OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Armentièreseko gudua

Armentièreseko gudua (Lilleko gudua ere deitua) 1914ko urrian gertatu zen, Frantzia iparraldean zehar mugitzen ari ziren indar alemaniar eta franko-britainiarren artean. Armaden arteko ahaleginetan, aurkariaren iparreko hegala inguratzeko nahian, Itsasorako Lasterketa hasi zen, Lehen Mundu Gerrako Mendebaldeko Fronteko mugimendu gerraren azken fasea. Britaniar Armada Espedizionarioaren tropak (BAE-BEF) Aisneko frontetik iparraldera joan ziren urriaren hasieran, jarraian Frantziako tropekin batera hegoalderantz erasoa hasi zuten, Alemaniako Inperioaren zalditeria eta Jäger infanteria Lillerantz bultzatuz, urriaren 19ra arte. Alemaniar VI. Armadako infanteria urrian iritsi zen bertara, egoera baretzeko asmoz.
VI. Armadak urriaren amaieran Arras iparraldetik erasoei ekin zien, Armentièreserantz, non Douve ibaiaren iparrean, Lys ibaitik haratago, BAEren III. Armada-Gorputza kokatuta zegoen. Eraso oso gogorra izan zen, eta bi aldeek galera latzak jasan zituzten. Alemaniarrek britainiarrak zenbait alditan atzera egitera behartu zituzten, baina azken hauek Armentières bera mantentzea lortu zuten. III. Armada-Gorputzaren defentsa etsigarria izan zen, baina britainiar eta frantziar errefortzuekin lerroa egonkortu zen amaieran. Lilleko inguruan egindako erasoa hasiera batean garrantzitsuena izan bazen ere, Alemaniako 4. armadak Ypres eta Yser ibaiaren inguruan egindako erasoaldia alemaniarren ahalegin nagusia bihurtu zen jarraian. VI. armadaren erasoak urriaren amaieran intentsitate gutxiagoz egin ziren, eta azaroan gutxitzen joan ziren orokorrean, gelditu arte.
Flandriako kanpainiaren amaierarekin frontea egonkortu zen guztiz. Bai Aliatuek bai Alemaniak bestea inguratzeko aukera galdu zuten, eta hurrengo hiru urteko lubaki-gerrari hasiera eman zioten.

## Erreferentziak

* 1 2 Doughty, Robert Allan; Doughty, Robert A.. (2005). Pyrrhic victory: French strategy and operations in the Great War. Belknap Press of Harvard Univ. Press ISBN 978-0-674-01880-8. (Noiz kontsultatua: 2024-11-24).
* ↑ «Military Operations» Military History and Policy (Routledge) 2003-06-10 ISBN 978-0-7146-5495-9. (Noiz kontsultatua: 2024-11-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2887888
* Multimedia: Battle of Armentières / Q2887888
# Oligonema persimile

Oligonema persimile Trichiaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Trichia intermedia var. persimilis, Trichia favoginea var. persimilis.

## Deskribapena

Esporangioak: Sesilak, pilatuak edo baita gregarioak edo isolatuak ere, garaiera 2 X 0,5-1 mm, globo itxurako irregularra, pulbinatuak, klabiformeak, zilindrikoak, hori distiratsuak, inoiz irideszenteak; mintzezko peridioa, horia, zeharrargitsua, leuna.
Hipotaloa: Mintzezkoa, zeharrargitsua.
Kapilizioa: Horia, 4-8 mikra,
Espora jalkina: Hori-okre antzekoa edo laranja kolorekoa.

## Jangarritasuna

Ez du interes gastronomikorik.

## Sasoia eta lekua

Hildako egurretan, oso gutxitan hostoetan edo lurrean.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Peru, Txile, Azoreak, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, India, Japonia, Txina, Taiwan, Australia, Madagaskar, Réunion.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 623 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela. (2009). Catalogo micológico. Banco de setas.
* ↑ Oligonema persimile: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q125959087
# Valladolideko katedrala

Valladolideko Jasokundeko Gure Amaren Katedrala (gaztelaniaz: Catedral de Nuestra Señora de la Asunción de Valladolid) Espainiako Gaztela eta Leon autonomia erkidegoko Valladolid hiriko katedrala da. 1589-1668 bitartean eraiki zen, Juan de Herrera arkitektoak diseinatu zuelarik.

## Iruditegia

* Dorrea.
* Barnealdea.
* Irudi birtuala.

## Kanpo estekak

* Valladolideko katedralaren webgunea (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q2722123
* Multimedia: Cathedral of Valladolid / Q2722123
# Remigio Gandasegi

Remigio Gandasegi Gorrotxategi edo —bere garaiko euskal prentsan idazten zen bezala— Gandasegi ta Gorrotxategi'taŕ Eŕemigi (Galdakao, Bizkaia, 1871ko urtarrilaren 5a - Valladolid, Espainia, 1937ko maiatzaren 17a) 1905 eta 1937 bitartean Ciudad Realgo, Segoviako eta Valladolideko gotzain-aulkietatik igaro zen euskal artzapezpikua zen.
1893an apaiztu zen Gasteizko apaizgaitegian. 1905ean Dorako apezpiku titular eta ordena militarren priore izendatu zuten. 1914an Segoviako elizbarrutiko apezpiku izendatu zuten. 1920an Valladolideko artxidiozesiko artzapezpiku izendatu zuten.
1936ko uztaileko Espainiako estatu-kolpeak Donostiako San Ignazio Klinikan harrapatu zuen eta CNTko kideek eraman zuten atxilo. 55 eguneko gatibualdiaren ondoren, Pello eta Andres Maria Irujo anaiek eta Alberto Onaindia kalonjeak Remigio askatu zuten, Jesus Eskauriatza komandante anarkistaren laguntzarekin.
1937ko maiatzaren 17an hil zen arrazoi naturalengatik Valladoliden.
Bere omenez, Bilboko Santutxu auzoan, kale batek bere izena darama, Remigio Gandasegi monseñorea hain zuzen ere. Hor egon zen Karmelo ikastolaren zati bat 1978tik 2014ra arte.

## Erreferentziak

* ↑ «Gandasegi'ren eriotza» Eguna (Bilbo) (119. alea) 1937-05-21 (Noiz kontsultatua: 2017-02-05).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Estornes Zubizarreta, Idoia. «Remigio Gandasegui Gorrochategui» Auñamendi Eusko Entziklopedia. http://www.euskomedia.org/aunamendi/60519(Noiz kontsultatua: 2017-02-05).
* ↑ «calle remigio gandasegi - Google Bilaketa» www.google.es (Noiz kontsultatua: 2022-12-14).
* ↑ «Karmelo Ikastola IPI - Nondik gatozen» sites.google.com (Noiz kontsultatua: 2022-12-14).
* Datuak: Q6105250
* Multimedia: Remigio Gandásegui / Q6105250
# Sebastián Herrero

Sebastián Herrero Espinosa de los Monteros (Jerez de la Frontera, 1822ko urtarrilaren 20a - 1903ko abenduaren 9), Espainiako kardinala izan zen, Gasteizko apezpikua izandakoa.

## Biografia

Amaren partetik Monte Olivarreko markesen senidea, Filosofia ikasi zuen eta Morónen abokatu izateari ekin zion 1856an apaiztegian sartu arte. 1860an apaiz ordenatua, 1875ean Pio IX.ak Cuencako apezpiku izendatu zuen. 1876 eta 1880 artean Gasteizko apezpikua izan zen, 1882an, berriz, Oviedokoa eta 1883an Kordobakoa.
1898an Leon XIII.a Valentziako artzapezpiku bihurtu zen eta bost urte georago kardinal. 1903an konklabean parte hartu zuen.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) www.catholic-hierarchy.org
* Datuak: Q2121150
* Multimedia: Sebastián Herrero Espinosa de los Monteros / Q2121150
# Euskal herriko ingurune babestuak

Euskal herriko ingurune babestuak Euskal herrian dauden lur edo ur eremu kontrolatuak dira. Arrazoi anitzak izan daitezke (fauna, flora, historia...), baina gune guztiak natura babesteko dira. Adibide batzukː

## Urdaibaiko erreserba biosfera

Urdaibai 1984. urtean ingurumen babestu moduan sortu zen UNESCOren bidez, 220km$^2$- ko azalera du eta bere erdigunea Oka ibaia da. Oka ibaia Oiz mendian jaiotzen da eta Mundakara heltzean itsasadar bihurtzen da eta padura zoragarriak sortzen ditu, non txori espezie asko joaten dira emigratzean eta horri esker Iberiar Penintsulan zailak ikusteko diren txori espezie asko ikusi ahal dira Urdaibain. Baina Urdaibaik padura batzuk baino askoz gehiago du, Laga eta Laida hondartzak daude hor ere, Bizkaia osoan ezagutuak, gainera alboan Mundakako hondartza geratzen da, mundu osoan ezagutua surfistengaitik bere olatu luzeei esker. Urdaibaien inguruan Euskal herriko historioan ezagututako leku garrantzitsuak aurkitu ahal dira, hala nola: San Juan de Gaztelugatxe, Ogoñoko Haitza, San Pedroko ermitak eta Omako basoa.

## Urkiola

Urkiolako parke naturalak 59,58km$^2$ ditu eta 1989ko abenduaren 29 inaguratu zen ingurumen babestu moduan eta Bizkaia eta Arabaren mungaren erdian dago kokatuta. Urkiola 8 udalez osatuta dago, 7 Bizkaian kokatuta eta 1 Araban; Arabako udala [[Aramaio]a deitzen da eta Bizkaian kokatuta daudenak Abadiño, Amorebieta-Etxano, Atxondo, Dima, Durango, Izurtza eta Mañaria dira. Gainera parkeak flora zoragarria du, 700 espezie ezberdin ingurukoa. Klima freskoa eta euritsua izaten da, horri esker landare eta zuhaitz mota asko hazten dira hor. Faunaz hitz egitean 137 espezie inguru daude (txori, arrain, narrasti...), guztiak bere leku erosoa aurkitzen dute Urkiolan. Urkiolak 15 tontor ditu: Anboto, Elgoin, Orisol, Izpizte, Alluitz, Arrietabaso, Kanpantorreta, Urkiolamendi, Leungane, Mugarra, Saibigain, Untzillaitz, Tellamendi, Aitz Txiki eta Urtemondo.
# Zuzenbide kanoniko

Zuzenbide kanonikoa (grezierazko kanon/κανον edo araua hitzetik eratorria) Eliza katolikoak bere burua antolatzeko eta eliza-agintarien eta fededunen arteko harremanak arautzeko emandako arau-multzoa da.
Eliza katolikoak, sortu zenetik, bere burua antolatzeko berezko arauak ezarri zituen, kanonak edo elizbatzarren xedapenak izenekoak. Legedi oso hau abian jartzeko Elizak, bere arauak ez ezik, bere epaitegiak ere eratu zituen.
Elizbatzarren kanonak eta Aita Santuen dekretuak uztartuz, lehendabiziko bildumak edo kodeak argitaratu zituzten; ezagunena 1140 eta 1142 artean Grazianok idatzitako Concordia discordantium canonum da. Gero, Corpus Iuris Canonici agertu zen, eta 1917an Zuzenbide Kanonikoaren Kodea (Codex Iuris Canonici) ezarri zen. Egungo kodea 1983an Joan Paulo II.ak ezarri zuen.
Eliza ortodoxoak, ekialdeko elizek eta anglikanoek ere euren kodeak dituzte.

## Erreferentziak

* ↑ Pedro Lombardía, Parte General de Derecho Canónico, 2005.
* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Zuzenbide. .
* ↑ Brundage, James A.. (2008). The Medieval Origins of the Legal Profession: Canonists, Civilians, and Courts. Chicago: University of Chicago Press.
* ↑ Codex Iuris Canonici (1983)

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q188462
* Multimedia: Canon law / Q188462
# Natalia Sumarokova

Natalia Platonovna Sumarokova (errusieraz: Наталья (Наталия) Платоновна Сумарокова; 1765eko urriaren 25a – 1814ko martxoaren 13a) errusiar poeta eta alegialaria izan zen, Pankrati Sumarokov idazle eta kazetariaren arreba.

## Bizitza

Ia ez da Natalia Sumarokovaren haurtzaroari buruzko informaziorik gorde, eta beste informazio biografikoa ere oso urria da. 1786an edo 1787an, Sumarokovaren nebari dirua faltsutzea leporatu zioten eta Siberiako Tobolsk hirira bidali zuten erbestera. Natalia harekin joan zen eta han bizi izan zen neba jaioterrira itzuli zen arte.
Erbestean denbora libre asko zuela eta, idazteari ekin zion. Batez ere Irtyx, prevrastxaiustxisia v Ippokrenu aldizkarian argitaratu zituen bere poemak, abestiak eta alegiak. Bere idazlanik ezagunenak hauek izan ziren: Utomitsia l rok zhestoki (1790), Vo vsiom prostranstve (1790), Stikhi na smert (1790), Epitafia (1791) eta Liaguxka i trostnik (1791).

## Erreferentziak

* ↑ 156. Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema. Gasteiz: Euskaltzaindia (argitaratze data: 2009-02-27) (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ (Errusieraz) Панченко, Александр, ed. Словарь русских писателей XVIII века. 3: Р—Я Санкт-Петербург: Наука ISBN 978-5-02-025203-5..
* 1 2 3 (Errusieraz) Голицын, Н. Н. (1912). «Сумарокова, Наталья Платоновна» in Половцов, Александр. Русский биографический словарь. 20 Санкт-Петербург, 151 or. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ (Errusieraz) «Сумарокова, Наталия Платоновна» Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. XXXII Санкт-Петербург (argitaratze data: 1901), 56 or. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ (Errusieraz) Голицын, Н. Н. (1889). Библиографический словарь русских писательниц. Санкт-Петербург, 239-240 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q71206874
# Jose Garzia

Jose Garzia Goldaraz (Hernani, Gipuzkoa, 1893ko urriaren 27a - Valladolid, 1973ko uztailaren 10a) euskal idazlea eta apaiz katolikoa izan zen. 1953-1970 tartean Valladolideko artzapezpikua izan zen.

## Biografia

Gaztetan poesia landu zuen, Euskal-Esnalea aldizkarian lanak argitaratuz.
Comillasko Pontifize-Unibertsitatean ikasi eta bertan Teologia, Zuzenbidea eta Filosofia doktoregoak lortu zituen. 1925ean Orihuelako katedraleko kalonje izendatu zuten. Madrilera joan zen Espainiako Rotako Auzitegiko idazkari eta, ondoren, nuntziatura apostolikoko aholkulari izendatu zutenean. Urte horietan Pax Christi Batzordeko presidente eta Estatu kontseilari ere izan zen.
1944an apezpiku gisa itzuli zen Orihuelara. Gotzain zela, 1949an Cartagena-Murtziako egoitza hutsaren administratzaile apostolikoa izan zen.
1953an Valladolideko artzapezpiku izendatu zuten eta Vatikanoko II. kontzilioan parte hartuko zuen. 1970ean adinagatik uko egin zion, eta hirian bizitzen jarraitu zuen, 1973ko ekainaren 10ean hil arte.

## Lanak
### Antzerkia

* Zintzotasuna (1913)
* Maitasun eta gorroto (1916)

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «Efeméride. José García Goldaraz nació el 24 de octubre de 1893 en Hernani» euskonews.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Apuntes biográficos: José García Goldáraz» Oriola vista desde el Puente de Rusia 2018-08-23.
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «José García Goldáraz (1893-1973). Obispo de Orihuela y arzobispo de Valladolid» Cátedra Pedro Ibarra, Universidad Miguel Hernández de Elche/Elx.
* ↑ (Ingelesez) «Archbishop José García y Goldaraz» Catholic-Hierarchy.

## Kanpo estekak

* Jose Garzia literaturaren zubitegian
* Datuak: Q1709228
* Multimedia: José García y Goldaraz / Q1709228
| Euskal idazleak | Artikulu hau euskal idazle bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Futhark zaharra

Futhark zaharra (edo Fuþark) edo Futhark Germaniarra alfabeto errunikorik zaharrena da. Germaniar herriek erabilitako idazketa sistema izan zen, Ipar-mendebaldeko hizkuntza germanikoentzako, Migrazioen Garaian. Idazkunak aurki daitezke artefaktu ugaritan, tartean bitxiak, amuletoak, jateko tresnerian eta armetan, baita harri errunikoetan, I. mendetik IX. mendera bitarte.
Eskandinavian, VIII. mendetik aurrera, idazketa-sistema sinplifikatu zen eta Futhark gaztea sortu zen, anglosaxoiek eta frisiarrek luzatu zuten bitartean, anglo-saxoi futhorc idazketa-sistema sortzeko. Anglo-saxoi futhorca zein futhark gazteak Erdi Aroan zehar erabili ziren, baina Futhark zaharra irakurtzeko gaitasuna galdu zen, ahalik eta 1865an Sophus Bugge norvegiarrak deszifratu zuen arte.

## Deskribapena

Izena lehen fonemen antolaketatik datorkio, F, U, Þ, A, R eta K. 24 erruna zituen guztira, maiz zortzi erruneko hiru taldetan antolatuta.
| f | u | þ | a | r | k | g | w |
| h | n | i | j | ï | p | z | s |
| t | b | e | m | l | ŋ | d | o |

## Erreferentziak

* ↑ Elliott, Ralph W. V.. (1980). Runes: an introduction. (Repr. argitaraldia) Manchester Univ. Press ISBN 978-0-7190-0787-3. (Noiz kontsultatua: 2024-10-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2005583
* Multimedia: Elder Futhark / Q2005583
# Echinoderma echinaceum

Echinoderma echinaceum Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.
Sinonimoak: Lepiota hispida, Lepiota porphyrea, Lepiota echinacea var. marginata, Lepiota cristata var. echinacea, Cystolepiota echinacea.

## Deskribapena

Kapela: Txikia, 4 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ganbilera eta lau-ganbilera, titi kamutsarekin erdian. Kapelaren azala marroi-hur kolorekoa, ezkata edo garatxoekin, lodiak, tenteak (dentsitate handiagoz erdialdera), hondoan haragi zuria agerian uzten dute.
Orriak: Zuriak, altuak, libreak, sabeldunak.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak. Mugitzen ez den eraztuna.
Hanka: Fistulosoa, zilindrikoa, pixka bat loditua oinarrian, zuria, goian, errezel partzialaren hondarrekin, oinaren erdialderantz eraztunaren eremu garbia inguratzen, errezel tomentodun-kortiniformea, eta beherago berriro ezkatak eta mizelio zurixka.
Haragia: Zuria eta aldatzen ez dena, goma usainekoa, zaporea Lepiota cristata delakoak bezain mina ez du. Espora-jalkina zuri-hori argi kolorekoa.
Etimologia: Lepiota terminoa grezierazko "lepis" "lepidos" hitzetatik dator eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa.

## Jangarritasuna

Zalantzazko jangarria, toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua

Lepiota cristata delakoarekin nahas daiteke, honen haragia minagoa da. Lepiota aspera, handiagoa da (5-12), ez da hain iluna, ezta kizkurra ere. Lepiota carinii espezieak, kolore marroi-gorri horixka du eta ezkatak kapelan eta oinean.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean. Hostozabaletan, humusa dagoen lurzoruetan: Douglas izeia, izei gorria, zedroa, gaztainondoa, hurritza.

### Banaketa eremua

Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Mexiko, Brasil, Europa, Errusia, Japonia, Himalaiako eremua, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria, Uganda, Kenya, Zimbabwe.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 282 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ Lepiota echinacea: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5406254
# Laborategiko tresneria

Laborategiko tresneria edo laborategiko materiala hainbat tresna, gailu eta makina espezializaturen multzoa da, laborategietan erabiltzen direnak saiakuntzak burutzeko, datuak egiaztatzeko, neurketa enpirikoak lortzeko, taulak egiteko, prozesu baten bilakaera kontrolatzeko edo monitorizatzeko.

## Gailuak
### Autoklabea

Laborategiko material esterilizarzeko erabiltzen da. Hau egiteko ur lurrina temperatura oso altuan erabiltzen da eta beraz, ez du balio material guztietarako. Plastiko asko ( polipropilenoa salbuespena da) eta papera ezin dira autoklabean esterilizatu.

### Balantza analitikoa

Balantza berezia da, non masa txikiak neurtzen du. Normalean, gramo bat baino gutxiagoko masak.

### Krisola

Grafitos eginikoa da temperatura altuak jasateko. Normalean, 500 gradu baino gehiagoko tenperaturak. Urre edo beste metal urtuak ipintzeko da. Krisol batzuek 1500 gradutik gora jasan dezakete.

### Buchner inbutua

filtraketak egiteko erabiltzen da. Normalean portzelanaz egiten dira vaina plastikoz eta beiraz ere egiten dira.dira.

### Dekantazio inbutua

Beiraz eginikoa inbutua da eta bi likido baztertzeko erabiltzen da.

### Erlenmeyer matrazea

Beiraz eginikoa da. Elmin Erlenmeyer- ek egin zuen 1861 ean. Hortik Bere Izena.

### Petri plaka
## Kanpo estekak

* Datuak: Q834028
* Multimedia: Laboratory equipment / Q834028
ieaKimika laborategiko tresneria :
# Hauspeakin ontzi

Hauspeakin-ontzia edo prezipitatu-ontzia laborategiko ontzi bat da, gehienetan beirazkoa, likidoak irabiatzeko, nahasteko edo berotzeko erabilia. Orokorrean itxura zilindrikoa eta ipurdi laua izaten dute. Gainera, likidoen isurketan laguntzeko erpin bat izaten dute. Tamaina askotakoak aurki daitezke, mililitro batzuetakoetatik hasi eta hainbat litrotarainokoak.
Hauspeakin-ontzi estandarrek diametroa baino 1,4 aldiz altuera handiagoa izaten dute. Ontzia izatearen eta ez flaskoa izatearen arrazoia da ontziek hormak zuzenak dituztela, inklinaziorik gabeak.
Normalean beirazkoak diren arren, zenbait kasutan metalezkoak (altzairu herdoilgaitzezkoak edo aluminiozkoak) edota plastikozkoak (polietilenozkoak, polipropilenozkoak...) izan daitezke.
Ontzi hauek graduatuak dira, hau da, albo batean bolumena adierazten duten markak izaten dituzte. Esaterako, 250 ml-ko ontzi batek 50, 100, 150, 200 eta 250 ml-rako markak izango ditu. Marka horiek ez dute bolumen zehatzak neurtzeko balio.
Likidoa isurtzeko ontziak duen erpinak, ez dio estalkirik eramaten utziko. Hala ere, erloju beira batekin estal daiteke, kutsadura eta edukiaren galera ekiditeko; baina, era berean, erpinaren bidez aireztapena ahalbidetuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q187140
* Multimedia: Beakers (laboratory equipment) / Q187140
ieaKimika laborategiko tresneria :
# Lotailu gurutzatu

Lotailu gurutzatuak X forman kokatutako bi lotailuz osatutako egiturak dira, gorputzeko hainbat artikulaziotan aurki daitezkeenak: belaunetan, bizkarrezurrean, eskuetan eta oinetan hurrenez hurren.

## Belauna

Belauneko aurreko lotailu gurutzatua (ALG) eta gibeleko lotailu gurutzatua (GLG) bi banda indartsu dira, tibiaren plataformatik femurraren kondilo bitartera doazenak. ALG kanpo aldetik igarotzen da, eta GLG barrutik gurutzatzen zaio. Biak ongi bereiziak daude, eta bakoitzak bere zorro sinobial partziala du.
Beraien izendapena tibian txertatzen diren lekuarengatik da: ALG area intercondylaris deritzon gunearen aurreko aldean, eta GLG gune beraren atzean. Femurrean berriz, bi lotailuak gune bakarrean txertatzen dira, fossa intercondylaris femoris deritzona.
Belauneko lotailu gurutzatuak "Jakoben eskailera" jostailuaren egitura dute. Haren zintek bezala jokatuz, lotailu hauek artikulazioa egonkortzen dute, mugimendu-tarte handia ahalbidetzen dutelarik.
ALGak tibiak aurrera irristatzea ekiditen du, eta GLGak berriz, tibia atzerantz irristatzea. Biek batera, belaunaren errotazio-ardatza osatzen dute.

## Bizkarrean

Atlasaren lotailu gurutzatua lepoan aurkitzen da, eta bere funtzioa lehen eta bigarren orno zerbikalak lotzea da.

## Eskuan

Atzamarretako lotailu gurutzatuek tunelak osatzen dituzte. Tendoi flexoreak haien barrutik igarotzen dira falangeetara iristeko. Bataz beste, atzamar bakoitzean hiru lotailu gurutzatu daude eta beste hiruzpalau eraztun formakoak (pertsona batetik bestera kopurua alda daiteke).

## Oinean

Orkatilean ere lotailu gurutzatu bat aurkitzen da (ligamentum cruciatum cruris) zeinak oinaren muskulu extentsoreak konpartimentu batean eusten dituen.

## Erreferentziak

* ↑ Daniel John Cunningham (1918). Cunningham's text-book of anatomy (5th ed.). Oxford Press. p. 1593.
* ↑ (Gaztelaniaz) Larrañaga, Oier Gorosabel. Belauneko lotailu gurutzatuak | Aixebe & Abante. (Noiz kontsultatua: 2024-11-15).
* ↑ Anne Gilroy , Brian Macpherson, Atlas d'anatomie, MALOINE, 27 mai 2017
* ↑ «INTERACTIVE SPINE TRAUMA TUTORIAL : Tutorials : Anatomy of Spinal Vertebrae page 9» web.archive.org 2007-10-10 (Noiz kontsultatua: 2024-11-02).
* ↑ Levangie, Pamela K.; Norkin, Cynthia C.. (2005). Joint structure and function: a comprehensive analysis. (4th ed. argitaraldia) F.A. Davis Co ISBN 978-0-8036-1191-7. (Noiz kontsultatua: 2024-11-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3621623
* Multimedia: Cruciate ligaments / Q3621623