OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Luis Gasca

Luis María Francisco Gasca Burges (Donostia, 1933ko irailaren 17a - ibidem 2021eko uztailaren 6a) donostiar argitaratzaile eta komiki eta zinema kritikaria izan zen. 1970etik aurrera Donostiako Zinemaldiaren kolaboratzaile eta gero zuzendaria izan zen.

## Biografia

Zaragozako Unibertsitatean zuzenbide ikasi ondoren, abokatu moduan lan egin zuen. Editore gisa aritu zen, sortzaile eta kudeatzaile, Buru Lan eta Pala argitaletxeetan. Gero, komikian hasi zen lanean. 1966an Tebeo y cultura de masas liburua argitartuz edo Bang! edo Drácula bezalako aldizkarian parte hartuz. 1983an El erotismo en el cine entziklopedia editatu zuen. Román Gubernekin batera, El discurso del cómic (1988) eta Diccionario de onomatopeyas del cómic (2008) monografiak argitaratu zituen. 1970ko hamarkadan, hasi zen Donostiako Zinemaldian parte hartzen, epaile gisa, idazkaritzan gero eta 1981 urtean zuzendari izendatu zuten.

## Luis Gasca Funtsa

Gipuzkoako Foru Aldundiak 2004 urtean bere funtsa dokumentala eta komiki bilduma erosketa prozesu bati hasiera eman zion eta hurrengo urteetan berak egindako material dohaintzarekin burutu zen eskurapena. Bildumaren berezitasuna eta balioa aurreiritzirik gabeko herri-kulturari egindako begiradari dagokio. Bere garain, horren inguruko zuen ikuspuntua erabat berritzailea izan zen eta kultura herrikoiarekin eta komikiarekin lotuta zegoen edozein material bisualki edo semantikoki bildu eta gaika antolatu zuen bere artxiboan, berak sortutako tesauro baten arabera. Sarritan joaten zen bertara bere lanak dokumentatzera edo kanpoko proiektuetan aktiboki parte hartzera, bizitzako azken urtera arte. 2011 urtean Gipuzkoako Foru Aldundiak Komikiak-Gasca Bilduma aurkeztu zuen Koldo Mitxelena Kulturunearekin.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Moyano, Alberto.- Muere Luis Gasca, un erudito del cómic y el cine[kontsulta data 2021-07-06]
* ↑ Auñamendi Eusko Entziklopedia. Luis Gasca Burges. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Cuadrado, Jesús. (2000). Atlas español de la cultura popular: De la historieta y su uso 1873-2000. Madril: Sinsentido/Fundación Germán Sánchez Ruipérez ISBN 84-89384-23-1..
* ↑ (Gaztelaniaz)Luis Gasca, director del Certamen Cinematográfico de San Sebastián, El País, [1981eko maiatzak 17][kontsulta data 2021-07-08]
* ↑ Luis Gasca in memoriam, Koldo Mitxelena kulturunean [Kontsulta data 2021-07-08]
* ↑ «Luis Gasca. Komikian aditua «Komikiak zakarrontzitik salbatzen pasatu dut bizitza»» Berria 2011-01-16.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Luis Gascari buruzko sarrera Tebeosferan
* Datuak: Q5983539
# Haakon I.a Norvegiakoa

Haakon I.a Zintzoa (norvegieraz: Håkon den gode, antzinako eskandinavieraz: Hákon inn góði; Håkonshella, 920 inguruan - ibidem, 961) Norvegiako erregea izan zen 935 ingurutik 961era.
Harald Haarfagerren semea zen. Erik Blodyks bere anaiordeari kendu zion erregetza, eta haren semeen aurkako borrokan hil zen. Istorioa Hákonarmál olerkian agertzen da.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Halfdan the Black
Harald I.a Norvegiakoa
Ragnhild Sigurdsdotter
Haakon I.a Norvegiakoa
Horda-Kåre
Tora Mosterstong :

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* Datuak: Q314477
* Multimedia: Haakon I of Norway / Q314477
# Christian Andreu

Christian Andreu (Baiona, 1976ko azaroaren 15a) lapurtar musikaria da, Gojira death metal taldean dabilena.

## Diskografia

Gojira taldearekin:
* 2001 Terra Incognita
* 2003 The Link
* 2004 The Link Alive
* 2005 From Mars To Sirius
* 2008 The Way Of All Flesh
* 2012 L'enfant sauvage
Godzilla taldearekin:
* 1996 Victim
* 1997 Possessed
* 1998 Saturate
* 1999 Wisdom Comes
Familha Artús taldearekin (ahotsa eta gitarra):
* 2007 Òrb

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13534267
* Multimedia: Christian Andreu / Q13534267
# Argantzongo haitzarteko gudua

Argantzongo haitzarteko gudua 801ean Al Hakan I.a emirrak iparraldera bidalitako eta Mohamed ibn al-Hakanek zuzendutako armada Ebro zeharkatzea saiatu zenean gertatu zen.

## Aurrekariak

Kordobako emirerriak barneko arazo politikoak zituen, Hixam Al-Reda hil zenean, bere semea zen Al-Hakamek Suleiman eta Abu Marwan bere osaben gurariak borrokatu behar izan zituelako.
Frankoek emirerriaren asaldaketa aprobetxatu nahian, 798an, Gilen I.a Tolosakoak Alfontso II.a Asturietakoa eta Huesca edo Waixqako walia zen Bahlul ibn Marzuq bilerara deitu zituen Luis Errukitsuaren izenean al-Tagr al-Ala edo goialdeko marka konkistatzeko asmotan.
Egoera aprobetxatuz Asturiasko Erresumak Lisboa eraso zuen eta Carolus Handiak Bartzelona konkistatu eta Iruñea bere orbitan kokatu zuen.

## Gudua

801ean Al Hakanen semea zen Mohamed ibn al-Hakanek baskoien aurkako razzia zuzendu zuen, Araba eta Gaztela erasotzeko asmoarekin. Argantzongo haitzartetik Ebro zeharkatzean frankoen aldeko duxa zen Belasko Gaskoiak, iruindarrek eta, ziur asko, Antso Otsoak bidalitako gudaroste batek prestaturiko segada batean erori zen.

## Ondorioak

Hain zen gogorra porrota ezen Mohamed ibn al-Hakan Qurtubara bere ofizial hoberenetariko batzuk eta hainbat lagun gabe itzuli baitzen. Kronikarien arabera, hilabete gutxien barru, Mohamed bera ere hil zen, atsekabea gainditu ezinik.
Egoera aprobetxatuz, 803an Banu Qasitarrek eta bere aliatu baskoiek Tutera setiatu eta hartu ondoren, bere walia zen Yusuf ibn Amrus atxilotu zuen. Hala ere, Amrus ibn Yusufek eskualdea berreskuratu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Abū Marwān Ḥayyān ibn Khalaf Ibn Ḥayyān. (1076). La primera década del reinado de Al-ḥakam I, según el muqtabis II, 1 de Ben Ḥayyān de Córdoba (m. 469 h./1076 J.C.). Madril: Real Academia de la Historia.
* ↑ (Katalanez) d'Abadal i de Vinyals, Ramon. (1986). El domini carolingi a Catalunya. Ed. Institut d'Estudis Catalans, 186-188 or. ISBN ISBN 978-84-321-1882-1..
* 1 2 (Gaztelaniaz) Suárez Fernández, Luis. Historia de España Antigua y media. Ediciones Rialp, 86-92 or. ISBN 978-84-321-1882-1..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11908735
# Teresa Errandonea

Teresa Errandonea Fernandez Barrena (Irun, 1994ko azaroaren 15a) gipuzkoar atleta da, oztopo lasterketan espezializatua dagoena. 60 metro hesi lasterketan 8:00 segundutako marka lortu zuen 2020an. Super Amara BAT taldeko kirolaria da.

## Ibilbidea

Zortzi urterekin hasi zen eskola kirolean eta ordutik lasterketak egin izan ditu. 2017an 100 metrotako oztopo lasterketan 13:37 segundutako marka egin zuen Lillen (Frantzia) Europako taldekako txapelketan. 2019an Donostian marka berdintzea lortuko zuen. 2018an Ramón Cid entrenatzailearekin hasi zen prestatzen eta 2019an Espainiako aire libreko txapelduna izan zen 100 metrotako oztopo lasterketan. 2020an pista estalian Espainiako txapelketa irabazi zuen eta Madrilen jokaturiko World Indoor Tour jardunaldietan 60 metrotako hesi lasterketan markarik onena lortu zuen, 8:00 segundu. Espainia mailan historiako hirugarren marka da, espainiar nazionalizaturiko bi atleta nigeriarren atzetik.
Beste modalitate batzuk ere landu izan ditu; luzera jauzia, heptatloia, errelebo lasterketak...
2024ko otsailaren 15ean Donostiako prentsaurreko baten bidez, erretiratuko zela jakinarazi zuen. Teresa Errandoneak, Tokioko ballista nazional eta olinpiko onenak, azken bi urteetan lesioen ondorioz, lehiaketatik alde egingo du.

## Palmaresa

* Espainiako txapelketak:
** 100 metro oztopo lasterketa aire librean:
*** Txapelduna (1): 2019
*** Bigarrena (2): 2017, 2018
*** Hirugarrena (1): 2016
** 60 metro oztopo lasterketa pista estalian:
*** Txapelduna (1): 2020
*** Bigarrena (3): 2017, 2018, 2019

## Markak

* 60 metro oztopo lasterketan, pista estalian: 8:00 segundu (Madril, 2020)
* 100 metro oztopo lasterketan, aire librean: 13:37 segundu (Lille 2017 eta Donostia 2019)
* Luzera jauzian: 6'10 metro (Donostian, 2019)

## Erreferentziak

* ↑ www.noticiasdegipuzkoa.eus (Noiz kontsultatua: 2021-02-14).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Pérez, Por Ismael. (2021-01-11). «Teresa Errandonea corre los 60m. vallas en 8,18s y lidera el fin de semana en pista cubierta» Runner's World (Noiz kontsultatua: 2021-02-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Teresa Errandonea vuelve a batir su récord en 60 m vallas» El Correo 2020-02-25 (Noiz kontsultatua: 2021-02-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) Echavarren, Enrique. (2024-02-16). ««El atletismo lo ha sido todo en mi vida»» El Correo (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
* ↑ (Gaztelaniaz) SL, TAI GABE DIGITALA. (2024-02-15). «Teresa Errandonea, una atleta de casa e internacional que se despide del alto nivel en familia» naiz: (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
* ↑ «Teresa Errandoneak agur esan dio atletismoari» Berria 2024-02-15 (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
* ↑ Beldarrain, Gabriel. (2019-05-08). «Gabriel Beldarrain: Campeonato de Euskadi de Clubes. Las chicas» Gabriel Beldarrain (Noiz kontsultatua: 2021-02-14).

## Kanpo estekak

* Elkarrizketa: Erori, zutitu, eta jauzi egin Berria, 2023.02.01
* Teresa Errandoneak agur esan dio atletismoari Berria 2024.02.16
* Datuak: Q105487761
# Al-Tagr al-Ala

Al-tagr al-Ala (arabieraz: الثغر الأعلى‎, aṯ-Ṯaḡr al-Aʿlà; euskaraz: «Goialdeko Muga edo Marka») Al-Andaluseko ipar-ekialdean zegoen eskualdea izan zen, Ebroko haranean zegoena. Bere mugak grosso modo Hispania Tarraconensis erromatar probintziarenekin bat egiten zuten. Duero eta Tajo ibaien iturburuan, al-Tagr al-Awsat edo Erdialdeko Marka hasten zen.
Al-tagr al-Alak luzaroan Qurtubarekiko bere independentzia mantendu zuen, baita Kordobako Kalifa-herrian ere.

## Korak

Al-Udrik azaldu zuen moduan, Al-tagr al-Ala hainbat koratan banatu zen:
* Barbitaniya, Huescako probintziako Barbastro, Boltaña eta Alquezar hiriak zituena.
* Washka, Huesca hiria eta Bolea gotorlekua zituena.
* Lleida, Mequinenza eta Fraga hiriak zituena.
* Zaragoza, kora nagusiak Zaragozaz gain Zuera, Ricla, Muel, Belchite, Alcañiz eta Calanda zituena. Kaliferria desagertu zenean, Zaragozako taifa bilakatu zen.
* Calatayud, gainera Muruenda eta Daroca zituena.
* Tutila, gainera Tarazona eta Borja zituena.
* Barusa, Molina de Aragón hiriburua zuena.

## Erreferentziak

* ↑ Turk, Afif. La Marca Superior como vanguardia de Al-Andalus. .
* ↑ Cabañero Subiza, Bernabé. Una comarca prefigurada en época islámica en el ‘amal de Barbitah niyya. .
* ↑ www.enciclopedia-aragonesa.com. Los musulmanes en Aragón. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3728302
# Bahlul ibn Marzuq

Bahlul ibn Marzuq (La Puebla de Castro, Huesca, VII. mendea - ?, 802) baskoi jatorria zuen muladia izan zen, Waixqako wali izandakoa.
Aita Monzóngo jauna zen Marzuq ibn Uskara zuen. 797an Zaragozan Al-Andalus gobernatzen zuten arabiar-musulmanen aurka matxinotu. Urte berean, Gilen I.a Tolosakoak Alfontso II.a Asturiaskoa eta Bahlul ibn Marzuq bilerara deitu zituen Luis Errukitsuaren izenean al-Tagr al-Ala edo goialdeko marka konkistatzeko asmotan. Ordurako Banu Salama leinuaren eskuetan zegoen Huesca konkistatuta zuen.
800. urtean, emirarrekin harreman onean zegoen eta Tortosa okupatu zuen. Hala ere, hurrengo urtean Al-Hakam I.ak Amrus ibn Yusuf bidali zuen Zaragoza eta Huesca berreskuratzeko. Bahlulek Pallarsera ihesi arren bere teniente eta Barbitaniako (Barbastro) wali zen Jalaf ibn Rashidek 802an hil zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Gran Enciclopedia Aragonesa. Bahlul Ibn Marzuq. .
* 1 2 (Katalanez) d'Abadal i de Vinyals, Ramon. (1986). El domini carolingi a Catalunya. Institut d'Estudis Catalans, p.86-92 or. ISBN 84-7283-082-9..
* ↑ (Gaztelaniaz) Suárez Fernández, Luis. Historia de España Antigua y media. Ediciones Rialp, 86-92 or. ISBN 978-84-321-1882-1..

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Archuza de Bahlul ibn Marzuq, el libertador
* Datuak: Q3750718
# Lysica

Lysica Eslovakiako udalerri bat da, Žilinako barrutian kokatuta. 15,53 km²ko azalera du eta 821 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1475. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q617974
* Multimedia: Lysica, Žilina District / Q617974
# Pèire Bèc

Pèire Bèc (Paris, 1921eko abenduaren 11 – Poitiers, 2014ko ekainaren 30a), frantsesez Pierre Bec, frantziar hizkuntzalaria eta idazlea izan zen, Ozkitaniako literaturan espezialista eta gaskoierazko idazle ezaguna. Poitierseko Unibertsitateko irakasle ere izan zen, 1989an jubilatu zen arte.

## Biografia

Aita gaskoia eta ama kriollo zituen; haurtzaroa Gaskoniako Comminges zonaldean emanik, han okzitaniera ikasi zuen. Espainiako Gerra Zibilaren garaian penintsulatik ihes egindakoekin itzultzaile lanetan lan egin zuen. Bigarren Mundu Gerra hasita, Alemaniara deportatu zuten eta 1945an Frantziara itzuli zen. Alemanieraz eta italieraz lizentziaduna izan zen eta 1959an Parisen doktoratu zen: hantxe lan egin zuen zenbait urtez, baina azkenik Poitierseko unibertsitatean hasi zen lanean eta bertan geratu zen. Okzitanieraren aldeko militantea, Institut d'Estudis Occitans erakundearen sortzaileetako bat izan zen. Kataluniako Generalitateak 2010an okzitanieraren alde egindako lana eskertzeko Robèrt Lafon Saria eman zion.

## Bibliografia
### Okzitanieraz (gaskoieraz)
#### Poesia

* Au briu de l'estona (IEO, 1956)
* La quista de l'Aute (IEO, 1971)
* Sonets barròcs entà Isèut (IEO, 1979)
* Cant reiau (IEO, 1985)

#### Prosa

* Contes de l'unic (Per Noste, 1977)
* Lo hiu tibat. Racontes d'Alemanha (Per Noste, 1978)
* Sebastian (Federop, 1981)
* Contes esquiçats (Per Noste, 1984)
* Racontes d’ua mòrt tranquilla (Reclams, 1993)
* Entà créser au món (Reclams, 2004)

### Frantsesez

* Les Saluts d'amour du troubadour Arnaud de Mareuil (Privat, 1961)
* La Langue occitane (PUF, Que sais-je ?, 1059 zk., 1963, 128 or. ISBN 2-1303-9639-9
* Les Interférences linguistiques entre gascon et languedocien dans les parlers du Comminges et du Couserans (PUF, 1968) ; Essai d'aréologie systématique.
* Manuel pratique de philologie romane. Picard, 1970 ISBN 978-2-7084-0287-4
* Manuel pratique de philologie romane, 2.liburuki. Picard, 2000 ISBN 978-2-7084-0230-0
* Manuel pratique d'occitan moderne, Picard, 1973 ISBN 978-2-7084-0089-4
* Anthologie de la prose occitane du Moyen Âge, Aubanel, 1977 ISBN 978-2-7006-0076-6
* Gérard Gonfroyrekin batera: Anthologie des troubadours (10/18, 1979, 2. 1985)
* Burlesque et obscénité chez les troubadours, Stock, 1984 ISBN 978-2-2340-1711-5
* Écrits sur les troubadours et la lyrique médiévale (1961-1991), Éditions Paradigme, 1992 ISBN 978-2-8687-8067-6
* Vièles ou violes?: Variations philologiques et musicales autour des instruments à archet du Moyen Age : XIe-XVe siècle, Klincksieck, 1992 ISBN 978-2-2520-2803-2
* Chants d'amour des femmes troubadours, Les Belles Lettres, Paris, 2000 ISBN 978-2-2514-9012-0
* La joute poétique : De la tenson médiévale aux débats chantés, Les Belles Lettres, Paris, 2000 ISBN 978-2-2514-9012-0
* Chants d'amour des femmes de Galice, Éditions Atlantica, Biarritz, 2010 ISBN 978-2-7588-0274-7
* Cent poèmes du Sud, Poèmes choisis et traduits de l'occitan, Éditions Paradigme, 2013 ISBN 978-2-8687-8300-4

## Kanpo loturak

* Biografia
* Bibliografia aukeratua
* Datuak: Q974114
* Multimedia: Pierre Bec (linguist) / Q974114
# Mutarrif ibn Musa

Mutarrif ibn Musa ibn Fortun ibn Qasi (arabieraz: مطرف بن موسى بن فرتون بن قاسي بن فرتون‎; ? – Iruñea, 799) Iruñeko azken vali musulmana zen (789?-799).

## Bizitza

Mutarrif ibn Musa edo Mutarrif ibn Muza Banu Qasi muladi leinukoa zen: aita Musa I.a zuen (aita Furtun, Cassius kondearen lehen semea islamera bilakatu baino lehenago jaioa, eta ama Aixa, Roderiko azken errege bisigodoaren eta Musa ibn Nusair Hispaniako konkistatzaile eta Mahomaren zuzeneko oinordekoaren iloba zituena). Itxuraz, 789an bihurtu zen Iruñeko vali, Musa I.ak Hixam I.a Kordobako emirrari lagundu zionean.
799an, Karlomagno frankoen erregeak matxinada kristaua antolatu zuen musulmanen aurka. Altxamendu horretan Mutarrif valia hil zen eta hiriaren kontrola Belaskotarren eskuetan erori zen.

## Familia

Zuhaitz genealogikoa :
Fortun ibn Qasi
Musa ibn Fortun
Mutarrif ibn Musa
Asima bint Abd al-Aziz :

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2016-09-30). (PDF) 181. araua: Erdi Aroko pertsona-izenak. Iruñea, 14 or..
* ↑ (Ingelesez)Banu Qasien genealogia
* ↑ Cañada Juste, Alberto. (1980). «Los Banu Qasi (714 - 924)» Príncipe de Viana 41 (158-159): 6-8. ISSN 0032-8472..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2043537
# MUBIL

MUBIL
Gipuzkoako Foru Aldundiak bere Etorkizuna Eraikiz programaren ildotik sortutako fundazio bat da. Orain, fundazio hau Gipuzkoako Foru Aldundiaz gain, Donostiako Udalak eta Energiaren Euskal Erakundeak ere sustatzen dute ekimen hau. Bere egitekoa mugikortasun adimendun eta jasangarriaren estrategia hedatzea, eta erreferentzia zentroa eta enpresa gunea kudeatzea da [1].
Horrela, MUBIL, Mugikortasun Berriaren Zentroa, mugikortasun adimendun eta jasangarriaren arloko jarduera, zientzia eta ezagutza garatzen diren espazioa da eta Tolosan kokatzen da.. Bere web orriak dion bezala, “Topaketarako, elkarrekintzarako eta integraziorako espazio-ekosistema bat da”. Bere helburua Gipuzkoa “mugikortasun berri eta elektrifikazioari dagokionean erreferentea bilakatzea” da. Horretarako, ezinbestekoa izango da esperimentazioa eta baita sortzen diren aukera guztiak hartzea ere, eta horretarako dago zentro hau.
Ekimen guzti honen azken helburua “ Gipuzkoa elektromugikortasunean espezializaturiko lurralde bilakatzea da, horretarako eginiko aurrerabideak ikertu eta haiek ezartzea sustatuta, eta oinarri teknologikoko eredu berriak sortuta” [4].
[1] “Fundazioa”. MUBIL. Noiz kontsultatua: 2021-09-15
[2] “Zer da?”. MUBIL. Noiz kontsultatua: 2021-09-15
[3] “MUBIL”. Gipuzkoako Foru Aldundia. Noiz kontsultatua: 2021-09-15
[4] “MUBIL”. Gipuzkoako Foru Aldundia. Noiz kontsultatua: 2021-09-15
# Melillatar modernismoari omenaldia

Melillatar modernismoari omenaldia Espainiako Melilla hiriko monumentu bat da. Errege Katolikoen etorbideak eta Carlos Ramirez de Arellano kaleak bat egiten duten tokian dago, hiriko Zabalgune Modernistan, eta Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren parte da, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia

Carlos Baeza Torresek Benitez Komandantearen Plazarako egina, iturri apaingarri gisa, bandalismoak bere sistema suntsitu zuen, bere hormak banku gisa eta tobera paperontzi gisa erabiliz, mozkorrek batez ere, 2010eko martxoa eta maiatza bitartean Errege-erregina Katolikoen etorbideak eta Karlos Ramirez de Arellano kaleak bat egiten duten tokian eraikitako glorieta berrira eramaten duten arte.

## Deskribapena

Idulki batek erretikulu-altzairuzko sare bati ematen dio bide. Sare horrek bi kono eusten ditu erpinaren bidez lotuta. Anana-forma dute konoek, eta La Reconquista saltoki handietako alakek errematatzen dituztenen berdinak dira.

## Erreferentziak

* ↑ «Real decreto 2751/1986, de 5 de diciembre por el que se declara Bien de Interés Cultural, con la categoría de Conjunto Histórico, una zona de la ciudad de Melilla» Boletín Oficial del Estado (15): 1289-1390. 17 de enero de 1987 ISSN 0212-033X..
* ↑ La escultura de la plaza Comandante Benítez se ‘muda’ a Cuatro Caminos. 11 de marzo de 2010.
* ↑ El cruce de Cuatro Caminos estrenará nueva rotonda la próxima semana. 6 de mayo de 2010.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q53351735
* Multimedia: Homenaje al Modernismo Melillense, Melilla / Q53351735
# Macbeth

Macbeth William Shakespearen antzezlan ospetsuenetakoa da. Bost ekitaldietan banatutako tragedia bat da, hitz lauz eta bertsoz idatzita dago, 1606 urte aldera idatzia eta handik gutxira estreinatua izan zen. 1623an aurreneko aldiz argitaratua izan zen, argitarapen hau First Folio izendapenarekin ezagutzen delarik.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Macbeth traizioa eta neurrigabeko handinahikeriari buruzko tragedia bat da, bertan erregezidioa eta ondorengo gertaerak agertzen direlarik. Shakespeare XI. mendeko Macbeth Eskoziako erregean oinarritu zen askatasunez. Kontakizuna Eskozian gertatzen da eta ankerkeria gordinen artean moraltasunaz, botereaz edo bizitzaren zentzuaz gogoetatzen da. Autore batzuen arabera tragedia unibertsal hau, aldi berean, nazionalismo ingelesaren obra ere bada. 1603an Ingalaterra eta Eskozia koroa bakarrean bateratu zituen Jakue I.a Ingalaterrakoaren gorazarrea sumatzen da detaile askotan.Tragedia hau Shakespearen lana denik ezin liteke erabat ziurtatu, batzuen ustez pasarte batzuk Thomas Middleton dramagilearen ondorengo gehikuntzak izan bailitezke, bere Sorgina (The witch) idazlanak Macbeth antzezlanarekin hainbat parekotasun baititu.

## Euskarazko bertsioak

Lehenengo aldiz, Toribio Altzaga antzerkigileak, ikerketa sakon baten ondoren, Shaskespeareren Macbeth lan klasikoa euskarara ekarri eta egokitu zuen antzerkirako Yrritza izenburupean, egokitzapen pertsonal bat eginik. 1926an argitaratu zen. Urtebete lehenago taularatua izan zen Euskal Herriko hainbat antzokietan, Euskal Hizkuntza eta Deklamazioaren Akademia, Euskal Iztundea erakundearen ikasle eta aktoreen eskutik. Londresen itzulpenak nolabaiteko jakin-mina piztu zuen orduan eta Toribio Altzagari eskatu zioten horren ale bat Britaniar Liburutegi Nazionalerako. Eskakizun hori eta itzulpen eta moldaketaren inguruko gorabeherak jaso zituen Toribio Altzagak Antzerti eskolako urtekarian.. Ordutik, hiru hamarkada beranduago, Bedita Larrakoetxeak William Shakespeareren obra guztiaren itzultzeari ekin zion, ingelesetik zuzenean, bizkaiera aski garbizalean..

## Zinema

* 1948 - Macbeth (Orson Welles)
* 1971 - Macbeth (Roman Polanski)
* 2015 - Macbeth (Justin Kurzel)

## Erreferentziak

* ↑ Globe antzokian 1610ko apirilaren 20an antzeztua izan zenaren albisteak badaude, halere lehendik antzeztua izanen zen, ez baita aipatzen lehendabiziko aldiz antzeztua izan zenik.
* ↑ Azurmendi, Joxe (2023): "Shakespeare" in Europa bezain zaharra, Andoain, Jakin. 111-68.or.
* ↑ Shakespeare, William; Toribio Alzaga.- Irritza: Shakespearen Macbeth'en Gayean, Iru Egintza Ta Egintza-aurrean. Donostia: Iñaki Deunaren Irarkola, 1926. Horren bertsio digitala Koldo Mitxelena liburutegiko katalogoan
* ↑ Dokumentua kontsultatu daiteke Kolko Mitxelena liburutegiko katalogoan Macbeth euskaratu zenekoa
* ↑ Shakespeare William; Bedita Jon Larrakoetxea.- Macbeth. Bayonne: Imp. Darracq, 1957.

## Kanpo estekak

* "Macbeth" antzezlanaren testu osoa euskaraz. 1957eko itzulpena.
* "Macbeth" antzezlanaren testu osoa, jatorrizko ingelesez (Ingelesez)
* Macbeth, James Erregea eta Sorginak (Ingelesez)
* Datuak: Q130283
* Multimedia: Macbeth / Q130283
# 799
## Gertaerak

* Frankoen aldekoek matxinada kristaua antolatu zuten musulmanen aurka. Altxamendu horretan Mutarrif ibn Musa valia hil eta hiriaren kontrola Belaskotarren eskuetan erori zen.
* Irailaren 14a: Japoniako Ibarakiko kostaldean tsunami bat jazo zen (ez zuten lurrikararik aipatu).
* Azaroaren 9a: Karlomagnoren laguntzari esker, Leon III.a aita santua Erromara itzuli zen.

## Jaiotzak

* Bernardo Italiakoa (h. 818), Italiako erregea.

## Heriotzak

* Apirilaren 13a: Paulus Diaconus (j. 710), historialaria.
* Mutarrif ibn Musa, Iruñeko azken wali musulmana.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33488
* Multimedia: 799 / Q33488
# 798
## Gertaerak

* Gilen I.a Tolosakoak Luis Errukitsuaren izenean Tolosako Dieta deitu eta Alfontso II.a Asturietakoaren eta Bahlul ibn Marzuqen enbaxadoreak bertaratu ziren.
* Akisgrango Kapera Palatinoaren eraikitze-lanak hasi zituzten.
* Cerdanyako Konderria sortu zuten Hispaniako Markaren barruan.
* Alfontso II.a Asturietakoak, bere etsai musulmanen barne liskarrak aprobetxatuz, operazio tximista batean, Lisboa eraso eta arpilatu zuen, ondoren bere erresumara itzultzeko.
* Al-Hakam I.a emirraren erasoek ez zituzten beren helburuak lortu, asturiarrek Bardulia, Galizia eta Leonen zituzten posizioak indartuz, lurralde horiek birpopulatuz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33460
* Multimedia: 798 / Q33460