OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hondartzako baloi

Hondartzako baloia edo hondartzako pilota baloi puzgarria da, hondartzan, uretan edo beste inguru batzuetan jolasteko erabiltzen dena. Hondartzako baloiaren asmakuntza Jonathon DeLongeri egozten zaio, 1938an.

## Ezaugarriak

Hondartzako pilotak PVC edo beste plastiko arin batez eginda daude. Bere egitura, irudi esferiko bat osatzen duten material honen zati ezberdinez osatuta dago. Tamaina eta arintasun handiagoak ahalegin txikiagoa eskatzen du mugitzeko, eta, aldi berean, higidura nahitaez geldoa ezartzen zaie. Gainera, tamaina dela eta, bi eskuekin hartu behar dira, eta horrek jolas lasaiak eta haur-jolasak egiteko aproposak egiten ditu.

## Diseinua

Hondartzako baloiek tamaina ezberdinak dituzte. Eskuarki, plastikozko panel zigilatu batzuek osatzen dituzte, baloiaren mutur bakoitzean dauden bi panel biribili lotzen zaizkienak. Panel horietako batean balbula teleskopiko bat dago, eta bertatik airea sartzen da. Hondartzako baloiaren ohiko diseinu bat, baloiaren inguruan panel zuriekin txandakatzen diren koloretako panelak dira. Baloiak ahoarekin edo inflagailu batekin puzteko diseinatuta daude; beraz, tolestuta gorde eta garraiatu daitezke, eta helmugara iristean muntatu.
Hondartzako baloiak merchandisin objektu tipikoa dira, eta, horregatik, askotan irudi, mezu eta logotipo komertzialekin serigrafiatuta egoten dira.

## Erreferentziak

* ↑ https://eu.everaoh.com/puzgarriak-hondartzako-bola/
* ↑ https://www.pinterest.es/pin/716072409472108985/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q650736
* Multimedia: Beach balls / Q650736
# Phyllis O'Donnell

Phyllis O'Donnell (1937ko abuztuaren 22a – 2024ko azaroaren 6a) australiar surflaria izan zen.
1960ko hamarkadan hasi zen surfeko ohol luze bat erabiltzen kostaldeko Twin Heads hirian. Bere irakaslea Snowy McAlister surflaria izan zen. 23 urterekin Queenslandeko Kirra herrira joan zen.
1964an Munduko Surf Txapelketa irabazi zuen lehen emakumea izan zen. Australiako emakumezkoen txapelketa ere irabazi zuen 1963, 1964 eta 1965ean. 1970eko hamarkadaren amaieran Kaliforniako surfeko ohol fabrika batean lan egin zuen. Australiara itzulita, Queenslandeko zortzi txapelketetatik azkena irabazi zuen eta 1974an erretiratu zen. 1976an Australiako Surf Ospearen Aretoan sartu zen eta 2004an Kaliforniako Surfaren Ospearen Pasealekuan.

## Bibliografia

* Surf's Up: The Girl's Guide to Surfing by Louise Southerden, Random House, 2005, ISBN 978-0-345-47661-6.
* The Encyclopedia of Surfing by Matt Warshaw, Houghton Mifflin Harcourt, 2005, ISBN 978-0-156-03251-3.

## Erreferentziak

* ↑ https://tracksmag.com.au/a-tribute-to-phyllis-odonnell-1937-2024

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7188610
# Mara Santos

Mara Santos Garcia (Velilla del Rio Carrion, Palentzia, 1969ko maiatzaren 25a) palentziar irakaslea eta kanoalaria da, piraguismoan maratoi modalitatean lehiatzen den kirolaria. Bere palmaresean hainbat domina ditu Munduko Txapelketan zein Europako Txapelketan; gainera, Espainiako Txapelketan, Sellako Nazioarteko Jaitsieran eta Carrioneko Nazioarteko Jaitsieran garaipen errekor absolutua du.

## Bizitza

Mara Santos piragua tradizio handia duen familia batekoa da, eta bere jaioterria, Velilla del Río Carrión, zeharkatzen duen Carrión ibaiko uretan egin zuen prestakuntza, non piraguismoa ere oso jarduera nabarmena den.
Sellako Nazioarteko Jaitsieran garaipen errekor absolutua lortu zuen. Proba horretan 22 garaipen lortu ditu, horietako 20 emakumezkoen banakako K-1 kategorian.
2012an, Marak kirol praktika profesionala utzi eta Palentzian ezarri zuen bizilekua, heziketa fisikoko irakaskuntzan arituz. Urte batzuk geroago, berriro ekin zion jarduerari, lehiaketa nazionaletan parte hartuz.

## Nazioarteko palmaresa

Bost domina irabazi zituen Maratoiko Munduko Piraguismo Txapelketan 2000 eta 2007 urteen artean, eta hiru domina Maratoiko Europako Piraguismo Txapelketan 1999 eta 2001 urteetan. 16 aldiz izan zen Espainiako txapeldun eta 22 aldiz Sellako Nazioarteko Jaitsiera irabazi zuen.
Munduko Txapelketa :
| Urtea | Lekua | Domina | Ekitaldia |
| 2000 | Dartmouth Kanada | | K1 |
| 2001 | Stockton-on-Tees Erresuma Batua | | K1 |
| 2002 | Zamora Espainia | | K1 |
| 2003 | Valladolid Espainia | | K1 |
| 2007 | Győr Hungaria | | K1 |
| Europako Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Ekitaldia |
| 1999 | Gorzów Wielkopolski Polonia | | K1 |
| 1999 | Gorzów Wielkopolski Polonia | | K2 |
| 2001 | Győr Hungaria | | K1 |

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) M, A.. (2010-08-22). «Mara Santos se proclama campeona de España por decimoquinta vez» El Norte de Castilla (Noiz kontsultatua: 2024-11-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) Palentino, Diario. (2013-08-19). ««Mamá, quiero ser como Mara»» Diario Palentino (Noiz kontsultatua: 2024-11-06).
* 1 2 «Julián Becerro se impuso en K-1 - La Nueva España - Diario Independiente de Asturias» web.archive.org 2016-03-04 (Noiz kontsultatua: 2024-11-06).
* ↑ La 8 Palencia. (2012-10-30). "5 Minutos con Mario" MARA SANTOS (PIRAGÜISMO). (Noiz kontsultatua: 2024-11-06).
* ↑ ISSN https://web.archive.org/web/20100105023154/http://canoeicf.com/site/canoeint/if/downloads/result/Pages%2042-83%20from%20Medal%20Winners%20ICF%20updated%202007.pdf?MenuID=Results%2F1107%2F0..
* ↑ La 8 Palencia. (2012-10-30). "5 Minutos con Mario" MARA SANTOS (PIRAGÜISMO). (Noiz kontsultatua: 2024-11-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16599135
# Eurasiako Batasun Ekonomikoa

Eurasiako Batasun Ekonomikoa (EBE) Eurasia iparraldeko estatuek osatutako batasun ekonomikoa da.

## Estatu partaideak

Errusiak, Kazakhstanek, Bielorrusiak, Armeniak eta Kirgizistanek osatzen dute. SESB Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna izandakoaren estatuak dira denak, eta Errusia buru dela, Europan, Europako Batasunaren ondoan, 170 milioi herritarrek osatutako merkatu bat da.

## Historia

Kazakhstango presidente zen Nursultan Nazarbajevek 1994an proposatu zuen herrialdeon arteko batasun ekonomikoa. 2014ko abenduaren 23an sinatu zuten sorrerarako azken akordioa Moskun.
2015eko urtarrilaren 1ean, martxan jarri zen Eurasiako Batasuna.

## Ezaugarriak

EBEk 3,6 bilioi euroko barne produktu gordina duela espero da. Konparatuz, 9,5 bilioi eurokoa zen 2013an Europako Batasunaren BPGa, EBErena baino ia hiru aldiz gehiago. Salgaien, zerbitzuen, kapitalen eta langileen zirkulazio askea bermatzen da.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Jon Fernandez, «Errusiaren krisi betean jarri dute martxan Eurasiako merkatu batua», Berria, 2014-12-24
* ↑ «Martxan da 170 milioi biztanleko Eurasiako Batasuna», Berria, 2015-01-02

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4173083
* Multimedia: Eurasian Economic Union / Q4173083
# María José Campos

María José Campos (Wilde, Avellaneda, Buenos Aires Handia, Argentina, 1999-) argentinar xakelaria da, emakumeen nazioarteko xake maistra handia.

## Bizitza

Buenos Aires Handiko hegoaldean dagoen Avellanedako Wilde herrian jaio zen.

### Xake ibilbidea

Emakumeen Nazioarteko Maistra da, bere herrialdeko emakumezkoen txapeldun nazionala eta Floripa Chess Open Fort Atacadista (2024ko X. edizioa, ia 500 jokalari lehiatu ziren) irabazi duen lehen emakume argentinarra. Florianopolis hirian jokatzen da eta Latinoamerikako txapelketa garrantzitsuenetako bat da.
2022ko Xake Olinpiadan parte hartu zuen Chennain, Indian, eta bere herrialdea ordezkatu zuen Poloniako Bydgoszcz herrian egin zen 2023ko Taldekako Munduko Xake Txapelketan.
2023ko Emakumezkoen Munduko Xake Koparako sailkatu zen, non Carissa Yipek garaitu zuen lehen txandan.
2024ko maiatzaren 30ean, Kolonbian egin zen Ameriketako Xake Txapelketa Kontinental Absolutuan, Alexander Shabalov estatubatuarra garaitu ostean, Emakumezko Maistra Handiaren bere lehen xakeko norma delakoa lortu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) María José Campos, la nueva campeona nacional de ajedrez, analizó las claves de su éxito | Nota al Pie | Noticias en contexto. 2023-12-03 (Noiz kontsultatua: 2024-11-06).
* ↑ «Campos, Maria Jose» ratings.fide.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-06).
* ↑ «Chess-Results Server Chess-results.com - 44th Chess Olympiad 2022 Women» archive.chess-results.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-06).
* 1 2 Profile Info - Campos, Maria Jose. Federación Internacional de Ajedrez.
* 1 2 3 4 De Avellaneda al mundo: quién es María José Campos, la campeona nacional de ajedrez. Agencia de Noticias Científicas de la UNQ 25 de marzo 2024.
* ↑ (Ingelesez) «Chess.com - Play Chess Online - Free Games» Chess.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-06).
* ↑ Descomunal labor del niño Faustino Oro en Colombia: sumó su 2ª norma de maestro internacional y va por el récord mundial. Infobae 31 de mayo de 2024.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108561008
# Filadelfia esperimentua

Filadelfia esperimentua, 1943ko urriaren 23an, Carl Meredith Allen merkatal itsasgizon ohiaren lekukotasunaren arabera, AEBetako Armadakk Filadelfiako ontzioletan burututako ustezko esperimentua izan zen. Honetan, SS Eldridge destruktorea elektronika bidez gizakien ikusmenerako ikustezina egin eta handik 600 kilometrora dagoen Norfolk hiriko portura telegarraiatua izan zen, joan-etorriko bidaia eginez.
Amen-omen hau behin eta berriz gezurtatu da.

## Zinema

* The Philadelphia Experiment (1984)

## Erreferentziak

* ↑ «The Philadelphia Experiment - The Skeptic's Dictionary - Skepdic.com» skepdic.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q496036
# Iparraldeko Tourra

Iparraldeko Tourra :
| Orokortasunak ||
| Kirola | Errepideko txirrindularitza |
| Sorrera | 1933 |
| Desagertzea | 1973 |
| Mota | Etapakako lasterketa |
| translation for raceinfobox_translate index 33 not found | Frantzia |
| Dokumentazioa ||
Iparraldeko Tourra (frantsesez: Tour du Nord), Frantziako Nord-Pas-de-Calais eskualdean egiten zuten itzulia izan zen.
1933an eratu eta 1973 urtera arte egin zuten. Podiumeko txirrindulari gehienak belgikarrak eta frantziarrak izan ziren.

## Palmaresa

| Urtea | Garailea | Bigarrena | Hirugarrena |
| 1933 | Henri Flament | Albert Vandaele | François Blin |
| 1934 | Achiel Dermaux | Noël Declercq | Raymond De Poorter |
| 1935 | Georges Christiaens | Jules Pyncket | Arthur Debruyckere |
| 1936 | Albertin Disseaux | René Walschot | Edgard De Caluwe |
| 1937 | Michel Hermie | Edgard De Caluwé | Noël Declercq |
| 1938 | Julien Legrand | Omer Thys | Jerome Dufromont |
| 1939 | Jerome Dufromont | Michel Hermie | Omer Thys |
| 1940-1951 | Ez zen jokatu | Ez zen jokatu | Ez zen jokatu |
| 1952 | Emmanuel Thoma | Jules Renard | André Rosseel |
| 1953 | Albert Platel | Michel Vuylsteke | Edgard Sorgeloos |
| 1954 | Andre Rosseel | Florent Rondele | Antoine Frankowski |
| 1954-1957 | Ez zen jokatu | Ez zen jokatu | Ez zen jokatu |
| 1958 | Willy Truye | Daniel Denys | Claude Senicourt Gustaaf Van Vaerenbergh |
| 1959 | Ez zen jokatu | Ez zen jokatu | Ez zen jokatu |
| 1960 | Willy Truye | Dick Enthoven | Daniel Doom |
| 1961 | Martin van de Borgh | Clément Roman | Louis Troonbeeck |
| 1962 | André Messelis | Benoni Beheyt | Frans Melckenbeeck |
| 1963 | Jan Nolmans | Georges Vandenberghe | Jos Huysmans |
| 1964 | Jos Huysmans | Guido Reybrouck | Herman Van Springel |
| 1965 | Willy van den Eynde | Pierre Beuffeuil | Jean-Claude Lefebvre |
| 1966 | Roger Milliot | André Messelis | Jaak de Boever Hans Junkermann |
| 1967 | Ez zen jokatu | Ez zen jokatu | Ez zen jokatu |
| 1968 | Harry Steevens | Leopold van den Neste | Jos Huysmans |
| 1969 | René Pijnen | Georges Pintens | Jos Huysmans |
| 1970 | Raf Hooyberghs | José Catieau | Jean-Marie Leblanc |
| 1971 | Ez zen jokatu | Ez zen jokatu | Ez zen jokatu |
| 1972 | Sylvain Vasseur | Raymond Riotte | Louis Verreydt |
| 1973 | Michel Roques | Robert Mintkiewicz | Guy Sibille |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3533769
# 1966ko Paris-Roubaix

1966ko Paris-Roubaix :
| Datu orokorrak ||
| Lasterketa | 64. Paris-Roubaix |
| Txapelketa | 1966 Super Prestige Pernod |
| Data | 1966.eko apirilak 17 |
| Luzera | 262,5 km |
| Herrialdea | Frantzia |
| Irteera-lekua | Paris |
| Helduera-lekua | Roubaix |
| Emaitzak ||
| Txapelduna | Felice Gimondi (Salvarani) |
| Txapeldunordea | Jan Janssen (Pelforth-Sauvage-Lejeune) |
| Hirugarrena | Gustaaf De Smet (Wiel's-Gancia-Groene Leeuw) |
| ◀1965 | 1967▶ |
| Dokumentazioa ||
1966ko Paris-Roubaix txirrindularitza lasterketa klasiko honen 64. edizioa izan zen. 1966ko apirilak 17an ospatu zen eta Felice Gimondik ihesaldian irabazi zuen.

## Sailkapena

1965 << 1966ko Paris-Roubaix >> 1967 :
| 1. Felice Gimondi | Italia | | 6h 59min 26s |
| 2. Jan Janssen | Herbehereak | + | 4min 08s |
| 3. Gustaaf Desmet | Belgika | | d.b |
| 4. Willy Planckaert | Belgika | | d.b |
| 5. Jos Huysmans | Belgika | | d.b |
| 6. Rudi Altig | Alemania | | d.b |
| 7. Willy Bocklant | Belgika | | d.b |
| 8. Arthur De Cabooter | Belgika | | d.b |
| 9. Rik Van Looy | Belgika | | d.b |
| 10. Gerben Karstens | Herbehereak | | d.b |

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)Sailkapen osoa
* Datuak: Q922750
# Lo-zaku

Lo-zakua zaku forma duen objektua da; barruan sartuta gaueko hotzetik babestuta lo egiteko baliatzen da. Funtsean, kremailera batekin edo antzeko baliabideekin itxi daitekeen manta bat da, eta ohe-funtzioak betetzen ditu egoeretan (adibidez, kanpaldietan, eskaladetan, mendi-ibilietan, etab.). Lo-zaku on batek trinkoa eta arina izan behar du, eta babes termiko ona eskaini behar du.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Kirol-materialak Hiztegia] [2009]
* ↑ Euskalterm: [Mendizaletasuna Hiztegia] [2015]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q214638
* Multimedia: Sleeping bags / Q214638
# Koltxoneta

Koltxoneta edo matalaz pneumatikoa objektu puzgarria da, hauspo edo puzgailu baten bidez puztu daitekeen koltxoi moduko bat da, airearen bidez lortzen duen malgutasunak erosotasuna ematen du eta uretan flotagarritasuna ere bai.
Erabiltzen ahal da kanpaldietan lo egiteko, hondartzako jostailurako edo, besterik gabe, igerilekuan erlaxatzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Fundazioa, Elhuyar. «colchoneta» Elhuyar Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2024-11-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q180681
* Multimedia: Air mattresses / Q180681
# 1264
## Jaiotzak

* Maiatzaren 26a – Koreyasu Printzea, Japoniako Kamakura shogunerriko zazpigarren shoguna (h. 1326).

## Heriotzak

* Urriaren 2a – Urbano IV.a, Aita santua (j. c. 1195).
* Elisabet Lusignangoa, Jerusalemgo Erresuma Latindarrako erregeordea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5514
* Multimedia: 1264 / Q5514
# Kaskezur (musika taldea)

Kaskezur 2004an Baztanen sorturiko taldea da.

## Ibilbidea

2008an eman zituen lehen pausoak Kaskezurrek, Baztango bailararen lasaitasuna, haien Noise eta Rock soinuekin aztoratzea erabaki zutenean.
90. hamarkadako rock musikak gordetzen duen askatasunaren bidean kantak egiten hasi ziren. Sonic Youth eta Pixies bezalako taldeen soinuaren garrantzia nabarmena zen. Hasieratik 4 partaidek osatzen dute taldea, gaur egun Ion, Mikel, Imanol eta Iñigok segitzen dutelarik; 2 ahots, 2 gitarra, baxua eta bateria formatuan beti.
2013an, Ilgora (Autoekoizpena) argitaratu zuen, taldearen soinua aldatu eta, aldi berean, euskal eszena alternatiboaren ateak ireki zizkion diska. Aurretik, rock klasikoaren eta psikodelian ausnartzen duten Gure Jokua (Labatelkueyo Records, 2010) eta Itzulera… (Autoekoizpena, 2008) lehendabiziko lanak argitaratu zituzten.
Azpisugeak lanak (Mukuru, 2017) harrera ona izan zuen bai kritikaren bai publikoaren aldetik, eta Euskal Herriko musikaren eszenan berezko lekua finkatzea ahalbidetu zion taldeari. Komunikabide desberdinek harrera ona eman zioten diskoari, urteko diska onenen hainbat zerrendetan sartuz.
Ihesi doaz animaliak (Mukuru,2019) aurreko diskoarekin landutako soinu eta erritmo berriak lantzen jarraitu zuten, han eta hemen kontzeryuak egiten 2020ko pandemiak geldialdia eragin zuen arte. Orduztik, mantxo eta poliki egin dituzte gauzak. “Mendiak 1976” dokumentalerako egindako kantua izan delarik argitaratutako gauza bakarra.
Orain “Deus” (Usopop, 2024) diskoarekin bueltan dira.

## Diskografia

* maketa (2005, autoekoizpena)
* Itzulera kapsularik gabe espaziora bidalitako azken zakurrak (2008, autoekoizpena)
* Gure jokua (2010, Labatelkueyo)
* Ilgora (2013, autoekoizpena)
* Azpisugeak (2017, autoekoizpena Mukuru)
* Ihesi doaz animaliak (2019, autoekoizpena Mukuru)
* 1976 (2022, autoekoizpena).

## Erreferentziak

* ↑ «Ilgora» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2019-10-26).
* ↑ «Azpisugeak» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2019-10-26).
* ↑ «Ihesi doaz animaliak» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2019-10-26).
* ↑ 1976. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31189098
# 1658
## Gertaerak

* Azaroaren 6a – Homosexualak izatea egotzitza, hamalau gizon bizirik erre zituen Espainia Berriko inkisizioak. Espainiar autoritateek uste zuten erlaxatzen ari zirela herritarrak, eta, bekatu publikoak zigortzeko agindua eman zuen Filipe IV.a Espainiakoak.

### Kirolak
## Jaiotzak

* Martxoaren 5a – Antoine de Lamothe-Cadillac, frantziar esploratzaile eta abenturazalea Frantzia Berrian (h. 1730).
* Apirilaren 22a – Giuseppe Torelli, italiar musikagilea eta biolin-jotzailea (h. 1709).
* Irailaren 4a – Luis de Salazar y Castro, genealogisten printzea, espainiar kronikagilea, historialaria eta genealogista (h. 1734).
* Azaroaren 7a – Francisco Gaintza, gipuzkoar historialaria (h. 1739).

## Heriotzak

* Irailaren 3a – Oliver Cromwell, politikari eta militar ingelesa (j. 1599).
* Abenduaren 6a – Baltasar Gracián, espainiar idazlea (j. 1601).
* Eneko Velez Gebarakoa (8. kondea), euskal herritar politikaria (j. 1597).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6991
* Multimedia: 1658 / Q6991
# Daniela von Bülow

Daniela von Bülow edo Daniela Senta von Bülow Liszt, Daniela Thode izenez ere ezaguna (Berlin, 1860ko urriaren 12a - Bayreuth, 1940ko uztailaren 28a), Hans von Bülow orkestra zuzendariaren eta Cosima Liszt -en lehen alaba izan zen.

## Bizitza

Zazpi urte zituen amak aita Richard Wagner konpositoreagatik utzi zuenean, eta hark alaba bat balitz bezala tratatu zuen. Siegfried Wagnerren arreba eta Eva Wagnerren ahizpa amaren aldetik, bere ahizpak Blandine von Bülow (1863 – 1941) eta Isolde von Bülow (1865 – 1919) ere izan ziren.
Pianojolea izan zen, eta Bayreutheko Jaialdiko ekoizpenetarako jantzien diseinuan oso aktiboa. Hans von Bülow aitaren gutunak argitaratu zituen.
1886an Henry Thode Arte historialariarekin ezkondu zen eta 1914an banandu egin zen.
Alderdi Nazionalsozialistan afiliatu zen eta 1940an hil zen.

## Erreferentziak

* Marek, George. Cosima Wagner, Ein Leben für ein Genie, Knaur, München, 1993.

## Ikus, gainera

** Cósima Wagner
** Isolde Wagner
** Verena Wagner
** Katharina Wagner
** Eva von Bülow
** Winifred Wagner
** Eva Wagner-Pasquier
** Blandine von Bülow
** Nike Wagner
** Minna Wagner
** Gudrun Wagner

## Kanpo estekak

* Datuak: Q101014
* Multimedia: Daniela von Bülow / Q101014
# Andres Astitz

Andres Astitz Oderitz (Goldaratz, 1863ko ekainaren 1a - Goldaratz, 1924ko otsailaren 6a) nafar bertsolaria izan zen.

## Bizitza

Andres Astitz Oderitz Goldaratzen jaio zen 1863ko ekainaren 1ean. Latasako eskolan ibili zen. Gero, Bidaurretan bizi izan zen ahaide batzuekin; bertan ikasi zuen gaztelaniaz.
Hogei urterekin, Arruizko Maria Argiñarenarekin ezkondu zen; bost seme-alaba izan zituzten. Alargundu ondoren, bigarrenez ezkondu zen Joxepa Arregirekin, hau ere Arruizko alaba. Hamalau seme-alaba izan zituzten. 1924ko otsailaren 6an zendu zen, Goldarazko jaiotetxean.

## Bertsoak

Resurreccion Maria Azkuek Andres Astitzen 12 ipuin jaso eta Euskaleŕiaren Yakintza liburuan argitaratu zituen. Francisco Astitz semeak ipuin horiek eta lau bertso-sail bildu zituen Goldaraz´ko bertsolariaren kontu eta bertsoak liburuxkan (Iruñea, 1960). Hauek dira bertso-sailak:
* ¡Etorri bearko du tripota jatera!. Zortzi bertso. Lehengusu apaiz bati idatzi zizkion, Oderizko erretore egin zutela-eta.
* Sabel alde bateko bi seme aingeru. Hamar bertso. Bi ume biki jaio berrien heriotza dute gaia.
* Goldaraz’ko astoaren bersoak. 28 bertso. Irurtzungo feria egun bateko gorabeherak, asto baten zozketa barne.
* Bertso berriak-zar batek jarriak. 12 bertso. Euskaldunen gehiegizko apustu zaletasunaren gainean.
2011n, Ricardo Urrizolak Goldarazko bertsolariarena izan zitekeen beste bertso-sorta baten berri eman zuen. Eskuizkribua Etxauribarko etxe batean agertu zen, kutxa batean. 20 bertsotan, ikusmena bat-batean galdu ondoren protagonistak dituen gogoetak eta beldurrak azaltzen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Bidador, Joxemiel. Irigarai eta Astitzen arteko tira-biraz. Euskaldunon Egunkaria, 2000-4-14, zubitegia.armiarma.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-5).
* 1 2 3 4 Astitz, Francisco. Kontu eta bertsoak. Andres Astiz «Goldarazko bersolaria». klasikoak.armiarma.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-5).
* 1 2 Urrizola Hualde, Ricardo. Honetaz eta hartaz. Fontes linguae vasconum: Studia et documenta, ISSN 0046-435X, Año nº 43, Nº 113, 2011, págs. 239-260 dialnet.unirioja.es (Noiz kontsultatua: 2024-11-5).

## Kanpo estekak

* Andres Astiz Oderiz, Bertsolaritzaren datu-basea, bdb.bertsozale.eus
* Datuak: Q110381255
# Leucoagaricus croceovelutinus

Leucoagaricus croceovelutinus Agaricaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoa: Leucocoprinus croceovelutinus (Basionimoa).

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik ia lautura, gorri-horixka kolorekoa, ertzean marra gisa nabaritzen diren ezkatez oso apaindua. Erdigunean kolore ilunagoa du, beltz-arrexka.
Orriak: Zurixkak edo apur bat horiz margotuta, igurtzitakoan arrosa-azafrai kolorez zikintzen dira, estu, ez oso zabalak, oinera biribilduak.
Hanka: 6 eta 10 cm bitarteko garaierakoa, lirain samarra, kapelaren koloreko eraztunarekin eta behealdean apaindua.
Haragia: Zurixka, usain nabarmenik gabea.
Etimologia: Croceovelutinus epitetoa latinetik dator. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna

Lepiota txiki guztiak bezala susmagarria.

### Nahasketa arriskua

Leucoagaricus badhamii txiki baten antza du.

## Sasoia eta lekua

Basoetako leku belartsuetan.

### Banaketa eremua

Kanariak, Europa, Kenya, Australia, Hegoafrika.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 41 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Leucoagaricus croceovelutinus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10559954
* Multimedia: Leucoagaricus croceovelutinus / Q10559954