# Alejandro Angulo Guridi

Alejandro Angulo Guridi (San Juan de Puerto Rico, Espainiako Inperioa, 1823ko maiatzaren 3a — Masaya, Nikaragua, 1906ko urtarrilaren 17a) idazle eta politikari dominikarra izan zen, eta Justizia eta Kanpo Arazoetarako sailak bete zituen. Berak idatzi zuen lehen ipuin dominikarra, eta ziurrenik baita lehen nobela ere (nahiz eta oraindik ez dagoen adostasunik azken puntu horri buruz).

## Biografia

Espainiaren zerbitzura zegoen Andrés Angulo Cabrera militar dominikarraren eta Francisca Guridi Leoz-Echálaz aristokrata dominikarraren semea, lau anai-arreben artean gazteena izan zen (nagusiak Bernardo Andrés, Francisco Javier eta Ramón María dira) eta Santo Domingon jaio ez zen bakarra, 1823an familiak emigratu egin baitzuen haitarren okupazioaren ondorioz.
Alejandok Habanako San Carlos Mintegian ikasi zuen, eta bertan hasi zen argitaratzen (bere anaia Franciscok egin zuen bezala). Han, 1841ean, La joven Carmela y Cecilia eleberriak argitaratu ziren El Eco de Villaclaran (hau da, El montero de Pedro Francisco Bonó baino lehenago, Parisen 1856an argitaratua), eta baita La Prensa argitaletxeko kondairak eta tradizioak ere. Hurrengo urtearen amaieran, El Eco-n ere argitaratu zuen... Francisco Javier Blanchiérekin lankidetzan, La venganza de un hijo eleberri kubatarra argitaratu zuen, eta 1843an Los amores de los indios.
1846an abokatu graduatu zen eta El Prisma egunkaria sortu zuen Victor Kruger de Hidalgo eta Ricardo Delmontekin.
Bi urte geroago, Kubako gobernu kolonialaren aurkako konspirazioa babestu zutenen artean dago, eta Cirilo Villaverde espetxeratu ostean, Alejandro Angulok ihes egin zuen eta Estatu Batuetan kokatu zen.
New Yorken La Verdad erbestean zeuden separatista kubatarren bozeramailean idatzi zuen, J. Cubanacán izengoitia erabiliz. 1851n, Santo Domingoko El Eco del Ozaman kolaboratu zuen, eta abuztuan Jacksonvilletik T. Rosis merkatariari idatzi zion AEBetan gertatzen ari ziren gabezia ekonomikoak islatzen zituen gutuna da.
Alejandro Angulo Guridi irailaren hasieran iritsi zen Santo Domingora, eta urte amaieran San Buenaventura Ikastetxe sortu berriko Zuzenbide eta Literatura irakasle izatera pasa zen. 1853ko otsailean hasi zen El Progreso egunkariko erredaktore lanetan, Nicolas Ureña de Mendozak zuzendutako egunkarian, eta han argitaratu zuen, atalka, Ceciliaren zati bat, Kuban idatzitako eleberria.
Martxoan, Habanako Pretoriar Errege Auzitegiaren Errege Akordioak emandako tituluak berrestea lortu zuen, eta uztailean, Mesedeetako plazatxoan, abokatu ikasketak egin zituen.
Alejandro Angulo Guridik zuzendutako El Orden egunkari politiko, literario eta merkataritzakoa 1854ko urtarrilaren 11n hasi zen zirkulatzen, eta apirilaren 22an, Taramayna izengoitiarekin, «El garito» ohitura-kontakizuna argitaratu zuen hedabide horretan, Dominikar Errepublikako lehen ipuintzat jotzen dena. Floriano bezala sinatutako poesiak idazten ditu Kazeta Ofizialarentzat.
Dominikar herritartasuna eskatu zuen 1856an, eta abuztuan berak zuzentzen zuen La República astekari politiko, literario eta ekonomikoa atera zuen. Buenaventura Baez agintean zegoenean, Angulo Guridik, jazarrita, Estatu Batuetako kontsulatuan babestea erabaki zuen. Bertan bi hilabetez egon zen, pasaportea eta igarobaimena lortu zituen arte. Horri esker, lehenik Curazaon babestu zen, eta gero Turk eta Caico Uharteetan, eta handik Dominikara itzuli zen, Santiago de los Caballerosen kokatzeko.
Han, 1857an, uztailaren 7ko iraultzaileekin bat egin zuen, eta Jose Desiderio Valverde jeneralaren gobernuak Kazeta Ofizialaren erredaktore izendatu zuen; postu horretan egongo zen hurrengo urtera arte.
1863. urtearen hasieran, otsailean, anexioaren gobernuko Gerra Kontseiluko aholkulari bihurtu zen, eta abuztuan Santiagoko alkateorde hartu zuen; hurrengo hilabetean, Puerto Platarako bidean preso hartu zuten, Julia emaztearekin eta Silverio seme adingabearekin bidaiatzen ari zela, eta kartzelatu egin zuten. Hainbat hilabete eman zituen San Luis gotorlekuko kartzelan, abenduko azken egunean Washingtonerako atera arte. Handik, 1864an, New Yorkera joan zen, Union Square-n kokatu eta Santo Domingo y España saiakera idatzi zuen; gero, Saladine baporean sartu zen Turkiar Uharteetara. Gero, Santo Domingo, Cabo Haitiano eta Saint Thomasetik igarota, irailean iristen dira Caracasera.
Venezuelan abokatu eta kazetari lanetan jarraitu zuen, Domingo Ruiz kubatarraren enpresan lan egiten zuen, ingeles irakaslea izan zen, El Federalistan kolaboratzen zuen, New Yorkeko Herald eta Daily Newsen berriemaile lanak egiten zituen.
Dominikar Errepublikara itzulita, kazetaritza politikoan eta literaturan murgilduta jarraitzen du. Jacinto de Castroren behin-behineko presidentetzan, 1878an, Justizia eta Instrukzio Publikoko ministro bihurtu zen lehenengo, eta Manuel Altagracia Cáceres Kanpo Arazoetarako ministroaren hilketaren ondoren, presidentetzarako sona hartu zuen berriro. Hurrengo urtean, Cesáreoren gobernuan, Guillermo Justizia ministro izan zen berriro, denboraldi labur batez; 1880an, berriro ontziratu zen New Yorkera.
Herrialde ezberdinetan zehar erromesaldi garaia hasten da: 1883an La Nueva Era egunkaria zuzentzen ikusten dugu, San Salvadorretik; Hurrengo urtean Puntarenasen bizi da, Costa Rican; 1886an, Nikaraguan, Managuako El País-ekin kolaboratu zuen; 1891n Gai politikoak lana argitaratu zuen, bi liburukitan, Santiago de Chile-n, orduan zegoen tokian; Hurrengo urtean Panaman, Curacaon, Txilen bizi izan zen; 1894ko martxoan Liceo de Tacnako erretore izendatu zuten, 1897ra arte beteko zuen kargua, eta hiri honetako udalerriko lehen alkatea Txileko administrazioan; Bertan Tacna El Tacora eta La Voz del Sur egunkariekin kolaboratzen du; Heraldo de Valparaísorentzat ere idazten du. 1985ean Txileko Santiagon izan zen berriro, baina Tacnara bidaiatzen jarraitu zuen bere eginkizunak betetzeko; 1898an Costa Ricara itzuli eta Elías Salazar ordezkatu zuen Alajuela Institutuaren zuzendaritzan, Guatemalara joan zen, Masayan (Nikaragua) bizi zen eta Mexikora bidaiatu zuen. 1902ko lehen erdian Panaman izan zen, eta La Estrellarako idatzi zuen; 1903ko abuztuan Santo Domingora lurrunontziz heldu zen, Curaçaoren aurretik, baina bi hilabete geroago Habanarantz abiatu zen Dominikar lurzoruan berriro oin ez jartzea erabaki zuen; Hurrengo urtean Curacaora joan zen eta handik Cúcutara joan zen, Kolonbiara, eta handik Nikaraguara itzuli zen, eta han Masayako Liceo de Men (edo Institutu Nazionaleko) irakasle eta zuzendari izan zen.
1906ko urtarrilaren 17an hil zen, Masayan.

## Bibliografia

* Andres Blanco Diaz. «Cronología mínima» Alejandro Angulo Guridi. Aukeratutako lanak 1. Artikuluak, Archivo General de la Nación, Santo Domingo, 2006; online eskuragarri
* Álvarez del Real, María Eloísa (1991). 12.000 minibiografías. Panamá: Editorial América, S.A. p. 39. ISBN 0944499767.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5664765