OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jose Maria Agirre Larraona

    Artikulu hau ertzainari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jose Maria Agirre».
Jose Maria "Txema" Agirre Larraona (Zalla, 1962 - Bilbo, 1997ko urriaren 13a) bizkaitar ertzaina izan zen.

## Biografia

Ezkonduta zegoen, bederatzi urteko ume baten aita zen eta bi anai-arreba zituen.
Ertzainak, bere eginbeharra betez, Guggenheim Bilbao Museoaren inguruak zaintzen zituen beste lankide batzuekin batera, inauguratu baino egun batzuk lehenago. Inauguraziorako, bertan izango ziren Eusko Jaurlaritzako lehendakari Jose Antonio Ardanza, Espainiako Gobernuko presidente José María Aznar eta Espainiako Errege Juan Carlos I.a. Agenteak lorezaintzako furgoneta susmagarri bat ikusi zuen, loreontzi lehergailudun batzuk museoaren inguruan uzteko asmoa zuena. Ibilgailuaren matrikula faltsua zela egiaztatu ondoren, agenteak bidaiariak identifikatzeko prest agertu zen. Une horretan, ETAko kide batek ondo-ondotik tiro egin zion, eta zauri larriak eragin zizkion. Ondorioz, Basurtuko Ospitalera eraman zuten, eta hainbat orduko ebakuntzaren ondoren bertan hil zen.
Tiroketaren ondoren, ustezko egileak, Eneko Gogeaskoetxeak, ihes egin zuen, baina Udaltzaingoak Kepa Arronategi ETAko Katu taldeko ustezko kidea atxilotu zuen.
Dozenaka mila pertsona atera ziren kalera hilketa gaitzesteko eta Ertzaintzari laguntzeko. Maite Mollinedok, Jose Maria Agirreren alargunak, Leandro Capetillo Zallako alkatearen besotik desfilatu zuen "Bakea behar dugu" zioen pankartaren atzean.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «La hermana del 'ertzaina' asesinado por ETA culpa a HB del crimen» El País 1997-10-31.
* ↑ (Gaztelaniaz) «La Ertzaintza sospecha que ETA planeaba atentar contra el museo mientras los Reyes lo inauguraban» El País 1997-10-15.
* ↑ (Gaztelaniaz) «El agente Aguirre murió tras 26 horas de agonía» El País 1997-10-15.
* ↑ (Gaztelaniaz) «En prisión dos de los tres detenidos tras el frustrado atentado al Museo Guggenheim y la muerte de un 'ertzaina'» El País 1997-10-18.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Decenas de miles de personas se manifiestan en Bilbao en protesta por el asesinato de Aguirre» El País 1997-10-18.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5942546
# Eliška Pešková

Eliška Pešková, jaiotzez Elisabeth Peschke, (Praga, 1833ko uztailaren 1a – ibidem, 1895eko maiatzaren 23a) txekiar aktore eta antzerkigilea izan zen.

## Bizitza

Pragako Platnéřská kaleko tabernari baten familiatik zetorren. Aita alemaniarra zuen, Wrocławen jaio eta Pragara joan zena, eta ama, berriz, txekiarra. Matylda Pešková irakasle eta itzultzailearen ahizpa zen. Hamalau urterekin antzerki klaseak hartzen hasi zen Nina Herbstová aktorearekin eta geroago San Nikolas antzokiko taldeko kide bilakatu zen, oraindik Elisabeth Peschke bezala. 1849an lehen aldiz Pragan antzeztu zuen alemanez, arrakasta handia lortuz. Gero Teplicen aritu zen, baina urte berean Josef Kajetán Tylek Pragara gonbidatu zuen eta txekieraz irakatsi zion antzerki-hizkera. 1849an, bere lehen txekierazko paperean agertu zen eszenatokian, jada Eliška Pešková izena erabiliz.
1850ean, Pavel Švanda ze Semčic antzerki-aktore ezagunarekin ezkondu eta bere antzerki konpainian antzezten hasi zen. 1870ean emanaldi bat galdtzeagatik Josef Jiří Kolár zuzendari nagusiarekin desadostasuna izan zuen eta antzokitik kanporatu zuten. Harrezkero Švanda antzokian jardun zuen. Hogei bat antzezlan ere idatzi zituen, gehienbat beste idazlanen dramatizazioak. Gainera, 600 bat antzezlan itzuli omen zituen frantsesetik eta alemanetik.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Txekieraz) Deyl, Rudolf. (1973). Vavříny s trny. Praha: Československý spisovatel, 13-17 or..
* ↑ (Txekieraz) «Eliška Pešková-Švandová» Encyklopedie Brna (Noiz kontsultatua: 2024-11-16).
* ↑ (Txekieraz) «Pešková, Eliška, 1833-1895» Památník národního písemnictví (Noiz kontsultatua: 2024-11-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11878260
* Multimedia: Eliška Pešková / Q11878260
# Gas natural likidotu

Gas Natural Likidotua edo GNL (ingelesez liquefied natural gas LNG), likido egoeran dagoen gas naturala da (metanoa CH$_4$ batez ere). Gas natural likidotuak ohiko gas naturalaren bolumenaren seiehunen bat hartzen du. Usain gabekoa, kolorerik gabekoa, ez-erregarria eta ez da toxikoa. Energia iturri arriskutsua da, sutzeko duen arriskuagatik, bestelako arriskuen artean izoztea eta itodura arriskua daude.

## Likidotze prozesua

Likidotze prozesuak, gasak dituen osagai batzuk kentzen ditu, hautsa, helioa, ura eta hidrokarburo astunak. Orduan, gas naturala kondentsatu eta 25 25 kPa (3.6 psi) atmosferako presiopean jartzen da likido egoerara igarotzeko hoztuz (-163 °C-ko tenperatura ingurura). Gas naturalaren likidotzeak, bolumena gutxitzen duenez, garraiatzeko kostuak murrizten ditu eta mundu osora GNL ontzien bidez garraiatzeko aukera eskainiz.
Gas natural likidotuaren energia dentsitatea, gasolinak duen dentsitatea baino %60 txikigoa da.

## Gas natural likidotua Euskal Herrian

Bilboko portuan GNLa gorde eta birgasifikatzeko terminala eraiki zen 2003an, Bizkaiko Badia Gasa (BBG) izenekoa. BBGren kaia 2003an inauguratu zen, 300.000 m³ GNL bildu eta 800.000 m³/h gas natural ekoizpen-gaitasuna du. Gasa metatzeko bi tanke ditu, eta hirugarren bat eraikitzen ari dute. Jabeak Enagas, EVE eta RREEF enpresak dira.

## Ikus, gainera

* Q-Max
* Petrolio gas likidotua

## Erreferentziak

* ↑ Bahía de Bizkaia Gas. «Ongi etorri Bahia de Bizkaiaren web orrira» (Noiz kontsultatua: 2013-06-21).
* ↑ Bahía de Bizkaia Gas. «Bazkide Parte-hartzaileak» (Noiz kontsultatua: 2013-06-21).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)(Ingelesez) BBGren webgunea]
* Gas natural likidotua birgasifikatzeko instalazioak artikulua Zientzia.net gunean
* (Ingelesez) Zer da GNLa?
* (Ingelesez) Segurtasuna GNLaren garraioan.
* Datuak: Q358333
* Multimedia: Liquefied natural gas / Q358333
# Azido perfluorohexanosulfoniko

Azido prefluorohexanosulfonikoa konposatu organikoa da, C$_6$F$_{13}$SO$_3$H formula duena, organofluoratuen familiakoa eta konposatu per eta polifluoroalkilatuen klasekoa. Solido kristalino beix kolorekoa da.
Poluitzaile organiko iraunkorra da eta Stockholmeko Hitzarmenak fabrikatzea eta erabiltzea debekatu zuen 2022an.

## Sintesia

Azido prefluorohexanosulfonikoa eta bere klaseko konposatuak Simons-en fluorazio elektrokimikoaren bidez prestatzen dira.

## Erabilera

Azido perfluorohexanosulfonikoak, bere gatzek eta erlazionatutako konposatuek ezaugarri oso bereziak dituzte: beroari, agente kimikoei eta marruskadurari erresistentzia handia eta ura, olioa eta koipea uxatzeko ahalmena. Kontsumo-produktu askotan baliatzen zen hala nola, tapizak, ehunak, inprimagailuetako tintak, sua itzaltzeko aparrak edo sukaldeko tresna itsagaitzetan.

## Toxikotasuna

Azido prefluorohexanosulfonikoa eta bere gatzak txit erresistenteak dira degradazio biologiko eta termalarekiko bere karbono-fluoro lotura sendoengatik. Degradazioaren aurrean horren erresistenteak izateak ekartzen du ingurunean denbora oso luzez irautea. Zortzi urte behar ditu degradatzeko.
Gizakiongan nerbio-sistemari, garunaren garapenari, sistema endokrinoari eta tiroideari eragiten diote.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Perfluorohexanesulfonic Acid» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-10-20).
* 1 2 3 Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants. .
* ↑ Siegemund, G et als. (1999). Fluorine Compounds, Organic. Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry 7th ed.. John Willey & sons.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q26833878
* Multimedia: Perfluorohexanesulfonic acid / Q26833878
# Juan Lechín Oquendo

Juan Lechín Oquendo (Coro Coro, 1914ko maiatzaren 18a - La Paz, 2001eko abuztuaren 27a) boliviar sindikalista eta politikaria izan zen.
Gaztetan futbolari eta Partido Obrero Revolucionario alderdiko kide izan zen. Boliviako Langile eta Meatzari sindikatuetako idazkari nagusia izan zen behin baino gehiagotan. Movimiento Nacionalista Revolucionario (MNR) alderdiko buruzagietako bat ere izan zen, eta 1952ko iraultzaren ondoren Meategi eta Petrolio ministro izendatu zuten. 1960-64 bitartean presidenteorde izan zen Víctor Paz Estenssororekin, eta aldi berean Italian enbaxadore (1962-63). 1964an MNR alderditik bota egin zuten, eta Partido Revolucionario de Izquierda Nacionalista (PRIN) alderdia sortu zuen. 1965az geroztik atzerriraturik egon zen Argentinan eta Txilen, eta 1980an itzuli zen Boliviara. Hasieran kartzelan sartu bazuten ere, askatu zutenean mugagabeko greba orokorra deitu eta demokraziaren itzulera eragin zuen Bolivian. PRIN alderdiaren presidentegai izan ostean, Alternativa Revolucionaria del Pueblo alderdia sortu zuen, baina 1989an galdu egin zituen berriro lehendakaritzarako hauteskundeak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q450635
# Gladiator II

Gladiator II, 2024ko Ridley Scott britainiarrak zuzendu eta ekoitzitako historia, ekintza eta epika film bat da. Paul Mescal, Pedro Pascal, Joseph Quinn, Fred Hechinger, Lior Raz, Derek Jacobi, Connie Nielsen eta Denzel Washington aktoreek antzeztu zuten.
Gladiator (2000) filmaren jarraipena da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Maximo heroi miretsia bere osabak hila izan ondoren, Luzio (Paul Mescal) Erroma tirano moduan gobernatzen duten enperadoreek bere bizilekua konkistatu izanaren lekuko da eta Erromako Koliseoan sartzera derrigortuta dago. Bihotza suminez betea eta inperioaren etorkizuna kolokan dagoela, Luziok herriak Erromak galdutako loria eta ohorea berreskura dezan iraganera behatu behar du.

## Aktoreak

* Paul Mescal: Luzio Verusor
* Pedro Pascal: Marko Akazio
* Connie Nielsen: Luzila
* Denzel Washington: Makrino
* Joseph Quinn: Geta enperadorea
* Fred Hechinger: Karakala enperadorea
* Derek Jacobi: Grako.senataria
* Tim McInnerny: Traex
* Alexander Karim: Ravi
* Rory McCann: Tegula
* Alec Utgoff: Dario
* Yuval Gonen: Arishat

## Ikus gainera

Gladiator (2000)

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q115789958
# Georges Leclanché

Georges Leclanché (Parmain, Val-d'Oise, Frantzia, 1839ko urriaren 9a - Paris, Frantzia, 1882ko irailaren 14a) frantses kimikaria izan zen. 1877an, pila elektriko bat asmatu zuen: Leclanché pila.

## Biografia

Léopold Leclanché eta Eugénie de Villeneuveren semea zen. Garaiko egoera politikoaren ondorioz, gurasoak Ingalaterrara erbesteratu behar izan ziren, Victor Hugo eta Ledru-Rollin lagunek egin zuten bezala. Georgesek han ikasi zuen eta 1856an Frantziara itzuli zen École Centrale des Arts et Manufactures-en sartzeko. 1860an ingeniari diploma jaso zuen.
Compagnie des chemins de fer de l'Est enpresan lan egin zuen, eta orduaren transmisiorako sistema elektrikoen instalazioan lan egin zuen. Eskura zeuden pilak ez ziren batere egokiak, eta, horregatik, ikerketa elektrokimikoak egin zituen eta kobre karbonatozko pila batekin esperimentatu zuen.
1863an egoera politikoak berriro emigratu zuen, eta Bruselan kokatu zen, laborategi bat sortuz. Seriean egin zen lehen pila elektrikoa proiektatu zuen, manganesoa erabiliz. Bere asmakizuna 1867ko Parisko Erakusketa Unibertsalean saritua izan zen, telegrafo belgikarrek eta trenbide holandarrek erabili zuten eta Leclanché pila bihurtu zen.
Napoleon III.a erori ondoren, Frantziara itzuli eta Parisen kokatu zen, M. Barbierrekin elkartuz «Leclanché-Barbier» pilak egiteko. Frantzian pilak ekoizten zituen ia enpresa bakarra zenez, trenbideen eta telefonoaren ezarpenak izugarri oparotu zuen.
George hil ondoren, haren seme Maxek pilaren hobekuntzan lan egin zuen, elektrodo positiboaren inguruan zakutxo bat sartuz. Baina lehiakide ugari sortu ziren eta enpresa bertan behera geratu zen. Hainbat akziodun aldatu ondoren, CGE taldeko kide izan zen. Pila eta metagailuen elkarte suitzar horrek Leclanché izena erabiltzen du gaur egun.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q717076
* Multimedia: Georges Leclanché / Q717076
# Philippe Leclerc de Hautecloque

Philippe Leclerc de Hautecloque (Belloy-Saint-Léonard, 1902ko azaroaren 22a - Bexar-tik hurbil, Aljeria, 1947ko azaroaren 28a) mariskal frantsesa izan zen. Bigarren Mundu Gerran alemaniarrek preso hartu zuten, baina ihes egitea lortu zuen. Ihes egin ondoren Charles de Gaulle jeneralarekin bat egin zuen. Ekuatore Afrika Frantseseko osteen buruzagia izan zen; Frantziaren askapenean eta Normandiako lehorreratzean parte hartu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q312391
* Multimedia: Philippe Leclerc de Hauteclocque / Q312391
# Gladiator

    Artikulu hau filmari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gladiatore (argipena)».
Gladiator 2000 urtean Ridley Scottek zuzendutako film historiko epikoa da. Russell Crowe, Joaquin Phoenix, Connie Nielsen, Oliver Reed, Richard Harris, Derek Jacobi, Djimon Hounsou eta Ralf Moeller aktoreek antzeztu zuten.
Filmak 1960ko hamarkadatik Hollywoodeko zinemagintzak ia guztiz zokoratua zuen eta bere urrezko aroan puri-purian egon zen Antzinako Erroman girotutako peplum zinema generoa ate handitik berreskuratu zuen.
Bost Oscar Sari irabazi zituen: Film onenaren Oscar Saria, Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Russell Crowe), Efektu berezi onenen Oscar Saria, Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria eta Soinu onenaren Oscar Saria (Bob Beemer, Scott Millan eta Ken Weston).
Gladiator II (2024) jarraipena du.

## Argumentua

* Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Maximus Decimus Meridius jenerala (Russell Crowe) Marko Aurelio enperadorearen (Richard Harris) laguna da; Komodo (Joaquin Phoenix) bera hiltzen saiatu ondoren, esklabo bihurtu eta gladiadoreen hareatik altxatu da, bere familiaren hilketagatik mendekua hartzeko.

## Pertsonaiak
### Sariak

Filmak guztira 119 izendapen jaso zituen eta 48 sari irabazi. Halaber, zazpi izendapen izan zituen beste kategoria batzuetan, aktore onenarena (Joaquin Phoenix) eta zuzendari onenarena (Ridley Scott) barne. Azkenik, Hans Zimmer eta Lisa Gerrard musikagile onenaren saria irabazi zuen Urrezko globo sarien banaketan.

## Ikus gainera

* Gladiator II (2024)

## Kanpo estekak

* Gladiator filmaren iragarkia ikusgai. youtube.com (Ingelesez)
* imdb.com
* Datuak: Q128518
# Perlita

Perlita burdin aleazioen osagai mikroskopikoa, ferritaren eta zementitaren eutektikoa. Burdin aleazioak geldi-geldi hozten direnean, 720 °C inguruan, eratzen da. Xaflatxo tartekatu batzuen gisa agertzen da. Izen hori eman zaio handipen gutxirekin begiratuta perlaren antza duelako. Altzairuetan, perlitaren % 86,5 ferrita izaten da, eta % 13, 5 zementita.
Bi perlita-mota daude: perlita xehea, gogorra eta erresistentzia handikoa; eta perlita larria, bigunagoa eta harikorragoa.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Ibeas de Juarros

Ibeas de Juarros Burgosko udalerria da, Alfoz de Burgos eskualdeko ekialdean dagoena. Ziurtasun osoa ez duen etimologia batek dio izena antzinako euskal toponimoa dela, Ibeas Ibaiak edo Ibiak baten ordaina dateke; Juarros, aldiz, zugarrorekin erlazionaturik dagoke. Izan ere, Ibeas de Juarros Atapuercaren ondoan dagoen herria da, eta ezaguna da Atapuercari ematen zaion ata-porta interpretazioa.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.323 biztanle zituen.

## Demografia

* Ibeas de Juarros
* INEren datuak.
* 2011ko INEren datuak.
* 1970 eta 1981 artean, Ibeas de Juarrosi Cueva de Juarros, Salgüero de Juarros eta Santa Cruz de Juarros gehitu zitzaizkion.

## Ekonomia

Bertoko biztanleria nekazaritzan aritzen da gehienbat, eta lehorreko zerealak eta babarrun gorriak lantzen ditu, eskuz landatuak, inolako makinarik erabili gabe, lurra prestatzeko izan ezik.
Los Ausines parke eolikoa, 48 MW-ko potentzia instalatua eta 30 kV-ko energia biltzeko lurpeko sarea dituena, Ibeas de Juarros eta Los Ausines udalerrien artean dago.

## Erreferentziak

* ↑ INE (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
* Datuak: Q1607309
* Multimedia: Ibeas de Juarros / Q1607309
# Peplum

Peplum generoa edo ezpata eta sandalia generoa (latinez, singularrez peplum eta pluralez, pepla), Antzinaroan girotutako filmak osatzen duten zinema genero bat izendatzeko erabiltzen diren esamoldeak dira. Jatorriz, 1958-1965 artean garai historiko horretan girotutako italiar filmek jaso zuten izendapena da. Ekoizpenok beren aurrekontu apalekin Hollywoodeko urrezko garaian ekoitzitako Samson and Delilah (1949), The Ten Commandments (1956) eta Spartacus (1960) bezalako super-ekoizpen epikoekin lehiatzeko sortu ziren.
Halere, urteen poderioz, izendapen horrekin garai horretan girotutako herrialde guztietan eginiko film garaikideak sailkatzen dira, ez Italiakoak soilik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1433443
* Multimedia: Peplum films / Q1433443
# Franz Boas

Franz Uri Boas (ingelesez ˈfrɑːnz_ˈboʊ.æz eta alemanez ˈboːas ahoskatua; Minden, 1858ko uztailaren 9a - New York, 1942ko abenduaren 21a) alemaniar antropologo eta etnologoa izan zen. Heidelberg eta Bonn hirietan Fisika eta Geografia ikasketak egin ondoan, Baffin Lurraldera jo zuen zientzia-espedizio bat egiteko (1883). Berlingo Etnologia Museoan lan egin ondoren, Estatu Batuetara joan zen, eta Ottawako Unibertsitateko katedraduna izan zen lehendabizi (1887) eta Columbiakoa (New York) 1900. urtetik aurrera. Ameriketako indiarren kulturaren eta hizkuntzaren inguruan lan ugari egin zuen. Aipagarriak dira, besteak beste, Erdialdeko eskimalak (1888), Kwakiutl indiarren gizarte-antolamendua eta elkarte sekretuak (1897), Gizon primitiboaren pentsaera (1911) eta Antropologia orokorra (1938) lanak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q76857
* Multimedia: Franz Boas / Q76857
# Percy Grainger

Percy Grainger (Melbourne, 1882ko uztailaren 8a - White Plains, New York, 1961ko otsailaren 20a) Ipar Amerikako musikagile eta pianista izan zen, jatorriz Australiakoa. Busoniren ikaslea izan zen Berlinen. Londresen Griegen lagun egin zen. Elkarrekin egin zuten A minor kontzertuei buruzko ikerketa bat Norvegian. Mota horretako musika egin eta jo zuen Graingerrek batez ere. Ingalaterrako herri-kantuak bildu zituen. Estatu Batuetan bizi izan zen garaian, ganbera-musika idatzi zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q318354
* Multimedia: Percy Grainger / Q318354
# Joel Chandler Harris

Joel Chandler Harris (Eatonton, Georgia, 1848ko abenduaren 9a – Atlanta, 1908ko uztailaren 3a) estatubatuar kazetari, idazle eta folklorista izan zen.
Nerabezaroko Hegoaldeko plantazio batean mutila izan zen, eta han esklaboen istorioak eta hizkuntza entzun ahal izan zituen. Ondoren, ezagutza hori osaba Remusen istorioak idazteko erabiliko zuen.
Bere helduaro gehiena Atlantan kazetari bezala lan egin zuen, eta The Atlanta Constitution egunkariko editore elkartua izan zen, non Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilaren ondoren nazio eta arraza adiskidetzea lortzeko lan egiten zuten.
1876an osaba Remusen lehen istorioa argitaratu zuen. Esklaboek entzundako ahozko tradizioa erabiliz eta haien euskalkia erabiliz, animaliak protagonista ziren istorioak kontatzen zituen. Protagonista anai Untxia zen, bere adimena ezbeharren aurka erabiltzen zuena. Guztira 185 ipuin argitaratu zituen eta arrakasta handia izan zuen herrialde osoan.

## Lan hautatuak

* Uncle Remus: His Songs and His Sayings (1880)
* Nights with Uncle Remus (1883)
* Mingo and Other Sketches in Black and White (1884)
* Free Joe and Other Georgian Sketches (1887)
* Daddy Jake, The Runaway: And Short Stories Told After Dark (1889)
* Joel Chandler Harris' Life of Henry W. Grady (1890)
* Balaam and His Master and Other Sketches and Stories (1891)
* On the Plantation: A Story of a Georgia Boy's Adventures During the War (1892)
* Uncle Remus and His Friends (1892)
* Little Mr. Thimblefinger and his Queer Country: What the Children Saw and Heard There (Houghton Mifflin, 1894), Oliver Herford ilustratzailea
* Mr. Rabbit at Home (1895), illus. Herford – sequel to Mr. Thimblefinger
* ‘’Stories of Georgia’’ (1896)
* Sister Jane: Her Friends and Acquaintances (1896)
* The Story of Aaron (so named): The Son of Ben Ali (1896), illus. Herford
* Aaron in the Wildwoods (1897), illus. Herford
* Tales of the Home Folks in Peace and War (1898)
* The Chronicles of Aunt Minervy Ann (1899)
* Plantation Pageants (1899)
* On the Wing of Occasions (1900)
* Gabriel Tolliver (1902)
* The Making of a Statesman and Other Stories (1902)
* Wally Wanderoon and His Story-Telling Machine (1903)
* A Little Union Scout (1904)
* The Tar-Baby and Other Rhymes of Uncle Remus (1904)
* Told By Uncle Remus: New Stories of the Old Plantation (1905)
* Uncle Remus and Brer Rabbit (1907)
* Shadow Between His Shoulder Blades (1909)
* Uncle Remus and the Little Boy (1910)
* Uncle Remus Returns (1918)
* Seven Tales of Uncle Remus (1948)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q554269
* Multimedia: Joel Chandler Harris / Q554269
# Georges Hérelle

Georges Hérelle (Pougy, Champagne, 1848ko abuztuaren 27a - Baiona, 1935eko abenduaren 15a) frantziar etnografo, idazle, eta filosofia irakaslea izan zen.
Filosofia irakatsi zuen Baionako Lizeoan, eta Europan eta Afrikan barrena ibili zen ondoren. Euskal antzerkiaz arduratu zen, Zuberoako pastoralez nagusiki, nahiz euskara gutxi zekien. Itzulpenen bidez lan egiten zuen, gehienbat. Leopold Irigarai zuberotarra izan zen bere informatzaile eta itzultzaile nagusia. Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria (RIEV) eta Gure Herria aldizkarietan argitaratu zituen Zuberoako antzerkiari buruzko lan aipagarrienak.

## Obra nagusiak

* Canico et Biltchitine (frantsesez eman zuen xaribari hori, Zuberoako antzerkiari buruzko ohar batzuekin batera, 1908an, eta gero Gabriel Arestik euskaratu zuen).
* Études sur le théâtre basque. La représentation des pastorales basques à sujets tragiques (1922, Euskal Antzerkiari buruzko ikerketak. Gai tragikoak dituzten Euskal Herriko pastoralen errepresentazioak).
* Les charivaris nocturnes dans le Pays Basque Français (1924, Gaueko xaribariak Ipar Euskal Herrian)
* Le théâtre comique des basques (1925, Euskaldunen antzerki komikoa).
* Les pastorales à sujets tragiques considérées littérairement (1926, Gai tragikoko pastoralak literatura aldetik)
* Études sur le théâtre basque. Le répertoire du théâtre tragique (1927, Euskal Antzerkiari buruzko ikerketak. Antzerki tragikoko gaiak)
* Grand Catalogue des pastorales à sujet tragique. Les théâtres ruraux depuis le Moyen-Age jusque à nos jours (1928, Gai tragikoko pastoralen Katalogo Handia. Herri antzerkia Erdi Arotik gure egunak arte.).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz) Georges Hérelle Euskomedia.org
* Georges Hérelle - bilketa.eus
* Datuak: Q3102905
* Multimedia: Georges Hérelle / Q3102905