OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Brodgarreko Eraztuna

Brodgarreko Eraztuna edo Zirkulua (ingelesez, Ring of Brodgar edo Brogar) Eskoziako Orkada uharteetan dagoen harrizko zirkulu edo Harrespil batez osatutako arkitektura Neolitikoa da. Harrizko zirkulua Stenness eta Harray aintziren arteko istmo batean dago. Zirkuluaren erdigunea ez da inoiz induskatu, eta zientifikoki datatu ez den arren, K.a. 2500 inguruan eraiki zela uste da; beraz, Stonehenge-ren eta antzeko beste aztarna arkeologiko askoren garaikidea izango litzateke —zentzu zabalean— britainiar uharteetan eta Europan.
Zirkuluak 104 metroko diametroa du, eta Erresuma Batuko hirugarren handiena da. Monumentua 60 harriz osatuta zegoen, eta horietatik 27 baino ez ziren kontserbatzen XX. mendearen amaieran. Harkaitzak hiru metro sakon eta bederatzi metro zabal zen lubanarro zirkular baten inguruan zeuden jarrita, aurretik harkaitzezko zoruan zulatua izan zena.
Eraztunetik gertu, beste arroka asko eta antzeko pilaketak daude, baita historiaurreko ehorzketak ere. Hori dela eta, erritu-paisaia garrantzitsua da. Haren asmoa ezaguna ez bada ere, Stennesseko Harkaitzen eta Maeshoweko hilobiaren gertutasunak garrantzi historiko berezia ematen dio egitura horri. Brodgarreko Eraztuna eta gertuko beste monumentu neolitiko batzuk, tartean Skara Brae herrixka, Gizateriaren Ondare izendatu zituen Unescok 1999an.
Ness of Brodgarretik gertu, harrizko eraztunaren eta Stennessen artean, Orkney College zentroak egindako indusketek eraikin ugari jarri dituzte agerian, erritualak zein etxekoak, eta haien lanek iradokitzen dute litekeena dela inguruan gehiago egotea. Zeramikazko piezak, hezurrak, harrizko tresnak eta harri leunduzko mazoa ere aurkitu dituzte. Aurkikuntzarik garrantzitsuena, ziurrenik, 100 metro luze eta sei metro garai den harrizko horma bat da. Penintsula osoa zeharkatzen duela dirudi, eta esanahi sinbolikoa izan lezake, eraztunaren mundu erritualaren eta inguratzen duen eguneroko munduaren arteko hesi gisa.

## Erreferentziak

* ↑ Heart of Neolithic Orkney. UNESCO Culture Sector.
# Cristobal Balenciaga museoa

Cristobal Balenciaga Museoa Gipuzkoako Getaria udalerrian dagoen museo bat da, Getarian bertan jaio zen Cristóbal Balenciaga jostun ospetsuari buruzkoa. Han daude ikusgai Balentziagak egindako 100 artelan inguru.
Museoa Balenciaga Fundazioaren jabetzakoa da. Aldamar parkean dago, Aldamar jauregiaren alboan.

## Historia

Museoa eraikitzeko lanak 2010eko ekainean amaitu zituzten, eta 2011ko ekainaren 7an inauguratu zuten museoa.
2014ko abenduaren 12an, Joskin baten maleta. Entredós 3.0 erakusketa zabaldu zuten museoan.

## Eraikina

Eraikina honela dago banatuta:
* 2000 m$^2$. Erakusketa iraunkorra
* 250 m$^2$. Behin-behineko erakusketak
* 500 m$^2$. Eskolako guneak
* 2000 m$^2$. Atrioa, erabilera anitzetarako
* 350 m$^2$. Administrazioa
* 500 m$^2$. Bitegia eta instalazioak
* 250 m$^2$. Auditoriuma
* 120 m$^2$. Dokumentazio zentroa eta liburutegia

## Ustelkeriaren zantzuak

Museoaren hasierako aurrekontua 6 milioi eurokoa bazen ere, azkenean 20 baino gehiago kostatu zen. Hori dela eta, ikerketa judiziala abiatu zuten; bereziki, Julián Argilagos eta Rolando Paciel arkitekto kubatarren lana aztertzeko. Dena dela, susmagarri nagusia Mariano Camio izan zen prozesuan; hau da, alkate ohia eta Berroeta Aldamar SL elkartearen gerentea. Fiskalaren arabera, Camiok eta bere bikotekideak 1,2 milioi euro desbideratu zituzten.

## Ikus, gainera

* Aldamar jauregia
* Cristóbal Balenciagaren jaiotetxea

## Erreferentziak

* ↑ «Inauguratu dute Balentziaga Museoa» Berria 2011-06-07 (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ Juan Luis Zabala, «Jostun anonimoaren omenez», Berria, 2014-12-13
* ↑ https://web.archive.org/web/20161002152925/http://www.elcorreo.com/alava/20090603/cultura/imputados-caso-balenciaga-empiezan-20090603.html
* ↑ http://elpais.com/tag/caso_balenciaga/a
* ↑ http://www.elmundo.es/pais-vasco/2014/09/28/5427d6a9ca47419b2b8b4570.html

## Kanpo estekak

* Cristobal Balenciaga museoaren webgunea (Gaztelaniaz) (Frantsesez) (Ingelesez)
* Balenciaga fundazioaren webgunea
* Cristobal Balentziaga museorari buruzko orrialdea. Gipuzkoakomuseoak.net
* Datuak: Q11694507
* Multimedia: Palacio de Aldamar-Cristobal Balenciaga Museoa / Q11694507
# Leopoldo O'Donnellen bigarren gobernua

Leopoldo O'Donnellen gobernua, "Gobernu Luzea" bezala ezaguna, 1858ko ekainetik 1863ko urtarrilera arte luzatu zen. Garai horretan, O 'Donnell buru izan zen Batasun Liberalaren banderapean, eta hainbat alderdi nabarmen izan zituen ezaugarri:
Laburbilduz, O 'Donnellen gobernua aurrerapen handiko garaia izan zen azpiegituran eta modernizazioan, nahiz eta erronka politiko eta ekonomikoek ere markatu zuten.

## Kabinetea

Ministroen Kontseilua, 1858ko ekainaren 30a – 1863ko urtarrilaren 17a :
| Funtzioa | Izena eta abizenak | Denbora |
| Ministroen Kontseiluko presidentea | Leopoldo O'Donnell | 1858ko ekainaren 30a – 1859ko azaroaren 7a |
| Ministroen Kontseiluko presidentea | Leopoldo O'Donnell | 1860ko apirilaren 30a – 1863ko urtarrilaren 17a |
| Ministroen Kontseiluko presidentea | Saturnino Calderón Collantes | 1859ko azaroaren 7a – 1860ko apirilaren 30a (bitarteko) |
| Estatu ministroa | Saturnino Calderón Collantes | 1858ko uztailaren 2a – 1863ko urtarrilaren 17a |
| Estatu ministroa | Leopoldo O'Donnell | 1858ko ekainaren 30a – uztailaren 2a (bitarteko) |
| Itsas Armada ministroa | Leopoldo O'Donnell | 1858ko azaroaren 25a – azaroaren 27a (bitarteko) |
| Itsasoz haraindiko ministroa | Leopoldo O'Donnell | 1858ko ekainaren 30a – 1863ko urtarrilaren 17a |
| Gerra ministroa | Leopoldo O'Donnell | 1858ko ekainaren 30a – 1863ko urtarrilaren 17a |
| Grazia eta Justizia ministroa | Santiago Fernández Negrete | 1858ko ekainaren 30a – 1863ko urtarrilaren 17a |
| Ogasun ministroa | Pedro Salaverría Charitu | 1858ko ekainaren 30a – 1863ko urtarrilaren 17a |
| Agintaritza ministroa | José de Posada Herrera | 1858ko ekainaren 30a – 1863ko urtarrilaren 17a |
| Sustapen ministroa | José de Posada Herrera | 1861eko azaroaren 21a – 1862ko otsailaren 28a |
| Sustapen ministroa | Rafael de Bustos | 1858ko ekainaren 30a – 1861eko azaroaren 21a |
| Sustapen ministroa | Antonio Aguilar y Correa | 1862ko otsailaren 28a – 1863ko urtarrilaren 17a |
| Itsas Armada ministroa | José María Quesada de Bardalonga | 1858ko ekainaren 30a – azaroaren 25a |
| Itsas Armada ministroa | José MacCrohon y Blake | 1858ko azaroaren 27a – 1860ko uztailaren 9a |
| Itsas Armada ministroa | Juan Zavala de la Puente | 1860ko uztailaren 9a – 1863ko urtarrilaren 17a |
# Cyriel Barbary

Cyrillus-Camillus Barbary (1899ko abuztuaren 4a - 2004ko irailaren 16a) Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen bizirik geratzen zen azken belgikarra izan zen. Klerkenen jaio zen Mendebaldeko Flandrian. Mendebaldeko Frontean borrokatu zuen Belgikako Armadaren 2. erregimentuan 1918ko maiatzetik 1919ko urtarrila arte. 1923an Estatu Batuetara emigratu zuen bere emaztearekin. Barbary Detroiten hil zen 2004ko irailean, 105 urterekin.

## Erreferentziak

* ↑ (Nederlanderaz) «"Laatste Belgische veteraan van WO I overleden"» Gazette Van Antwerpen.
* Datuak: Q5150279
# Henri Vernes

Charles-Henri-Jean Dewisme, izengoitiz Henri Vernes (Ath, 1918ko urriaren 16a - Brusela, 2021eko uztailaren 25a) belgikar idazlea izan zen. Akziozko eta zientzia-fikziozko berrehun eleberri baino gehiagoren egilea izan zen, eta Bob Morane pertsonaia sortu zuen. Komikigilea ere izan zen.

## Lan hautatuak
### Eleberriak

* 1949 : La Belle Nuit pour un homme mort
* 1953 : La Vallée infernale

### Komikiak

* 1962 : Les tours de cristal (Marabout, vol. 3)
* 1973 : Les géants de Mu (Dargaud)
* 2000 : Le lagon aux requins (éd. Nautilus), René Follet marrakilariarekin

## Kanpo estekak

* Datuak: Q712653
* Multimedia: Henri Vernes / Q712653
# Daniel Verstraete

Daniel Alphonse Omer Verstraete (Oostrozebeke, 1924ko uztailaren 31) belgikar-hegoafrikar elizgizona da, Klerksdorpeko apezpiku emeritua. Aurretik Mendebaldeko Transvaalgo prefeta apostolikoa izan zen 1965eko azaroaren 9tik 1978ko otsailaren 27ra arte eta Vatikanoko II. kontzilioan parte hartu zuen.

## Bizitza

Flandrian jaio zen eta gaztetan Maria Sortzez Garbiaren Misiolari Oblatoen kongregazioan sartu zen. 1950eko otsailaren 19an apaiztu zen.
Misiolari gisa lan egin zuen Hegoafrikan eta 1965eko azaroaren 9an Mendebaldeko Transvaalgo lehen prefektu apostoliko izendatu zuten. 1965ean Vatikanoko II. kontzilioko laugarren saioan parte hartu zuen.
1978ko otsailaren 27an prefektura apostolikoa elizbarrutiko mailara igo zen eta Paulo VI.a aita santuak Daniel Verstraete apezpiku izendatu zuen. Urte bereko maiatzaren 14an apezpiku ordenatu zuten Klerksdorpen. Spiritu et Ambulemus (euskaraz: «Joka dezagun Espirituaren arabera») leloa hautatu zuen.
1994ko martxoaren 26an erretiroa hartu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa

* Scipione Rebiba kardinala
* Giulio Antonio Santorio kardinala (1566)
* Girolamo Bernerio kardinala (1586)
* Galeazzo Sanvitale artzapezpikua (1604)
* Ludovico Ludovisi kardinala (1621)
* Luigi Caetani kardinala (1622)
* Ulderico Carpegna kardinala (1630)
* Paluzzo Paluzzi Altieri Degli Albertoni kardinala (1666)
* Benedikto XIII.a aita santua (1675)
* Benedikto XIV.a aita santua (1724)
* Klemente XIII.a aita santua (1743)
* Marcantonio Colonna kardinala (1762)
* Hyacinthe-Sigismond Gerdil kardinala (1777)
* Giulio Maria della Somaglia kardinala (1788)
* Carlo Odescalchi kardinala (1823)
* Costantino Patrizi Naro kardinala (1828)
* Lucido Maria Parocchi kardinala (1871)
* Pio X.a aita santua (1884)
* Gaetano De Lai kardinala (1911)
* Raffaele Carlo Rossi kardinala (1920)
* Amleto Giovanni Cicognani kardinala (1933)
* Alfredo Poledrini apezpikua (1965)
* Peter Fanyana John Butelezi artzapezpikua (1972)
* Daniel Verstraete apezpikua

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Oblate's Corner – Our Oblate Bishops» Official Website of the Oblates in Indonesia (Noiz kontsultatua: 2019-01-10).
* 1 2 3 4 (Ingelesez) «Bishop Daniel Alphonse Omer Verstraete, O.M.I.» Catholic Hierarchy (Noiz kontsultatua: 2023-12-13).
* 1 2 (Ingelesez) «Official Diocese of Klerksdorp Website» Official Diocese of Klerksdorp Website (Noiz kontsultatua: 2023-12-13).
* ↑ Ga 5:25
* ↑ (Ingelesez) «Bishops of Klerksdorp (Roman Rite)» GCatholic (Noiz kontsultatua: 2023-12-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1159904
# Eskolunbe Puente

Eskolunbe Puente Matanzas (Santurtzi, Bizkaia, 1993ko abenduaren 8a -) euskal kirolari, atleta eta kirol-entrenatzaile bat da.
2014an emakumezko kirolari nabarmenduaren saria eman zion Santurtziko Udalak.

## Bizitza

Santurtzin jaioa. Asti Leku Ikastolan ikasi zuen. Jarduera Fisiko eta Kirolaren Zientzietan graduatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Ondoren, Grand Valleyko Estatu Unibertsitatean goi mailako hezkuntzako masterra egin zuen, atletismoko kirol beka bati esker. Santa Barbaran (California) bizi izan zen eta Santa Barbarako Unibertsitateko atletismo taldearen entrenatzailea izan zen bi urtez.
2019an ETB2ko El Conquistador del Fin del Mundo programan hartu zuen parte.
Horrez gain, Leie Meie musika-taldearen kidea da.

## Erreferentziak

* 1 2 Elkarrizketa: Eskolunbe Puente. (Atleta): Atletismoan jarraitzeko ikastolako lanak eguneraturik eraman beharko ditut, gehiago entrenatu behar izango dudalako. .
* ↑ EAJ-PNV. «Centenares de santurtziarras se dan cita en la III Gala del Deporte para reconocer a sus mejores deportistas» EAJ PNV (Noiz kontsultatua: 2024-11-03).
* ↑ «N_20160401 Deportistas de élite» UPV/EHU (Noiz kontsultatua: 2024-11-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Eskolunbe, participante de la 15 edición de 'El Conquistador del Fin del Mundo' | | El Conquistador del Caribe» EITB (Noiz kontsultatua: 2024-11-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Así han sido los mejores y los peores momentazos de Esko en 'El Conquis'» EITB (Noiz kontsultatua: 2024-11-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Leie Meie» www.noizagenda.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-03).

## Ikus, gainera

* Asti Leku Ikastola

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130789573
# Gottfried Böhm

Gottfried Böhm edo Gottfried Boehm (Offenbach am Main, Alemania, 1920ko urtarrilaren 23a – Kolonia, Alemania, 2021eko ekainaren 9a) alemaniar arkitektoa izan zen.
1986 urtean Pritzker Saria jaso zuen.

## Lan garrantzitsuak

Hainbat eliza eraiki ditu, batez ere Alemanian, baina baita era Brasilen eta Taiwanen.
* 1962 : Eliza, Neviges, Alemania (1962)
* 1968 : Erlijio eraikinak (eliza, liburutegia eta gazteen zentroa), Kolonia, Alemania
* 1962-68 : Udalaren Haur eta Gazte etxea, Bergisch Gladbach, Alemania
* 1968-72 Maria, Königin des Friedens erromesaldi eliza, Neviges
* 1969-76 : Ausbau Burgruine Kauzenburg Jatetxea, Bad Kreuznach, Alemania
* 1974-81 : Udaletxea, Rheinberg, Alemania
* 1985 : Zublin Bulego Eraikina, Stuttgart, Alemania
* 1987-91 : Deutsche Bank eraikina, Luxenburgo
* 1990-92 : Alemaniako Pabilioia expo92 erakusketa unibertsalean, Sibilia, Espainia
* 1993-95 : Peek+Cloppenburg saltokia, Berlin
* 1996 : Filarmonia, Luxenburgo

## Kanpo estekak

* Gottfried Böhm Pritzker Sarien webgunean
* Datuak: Q76841
* Multimedia: Gottfried Böhm / Q76841
# Neville Bonner zubia

Neville Bonner zubia (ingelesez: Neville Bonner Bridge) Australiako Brisbane hirian dagoen tirante-zubi bat da, oinezkoentzako eraikitakoa. 2024ko abuztuan inauguratu zen eta Brisbane ibaia zeharkatzen du. Egunero 10.000 pertsonak zeharkatzen dute zubia.
Neville Bonner politikariaren izena darama, Australiako parlamentuan diputatu izatera iritsi zen lehenengo aborigenarena hain zuzen ere.

## Historia

Brisbane erdialdeko finantza barrutiako Queen's Wharf auzoaren garapen prozesuaren baitan eraiki zen. 2020ko martxoan abiatu zituzten lanak eta 2024ko abuztuaren 28an inauguratu zen.

## Ezaugarriak

Grimshaw Architects konpainiako Neil Stonell arkitektuak diseinatu zuen. Diseinu aurrerakoia da, zigi-zaga itzurako zutabe bakarrak eusten du egitura guztia. Zutabe hori 75 metrotako altuerara iristen da. 320 metroko luzera du zubiak. Ibaian zutabe bakarra eta bi arku ditu, bakoitza 60 metrotakoa. Ibaiaren gainetik 11,4-12,1 metro altxatzen da.
Zubiak 220 km/h haizeari eusteko diseinaturik dago, bai eta 200 urtetan zeharreko uholdeei eusteko ere.

## Erreferentziak

* 1 2 «Brisbane's resort and casino precinct Queen's Wharf opens amid questions about lead partner Star Entertainment Group - ABC News» amp.abc.net.au (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* 1 2 (Ingelesez) Read, Cloe. (2021-11-29). «Bridge over Brisbane River takes shape even as casino owner may be in troubled water» Brisbane Times (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ (Ingelesez) Staff, A. G.. (2015-03-27). «On this day: Australia's first indigenous MP born» Australian Geographic (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ (Ingelesez) «Neville Bonner Bridge to connect two iconic places, now under construction» Queen's Wharf Brisbane (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ (Ingelesez) «Superstructure takes shape for Brisbane bridge - Bridge Design & Engineering (Bd & e)» www.bridgeweb.com 2021-11-30 (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48796815
* Multimedia: Neville Bonner Bridge / Q48796815
# Gudrun Zapf von Hesse

Gudrun Zapf von Hesse (Schwerin, 1918ko urtarrilaren 2a - Darmstadt, 2019ko abenduaren 13a) tipografiagile, kaligrafiagile eta liburugile alemaniarra izan zen. Orainarte egondako tipografigile famatuenetarikoa da, bere senarrarekin batera, Hermann Zapf.
Gudrun, Otto Dorfnerren ikaslea izan zen, enkoadernaketa ikasten, maisu diploma lortu arte 1940an. Bere kabuz ikasketak egin zituen kaligrafia eta letren formei buruz, Rudolf Koch eta Edward Johnstonen lanetan gehienbat, kaligrafiaren aitak kontzideratzen direnak. Bigarren mundu gerraren ondoren 1946an bere enkoadernazio denda zabaldu zuen Frankfurteko Städel eskolan letrak irakasten zuen bitartean, eta zulaketak egiten ikasi zuen Frankfurteko Bauer tipo fundizioan. Beranduago, Frankfurteko Stempel fundizioaren interesa erakarri zuen kaligrafia erakusketa batean, eta letra tipoak egiteko enkarguak eman zizkioten, Stempeleko tipografo garrantzitsuenetarikoa bihurtuz. Gudrunek esaten zuen bezala, “Nire ustez, alfabeto berriak sortzeko oinarri hoberena, kaligrafiaren ikasketa intentsibo bat izatea da.”
1951ko uztailak 1ean Hermann Zapf-ekin ezkondu zen, Stempeleko arte zuzendaria eta tipografia diseinatzailea. Biak bere lan profesionalak bata bestearengandik bananduta egotea lortzen zuten.
1991. urtean Frederic W. Goudy saria jaso zuen bigarren emakumea izan zen, Rochester Institutu Teknologikoak eman ziona. 2001ean “Friends of Caligrafphy” taldeak egindako ibilbide profesinalagatik saritu zuten 2008-2009 artean Gudrun eta Akira kobayashi, tipografia diseinatzailea, Diotima tipologia argitaratu zuten, Diotima tipoaren bereinterpretazio bat.
Otsailak 2an 100 urte bete zituen, eta bere omenean Ferdinand Ulrich-ek Hesse Antiqua tipografia argitaratu du. Tipografia hau Gudrunek liburu azaletarako diseinatu zuen letra izan zen, 1940an.
Diseinatu zituen tipografien artean hauek zeuden; Alcuin, Ariadne, Carmina, Diotima, Smaragd
* Datuak: Q75447
* Multimedia: Gudrun Zapf-von Hesse / Q75447
# Pumarejo zubia

Pumarejo zubia edo Alberto Pumarejo zubia (gaztelaniaz: Puente Pumarejo) Kolonbia iparraldeko Barranquilla hirian dagoen tirante-zubi bat da. Magdalena ibaia zeharkatzen du, har Karibe itsasoarekin bat egin baino 20 kilometro gorago. Latinoamerika guztiko zubi zabalena da.
2019an eraiki zen eta aurrez eraikitako zubia ordezkatu zuen. Zubi zaharraren eraikuntza sustatu zuen Alberto Pumarejo alkatearen izena darama.

## Historia

1974an Barranquilla hiria Salamanca uhartearekin eta Ciénaga hiritik zehar herrialde guztiarekin lotuko zuen zubia eraiki zen. Polemikaz josita egon zen, altuera txikiak Magdalena ibaiko garraioa oztopatzen zuelako. Horregatik 2006an zubi berria eraikitzea pentsatu zen.
2012an lanen esleipena egin zen eta 2015eko abuztuaren 20an hasi zituzten lanak. Zubia 2019ko abenduaren 20an inauguratu zuen Kolonbiako presidenteak, Juan Manuel Santosek.

## Ezaugarriak

Tirante-zubia da. 80 metrotako altuera duten bi dorrek eusten dute. Dorreen artean 380 metrotako distantzia dago. Zubitik doan errepideak ibaiarekiko 45 metrotako altuera du. Errepideak hiru karril ditu norantza bakoitzean eta alboetan oinezkoentzako espaloiak daude.
Zubiak berak 2.247 metrotako luzera du, sartzeko bideak eta biaduktoak kontutan hartuta 3.237 metro guztira.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) ELHERALDO.CO, Redacción. (2015-04-29). «'Esta obra la vamos a 'bautizar' oficialmente Puente Pumarejo': Santos» ELHERALDO.CO (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) Espectador, El. (2020-03-30). «ELESPECTADOR.COM» ELESPECTADOR.COM (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El puente Pumarejo será demolido» Portafolio.co (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) Tiempo, Redacción El. (2015-08-21). «Comenzaron las obras del nuevo Puente Pumarejo en Barranquilla» El Tiempo (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) Amaya, Gabis. (2019-12-18). «500 invitados a apertura del nuevo Pumarejo» ELHERALDO.CO (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* 1 2 (Gaztelaniaz) ELHERALDO.CO, Redacción. (2015-04-29). «El nuevo puente Pumarejo transformará la infraestructura vial del Caribe» ELHERALDO.CO (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28109702
# Leni Riefenstahl

Helene «Leni» Bertha Amelie Riefenstahl (Berlin, 1902ko abuztuaren 22 – Pöcking, 2003ko irailaren 8) alemaniar atleta, aktore, zinema zuzendaria eta argazkilaria izan zen, haren filmen estetikarengatik eta zinemagintzan emandako aurrerapausoengatik ezaguna. Haren lanik ospetsuenak Alderdi Naziaren aldeko dokumentalak dira. Bigarren Mundu Gerraren ondoren argazki bildumak argitaratu zituen.

## Bizitza

Antzezle izan zen 1923tik aurrera, Alemanian arrakasta handia izan zuten mendi filmetan. 1932an Das Blaue Licht («Argi Urdina») filma egin zuen. 1933tik aurrera Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialistaren laguntza izan zuen, eta erregimen berriaren aldeko filmak egin zituen: Der Sieg des Glaubens (1933), propagandazko film laburra eta Triumph des Willens (1934, «Borondatearen garaipena») baliabide askorekin egindako film bikaina, Alderdi Nazional-sozialistak Nurenberg hirian egin zuen biltzar handia agertzen duena, dokumentalaren teknika, sobietar zinemaren eragina duen montaketa eta nazismoaren goraipamena nahasten dituena. 1936an Berlingo Olinpiar Jokoei buruzko film bat egin zuen, Olympische Spiele («Olinpiar Jokoak»). Bigarren Mundu Gerra bukatutakoan, zinema industriak arbuiatu zuen. Hori dela eta, argazkilaritzari ekin zion. Itsasoko bizitzaren gaineko filmak ere egin zituen.

## Filmografia

* Tragödie im Hause Habsburg (1924)
* Der Heilige Berg (1926)
* Wege zu Kraft und Schönheit — Ein Film über moderne Körperkultur (1926)
* Der Große Sprung (1927)
* Das Schicksal derer von Habsburg (1928)
* Die Weiße Hölle vom Piz Palü (1929)
* Stürme über dem Mont Blanc (1930)
* Der Weiße Rausch — Neue Wunder des Schneeschuhs (1931)
* Das Blaue Licht (1932)
* S.O.S. Eisberg (1933)
* Der Sieg des Glaubens (1933)
* Triumph des Willens (1934)
* Tag der Freiheit: Unsere Wehrmacht (1935)
* Olympia (1938)
* Tiefland (1954)
* Impressionen unter Wasser (2002)

## Argazki lanak

* The Last of the Nuba. Harper, New York, (1974).
* The People of Kau. Harper, New York, (1976).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016/05/14 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55415
* Multimedia: Leni Riefenstahl / Q55415