OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Sistan eta Balutxistan

Sistan eta Balutxistan (persieraz: استان سيستان و بلوچستان‎, Ostān-e Sīstān-o Balūchestān) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen hego-ekialdean dagoena. Iparraldean Hego Khorasan eta Afganistanekin du muga, ekialdean Afganistan eta Pakistanekin, hegoaldean Omango golkoarekin eta mendebaldean Kerman eta Hormozgan probintziekin. Herrialdeko hirugarren probintziarik handiena da, 181.785 kilometro koadroko eremuarekin, eta 2011n 2.534.327 biztanle zituen. Hiriburua Zahedan da.

## Geografia

Probintziak bi zati ditu: Sistan iparraldean eta Balutxistan hegoaldean. Hiriburuaz gain, beste hiri garrantzitsuenak Zabol eta Zahak iparraldean eta Khash, Iranshahr, Saravan, Sarbaz, Nikshahr, Chabahar eta Konarak hegoaldean dira. Denetara 1.600 kilometroko muga du Pakistan eta Afganistanekin, eta 300 kilometroko itsasertza Omango golkoan.

## Erreferentziak

* ↑ Sistan & Baluchestan. amar.org.ir (Noiz kontsultatua: 2017-8-8).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q939575
* Multimedia: Sistan and Baluchestan Province / Q939575
# Balutxistan eskualdea

Balutxistan Pakistan eta Iranen artean hedatzen den eskualdea da, Omango itsasoaren ertzean, eta balutxi edo paxtun herri nomadak bizi direna. 1.000 metrotik gora dagoen zabaldi guztiz idorra da, eta basamortu gisako klima du.

## Historia

Greziarrek Gedrosia deitu zuten lurralde hau pertsiar akemenestarren agintepean egon zen. VIII. mendean, arabiarrek hartu zuten, Persia eta Afganistanen esku egon ondoren. Ingelesak bertan egokitu ziren 1839-1840 urteetan eta 1877an haien protektoratu bihurtu zen. 1887an, inperio indo-britainiarrak bereganatu zuen Balutxistan. 1949tik aurrera Pakistan eta Iran artean zatiturik dago.

## Ekonomia

Mahasti, gari eta kotoigintza bideratzen duten oasi zenbait. Behi eta ardi aziendak. Ikatz eta burdina hobiak ditu.

## Ikus, gainera

* Balutxistan (Pakistan)
* Balutxistan (Iran)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-05-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q181103
* Multimedia: Balochistan / Q181103
# Gedrosia

Gedrosia, Asia erdialdeko antzinako eskualde baten izena da. Bere mugak garai klasikoetan, Indo ibaia ekialdean eta Makrango basamortua mendebaldean ziren, hegoaldean, Indiako ozeanoak bustitzen zuelarik. Gaur egun, eskualde hau, Balutxistan deitzen da, eta, nagusiki, Pakistanen administraziopean dago.
Eskualde lehor eta menditsu bat da, Brontze Arotik populatua, lurraldean sakabanatuta dauden oasi urrietan finkatutako biztanleek. Baliabide urritasunak, bertako biztanleei, bizimodua itsasoan bilatzera behartzen zituen, honegatik, greziarrek, iktiofago edo arrain jale deitu zituztelarik, bere baliokide persiarra den Mahi Khoran, Makran toponimoan isladatua ikus daitekeen izen bat.
Herrialde hau, Persiar Inperioko lehen errege izan zen Ziro II.a Handiak konkistatu zuen. Ordutik, Gedrosia, Persiar Inperioaren zati izan zen, inperioko satrapiarik ekialderenetako bat zelarik, mendebaldean, Karmaniarekin muga eginez, iparraldean, Arakosia eta Drangianarekin, eta, mendebaldean, Asokak eginiko bateratzearen aurretik existitzen ziren indiar estatu sakabanatuekin. Bere hiriburua, Pura hiria zen, egungo Bampurrekin identifikatua dena.
Alexandro Handiak Persiar Inperioa konkistatu zuenean, Gedrosia, mazedoniarrak Indoren haranetik erretiratu ondoren, Alexandrok berak gidatutako lurreko tropak menderatu zuen, nork galera handiak jasan zituen eskualde gogor hau igarotzean, Karmaniara iritsi aurretik, Susara bidean.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1348342
* Multimedia: Gedrosia / Q1348342
# Kavir basamortua

Kavir basamortua (persieraz: دشت كوير‎, Dasht-e Kavir) Irango ipar-ekialdeko gatz basamortua da, 800 kilometroko luzera eta 320 kilometroko zabalera daukana. Iparraldean Elburz mendilerroarekin egiten du muga eta hegoaldean Lut basamortuarekin. Khorasan, Semnan, Teheran, Isfahan eta Yazd probintzietako lurrak hartzen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q272514
* Multimedia: Dasht-e Kavir / Q272514
# Khorasan Handia

Khorasan (pehlevieraz: Xwarāsān‎; persieraz: خراسان‎, xoɾɒːˈsɒːn ahoskatua), batzuetan Khorasan Handia deitua, eskualde historiko bat da, Iran Handiko ipar-ekialdeko probintzia zena. Bere izenak "Eguzkiaren Lurraldea" edo "Sortaldeko Probintzia" esan nahi du.
Khorasan egungo ipar-ekialdeko Iranez, Afganistango eskualde batzuez eta erdialdeko Asiaz osaturik zegoen. Askotan, lau barrutitan banaturik zegoen: Nixapur (egungo Iran), Marv (egungo Turkmenistan), Herat eta Balkh (egungo Afganistan). Iparraldean, bere helmuga Oxus ibaian zegoen eta, aditu batzuen esanetan, bere barnean Transoxiana (Bukhara eta Samarkanda) hartzen zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).
* ↑ Sykes, M.. (1914). «Khorasan: the eastern province of Persia» Journal of the Royal Society of Arts 62 (3196): 279-286..
* 1 2 Minorsky, V.. (1938). Geographical Factors in Persian Art. Bulletin of the School of Oriental Studies. 9 University of London, 621-652 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2352322
* Multimedia: Khorasan (historical region) / Q2352322
# Irango goi-ordokia

Irango goi-ordokia, batzuetan Persiako goi-ordokia (persieraz: ایران زمین ) deitua, goi-lautada zabala da, Hego-mendebaldeko eta Hegoaldeko Asiaren eta Kaukasiaren artean kokatua. Mendebaldean Zagros mendiak ditu, iparraldean Kaspiar itsasoa eta Kopet Dag mendilerroa, hegoaldean Ormuzko itsasartea eta Arabiako itsasoa eta mendebaldean Hindu Kush.
Eskualdea antzinako Persia Handia da, gaur egun Iran (bi herenak), Afganistan (mendebaldea eta hegoaldea) eta Pakistan (mendebaldea, Balutxistan tartean), Kurdistan eta Azerbaijan dena.

## Geografia

Ipar-mendebaldeko Kaspiar itsasotik hego-ekialdeko Balutxistanera, Irango goi ordokia 2.000 kilometro luze da. Lauki itxura du, erpinak Tabriz, Xiraz, Karatxi eta Kabul hirietan izanik, eta 3,7 milioi kilometro koadro inguru ditu. Nahiz eta goi-ordoki izena izan, eskualdea menditsua da oso; mendirik altuena Elburzen dagoen Damavand da (5.610 metro).
Hona hemen eskualdeko mendilerroen sailkapena:
* Ipar-mendebaldeko Irango mendilerroak
** Sabalan 4.811 m.
* Elburz
** Damavand 5.610 m.
* Irango Erdialdeko Goi-Ordokia
** Kūh-e Hazār 4.500 m.
** Kuh-e Jebal Barez
* Ekialdeko Irango mendilerroak
** Kopet Dag
*** Kuh-e Siah Khvani 3.314 m. 36°17′N 59°3′E﻿ / ﻿36.283°N 59.050°E﻿ / 36.283; 59.050
** Eshdeger mendilerroa
*** 2.920 m. 33°32′N 57°14′E﻿ / ﻿33.533°N 57.233°E﻿ / 33.533; 57.233
* Balutxistan
** Sikaram 4.755 m. 34°2′N 69°54′E﻿ / ﻿34.033°N 69.900°E﻿ / 34.033; 69.900
** Kuh-e Taftan 3.941 m. 28°36′N 61°8′E﻿ / ﻿28.600°N 61.133°E﻿ / 28.600; 61.133
** Zargun 3.578 m. 30°16′N 67°18′E﻿ / ﻿30.267°N 67.300°E﻿ / 30.267; 67.300
Geografiako beste ezaugarri nagusiak:
* Kavir basamortua
* Lut basamortua
* Hamun lakua
** Halil ibaia
* Gavkhouni
** Zayandeh ibaia
* Sistan lakua
** Helmand

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) peakbagger.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q237660
* Multimedia: Iranian Plateau / Q237660
# Balutxistan (Pakistan)

Balutxistan Pakistango probintzia bat da. Balutxistan, gainera, zabalagoa den eskualde bateko partea da, Iranen eta Afganistanen ere izen bereko eskualdeak baitaude. Horrekin duen mugaz gain, iparraldean Administrazio Federaleko Tribu Eremuak, eta ekialdean Punjab eta Sindh probintziak ditu mugakide. Hegoaldean Arabiako itsasoa dago.
Pakistango lau probintzietatik handiena da, 347.190 km$^2$rekin, baina biztanleria txikiena du, 6,3 milioi 1994an. Hegoaldeko aldeak Makran izena du eta erdialdekoak Kalat. Hiriburua Quetta da, Afganistango mugatik gertu dago eta Kandaharrekin lotura duen errepidea du.

## Historia

Balutxistanen aurkitu dira Asiako hegoaldeko lehenengo nekazaritza-guneak, horietatik lehena Mehrgarh (K. a. 6500 urtekoa).
1958 arte, Muskat eta Omango Sultanerriaren mende izan zen Balutxistango kostaldeko Gwadar hiria; urte hartan, Pakistanek milioi bat estatubatuar dolarrean erosi zuen barrendegi hori.
1970etik aurrera Balutxistango mugimendu nazionalistak indarra hartu zuen, National Awami Party alderdia buru izanik.
2013an Txinari eman zitzaion Gwadarko portua kudeatzeko ardura, kontratuz, eta merkataritza portu handi bat garatzen ari dira txinatarrak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-10).

## Ikus, gainera

* Pakistanen banaketa administratiboa
* Balutxistan

## Kanpo estekak

* Datuak: Q163239
* Multimedia: Balochistan (Pakistan) / Q163239
# Elburz

Elburz edo Alborz (persieraz: البرز‎) Iran iparraldeko mendikatea da, Armeniako mugatik Kaspiar Itsasoraino hedatzen dena, eta Turkmenistan eta Afganistango mugetan amaiera duena. Ekialde Ertaineko tontorrik altuena dago bertan, Damavand mendia, 5.610 metroko garaiera duena. Mendikate hau ez da nahasi behar Kaukason dagoen Elbrus mendiarekin; horren izena ere, Avestako Hara Bərəzaitī mendi mitikotik eratorria da.
Elburz mendikateak hesi bat eratzen du Kaspiar Itsasoaren eta Qazvin-Teherango goi-ordokiaren artean. 60 kilometroko zabalera eta 130 kilometroko luzera du, eta Goi Devoniarretik Oligozenoraino datatuak dauden sail sedimentarioez osatua dago, nagusiki, granito gune baten gainean dauden jurasikoko kareharriak.
Interes guneen artean, Erdi Aroko Alamut gotorlekua eta zenbait eski estazio daude, horietako batzuk, munduko hoberenetakotzat hartzen direnak, Dizin, Tochal, Shemshak eta Darbandsar kasu.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-10).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)Mapak, Argazkiak eta tontor zerrenda
* Datuak: Q484725
* Multimedia: Alborz / Q484725
# Hindu Kush

Hindu Kush (persieraz هندوکش) Afganistan eta Pakistan artean kokaturiko mendikatea da. Pamir mendien, Karakorum mendikatearen eta Himalaien mendebaldeko aldea da. Pamir mendietatik Wakhan haranak banatzen du, Kabul ibaiak bere hegoaldeko aurpegiko ura jasotzen du.

## Izena

Normalean Hindu Kush Kabul eta Helmand ibaiak eta Amu Daria artean dagoen mendilerroa deitzeko erabiltzen da, edo, bereziki Kabuletik ipar-mendebalderantz dagoen mendilerroa.
Sanskritoz Hindu Kush Pāriyatra Parvat deitzen da. Persieraz Hindu Indus haranaren biztanleei deitzeko erabiltzen da eta Kuh mendia esan nahi du.

## Mendiak

Hindu Kush mendilerroaren batez besteko altuera 4.500 metrokoa da. Hindu Kush mendiek 966 kilometroko luzera eta 240 kilometroko zabalera dituzte. Horietatik 600 kilometroak baino ez dira Hindu Kush propioa, bestea Koh-e Baba, Salang mendiak, Koh-e Paghman, Spin Ghar, Suleiman mendilerroa, Siah Koh, Koh-e Khwaja Mohammad eta Selseleh-e Band-e Turkestan izenez ezagunak dira.
Eskualdeko ibai nagusiak: Helmand, Hari eta Kabul ibaiak dira.
Ekialdeko Hindu Kush, baita Hindu Kush Handia izenaz ezaguna, iparraldeko Pakistan eta Afganistango Nuristan eta Badakhshan probintzietan dago. Hona hemen mendilerroaren mendirik altuenak:
* Tirich Mir (7.699 m)
* Noshaq (7.492 m)
* Istor-o-Nal (7.403 m)
* Saraghrar (7.338 m)
Shakhaur mendia (7.116 m) 1976an euskal espedizio batek lortu zuen igotzea, lehenengo zazpimilakoa izan zena euskal alpinismoaren historian.

## Militarren agerrera

Hindu Kushen egoteko lehendabiziko armada ezaguna Alexandro Handiarena zen; Gerra Hotzan, sobietarrak eta mudjahidinak, eta, gaur egun, talibanak, Al Qaeda eta estatubatuar tropak daude.

## Eskualdeko Islam aurreko tribuak

* Shinak
* Yeshkunak
* Neemchak
* Koliak
* Paluak
* Gawareak
* Yeshkunak
* Kramminak

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko alpinismoaren historia

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-10).
* ↑ "Mendiak 1976" dokumentala.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)The Hindu Kush Himalayan Region.
* Datuak: Q5472
* Multimedia: Hindu Kush / Q5472
# Zagros mendiak

Zagros mendiak (persieraz: رشته كوه زاگرس‎, kurdueraz: زنجیره‌چیاکانی زاگرۆس, lorieraz: کو یه لی زاگروس, arabieraz: جبال زغروس ‎ arameraz: ܛܘܪ ܙܪܓܣ) Mendebaldeko Asiako mendikatea da, Iran, Irakeko Kurdistan eta Turkiaren hego-ekialdea zeharkatzen dituena. Ipar mendebaldetik hego-ekialdera 1.500 kilometro luze da eta Zard Kuh mendian du gailurra (4.548 m). Herri kurduaren bizileku garrantzitsuena da.

## Geografia

Hiru parte bereizten dira, orografiari dagokionez: ipar-mendebaldea, failek eta beste higidura tektonikoek sortutako sumendi konoez osatua; erdialdea, elkarren ondoan eratutako mendikateek sortutako ibar sakonek osatua, eta hego-ekialdea, lurralde elkorrena, harkaitzez eta hareazko muinoez osatua.
Eurasiar eta Arabiar plaken arteko talkaz sortu zen mendikatea, aurretik zeuden arroka sedimentarioen tolesduraz. Higadurak arroka bigunenak kendu zituen, kareharria eta dolomita utziz. Gatz domoak eta gatz glaziarrrak ohikoak dira, eta hauen azpian petrolioa izan ohi da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017/2/14 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q167021
* Multimedia: Zagros Mountains / Q167021
# Sawin udalerria

Sawin Poloniako Lublingo voivoderriko landa-udalerri bat da, Chełm barrutian kokatuta. 190,22 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 5618 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q2459599
ieaLublingo voivoderriko udalerriak :
# Heinrich Schliemann

Heinrich Schliemann (Neu-Bukow, Mecklenburg) 1822ko urtarrilaren 6a - Napoles (Italia) 1890ko abenduaren 26a) alemaniar aberatsa zen, dirutza lortu ostean arkeologiari ekin ziona. Troia aurkitu zuen eta beste makina bat aurkikuntza egin zituen Mizenasen, Tirinton eta Orkomenon, Iliada-k benetako tokiak deskribatzen zituela frogatuz.

## Bizitza

Hizkuntza zahar ugari ikasi eta Errusian dirutza handia egin ondoren, Greziara joan zen (1868) Homeroren poemetan aipatzen ziren herriak aurkitzeko asmotan. 1870. urtean ustez Troia behar zuen lekuan indusketa lanak hasi zituen eta lau hiriren hondakinak aurkitu zituen, bata bestearen gainean eraikiak. Horietako hiri batean Priamo pertsonaia mitologikoaren altxorra aurkitu zuelakoan zegoen. Mizenas, Orkomeno, Tirinto eta Itakako uhartean lan egin zuen, eta Mizenasko zibilizazioko aztarna ugari aurkitu zituen. Argitara eman zituen teoria asko zuzenak ez baziren ere, bideak zabaldu zizkion greziar arkeologiari. Obra nagusiak: Ithaka, der Peloponnes und Troja (1869, Itaka, Peloponeso eta Troia), Troja und seine Ruinen (1878, Troia eta bertako hondakinak), Mykenä (1878, Mizenas). 1892an argitaratu zen bere autobiografia.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q57106
* Multimedia: Heinrich Schliemann / Q57106
# Gerriko

    Artikulu hau jantzi-osagarriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gerriko (argipena)».
Gerrikoa jantziak gerrian lotzeko erabiltzen den larruzko edo beste material batez eginiko xingola da.
Gerrikoetan hiru atal bereiz daitezke: belarria (normalean metalez eginda egoten da), xingola eta xingolak dituen zulotxoak. Lotzeko erabiltzen den sistema hurrengoa da: gerrikoa gerrian jarri eta belarria norberari dagokion neurriko zuloan sartu. Gerrikoaren zuloek tamaina desberdineko pertsonek gerrikoa erabiltzea posible egiten dute; dena den, tamaina egokia izango ez balu, larrukigile batek pertsonaren neurrira datorren zuloa egin ahalko luke.
Gerriko modernoagoek ez dituzte zuloak erabiltzen, sistema automatiko modukoa baitaukate jantzia eutsi ahal izateko. Zenbait kasutan, gehienbat emakumeen kasuan, gerrikoaren belarriak diseinu bereziak eta apainak izaten ditu. Marka batzuek euren logoa ipintzen dute belarrietan.

## Historia

Gerrikoaren erabilera Brontze Arotik dokumentatzen da, emakume zein gizonentzat. Orduztik, bi sexuek momentuko modaren arabera gehiago edo gutxiago erabili dituzte. Emakumeari dagokionez, arraroa izan zen gerrikoa erabiltzea, Erdi Aroa, XVII. mende amaierako Mantuan eta 1900-1910eko gona eta blusa konbinazioetan izan ezik. Gerriko belarriak Art Nouveau-ko kolekzionista artikuluak dira.
Garai modernoetan, gizonak 20ko hamarkadan hasi ziren gerrikoak erabiltzen, praken gerrialdeak tiro baxuagokoak bilakatu zirenean. 20ko hamarkada baino lehenago gerrikoak apaingarriak izan ohi ziren soilik eta militarrekin lotzen ziren. Gaur egun, gizonezko gehienek erabiltzen dituzte gerrikoak euren galtzak eusteko.
XXI. mendearen hasieran, material tradizionalak konplementatzen dituzten material berrien asmakuntzarekin, gerrikoak moda artikulu bilakatu dira, kolore, diseinu eta forma ugaritan ekoizten dituztelarik. Material berrien adibide argiak dira goma eta plastikozko polimeroak, diseinuan berrikuntza ugari egitea ahalbidetu dutenak, estetika eta iraunkortasuna garatzeaz gain.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Antonio. (2018-02-14). «A Man's Guide to Belts» The Art of Manliness (Noiz kontsultatua: 2022-05-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q134560
* Multimedia: Belts / Q134560
# Baratze bat

Baratze bat Pier Paul Berzaitz muskildiar abeslariaren abestia da. Izen bera duen albumean argitaratu zen 2000an. Hitzak eta airea Pier-Paul Berzaitzenak dira. Abestia zubereraz idatzita dago eta hala abesten da.
* Baratzeko liliak
* Pier Paul Berzaitz

## Hitzak

Hauek dira abestiaren hitzak:
| « | Hau da egün eijerra mila txoriek kanta tziauri ene erregina besoak zuri ditizüt para. Baratze bat nahi dizüt egin Amets sekretuenekilan Liliak egün jauntzi eijerrenetan Mila kolorez dantzan bihotzetan. Gaü beltz ta sakonetik Jeikitzen naiz hoztürik Bihotza hain tristerik Usu hitaz berantetsitürik. Baratze bat nahi dizüt egin Amets sekretuenekilan Liliak egün jauntzi eijerrenetan Mila kolorez dantzan bihotzetan. Karrosa bat hor dugu Kanpoan gure aiduru Ez gal haboro denbora Hiskor beitago amodioa Baratze bat nahi dizüt egin Amets sekretuenekilan Liliak egün jauntzi eijerrenetan Mila kolorez dantzan bihotzetan. Maitarzun berriari ilargiak dü argi emanen deikü aski guk elgar maita dezagun beti. Baratze bat nahi dizüt egin Amets sekretuenekilan Liliak egün jauntzi eijerrenetan Mila kolorez dantzan bihotzetan. | » |

## Erreferentziak

* ↑ Berzaitz, Pier Paul. (2000). «Baratze bat (albuma)» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-08-07).
* ↑ Baratze bat. (Noiz kontsultatua: 2018-09-01).

## Ikus, gainera

* Pier Paul Berzaitz

## Kanpo estekak

* "Baratze bat" abestiaren hitzak kantuak.org' webgunean.
* Pier Paul Berzaitzek abestuta: "Baratze bat" abestia Pier Paul Berzaitzek abestuta youtube.com webgunean entzungai (hitzekin).
* Niko Etxartek abestuta: "Baratze bat" abestia Niko Etxartek abestuta youtube.com webgunean entzungai (hitzekin).
* Mikel Markezek eta Erramun Martikorenak abestuta: "Baratze bat" abestia Mikel Markezek eta Erramun Martikorenak abestuta youtube.com webgunean entzungai (hitzekin).
* Taberna ibiltariak abestuta: "Baratze bat" abestia Taberna ibiltariak abestua youtube.com webgunean entzungai.
* Datuak: Q12254766
# Ordu urdin

Ordu urdina egunaren eta gauaren arteko aldia da, zerua eguneko zeru-urdina baino urdin ilunago batez ia erabat betetzen den garaia.
Kolore hori oso ezaguna da argazkilarien artean, gaueko argazkiaren zati gisa. Udan, ordu hori loreen lurrinak usaintzeko onena da. "Ordu urdinaren" lehen uneetan hasten da txorien taldea kantatzen. Sinfonia honek minutu gutxi batzuk besterik ez du irauten, bizitza bere kurtsora itzuli baino lehen.

## Ordu urdina eta gaueko argazkia

Ordu urdina oso ezaguna da gaueko argazkigintzan adituak diren argazkilarien artean.
Smartphone eta kalkulagailuetarako aplikazioak daude, ordua aurreikusteko.

## Ikus, gainera

* argazkia
* Izpi berdea
* argia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q882565
* Multimedia: Blue hour / Q882565
# Izotz kristal

Izotz kristalak izotz solidoaren zatiak dira, ordenamendu atomikoa hainbat luzera-eskalatan dutenak. Bere barnean zutabe hexagonalak, plaka hexagonalak, kristal dendritikoak eta izotz-prismak daude.

## Sorrera

Forma oso simetrikoak deposizioaren hazkundearen ondorio dira, hau da, ura zuzenean lurruntzen da izotz-kristalaren gainean. Giro-tenperaturaren eta hezetasunaren arabera, izotz-kristalak hasierako prisma hexagonaletik forma simetriko askotara gara daitezke. Izotz-kristaletarako forma posibleak zutabeak, orratzak, plakak eta dendritak dira. Kristalak ingurumen-baldintza desberdinak dituzten eskualdeetara migratzen badu, hazkunde-eredua alda daiteke, eta azken kristalak eredu mistoak erakuts ditzake. Izotz-kristalak beren ardatz nagusia horizontalean lerrokatuta dutela erortzen dira, eta, beraz, radar meteorologiko polarimetrikoetan ikus daitezke, erreflektibitate diferentzialeko balio hobetuekin (positiboak). Izotz-kristalen elektrifikazioak horizontalaren lerrokadura desberdinak eragin ditzake. Elektrifikatutako izotz-kristalak ere ondo detekta daitezke radar meteorologiko polarimetrikoen bidez.
Tenperaturak eta hezetasunak forma kristalino ezberdin asko baldintzatzen dituzte. Izotz-kristalak atmosferako hainbat gertakari optikoren erantzuleak dira.
Izotz-hodeiak izotz-kristalez osatuta daude; nabarmenenak zirru-hodeiak eta izotz-lainoa dira. Troposferan izotz-kristalek eragindako zeru urdin argi baten zuritze arina fronte bat (eta euria) hurbiltzen den seinale bat izan daiteke, aire hezea maila altuetara eramaten baita eta izotz-kristaletan izozten baita.

## Geometria

Tenperaturan eta giro-presioan, ur-molekulek V forma dute. Hidrogeno-atomo biek bat egiten dute oxigeno-atomoarekin 105°-ko angeluan.
Izotz kristal arruntak simetrikoak dira eta hexagono-patroi bat dute.

### Izotz-kristal karratuak

Izotz kristal karratuak giro-tenperaturan garatzen dira, grafenozko bi geruzaren artean konprimitzen direnean. Materiala izotzaren kristaltze-fase berri bat da, beste 17rekin bat eginez. Ikerketa aurreko aurkikuntzaren ondorio izan zen, alegia, ur-lurruna eta ur likidoa grafeno oxidozko xafla ijeztuetatik pasa zitezkeela, helioa bezalako molekula txikiagoetan ez bezala. Efektua Van der Waalsen indarrak bultzatzen duela uste dute, 10.000 presio atmosfera baino gehiago izan baititzake.

## Erreferentziak

* ↑ Visconti, Guido. (2001). Fundamentals of Physics and Chemistry of the Atmosphere. Berlin: Springer ISBN 3540674209. OCLC .46320998.
* ↑ Tape, Walter. (1994). Atmospheric Halos. Washington Hiria: American Geophysical Union ISBN 9780875908342. OCLC .28724110.
* 1 2 «Sandwiching water between graphene makes square ice crystals at room temperature» ZME Science 2015-3-27.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1325808
* Multimedia: Ice crystals / Q1325808
# Izpi antikrepuskular

Izpi antikrepuskularrak izpi krepuskularren antzeko fenomeno optiko atmosferiko bat dira, baina eguzkiaren aurkako aldean agertzen dira zeruan. Izpi krepuskularrek zerua zeharkatu eta eguzkiaren aurkako aldeko puntu batean itxuraz bat egitean sortzen dira. Ez dira izpi krepuskularrak bezain maiz ikusten. Gehienetan egunsenti edo ilunabarrean izaten dira ikusgai.
Izpiek eguzkia dagoen aldean eta aurkakoan itxuraz bat egitea perspektiba efektu bat da. Izpi antikrepuskularrak ia paraleloak dira, baina perspektiba linealaren ondorioz eguzkiaren kokapenaren aurkako aldeko puntu batean bat egiten dutela ematen du.

## Erreferentziak

* ↑ A., Day, John. (2003). The book of clouds. Silver Lining Books ISBN 9781402728136. PMC 52862910..

## Kanpo estekak

(Ingelesez) Atmospheric Optics: Anticrepuscular rays
* Datuak: Q2620282
* Multimedia: Anticrepuscular rays / Q2620282