OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Rhin Gorena

Rhin Gorena (alemanez: Oberrhein, ˈoːbɐˌʁaɪn ahoskatua; frantsesez: Rhin Supérieur) Rhin Garaiko lautadan zehar, Basilea (Suitza) eta Bingen (Alemania) artean, doan Rhin ibaiaren sekzioa da. Ibilguaren 170etik 529ra bitarteko kilometroek osatzen dute atala (guztira Konstantzan hasi eta Rotterdamen amaitzen da).
Rhin Gorena ibaia Konstantzako aintziraren eta Ipar itsasoaren artean idealki banatzen den lau ataletako bat da, hau da, Rhin Garaia, Rhin Gorena, Erdiko Rhin eta Rhin Behea. Rhin Gorenan zehar dauden herrialdeak Suitza, Frantzia (Alsazia) eta Alemaniako hurrengo estatu federatuak dira: Baden-Wurtemberg, Renania-Palatinatua eta Hessen. Ibaian zehar dauden hiririk handienak Basilea, Estrasburgo, Mulhouse, Karlsruhe, Mannheim, Ludwigshafen eta Mainz dira.
Rhin Gorena Johann Gottfried Tullak bideratu zuen 1817 eta 1876 urteen artean, eta 1928 eta 1977 bitartean nabigagarria izatea eragin zuen. Versaillesko Itunari esker, Frantziak Rhin Gorena erabil dezake Alsaziako Ubide Handian energia hidroelektrikoa ekoizteko.
2008ko abuztuaren 28an, Alemaniako Baden-Wurtemberg estatuko Rhin Goreneko ibaiertzetako 25.117 hektarea Ramsar gune (erref. 1809) izendatu zituzten. 2008ko irailaren 5ean, Frantziako Alsazia eskualdeko Rhin Goreneko 22.413 hektarea Ramsar gune (erref. 1810) ere izendatu zituzten.

## Galeria

* Theodor Heuss zubia Mainzen
* Itsasontziak Karlsruhetik gertu
* Egunsentia Mannheimen
* Gotorlekuak 1720 inguruan

## Erreferentziak

* ↑ (Alemanez) Der Oberrhein. .
* ↑ (Ingelesez) Ramsar Sites Information Service. Oberrhein / Rhin Supérieur. .
* ↑ (Ingelesez) Ramsar Sites Information Service. Rhin Supérieur / Oberrhein. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q663546
* Multimedia: Upper Rhine / Q663546
# Sandozeko isuri kimikoa

Sandozeko isuri kimikoa 1986ko azaroaren 1ean Suitzan izan zen hondamendi ekologikoa izan zen. Sandoz kimika lantegi bateko sutearen ondorioz 30 tona pestizida, plagizida, kolorant eta merkurio isuri zirenean Rhin ibaira. 1350 tona produktu kimikok su hartu zuten eta sutea itzaltzeko erabilitako urarekin filtratu ziren produktuok eta ibaira isuri ziren. Agintarien erantzuna ez zen behar bezalakoa izan eta kutsadura 500 km hedatu zen ibaian barrena, 150.000 angila eta 500.000 arrain hilez. Europan jazoriko desastre ekologiko larrienetako bat izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/desastre-ekologikoa-suitzan-kimika-lantegi-bateko-sutearen-ondorioz-30-tona-pestizida-plagizida-kolorant-eta-merkurio-isuri-zirenean-rin-ibaira
* ↑ http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/1/newsid_4679000/4679789.stm

## Kanpo estekak

* Datuak: Q356551
* Multimedia: Schweizerhalle fire and chemical spill / Q356551
# Marignanoko gudua

Marignanoko gudua, 1515eko irailaren 13 eta 14an, Marignanotik hurbil (Milandik 16 km hego-ekialdera) gertatu zena, Frantzisko I.a buru zuen Frantziako Erresumaren eta Suitzako Konfederazio Zaharraren armaden arteko borrokaldia izan zen. Milanerria kontrolatzeko helburuz, 1494an hasi ziren Italiako Gerren baitako bataila izan zen. Frantziarrak, askoz armada handiagoa zutenak, nagusitu ziren eta, horren ondorioz, Milanerria berreskuratu zuten. 1515eko azaroaren 7an Ginebrako bake ituna sinatu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Battle of Marignano Global.britannica.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q330
* Multimedia: Battle of Marignan / Q330
# 1940ko Neguko Olinpiar Jokoak

1940ko Neguko Olinpiar Jokoak, Neguko Olinpiar Jokoen V. edizioa izango zena, Alemaniako Garmisch-Partenkirchenen ospatu beharrekoak ziren.
Nazioarteko Batzorde Olinpikoak, hasiera batean, Japoniako Sapporo herria aukeratu zuen, Neguko Olinpiar Jokoak 1972an ospatuko zituena, baina Bigarren Txina-Japonia Gerra hasi izanaren ondorioz, Olinpiar Joko hauek Japonian antolatzeari uko egin behar izan zitzaion, Udako Tokiokoekin gertatu zen bezala. Sappro ordeztuz, 1928an jada Neguko Olinpiar Jokoak antolatu zituen Sankt Moritz aukeratu zen, baina Suitzako Batzorde Olinpikoa eta Nazioarteko Batzorde Olinpikoaren arteko tirabira baten ondorioz, Suitzak uko egin zion joko hauek antolatzeari. Honen ordez, azkeneko Neguko Olinpiar Jokoen egoitza izan zen Garmisch-Partenkirchen aukeratu zen, baina Bigarren Mundu Gerra hasi zenez, bertan behera utzi behar izan ziren joko hauek.
Esan bezala, Sapporok 1972an antolatuko zituen Neguko Olinpiar Jokoak, eta Sankt Moritzek, bere bigarren antolaketa, 1948an.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9607
* Multimedia: Olympic Games / Q9607
# 1948ko Neguko Olinpiar Jokoak

1948ko Neguko Olinpiar Jokoak, Neguko Olinpiar Jokoen V. edizioa izan zen, 1940 eta 1944koak, Bigarren Mundu Gerraren ondorioz, bertan behera utzi eta ezeztatuak izan ondoren. Neguko Olinpiar Jokoen kasuan, lehen aldiz errepikatzen zen egoitza, Sankt-Moritz, (beste bi aldiz gertatuko zen 28 eta 32 urte beranduago, Innsbruck eta Lake Placidekin.) Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Neguko Olinpiar Jokoak Suitzan berrabiarazi ziren, 1928an jada ospatu ziren tokian.

## Gertaerak

* Alemania eta Japonia ez ziren Jokoetan onartuak.
* Izotz hockeya, polemikaren erdian egon zen. AEBek bi hockey talde bidali zituzten, askok, Nazioarteko Batzorde Olinpikoa, amerikarrei mesedetzeaz salatzea eragin zuena. Ondorioz, hockeyko lehiaketa bertan behera utzia izan zen. Nazioarteko Batzorde Olinpikoak ondoren, berrabiaraztea erabaki zuen, baina estatubatuarrak kanpoan utziz.
* Henri Oreiller eskialari frantziarra, joko hauetan domina gehien lortu zituen kirolaria izan zen. Bi urrezko domina eta brontzezko bat lortu zituen. Aldi berean, Neguko Olinpiar Jokoetan urrezko domina bat lortu zuen lehen kirolari frantziarra ere izan zen.
* Bigarren Mundu Gerra gertatu izan ez balitz, joko hauek, VII zenbakia eramango zuten, baina, gertatu zenez, eta, horren ondorioz, 1940ko Garmisch-Partenkirchenekoak eta 1944ko Cortina d'Ampezzokoak jokatu ez zirenez, zenbakia ez da aldatzen, eta sekula jokatu ez balira bezala (hala denez) jarraitzen da. Beraz, Sankt-Moritzeko Joko hauek V. zenbakia eraman zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9615
* Multimedia: 1948 Winter Olympics / Q9615
# Sonderbund

Sonderbund Suitzako zazpi kantoi katolikoek (Luzerna, Uri, Schwyz, Unterwalden, Zug, Friburgo, Valais) kantoi protestanteek katolikoen kontra hartu zituzten erabakiei aurre egiteko 1845ean osatu zuten elkartea da. Dietak komentuak desagerrarazteko asmoa agertu zuenean kantoi katolikoek beren burujabetasuna eskuratu nahi izan zuten, eta jesuitak onartu zituzten beren lurraldeetan. Gertaera hura zela eta, 1847an, Dietak elkartea desegin zedila edo jesuitak Suitzatik atera zitezela erabaki zuen, baina ligak ez zuen hori onartu. Elkartearen eta gobernu federalaren gudarosteen artean borroka izan zen, eta azkenik, federalek liga menderatu zuten. Jesuitak Suitzatik egotziak izan ziren, eta konstituzio berria eman zen (1848), estatu federalaren aginpidea areagotu zuena.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q688297
* Multimedia: Sonderbund War / Q688297
# Nafazolina

Nafazolina 2-(1-naftilmetil)-2-imidazolina klorhidratorako izen arrunta da. Agente sinpatikomimetikoa da, eta jarduera alfa adrenergiko nabarmena du. Mukosa-mintzari aplikatzean hantura murriztean azkar eragiten duen hodi-uzkurtzailea da. Konjuntibaren arterioletako alfa hargailuetan eragiten du konstrikzioa sortzeko, eta, ondorioz, kongestioa murrizten da. Osagai aktiboa da salmenta libreko hainbat formulaziotan, Clear Eyes eta Naphcon kolirioak barne.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Farmakoak Hiztegia] [2022]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q415433
* Multimedia: Naphazoline / Q415433
# Emakumearen ugaltze-aparatu

Emakumearen ugaltze-aparatuak edo emakumearen aparatu genitalak bi zati ditu: umetokia, garatzen ari den fetua hartzen duena, bagina-jariakinak eta utero-jariakinak sortzen dituena, eta hazia umetoki-tronpetara edo Falopio-tronpetara eramaten duena; eta obarioak, emakumeen obozitoek edo gametoek sortzen dituztenak. Zati hauek barrukoak dira; baginakoa bulbako kanpoko organoekin komunikatzen den kanala da, barnean hartzen dituena ezpain genitalak, klitoria eta uretraren meatoa. Bagina umetokiari lotuta dago zerbixaren bidez, eta umetokia, berriz, obarioei lotuta dago umetoki-tronpen bidez. Tronpa eta obulutegia gertu daude, baina itsatsita ez. Lotailu batek lotzen ditu, baina tronpek nolabaiteko mugitzeko gaitasuna dute sabelaldeko barrunbetara botatzen den obulua atzemateko. Gainera, egitura horiek ez daude planoan, C itxura dute, eta, hartara, obulutegiak umetokiaren aurretik geratzen dira. Igarotzean semenarekin topo egiten badu, espermatozoide bat edo gehiago sar daiteke eta obuluarekin fusionatu, ernalduz. Gizonezkoen baliokidea gizonezkoaren aparatu genitala da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Ginekologia Hiztegia] [2015]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q844342
* Multimedia: Female reproductive system / Q844342
# Melilla Hoy

Melilla Hoy Espainiako egunkari bat da, Melillako hirian 1985etik argitaratutakoa.
Arreta berezia eskaintzen dio Melillako hirian sortutako tokiko informazioari. Egunkariak, gaur egun, Victoria dukesaren etorbideko 30. zenbakian du egoitza.
Zuzendaria Enrique Bohórquez López-Dóriga da.

## Erreferentziak

* ↑ 39 aniversario del Diario MELILLA HOY - MelillaHoy. 2024-04-19.
* ↑ España, Empresite. «Prensa De Melilla Sl - Teléfono y dirección | Empresite» Empresite España - Buscador de Empresas y Negocios de España.

## Kanpo estekak

* «Melilla Hoy»
* Datuak: Q130624977
# Altxa, hildakoak

Altxa, hildakoak (frantsesez: Debout les morts) Fred Vargas idazle frantziarraren polizia-eleberri bat da. 1995ean argitaratu zen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Goiz batean, Sophia Siméonidis abeslariak inoiz ikusi gabeko zuhaitz bat ikusi du bere lorategian. Nondik datorren galdetu dio bere buruari. Pierre, senarra, berriz, axolagabe da, beti bezala. Bizilagun ezohikoengana hurbiltzen da, zuhaitzaren sustraiek ezer ezkutatzen duten egiazta dezaten, baina beren indusketek ez dute ezer agerian uzten.
Egun batean, Sophia desagertu egingo da. Senarra ez da kezkatzen uste duelako Stelyosekin, bere maitale ohiarekin, elkartzera joan dela. Bestalde, Juliette, Sophiaren lagun mina, kezkatuta dago, ez baitu inolako berririk jaso.
Denbora aurrera doa, eta basaltozko harri txiki batek abeslariarekin konektatzen duen gorpu kiskali bat aurkitzen dute.
Alexandra iloba iritsiko da, eta Sophiaren heriotzarekin dena du irabazteko. Alibirik ez duenez, susmagarri nagusia da. Enigma horrek kezkatuta eta Alexandraren errugabetasunaz konbentzituta, bizilagunak ikertzen ariko dira.

## Pertsonaiak

* Marc Vandoosler (San Marko): Erdi Aroan aditua den historialaria da. Garaiera ertainekoa, oso mehea, gorputz eta aurpegi angeluarra, esku mehe eta luzeak, ile beltz eta leuna du. Dotorea, afrikar eta karolingiar jatorriko zilarrezko lau eraztun handi daramatza. Beltzez jantzita dago eta zilarrezko gerriko deigarri samarra darama. Harroa da, argala, ezkorra, apur bat austeroa, “kakatzan” duela bi urtetik, dibortziatua, langabea. Adimen handiko itxura ematen du. Sophia, desagertutako abeslaria, asko estimatzen zuen. Eleberriaren amaieran, azken horren ilobaz maiteminduta dagoela pentsa daiteke. Haren rola garrantzitsua da. Ia istorio osoa bere ikuspuntutik kontatzen da. Azkarra eta sentibera da; aisialdian Erdi Aroari buruzko testuak idazten ditu.
* Mathias Delamarre (San Mateo): ehiztari-biltzailearen arketipoa, Historiaurrean aditua den historialaria da. Ile horail ebakiezina du, begi urdinak, esku handiak. Larruzko sandaliak daramatza, biluzik ibiltzea gustatzen zaio. Azkarra da, isila, ez du ez lanik, ez emazterik. Juliette desiratzen du, eta horrek asko kezkatzen du.
* Lucien Devernois (San Lukas): Lehen Mundu Gerraen historialaria da. Masaila zurbilak, ile-xerlo gaztainkara etengabe begien gainera erortzen, beti izaten ditu gorbata estutua, jaka grisa eta larruzko zapatak berdetuak baina ingelesak. Oso hiztuna da. Fred Vargasen anaiarengan inspiratuta dago, Stéphane Audoin-Rouzeau historialariarengan, hain zuzen.
* Armand Vandoosler: Marcen (San Marko) aitabitxi eta osaba da. 68 urterekin, zutik eta tente, asko zelatatzen eta behatzen du, bere iritzia ematea gustatzen zaio, azkarra da, distiratsua, edertasun degradatukoa, sudur zakarra. Ezpain irregularrak, begi triangeluarra, begirada liluragarria. Estupefazienteen Brigadako kidea zen, baina kaleratu egin zuten, kriminal bati ihes egiten lagundu ziolako.
# Auditorium Carvajal

Auditorium Carvajal Melillako auditorium bakarra da. Candido Lobera etorbideko 12.ean, Zabalgune Modernistan, Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren zati dena, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia

1962ko uztailaren 17an, Udal Batzarrak hura eraikitzeko baimena eman zuen, Luis Carvajal Arrieta Melillako alkatearen aginduz.

## Instalazioak

Carvajal Auditoriumak honako espazio arkitektoniko hauek ditu:
Kanpoaldea
Sarbidea
* Jendearenak (fatxada nagusitik)
* Langileak (ekialdeko fatxadatik)
* Aktoreak (mendebaldeko fatxadatik)
Administrazio-gunea
* Harrera eta kontrola
* Itxarongela
* Idazkaritza
* Administratzailearen kubikulua
* Gizon eta emakumeentzako komunak
Besaulkien gunea
* Aretoa eta harmailak
* Proszenioa edo foroa eta agertokia
* Proiekzio-etxola eta argiztapen-kontrola
* Gizonentzako eta emakumeentzako komunak
Kamerinoen gunea
* Emakumezkoen kamerino nagusiak
* Aldagela kolektibo pribatuak bainugelarekin
* Komun, bainugela eta jantzigela kolektiboak

## Erabilerak

Ekitaldiak
Auditorioko instalazioak atze-oihal gisa erabiltzen dira Miss eta Mister Melillaren galan, Inauterietako Chirigota eta Konpartsen Lehiaketan, Udaberri Gaztearen Jaialdian eta udako kontzertuetan.

## Erreferentziak

* ↑ Auditórium Carvajal cumple su 57 aniversario: “Melilla, vanguardista en la música” - MelillaHoy. 2019-09-28.
* ↑ «Ciudad Autónoma de Melilla - Auditorium Carvajal» www.melilla.es.
* ↑ Garcia, Maria. (2024-08-24). «El Auditorio Carvajal alberga esta noche la gala Miss y Míster 2024» El Faro de Melilla.
* ↑ cynthiapatricio. (2020-02-21). «El Juan Caro celebra sus tres décadas de Carnaval en el Carvajal» El Faro de Melilla.
* ↑ Pulido, Juan Luis Espinosa. (2024-10-23). «La Plazuela aterriza en el Auditorium Carvajal este sábado» El Faro de Melilla.
* ↑ Jiménez, María Ángeles. (2022-06-09). «Raphael, en el Auditorium Carvajal este 21 de junio» El Faro de Melilla.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130632491
# Melillako Klub Nautiko Erreala

Melillako Klub Nautiko Erreala (gaztelaniaz: Real Club Marítimo de Melilla) Melillako hiri autonomoan dagoen klub nautikoa da. 6.000 bazkide baino gehiago ditu.
Espainiako Klub Nautikoen Elkarteko kidea da.

## Historia

1944ko martxoaren 6an sortu zen, Melillako Klub Nautiko gisa, eta Juan Carlos I.a k, 2006ko irailaren 29an, errege titulua eman zion, eta haren izena Melillako Klub Nautiko Erreala izango zen aurrerantzean.

## Kirol jarduera

Jarduera Nautikoen Zentroa 2001ean inauguratu zen, eta belaontzien flota propioa du, bazkideen flota pribatuaz gain, Optimist, Laser, Snipe, Gamba eta Brenta klaseak barne hartzen dituena. Gainera, beste kirol-modalitate batzuetarako ontziak ere baditu, hala nola kayak edo windsurfa.
Bela arineko estropada antolatzen du urtero, eta hainbat lehiaketa antolatu ditu; besteak beste, hauek:
* Optimist klaseko Espainiako Kopa 2006an
* Klub Nautikoen Espainiako Elkartearen garaikurra 2009an
* Snipe klaseko Espainiako txapelketa 2013an
Azul Sanchezek Munduko Txapelketa irabazi zuen Techno 293 (windsurf) 17 urtez azpiko emakumezkoen kategorian 2022an.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) RCMMelilla. «Real Club Marítimo de Melilla» Real Club Marítimo de Melilla (Noiz kontsultatua: 2024-10-24).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Inicio» Asociación Española De Clubes Náuticos (Noiz kontsultatua: 2024-10-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17628288
* Multimedia: Real Club Marítimo de Melilla / Q17628288
# Aferesi (hizkuntzalaritza)

Aferesia (antzinako grezieraz: ἀφαίρεσις, aphairesis; "kentzea"), hizkuntzalaritzan, hitz baten hasierako hots bat edo hots multzo bat galtzea da. Oso ohikoa da euskalki batzuetan. Adibidez, Nafarroa ipar-mendebaldeko euskaran:
    ekarri > karri, eman > man, ikusi > kusi, egin > in
Bestalde, baliabide literarioa eta lizentzia metrikoa ere da. Esate baterako, maiz erabiltzen dira eta edo ere lokailuen aldaki laburtuak (eta/ta, ere/re) bertsoaren neurkerak hala eskatzen badu. Adibidez, Xenpelarren bertso honetan:
* Agoztuaren ogei ta biyan
* para dirate lazua,
* kantatutzeko ia daukadan
* memoria animosua,
* Ondarrabian txalupa bati
* gertatu zaion kasua;
* bertso berriyak jartzera nua,
* badago zeñek jasua.

## Erreferentziak

* ↑ «Aferesi». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2024-10-24.)
* ↑ Lujanbio Begiristain, Ohiana. Hizkuntza-aldakortasuna euskaran Nafarroa ipar-mendebaldeko bi udalerritan egindako azterketa. researchgate.net (Noiz kontsultatua: 2024-10-24).
* ↑ Apalauza Ollo, Amaia. Nafarroako ipar-mendebaleko hizkeren egitura geolinguistikoa. euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-10-24).
* ↑ Aferesi. Literatura Terminoen Hiztegia, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-10-24).
* ↑ Bertso Berriak Xenpelarrek jarriak. klasikoak.armiarma.eus (Noiz kontsultatua: 2024-10-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q618563
# Tim Hornke

Tim Hornke (Hannover, 1990eko abuztuaren 4a) Alemaniako eskubaloi jokalaria da eta SC Magdeburg eta Alemaniako talde nazionalean jokatzen du. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris | 02 ! | Gizonezkoa |

## Erreferentziak

* ↑ Jogi Bitter im erweiterten EM-Kader. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2434042
* Multimedia: Tim Hornke / Q2434042
# Andreas Wolff

Andreas Wolff (Euskirchen, 1991ko martxoaren 3a) Alemaniako eskubaloi jokalaria da THW Kielen eta Alemaniako talde nazionalean. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarra lortu zituen. Gainera, 2016ko europako txapelduna ere bada.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2016 | Rio de Janeiro | 03 ! | Gizonezkoa |
| 2024 | Paris | 02 ! | Gizonezkoa |
| Munduko Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2016 | Polonia | 01 ! | Gizonezkoa |

## Erreferentziak

* ↑ Andreas Wolff. eurohandball.com.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2652573
* Multimedia: Andreas Wolff / Q2652573
# Rune Dahmke

Rune Dahmke (Kiel, 1993ko apirilaren 10a) Alemaniako eskubaloi jokalari profesionala da THW Kielen eta Alemaniako talde nazionalean. 2016an europako txapeldun izan zen eta 2024an Udako Olinpiar Jokoetan zilarra lortu zuen.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris | 02 ! | Gizonezkoa |
| Munduko Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2016 | Polonia | 01 ! | Gizonezkoa |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14902861
* Multimedia: Rune Dahmke / Q14902861
# Lukas Mertens

Lukas Mertens (1996ko martxoaren 22a) Alemaniako eskubaloi jokalaria da SC Magdeburg eta Alemaniako talde nazionalean. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarra lortu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ «Mertens, Lukas» EHF.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29045057
* Multimedia: Lukas Mertens / Q29045057
# Christoph Steinert

Christoph Steinert (Berlin, 1990eko urtarrilaren 18a) Alemaniako eskubaloi jokalaria da HC Erlangen eta Alemaniako talde nazionalean. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarra lortu zuen.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris | 02 ! | Gizonezkoa |

## Erreferentziak

* ↑ «SQUAD LISTS FOR MEN'S EHF EURO 2024 CONFIRMED» EHF.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29650328
* Multimedia: Christoph Steinert / Q29650328
# Marko Grgić (eskubaloi jokalaria)

Marko Grgić (Eisenach, 2003ko irailaren 11a) alemaniar eskubaloi jokalaria da eta ThSV Eisenach eta Alemaniako talde nazionalean jokatzen du. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarra lortu zuen.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris | 02 ! | Gizonezkoa |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q125378898
* Multimedia: Marko Grgić / Q125378898
# Jannik Kohlbacher

Jannik Kohlbacher (Bensheim, 1995eko uztailaren 19a) Alemaniako eskubaloi jokalaria da Rhein-Neckar Löwen eta Alemaniako talde nazionalean. 2016an europako txapelduna izan zen eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarra lortu zuen.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris | 02 ! | Gizonezkoa |
| Munduko Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2016 | Polonia | 01 ! | Gizonezkoa |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15820808
* Multimedia: Jannik Kohlbacher / Q15820808
# David Späth

David Späth (Kaiserslautern, 2002ko apirilaren 29a) Alemaniako eskubaloi jokalaria da Rhein-Neckar Löwen eta Alemaniako talde nazionalean jokatzen duena. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan maila absolutuan lortutako lehen domina irabazi zuen, zilarra lortuz.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris | 02 ! | Gizonezkoa |

## Erreferentziak

* ↑ «Späth, David» EHF.
* ↑ «Player profile» handball-world.
* ↑ «Biografie» rhein-neckar-loewen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q104706624
* Multimedia: David Späth / Q104706624
# Vexillarius

Vexillarius-a edo vexillifer-a signifer mota bat izan zen, Antzinako Erroman, armadaren legioetan erabiltzen zena. Vexillarius-aren betebeharra vexillum-a eramatea zen, hau da: zerbitzatzen zuten legioaren, kohortearen, edo beste unitate mota baten izena eta ikurra erakusten zuen estandarte militarra. Vexilluma makila edo lantza batetik zintzilik zegoen oihalezko pankarta zen. Bai infanteriako bai zalditeriako unitateetan erabiltzen zen.

## Bibliografia

* LE BOHEC, Yann, 2002. L'armée romaine sous le Haut-Empire, Paris, Picard, 2002, 3$^.$ Ed., 292 or. (ISBN 978-2-7084-0744-2).
* Datuak: Q1155764
# Inocybe pelargonium

Inocybe pelargonium Inocybaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Inocybe claviger, Inocybe stangliana.

## Deskribapena

Kapela: 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, konikotik kanpai itxurakora eta lautua, ertz zurbilarekin. Kapelaren azala zetaduna, leuna, ale finekoa, laranja-marroi-krema kolorekoa, sarritan distiratsua.
Orriak: Ez oso estu, tartean orritxoekin, okertuak, borobildu-itsatsiak, gris-krema kolorekoak gaztetan, gero okretik arrexkaraino.
Hanka: 3 eta 6 cm bitarteko garaierakoa, mehea, gainazala hauts leunarekin, oinarria erraboil-tuberkuluduna, marroi-krema kolorekoa.
Haragia: Zuria. Geranioen (Pelargonium) edo espermaren usain handiarekin. Zapore gabekoa.
Etimologia: Inocybe terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen"is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator; hau da, zuntzezko kapela. Pelargonium epitetoa, geranio usaina jariatzen duelako du.

## Toxikotasuna

Toxikoa.

### Nahasketa arriskua

Beste Inocybe horixka batzuekin nahas daiteke: Inocybe Rimosa, aurantiobrunnea, friesii, lutescens, crocifolia, aurantiifolia, nitidiuscula, flocculosa.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean. Bakarka edo talde txikietan ateratzen da. Urria.

### Banaketa eremua

Quebec, Europa, Errusia, Kaukasia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 253 or. ISBN 84-282-0887-X (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia..
* ↑ Inocybe pelargonium: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10535821