OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Sorbalda-gerriko

Sorbalda-gerrikoa edo eskapula-gerrikoa enborraren eta goiko gorputz-adarraren arteko lotura eratzen duen zona anatomikoa da, bularrezurrak, klabikulak eta eskapulak osatua. Lepoaren oinaldetik bularreko muskulu handiaren azpiko ertzeraino hedatzen da. Hiru eskualdetan banatzen da:
* galtzarbekoa edo besapekoa
* erdikoa edo deltoidea
* sorbaldekoa edo eskapularra

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Traumatologia Hiztegia] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q756066
# Osteozito

Osteozitoak hezur-ehuneko zelulak dira, osteoblastoen eraldatze prozesutik sortutakoak. Bi zelula mota horiek, osteoklastoekin batera, hezur-ehuneko osagai zelularrak osatzen dituzte.
Hezur-matrize kaltzifikatuan daude, horrek dituen hutsune edo barrunbeetan.
Osteozitoak urrun daude elkarrengandik, baina haien arteko harremana mantentzen dute hezur-ehunean dauden kanal txiki batzuen bidez (ikus irudia). Osteozitoen arteko komunikazioa garrantzitsua da hezurraren eraketa eta suntsiketa prozesuak kontrolatzeko.
Osteozistoen zitoplasma basofiloa da, eta glukogenoa du.
Osteozitoak hezur-ehunaren zelula ugarienak dira (ehun horren zeluletako %95 izanik). Haien funtzioari dagokionez gai dira ehun-matrizearen osagaiak sintetizatzeko eta -era berean- birxurgatzeko ere

## Kanpo estekak

* Datuak: Q913236
* Multimedia: Osteocytes / Q913236
# Osteoblasto

Osteoblastoak (grezieratik: στέον, osteon = hezurra, eta βλαστ, blastos = hozia) hezurretako zelulak dira, hezur-matrizea eratzen dutenak. Funtsezko zeregina burutzen dute hezurretako garapen eta hazkuntza prozesuetan. Paratohormonak eta D bitaminak eragina handia dute ostoblastoen eraketan. Zahartzerakoan ostoblastoen kopurua jaitsi egiten da, eta horrek zer ikusi handia du hezurren endekapen prozesuarekin.
Hezur-ehuna ehun dinamikoa da, etengabe birmoldatzen dena. Birmoldaketa horretan osteoblastoek hezur-matrizea eta hezurren osagai minerala eratzen dute, eta osteoklastoek matrizearen alde organikoa degradatu eta sortutako ehunaren zati bat suntsitu egiten dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q917177
* Multimedia: Osteoblasts / Q917177
# Kondilo

Giza anatomian, kondiloa giltzaduretako hezurrek muturretan duten muino biribildua da. Zereginik handiena oso premiazko diren giltzaduretako kondiloek izaten dute, belaunburuetakoek, besaburuetakoek eta beheko masailezurrekoek.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q978198
# Eskafoide (tartsoa)

Eskafoidea (Navicularis pedis) ugaztun gehienen oinean dagoen hezur bat da, laburra, bikoitia, asimetrikoa. Bi aurpegi ditu, aurrekoa eta atzekoa, bi ertz, goikoa eta behekoa, eta bi mutur, kanpokoa eta barrukoa.
Tartsoko bigarren ilararen barrualdeko aurpegian dago. Atzealdetik, tortolos edo astragaloarekin artikulatzen da, hiru ziriekin aurretik eta, azkenik, kanpoaldetik, kuboide hezurrarekin.

## Garapena

Osifikazioa ematen duen azken oineko hezurretako bat da, hiru urterekin nesken artean eta lau urtetik aurrera mutilen artean, nahiz eta barietate handia dagoen.

## Ikus, gainera

* Eskafoide (karpoa)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Scheuer, Louise; Black, Sue. (2004-04-02). The Juvenile Skeleton. Academic Press ISBN 9780080474595. (Noiz kontsultatua: 2017-03-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q958194
* Multimedia: Navicular bone / Q958194
# Pisiforme

Pisiforme hezurra (ilar formakoa), eskumuturreko hezur bat da, bikoitia, labura, hanpatua, kubo formakoa, lau aurpegiduna, horietatik, bakarra artikularra, eta bi muturduna, goikoa eta behekoa. Karpoko zortzi hezurretako bat da.
Karpoko lehen ilarako laugarren hezurra da. Piramidalarekin artikulatzen da.

## Ikus, gainera

* Hatz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q691942
* Multimedia: Pisiform bone / Q691942
# Hezur-muin

Hezur-muina immunitate-sistema primarioa osatzen duten bi zatietako bat da, timoarekin batera. Anatomikoki, hezurren barrualdean dagoen ehun malgua da, erdi solidoa eta erdi likidoa, eta bi mota nagusi ditu: muin gorria, odolaren zelulak sortzen dituena, eta muin horia, gantz zelulez osatutakoa.
Gorputzeko hezur handietan dago hezur-muina: burezurrean, aldakan, bularrezurrean, saihets-hezurretan....
Oso funtzio garrantzitsua dauka globulu gorrien ekoizle moduan, batik bat hezur handietan kokatutako muinak. Leukozitoek eta plaketek ere hezur-muinean dute haien jatorria.

## Gaixotasunak

Hezur muinarekin lotutako eritasunen artean leuzemia, mieloma, anemia eta panzitopenia ditugu, besteak beste, eta beraz ehun honen biopsiaren bidez antzeman daitezke.

## Transplantea

Hezur-muinaren transplantea sarritan da aurrean aipatutako gaixotasunen tratamendurik egokiena da, EAEn eta Nafarroako Foru Erkidegoan ere egiten den prozedura dena.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)"National Marrow Donor Program"
* Datuak: Q546523
* Multimedia: Bone marrow / Q546523
# Eskeleto apendikular

Eskeleto apendikularra gorputz-adarretako eskeletoa da, 126 hezur guztira.
Goiko gorputz-adarrak:
* Sorbalda-gerriko: 2 lepauztai eta 2 omoplato.
* 2 humero
* 2 kubitu eta 2 erradio
* Eskua:
** karpoa: 8 x 2
** metakarpoa: 5 x 2
** falangeak: 14 x 2
Beheko gorputz-adarrak:
* 2 koxal.
* 2 izterrezur.
* 2 perone eta 2 tibia.
* 2 errotula.
* Oina:
** tartsoa: 7 x 2
** metatartsoa: 5 x 2
** falangeak: 14 x 2

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Traumatologia Hiztegia] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q681698
* Multimedia: Appendicular skeleton / Q681698
# Metafisi

    Ez nahasi metafisikarekin.
Metafisi hezur luzeen zati zabala da, epifisi eta diafisi estua artean dagoena.

## Erreferentziak

* ↑ Dorland's Pocket Medical Dictionary, 27th edition

## Kanpo estekak

* Datuak: Q427157
# Periostio

Periostioa (antzinako grezierazko περί, "inguruan" + ὀστέον, "hezur") hezurrak giltzadura-gainazaletan izan ezik estaltzen dituen mintz mesenkimatosoa da. Hazkunde garaian, zabaletara hazteko aukera ematen die hezurrei, eta, haustura bat gertatuz gero, hezur-kailua osatzen du. Inerbazio aberatsa duenez, sentikortasun ona du, minarekiko batez ere. Sharpeyren zuntz izeneko kolageno-zuntz indartsuen bidez hezurrari lotuta dago.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Traumatologia Hiztegia] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q367423
# Kartilago-ehun

Kartilago-ehuna ehun lotzaile mota espezializatu bat da. Kondrozito izeneko zelulek eta oso espezializatuta dagoen matrize estrazelularrak osatzen dute. Matrize estrazelular hau da hain zuzen ere kartilagoaren ezaugarri berezien erantzulea, hau da, zurruntasuna eta malgutasunarena. Beste ehun lotzaileak ez bezala abaskularra da, hots, kartilago-ehunaren barnean ez da odol hodirik sartzen, ezta linfa edo kiriorik ere.
Kartilagoari kirrikirri, kurruska edo kirrizka ere deitzen zaio.

## Ezaugarriak

Ebakin freskoetan gai formagabe baten antzeko itxura du, zulo txiki ugarirekin. Gai hau kondrozitoek sintetizatu eta metatzen dute.
Kondrozitoek jariatutako makromolekulek ematen dizkiote kartilagoari kimika- eta egitura-ezaugarriak, esaterako, trakzioaren aurkako erresistentzia, pisua banatzeko gaitasuna eta apurketa ekiditea. Erresistentzia ezaugarri hau kolagenoan datza gehienbat.
Elastikotasuna presio mekaniko baten ondoren oinarrizko itxura eta ehundura berreskuratzeko gaitasuna da. Honen erantzuleak elastina eta proteoglukanoak dira.
Kartilagoak oso laster hazteko gaitasuna du, eta, halaber, sendotasun handiko ehuna da. Bi ezaugarri horiek umekiaren hezurdura eratzeko ehun egokia egiten dute. Hezurdura gehiena kartilago moduan eratzen da hasieran, eta, ondoren, hezur-ehunak ordezkatzen du. Beraz, kartilago-ehunak hezur-ehuna eratzeko molde gisa jokatzen du. Gainera, hezur luzeen hazkuntza beti kartilagoaren presentziaren menpe dago organismoaren hazkuntzan zehar.

## Kartilago-motak

Hiru kartilago-ehun mota daude:
* Kartilago hialinoa. Ugariena da eta kartilago-ehunaren eredu gisa azaltzen da. Zintzur-hesteko kartilagozko eraztunetan, sudur, laringe, bronkio, saihets mutur eta giltzaduren gainazaletan dago. Hezur-ehunaren eraketan molde gisa jokatzen duena da.
* Kartilago elastikoa. Kartilago hialinoak baino malgutasun handiagoa du. Histologikoki aurrekoaren antzekoa da baina matrize estrazelularrak zuntz elastiko finen sare dentso bat azaltzen du. Eustakioren tronpan, laringean, epiglotisan eta kanpo-belarrian aurki daiteke.
* Kartilago haritsua. Fibrokartilagoa ere deitzen zaio. Ehun lotzaile trinko eta kartilago hialinoaren arteko ehuna da. Matrizean kolageno-zuntz asko ditu, ehunari itxura haritsua ematen diotenak. Zenbait giltzaduratan aurki daiteke: orno arteko diskoetan, meniskoan...

## Erreferentziak

* ↑ «cartílago» Labayru Hiztegia (Labayru Hiztegia) (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
* ↑ «ADOREZ Bilaketa: cartilago» www.bostakbat.org (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).

## Ikus, gainera

* Ehun
* Ehun konektiboa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q502730
* Multimedia: Cartilage / Q502730
# Sudur-maskor

Sudur-maskorra edo kornetea sudur-hobien barnean dauden maskor-formako hezurrezko lamina txikietako bakoitza da. Arnas harturiko airea berotzea eta arnasturiko airea irazia helburuak ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Otorrinolaringologia Hiztegia] [2015]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11216176
# Eskeleto axial

Eskeleto axiala edo ardatz-hezurdura Gorputzaren erdiko ardatzean kokatutako hezurrak (garezurra, bizkarrezurra, saihets-hezurrak eta bularrezurra), 80 hezur guztira.

## Burezurra

Burezurra (22)
* Neurokranioa (8)
** parietalak (2)
** tenporalak (2)
** frontala (1)
** okzipitala (1)
** etmoidea (1)
** esfenoidea (1)
* Aurpegi hezurrak (14)
** maxilarrak (2)
** zigomatikoak (2)
** baraila (1)
** nasalak (2)
** palatinoak (2)
** beheko korneteak (2)
** lakrimalak (2)
** bomerra (1)

## Belarriko hezurtxoak

belarriko hezurtxoak (6)
* mailuak (2)
* ingudeak (2)
* estribuak (2)

## Bizkarrezurra

Bizkarrezurra (26)
* zerbikalak (7)
* torazikoak (12)
* lunbarrak (5)
* sakroa (1) (5 jaiotzean.)
* kokzixa (1) (4 jaiotzean)

## Kutxa torazikoa

kutxa torazikoa (25)
* bularrezurra (1)
* saihets-hezurrak (24)

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Traumatologia Hiztegia] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1377526
* Multimedia: Axial skeleton / Q1377526
# Kartilago hialino

Kartilago hialinoa ehun konektibo gogor bat da, hezur-ehunek ez bezala ez du nerbiorik edo odol-hodirik eta ez dago kaltzifikatuta. Bere egitura nahiko sinplea da, zelula mota bakarrarekin. Saihetsen alde bentralean, laringean, trakean, bronkioetan, bizkarrezur-muinean, bihotzean eta hezurrek gainazal artikularretan aurki daiteke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2014564
* Multimedia: Hyaline cartilage / Q2014564
# Endoeskeleto

Endoeskeletoa (grezieraz ἔνδον, endon, euskaraz "barnean"; eta σκελετός, skeletos, euskaraz "eskeleto", hitzetatik) edo barne hezurdura, zenbait animaliaren euskarri den barne egitura da, ehun mineralizatuz osatua egon ohi dena. Endoeskeletoa animaliaren giharren eta zurden euskarri dira, gorputzari forma ematen dio, mugimendua ahalbidetzen du eta nerbio-sistema babesten du. Ornodun gehienetan funtsezko organo asko ere babesten ditu.
Endoeskeletoa larrupean edo gorputzaren ehunen eta organoen pean dute animaliek. Ornodunen endoeskeletoa bi ehun motaz osatua dago (hezurra eta kartilagoa). Ornodun gehienetan notokorda bizkarrezurrak ordezkatzen du, eta kartilagoa hezurrek ordezkatzen dute helduaroan. Hala ere, badira salbuespenak, adibidez Chondrichthyes arrain klasea, arrain kartilaginoso ere deituak; arrain hauek eskeleto osoa kartilagozkoa dute eta hauen artean daude marrazoak, adibidez. Endoeskeletoak hiru filumetan eta azpliklase batean aurki daitezke, aldaera askorekin: Chordata, Echinodermata, Porifera (belakiak) eta Coleoidea. Belakien hezurdurak gorputzaren euskarri funtzioa baino ez du, eta karezko edo silizezko espikula mikroskopikoz egina dago.

## Ikus, gainera

* Hezurdura
* Exoeskeleto

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1148064
# Epifisi

Epifisia hezur luze baten muturra da, forma biribila duena eta beste hezur batekiko junturan dagoena. Epifisitia episiaren inflamazioa da eta epifisiolisia epifisiaren banantzea hezurretik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1801229
# Fibrokartilago

Fibrokartilagoa zuntz-ehunaz eta kartilago-ehunaz osatutako kartilago-mota da. Fibrokartilagoa pubiseko sinfisian, Eustakioren tronpan, ornoarteko diskoen eraztunetan eta lotailu batzuetan aurkitzen da.
Fibrokartilagoa ehun konektibo trinkoko eremuetatik dator. Ehun konektiboa denez, zelularteko matrizea du. Matrize hori glikosaminglukano sulfatatuetan (keratan sulfatoa eta, batez ere, kondritin sulfatatua) aberatsa den funtsezko substantzia amorfoak eta proteina ez-kolagenoek osatzen dute, proteoglizanoak eratuz, eta azido hialuronikoarekin batera proteoglikanoen agregatuak osatzen dituzte.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2014]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2192944
# Osifikazio

Osifikazioa edo hezurtzea hezur-ehuna sortzeko prozesu histologikoa da. Ehun konektibotik abiatzen da beti, zuzenean hasikin fibroso batetik (mintzezko osifikazioa, osifikazio periostikoa), edota kartilagozko molde baten gainean eratzen da hezurra (osifikazio endokondrala).
Sendatzen den haustura batean, prozesurik ohikoena osteogenesi endokondrala da, adibidez, igeltsuarekin tratatutako hezur luzeen hausturetan; aldiz, erredukzio irekiarekin eta metalezko plaka eta torlojuen bidez egonkortzearekin tratatutako hausturetan, baliteke mintzen barneko osteogenesia egotea.
Osifikazio heterotopikoa hezur-ehun atipikoa sortzeko prozesu bat da, hezurretatik kanpoko leku batean. Kaltzifikazioa askotan osifikazioarekin nahasten da. Kaltzifikazioa kaltzioz eta kristalez egindako gatzen eraketaren sinonimoa da zelulen eta ehunen barruan. Osifikazioan gertatzen den prozesu bat da, baina ez alderantziz.
Hezurraren garapena eragiteko mekanismo zehatzak oraindik ez daude argi, baina nolabait hazkunde-faktoreekin eta zitokinekin lotuta dago.

## Eboluzioa

Hezurrak ornodunetan izan duen bilakaerari buruzko hainbat hipotesi proposatu dituzte. Hipotesi baten arabera, hezurra mineralak biltzeko eboluzionatu zuten ehunez garatu zen. Zehazki, kaltzio mineralak gordetzen dituen ehuna kartilagoa da, eta hezurra kaltzio kartilago horren exaptazio ebolutiboa da. Hala ere, beste aukera batzuk hezur-ehuna hesi osmotiko gisa edo babes-egitura gisa hartzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Traumatologia Hiztegia] [2017]
* ↑ Donoghue PC, Sansom IJ. (2002). «Origen y evolución temprana de la formación de esqueleto en vertebrados» Microsc. Res. Tech. 59 (5): 352–72. doi:10.1002/jemt.10217. PMID 12430166..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1121544
* Multimedia: Ossification / Q1121544
# Errainak

Errainak edo gerruntzea bizkarraren behealdea da, gutxi gora behera giltzurrunen parean dagoena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1293405
# Rotifera

Rotifera animalia sasizelomatu mikroskopikoz osatutako filum bat da. Lehenengo aldiz John Harrisek deskribatu zituen 1696an eta Anton van Leuuwenhoekek ere beste forma batzuk aipatu zituen 1703an. Gehienak 0,1 eta 0,5 milimetro arteko tamaina dute, nahiz eta 50 μm eta 2 milimetro arteko tamaina izan dezaketen. Normalki ur gezatan bizi dira mundu osoan zehar, itsastarrak diren espezie batzuekin batera. Rotifera batzuk igerilariak dira eta, beraz, guztiz planktoniko. Beste batzuk substratuan zehar mugitzen dira eta beste batzuk sesilak dira, tutu batzuen barruan bizi direlarik. 25 espezie kolonial dira (adibidez Sinantherina semibullata). Ur gezako zooplanktonaren parte garrantzitsua dira.
* Datuak: Q180148
* Multimedia: Rotifera / Q180148
* Espezieak: Rotifera
# Chaetognatha

Chaetognatha (Ketognata ahozkatua) animalia itsastar filum bat da, mundu osoan zehar hedatuak eta planktonaren parte direnak. Ur bero eta epeletan bizi dira batez ere. Ia gardenak dira eta torpedo itxura dute, egitura opakoekin buruan. 2mm eta 12 zentimetro arteko tamaina dute. 121 espezie ezagutzen dira eta 20 generotan sailkatuak izan dira.
* Datuak: Q192416
* Multimedia: Chaetognatha / Q192416
* Espezieak: Chaetognatha
# Gnathostomulida

Gnathostomulida ia mikroskopiko itsas animalia filum txiki bat dira. harea eta lokatza bizi dute azaleko kostaldeko ur azpian, eta nahiko inguruneetan bizirauteko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q459276
* Multimedia: Gnathostomulida / Q459276
* Espezieak: Gnathostomulida
# Fitoplankton

Itsas biologian edo limnologian fitoplankton planktonaren izaki autotrofoei deritze. Alegia, fotosintesia egiteko gai dira, euren elikagaia ekoiztuz. Izena grekeratik datorkie: alde batetik, φύτον (phyton, "landare") eta, bestetik, πλαγκτος ("plánktos", "arlote" edo "bilinbolaka doana").

## Ezaugarriak

Talde honen barnean tradizonalki algatzat harturiko eta ikerturiko (botanikak eta,bereziki, fikologiak) hainbat izaki daude. Gaur egun, organismo hauek bakteriatzat - zianobakteriak|alga urdinak - edo protistatzat. Talde garrantzitsuenetarikoa, bere ugaritasuna eta dibersitateagatik, diatomeen taldea da. Mikroorganismo horiek pigmentu horixkak dituzte.
Nahiz eta, oro har, planktona organismo mikroskopikoez osaturik dagoela uste den, badira zenbait alga ozeanoan askatasun osoz bizi daitezkeenak, hala nola: sargazoak. Hala ere, fitoplanktonaren zati dira.

## Garrantzi ekologikoa

Fitoplanktona uretako ekosistemen kate trofikoaren oinarrian aurkitzen da, organismo nagusiagoen elikagai baita. Honela, uretako ekoizpen primarioaren zati garrantzitsuenaren ardura berea da, batik bat uretako animalietan.
Hala eta guztiz ere, horrez gain, fitoplanktona oxigenoaren presentziaren erruduna da.. Fotosintesi oxigenikoa zianobakterioengatik agertu zen, zeintzuk alga eukariotoen plastoen arbasoak diren. 2.000 milioi ingurko tartean, hau da, lurreko landareen garapenera arte, fotosintesia uretako ezaugarria zen.

## Loramendua edo "bloom"a

Halere, azkarregi ugalduz gero, fitoplanktona zenbait arazo ekologikoren sorburu da: elikagai gehiegi egotean eta tenperatura egokia izatekotan, mikroorgansmo hauek erraz ugal daitezke erritmo oso bizkorrean. Honenbestez, loramendua edo marea gorria jazotzen da zenbait itsasotan. Egoera honetan, urak kolore berdexka hartzen du, baina egun baten edo biren buruan (tenperaturaren arabera) marroixka bilakatzen da. Hori planktonak elikagaiak agortzean eta hiltzen hasten denean gertatzen da. Momentu horretan, uretako organismoen deskonposaketa dela eta, oxigenoa agortzen da eta horrek animalien itotzea eragiten du. Egoera hau naturala izan badaiteke ere, eutrofizazioak ere efektu bera du.
Loramendu naturaletan elikagaien agorpenak edo tenperaturaren berrezartzeak egoera amaiarazi dezake.
Arestian esan bezala, marea gorria ere eragin ditzakete. Hori, zenbait organizsmok toxinak askatzean jazotzen da, hala nola: "alga marroi" deritzenak.. Hau dela eta, akuikulturako hainbat instalazio bota behar izan dituzte.

## Ikus gainera

* Planktona
* Ozeanografia
* Zooplanktona
* Bakterioplanktona
* Icktioplanktona

## Erreferentziak

* ↑ Thurman, H. V. (1997). Introductory Oceanography. New Jersey: Prentice Hall College. ISBN 0-13-262072-3
* 1 2 3 PARDO, A. y CAMARA, N. (2004): Mareas rojas, la rebelión del plancton. Inmersión, nº 49, pp.54-60.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q184755
* Multimedia: Phytoplankton / Q184755
# Kimiotrofo

Kimiotrofoak energia iturria molekulen oxidazioetatik lortzen duten bizidunak dira. Molekula horiek inorganikoak izan daitezke (bizidun kimiolitotrofoak) edo organikoak (kimiorganotrofoak).
Energia iturria molekula organikoa ala inorganikoa izan, bizidun kimiotrofoek euren metabolismoaren bidez hasierako energia hori energia biokimiko bihurtzen dute, ATP moduan. ATP hori izango da zelulak bere funtzioak burutu ahal izateko erabiliko duen molekula energetikoa.
Kimiotrofoak autotrofoak ala heterotrofoak izan daitezke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q747472
# Zooplankton

Zooplanktona animaliaz osaturiko planktona da. Landareez osaturikoak, berriz, fitoplankton du izena. Bere kideak kate trofikoaren lehendabiziko maila osatzen duten heterotrofoak dira.

## Kideak

* Holoplankton (plankton iraunkorra)
** Protozooak
*** Foraminiferoak
*** Erradiolarioak
*** Ziliatuak
*** Tintinidoak
** Zelulanitzekoak
*** Marmokak
*** Sifonoforo
*** Kopepodoak
*** Eufausiazeoak (Krill deritzona).
* Meroplankton (denboraldiko planktona)
** Ornogabeen larbak
*** Trokoforak
*** Beliger
** Krustazeoen larbak:
*** Nauplio, zoea, megalopa, zipris, eta abar.
** Ekinodermoen larbak:
*** Pluteus

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Zookplankton. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q842627
* Multimedia: Zooplankton / Q842627
# Saccorhytus

Saccorhytus Kanbriar garaian bizi izan zen animalia bat da, gaur egun iraungita dagoena. Espezie bakarra ezagutzen da, Saccorhytus coronarius. Duela 540 milioi urte inguru bizi izan zen. Ezagutzen den deuterostomio goiztiarrena da, kordatuen arbasoa izan liteke beraz.

## Etimologia

Saccorhytus izenak latinezko saccus (poltsa) eta grekerazko ῥύτις ("rhytis", zimurra) hitzak elkartzen ditu.

## Aurkikuntza

Txinako Shaanxi probintzian aurkitu zuen txinatar, britainiar eta alemaniar paleontologoez osaturiko talde batek. 2017ko urtarrilean deskribatu zuten Han, Shu, Ou eta Simon Conway Morrisen taldeak.

## Deskribapena

Animalia txikia zen, 1'3 milimetroko luzera baino ez baitzuen. Gorputz esferiko samarra zuen, poltsa itxurakoa, eta aho handi bat zeukan. Gorputza kutikula sendo baina malguak estaltzen zuen. Ahoaren inguruan lau zimur zituen eta gorputzean zehar kono itxurako zortzi irekidura. Kono hauekiko paraleloan bi poro lerro zituen. Poro hauetan ketak egon zitezkeela ere proposatu izan da eta hauen bidez sustratura lotuko zela iradoki da.
Ez zaio uzkirik aurkitu eta beraz elikagaiak hartu eta hondakinak bota zulo beretik egingo zituen. Conway Morrisek hala ere zalantzan jarri izan du, agian oraindik ez zaio aurkitu uzkia.

## Bizimodua

Sakonera txikiko itsasoetako sedimentuetan harrapakin mikroskopikoak bilatzen zituen eta gorputzeko zuloetatik ura kanporatzen zuen.

## Taxonomia

Gorputzeko irekidura konikoek Vetulicolia taxoiarekin erlazionatzera eraman dute Saccorhytus. Honen ondorioz deuterostomioen arteko alerik zaharrena gisa definitu izan da. Aurrez aurkituriko duterostomio talde goiztiarrenen data 20 milioi urtetan atzeratu zuen aurkikuntza honek.
Deutorostomioen taldea ekinodermatuek eta kordatuek osatzen dute, aipaturiko Vetulicolia taxoi bitxiarekin batera. Hori dela eta Bag-like sea creature was humans' oldest known ancestor ("Poltsa itxurako itsasoko izakia gizakion arbaso ezagun zaharrena izan zen") izenarekin aurkeztu zen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Ingelesez) Ghosh, Pallab. (2017-01-30). Scientists find 'oldest human ancestor'. (Noiz kontsultatua: 2019-04-30).
* 1 2 (Ingelesez) «Bag-like sea creature was humans' oldest known ancestor» phys.org (Noiz kontsultatua: 2019-04-30).
* 1 2 Khan, Amina. «Humans, meet the ancient sea creature at the other end of your family tree» latimes.com (Noiz kontsultatua: 2019-04-30).
* 1 2 (Ingelesez) Wade, Nicholas. (2017-01-30). «This Prehistoric Human Ancestor Was All Mouth» The New York Times ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2019-04-30).
* ↑ (Ingelesez) Davis, Nicola. (2017-01-30). «A huge mouth and no anus – this could be our earliest known ancestor» The Guardian ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2019-04-30).
* 1 2 (Ingelesez) Huang, Hai; Shu, Degan; Ou, Qiang; Morris, Simon Conway; Han, Jian. (2017-02). «Meiofaunal deuterostomes from the basal Cambrian of Shaanxi (China)» Nature 542 (7640): 228–231. doi:10.1038/nature21072. ISSN 1476-4687. (Noiz kontsultatua: 2019-04-30).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28555688
* Multimedia: Saccorhytus / Q28555688
# Platyzoa

Platyzoa animalia protostomo talde bat da, Thomas Cavalier-Smithek proposaturikoa 1998an. Talde honen barruan Gastrotrichia eta Platyhelminthes sartzeaz gain Acanthognatha izeneko filum berria sartu zituen. Azken honetan animalia mikroskopiko ezberdinak sartu zituen. Ikerketa berriek proposatu dute klado bat dela, talde monofiletikoa.

## Erreferentziak

* ↑ doi:10.1016/j.ympev.2006.02.001 Zita hau gehitzeko bi modu daude: Botaren zain egon gabe edo eskuz egin

## Kanpo estekak

* Datuak: Q46851
* Espezieak: Platyzoa