# Elisa Izaurralde

Elisa Izaurralde (Montevideo, Uruguai, 1959ko irailaren 20an – Tübingen, Alemania, 2018ko apirilaren 30a) Uruguaiko biokimikaria eta biologo molekularra izan zen. Tübingen-en Garapenaren Biologiako Max Planck Institutuko Biokimika Saileko zuzendari eta kide zientifikoa izan zen 2005etik 2018an hil zen arte. 2008an, Gottfried Wilhelm Leibniz saria eman zioten, Elena Conti-rekin batera, "RNAren zelula barruko garraioari eta RNAren metabolismoari buruzko oinarrizko ezagutza berriengatik". Conti-rekin batera, nukleotik kanpo RNAm esportatzeko proteina garrantzitsuak karakterizatzen lagundu zuen, eta geroago, bere ibilbidean, RNAm-a isilarazteko mekanismoak, errepresio traslazionala eta RNAm-aren gainbehera saihesten lagundu zuen.

## Bizitza goiztiarra eta hezkuntza

Elisa Izaurralde Montevideon jaio zen, Uruguain, 1959ko irailaren 20an. 17 urterekin Uruguai utzi eta Genevako Unibertsitatera (Suitza) ikastera joan zen. Biokimikan graduatu aurreko ikasketak egin ondoren, 1989an biologia molekularrean doktoretza bat jasotzera joan zen, Ulrich Laemmliren zuzendaritzapean kromatinaren antolakuntzan lan egiteagatik.

## Ibilbidea

Bere doktoregoa jaso ondoren, Izaurralde Laemmli-ko laborategian geratu zen beste urtebetez doktoretza ondoko ikertzaile gisa, Heidelberg-eko Biologia Molekularreko Europako Laborategian (EMBL) bigarren postdoktoretza bat hasi baino lehen, 1990ean, Iain Mattaj -ekin lanean. Bertan aldatu zuen bere DNA ikuspegia RNAra eta Elena Conti biofisikaria ezagutu zuen, 2008ko Leibniz Saria berarekin partekatuz.
1996an, Genevako Unibertsitatera itzuli zen, eta hantxe zuzendu zuen bere lehen lantaldea, Biologia Molekularreko Saileko junior ikerketa-taldeko buru gisa. Posizio horretan, mRNA TAP-p15aren esportazio faktorea ikertu zuen, 1999an EMBLra itzuli aurretik, non ikerketa ildo hori zabaldu zuen Elena Conti-rekin batera.
Izaurralde-k taldeko buru gisa lan egin zuen, eta, geroago, EMBLko zientzialari senior gisa, 2005ean Tübingen-go Garapenaren Biologiako Max Planck Institutuko Biokimika Saileko zuzendari bihurtu aurretik.
Hainbat bilera eta hitzaldi antolatu zituen, besteak beste, kontrol translazionalari eta kodifikaziorik gabeko RNAri buruzko hainbat bilera Cold Spring Harbor Laborategian, EMBO/EMBL Simposia "Kodifikaziorik gabeko genoma" eta RNA elkartearen 2010eko bilera. Hainbat aldizkari zientifiko ere argitaratu zituen, tartean FEBS Journal eta PLOS Biology. RNAko Sozietatearen Administrazio Kontseilurako aukeratu zuten 2004an. 2020tik aurrera, RNA Elkartea "Ikerketa, Irakaskuntza eta Zerbitzuko Berrikuntzarako Elisa Izaurralde Saria" ematen hasi zen, lehen saritua Lori Passmore izan zelarik.

## Ikerketa

Proteina bat fabrikatzeko, DNAn informazio genetikoa nukleoan kopiatzen da (transkribatuta) RNA mezularian (RNAm), eta gero zitoplasmara esportatzen da, non proteina bat bihurtzen den. Izaurralderen hasierako ibilbidearen zati handi bat esportazio hori maila molekularrean nola gertatzen den argitzean oinarritu zen.
Geroago, bere ibilbidean, Izaurraldek bere ikuspegia aldatu zuen RNAren biologiaren alderdi ezberdin batera: RNAren metabolismoa, bereziki RNAm molekulak selektiboki nola isilarazten diren. Arlo horretan egindako ikerketan, RNAm-aren isiltzea aztertu zen, non mikroRNA molekulak (miRNA) RNAm-tik RNAm-rako zuzeneko makineria isilarazlearen guneen sekuentzia osagarriak dituzten, baita RNAm-aren degradazio-mekanismo orokorragoak eta transkripzio-errepresioa ere, eta nola prozesu horiek elkarrekin konektatuta dauden. GW182 izeneko aldamio-proteinen familia bat aurkitu zuen. Familia hori garrantzitsua da miRNA (proteinen Argonaute familiako kide bat) daraman molekula efektoreari isilarazteko beste faktore batzuk biltzen laguntzeko, heriotza-enilasa konplexuak barne.

## Hautatutako argitalpenak

* (Ingelesez) Behm-Ansmant, Isabelle; Rehwinkel, Jan; Doerks, Tobias; Stark, Alexander; Bork, Peer; Izaurralde, Elisa. (15 July 2006). «mRNA degradation by miRNAs and GW182 requires both CCR4:NOT deadenylase and DCP1:DCP2 decapping complexes» Genes & Development 20 (14): 1885–1898. doi:10.1101/gad.1424106. ISSN 0890-9369. OCLC .1522082 PMID 16815998..
* (Ingelesez) Hir, Hervé Le; Gatfield, David; Izaurralde, Elisa; Moore, Melissa J.. (3 September 2001). «The exon–exon junction complex provides a binding platform for factors involved in mRNA export and nonsense‐mediated mRNA decay» The EMBO Journal 20 (17): 4987–4997. doi:10.1093/emboj/20.17.4987. ISSN 0261-4189. OCLC .125616 PMID 11532962..
* (Ingelesez) Eulalio, Ana; Huntzinger, Eric; Izaurralde, Elisa. (16 March 2008). «GW182 interaction with Argonaute is essential for miRNA-mediated translational repression and mRNA decay» Nature Structural & Molecular Biology 15 (4): 346–353. doi:10.1038/nsmb.1405. ISSN 1545-9993. PMID 18345015..
* Grüter, Patric; Tabernero, Carlos; von Kobbe, Cayetano; Schmitt, Christel; Saavedra, Claudio; Bachi, Angela; Wilm, Matthias; Felber, Barbara K et al.. (April 1998). «TAP, the Human Homolog of Mex67p, Mediates CTE-Dependent RNA Export from the Nucleus» Molecular Cell 1 (5): 649–659. doi:10.1016/s1097-2765(00)80065-9. ISSN 1097-2765. PMID 9660949..

## Sariak eta ohoreak

* Friedrich Miescher Saria, Suitzako Biokimika Elkartea, 1999
* Bizitza Zientzien Europako Erakundearen Gazte Zientzialari Saria (ELSO), 2000
* Biologia Molekularreko Europako Erakundeko (EMBO) kide hautatua, 2000
* Gottfried Wilhelm Leibniz saria, Alemaniako Ikerketa Fundazioa, 2008
* Alemaniako Leopoldina Zientzia Akademiako kide hautatua, 2009
* Medikuntzako Ernst Jung Saria, Zientzia eta Ikerketarako Jung Fundazioa, 2012

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Izaurralde, Elisa» mpg.de (Max-Planck-Gesellschaft).
* 1 2 «DFG, German Research Foundation - Honour, Prize Money and "Idyllic Freedom": 2008 Leibniz Prizewinners Announced» web.archive.org 2013-06-24 (Noiz kontsultatua: 2024-10-05).
* 1 2 (Ingelesez) «Recognition and Encouragement» Science | AAAS 12 July 2002.
* 1 2 3 4 «Elisa Izaurralde, a prominent RNA scientist, receives Leibniz Prize» web.archive.org 2019-03-22 (Noiz kontsultatua: 2024-10-06).
* ↑ Weichenrieder, Oliver. (June 2018). «Elisa Izaurralde (1959–2018)» Molecular Cell 70 (6): 993–994. doi:10.1016/j.molcel.2018.06.014. ISSN 1097-2765..
* 1 2 3 «Academy of Europe: CV» www.ae-info.org (Noiz kontsultatua: 2024-10-06).
* 1 2 (Ingelesez) «Elisa Izaurralde, a prominent RNA scientist, receives Leibniz Prize» www.gesundheitsindustrie-bw.de 14 March 2008.
* ↑ 2020 Elisa Izaurralde Award Winner. .
* ↑ (Ingelesez) «Elisa Izaurralde» eb.tuebingen.mpg.de (Max Planck Institute for Developmental Biology).
* 1 2 «Max Planck Director Izaurralde honored for groundbreaking research» web.archive.org 2022-08-15 (Noiz kontsultatua: 2024-10-06).
* 1 2 «RNA life – from birth to death» web.archive.org 2016-04-07 (Noiz kontsultatua: 2024-10-06).
* ↑ (Ingelesez) «Elisa Izaurralde» www.bio.mpg.de (Noiz kontsultatua: 2024-10-05).
* ↑ Hoffmann, Ilire Hasani, Robert. «Academy of Europe: Izaurralde Elisa» www.ae-info.org.
* ↑ «DFG, German Research Foundation - Honour, Prize Money and "Idyllic Freedom": 2008 Leibniz Prizewinners Announced» web.archive.org 2013-06-24 (Noiz kontsultatua: 2024-10-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1329654