# Maria Arrillaga Garate

Maria Arrillaga Garate (Elgoibar, Gipuzkoa, 1915eko martxoaren 27a - Ondarroa, Bizkaia, 2015eko abuztuaren 21a) erraketista profesionala izan zen 15 urtez. Arane I.a izengoitiz jardun zuen pilotan.

## Bizitza

Maria Arrillaga Elgoibarko Arane baserrian jaio zen, baita hiru anai-arreba gehiago ere, eta baserriaren izena hartu zuen pilotan, Arane I.a, bera izan baitzen neba-arrebetan zaharrena. Ondoren Arane II.a etorri zen, Juani, Mariaren ahizpa gazteagoa. Aitzindariak izan ziren kirol munduan. Ezkonduta 1948an Joseba Gazagaetxebarria Markuerkiaga zestalari ondarrutarrarekin. Seme-alabak: Nerea
Elgoibarko San Pedro eskolan ikasi zuen 14 urtera arte; gero, eskola partikularrak hartu zituen. Euskaraz eta gaztelaniaz zekien.

### Erraketista ibilbidea

Frontoian hasi zen pilotari, denetariko jokoan. Erraketistak falta zirela entzun eta segituan hasi zen ikasten. 17 urterekin hasi zen erraketista profesional.
80 emakumetik gora ibiltzen ziren eta entrenatzailea ordaintzen zituen, asko gainera. 6 hilabete aritu zen entrenatzen eta ondoren, profesionalera jo zuen. Aurrelaria zen.
Frontoiak asko ziren garai hartan baina 1936ko gerra etorri zen eta Moscardó jeneralak frontoiak itxi zituen, kirola emakumeentzako txarra zela adierazita.
Profesional modura Bartzelonara joan zen, gerra hasi berritan, etxekoen onespena zuela. Han ere, 80 lagunetik gora jokatzen zuten, normalean binaka, baita eskuz banaka ere. Bartzelonan Euskal Herrian baino arrakasta handiagoa zuten erraketistek. Emakume erraketisten lana ondo hartzen zen Bartzelonan. Hala ere, noizbehinka «zoaz harrikoa egitera» eta gisakoak entzun behar izaten zuten.
Ondo ordaintzen zuten erraketisten lana, baina bizitza profesional laburra zen, 30-35 urtera arte. Berak 36 urte zituela sinatu zuen azken kontratua.
Garai hartan frontoi asko zeuden: Bartzelonak bost, Madriden bi, eta mordoxka bat Estatuan eta estatutik kanpo ere.
Erraketisten gainbehera etorri zen frontoiak ixtearekin batera, enpresak ez zuen kontratu gehiagorik egin nahi, bakarrik Kuba eta Mexikorako. Horrela, Mariren ahizpa, Arane II.a, Mexikon aritu zen erraketista.
Erraketistek erabiltzen zuten pilota 60 gramokoa zen, gogorra, horrek eskatzen zuen eskumuturra indartsu izatea
Elgoibarko frontoian hasi zen jokatzen, Kamiñeroko frontoian, Elgoibartik Azkoitirako bidean, hamasei urte zituela, eta 1935ean Bartzelonara egin zuen jauzi. Aurrelari postuan jokatzen zuen eta ahizpak atzelari. Bost urtez jardun zuen Katalunian jokatzen, Nuevo Mundo frontoian, Principal Palacen eta beste zenbait pilotalekutan. Ondoren urtebete egin zuen Castellonen, bi urte Logroñon eta sei urte Kanariar Uharteetan; Tenerifen eta Las Palmasen. Azkenik urtebete egin zuen Valentzian.

### Azken partida

Azken partida 38 urterekin jokatu zuen, Valentzian, 1953an. Ondarroan bizi zen, eta umea ere bazuen, baina deitu egin zioten eta joan egin zen. Chiqui frontoian jokatu zuen, bertako Emilia Gómezen kontra. Irabazi egin zion.

## Erreferentziak

* ↑ «Esquelas y Necrologicas | Ondarroa | Maria Arrillaga Garate | diariovasco.com» canales.diariovasco.com (Noiz kontsultatua: 2020-02-28).
* ↑ «Emakume erraketistak - Aintzinako lanbideak» ORAIN Gipuzkoa (Noiz kontsultatua: 2020-02-28).
* ↑ «María Arrillaga Garate Arane» datubasea.raketistak.com (Noiz kontsultatua: 2023-01-14).
* 1 2 Ondarroa, 2002 urtekaria. .
* ↑ (Gaztelaniaz) «Pioneras en el frontón, a golpe de raqueta» El Diario Vasco 2018-03-11 (Noiz kontsultatua: 2020-02-28).
* ↑ Alabak, Merve. Let's face emotions!. University of Maastricht (Noiz kontsultatua: 2024-11-28).
* ↑ Elustondo, Miel Angel. (2007-09-04). «Maria Arrillaga: "Frontoitik bota gintuzten, gizonei lana kentzen genielako"» Argia (Noiz kontsultatua: 2020-02-28).

## Kanpo estekak

* Argazkiak. Raketistak datu basea
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
* Datuak: Q56781339