OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Fluorobentzeno

Fluorobentzenoa konposatu organikoa da, C$_6$H$_5$F formula duena, organofluoratuen familiakoa eta arilo-haluroen klasekoa. Likido kolorgea da bentzenoaren usaina duena. Uretan disolbagaitza da, baina disolbagarria ohiko disolbatzaile organikoetan, bentzenotan edo etil eterretan esaterako.

## Sintesia

Industrian fluorobentzenoa sintetizatzen da ziklopentadienoa difluorokarbernoarekin erreakzionaraziz prestatzen da.
${\ce {C5H6 + CF2 -> C6H5F + HF}}$

## Erabilera

Hainbat nitxo erabilera dauzka fluorobentzenoak. Oso disolbatzaile egokia da konposatu oso erreaktiboentzat. Erresonantzia magnetiko nuklearrean erreferentzia gisa usatzen da. Altzairuaren fabrikazioan karbono-edukia kontrolatzeko baliatzen da. Azkenik, zenbait konposatu polifluoratu sintetizatzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Fluorobenzene» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-11-07).
* ↑ «Fluorobenzene - Hazardous Agents | Haz-Map» haz-map.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q420820
* Multimedia: Fluorobenzene / Q420820
# Terminillo mendia

Terminillo mendigunea (italieraz: Monte Terminillo) Reatini mendietan dago, erdialdeko Italiako Apenino zentraletan, Abruzo-mendien barruan. 2.217 metro ditu. Eski-estazio ospetsua du. Rietitik 20 km.tara eta Erromatik 100 km.tara dago. Gertutasun horrengatik ere Erromako mendia izenarekin era ezagutzen da.

## Ezaugarriak

Apeninoetako mendigune tipikoa da, bai morfologia artikulatua duelako, baina ez oso zorrotza, bai bertan dagoen flora eta faunagatik.
Mendi-hegalak ondoko mendigune txikiek banatzen dituzte, haran sakonek, besteak beste, Leonina haranak, Leonessara daramanak, eta Ravara eta Capo Scura haranek, Velino ibaira daramatenak.
Kontrako aldeetan, Valle dell 'Inferno ("Infernuko Harana") eta Valle degli Angeli ("Aingeruen Harana") daude, Rieti lautadara eta Cantaliceko mendietara daramatenak.

## Istripua

1955eko otsailaren 13an Sabenako hegazkin bat, Douglas DC-6 bat, erori zen mendi honetan. Bidaiari guztiak, 29, bertan hil ziren.

## Klima

Datu klimatikoak (Terminillo, altuera: 1874 m., 1991–2020 bataz bestekoak) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 0.8 | 0.8 | 2.9 | 5.5 | 10.7 | 14.5 | 17.9 | 18.6 | 13.2 | 9.6 | 4.9 | 1.7 | 8.4 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -1.7 | -1.9 | 0.2 | 2.7 | 7.3 | 11.3 | 14.4 | 15.1 | 10.1 | 6.9 | 2.4 | -0.9 | 5.5 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -3.8 | -4.1 | -2.1 | 0.3 | 4.6 | 8.7 | 11.5 | 12.1 | 7.7 | 4.6 | 0.5 | -2.8 | 3.1 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 28.6 | 34.2 | 43.6 | 51.5 | 48.8 | 31.0 | 26.8 | 28.1 | 59.1 | 64.8 | 71.7 | 47.0 | 535.2 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1.0 mm) | 4.50 | 3.97 | 5.17 | 6.34 | 5.79 | 3.21 | 2.70 | 3.26 | 4.11 | 5.25 | 6.36 | 4.07 | 54.7 |
| Eguzki orduak | 112.2 | 116.7 | 144.7 | 139 | 183.8 | 213.3 | 271.6 | 257.5 | 182.1 | 145.7 | 105 | 96.8 | 1968.4 |
| Hezetasuna (%) | 76.3 | 76.3 | 78.9 | 78.7 | 77 | 74.9 | 69.6 | 69.4 | 78.8 | 77.1 | 81.3 | 79 | 76.4 |
| Iturria: NOAA, (eguzki-orduak, 1981-2010) ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ https://www.italia.it/es/lacio/rieti/terminillo
* ↑ https://www.treccani.it/enciclopedia/terminillo/
* ↑ https://www.britannica.com/place/Mount-Terminillo
* ↑ https://asn.flightsafety.org/asndb/334948
* ↑ (Ingelesez) National Oceanic and Atmospheric Administration. Monte Terminillo Climate Normals 1991–2020. .
* ↑ (Ingelesez) National Oceanic and Atmospheric Administration. (XLS) Monte Terminillo Climate Normals for 1981–2010. .

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Informazio turistikoa.
* (Italieraz):Terminillori buruzko webgune turistikoa.
* (Gaztelaniaz):Terminilloko ibilbidea Wikiloc webgunean.
* (Frantsesez):1955ean izandako hegazkin istripua.
* Datuak: Q953994
* Multimedia: Monte Terminillo / Q953994
# Susa harana

Susa harana, frankoproventzeraz Vâl Susa, okzitanieraz Val Susa eta italieraz Val di Susa, Alpeak eta Italiako ipar-mendebaldeko Piemonte eskualdeko haran bat da, Turingo probintzian etaendebaldean Frantziarekin mugatuz.
Izena Susa udalerritik datorkio. Haran honetako udalerri nagusia Avigliana da.

## Leku interesgarriak

* Sacra di San Michele
* Datuak: Q1434647
* Multimedia: Val di Susa / Q1434647
# Ramón María Narváezen hirugarren gobernua

Ramón María Narváezen hirugarren gobernua, 1847ko urritik 1849ko urrira arte, non Ramon María Narváez Espainiako Ministroen Kontseiluko presidente gisa izan zuen hirugarren agintaldiaren zati izan zen. Aldi horretan, Elisabet II.aren erregimena sendotzeko eta herrialdearen egonkortasun politiko eta soziala mantentzeko politikak ezartzen jarraitu zuen Narvaezek.
Bere gobernua 1845eko Konstituzioaren lanketan zentratu zen, erregearen boterea indartu eta lege-esparru iraunkor bat ezarri zuena. Erreforma administratibo eta ekonomikoak ere sustatu zituen, hala nola Monen erreforma fiskala eta 1848eko Zigor Kodea.
Gainera, Narvaezek Bigarren Karlistaldiari aurre egin behar izan zion (1849), Karlos VI .a tronuan berrezarri nahi zuena. Bere gobernuak herrialdea baketzea eta 1848ko Europako iraultzen ondoren sortu ziren mugimendu iraultzaileak zapaltzea lortu zuen

## Kabinetea

Ministroen Kontseilua, 1847ko urriaren 4a – 1849ko urriaren 19a :
| Funtzioa | Izena eta abizenak | Denbora |
| Ministroen Kontseiluko presidentea | Rámon María Narváez | 1847ko urriaren 4a – 1849ko urriaren 19a |
| Estatu ministroa | Rámon María Narváez | 1847ko urriaren 4a – urriaren 23a |
| Gerra ministroa | Rámon María Narváez | 1847ko azaroaren 3a – abenduaren 24a |
| Gerra ministroa | Fernando Fernández de Cordoba | 1847ko urriaren 4a – azariaren 3a |
| Gerra ministroa | Francisco de Paula Figueras | 1847ko abenduaren 24a – 1849ko urriaren 19a |
| Agintaritza ministroa | Luis José Sartorius | 1847ko urriaren 4a – 1849ko urriaren 19a |
| Grazia eta Justizia ministroa | Lorenzo Arrazola | 1847ko urriaren 4a – 1849ko urriaren 19a |
| Estatu ministroa | Carlos Martínez de Irujo y McKean | 1847ko urriaren 23a – 1848ko uztailaren 29a |
| Estatu ministroa | Pedro José Pidal | 1848ko uztailaren 29a – 1849ko urriaren 19a |
| Ogasuneko Estatu Idazkaria | Francisco de Paula Orlando | 1847ko urriaren 4a – abenduaren 24a |
| Ogasuneko Estatu Idazkaria | Francisco de Paula Orlando | 1848ko ekainaren 16a – abuztuaren 11 |
| Ogasuneko Estatu Idazkaria | Manuel Bertrán de Lis | 1847ko abenduaren 1 24a – 1848ko ekainaren 16a |
| Ogasuneko Estatu Idazkaria | Alejandro Mon y Menéndez | 1848ko abuztuaren 11 – 1849ko abuztuaren 19a |
| Ogasuneko Estatu Idazkaria | Juan Bravo Murillo | 1849ko abuztuaren 19a – urriaren 19a |
| Merkataritza, Instrukzio eta Herri Lanetako Estatu idazkaria | Juan Bravo Murillo | 1847ko azaroaren 10a – 1848ko abuztuaren 31a |
| Merkataritza, Instrukzio eta Herri Lanetako Estatu idazkaria | Antonio Ros de Olano | 1847ko urriaren 4a – azaroaren 4a |
| Merkataritza, Instrukzio eta Herri Lanetako Estatu idazkaria | Manuel Seijas | 1848ko abuztuaren 31a – 1849ko urriaren 19a |
| Itsas Armada Estatu idazkaria | Fernando Fernández de Cordoba | 1847ko urriaren 4a – urriaren 24a |
| Itsas Armada Estatu idazkaria | Manuel Bertrán de Lis | 1847ko urriareen 24a – abenduaren 24a |
| Itsas Armada Estatu idazkaria | Mariano Roca | 1847ko abenduaren 24a – 1849ko urriaren 19a |
# Sas dla Crusc (Heiligkreuzkofel)

Sas dla Crusc (alemanez: Heiligkreuzkofel, italieraz: Sasso di Santa Croce) Italiako Hego Tiroleko Fanes taldeko mendi bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8545671
* Multimedia: Heiligkreuzkofel / Q8545671
# Reschen pasabidea

Reschen pasabidea (alemanez: Reschenpass; italieraz: Passo di Resia) Alpeak iragaten dituen eta Austria eta Italiaren mugan dagoen gainbide edo mendate bat da. Ipar-mendebaldean Inn ibaiko harana eta hego-ekialdean Vinschgau harana biltzen ditu. 1919an eraikia, 1504 metroko altuera du.

## Ikus gainera

* Brenner pasabidea

## Iruditegia

* Kanpandorrea neguan.
* Haize-sorgailua Val Venosta edo Vinschgaun (Hego Tirol).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q222860
* Multimedia: Reschenpass / Q222860
# Valtellina

Valtellina (lombardieraz: Valtulina, italieraz: Valtellina, alemanez: Veltlin, erretorromanieraz: Vuclina) Italia iparraldeko Lonbardia eskualdeko ibarra da, Rhetiako eta Bergamoko Alpeen artean, eta Adda ibaiaren sorburuaren eta horrek ura isurtzen duen Comoko aintziraren artean hedatzen dena. 112 kmko luzera eta 2.640 km²ko azalera ditu. Hiriburua Sondrio da.
Italia eta Suitzaren arteko igarobidea da (Stelvio, Bernina, Aprica eta Umbrailgo mendateak). Ekonomian nekazaritza (mahastizaintza), basogintza, turismoa eta zentral hidroelektrikoak nabarmentzen dira.

## Historia

XV. mendearen bukaeran grisoniarrek hartu zuten. Horiek protestantismoa sartu zuten, ibarrean nagusi ziren katolikoen gogoz kontra. Horrek eta lurraldearen kokapenak Europako herrialde ahaltsuen esku-hartzea ekarri zuen. Hala, 1620tik aurrera espainiarren eta frantsesen arteko guduak izan ziren. Richelieu kardinalak espainiarrek ibarra mendera zezaten galarazi zuen. 1639. urtean Bake Iraunkorra egin zenean, ibarra grisoniarren mendean geratu zen berriro, eta Espainiak ibarretik igarotzeko eskubidea gorde zuen. Zuricheko hitzarmenaz gero (1859), Italiaren barnean dago.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q685105
* Multimedia: Valtellina / Q685105
# Okzitaniako haranak

Okzitaniako haranak (Valadas Occitanas okzitanieraz eta Valli Occitane italieraz) Okzitaniako ekialdean dagoen eskualde tradizionala da, administratiboki Italiako lurretan (Piemonte) eta geografikoki Alpeetako inguruan dagoena.
Gaur egun 174.476 pertsona (2013an) bizi dira ingurune honetan, eta udalerri nagusiak Lo Borg Sant Dalmatz/Borgo San Dalmazzo (11.742 biztanle 2004an), Buscha/Busca (9.671 bz.), Boves/Bueves (9.507 bz.) eta Draonier/Dronero (7.142 bz.) ditugu, guztiak Cuneoko probintzian daudenak.

## Haranak
### Torinoko probintzia

* Val d'Ors/Valle d'Oulx edo Auta val Doira/ Alta Doria
* Val Cluson/Val Chisone
* Val Germanasca/Val Sant Martin
* Val Pèlis/Val Pellice

### Cuneoko probintzia

* Val Pò/Val Po (Po ibaiaren iturria edo sorburua bertan dago)
* Val Varacha/Val Varaita
* Val Maira/Valle Maira
* Val Grana
* Val d'Estura/Val di Stura
* Val Ges/Val Gesso
* Val Vermenanha/Val Vermenagna
* Valadas de la Besimauda/Valli della Besimauda
* Valadas dal Quiè/Valli del Quiè edo Kyè

## Ikus, gainera

* La Gardia (Calabria)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1356798
# Dome de Neige des Ecrins

Dome de Neige des Ecrins (4.015m), Alpeetako mendi bat da, Barres des Ecrins mendiko mendebaldean dagoen gailur bat. Ibilbide nagusia 1800 m ingurura dagoen aparkaleku batetik abiatzen da. 2.400 m-ra itxita dagoen mendi-aterpe zaharra dago, eta gero, glaziarra hasten da. Mendi aterpe berria 3.170 m-ra dago, glaziarreko ezkerreko aldean. Mendira igotzeko, Blanc (Zuria) glaziarretik joan behar da azken aldapara heldu arte. Handik, 4000 m ingurura arte igotzen da 45 graduko aldapan zehar. Azken urteotan eta urtze prozesuagatik, glaziarra asko aldatu da eta, gaur egun, ez da gomendagarria glaziar honetatik ibiltzea. Bertan, mendi batera edo bestera igotzeko bidegurutzera ailegatzen da. Han pitzadura handi bat dago eta goranzko norabidean denez, zaila da gurutzatzea. Ibilbideko lekurik arriskutsuena da. Gurutzatu ondoren metro gutxiko aldapa erraza dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2551474
* Multimedia: Dôme de Neige des Écrins / Q2551474
# Théodule mendi aterpea

Théodule mendi-aterpea (alemanez: Theodulhütte; italieraz: rifugio Teodulo; frantsesez: Refuge du Théodule) Valtournenche haranaren gainean,Aostako Haranan, Italiako Alpe Peninoetan, 3.317 metrotako garaieran.

## Historia

Mendi-aterpe hau 1920an eraiki zen. Ondoren zaharberritua eta handitua izan da.

## Ezaugarriak

Aterpea Théodule mendatean dago (alemanez: 'Theodulpass'), Plateau Rosa glaziarraren ertzean. Mendateak Valtournenche eta Zermatt haranak lotzen ditu. Aterpe honetatik Matterhorn mendiaren ikuspegi ederra ikus daiteke.

## Sarbidea

Sarbide errazena Breuil-Cervinia-Plateau Rosa teleaulkiaren bidezkoa da. Glaziarretik aterpea ordu erdian dago.

## Mendi-igoerak

* Breithorn - 4.165 metro
* Castor - 4.221 metro
* Pollux - 4.091 metro
* Rocher noir - 4.075 metro

## Beste mendi-aterpeak (ibilbideak)

* Ottorino Mezzalama mendi-aterpea - 3.036 metro
* Guides d'Ayas mendi-aterpea - 3.420 metro

## Kanpo estekak =

* (Frantsesez): Refuges.info webguneko fitxa.
* Datuak: Q904934
* Multimedia: Refuge du Théodule / Q904934
# Suitzako Alpeak-Jungfrau-Aletsch

Suitzako Alpeak-Jungfrau-Aletsch$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Mota | Naturala |
| Irizpideak | vii, viii, ix |
| Erreferentzia | 1037 |
| Kokalekua | Suitza |
| Eskualdea$^2$ | Europa eta Ipar Amerika |
| Koordenatuak | 46°30′00″N 8°02′00″E﻿ / ﻿46.50000°N 8.03333°E﻿ / 46.50000; 8.03333 |
| Izen ematea | 2001 (XXV. bilkura) |
| Luzapen urtea | 2007 |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Suitzako Alpeak-Jungfrau-Aletsch Suitzako naturagune babestua da, Valais eta Berna kantonamenduaren artean kokaturik. Bernako Alpeen ekialdeko muturreko eskualde menditsua da, Jungfrau eta Eiger mendien iparraldeko aldea eta mendebaldeko Eurasiako glaziarrik zabalena, Aletsch glaziarra, barnean dituena. UNESCOk Jungfrau-Aletsch naturagune babestua 2001ean Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Approval of site extension and management plan for Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn World Natural Heritage, DETEC

## Kanpo estekak

* Datuak: Q616912
* Multimedia: Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn / Q616912
# Gebidumsee

Gebidumsee (edo Gibidumsee), Geabidum Pass delako mendi pasabidetik gertu dagoen aintzira bat da, Suitzako Valais Kantoiko Visperterminen izeneko udalerrian, 2.200 metro inguruko garaieran.
Bere izena dela eta, ez da Stausee Gibidumekin nahastu behar. Azken hau, uharka bat da

## Kanpo estekak

* (Alemanez)Gebidumsee
* Datuak: Q3302083
* Multimedia: Gebidumsee / Q3302083
# Herens

Herens izenarekin (alemanez Eringer) Suitzako Valaisko Val d'Hérens eskualdean hazten duten behi arraza bat da. Alpeetako abelgorri txiki eta adardun hauek beltz, marroi edo gorri ilun kolorekoak dira, askotan bizkarrezurrean marra argiago batekin. Behiak antolatutako behi-borroketan erabiltzen dira, erakargarri turistiko garrantzitsu bat dira Valaisen.

## Ezaugarriak

Herens delakoa Europako ganadu arraza txikienetako bat da. Animaliak oso gihartsuak dira, bi sexuek adar sendoak dituzte. Alpeetako larre garaietara ondo moldatzen dira.
Zezenak normalean 125-134 cm-ko altuerara iristen dira, era 650-700 kg pisatu ohi dute. Behiak 118-128 cm-tara iristen dira eta 500-600 kg. pisuan. Behiak haragitarako hazten dira batez ere, baina hala ere 3.200 esne litro inguru ekoizten dituzte urtean.

## Behi borrokak

Herens arraza ezaguna da bere emeen oldarkortasun handiagatik. Udaberrian, behiak eta eme gazteak elkarren aurka borrokatzeko bost pisu-klasetan antolatutako "behien borrokaren tradizioan. Irabazleak prezio altuetan saltzen dira. 21. mendean, behi borrokak erakargarri turistiko garrantzitsu bat dira Valaisen.
Borroka hauetan inoiz nabarmendu den behi ospetsuenari Souris zeritzon izena.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Herens Cattle - Oklahoma State University» breeds.okstate.edu 2021-04-22 (Noiz kontsultatua: 2023-08-29).
* ↑ (Frantsesez) «La reine des vaches "Souris" a été euthanasiée» rts.ch 2006-09-15 (Noiz kontsultatua: 2023-08-29).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, Ingelesezko Wikipediako «Hérens cattle» artikulutik itzuli da; zehazki, 2023-06-10eko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q465241
* Multimedia: Hérens cattle / Q465241
# Schöllenen arroila

Schöllenen arroila (alemanez: Schöllenenschlucht) Suitzako Uri kantonamenduan dagoen arroila bat da, Reuss ibaiaren goi arroan eta Lepontiar Alpeetan. Göschenen (iparraldean) eta Andermatt (hegoaldean) udalerrien artean dago.
Bertatik, San Gotardo mendatera doan errepidea igarotzen da, hain zuzen ere, Reus ibaia zeharkatzen duen Teufelsbrücke edo Deabruaren Zubia gurutzatuz.
Granitozko horma gogorrezko mendiez inguraturik dagoenez, arroila honetara errepide edo burdinbidez iristeko hainbat tunel eta zubi igaro beharra dira.
* Schöllenen arroilaren ikuspegi panoramikoa (2010).
* Deabruaren zubia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q668632
* Multimedia: Schöllenen / Q668632
# La Violencia

La Violencia (gaztelaniazko ahozkera: la βjoˈlensja, euskaraz: «Bortizkeria») 1948tik 1958ra Kolonbian izandako hamar urteko gerra zibila izan zen, Kolonbiako Alderdi Kontserbadorearen eta Kolonbiako Alderdi Liberalaren artekoa, batez ere landa eremuan borrokatu zena. Beste iturri batzuen arabera, garai hau 1920tik 1960ra luzatu zen. Garai hartan ohikoak izan ziren hilketak, jazarpenak, sarraskiak, jabetza pribatuak suntsitzea edota terrorismo ekintzak.
La Violencia 1948ko apirilaren 9an indartu zen, Jorge Eliécer Gaitán hil zutenean. Hau Alderdi Liberalaren presidentetzarako hautagaia zen 1949ko azaroko hauteskundeetarako. Haren hilketak Bogotazoa eragin zuen, hamar ordu iraun zuen matxinada, eta 5.000 hildako inguru eragin zituen.
Historiografia alternatibo baten ustez, La Violenciaren kausa 1946ko hauteskundeen ostean Alderdi Kontserbadorea boterera itzultzea izan zen. Landa-herrietako poliziek eta buruzagi politikoek kontserbadoreen aldeko nekazariak animatu zituzten liberalen aldeko nekazarien lurrak hartzeko, eta horrek nekazarien arteko indarkeria eragin zuen Kolonbia osoan.
Garai hartan hainbat talde sortu ziren. Kontserbadoreen aldetik, "Los Chulavitas", "Los Pájaros" edo "bakearen gerrillak", ezagun bihurtu zirenak haien ekintza odoltsuengatik. Liberalen aldetik, "Los Cachiporros" taldea, gerrilla edo autodefentsa liberala.
La Violencia garaian gutxienez 200.000 pertsona hil zituztela kalkulatzen da, herrialdeko garai hartako biztanleriaren ia % 2a. Bi milioi pertsonak herriak utzi eta hirira joan behar izan zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Gutierrez, Pedro Ruz. (31 October 1999). «Bullets, Bloodshed And Ballots» Orlando Sentinel.
* ↑ Bergquist, Charles; Robinson, David J.. (2005). «Colombia» Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2005 (Microsoft Corporation).
* ↑ Salamanca, Manuel Ernesto. Violencia Política y Modelos Dinámicos: Un Estudio Sobre el Caso Colombiano. Volumen 9 de Derechos Humanos - Giza Eskubideak. Editorial Alberdania, 2007
* ↑ «Capítulo» www.bibliotecanacional.gov.co (Noiz kontsultatua: 2024-11-08).
* ↑ «La violencia en Colombia | Radio Nacional de Colombia» web.archive.org 2020-07-11 (Noiz kontsultatua: 2024-11-08).
* ↑ Villar Borda, Carlos J. La Pasion Del Periodismo: Testimonio. Editor U. Jorge Tadeo Lozano, 2004.
* ↑ Orlando Fals Borda, Monseñor Germán Guzmán, Eduardo Umaña Luna. La violencia en Colombia. Editorial Taurus, 2005
* ↑ (Gaztelaniaz) Romero-Prieto, Julio Enrique; Meisel-Roca, Adolfo Enrique. (2019-06-02). Análisis demográfico de la Violencia en Colombia. (Noiz kontsultatua: 2024-11-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q185407
# Alnicola inculta

Alnicola inculta Hymenogastraceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Galera inculta (Basionimoa), Galerula inculta, Naucoria submelinoides var. alnetorum, Alnicola alnetorum, Naucoria alnetorum, Naucoria celluloderma, Alnicola celluloderma, Alnicola alnetorum var. celluloderma.

## Deskribapena

Kapela: 0,8 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik, zabaldu-hondoratura, arrexka-gorrixka kolorekoa ertzerantz argiagoa, non ia zuria bihur daitekeen. Hezetasunagatik ildaskatua.
Orriak: Ez estu, nahikoa zabalak, orritxoekin, pixka bat sabeldunak, itsatsitik ebakira, okre argi kolorekoak, gero kapelaren kolorekoak. Ertza koskadun zuria.
Hanka: Zilindriko erregularra, pixka bat loditua oinarrian, krema-arrexka kolorekoa hasieran gero dena arre iluna, goialdean pruinaduna eta pixka bat fibrilaz markatua.
Haragia: Okre zurbila edo zurixka. Usain eta zapore nabarmenik gabea.
Etimologia: Celluloderma epitetoa grekotik dator, azal esan nahi duen “derma” hitzetik. Kapelaren azal zelularragatik.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua

Haltzak dauden leku hezeetan.

### Banaketa eremua

Alpeak, Danimarka‎, Norvegia‎, Suedia‎, Finlandia‎, Estonia‎, Espainia‎, Frantzia‎, Pirinioak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 105 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Alnicola inculta: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q81018344
# Mus txapelketa trenbidean (2003)

Mus txapelketa trenbidean 2003ko azaroaren 8an Demokrazia Euskal Herriarentzat taldeek Baionan euskararen alde burutu zuten ekintza izan zen.

## Gertakariak

2003ko azaroaren 8an, Baionako trenbideetan mus txapelketa antolatu zuten Demoek. Société Nationale des Chemins de fer Français tren konpainiak euskara erabil zezan galdatzeko ekintza honetan, hainbat orduz trenak gelditzea lortu zuten, poliziak trenbidetik kanporatu eta 63 kide atxilotu zituen arte. Kalte ordaina parte hartzaile bati bakarrik eskatu zioten, ordea, guztien izenean ordain zezan. Demoek SNFC konpainiari euskaltzaleak beldurtu nahi izana leporatu zion, eta euskararen erabilera eskatuz ekintzak burutzen jarraitu zuten.

## Bibliografia

* Sabino Ormazabal, Bidea Helburu taldea. Indarkeriarik gabeko 500 ekintza. Manu Robles Arangiz Fundazioa, 2009, 179 or. ISBN: 8493538051.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/baionako-trenbideetan-mus-txapelketa-antolatu-zuten-demoek

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131126219
# Jeanne Calment

Jeanne Louise Calment (frantsesezko ahoskera:; Arles, Frantzia, 1875eko otsailaren 21a – Arles, Frantzia, 1997ko abuztuaren 4a), dakigula orain arte gehien bizi izan den gizakia izan zen, 122 urte eta 164 egunekin (guztira, 44.724 bizitza-egun).
Arlesen (Frantzia) bizi izan zen bizitza osoan zehar, eta bere alaba eta iloba baino luzeago bizi izan zen. Famatua egin zen 113 urte zituenetik aurrera, Vincent van Goghek Arlesi egindako bisitaren 100. urteurrenaren ospakizunak kazetariak ekarri zituenean udalerrira.
Errekorren Guinness Liburuan sartu zen 1988an, eta 1995eko urriaren 17an inoiz ezagutu den gizakirik zaharrena bihurtu zen (Japoniako Shigechiyo Izumi gainditu ondoren). 1995eko uztailaren 12an (Japoniako Tane Ikai hil ondoren), 1870eko hamarkadan jaiotako bizirik zegoen azken pertsona izan zen.
Calmenten bizitza ikerkuntza zientifiko ugaritan jasota dago.

## Ikus, gainera

* Zahartzaroa

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Jeanne Calmenten argazkiak
* Datuak: Q182260
* Multimedia: Jeanne Calment / Q182260
# Henri Cartan

Henri Paul Cartan (kaʁtɑ̃ ahoksatua; Nancy, 1904ko uztailaren 8a – Paris, 2008ko abuztuaren 13a) frantziar matematikaria izan zen. Élie Josephen semea. Bourbaki taldearen sortzaileetako bat izan zen. Funtzio analitikoen teorian eta aljebra topologiaren alorrean aritu zen lanean. Haren lana garrantzi handikoa izan da aljebra homologikorako.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2012/12/12 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Serre, J. -P.. (2009). «Henri Paul Cartan. 8 July 1904 -- 13 August 2008» Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society 55: 37–44. doi:10.1098/rsbm.2009.0005..
* Datuak: Q164405
* Multimedia: Henri Cartan / Q164405
# Lokarri etxea (Burgos)

Kondestableen jauregia edo Lokarri etxea, gaztelaniaz: Palacio de los Condestables edo Palacio del Cordón, Espainiako Burgoa hirian dagoen jauregi bat da, Gaztela eta Leon erkidegoan. Askatasunaren plazan dago.
Joan Koloniakoak eta haren seme Simon Koloniakoak diseinatu zuten, Pedro Fernández de Velasco, Gaztelako kondestablea, eta haren emazte Mentzia de Mendoza y Figueroaren aginduz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5755441
* Multimedia: Casa del Cordón, Burgos / Q5755441