# Helen Archdale

Helen Alexander Archdale, Russel ezkondu aurretik (Nenthorn, 1876ko abuztuaren 25a - St John's Wood, 1949ko abenduaren 8a) eskoziar kazetari, feminista eta sufragista izan zen. Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoaren (WSPU, ingelesezko siglen arabera) Sheffieldeko ordezkaritzaren bultzatzaile eta koordinatzaile izan zen, eta, geroago, Londreseko emakume presoentzako idazkari.
Lehen Mundu Gerran, Archdale-k nekazaritzako langileentzako prestakuntza-etxalde bat jarri zuen martxan 1914an. 1917an, Maria Erreginaren Armadako Laguntzaileen Kidegoan lan egin zuen administrari gisa, eta, 1918an, Zerbitzu Nazionaleko Ministerioko emakumeen sailera lekualdatu zen.

## Bizitza

Nenthornen jaio zen, Berwickshiren, Helen Evansen (1834-1903) alaba, Edinburgoko zazpietako bat, Erresuma Batuko unibertsitate batean matrikulatu zen lehen emakume taldea, eta Alexander Russel (1814-1876) kazetari eskoziar eta The Scotsman egunkariko zuzendariaren alaba. Saint Andrewsko St Leonard's Schoolen hezi zen, eta gero Saint Andrewsko Unibertsitatean, 1893tik 1894ra, non lehen emakume ikasleetako bat izan zen.
1901ean, Theodore Montgomery Archdale kapitainarekin ezkondu zen. Ez dakigu askorik Indian egindako egonaldiaz. Eskoziara itzuli zenean, 1908an, berehala afiliatu zen Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoan (WSPU), eta Sheffieldeko ordezkaritzaren arduradun bihurtu zen 1910ean; Adela Pankhurst sufragista eta politikaria kontratatu zuen intendente gisa, eta, 1911n, Londresera joan eta emakume presoentzako idazkari kargua hartu zuen.
Archdale idazle eta kazetari lanetan ere aritu zen. 1912ko urriaz geroztik, WSPUren The Suffragette argitalpenean hainbat postutan lan egin zuen, eta 1915etik aurrera bere oinordekoarentzat, Britanniarentzat, idatzi zuen. Margaret Rhonddak 1920an sortutako Time & Tide astekari politiko eta literarioaren lehen zuzendaria izan zen. 1930eko hamarkadan, The Times, Daily News, The Christian Science Monitor eta The Scotsman aldizkarietan kolaboratu zuen.
Lehen Mundu Gerran, hainbat postu bete zituen, Zerbitzu Nazionaleko Ministerioko Emakumeen Saila barne, gerraren azken urtean. Nekazaritza-langileentzako prestakuntza-etxalde bat jarri zuen martxan. Maria Erreginaren Armadaren Kidego Laguntzailean lan egin zuen 1917tik, eta 1918an Zerbitzu Nazionaleko Ministerioko emakumeen sailean lan egin zuen.

## Ibilbide politikoa

Archdalek WSPUk Edinburgon egindako manifestazio batean parte hartu zuen 1909ko urriaren 9an. Hilabete horretan bertan atxilotu zuten, Hannah Mitchell, Adela Pankhurst, Maud Joachim eta Catherine Corbettekin batera, Dundeen. Ordena publikoa aldatzeagatik kondenatu zituzten, Winston Churchill lehen ministroak egindako bilera bat eten ostean, non emakumeak baztertuak izan ziren. Atxilotu ostean, urriaren 20an, gose greban jarri ziren denak, eta aske utzi zituzten, espetxean zeramatzaten hamar egunetatik lau igaro eta gero. Espetxeko zuzendariak eta mediku ikuskatzaileak uste zuten, bere "gorpuzkera" zela eta, Archdale "bereziki zaila izango zela indarrez elikatzea".
1911ko abenduan, bi hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten Archdaleri, Whitehallen leihoak apurtzeagatik. Bere alabak, Betty Archdalek (1907-2000), bere amak erabil zitzan harriak jaso zituela gogoratzen zuen, eta Hollowayko espetxean bisitatu zuela.
Archdale Six Point Group-eko idazkaria izan zen, eta geroago nazioarteko idazkaria. Margaret Rhonddak 1921ean sortutako propaganda feministako talde britainiarra zen, Erresuma Batuko legedian sei arlotan aldaketak egiteko presioa egiteko:
   * Haurren erasoari buruzko legeria egokia.
   * Ama alargunarentzako legedi egokia.
   * Legeria egokia ama ezkongabearentzat eta bere haurrarentzat.
   * Tutoretza-eskubideen berdintasuna guraso ezkonduentzat.
   * Soldata berdintasuna irakasleentzat.
   * Gizon eta emakumeentzako aukera-berdintasuna administrazio publikoan.
   – Spartacus Educational, Helen Archdale.
1926an, Archdale eta Rhonddak Open Door Council erakunde feminista sortu zuten Chrystal Macmillan eta Elizabeth Abbottekin. Open Door Council emakumeen aukera ekonomikoen berdintasuna sustatzeko sortu zen, emantzipazio ekonomikoan oinarrituta. Emakumea babesteko legedia zabaltzearen aurka agertu zen, murriztailea zela iritzita, eta argudiatu zuen egitez emakumeei eragozten ziela hobeto ordaindutako lanak eskuratzea, meatzaritza, esaterako. Archdale nazioarteko bertsioan ere parte hartu zuen, Open Door International, 1929an sortua Chrystal Macmillan presidente zela.
1927an, Genevan hasi zen lanean, 1930eko hamarkadaren hasieran Nazioen Gizartean Eskubide Berdintasunerako Itun baten alde eginez. Nazioen Elkartea izan zen munduko bakeari eustea helburu nagusitzat zuen lehen nazioarteko erakundea. Emakumeen Nazioarteko Erakundeen Lotura Batzordeko idazkari bihurtu zen; 1931n sortu zen, eskubide-berdintasuna, armagabetzea eta Nazioen Gizartean emakumeen ordezkaritza sustatzeko koalizio gisa. 1929tik 1934ra, Hagako Equal Rights International erakundeko presidentetzan lan egin zuen. Erakunde hori emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna sustatzen zuen legean eta lanean. 1930eko hamarkadaren amaieran, Emakumearen Munduko Alderdian afiliatu zen.

## Bizitza pertsonala

1901eko urriaren 9an, Archdale Theodore Montgomery Archdale (1875-1918) kapitain eta teniente koronelarekin ezkondu zen, une horretan Indian destinatua zegoena. Lehen urteak Lancashiren eta Indian eman zituen. Bikoteak bi seme eta alaba bat izan zituen. Badirudi Archdale senarrarengandik bananduta egon zela 1913 ingurutik. David Doughan biografoaren arabera, Lady Margaret Rhonddarekin harremana izan zuen: "1920ko hamarkada hasieran, apartamentu bat partekatzen zuen, eta, familiarekin batera, landetxe bat (Stonepits, Kent) Lady Rhonddarekin".
Helen Archdale 1949ko abenduaren 8an hil zen 17 Grove Courten, St John's Wooden, Londresen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 «Helen Archdale» Spartacus Educational.
* 1 2 3 4 5 6 «Helen Archdale» oxforddnb.com.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18528147