OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Coprinopsis gonophylla

Coprinopsis gonophylla Psathyrellaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoa: Coprinus gonophyllus.

## Deskribapena

Basidioma: Hasieran globo-itxura samarrekoa eta heltzean babesten duen errezel zurixka ugariz estalia; errezel hau hautsi egiten da eta kapelaren eta oinaren forma eta kolorea ikusteko aukera ematen du.
Kapela: 1 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, hasieran oboide samarreko formarekin, gero zabaldu egiten da ganbilagoa bihurtuz, grisetik gris beltzaxkara doan kolorekoa errezelaren hondar zurixka irregularrekin, ertza ildaskatua.
Orriak: Trinkoak, hasieran zurixkak, gero grisak eta azkenik beltzak eta delikueszenteak.
Hanka: 2 eta 3 cm bitarteko garaierakoa, zilindrikoa, zuria, oinarria erraboildun samarrekoa, gainazal leuna.
Haragia: Urria, usain eta zapore nabarmenik gabea.
Etimologia: Coprinus hitza grezieratik dator, "coprinus" hitzetik, eta simaurrari dagokiona, simaurretan hazten dena, esan nahi du.

## Jangarritasuna

Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua

Coprinopsis epichloea espeziea antzekoa da, baina lehen begiratuan askoz txikiagoa da.

## Sasoia eta lekua

Ikatz-hondakinetan, bai txondor-plazetan edo suak egin diren lekuetan, bai suak erretako lekuetan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Kolonbia, Europa, Errusia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 270 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Velaz Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela. (2009). Banco de setas.
* ↑ Coprinopsis gonophylla: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10459198
* Multimedia: Coprinopsis gonophylla / Q10459198
# Maria Bellido

Maria Ines Juliana Bellido Vallejos (Porcuna, Jaén, 1755eko urtarrilaren 28a - 1809ko martxoaren 7a) Independentziako gerrako espainiar heroi legendarioa izan zen, hain zuzen Bailengo guduan.

## Biografia

Jaengo Porcuna herrian jaio zen eta María Inés Juliana Bellido Vallejosekin, «la Culiancha» ezizenarekin ezagutzen denarekin, lotzen dute; Luis Domingo Cobo Muelarekin ezkondua, buztingintza saltzailea eta Bailenen jaioa.
Kondairak dioenez, Bailengo batailaren erdian, soldadu joan zen, herriko gainontzeko emakumeekin batera, urketari lanean. Tenperatura 45 °C ingurukoa zen egun horretan. Eraso betean, ur potiz batez kargatuta igo zen aginte postura, Reding jeneralari eskaini zion, eta ontzia altxatzen ari zen unean, bala batek apurtu zuen potiza. Emakumeak ez zuen zirkinik egin, geratu zen ur pixka hartu zuen, eta jeneralari eskaini zion. Jeneralak bere lana goraipatu eta saria eskaini zion.
Gertaera hau, Bailen hiribilduko herri erresistentziaren sinbolo bezala finkatua geratu zen. Harez gero, Bailenen sinbolo gisa, ezkutu gainean ura isuriz zulatutako pegar bat jarri zen.

## Erreferentziak

* 1 2 «Mar�a Bellido. El misterio de un mito.» www.culturandalucia.com (Noiz kontsultatua: 2024-12-01).
* ↑ Linares, Francisco Antonio. (2014-03-07). «5. María Bellido, entre la historia y la leyenda. Tras las huellas de María Bellido.» Bailén Diario (Noiz kontsultatua: 2024-12-01).
* ↑ Redacción. (2023-04-02). María Bellido, el coraje de una mujer | Hora Jaén. (Noiz kontsultatua: 2024-12-01).

## Kanpo estekak

* MARIA BELLIDO: Mito baten misterioa
* Datuak: Q5667101
# Mensularia nodulosa

Mensularia nodulosa Hymenochaetaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Trametes nodulosa, Polyporus salebrosus, Trametes fagi, Inoderma nodulosum, Inonotus nodulosus, Polystictus nodulosus, Inodermus nodulosus, Xanthochrous nodulosus, Polyporus armatus, Polyporus dentifer, Xanthoporia nodulosa

## Deskribapena

Basiodiokarpoa: Urterokoa, erresupinatutik nodularrera, pileatua, bereizitako pileo ugarirekin.
Kapela: 3 cm arteko zabalerakoa, soldatuta eta ilara gainjarrietan.
Gainazala: Antzua, tomentudunetik hirtsutura, marroi zurbil koloretik marroi ilunera.
Tubuluak: Monoestratifikatuak, marroiak, 4 eta 5 mm bitarteko luzerakoak.
Poroak: Substratuan zehar igarotzen diren poro zeiharrak, hasieran pruina zurixkaz estalia, irregularrak, gero arre-herdoil kolorekoak, 2-4 mm-ko.
Haragia: Erradialki fibrilosoak, marroi-herdoil kolorekoa. Potasarekin (KOH) belztu egiten da. Usain eta zapore nabarmenik gabea.
Etimologia: Inonotus terminoa grekotik dator, zuntz, haria esan nahi duen “ino” hitzetik eta belarria esan nahi duen “oûs, õtós” hitzetik. Nodulosus epitetoa bere formagatik du.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Inonotus radiatus delakoarekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua

Hostozabalen egurrean saprofito edo parasito hazten da.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Errusia. Bates ere Europa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 531 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela. (2009). Catalogo micológico. Banco de setas.
* ↑ Mensularia nodulosa: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105058857
# Mensa

Mensa inteligentzia koziente altua daukaten pertsonentzako erakunde bat da. Onartze baldintza bakarra adimen froga batean biztanleriaren gorenaren %2an dagoen puntuazioa lortzea da.

## Sarrera

Mensa 1946. urtean eratu zen Ingalaterran, Roland Berrill abokatu australiarra eta Lancelot Ware legelari eta zientzialari ingelesaren eskutik. Beraien asmoa buruz apartekoen elkarte bat sortzea zen, non onarpen baldintza bakarra adimen kozientea izango zen. Jatorrizko asmoa, gaur egun berdina izaten jarraitzen duena, ezberdintasun politiko, erlijioso, ideologiko eta nazionaletatik at egongo zen elkarte bat sortzea zen. Mensak edozein jatorri eta prestakuntza daukaten pertsonak biltzen ditu, sozialki aberatsa den giroa sortzeko helburuarekin. Mensak bere lana burutzeko zilegitutako eta adimen frogak egiteko gaitua dagoen psikologo batek igorritako ziurtagiria onesten du onartze froga moduan.
Mensak 100.000 bazkide ditu gutxi gorabehera. Izenaren jatorria mensa da (latinez mahaia, alegia), Artur erregearen mahai borobilaren omenez, betebeharretan eta eskubideetan berdinak diren bazkideak biltzen dituen elkartea dela irudikatzeko.

## Mensaren helburuak

Mensak hiru helburu finko dauzka:
* gizateriaren onerako adimena identifikatu eta bultzatzea
* adimenaren izate, ezaugarri eta aplikazioaren ikerketa bultzatzea
* bere bazkideen adimen jarduera sustatuko duen giro soziala sortzea.

## Antolaketa

Nazioarteko Mensa Nazio Mensa ezberdinen elkartea da. Eratutako Mensa bat dagoen herrialde batean bizi diren bazkideak talde horren barnean kokatzen dira, bazkide gutxi dauden herrialdeetan aldiz, Nazioarteko Mensan kokatzen dira. Talde nagusiak bi dira, American Mensa, 50.000 bazkiderekin, eta British Mensa (Erresuma Batua eta Irlanda barnean hartzen dituenak), gutxi gorabehera 25.000 bazkiderekin. Espainiako Mensa 1984. urteaz geroztik dabil, eta 1.300 bazkide baino gehaigo dauzka. Argentinan eta Kolonbian ere badaude aintzat hartutako taldea nazionalak.

## Kanpo estekak

* Nazioarteko Mensa
* Espainiar Estatuko Mensa
* Frantziar Estatuko Mensa
* Argentinako Mensa
* Kolonbiako Mensa
* Mensaren talde guztien zerrenda
* Mensa elkartearen adimen jokoak
* IH Mensa bezalako proba
* Datuak: Q184194
* Multimedia: Mensa International / Q184194
# Hysterangium clathroides

Hysterangium clathroides Hysterangiaceae familiako onddo espezie bat da. Txikia eta gelatinakara delako ez da sukaldean erabiltzen.
Sinonimoa: Hysterangium rickenii.

## Deskribapena

Karpoforoa: 0,5 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, globo itxurakoa edo irregularki esferikoa, mizelio-korda finez bildua. Glebatik erraz bereizten den peridioa, mintzezkoa, hasieran zuri-beixa, gero ur-arre kolorekoa, ondoren arre-ardo kolorekoa. Normalean mizelio korapilatsu zuri ugari artean agertzen da.
Gleba: Albeolo tubular luzanga eta irregularrez osatutako masa porotsu batek eratzen dute heltzean, harroa eta elastikoa gaztetan, biguna eta likido bihurtzeko joerarekin heltzean, berde-grisaxka kolorekoa.
Etimologia: Clathroides epitetoa Clathrus baten antzekoa delako du.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Gautieria morchellaeformis marroia da eta haragi-estraktuaren usain handia du.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean eta udaberrian jaiotzen da lur azpian sakonera ezberdinetan, arte (Quercus rotundifolia), ametz (Quercus pyrenaica) eta gaztainodoen (Castanea, sativa) azpian hazten da, leku fresko eta hezeetan.

### Banaketa eremua

Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 853 or. ISBN 84-282-0887-5 (T.4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ Hysterangium clathroides: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10436131
# 1083
## Jaiotzak

* Abenduaren 1a – Ana Komnena, bizantziar printzesa eta historialaria, Alexiada lanaren egilea (h. 1153).
* Raymond du Puy, Ospitaleko Zaldunen 2. Maisu Handia (h. 1160).

## Heriotzak

* Urtarrilaren 6a – Antso Gartzez Iruñekoa, Uncastillo eta Zangozako jauna.
* Apirilaren 2a – Matilde Flandriakoa, Ingalaterrako erregina ezkontidea (j. c. 1031)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19455
* Multimedia: 1083 / Q19455
# Maria Marí Guasch

Maria Marí Guasch (Sant Llorenç de Balàfia, 1909ko martxoa - Eivissa, 2001eko urria) espainiar militante errepublikarra izan zen eta errepresio frankistaren biktima.

## Ibilbidea

18 urte zituela Josep Serra Guaschekin ezkondu zen. Bigarren Errepublikan, Manuel Azañaren (Izquierda Republicana) alderdian militatu zuten.
Eivissa uhartean mitin politiko batean parte hartu zuen lehen emakumea izateagatik nabarmendu zen Marí. Hain zuzen, 1936ko otsailaren 16ko hauteskunde kanpainan izan zen, Can Vidaleten upategian mitin bat antolatu zenean. Hezkuntzaz, emakumeen eskubideez eta, batez ere, baserri munduko lan baldintzez hitz egin zuen hitzaldian.
Espainiako 36.eko gerraren hasieran bera eta bere senarra errepresaliatuak izan ziren. 1937ko martxoan, guardia zibilak atxilotu egin zituen. Biak Eivissa hiriko kartzelan sartu zituzten. Ia lau urte egin zituen kartzelan Marik, Eivissako espetxean aurrena, eta Palmako espetxean preso ondoren. Azkenean, indultua eman zioten. Bere senarra, Josep Serra Guasch, aldiz, ia 6 urte egon zen atxilotuta, Eivissako kartzelan, Can Mirreko kartzelan Palman, Formenterako kontzentrazio esparruan, Valentziako kartzelan eta Alcoykoan, indultua eman ziotenean.
Maria Mari Eivissan hil zen 2001eko urrian, 92 urte zituela.

## Aintzatespenak

Ibizak kale bat izendatu zuen bere omenez.

## Ikus, gainera

* Margalida Roig Colomar

## Erreferentziak

* ↑ Riera Escandell, Francisca. (2006). «Les Dones i la Guerra Civil» Memòria contra l'oblit. Les fosses de la Guerra Civil a Eivissa i Formentera: 109-120..
* ↑ Inauguració dels monòlits dedicats a Margalida "Llogat" i a les Treballadores de l'albercoc. 8 de març 2017.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105675377
# Celsius gradu

Celsius gradua edo gradu zentigraduak °C ikurrarekin idazten dira. Anders Celsiusek sorturiko unitatea da bere tenperatura eskalarako. Unitate hori Nazioarteko Unitate Sisteman agertzen da eta nazioartean erabiliena da.
Uraren arabera eraikitzen da, 0 tenperatura izotz puntuan jarriz eta 100 gradu irakite-puntuan, biak atmosfera bateko presioan neurtuak. Bien arteko aldea 100 zatitan zatitzen da, eta haietako bakoitza Celsius gradu bat da.

## Unitateen arteko harremana

Celsuis gradu bat (1 °C) eta kelvin gradu bat (1 K) berdinak dira, lehena eta bigarrenaren definizioa bera baita baina kelvinak zero absolututik neurtzen baitira.
Horrela, Kelvinetan dagoen tenperatura Celsiusetan emateko, edo alderantziz, honako ekuazioa egin behar da:
* Tenp. (°C) = Tenp. (K) - 273,15 (izan ere -273,15 da zero absolutuaren balioa)
Fahrenheit graduetara pasatzeko, Celsius tenperatura bider 1,8 egin behar da (9/5) eta ondoren, 32 gehitu.
* Tenp. (°F) = 1,8 x Tenp. (°C) + 32
Alderantzizko operazioa egiteko:
* Tenp. (°C) = (Tenp. °F - 32) / 1,8.

## Ikus, gainera

* Zero absolutua
* Fahrenheit gradu
* Kelvin (Lehen Kelvin gradu)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25267
* Multimedia: Celsius temperature / Q25267
# Raymond du Puy

Raymond du Puy (1083 – 1160) Ospitaleko Zaldunen 2. Maisu Handia izan zen 1120tik hil zen arte.
Jatorriz Dofinerrikoa zen familia noble bateko kidea zen. 1120an Gerardo Sassoren lekua hartu zuen Jerusalemgo Erromesen Ospitaleko zaindari gisa eta Maisu izena hartu zuen lehena izan zen.
Bere agintaldi luzean, fundazioa izaera militarreko erlijio-ordena bihurtu zen. Damasko eta Axkelonen setioetan parte hartu zuen gurutzadetan. Ordenako kideak hiru kategoriatan banatu zituen (elizgizonak, militarrak eta zerbitzariak). Gurutze oktogonal zuria intsignia gisa hartu zuen.
* Datuak: Q963716
* Multimedia: Raymond du Puy / Q963716
# 1160
## Jaiotzak

* Taira no Koremori, Taira klaneko komandanteetako bat.
* Sibila Jerusalemgoa, Jerusalemgo Erresuma Latindarrako erregina (h. 1190).
* Tamar Georgiakoa, Georgiako erregina (h. 1213).

## Heriotzak

* Martxoaren 18a – Ibn al-Qalanisi, XII. mendeko Damaskoko politikari eta kronikagilea (j. c. 1070).
* Maiatzaren 18a – Erik IX.a Suediakoa, Suediako errege eta santua (j. c. 1120-1125).
* Raymond du Puy, Ospitaleko Zaldunen 2. Maisu Handia (j. 1083).
* Robert of Ketton, ingeles teologo, astronomo, itzultzaile eta arabista (j. 1110).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19662
* Multimedia: 1160 / Q19662
# Michèle Rivasi

Michèle Rivasi (Montelimar, 1953ko otsailaren 9a - Brusela, 2023ko azaroaren 29a) frantziar politikaria eta irakaslea izan zen.

## Biografia

Goi Eskola Normaleko ikasle ohia eta Irakasleen Prestakuntzako Unibertsitate Institutuko irakaslea izan da.
Drômeko diputatua 1997tik 2002ra, Alderdi Sozialistako kidea. Orduan Les Verts alderdiko kidea izan zen.
Erradioaktibitateari buruzko Ikerketa eta Informazio Batzorde Independentearen (Commission de recherche et d'information indépendantes sur la radioactivité, CRIIRAD) sortzailea 1986an, Txernobilgo istripuaren ostean.
Zaintza Ekologikoaren eta Alertaren Behatokiaren (Observatoire de vigilance et d'alerte écologique (Ovale)) Corinne Lepagerekin batera sortzailea.
Izpi Elektromagnetikoen Ikerketa Zentro Independienteko presidentea (Criirem).
Batzorde hauetako kidea :
    – Defentsa Nazionaleko eta Indar Armatuen Batzordea;
    – Superphénix eta neutroi azkarren erreaktoreen adarrari buruzko ikerketa batzordea ;
    – Tokiko komunitate edo enpresen informazio batzordea;
    – Hauteskunde zientifiko eta teknologikoen ebaluaziorako Parlamentuko Bulegoa.
Michèle Rivasi Greenpeace Frantziako zuzendaria izan da 2003ko irailetik 2004ko azarora arte.
2009ko Frantziako Europako hauteskundeetan, Hego-ekialdeko hauteskunde-barrutian Europe Écologie sindikatuko zerrendan hautatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Triomphe, Damien. (2023-11-29). L'eurodéputée écologiste de la Drôme, Michèle Rivasi, est décédée. París.
* ↑ el sitio oficial de Michèle Rivasi

## Bibliografia

* 1998, Michèle Rivasi eta Hélène Crie, Ce nucléaire qu'on nous cache, Albin Michel, Paris.

## Kanpo estekak

* https://web.archive.org/web/20050216121829/http://www.assemblee-nat.fr/tribun/fiches_id/2576.asp
* Novethic.fr-en elkarrizketa
* Michèle Rivasiren webgune ofiziala
* Datuak: Q442810
* Multimedia: Michèle Rivasi / Q442810
# Miguel Ángel Lauri

Miguel Ángel Lauri, Frantzian Michel Lauri izenez ezaguna (1908ko abuztuaren 29a - 1994ko irailaren 26a) futbolaria izan zen, Estudiantes de La Plata taldean jokatu zuen. Argentinan jaioa eta Euskal jatorrikoa, Lauri Argentinako futbol selekzioa eta Frantziako futbol selekzioa ordezkatu zituen.

## Karrera

Laurik 1928an egin zuen debuta Estudiantes taldean, Argentinako futbol afizionatuen garaian. Argentinako selekzioarekin debuta egin zuen 1929an.
1930eko hamarkadaren hasieran, Argentinako jokoaren profesionalizazioaren ostean, Lauri Los Profesores (Irakasleak) izenez ezagutzen den Estudiantesen erasoko talde ospetsuaren parte izan zen. Flecha de Oro (Urrezko Gezia) ezizena irabazi zuen eskuin oineko jaurtiketa gaitasun indartsuagatik.
Laurik 1933ko Los tres berretines filmean egin zuen agerraldia, futbolarekin, tangoarekin eta zinemarekin obsesionatutako familia bati buruzko komedian.
1935ean Lauri Amerika Kopa jokatu zuen, non selekzioarekin bere gol bakarra sartu zuen, azkenean Uruguairen aurka galdu zuen finala.
1937an Lauri Frantziako Sochaux-Montbéliard klubak fitxatu zuen, 1938ko Frantziako liga irabazi zuen kanpainan parte hartu zuen.
Laurik partida bat jokatu zuen France A taldean 1937an, Frantziarako jokatu zuten lau argentinar bakarretako bat bihurtuz.
1939an Bigarren Mundu Gerra zela eta Lauri Frantzia utzi eta Hego Amerikara itzuli zen, Uruguaiko Peñarol taldean jokatu zuen.

## Tituluak

| Denboraldia | Taldea | Titulua |
| 1938 | Sochaux-Montbéliard | Frantziako liga |
| 1937 | Sochaux-Montbéliard | Frantziako Kopa |

## Erreferentziak

* ↑ Cassiau-Haurie, Christophe. (21 December 2009). La migration des footballeurs africains en Europe – Africultures. .
* ↑ «The Three Amateurs» IMDb.
* ↑ «Southamerican Championship 1935» www.rsssf.com.
* ↑ Zona Charrua article

## Kanpo estkak

* Datuak: Q3107352
* Multimedia: Miguel Ángel Lauri / Q3107352
# Jenako gudua

Jenako gudua 1806ko urriaren 14an gertatu zen, Frantziako Inperioa eta Prusiako Erresumaren artean. Jenan gertatu zen, garaiko Saxonia-Weimar dukerrian, Laugarren Koalizioko Gerraren testuinguruan. Jenako gudua Auerstedteko guduarekin batera agertzen da noizean behin, azken hau egun berean geratu baitzen, zenbait kilometro iparrerantz. Frantsesak Napoleon I.ak zuzendu zituen eta prusiarrak Hohenlohe jeneralak.
Frantziako armadaren abangoardia urriaren 13ko azken orduetan Jenara iritsi zen, Jean Lannes mariskalaren agindupean, eta, ondoren, Napoleonen indarra batu zitzaion, 100.000 gizon baino gehiagoko armada osatzeko. Haien aurrean, prusiarrek 70.000 gizon inguru bildu zituzten Friedrich Hohenloe printzearen agindupean.
Michel Ney mariskalaren kontrolik gabeko karga batek eragin zuen bataila. Prusiarren aurka oldartu zen, eta zalditeria frantsesak erreskatatu behar izan zuen erabat suntsitua izan aurretik. Ondoren, Frantziako armada osoaren aurrerapena, zalditeria Muraten agindupean zegoela, 13:00ak inguruan izan zen, Napoleonek erabaki zuenean. Bere aldekoei indarrez bultza zezatela agindu zien. Era berean hauek prusiarren hegalak apurtzen eta erdiko armada nagusia inguratzen saiatu behar zuten, Frantziako armadaren erdiguneak Prusiako erdigunea akabatzen saiatzen zuen bitartean. Alboetako erasoak arrakastatsuak izan ziren. Hegalak hautsita, Prusiako armadak atzera egin behar izan zuen, Napoleonentzat beste garaipen bat lortuz. Guztira, Prusiako armadak 10.000 hildako edo zauritu eta 15.000 gerra-preso jasan zituen, eta 150 kanoi galdu zituen. Aldi berean, iparrean, Davout mariskalak Auerstadten iheslariak presionatu zituen.
Frantziar armadak gudu nagusiaren ondoren aurrera egin zuen, ia erresistentziarik gabe, Erfurt eta Berlin hiriak hartuz, prusiar errege familiaren erbestea behartuz.

## Erreferentziak

* ↑ Quimby, Robert S.; Gallaher, John G.. (1977-02). «The Iron Marshal: A Biography of Louis N. Davout» The American Historical Review 82 (1): 118. doi:10.2307/1857233. ISSN 0002-8762. (Noiz kontsultatua: 2024-12-01).
* ↑ Dodge, Theodore Ayrault; Petre, F. Loraine; Roberts, Earl. (1907-10). «Napoleon's Conquest of Prussia, 1806» The American Historical Review 13 (1): 140. doi:10.2307/1834901. ISSN 0002-8762. (Noiz kontsultatua: 2024-12-01).
# Joxe Landa

Joxe Landa Odriozola (Itziar, Gipuzkoa, 1929) gipuzkoar baserritarra da, urte luzez irratizko eta idatzizko hedabide anitzetan eguraldi iragarle gisa lan egin izan duelako ezaguna. 2024ko abenduaren 1ean Gara egunkariak iragarri zuen 95 urte eginak zituen Joxe Landak bere orrietako eguraldi iragarpenak egiteari utziko ziola.
Itziarko Endoia auzoan dagoen Beliosorogoikoa baserrian sortu zen Joxe Landa, hamaika senidetatik bigarrena. Bertakoa zuen aita eta ama berriz, Aizarnakoa. Umetan Endoiako baserrietan jaso zituen eskolak eta geroago Zestoako fraide-eskolan eman zituen pare bat urte. 14 urterekin eskola utzi eta baserriari eskaini zion denbora guztia. 40 urte ingururekin koinatuek sortutako baserri-elkartearekin bat egin zuen; bost urte geroago Itziarko Nekazari Kooperatibara egin zuen salto eta 28 urtez ibili zen bertako zuzendari lanetan. Hala ere, baserriko lanak gorabehera, eguraldi-gizon modura egin zen ezagun Landa, batez ere Egin eta Gara egunkarietan argitaratu izan zituelako bere iragarpenak.

## Erreferentziak

* ↑ Mateo, Iraitz. (2024-12-01). «Joxe Landa, «dotoreziaz» estilo propioa garatu duen eguraldi-gizonaren azken iragarpena GARAn» naiz: (Noiz kontsultatua: 2024-12-01).
* ↑ «Landa Odriozola, Joxe - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131369537
# Lola (argipena)

Lola izenak hainbat adiera du:
Lola, Dolores izen propio femeninoaren hipokoristikoa. Adibidez pertsona hauena:
* Lola Flores "La Lola de España" ere deitua (1923 - 1995), flamenkista.
* Lola Índigo, kantaria.
* Lola Iturbe Arizcuren (1902-1990), kataluniar anarkosindikalista eta feminista.

### Kulturan

Zinean:
* Lola (1961eko filma), Jacques Demyk zuzendua.
* Lola (1970eko filma), jatorriz Twinky izenekoa, Richard Donnerrek zuzendua.
* Lola (1981eko filma), Rainer Werner Fassbinderrek zuzendua.
* Lola (1986ko filma), Bigas Lunak zuzendua.
* Lola (1989ko filma), Maria Novarok zuzendua.
* Lola (2007ko filma), Miguel Hermosok zuzendua.
* Lola (2020ko filma), Laurent Michelik zuzendua.
Komikian:
* Lola (komikia), pertsonaia eta komiki sorta, Ignacio Hernández Suñer Iñigok sortua.
Musikan:
* Lola (abestia), The Kinks taldearena.
Etnografian:
* Lola, Txile iparraldeko kondaira.

### Bestelakoak

* Lola Racing Cars (edo Lola Cars International), lehiaketako automobilen enpresa.
* Lola, Namibe probintziako Bibala udalerriko herria, Angolako hego-mendebaldean.

## Ikus, halaber:

* Lolita (argipena)