OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Isabel Aleman Irungarai

Isabel Aleman Irungarai (Amaiur, Nafarroa Garaia, 1968ko azaroaren 12a) erizaina, emagina eta Amaiurko zinpeko alkatea da 2021eko urtarriletik.

## Bizitza

Mendialde etxean sortua da Isabel. Amaiurko Gazteluaren parez pare. 13-14 urte zituen Amaiurko Gaztelu elkartea 1978an sortu zenean, monumentua goratzeko asmoarekin. Egun hartaz amatxik esandakoa du gogoan:
   Kasu egin ezazu. Politikariek-eta etorri behar dute eta igual follon-a izanen da. Kasu egin ezazue, kasu egin ezazue
Erizaintza ikasia, emagin espezialitatea du. Iruñeko ospitalean eta Baztanen ari da lanean. El Salvadorren Askapenarekin egona da 1990ean. Amaiurko zinpeko alkate 2021eko Errege egunaz gerotik eta Gaztelua elkarteko kide.

## Ibilbidea

Amaiurren egin du bizia. El Salvadorren izan zen 90eko hamarkadaren hasieran, sei hilabetez. Erizaintza ikasten ari zela, azken urteko praktika garaian Iruñeko ospitalean, mediku bat ezagutu zuen, Pello Goiatxe zen, Mugarik Gabeko Medikuetakoa. El Salvadorreko gerran zauritua zen, hura artatu zuen ia hilabetez eta buruan sartu zitzaion, berak ere egin beharko zukeela horrelako zerbait. Pelloren lagun egin zen eta, bera medio, Askapenarekin kontaktatu zuen. El Salvadorrera joan eta sei hilabetez, komunitate ttiki bateko klinikan egon zen, farmazia eta biltegia antolatzen laguntzen.
Isabel erizaina izateaz gain, emagina ere bada eta erditze fisiologikoaren alde egiten du, haurrak mundura ekartzeko modurik onena naturaren erritmoak errespetatzea dela sinesten duelako. Asaldatu egiten da ikustean gaur egun erditzearen une magikoa ahalik eta azkarren bete beharreko tramite huts ari dela bilakatzen, alde emozionala baztertuta.

## Sariak

* Sabino Arana saria eman zioten 2022ko urtarrilean Amaiurko Gaztelu Elkarteari. Herriko zinpeko alkate eta elkarteko kide Isabel Alemanek jaso zuen garaikurra. 1982an, gazteluak ageri duen monumentua jaso zutenean, hantxe zen Isabel, jakile eta lekuko zuzen.

## Erreferentziak

* 1 2 «"Duela ehun urte Amaiurren egon ziren lau diputazioak, ez dakit aurten etorriko diren"» Argia (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).
* ↑ «Isabel Aleman, nueva alcadesa jurado en Amaiur para el próximo bienio» El Diario Vasco 2021-01-07 (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).
* ↑ «Ixabel Aleman da Amaiurko alkate berria - Baztan» Erran.eus (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).
* ↑ «Ixabel Aleman» Argia (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).
* ↑ «Ixabel Aleman Irungarai: «Espero que nuestro trabajo sirva para que generaciones futuras sepan lo que pasó entre 1512 y 1522» | Orreaga Fundazioa» www.orreagafundazioa.eus (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).

## Ikus gainera

* Heptamerona

## Kanpo estekak

* Isabel Aleman, Amaiur Gazteluaz EITBko Hitzekoi saioan 2022.09.14
* Isabel Alemani elkarrizketa: Erditzea da merezi duen min bakarra Argia, 2012.05.12
* Datuak: Q114275601
# Laztabin

Laztabina altzairuzko edo burdinazko barra bat da, muturretako batean daratulu moduko bat duena, harriak zulatzeko erabiltzen dena. Hargintzan erabil daiteke harri blokeak ebakitzen laguntzeko, edo meatzaritzan, leherkariak sartzeko.
Harri-zulatzaileen euskal herri kirolean erabiltzen den tresna ere bada.
Sinonimoa barrena da, gaztelaniazko hitz bertsua.

## Erreferentziak

* ↑ «laztabin - Lanbide Arloak eta Tituluak - Euskadi.eus» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2019-07-08).
* ↑ «Harri zulatzaileak» Argia (Noiz kontsultatua: 2019-07-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1142501
* Multimedia: Augers / Q1142501
# Pegaki

Pegakia oso kirten luzea eta pala oso zabala dituen lanabesa da, masa egiterakoan karea, harea eta ura nahasteko erabiltzen dena. Pegakiaren erabilerak askotarikoak dira. Lur-mugimendu txikietarako erabil daiteke (kabailoiak egiteko, lurra kapazotan kargatzeko, zapalden eraketan banatzeko), baita animalia-jatorriko ongarriak manipulatzeko ere. Meatzaritzan duen erabilera ere dokumentatuta dago.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Arkitektura hiztegia] [2024]
* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2002]
* ↑ (Gaztelaniaz) Enciclopedia universal ilustrada europeo-americana : versiones de la mayoria de las voces en Frances, Italiano, Ingles ... ; etimologias Sanscrito, Hebreo, Griego ... 29, L-Leon.. Espasa-Calpe, 29 or. ISBN 84-239-4529-4. OCLC .635301283.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21087130
* Multimedia: Llegones / Q21087130
# Igor Cuesta

Igor Cuesta Ruiz (Portugalete, Bizkaia, 1978ko azaroaren 12a) euskal herritar futbolari ohia da. Atzelari gisa aritzen zen.

## Ibilbidea

2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | UEFA | UEFA | Intertoto | Intertoto | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Baskonia | 3. | 1997/98 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 3 | 0 |
| Baskonia | 3. | 1998/99 | 31 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 31 | 1 |
| Baskonia | Denera | Denera | 34 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 34 | 1 |
| Bilbao Athletic | 2.B | 1999/00 | 17 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 17 | 0 |
| Bilbao Athletic | 2.B | 2000/01 | 22 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 22 | 1 |
| Bilbao Athletic | Denera | Denera | 39 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 39 | 1 |
| Barakaldo | 2.B | 2001/02 | 29 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 29 | 1 |
| Barakaldo | 2.B | 2002/03 | 26 | 1 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | 29 | 1 |
| Barakaldo | Denera | Denera | 55 | 2 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | 58 | 2 |
| Real Union | 2.B | 2003/04 | 27 | 1 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 28 | 1 |
| Real Union | Denera | Denera | 27 | 1 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 28 | 1 |
| Jaén | 2.B | 2004/05 | 13 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 13 | 0 |
| Jaén | Denera | Denera | 13 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 13 | 0 |
| Sabadell | 2.B | 2004/05 | 12 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 12 | 0 |
| Sabadell | Denera | Denera | 12 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 12 | 0 |
| Palencia | 2.B | 2005/06 | 19 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 19 | 1 |
| Palencia | Denera | Denera | 19 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 19 | 1 |
| Melilla | 2.B | 2006/07 | 31 | 2 | - | - | - | - | - | - | - | - | 31 | 2 |
| Melilla | 2.B | 2007/08 | 25 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 25 | 1 |
| Melilla | 2.B | 2008/09 | 33 | 1 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 34 | 1 |
| Melilla | Denera | Denera | 89 | 4 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 90 | 4 |
| Alaves | 2.B | 2009/10 | 28 | 3 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 29 | 3 |
| Alaves | 2.B | 2010/11 | 20 | 1 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 20 | 1 |
| Alaves | Denera | Denera | 48 | 4 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | 49 | 4 |
| Sestao River | 2.B | 2011/12 | 17 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 17 | 0 |
| Sestao River | 2.B | 2012/13 | 14 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 14 | 0 |
| Sestao River | Denera | Denera | 31 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 31 | 0 |
| Amorebieta | 2.B | 2013/14 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 0 | 0 |
| Amorebieta | Denera | Denera | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | 0 | 0 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 367 | 14 | 6 | 0 | - | - | - | - | - | - | 373 | 14 |

## Kanpo estekak

* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Datuak: Q5913715
# Landatzaile

Landatzailea edo landatzeko tresna nekazaritzako tresna bat da, lurrean zuloak egiteko eta haziak, landareak edo erraboilak jartzeko erabiltzen dena.
Lehen zurez eginak zeuden, eta gaur egun metalezkoak edo plastikozkoak dira. Forma konikoa du, eta kirtenak 45 gradu inguruko angelua osatzen du. Badira pala txikiak balira bezala.
Landatzailearekin landatzeko, zulo bat egiten da lurrean, erremintaren puntarekin presioa eginez, eta lurra lehorregi ez badago, zuloa mantenduko da hazia utzi, landarearen sustraiak kokatu edo zati begetatibo bat utzi ahal izateko.
Erraboilak edo antzeko beste egitura batzuk landatzeko bakarrik, landatzaileak bi pieza mugikor ditu; erraboila landatzailearen barruan jarri ondoren, lurrean sartu eta zuloa egiten dute, erraboila lurperatuta uztearekin batera.

## Erreferentziak

* ↑ Elhuyar Hiztegia
# Palar

Palarra edo mozteko pala Lurrean ebaketa zuzen bat egiteko erabiltzen den pala sendoa; parterre baten mugak markatzeko, landare bat ateratzeko, zuloak egiteko edo lurra ebakitzeko erabil daiteke, adibidez. Era askotako formak izan ditzake: sardearen antza duenetik hasi eta pala itxura dueneraino, baina bi kasuetan lurrean zuzenean eragiteko erreminta zuzena da.
Buztinerako, lehenik eta behin, gainazala marrekin eta kordelekin zatitu behar da, eta ateratako lurra alde batetik bestera pasa. Lokatzarekin egiten den lana, oso astuna denez eta gaur egun zalantzazko erabileratzat hartzen denez, eremu txikietan bakarrik egiten da, baratzetan, esaterako.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Lorezaintza Hiztegia] [2019]
* ↑ (Katalanez) «fanga» enciclopèdia.cat.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q216642
* Multimedia: Spades / Q216642
# Club Deportivo Fuentes

Club Deportivo Fuentes Aragoiko futbol taldea da, Fuentes de Ebro (Fuens d'Ebro) herrikoa hain zuzen ere.

## Historia

1963. urtean sortu zen. XX. eta XXI. mendearen arteko urteetan 7 denboraldi egin zituen Aragoiko hirugarren mailan. 2022an Osasunaren aurka jokatu zuen Errege Kopan. 1-4 emaitzaz galdu zuen.

## Datuak

2024-25 barne:
* Denboraldiak 1. mailan: 0
* Denboraldiak 2. mailan: 0
* Denboraldiak 2. B mailan: 0
* Denboraldiak Lehen maila RFEFn: 0
* Denboraldiak Bigarren maila RFEFn: 0
* Denboraldiak 3. mailan: 7
* Denboraldiak Hirugarren maila RFEFn: 2
* Ligako posturik onena: 9.a Hirugarren mailan (1999-00, 2001-02, 2002-03)

### Azken urteetako ibilbidea

| Urtea | # | Maila | Postua | Errege Kopa |
| 2008-09 | 5 | Erregional Preferentea | 3.a | |
| 2009-10 | 5 | Erregional Preferentea | 12.a | |
| 2010-11 | 5 | Erregional Preferentea | 11.a | |
| 2011-12 | 5 | Erregional Preferentea | 14.a | |
| 2012-13 | 5 | Erregional Preferentea | 6.a | |
| 2013-14 | 5 | Erregional Preferentea | 8.a | |
| 2014-15 | 5 | Erregional Preferentea | 13.a | |
| 2015-16 | 5 | Erregional Preferentea | 5.a | |
| 2016-17 | 5 | Erregional Preferentea | 7.a | |
| 2017-18 | 5 | Erregional Preferentea | 4.a | |
| 2018-19 | 5 | Erregional Preferentea | 12.a | |
| 2019-20 | 5 | Erregional Preferentea | 3.a | |
| 2020-21 | 5 | Erregional Preferentea | 3.a | |
| 2021-22 | 6 | Erregional Preferentea | 2.a | |
| 2022-23 | 6 | Erregional Preferentea | 2.a (igo) | 1. itzulia |
| 2023-24 | 5 | Hirugarren Federazioa | 14.a | |
| 2024-25 | 5 | Hirugarren Federazioa | | |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13048783
# Kultibadore (makina)

Kultibadorea traktore batek tiratuta ibiltzen den nekazaritzako makina da; forma desberdinetako hortzak izaten ditu, eta lurra lantzeko, hazientzako ohea prestatzeko edo uztondoak jasotzeko balio du. Lan horien artean daude ereiteko oheak prestatzea edo uztondoak kentzea, hortz egokiak dituen goldatzeko tresna da. Halako makinen artean, ezagunenetako bat da makina kanadarra, hortzak 25 cm-ko tartez bereizita eta lotune (hau da, hortz bakoitza xasisari lotzen dion pieza) malgu bat duena.
Eredu batzuk sastrakadiak garbitzeko erabil daitezke, eta, horretarako, haginen zabalera laboreari egokitu behar zaio, laboreak lerro urrunetan egiten direnean.
Nekazaritzan oinarrizko tresna bat da; beste tresna batzuekin konbinatu daiteke, hala nola arearekin eta alperrarekin. Bertsio askotan dago eskuragarri.

## Hortz motaren araberako sailkapena

* Hortz malguak edo erdizurrunak (malguki-lotuneetan jarriak) dituzten lurra lantzeko makina astunak.
* Hortz zurrunak dituzten lurra lantzeko makina astunak. Gaur egun sastrakak kentzeko eta laborantza sakona berreskuratzeko erabiltzen dira.
* Hortz malguak dituzten lurra lantzeko makina arinak, «kanadar» edo «dardarkari» izenekoak, laborantza berreskuratzeko eta ereiteko ohea prestatzeko erabiltzen direnak. Lur geruza sakonera ertainean lantzen dute. Iraganean, «goldatzaile» ere esaten zitzaien makina arin hauei, haien zabalerari esker, landaketa lerroen artean igaro zitezkeelako, edo hortzak prestatu zitezkeelako laboreak lerroan goldatzeko, hori funtsezkoa baitzen herbiziden aurretik.
* Hortz birakari tolestuak (rotavator) edo zuzenak (rototiller, cultirotor) dituzten lurra lantzeko makina birakariak.

## Egin beharreko lanaren araberako sailkapena

* Lan sakona: laiagailua.
* Ereiteko ohea prestatzea: landatzailea, bibrokultorea.
* Belar txar zailak suntsitzea (askimotz, ezkerte, mingarratz…): erauzgailua, soilgailua; golde nabar zabalez hornituta egon ohi dira.
* Lurzorua aireztatzea, larreak eta belardiak birsortzea: hortz zuzeneko areagailua, laban formako golde nabarrez hornitua.
* Farmalleko makina, bi ilarako laboreak lantzeko prestatua; 1949ko multzoaSasi kentzea: hortzek prestatu behar dira landu gabeko tarteak uzteko labore ilaren artean (sastrakagailua). Farmall C edo baita John Deere 420 oso eredu ezagunak izan ziren. Atzeko ardatza aise egokitu zitekeen, lerrotan egin beharreko labore guztietara.
* Sastrakadiak garbitzeko makina horzdunak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Lorezaintza Hiztegia] [2019]
* ↑ «Field cultivator - KIRCHNER; HAROLD A.» web.archive.org 2022-04-14 (Noiz kontsultatua: 2022-12-21).
* ↑ «Operations: the importance of hoeing machines» web.archive.org 2022-07-09 (Noiz kontsultatua: 2022-12-21).

## Ikus, gainera

* Motokultorea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1273840
* Multimedia: Cultivators / Q1273840
# Hosto-haizagailu

Hosto-haizagailua haizea botaz belar-sailak, bide-ertzak eta inguruak hostoz garbitzeko erabiltzen den makina motorduna da. Hosto-haizagailuak motor elektrikoz edo gasolinaz osatuta egon daitezke. Gasolinaren eredu tradizionalak bi aldiko motorrak zituen, baina lau aldiko motorrekin ere fabrikatu dira. Hainbat hosto-haizagailu mota daude, batzuk eskuko erremintak, motozerra baten antzekoak, eta beste batzuk motxila bati konektatuta. Azken modelo hori ergonomikoagoa da luzaroan erabiltzeko. Unitate handiagoak daude orgatilatan muntatuta, baita propultsatzeko motor propioa dutenak ere.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Lorezaintza Hiztegia] [2019]
# Heskai-mozteko

Heskai-moztekoa edo palaxu-moztekoa lorezaintzarako lanabesa da, heskaia mozteko, bai osatzeko, bai mantentzeko, erabiltzen dutena. Motor elektrikoa edo termikoa izan daiteke. Heskai-mozteko elektrikoak arinagoak eta maneiagarriagoak dira, eta partikularrek maizago erabiltzen dituzte; gasolinarekin funtzionatzen duten modeloak, berriz, gehiago erabiltzen dituzte baratze-enpresek.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Lorezaintza Hiztegia] [2019]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1593024
* Multimedia: Hedge trimmers / Q1593024
# Eskorga

Eskorga, orgatila edo esku-orga (esku eta orga hitzetatik) eskuz bultzatzen den ibilgailu txikia da. Pertsona bakarrak bultzatu eta gidatzeko prestatuta dago, atzealdean dituen bi heldulekuren bidez.
Zama gurpilaren eta gidariaren artean orekatuta garraiatzeko eginda dago, eta, horri esker, pertsona batek berez gainean eraman dezakeen zama baino handiagoa eraman dezake. Maiz erabiltzen da eraikuntzan eta lorezaintzan. Bere edukiera tipikoa 170 litrokoa da.
Badaude bi gurpil dituzten eskorgak, egonkorragoak direnak, baina gurpil bakarrekoarekin maniobrak errazagoak dira.

## Erreferentziak

* ↑ Elhuyar Hiztegia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q175334
* Multimedia: Wheelbarrows / Q175334
# Sociedad Deportiva Tarazona

Sociedad Deportiva Tarazona Aragoiko futbol taldea da, Tarazonakoa.

## Historia

1924an Sociedad Deportiva Turiaso sortu zen. Izen desberdinak erabiliz 1965 arte iraun zuen. 1970an Club de Fútbol Eureka sortu zen eta 1977an hartu zuen gaur egungo izena.
Ibilbide guztia hirugarren mailan egin ondoren 2020an Bigarren B mailara igotzea lortu zuen. Liga sistemaren berrantolaketan Bigarren Federazioan kokatu zen eta 2023an Lehen Federaziora igo zen.

## Datuak

2024-25 barne:
* Denboraldiak 1. mailan: 0
* Denboraldiak 2. mailan: 0
* Denboraldiak 2. B mailan: 0
* Denboraldiak Lehen maila RFEFn: 1
* Denboraldiak Bigarren maila RFEFn: 2
* Denboraldiak 3. mailan: 21
* Denboraldiak Hirugarren maila RFEFn: 0
* Ligako posturik onena: 6.a Bigarren B mailan (2020-21)

### Azken urteetako ibilbidea

| Urtea | # | Maila | Postua | Errege Kopa |
| 2010-11 | 4 | 3. maila | 12.a | |
| 2011-12 | 4 | 3. maila | 14.a | |
| 2012-13 | 4 | 3. maila | 8.a | |
| 2013-14 | 4 | 3. maila | 6.a | |
| 2014-15 | 4 | 3. maila | 4.a | |
| 2015-16 | 4 | 3. maila | 4.a | |
| 2016-17 | 4 | 3. maila | 2.a | |
| 2017-18 | 4 | 3. maila | 4.a | 1. itzulia |
| 2018-19 | 4 | 3. maila | 1.a | |
| 2019-20 | 4 | 3. maila | 1.a | 1. itzulia |
| 2020-21 | 3 | Bigarren B maila | 6.a | |
| 2021-22 | 4 | Bigarren Federazioa | 11.a | |
| 2022-23 | 4 | Bigarren Federazioa | 3.a (igo) | |
| 2023-24 | 3 | Lehen Federazioa | 13.a | 1. itzulia |
| 2024-25 | 3 | Lehen Federazioa | | |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7389527
# Bizkar-zorro

Bizkar-zorroa, halaber motxila (Heg.), bizkarrean eramaten den zakua da, eusteko sorbalden inguruan kokatzen diren bi uhal dituena. Uhal bakarreko bizkar-zorro arinak ere badaude. Zorro arrunten ordez erabiltzen dira, zama astunak, tresnak eta objektu handiagoak garraiatzeko, edukiera handiagoa baitute eta pisu astunak eta handiak denbora luzeagoz eraman baitaitezke.
Hamar kilotik gorako zamak eramateko erabiltzen diren bizkar-zorro handienek gerrikoa izaten dute, pisuaren zati bat (batzuetan % 90era irits daiteke) gerrian eta aldaketan zamatzeko eta sorbaldetako uhalak gehienbat zama orekatzeko utzirik.

## Historia

Betidanik, gizakiak historiarretik garraiatu behar izan ditu ura edo elikagaiak, edo Antzinatekik tresnak eta armak. Hainbat prozesu garatu dira, buztinezko ontziak eta zahagiak esaterako. Animaliak etxekotu ondoren, elikagaien garraioak garrantzia galdu zuen. XI. mende inguruan zumezko bizkar-saskia agertu zen. XVII. mendean zurezko egiturekin zurruntzen hasi ziren, larruzko uhalekin sorbaldei lotuta.
Europan, mendeetan zehar, motxila batez ere helburu militarretarako erabili zen. XX. mendearen bigarren erdian erabilera hedatu zen, estilo alpinoaren garaipenarekin.
Bizkar-zorroak eguneroko bizitzara hedatu ziren XX. mendearen hasieran, aire zabaleko kirol batzuen gorakadarekin, horien artean mendizaletasuna eta eskautismoa nabarmentzen direlarik.

## Ezaugarriak
### Egitura

Batez ere olanaz egina, gehienetan nylonezkoa edo antzeko materialekoa, metalezko hagatxoekin indartu daiteke, askotan aluminiozkoak direnak. Motxilek uhal doigarriak eta betegarri bigunezkoak dituzte, zama sorbaldan ezartzeko. Mendiko motxilek sabelpeko uhal bat ere izaten dute, motxila kulunka ez dadin. Oro har, begizta bat jartzen da goiko aldean bi uhalen artean, kako batean zintzilikatu ahal izateko. Poltsiko, luzapen eta irekidura ugari izaten dira motxilaren alboetan, atzean edo azpian, baita konpartimentu ugari ere, modularitatea hobetzeko.

### Edukiera eta tamaina

Modeloak edukieragatik bereizten dira, litrotan adierazten baitira. Bolumen nagusia nabarmen aldatzen da, litro gutxi batzuk eta ehun litro baino gehiagokoen artean. Azken hauek, armada batzuetan erabiliak, 30 kilotik gorako zama erabilgarria ahalbidetzen dute.

### Osagarriak

Helburuaren arabera, bizkar-zorroak kanpoko uhalez hornitua egon daiteke, hainbat gauza garraiatu hala izateko: piolet bat edo bi, eskalada kasko bat, eski pare bat, kranpoi pare bat, kanpadenda bat, etab.

## Erreferentziak

* ↑ «Bizkar-zorro». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2023-05-25.)
* ↑ «Motxila». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2023-05-25.)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5843
* Multimedia: Backpacks / Q5843
# Gurutze beltza (Malevitx)

Gurutze beltza 1915ean Suprematismoko artista zen Kazimir Malevitx ukrainiarrak margotutako lana da. Karratu beltza eta Zirkulu beltzarekin batera triptiko bat osatzen du. Parisko Georges Pompidou Zentroan dago. 1910eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, Malevichek bere pinturetan irudikapenaren edozein arrasto baztertu zuen, abstrakzio hutsaren alde egiteko.

## Deskribapena

Malevitxek koadro honetarako formatu karratua aukeratu zuen. Hondo zuri pergamino baten gainean, gurutze beltz batek mihise osoa hartzen du. Gurutze grekoa da, gurutze kristauen forma ohikoenetako bat, IV. mendetik erabiltzen dena. Gurutze horien ezaugarri nagusia beso guztiak luzera berekoak izatea da.

## Historia

Gurutze beltza 1915ean margotu zuen, baina artistak, Suprematismoko beste obra goren batzuetan bezala, data 1913ra aurreratu zuen. «Pinturen Azken Erakusketa Futurista 12:10» erakusketan erakutsi zen lehen aldiz margolana, egile beraren beste hogeita hemeretzi bat lanekin batera.
1923an, 1924an ospatuko zen Veneziako Biurtekoaren XVI. ediziorako, Malevitxen ikasleek Gurutze beltza, Karratu beltza eta Zirkulu beltzaren bertsio berriak sortu zituzten; horiek gaur egun San Petersburgoko Errusiar Museoaren bildumaren parte dira.

## Erreferentziak

* ↑ Mazzoni, Ira. "Everything and Nearly Nothing: Malevich and His Effects". DeutscheBank/Art.
* ↑ Schjehldahl, Peter (2003ko maiatzaren 26a). "The Prophet: Malevich's Revolution". The New Yorker.
* ↑ Schjehldahl, Peter (2011ko martxoaren 7a). "The Shape of Things:After Kazimir Malevich". The New Yorker.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18170345
* Multimedia: Black cross by Malevich (MNAM) / Q18170345
# Profeta (Pablo Gargallo)

Profeta edo Profeta handia (katalanez: Gran Profeta) Pablo Gargallo eskultore espainiarraren eskultura ospetsua da. 1933an burutu zuen, kubismo estiloaren barruan. Artistaten azken etapako lana da.

## Ezaugarriak

Eskulturak gizon garai bat makulua eskuan garrasi egiten erakusten du. Irudia mehatxugarria da. Eskultura handia da, 2,35 metro, Gargalloren monumentalena, baina barrualdean hutsune handiak ditu; horrek eskulturaren espresibitatea handitzen du. Artistak Parisen zuen tailerrean egin zuen.

## Kopiak

Brontzez egindako kopia asko ezagutzen dira, bat Bilboko Arte Ederren Museoan. Hauek dira:
* 1/7 Georges Pompidou Zentroa, Paris.
* 2/7 Bilboko Arte Ederren Museoa.
* 3/7 Middelheimpark Museum, Amberes.
* 4/7 Baltimoreko Arte Museoa, Baltimore.
* 5/7 Hirhhorn Museum, Washington DC.
* 6/7 Calouste Gulbenkian museoa, Lisboa.
* 7/7 Sofia Erregina Museoa, Madril.
Artistaren probak:
* 1/3 Pablo Gargallo museoa, Zaragoza.
* 2/3 Arte Garaikidearen Museoa, Caracas.
* 3/3 Hakone Open Air Museum, Hakone.

## Erreferentziak

* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak
* ↑ https://www.slideshare.net/mcarmearanda/gargallo-el-profeta

## Bibliografia

* Rafael Ordóñez Fernández: Catálogo del Museo Pablo Gargallo. Zaragoza: Delegación de Acción Cultural.1988. ISBN: 84-86807-00-X.

## Kanpo estekak

* Eskulturari buruzko komentarioa Bilboko Arte Ederren museoaren webgunean.
* (Gaztelaniaz):Ficha en el Museo Reina Sofía.
* Datuak: Q8774020
* Multimedia: The prophet by Pablo Gargallo / Q8774020
# Aliatuak (xilografia)

Aliatuak (frantsesez: Les Alliés) Raoul Dufy margolariak 1914an egindako xilografia da, Georges Pompidou Zentroan dagoena, Parisen.

## Deskribapena

Sei zaldun agerten dira Lehen Mundu Gerrako sei herrialde aliatuen banderak inguruan dituztela; Japonia, Erresuma Batua, Belgika, Errusia, Serbia eta Frantzia.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Georges Pompidou Zentroa, ed. (2016ko uztailaren 9a)..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25710737