; 2.5045306 |
| Es Capdellà | 1012 | 39°34′44.19″N 2°28′10.37″E﻿ / ﻿39.5789417°N 2.4695472°E﻿ / 39.5789417; 2.4695472 |
| Peguera | 3988 | 39°32′15.47″N 2°27′1.69″E﻿ / ﻿39.5376306°N 2.4504694°E﻿ / 39.5376306; 2.4504694 |
| Santa Ponça | 10736 | 39°31′0.56″N 2°28′52.30″E﻿ / ﻿39.5168222°N 2.4811944°E﻿ / 39.5168222; 2.4811944 |
| Galatzó | 1598 | 39°31′25.42″N 2°29′53.09″E﻿ / ﻿39.5237278°N 2.4980806°E﻿ / 39.5237278; 2.4980806 |
| El Toro | 2321 | 39°29′20.73″N 2°28′51.29″E﻿ / ﻿39.4890917°N 2.4809139°E﻿ / 39.4890917; 2.4809139 |
| Portals Vells | 32 | 39°29′44.57″N 2°28′19.36″E﻿ / ﻿39.4957139°N 2.4720444°E﻿ / 39.4957139; 2.4720444 |
| Son Ferrer | 5666 | 39°29′41.24″N 2°30′7.24″E﻿ / ﻿39.4947889°N 2.5020111°E﻿ / 39.4947889; 2.5020111 |
| La Porrassa | 128 | 39°30′2.21″N 2°30′59.32″E﻿ / ﻿39.5006139°N 2.5164778°E﻿ / 39.5006139; 2.5164778 |
| Sol de Mallorca | 589 | 39°28′55.10″N 2°31′36.50″E﻿ / ﻿39.4819722°N 2.5268056°E﻿ / 39.4819722; 2.5268056 |
| Magaluf | 3981 | 39°30′29.97″N 2°32′6.33″E﻿ / ﻿39.5083250°N 2.5350917°E﻿ / 39.5083250; 2.5350917 |
| Palmanova | 6906 | 39°31′14.03″N 2°32′10.34″E﻿ / ﻿39.5205639°N 2.5362056°E﻿ / 39.5205639; 2.5362056 |
| Portals Nous | 2650 | 39°31′59.68″N 2°34′12.08″E﻿ / ﻿39.5332444°N 2.5700222°E﻿ / 39.5332444; 2.5700222 |
| Castell de Bendinat | 521 | 39°32′0″N 2°32′10.08″E﻿ / ﻿39.53333°N 2.5361333°E﻿ / 39.53333; 2.5361333 |
| Cas Català Ses Illetes | 3533 | 39°32′27.04″N 2°35′36.18″E﻿ / ﻿39.5408444°N 2.5933833°E﻿ / 39.5408444; 2.5933833 |
| Costa de la Calma | 1623 | 39°31′30.79″N 2°28′30.12″E﻿ / ﻿39.5252194°N 2.4750333°E﻿ / 39.5252194; 2.4750333 |
| Costa de Blanes | 2094 | 39°32′24.41″N 2°33′41.12″E﻿ / ﻿39.5401139°N 2.5614222°E﻿ / 39.5401139; 2.5614222 |

## Klima

Datu klimatikoak (Son Sant Joan aireportua) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 15.1 | 15.5 | 17.1 | 19.2 | 23.3 | 27.4 | 30.8 | 31.0 | 27.7 | 23.2 | 18.8 | 16.1 | 22.1 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | 3.5 | 3.8 | 4.5 | 6.5 | 10.5 | 14.6 | 17.3 | 18.2 | 15.9 | 12.2 | 7.6 | 5.2 | 9.9 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 36 | 32 | 28 | 34 | 27 | 16 | 7 | 16 | 48 | 68 | 48 | 46 | 410 |
| Iturria: AEMET ||||||||||||||

## Hiri senidetuak

* Kalithea (Grezia)
* Mar del Plata (Argentina)

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 (Gaztelaniaz) Instituto Nacional de Estadística. (2009). Calvià, nomenclator, relación de unidades poblacionales. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Agencia estatal de meteorología (AEMET) España. Valores Climatológicos Normales. Palma de Mallorca / Aeropuerto. .

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Calviàko Udala
* Datuak: Q491786
* Multimedia: Calvià / Q491786
# Camas

Camas Sevillako udalerria da, Comarca de Sevilla eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 26.015 biztanle zituen.

## Klima

Datu klimatikoak (Camas) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 10 | 11 | 13 | 16 | 19 | 23 | 26 | 26 | 24 | 19 | 14 | 11 | 17 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 69 | 63 | 65 | 52 | 36 | 15 | 1 | 4 | 18 | 58 | 78 | 77 | 535 |
| Iturria: Weatherbase ||||||||||||||

## Ikus, gainera

* Sevillako udalerrien zerrenda

## Erreferentziak

* ↑ Camas, Andalucia Travel Weather Averages. Weatherbase (Noiz kontsultatua: 2013-06-29).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q752127
* Multimedia: Camas / Q752127
# Luminița Gheorghiu

Luminița Gheorghiu (Bukarest, 1949ko irailaren 1 - ibidem, 2021eko uztailaren 4a) errumaniar aktore eta telebista aurkezlea izan zen, Berlinaleko Urrezko Hartza irabazitakoa.

## Filmografia

* Stejar, extremă urgență (1973)
* Înainte de tăcere (1978)
* Labirintul (1980)
* Semnul șarpelui (1981)
* Secvențe (1982)
* Fapt divers (1984)
* Clipa de răgaz (1986)
* Moromeții (1987)
* Marea sfidare (1989)
* Campioana (1990)
* Drumul câinilor (1991)
* Rămânerea (1992)
* Trahir (1993) - Silvia
* Privește înainte cu mânie (1993)
* Stare de fapt (1995)
* Prea târziu (1996)
* Train de vie (1998)
* Code inconnu: Recit incomplet de divers voyages (2000)
* Marfa și banii (2001)
* Detectiv fără voie (2001)
* Conserve de familie (2001)
* Maria (2003)
* Le temps du loup (2003)
* Sex Traffic (2004)
* Moartea domnului Lăzărescu (2005)
* București - Berlin (2005)
* Lombarzilor 8 (2006)
* A fost sau n-a fost? (2006)
* Interior. Scară de bloc (2007)
* 4 luni, 3 săptămâni și 2 zile (2007)
* The Yellow Smiley Face (2008)
* Nunta mută (2008)
* Francesca (2009)
* Fotografia (2010)
* Despărțire (2010)
* Aurora (2010)
* După dealuri (2012)
* Brave (2012) - (errumanierazko ahotsa)
* The Matriarch (2013)
* Poziția copilului (2013)
* Sunt o babă comunistă (2013)
* Cuscrii (2014)
* Aferim! (2015)
* Deschide ochii (2015)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4116979
* Multimedia: Luminița Gheorghiu / Q4116979
# L

L edo ele euskal alfabetoko hamabigarren hizkia da. L (larriz) eta l (xehez) idazten da.
Ele hizkia larriak 50 zenbakiaren balioa du erromatar zenbakeran. Ele hizkia xehea, berriz, litroaren sinbolotzat erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9927
* Multimedia: L / Q9927
# Canigóko San Martin abadia

Canigóko San Martin abadia (katalanez: abadia de Sant Martí del Canigó), San Martin Tourskoaren omenez sagaratua, Castell de Vernet hiribildu txikiaren goialdean dago, Conflent eskualdean, Canigó mendiguneko 1055 metroko altueran dagoen tontor arrokatsu baten atzean.

## Historia

Gainjarritako elizen ekialdeko zatia lanen lehen sailaren emaitza izango zen (1009an Oliba abadeak, Wifredo II.a Cerdanyakoaren anaiak eta Sant Miquel de Cuixà eta Santa Maria Ripollgo beneditar monasterioetako abadeak sagaratu zituen), mendebaldeko zatia geroago eraikiko zen bitartean (1014an edo 1026an sagaratua; dokumentuak ez datoz bat). Horrek azalduko luke goiko elizaren planoa bi zatitan zatitzea. Wifredo II.a Cerdanyakoa abadiaren sortzailea izan zen, eta bertan lurperatu bazuten ere, gaur egun haitzean zulatutako hilobia baino ez da kontserbatzen. Cerdanyako kondeen dohaintzek berehala bultzatu zuten abadiaren hazkundea, eta eskualdeko monasterio nagusietako bat bihurtu zen, Sant Miquel de Cuixà eta Arlesko monasterioekin lehian. 1009an sagaratu zuten eliza. Klaustroko kapitelak XII. eta XIII. mendekoak dira. 1483an, lurrikara batek monasterioa suntsitu zuen.
1902tik 1932ra Carsalade du Pont monsinoreak, Perpinyàko gotzainak, eskualdeko hondakin eta elementu guztiak bildu zituen eta abadia berreraikitzen hasi zen. 1952tik 1983ra, Bernat de Chabannesek zaharberritzea amaitu eta haren bizitza espirituala berrezarri zuen.
1987ra arte Bernat de Chabannes beneditarra bizi zen monasterioan, monasterioa mantentzen zuten boluntarioekin batera. Urte horretan, Perpinyàko gotzainak monasterioa erlijio-komunitate katoliko bati eman zion, garai hartan "Judako Lehoiaren eta arkume moldegabearen komunitatea" deitutakoari. Komunitate horrek, ondoren, bere izena "dohatsutasunetara" aldatu zuen, eta, horrela, Sant Miquel de Cuixàn gertatu zen bezala, bertako beneditarren komunitate bat berriro ikusteko bere zaharberritzailearen nahiari kontra egin zion.

## Erreferentziak

* ↑ Sant Martí del Canigó en els ortofotomapes de l'IGN.
* ↑ (Frantsesez) Abbaye Saint-Martin-du-Canigou, mille ans de spiritualité, dossier de Martin Endavant. Feu et Lumière, N° 283, mai 2009, pp. 16 à 25.
* ↑ (Frantsesez) Le retour de Saint Gaudérique, Laurent Estève eta Emmanuel Layani. Terres Catalanes, N°55, mars-mai 2009, pp.78 à 85.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q287751
* Multimedia: Abbaye Saint-Martin du Canigou / Q287751
# Lysurus gardneri

Lysurus gardneri Phallaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Colus gardneri, Desmaturus gardneri, Pharus gardneri.

## Deskribapena

Karpoforoa: Hasieran esfera zuri baten formakoa da, geroago peridioaren urraduraz irekia, bolba eratuz bertatik oin zilindriko barnehuts bat ateratzen da, gorantz luzatzen dena eta 5 eta 8 beso terminal dituena, koroa forman, puntadunak, gainazala zeharkako zimurren bidez biziki zakartua, 2 eta 3 cm-ko luzerakoa. Oina zuria da, horixka goialdean, eta besoak laranja-arrosa kolorekoak dira. Besoetan dagoen gleba oliba antzeko-beltza da. Gizakiaren obratze usain bereizgarria eta oso nabarmena dario.

## Jangarritasuna

Ezin da jan bere usainagatik.

### Nahasketa arriskua

Italian behin bakarrik aurkitutako onddo arraroa. Azken aldian beste aurkikuntza batzuen berri ere izan da.

## Sasoia eta lekua

Larreetan edo landatutako lekuetan. Oso arraroa, Italian behin bakarrik behatu da Trentotik gertu.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Kongoko Errepublika Demokratikoa, India, Himalaiako eremua, Malaysia, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 645 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Lysurus gardneri: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10571752
# Volkswagen Sharan

Volkswagen Sharan, Volkswagen alemaniar markaren automobil modelo bat da. D segmentuko ibilgailu bat da.
1995-2022 artean ekoitzi zen.
# 1574
## Jaiotzak

* Maiatzaren 6a – Inozentzio X.a, Aita Santua (h. 1655).
* Maiatzaren 30a – Giulio Cesare Procaccini, italiar margolaria (h. 1625).
* Abenduaren 12a – Ana Danimarkakoa, Eskoziako, Ingalaterrako eta Irlandako erregina ezkontidea (h. 1619).

## Heriotzak

* Apirilaren 17a – Joachim Camerarius, Alemaniako humanista (j. 1500).
* Apirilaren 21a – Cosimo I.a Medici, Toskanako Duke Handia (j. 1519).
* Maiatzaren 30a – Karlos IX.a Frantziakoa, Frantziako erregea (j. 1550).
* Ekainaren 8a – Sanada Yukitaka, japoniar daimyōa (j. c. 1512).
* Ekainaren 26a – Gabriel I.a Montgomerykoa, Henrike II.aren guardiaren kapitaina, torneo baten nahi gabe erregea hil zuena (j. 1530).
* Ekainaren 27a – Giorgio Vasari, italiar margolari eta arkitektoa (j. 1511).
* Urriaren 1a – Maarten van Heemskerck, herbeheretar margolaria (j. 1498).
* Abenduaren 10a – Ascanio Condivi, italiar margolari eta idazlea (j. 1525).
* Abendua – Selim II.a, Otomandar Inperioko sultana (j. 1524).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6680
* Multimedia: 1574 / Q6680
# 1625
## Jaiotzak

* Maiatzaren 15a – Carlo Maratta, italiar margolaria (h. 1713).
* Ekainaren 8a – Giovanni Domenico Cassini, astronomo eta ingeniari italiarra (h. 1712).
* Irailaren 24a – Johan de Witt, Herbehereetako politikaria (h. 1672).
* Azaroaren 20an bataiatua – Paulus Potter, herbeheretar margolaria (h. 1654).
* Domingo Bernaola, Bizkaitar itsasgizona, Done Jakueren ordenako zalduna (h. 1685).
* Jacinto Antonio Etxeberri, gipuzkoar zientzialaria eta militarra (h. 1673).
* Justino de Neve y Yébenes, Sevillako Katedraleko kanonigoa (h. 1685).

## Heriotzak

* Urtarrilaren 13a – Jan Brueghel Zaharra, flandestar margolaria (j. 1568).
* Martxoaren 26a – Giambattista Marino, italiar olerkari barrokoa (j. 1569).
* Martxoaren 27a – Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoa, Eskoziako erregea eta Ingalaterra eta Irlandako erregea (j. 1556).
* Apirilaren 23a – Maurizio Nassaukoa, Herbehereetako iparraldeko estatuburua (j. 1567).
* Maiatzaren 17a – Francisco Gómez de Sandoval y Rojas, Lermako lehen dukea, espainiar politikaria eta estatu gizona.
* Ekainaren 5a – Orlando Gibbons, ingeles musikaria (j. 1583).
* Abuztuaren 14a – Hans Rottenhammer, alemaniar margolaria (j. 1564).
* Abuztuaren 30a – Ana Prusiakoa, Prusiako dukesa (j. 1576).
* Azaroaren 14a – Giulio Cesare Procaccini, italiar margolaria (j. 1574).
* Azaroaren 16a – Sofonisba Anguissola, Pizkunde garaiko Italiako margolaria.
* John Fletcher, antzerkigile ingelesa (j. 1597).
* Willem Schouten, herbeheretar nabigaria.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6826
* Multimedia: 1625 / Q6826
# Pachacamac

Pachacamac Peruko erdialdeko udalerria da, Limako departamenduan eta probintzian dagoena. Nekazaritza, abeltzaintza eta marmol-harrobiak dira ekonomia-jarduera nagusiak. Limatik hego-ekialdera dago, 32 km-ra. Arkeologia-aztarnategi bat dagoelako da ezaguna herria.

## Arkeologia

Aztarnategiko gune aipagarriena Pachacamac jainkoaren tenplua da, piramide-itxura duena. Inken eta inken aurreko aldietan garrantzi handiko erromes-gunea izan zen. Pizarrok, hiri hartan aberastasun eta altxor handiak zirela entzunda, Fernando anaia bidali zuen, hango urreak harrapatzera; hark jainkoaren urrezko irudia suntsitu zuen, baina ez zuen aurkitu altxorra.
Eraikin aipagarrienak: Eguzkiaren tenplua, Ilargiaren tenplua, Pachacamacen tenplua (suntsitua), Urpi Huachacen tenplua, eta Erromesen plaza.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q430563
* Multimedia: Pachacamac / Q430563
# Aire-konpresore

Aire-konpresorea gailu pneumatiko bat da, energia (motor elektriko bat, diesel edo gasolina motor bat eta abar erabiliz) aire presurizatuan biltegiratutako energia potentzial (hau da, aire konprimituan) bihurtzen duena. Metodo bat baino gehiago erabiliz, aire-konpresore batek gero eta aire gehiago indartzen du biltegiratze-tanga baten barruan, presioa handituz. Tankearen presioa diseinatutako goiko mugara iristen denean, aire-konpresorea itzali egiten da. Aire konprimitua, beraz, tankean mantentzen da erabiltzen den arte. Aire konprimatuan dagoen energia hainbat aplikaziotarako erabil daiteke, airearen energia zinetikoa askatuz eta tankea despresurizatuz doan heinean erabiliz. Tankearen presioa beheko mugara iristen denean, aire-konpresorea berriro pizten da eta tankea berriro ikusten du. Aire-konpresore bat ponpa batetik bereizi behar da, edozein gas/airerekin funtzionatzen duelako; ponpek, berriz, likido batekin funtzionatzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Automobilen Mantentzea Hiztegia] [2012], [Zurgintza Hiztegia] [2021], [Nautika Hiztegia ] [2021] eta [Arkitektura hiztegia] [2024]
* ↑ (Ingelesez) «How Do Air Compressors Work?» Popular Mechanics 2015-03-18.
# Limako Hirigune Historikoa

Limako Hirigune Historikoa Lima hiriko erdigunea zaharra da. Lima eta Rímac barrutiek osatzen dute. Gutxi gorabehera 277.99 hektarea ditu. Francisco Pizarro konkistatzaile espainiarrak sortu zuen, 1535eko urtarrilean. Peruko Erregeorderriaren hiriburua eta espainiarrek Hego Amerikan izan zuten hiri handiena izan zen. Lurrikarek kalte handiak jasan zituzten arren, monumentu arkitektoniko ugari gorde ditu. 1988an, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Berreskuratzeko lanak

Limako hirigune historikoan erregimen berezia sortuko duen lege bat onartu du Peruko Gobernuak, Unescok Gizateriaren ondare gisa katalogatuko hiria babesteko eta garapen ekonomiko eta iraunkorra sustatzeko. El Peruano egunkari ofizialean argitaratutako arauaren arabera, erabakiaren helburua da «Limako hirigune historikoaren bizigarritasun-baldintzak hobetzea, zentro bizi bat sustatzeko, egoera txarrean dauden etxebizitzen prekarietatea lehengoratzea sustatuz eta Hirigune Historikoan etxebizitza-defizita murriztuz, kultura-ondarearekin harmonian». Arauan deskribatutako beste puntu bat Rimac ibaiari «hiriaren ardatz egituratzaile gisa duen protagonismoa» itzultzeko asmoa da, haren paisaia hidrikoa, hirikoa eta historikoa birjartzeko eta metropoliko korridore ekologiko gisa duen figurari balioa emateko. Eta, alde horretatik, erdiguneko kaleetan eta inguruko muinoetan berdeguneak hobetu, lehengoratu eta bultzatu nahi ditu.

## Monumentu nagusiak

* Limako Artzapezpikuaren jauregia
* Arte Italiarraren museoa
* Aliaga etxea
* Epaile etxea
* Pilate etxea
* Pedro Mariano de Goyeneche y Barredaren etxea
* Riva-Aguero etxea
* Limako katedrala
* Arrosarioren basilika eta Santo Domingo komentua
* San Agustin eliza
* San Frantzisko Asiskoaren basilika eta monasterioa
* Mesedeetako eliza
* Nazarenas santutegia
* San Pedroren basilika eta komentua
* Gobernu Jauregia
* Torre-Tagleren jauregia
* Université nationale majeure de San Marcos
* Limako Plaza Nagusia
* San Martin plaza
* Maiatzaren 2ko plaza

## Iruditegia

* Limako katedrala kanpotik.
* Gobernu-jauregia.
* Torre-Tagleren jauregia.
* Epaile etxea.
* Plaza nagusia.
* Osambela etxea.
* Rimac ibaiaren gaineko harrizko zubia.

## Erreferentziak

* ↑ https://patrimoniomundial.cultura.pe/sitiosdelpatrimoniomundial/centro-histórico-de-lima
* ↑ https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/bidaiari/20240122/limako-hirigune-historikoa-babesteko0-eta-garatzeko-legea-onartu-du-peruk

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Limako planoa monumentu nagusiekin.
* (Gaztelaniaz):Limako Hirigune Historikoari buruzko bideoa Youtuben.
* (Gaztelaniaz):Limako Hirigune Historikoa berreskuratzeari buruzko bideoa Youtuben.
* Datuak: Q3320442
* Multimedia: Historic Centre of Lima / Q3320442
# Diesel-motor

Diesel-motorra aldizkako barne-errekuntza duen motor termikoa da; barne-errekuntza hori erregaiaren tenperaturarengatik sortzen da eta tenperatura altu horiek zilindroko barne-airearen konpresioaren ondorioz gertatzen dira, dieselaren zikloaren arabera. Gasolina-motorretik desberdintzen da. Zumaian muntatu zen Espainiako lehen diesel motorra (XX. mende lehen herenean), Zumaiako Udalaren webgunearen arabera.

## Osaketa

Lau aldiko diesel motorra gasolina motor baten pieza berdinez osatuta dago. Hona hemen horietako batzuk:
* uztaiak
* motorraren blokea
* kulata
* birabarkia
* bolantea
* pistoia
* espeka-ardatz
* balbulak
* karterra
Hurrengo elementuetatik ,berriz, gehienak gasolinako motorretan aurkitzen badira ere (aurreberoketa-bujiak eta toberak izan ezik) , diseinu eta prestakuntza ezberdinak izaten dituzte:
* injekzio ponpa
* duktoak
* injektoreak
* transferentzia-ponpa
* toberak
* aurreberoketa-bujiak

## Funtzionamendu-printzipioak

Diesel motorra erregaiaren ignizioaren (piztearen) bidez jartzen da funtzionamenduan, erregaia, lainoztatua eta presioa altuan dagoena, kamerara (aurrekamerara, zeharkako injekzioaren kasuan) injektatzen denean. Konbustio-kamera horrek auto-konbustiokoa baino tenperatura altuagoa duen airea dauka barnean; hau da, ez dago txinparta beharrik gasolina motorretan bezala. Honi, autoinflamazioa deitzen zaio.
Konbustioa hasten duen tenperatura, motorrak bigarren aldian eragiten duen presio igotzearen ondorioa da, hau da, konpresioa. Erregaia presio handian dagoenean, konbustio-ganberaren goiko partean injektatzen da, injektoreak dituen zulotxo txiki batzuetan non, presio eta tenperatura altuko (700 eta 900 °C artean) airearekin nahastu eta atomizatzen den. Horren ondorioz, nahasketa oso azkar sutzen da. Konbustio honek bertako gasa zabaltzen du, pistoia beherantz bultzatuz.
Hedapen hau, gasolina motorrean ez bezala, adiabatikoa da, hots, mugimendu zuzen bat bultzatuz eragiten du pistoiaren ibilbidean zehar. Bielak mugimendu hau birabarkira transmititzen du, eta honela birabarkia biratu da eta pistoiaren ibilbide zuzena errotazio-mugimendu bihurtzen da.
Autoinflamazioa gertatzeko, beharrezkoa da gasolioaren sutze-tenperaturara iristea. Hotzean, beharrezkoa da gasolioa aurretik berotzea edo erregai pisutsuagoak erabiltzea gasolinazko motorretan, petrolio-destilazioaren frakzioa erabiltzen da 220 °C eta 350 °C artean; honi gasolio deitzen zaio.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Automobilen Mantentzea Hiztegia] [2014]
* ↑ «Historia — Turismoa Zumaia» zumaia.eus (Noiz kontsultatua: 2020-06-15).
# Errekuntza-ganbera

Errekuntza-ganbera, errausketan, erregaiaren edo erregaitzat erabilitako hondakinen errekuntza-erreakzioa gertatzen den espazio itxia da.
Aplikazio nagusiak hauek dira:
* Barne-errekuntzako motor alternatiboak
* Wankel motorra
* Gas-turbinak, adibidez, erreakzio-motorra
* Suziri motorra
Otto zikloko motor alternatibo batean (gasolina), errekuntza-ganbera pistoiaren goiko aldearen eta zilindroen kulataren edo estalkiaren arteko gerakina da, pistoia goiko itopuntuan dagoenean. Zuzeneko injekzioko Diesel ziklo batean (oil gasa), errekuntza-ganbera nagusia pistoiaren buruan mekanizatuta dago. Zeharkako injekziokoetan, errekuntza-aurreganbera bat edo turbulentzia-ganbera bat dago.
Bolumen maximoaren eta minimoaren arteko erlazioari konpresio-erlazioa esaten zaio. Sinplifikatzeko, Otto zikloko motorretan horrela deitzen zaio kulatako espazioaren bolumenari.
Hainbat errekuntza-ganbera mota daude, adibidez, lau aldiko zikloa edo bi aldiko motorra den, edo diesel edo gasolina den.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Ingurumena Hiztegi Entziklopedikoa] [2009]
* ↑ Giacosa, Dante. Motores Endotérmicos. Hoepli.
# Luis Coloma

Luis Coloma Roldán (Jerez de la Frontera, 1851ko urtarrilaren 9 - Madril, 1915ko ekainaren 10), Aita Coloma bezala ezaguna, Jesusen Lagundiaren partaidea, Espainiako idazlea eta kazetaria izan zen. Nahiz eta berak ez sortu, Perez Sagutxoaren kondaira zabaldu zuen. Idazle tradizionala eta katolikoa izan zen, errealismo barruan sailkatua. Euskal Herriarekin nolabaiteko lotura izan zuen, Altzolako bainuetxearen bezeroa izanik.

## Obra

Batez ere Pequeñeces (1890-1891) liburuari esker ospetsua izan bazen, beste lan asko argitaratu zuen:
* Obra completa (Obra osoa), Madril: Editorial Razón y Fe, 1942, 19 liburuki.: 2 eleberri, 41 narrazio labur, 6 biografia historikoak, diskurtso akademiko bat eta erlijioari buruzko bi liburu.
* Solaces de un estudiante (Cuadro de costumbres españolas) (1871), Cecilia Böhl de Faberren hitzaurrea.
* Colección de lecturas recreativas (1884, 1885, 1886), 1902.
* Del natural (Copias varias) (Bilbo: El Mensajero del Corazón de Jesús, 1888)
* Pequeñeces (1890-1891), "El Mensajero del Corazón de Jesús"
* Cuentos para niños (1890), "El Mensajero del Corazón de Jesús"
* Juan Miseria. Cuadro de costumbres populares (Madril, Adolfo Ruiz de Castroviejoren inprimategi katolikoa, 1893)
* Retratos de antaño (Cuadros biográficos del siglo XVIII) (1893)
* Boy (1895-1896)
* La reina mártir (1898), Maria I.a Eskoziakoaren biografia.
* Jeromín (1902), Joan Austriakoari buruzko eleberri elkarriketatua.
* El marqués de Mora (1903), biografia.
* Recuerdos de Fernán Caballero (1910)
* Fray Francisco (1911), Francisco Jiménez de Cisneros kardenalaren biografia.

## Erreferentziak

* ↑ http://hiztegia.jakinbai.eus/term/es/adivinanza

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Egilea Miguel de Cervantes Liburutegi Birtualean.
* (Gaztelaniaz):Luis Colomaren liburuak. Espainiako Liburutegi Nazioanal.
* Datuak: Q4228309
* Multimedia: Luis Coloma / Q4228309