# Würzburg

Würzburg (alemanez ˈvʏɐ̯tsbʊɐ̯k ahoskatua; Maingo frankonieraz: Wörtzburch) Alemaniako hegoaldeko hiria eta ibai portua da. Bavaria estatuaren ipar-mendebaldean dago, Main ibaiaren ertzean. Erdi Aroan, apezpikua zen hiriko buru.

## Etimologia

VIII. mendeko Ravenako kosmografia mapan eta bertan Uburzis izena ageri da. Jatorri zelta duen izena da baina jendeak alemanezko Würze (belar edo espezia) hitzarekin nahastu zuen eta erdi aroan izena latinizatzeko joerarekin Herbipolis izena ere jaso zuen. Katedralean, San Kilian santuaren oinean esate baterako 1237an idatzitako "Sigillum Civitas Herbipolis" leloa ageri da.

## Historia

Historia luzeko hiria da, K. a. 1000. urterako zeltek Marienberg gotorlekua eraikia baitzuten.

### Erdi Aroa

IV. mendean alamaniarrak izan ziren bertan eta VI. mendean frankoek konkistatu zuten ingurua. 650 urtearen inguruan merovingiarren egoitzetako bat bihurtu zen. Berehala kristautasuna onartu zuen 686an iritsitako monje irlandar batzuen eskutik eta 704 urtean lehenengo aldiz aipatzen da hiria Castellum Viterburth izenarekin. 741. urtean Bonifazio santuak sortutako elizbarrutiko apezpikuaren egoitza bihurtu zen eta urteak pasa ahala dukerri bilakatuz joan zen. Henrike Lehoiaren eraginez Inperioko Dieta bertan izan zen 1180an.

### Aro modernoa

1524 eta 1526 arteko Alemaniar nekazarien gerraren erdiguneetako bat Würzburg izan zen. Aipatzekoak dira 1626 eta 1631eko sorgin ehizak ere. Azkenik Hogeita Hamar Urteko Gerraren barnean, 1631ean suediarrek hiria konkistatu eta gaztelua suntsitu zuten. Hala ere, XVII. eta XVIII. mendeetan hiri oparoa izan zen, Schönborn etxeko printze-apezpikuen agintaldian, hain zuzen. 1815 urtean Bavariako estatuaren barnean geratu zen, jadanik sekularizatua.

### XX. mendea

1945eko martxoaren 16an 225 bonbaketari britainiarren 17 minututan hiriaren %90a erabat suntsitu zuten. Ondorengo 20 urtetan hiriko eraikin esanguratsuenak zehatz mehatz berreraiki ziren. hasierako urteetako berreraikuntza lanak emakumeek egin zituzten, izan ere gizonak preso hartuak edo hilak baitzeuden.
Würzburg amerikarren okupazio eremuan gelditu zen eta estatubatuarren armadako dibisio bat bertan egon da 2008 urtera arte.

## Banaketa administratiboa

Würzburg 13 udalerritan (Stadtbezirke) eta, era berean, hauek 25 barrutitan banaturik dago:
| 01 Altstadt Dom (01) Neumünster (02) Peter (03) Innere Pleich (04) Haug (05) Äussere Pleich (06) Rennweg (09) Mainviertel (17) | 02 Zellerau Zellerau (18) 03 Dürrbachtal Dürrbachau (07) Unterdürrbach (22) Oberdürrbach (23) 04 Grombühl Grombühl (08) 05 Lindleinsmühle Lindleinsmühle (19) | 06 Frauenland Mönchberg (10) Frauenland (11) Keesburg (12) 07 Sanderau Sanderau (13) 08 Heidingsfeld Heidingsfeld (14) 09 Heuchelhof Heuchelhof (20) | 10 Steinbachtal Steinbachtal (15) Nikolausberg (16) 11 Versbach Versbach (24) 12 Lengfeld Lengfeld (25) 13 Rottenbauer Rottenbauer (21) |

## Ekonomia

Nekazaritza eremuko merkataritza (ospe handiko ardoak) eta industria (tresneria mekanikoa eta elektrikoa, papergintza, kimika industria, zurgintza, ehungintza) dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Ondasun nabarmenak

Bigarren Mundu Gerrako bonbardaketek ia erabat suntsitu bazuten ere (% 85), monumentu ikusgarriak gorde dira: VIII. mendeko kapera biribila (Alemaniako elizarik zaharrena), XI-XVI. mendeetako hiribilduaren erdian dagoena; XVII. mendeko elizak eta jauregi barrokoak; 1723-1744. urteetako Jauregi Handia, Versaillesko jauregiko eraikuntza moldeari jarraituz egina.

## Würzburgeko herritar ospetsuak

* Werner Heisenberg, fisikaria. Fisikako Nobel Sariaren irabazlea.
* Dirk Nowitzki, (1978), saskibaloi jokalaria.

## Herri eta hiri senidetuak

| Dundee, Eskozia, 1962 Caen, Frantzia, 1962 Rochester, New York, AEB, 1964 Mwanza, Tanzania, 1966 Ōtsu, Japonia, 1979 | Salamanca, Espainia, 1980 Suhl, Alemania, 1988 Umeå, Suedia, 1992 Bray, Irlanda, 2000 Trautenau, Txekiar Errepublika, 2008 |

## Irudi galeria

* Würzburg

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. 157. araua: Europako hiriak. .
* ↑ (Frantsesez) Délégation pour l’Action Extérieure des Collectivités Territoriales (Ministère des Affaires étrangères). National Commission for Decentralised cooperation. .

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* (Alemanez) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q2999
* Multimedia: Würzburg / Q2999