OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Acebedo (Gaubea)

Acebedo Arabako herria da, Gaubea udalerrikoa.

## Izena eta historia

Izena gaztelerazko acebo ("gorostia") hitzetik datoriko, garai batean gorosti ugari baitzen inguruan. Herria 822ko agiri batean azaltzen da aurrenekoz Azebeta izenarekin. 1065an Acebeto, 1156an Azevedo, 1175ean Acevedo, Alcevedo eta Acebedo, 1200ean Azebedo eta 1351n Açevedo.
XIX mendetik aurrera 40-50 biztanle inguru izan zituen baina 1950 eta 1970 artean herria ia hustu egin zen, 1988ko erroldan 3 biztanle izateraino.

## Geografia

Herria 800 metro inguruko mendiek inguratzen dute, punturik garaiena Peña Lisa da (952m). Herria mendien arteko sakan irregular batean dago, itsas mailatik 700 metrotako garaieran.

## Demografia

* Acebedoko biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* San Joan Ebangelistaren eliza

## Erreferentziak

* ↑ Acebedo Euskaltzaindiaren Euskal Onomastikaren Datutegian
* ↑ «Acebedo - Ayuntamiento de Valdegovía - Gaubeako Udala» www.valdegovia.eus (Noiz kontsultatua: 2020-09-05).

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2822943
* Multimedia: Acebedo, Valdegovía-Gaubea / Q2822943
# Astúlez

Astúlez Arabako mendebaldeko herri bat da, Gaubea udalerrikoa.

## Izena

Euskaltzaindiak adierazitako euskal izena Astúlez da; hala ere, izen ofiziala Estuliz du euskaraz, eta Astúlez gaztelaniaz.

## Geografia

Mendiz inguraturik dago herria, ekialdetik izan ezik, bertatik Astulezko erreka ateratzen da Tumecillo ibairantz. Mendiek 1000 metrotako altuera ere gainditzen dute baina gazteluaren hondarrak dituenak 786 metrotako garaiera du. Hariztiek, artadiek eta pagadiek estaltzen dituzte maldak.

## Demografia

* Astúlezko biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* Astúlezko gaztelua: Erdi Aroan eraiki zen Gaubea harana bera eta Tumecillo eta Omecillo ibaien ertzetako gatz-ibilbideak babesteko helburuaz. Sarmiento familiarena zen XIV. mendean, gaur egun hondarrak baino ez dira gelditzen.
* Donemiliaga eliza: Arabako eliza zaharrenetako bat da, estilo erromanikoan eraikia. Oinplano errektangularra eta abside erdi-zirkularra ditu. Herriaren gaineko muino txiki batean kokaturik dago.

## Erreferentziak

* 1 2 Euskaltzaindia: «Gaubea (udalerria)», Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ Urrutia, Javi. «Castillo de Astúlez (786 m)» https://www.mendikat.net (Noiz kontsultatua: 2020-09-05).
* ↑ Astúlez, Castillo de. www.castillosdeespaña.es.
* ↑ Prieto, Carlos. (2014-01-04). «La Magia de las Piedras: Iglesia de San Millán (Astúlez-Álava).» La Magia de las Piedras (Noiz kontsultatua: 2020-09-05).

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Astúlezi buruzko artikulua hiru.com webgunean
* Datuak: Q2868659
* Multimedia: Astúlez / Q2868659
# Bachicabo (Gaubea)

    Artikulu hau Gaubea udalerriko (Araba) herriari buruzkoa da; izen bereko mendia gaitzat duena beste hau da: «Bachicabo (mendia)»
Bachicabo Arabako mendebaldeko herri bat da, Gaubea udalerrikoa.

## Izena

Pirineotan Bachi aurrizkia sarritan agertzen da "harana" esanahiarekin. Izenaren cabo zatia gaztelerazko "concavo"-tik etor liteke, euskaraz ahurra.

## Geografia

Gaubea udalerriaren hegoaldean kokaturik dago Sobrongo arroilaren sarreratik gertu. Itsas mailatik 653 metrotara kokaturik dago eta Bachicabo mendiaren (1.200m) oinean.

## Demografia

* Bachicaboko biztanleria

## Ondasun nabarmenak

Bachicaboko San Martin elizan, 2006an, erretaula zahar bat agertu zen, dirudienez 1555 eta 1556. urteen bitartean Joan Armonak elizako horman margotua. «Alegiazko» erretaula hori (horrela deitzen zaie zizelkatuak ez, baizik margotuak diren erretaulei) ezkutatu egin zuten 100 bat urte geroago, 1677aren inguruan, zurezko erretaula zizelkatu bat egiteko dirua bildu zutenean. Eta ezkutuan iraun zen geroztik, harik eta zurezko erretaula zaharberritzeko lanetan erretaula zaharrago hura agertu zen arte.
Gaur egun, bi erretaula daude ikusgai Bachicaboko elizan. Alegiazko erretaulak katekesi bat azaltzen du, filakterioz irudiztatua, ebanjelarien izenekin eta latinezko inskripzioekin.

## Herri hustua

* Tisonzo

## Erreferentziak

* 1 2 Urrutia, Javi. «Bachicabo (1200 m)» https://www.mendikat.net (Noiz kontsultatua: 2020-09-05).
* 1 2 Iera Agote: «El misterio de los dos retablos de Bachicabo», El Correo, 2012-03-13.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19947835
* Multimedia: Bachicabo / Q19947835
# Barrio (Gaubea)

Barrio Arabako Gaubea udalerria osatzen duten herrietako bat da.

## Demografia

* Barrioko biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* Andre Mariaren eliza
* Berbeia

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2885638
* Multimedia: Barrio, Valdegovía-Gaubea / Q2885638
# Basabe

Basabe Arabako Gaubea udalerria osatzen duten herrietako bat da.

## Demografia

* Basabeko biztanleria

## Jakingarriak

Gainera, abizen bat da, Arabako Basabetik datorrena. Bizkaiara ere hedatu egin zen abizena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q648802
* Multimedia: Basabe / Q648802
# Bellojín

Bellojín Arabako herria da, Gaubeako udalerrikoa, eta Villamaderneko kontzejukoa. Gaubeako herri guztiek bezala, XX. mendean zehar biztanle galera nabarmena izan zuen.

## Demografia

* Bellojíngo biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* San Kornelio eliza erromaniko zaharra, abside biribilekoa.

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q384954
* Multimedia: Bellojín / Q384954
# Karkamu

Karkamu Arabako Gaubea udalerriko herria da. 1927 arte Lacozmonte desagertutako udalerriaren barruan zegoen.

## Historia

XV. mendean dorretxe bat existitu izan zen Karkamuko Salazar familiarena izango zena edo agian lehenagokoa zen Iñigez familiarena.

## Demografia

* Karkamuko biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* San Joan baseliza erromanikoa.
* Jasokundeko Andre Mariaren eliza
* San Joan baselizaren absidea
* San Joan baselizaren ataria

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2744587
* Multimedia: Cárcamo-Karkamu / Q2744587
# Sharron Weber

Sharron Webber (Hawaii, 1948) hawaiiar surflaria da.
1963an Honolulun surfa egiten hasi zen hamabost urterekin. 1965ean Hawaiiko estatuko bere sei txapelketetatik lehena irabazi zuen. 1968an munduko txapeldunordea izan zen eta 1969an Estatu Batuetako txapelduna.
1970ean Australian jokatutako emakumezkoen Munduko Surf Txapelketa irabazi zuen eta 1972an Nazioarteko Surf Federazioak antolatutako txapelketan garaipena errepikatu zuen. 1974an Durbanen antolatutako txapelketan parte hartzeari uko egin zion Hegoafrikako apartheid politikaren ondorioz eta surf lehiaketetatik erretiratu zen.
2013an surfaren ospearen pasealekuan sartu zen.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.dukefoundation.org/inductee/sharron-weber
* ↑ https://www.eos.surf/encyclopedia/weber-sharron

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7490257
# Corro

Corro Arabako mendebaldeko herri bat da, Gaubea udalerrikoa.

## Demografia

* Corroko biztanleria

## Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 13 | Gasteiz (geltokia) | Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (Gaztelako Atea) • Subillabide • Tresponde • Billoda • Billoda (Plaza) • Langraiz Oka (udaletxea) • Langraiz Oka (bar-posta) • Langraiz Oka (Bikuña) • Olabarri • Mandaita • Pobes • Padul • Gesaltza Añana (museoa) • Gesaltza Añana • Tuesta • Espejo • Villanañe • Uribarri Gaubea • Gurendes • San Millan de San Zadornil • Korro • Tobillas | Bobeda |

## Ondasun nabarmenak

* Solapeñako ur-jauzia, Omecillo ibaiarena, 4 metroko garaierakoa. Beheko errotaren alboan dago.
* Santa Olallako nekropolia, hilobiak harrian zizelkaturik daude.
* Haitzulo artifizialak, Mairuen haitzuloak ere deituak.
* San Bitoresen baseliza, errepidearen bestaldean dagoena. Estalkia 2000an eraberritu zioten.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ San Bitoresen baseliza, arabarri.net

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2997977
* Multimedia: Corro, Valdegovía-Gaubea / Q2997977
# Espejo

Espejo Arabako Gaubea udalerria osatzen duten herrietako bat da.

## Geografia

Espejo ingurune lau batean kokaturik dago eta Omecillo ibaiak zeharkatzen du herria. Mendebalderantz joan ahala Arcena mendilerro inguruko muinoak agertzen hasten dira.

## Historia

919 urteko Valpuestako kartularioetan agertzen da herriaren aurreneko aipamena, eta errepide erromatar batean kokaturik dagoela esaten da bertan. Erdi Aroan Gesaltzako gatza ateratzeko eta Gaztelako zekalea sartzeko bidean kokaturik egon zen.

## Demografia

* Espejoko biztanleria

## Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 13 | Gasteiz (geltokia) | Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (Gaztelako Atea) • Subillabide • Tresponde • Billoda • Billoda (Plaza) • Langraiz Oka (udaletxea) • Langraiz Oka (bar-posta) • Langraiz Oka (Bikuña) • Olabarri • Mandaita • Pobes • Padul • Gesaltza Añana (museoa) • Gesaltza Añana • Tuesta • Espejo • Villanañe • Uribarri Gaubea • Gurendes • San Millan de San Zadornil • Korro • Tobillas | Bobeda |

## Ondasun nabarmenak

* Salbatzailearen eliza
* Luyando-Hurtado de Mendoza dorretxea
* Eliza

## Erreferentziak

* ↑ Izenaren euskal era arautua Euskaltzaindiaren arabera

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3058388
* Multimedia: Espejo, Valdegovía-Gaubea / Q3058388
# Fresneda

Fresneda Arabako Gaubea udalerria osatzen duten herrietako bat da. 1927 arte Lacozmonte udalerriaren zati zen.

## Demografia

* Fresnedako biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* Jasokundeko Andre Mariaren eliza

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2744541
* Multimedia: Fresneda, Valdegovía-Gaubea / Q2744541
# Ginea (Gaubea)

    Artikulu hau Arabako herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ginea (argipena)».
Ginea (ofizialki Guinea) Arabako mendebaldeko herri bat da, Gaubea udalerrikoa. 1927 arte, urte hartan desagertutako Lacozmonte udalerriaren barruan zegoen.
Urte askoan kontzejua izan ondoren, 2024an Gineako kontzejua desegin zen, herritarrek eskatuta. Eskaera hori 2022an egin zuten, auzokideen arteko harreman txarrak eta liskarrak direla kausa, liskar horiek denboran iraun baitute eta herriaren gobernua larriki eragozten eta zailtzen baitzuten; horrek kalte egiten zien auzotar guztiei, administrazio batzarrak eskumena zuen zerbitzu publikoei dagokienez.

## Historia

Gineako sarreran dorretxe bat izan zen, baina mendea bete aurretik erabat suntsitu zuten Henrike II.a Gaztelakoaren jarraitzaileek.

## Demografia

* Gineako biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* San Martin eliza

## Erreferentziak

* 1 2 «Gineako kontzejua desegitea onartu du aldundiak» Alea.eus 2024-03-13 (Noiz kontsultatua: 2024-03-18).
* ↑ Ugarte Lopez de Arkaute, Estitxu. «Paradisua infernu denean» Alea.eus 2024-01-29 (Noiz kontsultatua: 2024-03-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) PORTILLA VITORIA, Micaela J.: Torres y casas fuertes en Alava. Gazteiz, 1978.

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2839399
* Multimedia: Ginea / Q2839399
# Gurendes

Gurendes Arabako Gaubea udalerria osatzen duten herrietako bat da. Quejorekin batera junta administratiboa edo kontzejua osatzen du.

## Historia

Salbatzailearen monasterioa izan zen bertan XI. mendean.
XVI. mendean dorretxe bat eraiki zuen Pinedo familiak eta salazartarrak hartu zituzten bertan. Gaur egun ordea hondarrak baino ez dira gelditzen.

## Demografia

* Gurendeseko biztanleria

## Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 13 | Gasteiz (geltokia) | Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (Gaztelako Atea) • Subillabide • Tresponde • Billoda • Billoda (Plaza) • Langraiz Oka (udaletxea) • Langraiz Oka (bar-posta) • Langraiz Oka (Bikuña) • Olabarri • Mandaita • Pobes • Padul • Gesaltza Añana (museoa) • Gesaltza Añana • Tuesta • Espejo • Villanañe • Uribarri Gaubea • Gurendes • San Millan de San Zadornil • Korro • Tobillas | Bobeda |

## Ondasun nabarmenak

* San Migel eliza

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3120952
* Multimedia: Gurendes / Q3120952
# Valderejo

Valderejo Arabako Gaubea udalerriaren barruan dagoen haran bat da. 1967 arte udalerri izan zen; garai hartako populazio-galtze itzelarengatik utzi zion udalerri izateari.
Valderejoko natura parkeak beragatik jaso zuen izena; paisaia natural biziro ederrak daude haranaren alde guztietan.

## Valderejoko herriak

* Lahoz
* Lalastra
* Ribera
* Villamardones

## Kokapena

Errepidez Gaubeako gainerako lurretara joateko, Gaztelako Burgos probintziatik pasatzea beste aukerarik ez dago, Gaubearekin erabateko harremana duen San Zadorniletik hain zuzen.
Gaubeako lur-eremu gehientsuenek Omecillo ibaira ematen badute ere, Valderejok Purón ibaiaren haranaren goiko zatia osatzen du. Beste batzuen artean Carrias, Arrayuelas, Recuenco, Santa Ana eta Revillallanos mendiek inguratu eta bakartzen dute: Purón ibaiak apenas lortzen duen bide estu bat zabaltzea, arroila oso polita sortuz Árcena mendilerroaren erdian. Horren hegoaldean Gaztelako Tobalina Harana zabaltzen da. Burgos probintziako beste bi udalerriren mugakide da: Río de Losa eta Cuesta-Úrria

## Jakingarriak

Mende luzeetan nekazaritza eta abeltzaintzara emana, jendez ia erabat hustu ostean 1992an sortu zen natura parkearen inguruan ekimen batzuk bultzatu dira: Lalastran eskola zaharretan Parketxea eta udaletxe izandakoan Interpretazio-Zentroa eratu dira; beste zenbait eraikin ere (ikuztokia, ogi-labea, errota, bolatokia, San Lorenzo baseliza) zaharberritu dira.
Ospakizunen artean, San Lorenzorako erromeria dago, urte luzeetan egin gabe egon ostean 1990eko hamarkadaren erdialdean berreskuratua eta egun abuztuaren 10ean ospatzen dena. Hara Gaubeatik, Lausa Haranekotik eta Arabako eta Gaztelako beste herri mugakideetatik etortzen da jendea. Baserriko ogia eta pamitxak egiten dira Lalastran baselizara joan baino lehen, han meza dagoelako; Lalastrara bueltan bolo txapelketa, umeentzako jokoak...antolatzen dira. Historikoki Valderejon jokatu den bola-jokoa Hiru oholtzar delakoa da, eskualde honetan losino ere deituta (Lausa Haranekoa hain zuzen); Gaubean, berriz, berezko modalitate bat zuten.

## Kanpo estekak

* Gaubeako udaleko web orria Valderejoz
* (Gaztelaniaz) Valderejoko Parke Naturalari buruzko webgunea
* Datuak: Q954306
* Multimedia: Valderejo / Q954306
# Mioma

Mioma Arabako Gaubea udalerria osatzen duten herrietako bat da.

## Demografia

* Miomako biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* San Roman eliza

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3315699
* Multimedia: Mioma / Q3315699
# Nograro

Nograro Arabako herria da, Gaubeako udalerrikoa. Gaur egun, 20 biztanle inguru ditu herriak.

## Geografia

Gaubea udalerriko herriburua den Uribarri Gaubeatik 3'5 kilometro hegoaldera kokaturik dago Arcena mendilerroaren iparraldeko magalean. 664 metrotako altueran dago.
Andre Mariaren elizaren inguruan kokatzen da herria, errepidetik gora doan aldapan. Herriaren amaieran Salazardarren dorretxea dago.

## Historia

Antzinatik populaturik egon da, indusketetan Brontze Aroko aizkorak aurkitu dira.
958. urtean Donemiliagako Kartularioko agiri batean aipatzen da aurreneko aldiz Nogrado izenarekin. Ondorengo agirietan Nograbo izena ematen zaio eta 1299tik aurrera Nograro.
Herriaren garrantziaren dorretxeak ematen du, bertakoak baitira Arabako leinu indartsu batzuk, Calderondarrak, Salazartarrak eta Saltzedotarrak.

## Demografia

* Nograroko biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* Salazardarren dorretxea, XIV. mende bukaera aldera eraikia. Eraikin multzo handiago parte bazen ere gaur egun dorretxea baino ez dago zutik. Almenak mantentzen ditu dorre gainean.
* Andre Mariaren eliza.
* San Bartolome baselizaren hondarrak. Garai batean hiru baseliza izan ziren herrian baina gaur egun bakar honen hondarrak mantentzen dira, errekaren alboan.
* Errota
* Iturria: 1858. urtean eraikia.

## Iruditegia

* Salazardarren dorretxea.
* Salazardarren dorretxea.
* Andre Mariaren eliza.
* Salazartarren dorretxea.

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2744578
* Multimedia: Nograro / Q2744578
# Osma (Gaubea)

    Artikulu hau Arabako herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Osma (argipena)».
Osma Arabako Gaubea udalerria osatzen duten herrietako bat da, Añanako kuadrillan.

## Demografia

* Osmako biztanleria

## Euskara

Gaztelania da hizkuntza nagusia. Euskara XVI. mendea baino lehen galdu zen.

## Ondarea

Aipagarriak dira Ama Birjinaren parrokia eliza eta XVIII. mendeko Santa Marina ermita.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3357261
* Multimedia: Osma (Gaubea) / Q3357261
# Pinedo

Pinedo Arabako Gaubea udalerria osatzen duten herrietako bat da.

## Izena

Hasierako izena Pinetto edo Pinello izango zela uste da.

## Demografia

* Pinedoko biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* San Joan Bataiatzailearen eliza
* Santiagoko haitza, haitzulo artifiziala.

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3388671
* Multimedia: Pinedo, Valdegovía-Gaubea / Q3388671
# Quejo

Quejo Arabako Gaubea udalerria osatzen duten herrietako bat da.

## Izena

Donemiliagan dagoen 1087ko agiri batean Kesko izenarekin aipatzen da.

## Demografia

* Quejoko biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* San Julian eliza

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3414073
* Multimedia: Quejo / Q3414073
# Quintanilla (Gaubea)

Quintanilla Arabako herria da, Gaubea udalerrikoa.

## Demografia

* Quintanillako biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* San Julian eta Santa Basilisa eliza
* Olmoko Ama Birjinaren baseliza

## Erreferentziak

* ↑ Quintanilla Euskaltzaindiaren Euskal Onomastikaren Datutegian

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3414573
* Multimedia: Quintanilla, Valdegovía-Gaubea / Q3414573
# Tobillas

Tobillas Arabako herria da, Gaubea udalerrikoa.

## Izena eta etimologia

Simancas-eko (Salamanca) agiri batean Tobiellas izenarekin aipatzen da. Izenak haranean ohikoa den toba harriari egiten dio erreferentzia.

## Geografia

Peñalisa mendizerra eta Valderejo haranaren artean kokaturik dago, Omecillo ibaiaren ertzean. Espejotik Lausa haranera doan errepideak zeharkatzen du herria. Tobillasi dagozkio Ripaota eta Villamanca herri hustuak.

## Historia

Eremitismoaren mugimendua V eta VIII mendeen artean garatu omen zen Pinedo, Corro eta Tobillas inguruetan. Tobillasen Eremitorioak daude oraindik ikusgai, ermitauek haitzean egindako zuloak. Haitzulo artifizial hauetan omen dago herri hauen jatorria. IX. mendean Abito abadea iritsi zen eta Durruma monasterioa sortu zuen. Durruma eliza Arabako elizarik zaharrena da.
XIX. mendean nekazaritza zen jarduera nagusia eta errota bat ere bazegoen.

## Demografia

* Tobillasko biztanleria

## Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 13 | Gasteiz (geltokia) | Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (Gaztelako Atea) • Subillabide • Tresponde • Billoda • Billoda (Plaza) • Langraiz Oka (udaletxea) • Langraiz Oka (bar-posta) • Langraiz Oka (Bikuña) • Olabarri • Mandaita • Pobes • Padul • Gesaltza Añana (museoa) • Gesaltza Añana • Tuesta • Espejo • Villanañe • Uribarri Gaubea • Gurendes • San Millan de San Zadornil • Korro • Tobillas | Bobeda |

## Ondasun nabarmenak

* Durruma eliza, Arabako zaharrena omen dena, IX. mende hasierako zati bat daukana. Abito abadeak 822ko azaroaren 17an egindako testamentuan Tobillasko Durruma monasterioari egindako emanaldiak agertzen dira:
| | Wikitekan bada UEUren liburu batetik ateratako testu zatia: Abito abadearen testamentua |
| Liburu osoa: Euskal Herriko Erdi Aroaren Historiarako dokumentu idatzi eta grafikoen iruzkin-ereduak ||
| « | Nik, Abito abadeak, Tobillas izeneko lekuan bizi naizenak, Romano eta Azisklo, Zipriano gotzaina eta Klemente Santuen monasterioari, zeina duela gutxi nire eskuekin altxa bainuen, nire ondasun guztiak eman eta eskaintzen dizkiot, orain ditudanak eta horrela datzanak, eta geroago ere ekar ditzakedanak. | » |
| —. Testu osoa irakurtzeko Wikisourcen duzu eskuragarri |||
* Eremitorioak, haitzulo artifizialak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Valpuesta. (2000-07-01). «Tobillas, el primer templo cristiano» Valpuesta. (Noiz kontsultatua: 2023-06-25).
* ↑ Arabako eliza aurre-erromanikoei buruzko albistea elcorreodigital.com webgunean
* ↑ Ruiz Fernández, Amanda; Agirre García, Jaione. (2006). Euskal Herriko Erdi Aroaren historiarako dokumentu idatzi eta grafikoen iruzkin-ereduak. Udako Euskal Unibertsitatea ISBN 8484380807..

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3530157
* Multimedia: Tobillas / Q3530157
# Valluerca

Valluerca Arabako Gaubea udalerria osatzen duten herrietako bat da.

## Demografia

* Valluercako biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* Jasokundeko Andre Mariaren eliza

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3553911
* Multimedia: Valluerca / Q3553911
# Villamaderne

Villamaderne Arabako Gaubea udalerria osatzen duten herrietako bat da. Villamaderneko kontzejuaren barne Bellojín herria dago ere bai.

## Demografia

* Villamaderneko biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* Donemiliaga eliza
* Elizako ataria
* Elizako atari zaharra, erromanikoa

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Villamaderne valdegovia.com webgunean
* Datuak: Q3559037
* Multimedia: Villamaderne / Q3559037