OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Muxar buztanbeltz

Muxar buztanbeltza (Diplodus annularis) Sparidae familiako ur gaziko arraina da, ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ Bauchot, M.-L. & J.-C. Hureau, 1986. Sparidae. 883-907. orr. A P.J.P. Whitehead, M.-L. Bauchot, J.-C. Hureau, J. Nielsen & E. Tortonese Fishes of the north-eastern Atlantic and the Mediterranean. 2. Lib UNESCO, Paris, Frantzia.
* Datuak: Q1265801
* Multimedia: Diplodus annularis / Q1265801
* Espezieak: Diplodus annularis
# Mustela

Mustela Mustelidae ugaztun haragijale genero bat da. Katazuria, erbinude, hudo eta bisoia talde honetakoak dira. Askotan erbinude izena erabiltzen da, nahiz eta Mustela nivalis espezieari dagokion. 16 espezie ezagutzen dira. Erbinude izena genero honetatik kanpoko beste animalia batzuei ere ematen zaie.
Txikienak 13 zentimetro neurtzen ditu eta handienak (Mustela vison) 55. Katazuriak neguan ile txuria du. Gorputz luzeak dituzte, tuneletan sartzeko egokiak. Normalki isatsaren tamaina gorputz osoarenaren antzekoa da.

## Espezieak

* Mustela africana
* Mustela altaica
* Mustela erminea
* Mustela eversmanii
* Mustela felipei
* Mustela frenata
* Mustela kathiah
* Mustela lutreola
* Mustela lutreolina
* Mustela nigripes
* Mustela nivalis
* Mustela nudipes
* Mustela putorius
* Mustela sibirica
* Mustela strigidorsa
* Mustela vison
* Mustela macrodon †
* Datuak: Q28521
* Multimedia: Mustela / Q28521
* Espezieak: Mustela
# Fraxinus americana

Lizar arrunt amerikarra (Fraxinus americana) Fraxinus generoko espezie ezagunenetakoa da. Ipar Amerikako ekialdekoa jatorriz, Quebeceko baso mesofiloetan aurkitzen da, Florida iparraldean.
Fraxinus izena genero honen latinezko izen klasikoa da.. Americana, berriz, epiteto geografikoa da, bere jatorrizko kokapenari dagokiona, hots, Amerikari.

## Deskribapena

35 metroko altuera izan dezake. Hostoek 2-3 cmko zabalera dute eta udazkenean horia, gorria edo more kolorea har dezakete.
Zuhaitz hauen bizitza 100 urte ingurukoa da.

## Taxonomia

Fraxinus americana Carlos Linneo- k deskribatu zuen eta Species Plantarum 2: 1057. 1753-an argitaratu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ www.calflora.net (Noiz kontsultatua: 2024-09-16).
* ↑ «Fraxinus americana | International Plant Names Index» ipni.org (Noiz kontsultatua: 2024-09-16).
* ↑ «Tropicos | Name - Fraxinus americana L.» legacy.tropicos.org (Noiz kontsultatua: 2024-09-16).

## Bibliografia

* CONABIO. 2009. Mexikoko espezieen katalogo taxonomikoa. 1. Kapitalean Nat. Mexikon. CONABIO, Mexiko Hiria.
* Correll, DS eta MC Johnston. 1970. Man. Vasc. Pl. Texas i-xv, 1-1881. Texasko Unibertsitatea Dallasen, Richardson.
* Fernald, M. 1950. Eskuliburua (ed. 8) i-lxiv, 1-1632. American Book Co., New York.
* Gleason, HA eta AJ Cronquist. 1991. Man. Vasc. NEUS Pl. (Ed.2) i-910. New Yorkeko lorategi botanikoa, Bronx.
* Great Plains Flora Association. 1986. Fl. Great Plains i-vii, 1-1392. Kansaseko Kansas Unibertsitateko Prentsa.
* Killeen, TJ, E. García Estigarribia eta SG Beck. (eds.) 1993. Gida Arb. Bolivia 1-958. Bolivia eta Missouri lorategi botanikoaren Herbarium Nazionala, Edit. Quipus srl., La Paz.
* Radford, AE, HE Ahles eta CR Bell. 1968an. Man. Vasc. Fl. Carolinas i-lxi, 1-1183. North Carolina Press Unibertsitatea, Chapel Hill.
* Scoggan, HJ 1979. Dicotyledoneae (Loasaceae to Compositae). 4. zatia. 1117-1711 pp. Fl. Kanadan. Kanadako Museo Nazionalak, Ottawa.
* Txikia, JK 1933. Man. SE Fl. I-xxii, 1-1554. Egilea, New York-ek argitaratua. Ikusi Botanicusen ikusi Biodibertsitatearen ondarearen liburutegian
* Voss, EG 1996. Michigan Flora, III. Zatia: Dicots (Pyrolaceae-Compositae). Cranbrook Zientzien Institutua, Ann Arbor.
* Wallander. 2008. Fraxinoren (Oleaceae) sistematikoa eta dioiaren bilakaera. Pl. Syst. Evol. 273 (1-2): 25-49.
* Zuloaga, FO 1997. Argentinako baskularreko landareen katalogoa. Monogram. Duena. Bot. Missouri Bot. Gard. 74 (1-2): 1-1331.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1193369
* Multimedia: Fraxinus americana / Q1193369
* Espezieak: Fraxinus americana
# Muxumartin

Muxumartina edo ollar (Zeus faber) Zeidae familiako ur gaziko arraina da, mundu osoko ur epel eta tropikaletan bizi dena.

## Ezaugarriak

50 cm inguru luze da. Estua eta garaia izaten du gorputza, grisaxka kolorez, baina albo bakoitzaren erdian orban ilun biribil bat du. Hegalak berriz beltzaranak ditu. Mediterraneo itsasoan eta Ozeano Atlantikoko ekialdean bizi da. Arrain txikiak jaten ditu. Sukaldaritzan oso aintzat hartua da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Sepkoski, Jack. (2002). «A compendium of fossil marine animal genera» Bulletins of American Paleontology 364: 560..
* ↑ Barrutia, Eneko. (2003). «Arrainen izenak Bizkaian XX. mendean» (pdf) Zainak (Donostia: Eusko Ikaskuntza) (25) ISBN 8484198790. ISSN 1137-439X. Bibcode: 1137-439X..
* ↑ Helfman, G., B. Collette & D. Facey. (1997). The diversity of fishes. Malden, Massachusetts: Blackwell Science.
* Datuak: Q7045
* Multimedia: Zeus faber / Q7045
* Espezieak: Zeus faber
# Euphorbia dendroides

Euphorbia dendroides Euphorbiaceae familiako landare bizikorra da, Mediterraneoko kostaldeetan jatorria duena. Esne-belarraren generokoa, leku batzuetan apaingarri moduan erabiltzen dute. Bere esne edo latex toxikoa da oso eta hainbat erabilera ditu herri sendagintzan.

## Erreferentziak

* ↑ www.botanical-online.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q811479
* Multimedia: Euphorbia dendroides / Q811479
* Espezieak: Euphorbia dendroides
# Kardamomo

Kardamomoa (Elettaria cardamomum) espezia bat da. Jengibrearen familiako belar iraunkor honetatik bere haziak besterik ez dira erabiltzen. Erabileraren lehen datuak, India hegoaldean kokatzen dute, VIII. mendean hain zuzen ere. Badirudi 1.200 inguruan ekarri zutela Europa aldera.
Indiako oihan tropikaletan, Sri Lankan, Malaysian eta Sumatran du jatorria, baina egun Nepalen, Thailandian eta Erdialdeko Amerikan ere lantzen da, eta Guatemala da mundu osoko ekoizle handiena.

## Sukaldean

2 zentimetro inguruko leka bateko haziak dira. Azafrai eta bainilaren ondoren espezia garestiena da.
India eta Pakistanen oso preziatua, arrozez eginiko platerei zapore bizia emateko oso erabilia da. Era berean, asko erabiltzen da curryak egiteko, arroz, postre, tarta, ogi, opil edo galletetan baita kafea edo tea gozatzeko ere.
Herri eskandinaviarretan, iltze-belar, jengibre eta kanelarekin batera opilak eta galletak egiteko oso erabilia da.

## Erreferentziak

* ↑ Kew World Checklist of Selected Plant Families. .
* ↑ Larsen, K.. (1996). «A prelimanary checklist of the Zingiberaceae of Thailand.» Thai Forest Bulletin (Botany) (24): 35-49..
* ↑ Nelson Sutherland, C.H.. (2008). Espermatofitas: 1-1576. in: Catálogo de las plantes vasculares de Honduras. Tegucigalpa: SERNA/Guaymuras.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33466
* Multimedia: Elettaria cardamomum / Q33466
* Espezieak: Elettaria cardamomum
# Korradu-belar

Korradu-belarra (Ranunculus ficaria) Ranunculaceae familiako landare-espeziea da, Europan eta mendebaldeko Asian jatorria duena.
Hemorroideak sendatzeko sendabelar moduan erabiltzen dute, eta bi aldaera ditu:
* R. ficaria ficaria (diploide)
* R. ficaria bulbifer (tetraploide)

## Erreferentziak

* ↑ botanical.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157557
* Multimedia: Ficaria verna / Q157557
* Espezieak: Ficaria verna
# Narbal

Narbala (Monodon monoceros) Monodontidae familiako zetazeoa da, Artiko eta Atlantiko ozeanoetako itsasoetan bizi dena. Monodon generoko espezie bakarra da, eta belugarekin batera monodontidae bakarrak.
Arrek letagin kiribildu eta luzea dute, bi metrokoa eta hamar kilogramokoa izan daitekeena. Adituek zentzumen-errezeptore bat dela uste dute. Nahiz eta ezpainetatik ateratzen zaien letagina izan, adarra dirudi. Horregatik esaten diote, itsasoko adarbakarra.
Itsas ugaztun haragijaleak dira. Dieta murritza dute eta neguan elikatzen dira, batez ere. Bakailua, txibiak eta fletana dira bere dietaren oinarria. Horiek harrapatzeko uretan murgiltzen dira; oso urpekari onak dira.
Bibiparoak dira. Emeak 15,3 hilabetez izaten dira kumedun. Aldiro, kume bakarra jaio ohi da, gutxi batzuetan bizkiak ere jaio arren.

## Erreferentziak

* Datuak: Q159426
* Multimedia: Monodon monoceros / Q159426
* Espezieak: Monodon monoceros
# Nasai-lore

Nasai-lore (filipendula ulmaria) arrosaren familiako belar landarea da, belardietan eta erreka ondoetan hazten dena, 1,50 m inguru luzea. Zurtoin zuzena eta albo-adar gutxikoa du. Simetriarik gabeko hosto horztunak ditu, kolorez berde ilunak. Loreak zurtoinaren puntan kokatuak, korinbo modura antolatuak eta zuriak izaten ditu. Lorearekin gripea sendatzeko eta sukarra jaisteko edabe bat egiten da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/7/22 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q147176
* Multimedia: Filipendula ulmaria / Q147176
* Espezieak: Filipendula ulmaria
# Akazia hiruarantza

Akazia hiruarantza edo gleditsia hiruarantza (Gleditsia triacanthos) Gleditsia generoko zuhaitz kaduzifolioa da. Azkar hazten da eta 40 urtetan 20-30 metro garai izan daiteke. Jatorriz Ipar Amerika erdialdekoa (Hego Dakotatik New Orleans eta Texasera), munduko beste eskualde batzuetan inbaditzaile bilakatu da. Hala ere, sasiakazia eta japoniar sofora bezala, askotan erabiltzen da apaingarri.

## Ezaugarriak

Gleditsia triacanthos zuhaitza 20-30 metro luze izan daiteke, hazkuntza lasterrekoa baina bizitza labur samarrekoa, gehienez 120 urte bizi baita. Ekaitza bada adar handiak galtzeko erraztasuna du.
Hostoak elkartuak dira, eta hauen hostoxkak 1,5-2,5 cm luze eta berde argiak. Udazkenean hori bihurtzen dira. Berandu samar hostatzen dira udaberrian, baina sasiakazia (Robinia pseudoacacia) baino lehenxeago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157650
* Multimedia: Gleditsia triacanthos / Q157650
* Espezieak: Gleditsia triacanthos
# Txakur-hortz

Txakur-hortza (Erythronium dens-canis) Liliaceae familiako landare loredun erraboilduna da, Erythronium generokoa. Erraboiloa zuria eta txakur-hortz baten itxurakoa denez, hori du izen arruntaren jatorria.
Europa Erdialdean eta Hegoaldean eta Ukrainan du jatorria.
Neguaren bukaeran, otsail aldean loratzen diren lehen landareetako bat da. Lore hauek zuhaitzen hostoak sortu aurreko denbora baliatu behar dute sortu eta garatzeko, basoa itzalean gelditu baino lehen.
Landareak bi hosto orbandun oposatu eta lore bakarra izaten ditu. Lorearen petaloak zabaltzen direnean gorantz jasotzen dira, 6 lorezil eta ginezeo handi bat agerian utziz. Pagadi eta hariztietan aurki dezakegu, lur azidoetan.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Erythronium dens-canis L. | Plants of the World Online | Kew Science» Plants of the World Online (Noiz kontsultatua: 2023-02-18).

## Kanpo estekak

* http://www.euskal-herria.org/node/17597
* https://goiena.eus/komunitatea/JoseAngelUrquia/1646830392196-txakur-hortza-landarea
* http://www.urkiola.net/Euskera/Vegetacion/bosques_hayedo.php
* Datuak: Q159285
* Multimedia: Erythronium dens-canis / Q159285
* Espezieak: Erythronium dens-canis
# Nautilus pompilius

Nautilus pompilius nautilidoen ordenako molusku zefalopodoa da, barakuiluaren antzekoa, Nautilus generoko espezierik ezagunena. Maskor zuri arrea du, distira bizikoa eta 10-20 cm-ko diametroa duena. Beso asko ditu, eta ahoaren inguruan besoetatik ateratzen zaizkion garroak (60-90). Zefalopodoen artean bentosarik gabeko garroak dituen bakarra da. Jauzi txikiak emanez ibiltzen da. Bizitzaren parterik handiena itsas hondoan ematen duen arren, ur-azalera irten edo itsasertzera hurbildu ere egiten da, arrautzak erruterakoan batez ere. Ozeano Barean eta Indiako ozeanoan bizi da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Wani, R.; et al.. (2008). «First discovery of fossil Nautilus pompilius (Nautilidae, Cephalopoda) from Pangasinan, northwestern Philippines» Paleontological Research 12 (1): 89–95. doi:10.2517/1342-8144(2008)12[89:FDOFNP]2.0.CO;2..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q872853
* Multimedia: Nautilus pompilius / Q872853
* Espezieak: Nautilus pompilius
# Gentiana acaulis

Gentiana acaulis Gentzianazeoen familiako landarea da, hegoaldeko Europako mendi harritsuetan jatorria duena. Bere lorea Austriako zentimo bateko txanpoietan agertzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Lena Struwe (ed), Victor A. Albert (ed), Gentianaceae, Cambridge University Press, 2002; ISBN 0-521-80999-1

## Kanpo estekak

* Datuak: Q163785
* Multimedia: Gentiana acaulis / Q163785
* Espezieak: Gentiana acaulis
# Gentiana verna

Gentiana verna Gentzianazeoen familiako landarea da, Europako mendietan jatorria duena.

## Erreferentziak

* ↑ Lena Struwe (ed), Victor A. Albert (ed), Gentianaceae, Cambridge University Press, 2002; ISBN 0-521-80999-1

## Kanpo estekak

* Datuak: Q159389
* Multimedia: Gentiana verna / Q159389
* Espezieak: Gentiana verna
# Negu-txirta

Negu-txirta (Anthus pratensis) motacillidae familiako hegazti paseriformea da, iparraldeko Europan eta ipar-mendebaldeko Asian bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ BirdLife International (2008). Anthus pratensis. IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species
* Datuak: Q26956
* Multimedia: Anthus pratensis / Q26956
* Espezieak: Anthus pratensis
# Lausarda

Lausarda (Erodium cicutarium) mundu osoko eskualde epeletan hazten den bazka-landarea, 50-60 zentimetroko altuera duena. Sendabelar ezaguna, hidropesiarako erabiltzen zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Tela Botanica. (2008). Erodium cicutarium (L.) L'Hér.. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157726
* Multimedia: Erodium cicutarium / Q157726
* Espezieak: Erodium cicutarium
# Negu-txonta

Negu-txonta (Fringilla montifringilla) fringillidae familiako hegazti paseriformea da, iparraldeko Eurasian bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ BirdLife International (2004). Fringilla montifringilla. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006
* Datuak: Q188877
* Multimedia: Fringilla montifringilla / Q188877
* Espezieak: Fringilla montifringilla
# Nekaratu arrunt

Nekaratu arrunta (Argynnis paphia) Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa. Europan aurkitzen da batez ere. Asiako toki epeletan ere ikus daiteke eta Magreb aldean ere bai.
Lineok deskribatu zuen 1758. urtean eta Papilio paphia izena eman zion.

## Deskribapena

Tximeleta handia da, 52-70 mm arteko hegal-zabalera hartzen du. Kolore laranja du eta puntu beltzen bi lerro ditu hegalen ertzetan. Emea ere antzekoa da baina puntu betzak handiagoak dira arrarenak baino. Hegalen azpialdean antzekoa dute biek, aurreko hegalak laranjak eta atzekoan berdexkak lerro zuriekin.
Bada "valesina" izeneko aldaera bat, Kantauri mendikatean ohikoa dena. Tximeleta emeak kolore laranja beharrean kolore gris argia du eta orbain marroiak agertzen ditu.
Beldarra marroi iluna da, lrro hori eta gorriak ditu eta arantza gorri adarkatuak.

## Bizi zikloa

Belaunadi bakarreko tximeleta da eta ekaina eta abuztu amaiera artean ikussten da hegan. Kopula gertatu ondoren emeak zuhaitz hostoerorkorren azaleko arrakaletan jartzen ditu arrautzak. Negua hasi baino lehen ateratzen dira beldarrak. Arrautza jaten dute eta enborraren azaleko arrakaletan babesten dira. Hor igarotzen dute negu osoa. Udaberrian zuhaitzetik jeitsi eta bioletaren familiako landareetak elikatzen dira. Udaberri amaiera aldera pupak eratzen dituzte eta uda hasieran tximeleten belaunaldi berria sortzen da.

## Habitata

Itsas mailatik 1.500 metrotako altuera arteko baso ertzetan bizi dira.

## Iruditegia

* Tximeleta arraren gainaldea.
* Tximeleta emearen gainaldea.
* Tximeletaren azpialdea (arra).
* Valesina aldaera.

## Erreferentziak

* ↑ Leraut, Patrice. (2007). Insectos de España y Europa. (1a. ed. argitaraldia) Lynx ISBN 978-84-96553-27-9. PMC 433427760. (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).
* ↑ Linné, Carl von; Lange, Johann Joachim; Linné, Carl von. (1760). Caroli Linnaei ... Systema naturae : per regna tria naturae : secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Halae Magdeburgicae : Typis et sumtibus Io. Iac. Curt. (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).
* ↑ (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Nacarada. Argynnis paphia (Linnaeus, 1758)» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).
* ↑ Carter, David J.. (1988). Guide des chenilles d'Europe. Delachaux & Niestlé ISBN 2-603-00639-8. PMC 20701874. (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q503978
* Multimedia: Argynnis paphia / Q503978
* Espezieak: Argynnis paphia
# Baniano

Baniano (Ficus bengalensis) Masustondoaren familiako zuhaitza da, Indian, Bangladeshen eta Sri Lankan hazten dena. Bengalako pikondo ere esaten zaio, itxuraz pikondoaren antza duelako. Zuhaitz bakar batek adar asko izan ditzake. Adar nagusietatik lurreraino iristen diren beste adar batzuk irteten zaizkio, eta haiek sustrai berriak errotzen dituzte. Txoriek sakabanatzen dituzte baniano haziak beste zuhaitzen adarretara, eta haietan berehala ernetzen dira adar berriak; horrela, hedatu egiten da zuhaitza, eta oso egitura handia eratzen du, zabalean hazten baita. Indian zuhaitz sakratutzat dute banianoa.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Banyan

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1405636
* Multimedia: Ficus benghalensis / Q1405636
* Espezieak: Ficus benghalensis
# Artatxiki iletsu

Artatxiki iletsua (Setaria italica) Poaceae familiako espeziea da, artatxikietan ekialdeko Asian hedatuena dena. K.a. VI. milurtekoan jada Txinan hazten zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161211
* Multimedia: Setaria italica / Q161211
* Espezieak: Setaria italica
# Nepenthes

Nepenthes landare intsektujale generoa da, Caryophyllales ordenakoa. 170 espezie inguru ditu, eta hibrido ugari, Mundu Zaharreko eskualde tropikaletan hedaturik daudenak, hegoaldeko Txinan, Indonesian, Malaysian eta Filipinetan; mendebaldeko muga Madagaskar (bi espezie) ata Seychelleetan (bat) dute; hegoaldekoa Australia (hiru) eta Kaledonia Berrian (bat); eta iparraldekoa India (bat) eta Sri Lankan (bat). Borneo, Sumatra eta Filipinetan dago dibertsitaterik handiena, eta espezie endemiko asko.

## Erreferentziak

* ↑ Christenhusz, M. J. M., Byng, J. W.. The number of known plants species in the world and its annual increase. Phytotaxa, 261 (3), 201–217, doi:10.11646/phytotaxa.261.3.1, biotaxa.org (Noiz kontsultatua: 2020-5-4).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q217530
* Multimedia: Nepenthes / Q217530
* Espezieak: Nepenthes
# Fumaria capreolata

Fumaria capreolata, Esuakl Herriko hainbat tokitan uso bedarra esaten zaiona, Papaveraceae familiako landare mota bat da, Europa hegoaldean jatorria duena.

## Deskribapena

Zurtoin igokaria du, errestan ere joan daiteke, eta 100 cm-tako altuera hartzera iristen da. Lobulu anitzeko hostoak ditu, atal lantzeolatuak dituztenak eta txandakakoak.
Otsailetik abuztura lore multzoak ateratzen ditu, 20 lore inguruko multzoak (14-25). Loreak txikiak dira, 10-14 mm artekoak, zuriak eta muturrean gorrindol koloreko orban bizia dutenak. Polinizatu ondoren orbana arroxa bihurtzen da, apaldu egiten da dagoeneko polinizaturik dagoela adierazteko. Bi sepalo ere baditu lore bakoitzak, zuri-gardenak eta petalo itxurakoak. Loreen petaloak fusionaturik daude, hodi bat sortuz eta muturrean bereizi egiten dira.
Fruitua akenio txiki leun bat da eta braktea batzuek babesten dute.

## Habitata

Erraz hazten da gizakiaren presentzia nabarmena den tokietan, harrizko hesietan, landare hesietan, kultiboetan edota mugitu diren lurretan. Itsasoaren mailatik 1.000 metrotako altueraraino aurkitzen da.

## Hedadura

Jatorriz Europa hegoaldekoa bada ere erraz naturalizatzeko duen gaitasun horregatik gaur egun mundu zabalean aurkitzen da. Europaz gain Asia mendebaldean, Afrika iparraldean, Hego Amerikan, Australian eta Zeelanda Berrian aurkitzen da gaur egun.

## Iruditegia

* Lore multzoa.
* Loreak.
* Hostoak.

## Erreferentziak

* ↑ «uso - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-09-15).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Fumaria capreolata L.» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2023-09-15).
* ↑ «PlantNET - FloraOnline» plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au (Noiz kontsultatua: 2023-09-15).
* ↑ (Ingelesez) «Fumaria capreolata L.» www.gbif.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q159985
* Multimedia: Fumaria capreolata / Q159985
* Espezieak: Fumaria capreolata
# Otsababa

Helleborus viridis hellebore berdea, balezta berdea edo giltza belarra, Ranunculaceae familiako landare-espezie bat da.

## EZAUGARRIAK

Landare belarkara eta iraunkorra da, hau da, landareak ez du egurrik eta urte osoan “bizirik dago” 30-50 cm-ko altuera hartzen du. Loreak handiak dira, berdeak eta biko edo lauko taldetan, multzo zuzenetan aurkitzen dira.

## NON BIZI DA?

Espainia iparraldeko berezko landarea da. Malda itzaltsuetan, sakanetan, heskaietan, baso soilguneetan edo harkaitz-guneetan hazten da. 1500 metroko altuerara bitartean aurki daiteke.

## NOLA UGALTZEN DIRA?

Lorategiko gune laino eta basoetan heleboro berdeak sortzen hasi dira.
Landare belarkarak dira, 40 cm-ko altuera gainditzen ez dutenak eta negu osoan bakarrik loratzen diren basoko landareak. Lehenik, belar edo sastraken artean, pezolo luze batek eutsita, sustraitik zuzenean ateratzen diren hosto batzuk sortzen dira. Gero, landarearen gainerakoa agertzen da.

## ERABILERA

Sistema inmunologikoa: Sobrarben "ibiltariak" edo lepoko nodoak sendatzeko erabiltzen da; Moztutako erroa oliba oliotan frijitu ondoren, hanturatutako eremuak harekin estaltzen dira.

## ESTEKA INTERESGARRIAK

https://es.wikipedia.org/wiki/Helleborus_viridis
https://www.asturnatura.com/especie/helleborus-viridis-subsp-occidentalis.html
https://disfrutarconelhuertoyeljardin.blogspot.com/2017/01/eleboro-verde-helleborus-viridis.html
# Geranium nodosum

Geranium nodosum Geraniaceae familiako basa landare kotiledoi bikoa da , hegoaldeko Europako mendietan jatorria duena. Lore lilak ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Taxon Profile: Knotted Crane's-bill (Geranium nodosum L.)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q160339
* Multimedia: Geranium nodosum / Q160339
* Espezieak: Geranium nodosum
# Nezara viridula

Nezara viridula Pentatomidae familiako hemipteroa da. Usain indartsua dauka, narritadura sortzen duena eta denbora luzez nabari daitekeena, baina soilik gogaitzen bazaio edo bere burua mehatxatua ikusten badu. Usain hori mesotoraxean duen guruinetatik dator, hirugarren hanka parearen insertzioaren ondoan.
Landare askoz elikatzen da eta soia bezalako laboreentzat kaltegarria izan daiteke.

## Galeria

* Arrautzak
* Ninfak, lehen estadioa
* Bigarren estadioa
* Hirugarren estadioa
* Laugarren estadioa
* Bosgarren estadioa
* Heldua
* Heldua, neguan

## Erreferentziak

* ↑ «ITIS Standard Report Page: Nezara viridula» www.itis.gov (Noiz kontsultatua: 2021-01-13).
* ↑ «southern green stink bug, Nezara viridula (Linnaeus)» web.archive.org 2008-10-25 (Noiz kontsultatua: 2021-01-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q600498
* Multimedia: Nezara viridula / Q600498
* Espezieak: Nezara viridula