OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Briga (gazte antolakundea)

Briga 2005. urtean sortu eta gazte berriez osaturiko antolakunde independentista, sozialista, feminista, internazionalista eta antikapitalista iraultzailea da.
Galiziako Nós-Unidade Popular zenaren eta Primeira Linha alderdi komunista eta independentistaren gazte antolakunde erreferentea da.
AGIR ikasleri mugimenduarekin harreman estuak ditu eta biak ala biak Galiziako askapen nazionalerako mugimenduko kide dira.
Brigak sozialista/komunista, antiinperialista, antiautoritario, ekologista, independentista, antifaxista, feminista eta internazionalista gisa definitzen du bere burua. Bere helburua patriarkatutik eta kapitalismotik kanpo egongo den Galizia batu, independente, sozialista, feminista eta galegoa eraikitzea da.

## Kanpo estekak

* Briga antolakundearen webgunea
* Datuak: Q12384679
# Asier Ituarte

Asier Ituarte, Ondarroan (Bizkaia) jaiotako Tronboilaria da.

## Ibilbidea

Bere formakuntza urteen ostean, herriko musika taldeetan jotzen hasi zen.
1992tik 1998ra Txatanuga Futz Band taldean aritu zen.
1998an Joxe Ripiau taldean jotzen hasi zen eta taldea desegin arte egon zen bertan jotzen.
2002an, Sagarroi taldean hasi zen jotzen eta taldean jarraitu izan du arik eta 2010eko martxoan taldea desegin zen arte. Bere sarrerarekin batera, taldeak musika estiloa guztiz aldatu zuen, Hardcore doinuetatik, Ska eta Reggae doinuetara pasa ziren eta.
Honez gain, Ander Lipus, Txuma Murugarren eta Rafa Ruedarekin batera ere lan egin du eta Ondarroa, Bermeo eta Getxoko Musika Eskoletan tronboi irakaslea ere izan da.

## Diskografia
### Joxe Ripiau

* Paradisu Zinema (Esan Ozenki, 1998)
* Bizitza Triste eta Ederra (Esan Ozenki, 2000)

### Sagarroi

* Euria ari duela (Metak, 2003)
* Toulouse (Metak, 2004)
* Baleike (Kasba Music, 2007)

## Kanpo estekak

* Sagarroi taldearen fitxa Badok atarian
* Datuak: Q8206691
# Sievierodonetsk

Sievierodonetsk (ukraineraz: Сєвєродоне́цьк), Siverskodonetsk (ukraineraz: Сіверськодонецьк) edo Severodonetsk (errusieraz: Северодоне́цк) Ukrainako Luhansk Oblastean kokaturiko hiri bat da, Seversky Donets ibaiaren ezker-ibaiertzetik gertu eta, gutxi gorabehera, oblast-hiriburu den Luhansketik 110 kilometrora, ipar-mendebaldera. Sievierodonetskek 101,135ko biztanleria dauka –2021eko est.–, Oblasteko bigarren hiririk populatuena egiten duena. Gainera, Sievierodonetsk oblast-mailako garrantzia duen hiria da ere.
2014az geroztik, Sievierodonetsk Luhansk Oblasteko administrazio-zentro gisa funtzionatzen du, Luhansk hiria Donbaseko Gerran Errusiaren aldeko Luhanskeko Herri Errepublika separatistaren menpe geratu zenetik. 2022ko Ukrainako Errusiako Inbasioaren testuinguruan, Sievierodonetsk Errusiako indarren erasopean egon da, Donbasseko eta Sievierodonetskeko guduetan.
Sievierodonetskek hainbat lantegi eta ekoizpen kimikoko zentro esanguratsu bat ditu: "Azot" zentroa (euskaraz, lit.: Nitrogeno). Aireportu nazional bat ere badago, hiriaren hegoaldean, hiritik sei kilometrora.

## Erreferentziak

* ↑ Kikhtenko to move Donetsk administration to Kramatorsk and to leave power structures in Mariupol. Dzerkalo Tyzhnia media.
* ↑ In Severodonetsk, Petro Poroshenko presented Luhansk RSA Head Hennadiy Moskal. President of Ukraine, official website.
* ↑ Ponomarenko, Illia. (7 May 2022). «Russia’s offensive in Donbas bogs down» The Kyiv Independent.
* ↑ Sievierodonetsk Airport (UKCS | SEV) at Great Circle Mapper

## Kanpo estekak

* (Ukraineraz; 2019ko urriak 6) Webgune ofiziala. .
* (Errusieraz) Hiri-webgunea
* Datuak: Q160584
* Multimedia: Siverskodonetsk / Q160584
# Morrioi

Morrioia XVI. mendeko Gaztelan agertu zen kasko mota bat zen, antzinako zaldunen burua babesten zuena. Bere forma apur bat konikoa zen, eta ohi, ia ebakitzailea zen gangar bat zuen. Hegal zabala ere bazuen, altxatua eta barku formakoa, aurretik eta atzetik punta zorrotz batean amaitzen zena. Tontorrean, ia beti kurboa izaten zena, kako, azazkal edo botoi bat edo punta zorrotz bat izaten ohi zuen.
Morrioia ohi infaneteriak edo peoiek erabiltzen zuten arren, zaldun eta pertsonaia nabarmenek ere erabiltzen zuten, kasketa baino arinagoa baitzen eta aurpegia agerian uzten baitzuen arnasa errazago hartzeko.
Modu herrikoian soilik Urrezko Mendeko tertzio espainiarrekin eta Amerikaren konkistatzaileekin lotua, morrioia Europako herrialde gehienetan erabili zen XVI. eta XVII. mendeetan.
Morrioia almendra erdi formako kasko bat zen, kolpeak labainarazteko. Bere barnean, gurutzatutako hiru edo lau lokarrizko kapazo txiki bat zuen, buruan eusten zirenak eta kaskoari aireztatzea ematen ziotenak, kolpe bertikalak arintzeaz gain. Ia erabat horizontalak ziren hegal batzuk kolpe bertikalak garondora, belarrietara edo aurpegira ez iristen laguntzen zuten.
Espainiar tertzioetan, pikari eta arkabuzarien ekipamendu defentsiboaren zati ziren, baina ez musketariena, kapela txanbergoagatik aldatu zutenak.
Egungo infanterian kono formako kapela moduko bat zen, hegalik gabe eta biserarekin, metro laurden baino apur bat gehiagoko altuera zuena eta bere tontorra konoaren zatiketa zena. Hulez edo zola estalkia zuen ehunez estalitako kartoizkoa zen. Gaur egun, soilik Vatikanoko Suitzar Guardia Pontifizioak erabiltzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q868749
* Multimedia: Morion / Q868749
# Spangenhelm

Spangenhelma borroka-kasko mota bat izan zen, Goi Erdi Aroan Europan oso zabaldua egon zena. Termino germanikoa da, eta kaskoaren egitura moldatzen duten metalezko zerrendak dira spangen-ak. Zerrendek altzairuzko edo brontzezko hiruzpalau plaka lotzen dituzte. Markoak diseinu konikoa hartzen du, buruaren formarekin kurbatzen dena. Kaskoaren aurrealdeak sudur-babes bat izan lezake. Spangenhelms zaharrenek masailak babesteko hegalak ere zeuzkaten, metalez edo larruz eginak. Uhala izan dezake, lepoa babesteko, eta eredu batzuek begiaren babesa ere, monokulu modernoen markoen antzeko forman. Beste batzuek aurpegi osoa dute, begietarako hutsuneekin.
Spangenhelma Erdialdeko Asian sortu zen. Sarmaziarrek eraman zuten Europara, egungo Hegoaldeko Errusian eta Ukrainan zehar. VI. mendea baino lehen, Europako kaskoen diseinurik ohikoena zen, eta baita Ekialde Ertaineko kaskorik erabiliena ere. IX. mendera arte behintzat erabili zen. Hunoen eta ostrogodoen elementu komuna izan zen.
Spangenhelma egiteko zailtasun handirik ez zuen defentsa bat zen. Diseinuaren ahultasuna buruaren babes partziala eta eraikuntza artikulatua zen. Kasko honen ondorengoa kasket handia izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Viking Hersir 793-1066 d.C. Mark Harrison-Gerry Embleton (1993) ISBN 1-85532-318-4 p. 61.
* ↑ Michael Frassetto, Encyclopedia of Barbarian Europe: Society in Transformation, ABC-CLIO, 2003, ISBN 1576072630 p.367.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1301485
* Multimedia: Spangenhelm / Q1301485
# Lewis Hamilton

Lewis Carl Davidson Hamilton (Stevenage, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1985eko urtarrilaren 7a) 1 Formulako gidaria da. 2007ko 1 Formulako denboraldiko txapeldunorde eta 2008, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019 eta 2020eko munduko txapelduna da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9673
* Multimedia: Lewis Hamilton / Q9673
# Bruchia vogesiaca

Bruchia vogesiaca edo Vosgeko Bruchia goroldio espeziea da, Bruchiaceaeen familiakoa.

## Erreferentziak

* ↑ Catalogue of Life: Bruchia vogesiaca Schwaegrichen, 1824

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Inventaire National du Patrimoine Naturel.
* (Ingelesez):NCBI.
* Datuak: Q17205609
* Espezieak: Bruchia vogesiaca
# Brontze

Brontzea edo burdinoria kobrea eta eztainua oinarritzat dituzten zenbait nahasturaren izena da. Eztainuaren proportzioa % 3 ingurukoa izaten da. Horretaz gain beste zenbait metal gehi dakioke, betiere material nagusia kobrea den arren: besteak beste, zinka, aluminioa, antimonioa edo fosforoa gehitzen zaizkio, lortu nahi diren propietateen arabera. Brontzeak kobreak baino ahalmen mekaniko hobeak izaten ditu.
Kobre eta zink metalak oinarritzat dituzten nahasturei letoi esaten bazaie ere, askotan hauek eztainua ere dutenez, ez dago oso argi bien arteko muga non dagoen, baina oro har, nahasturak zinka baino eztainu gehiago badu brontze izena ematen zaio.
Gizakiak sistematikoki ekoizten hasi zen lehen metal-nahastura izan zen, Brontze Aroan hain zuzen. Aplikazio ugari ditu, korrosioa eta marruskadura jasaten dituzten piezetatik hasi, eta musika instrumentuetaraino (kanpaia, gong-a, piano korda...). Milaka urtetan armagintza eta tresnagintza material nagusia izan zen eta historian zehar bitxigile eta eskultore ugarik erabili izan dute. Aurrekoaz gain, brontzezko txanpon eta piezak antzinako ekonomietan oinarrizkoak izan ziren eta garrantzitsuak dira baita gaur ere.

## Historia

Brontzearen erabileraren hasiera oso garrantzitsua izan zen edozein zibilizaziorentzat, teknologiaren historiako metal-nahasturarik berriztatzaileena da eta. Erremintak, armak eta etxegintzako hainbat material ere brontzea dute osorik edo parte batean, mosaikoak adibidez.
Hasieran kobrea eta artsenikoa nahastuz, nahastura naturalago bat egiten zuten, artseniko-brontzea. Nahastura hori, % 2 artseniko zuena, Brontze Aroaren hastapenetan erabili zen. Baina geroago ohikoagoa izan zen kobrea eta eztainua erabiltzea, "benetako brontzea" lortzeko. Eztainua, herrialde askotan ez zegoenez, beste toki batzuetatik ekarri behar izaten zuten.
Kobrea eta eztainua erraz nahas daitezke baina halako osagaiak dituzten meategiak, oso gutxitan egoten dira elkarrengandik gertu: Iranen eta Thailandian ezagutzen dira meategi misto garrantzitsuenak. Horietaz aparte, eztainua leku gutxitan aurki daiteke, eta meategietara iristeko bidaiek, merkataritza eta elkartrukatzea sustatu zuten Brontze Aroan.
Antzinako Egipton, material metalikoak kobrearekin nahasten zuten kobrea, artseniko, eztainua, urrea eta zilarrarekin. “Erresuma Berria”n dauden hilobietan, edo Karnakeko tenpluan aurki daiteke horren inguruko informazioa, hor ikus daiteke eta, k.a. XV. mendeko fundizioa.
Grezia klasikoaren garaian, beraien marmolaren tradizio eskultorikoan, badakigu ere brontzezko fundizio teknika garatuak egin zituztela, K.a V.mendean eginiko Riaceren brontzeak horrela frogatzen baitu.

## Erreferentziak

* ↑ «burdinori» Euskaltzaindiaren Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2022-01-22).

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q34095
* Multimedia: Bronze / Q34095
# Gorka Aginagalde

Gorka Aginagalde Lopez (Gasteiz, 1966ko urriaren 7a), euskal aktore, umorista eta abeslaria da.

## Biografia

Gorka Aginagaldek bere ikasketak Gasteizko TAE-n (Taller de Artes Escenicas) hasi zituen bere ikasketak 1988 eta 1990 urte bitartean. Jarraian, eta oraindik 1990. urtean, Anton Fontek gidatzen zuen inprobisazio ikastaro bat egin zuen eta azkenez, Álex Angulok ematen zuen interpretaziozko beste ikastaro bat.
Hurrengo urtean gorputz adierazpena egin zuen Eric Thamersekin, jarraian akrobazia Joan Serratsekin eta clown azkenez Beti Tobíasekin. 1992. urtean, interpretazioari buruzko jakintza eta praktika izateko, honen inguruko ikastaro bat egin zuen Oscar Molinaren eskutik.
1990 eta 1993. urte inguruan bere ikasketei amaiera eman zien Bartzelonako "El Timbal" antzerki eskolan. 1995ean zimenaren munduan ikusi genuen lehen aldiz Action Painting filmarekin. Eta hortik aurrera, etengabeko lanean egon da bai zineman, bai telebistan eta baita antzerkietan ere.

## Lanak
### Zinema

* Ane (David Perez Sañudo, 2020)
* Errementari (Paul Urkijo, 2018)
* Rey Gitano (Juanma Bajo Ulloa, 2015)
* Bendita calamidad (Gaizka Urresti, 2014)
* Loco con ballesta (Kepa Sojo, 2013)
* Sukalde kontuak (Aizpea Goenaga, 2009)
* Berri Ona (Helena Taberna, 2008)
* Olè (Carlo Vanzina, 2006)
* El síndrome de Svensson (Kepa Sojo, 2006)
* Frágil (Juanma Bajo Ulloa, 2004)
* Escuela de seduccion (Juanma Bajo Ulloa, 2004)
* Torapia (Kepa Elejalde, 2004)
* Tú la llevas (Rulo Pardo, 2004)
* El robo más grande jamás contado (Daniel Monzón, 2002)
* Gente pez (Jorge Iglesias, 2001)
* El palo (Eva Lesmes, 2001)
* La comunidad (Álex de la Iglesia, 2000)
* Año mariano (Karra Elejalde, 2000)
* Peaje (Unai Lobo, 2000)
* Muertos de risa (Álex de la Iglesia, 1999)
* Suerte (Ernesto Tellería, 1997)
* Airbag (Juanma Bajo Ulloa, 1997)

### Telebista

* RH+ (2024)
* Allí abajo (2015)
* B&b, de boca en boca (2014)
* Cuéntame cómo pasó (2013)
* La conspiración (2012, telefilma)
* Luna, el misterio de Calenda (2012-2013)
* Mugaldekoak (2010)
* Ciudad K (2010)
* El Comisario (2005)
* Jet Lag (2001)
* Platos Sucios (2000)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8964749
* Multimedia: Gorka Aguinagalde / Q8964749
# Lander Otaola

Lander Otaola Arregi (Barakaldo, 1989ko urtarrilaren 20a -) bizkaitar aktorea da. Hasieran gidoigilea izan zen, Vaya Semanita bezalako ETBko telesailetan agertu arte.

## Filmak

Filmak :
| Urtea | Izenburua | Zuzendaria | Pertsonaia |
| 2008 | Hodeiak margotzeko makina | Patxo Telleria eta Aitor Mazo | Mateo |
| 2008 | Zorion perfektua | Jabi Elortegi | |
| 2008 | Bon appétit | David Pinillos | Gaztea |
| 2009 | Sukalde kontuak | Aizpea Goenaga | |
| 2012 | Anfitrioi berezia | Javier Rebollo | Iñigo |
| 2013 | Alaba Zintzoa | Javier Rebollo | |
| 2013 | Hiru gezur | Ana Murugarren | Andoni |
| 2014 | Ocho apellidos vascos | Emilio Martínez-Lázaro | Borroka |
| 2014 | El primer último día | Javier Arriaga eta Guillermo Llaguno | Sebastián |
| 2015 | Pikadero | Ben Sharrock | Iñaki |
| 2020 | Ane | David Perez Sañudo | Andoni |
| 2021 | El Cover | Secun de la Rosa | Pierre |

## Telebistako lanak

* Vaya Semanita (2009-2010)
* Goenkale (2012)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Iametza. «LANDER OTAOLA» euskalaktoreak.eus (Noiz kontsultatua: 2021-01-28).
* ↑ https://web.archive.org/web/20140519003452/http://www.deia.com/2014/04/13/ocio-y-cultura/que-mundo/los-actores-somos-gente-con-poca-autoestima-y-mucho-ego

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16942096
# 1307
## Gertaerak

* Urriaren 13a – Frantzian "Tenpluko zaldunak" heretiko eta inmoraltzat salatu zituzten Inkisizioaren aurrean. Handik bost urtera ordena guztiz desegin zen.

## Jaiotzak

* Alessandra Giliani, ustez, italiar historialari naturala, historiako anatomia eta patologia landu zituen lehen emakumea bezala ezaguna (h. 1326).

## Heriotzak

* Otsailaren 10a – Timur Khan, Txinako Enperadore eta Mongolen Inperioko seigarren Khan Handia, Yuan dinastiako bigarren enperadorea (j. 1265).
* Ekainaren 1a – Dultzino, italiar fraide eta buru erlijiotsua (j. c. 1250).
* Uztailaren 7a – Eduardo I.a Ingalaterrakoa, Ingalaterrako erregea (j. 1239).
* Urriaren 3a – Margarita Nafarroakoa, Nafarroako Erresumako infanta.
* Maria Antiokiakoa, Jerusalemgo Erresuma Latindarrako erregeordea (j. c. 1220).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5717
* Multimedia: 1307 / Q5717
# Hizkuntza eraiki

Hizkuntza eraikia (ingelesez: constructed language edo conlang) edo hizkuntza artifiziala (ingelesez: artificial language) artifizialki sortutako hizkuntza da. Hiru multzo handitan bana ditzakegu, funtzioaren arabera:
* hizkuntza lagungarriak (ingelesez: auxiliary languages edo auxlangs), nazioarteko komunikazioa erraztera bideratuak,
* hizkuntza proiektatuak (engineered languages edo engelangs), helburu esperimental, filosofiko edo logikazkoei lotuak, eta
* hizkuntza artistikoak (artistic languages edo artlangs), zio estetikoekin abiatuak.
Kontzeptualki horrela izanda ere, kontuan hartu behar dugu sorreran hizkuntza guztiak direla artifizialak, eta urteen joan-etorrian erabiltzaileek hizkuntza natural bihurtzen dituztela.
Euskara batuaren eta hebreera modernoaren kasuak dira, nolabait: XX. mendean osagarri zaharretatik sortutako hizkuntzak dira, denborak aurrera egin ahala hizkuntza natural bihurtuak.
Gaur egun, gehien hitz egiten den hizkuntza artifiziala esperantoa da.

## Hizkuntza lagungarriak

Hizkuntza lagungarriak nazioarteko komunikazioa ahalbidetzeko sortzen dira, maiz lingua franca izateko borondatez. Nazioarteko hizkuntza lagungarriak (ingelesez: international auxiliary language edo IAL) izena ere hartzen dute. Adibide ezagunenak dira esperantoa, volapüka, idoa eta interlingua. Laurek dituzte hainbat urteko esperientzia, hiztun kopuru zabala munduan zehar, eta baliabide ugari. Halaber, kotava sortu zen esperanto eta ido hizkuntzak eraikitzerakoan egindako akatsak zuzentzeko asmoz.
Romanica ere hizkuntza lagungarria da. Erromantze hizkuntzak batuta sortua, latin modernotzat erabiltzen da.
XX. mendearen hondarrean, gestunoa edo nazioarteko keinu hizkuntza eraiki zuten, gor eta mutuek mundu osoan elkar ulertzeko kodetzat.

## Hizkuntza proiektatuak

Hizkuntza logikoak edo esperimentalak dira. Loglan da horien adibide.

## Hizkuntza artistikoak

Helburu estetikoekin eginak dira. J. R. R. Tolkien idazleak sortutako quenya hizkuntza adibide argia da. Halaber, solresol hizkuntza dugu, musikaren notekin egina. Klingon hizkuntza ere badago, Klingon Inperioko zibilizazio alienigenoaren ama hizkuntza Star Trek zientzia fikziozko frankizian. Simlish, The Sims bideojokoetan erabilitako hizkuntza ere eraikia da.
Azkenik, aipatzekoak dira hurrengo hizkuntza eraikiak:
* miresua hizkuntza, euskara hartu duelako osagarri, finlandierarekin nahasita; elkarren arteko mintzaira urrunak izanda, kode berri bitxia edo exotikoa sortu dute horrela, helburu komunikatiborik bilatu gabe;
* eta krutxiera, euskarazko hitzak dituen beste hizkuntza eraiki bat.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Conlang posta zerrenda
* Datuak: Q33215
* Multimedia: Constructed languages / Q33215
# Serge Vohor

Rialurh Serge Vohor (Port Olry, Espiritu Santo uhartea, Hebrida Berriak, 1955eko apirilaren 23a – Luganville, Espiritu Santo uhartea, 2024ko azaroaren 22a) vanuatuar politikaria izan zen. Vanuatuko lehen ministroa izan zen 1995etik 1996ra, 1996tik 1997ra, 2011n eta 2014ean.
Alderdi Moderatuen Batasuna alderdi zentristako kidea izan zen. Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten 1991n bere alderdiak irabazi ondoren, eta 1995eko abendutik 1996ko otsailera lehen ministro izan zen.
Bigarren agintaldia 1996ko irailetik 1998ko martxora arte iraun zuen, eta 1996ko urrian, Jean-Marie Léyé presidentearekin batera, Vanuatuko Indar Mugikorreko paramilitarrek bahitu zuten, soldatak ez ordaintzeagatik haserre. Handik gutxira, onik askatu zituzten. Vohorri atzerritarrei Vanuatuko pasaporteak saltzea ere leporatu zioten.
Hirugarren agintaldian, 204ko uztailetik azarora, koalizio-gobernua zuzendu zuen. 2004ko azaroan harreman diplomatikoak ezarri zituen Taiwanekin, ministroen kontseiluari jakinarazi gabe. Asteetan zehar, Vanuatuk harremanak izan zituen bi Txinekin.
* Datuak: Q736823
* Multimedia: Serge Vohor / Q736823
# Caerphilly (konderria)

Caerphilly / Caerffili, Galesko hegoaldean eta barrualdean dagoen lurralde edo konderria da.
2006an 171.300 biztanle zituen. Caerphilly bera da hiri nagusia (31.000 bz.).

## Hizkuntza

Hegoaldeko beste tokien moduan, galeserazko hiztunen kopurua oso baxua da hemen ere, %17a inguruan.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Caerphillyko webgune ofiziala
* Datuak: Q748065
* Multimedia: Caerphilly County Borough / Q748065
# Jesús Otxotorena

Jesús Otxotorena (Hernani, 1944ko abenduaren 12a - ) txirrindulari gipuzkoar ohia da, profesionala 1969. urtean, Karpy taldean.

## Palmaresa

1965
* 3. Altsasuko Sarian
1966
* Nafarroako Itzuliko etapa bat

## Kanpo estekak

* Jesús Otxotorena - Memoireducyclisme.eu
# Farnese jauregia

Farnese jauregia (italieraz: Palazzo Farnese) Erroma hiriburuko jauregi bat da, Regola rionean kokaturik dagoena. Gaur egun Frantziako enbaxadaren egoitza da. Sir Banister Fletcherrek esanetan XVI. mendeko Italiako jauregi ikusgarriena da.

## Historia

Farnese familia boteretsuak 1517an abiatu zituen jauregiaren eraikuntza lanak. 1534 urtean Alexandro Farnese Paulo III.a Aita Santua bihurtu zen eta jauregia haunditzea erabaki zuen. Antonio da Sangallo Gaztea arkitektuak egin zuen jauregi berriaren diseinua. 1546an Sangallo hil zenean Michelangelok hartu zuen jauregiaren eraikuntzaren ardura. 1549an Aita Santua hil zen eta lanak berriz ere bertanb behera gelditu ziren. Giacomo della Porta arkitektoak Tiber ibaira begira dagoen jauregiaren atzealdea egitean amaitu zen jauregiaren eraikuntza.

## Deskribapena

Aurrealdea trabertinozko adreiluz egina dago. Hiru solairu ditu eta 13 leiho solairu bakoitzean. Barnealdean zutabez banaturiko hiru habearte dude. Zutabeak dorikoak dira eta granito gorriz eginak daude. Barnealdea XVI. mendeko margolanez dekoraturik dago.
Lorategia ere badu, Aita Santuarentzako lorategi botaniko gisa eraiki zena. Giacomo del Ducak diseinatu zuen eta 1565 urtean hasi ziren egiten. Girolamo Rainaldik bukatu zuen 1630 urtean.

## Enparantza

Jauregiaren aurrean Farnese enparantza dago. Bertan Karakalaren termetatik ekarritako granitozko bainuontzia ikus daiteke, iturri gisa erabiltzen dena.

## Iruditegia

* Farnese jauregia eta enparantza.
* Frantziako bandera aurrealdean.
* Bainuontzia iturri gisa.
* Annibale Carracciren Bako eta Ariadnaren garaipena freskoa.

## Kanpo estekak

* Farnese jauregiaren informazioa
* Datuak: Q848386
* Multimedia: Palazzo Farnese (Rome) / Q848386
# Kasketa (armadurakoa)

    Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Kasketa»
Kasketa edo buru-oskola armaduraren pieza bat da, gerrariaren burua eta aurpegia estaltzen dituena. Behe Erdi Aroan izan zuen erabilera une gorena.

## Erreferentziak

* ↑ «Kasket» Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110544250
# 1936ko Urkiolako Igoera

1936ko Urkiolako Igoera :
| Datu orokorrak ||
| Lasterketa | 2. Urkiola Igoera |
| Data | 1936.eko martxoak 15 |
| Luzera | 5 km |
| Herrialdea | Espainia |
| Irteera-lekua | Mañaria |
| Helduera-lekua | Urkiola |
| Emaitzak ||
| Txapelduna | Claudio Leturiaga |
| Txapeldunordea | Manuel Trueba Pérez |
| Hirugarrena | Federico Ezkerra |
| ◀1931 | 1961▶ |
| Dokumentazioa ||
1936ko Urkiolako Igoera Urkiola Igoera bigarren ekitaldia izan zen. Martxoaren 15ean goizeko hamaiketan izan zen, irteera. Irabazlearen saria 175 pezeta izan ziren. 120 pezeta bigarrenarentzat eta beste sari batzuk lehengo hamarrenentzat. Bitxikeria moduan, azken sailkatuak (denboraren barruan) sari berezi bat zuen; janari bat. 36 txirrindularik inskripzioa bete zuten, baina azkenean, 25 txirrindulari bakarrik hartu zuten parte. Vicente eta Fermin Trueba anaiek azken momentuan esan zuten ez zutela parte hartuko eta Julián Berrendero Frantzian zegoen, egun hartan. Irteeran egon zirenen artean, Leturiaga zen jendearen bihotzean, aurreko astean Arantzazuko Igoera irabazi baitzuen.
Ezkurditik atera ziren eta Mañarira arte astiro joan ziren. Orduan, Manuel Pelayok ihesi joaten saiatu zen, Julian Larrinagak zulatua izaten zuen bitartean. Gero, Leturiagak eraso bat egin zuen eta taldea 11 txirrindularik bakarrik osatu zuten. Txakurzuloko aldapan, Leturiagak berriz eraso zuen eta Manuel Trueba eta Federico Ezkerrak bakarrik jarraitu zioten. Helmugatik 500 m-ra, Truebak eraso zuen, baina Leturiagak eutsi zion eta aurrera egin zuen azken metroak bakarrik eginez. Guztira, 22 txirrindularik amaitu zuten. Bertokoa zen Juan Bautista Onaindiak, atzeraka igo zuen.
Hilabete gutxi geroago, Espainiako Gerra Zibila hasi zen eta urte askotan egin gabe egon zen.

## Sailkapen Nagusia

* Claudio Leturiaga 20min 13s.
* Manuel Trueba 5s-ra.
* Federico Ezkerra 13s-ra.
* José Riestra d.b.
* Francisco Goenaga 42s-ra.
* Juan Bautista Vallejo 53s-ra.
* Zacarias Herboso 1min 8s-ra.
* Gregorio Idigoras 1min 26s-ra.
* Manuel Pelayo 1min 45s-ra.
* Julián Larrinaga 1min 57s-ra.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q114033198