# Superheroi

Superheroia heroi klasiokoen gaitasunak gainditzen dituen fikziozko pertsonaia da, orokorrean gizakiaren gaitasunetatik haratago dauden super-botereak ditu. Mozorrotuta joan ohi da bere nortasuna ezkutatzeko, eta heroiaren paperean sartzen da. Normalean, bere botereak erabiltzen ditu mundua leku hobea izan dadin laguntzeko, edo publikoa babesten eta krimenaren aurka borrokatzen du. Superheroien fikzioa da pertsonaia mota horietan zentratzen den fikzio generoa, bereziki, 1930eko hamarkadaz geroztik, komiki estatubatuarretan (eta geroago Hollywoodeko filmetan, zinema sailetan, telebistan eta bideojokoetan), baita Japoniako hedabideetan ere (kamishibai, tokusatsu, manga, anime eta bideojokoak barne).
Jatorri eta aurrekari askotarikoak dituzte superheroiek. Superheroi batzuek (adibidez, Batman eta Iron Man) sortzen eta erabiltzen duten teknologia aurreratutik eratortzen dute beren estatusa; beste batzuek (Superman eta Spiderman, adibidez) gizakiaz gaindiko biologia dute, edo magia erabili eta praktikatzen dute beren trebetasunak lortzeko (Marvel kapitaina eta Doctor Strange, adibidez). Batzuetan, «krimenaren aurkako borrokalari maskaratuak», «abenturazale mozorrotuak» edo «zaindari maskaratuak» bezalako terminoak erabiltzen dira Spirit bezalako pertsonaiak aipatzeko, esplizituki superheroi deitzen ez direnak, baina antzeko ezaugarriak partekatzen dituztenak.
Superheroi batzuek beren botereak erabiltzen dituzte eguneroko delinkuentziaren aurka borrokatzeko eta, aldi berean, superbilauek gizateriaren aurka egiten dituzten mehatxuei aurre egiteko; izan ere, superbilauak dira haien homologo kriminalak. Sarritan, superbilau horietako bat, gutxienez, superheroiaren artxietsaia edo nemesia izaten da. Superbilau ezagun batzuk behin eta berriro agertzen dira sailetan, euren gaitasunak direla eta.

## Historia
### Aurrekariak

Arketipoaren aurrekarien artean, Gilgamesh, Hanuman, Pertseo, Odiseo, David eta Herakles bezalako pertsonaia mitologikoak daude, guztiak ere aparteko trebetasunez hornituak, geroago egungo superheroien funtsezko alderdi bihurtu ziren superbotereak inspiratu zituztenak. Ingalaterrako folkloreko pertsonaien janzkerak ere nabarmenak dira, Robin Hood eta Spring-Heeled Jack kasu, inspirazio iturri bilakatu ziren. Azken horren janzkera ilunak, karatula eta kapa mozorrodunak, Penny dreadful eta Dime novel motako argitalpen merkeetan nabarmendu ziren.
AEBetako Mendebalde Zaharreko bigilanteek ere eragina izan zuten superheroiarengan. Horietako hainbatek maskarekin ezkutatzen zuten euren nortasuna. Mugaldeko garaietan, legea oraindik garatu gabe zegoenean, jendeak justizia bere eskuetan hartzen zuen zakuekin egindako maskara inprobisatuak erabiliz. San Diegoko Zaindariak eta Bald Knobbers bandak, besteak beste, ospetsu egin ziren garai hartan. Mozorrotutako justiziazale hauek, geroago, AEBetako narratiban mozorrotutako krimenaren aurkako fikziozko borrokalariak inspiratu zituzten, 1877an Deadwood Dick pertsonaiatik hasita.

### 1900-1939

1903ko Pinpinela Eskarlata antzezlan britainiarrak eta bere eratorriek maskaradun mendekatzaile baten ideia eta identitate sekretua duten superheroien tropoa jendarteratu zituzten. Handik gutxira, pulp fikzioko pertsonaiak agertzen hasi ziren, Jimmie Dale (The Grey Seal), Zorro (1919), Buck Rogers (1928), The Shadow (1930), edo Flash Gordon (1934), edo The Phantom (1936) bezalako pertsonaiak, bere begiak estaltzeaz gain kaputxa bat eramaten zuen lehen pertsonaia. Mozorrorik gabeko pertsonaiak ere agertzen hasi ziren, baina gizakiaz gaindiko indarra erakusten zutenak, Patoruzú (1928) eta Popeye (1929) komedietako pertsonaiak barne, edo Philip Wylieren Gladiator eleberriko Hugo Dannerren pertsonaia (1930). 1937ko abuztuan Thrilling Wonder Stories aldizkariko irakurleen gutun batean superheroi hitz aerabili zen Max Plaisteden Zarnak pertsonaiari buruz hitz egiteko.
1930eko hamarkadan, joera horiek guztiak mozorrotutako eta superbotereak zituzten lehen heroi batzuengan bat-egiten hasi ziren, hala nola japoniar Ōgon Bat (Fantasmagorikoa) (1931) eta Gammako Printzea (1930eko hamarkadaren hasiera). Azken horiek lehen aldiz agertu ziren kamishibai batean, irudiak eta narrazioa bateratzen dituen argitalpen mota bat. Mandrake the Magician (1934), Olga Mesmer (1937)​ eta Superman (1938) edo Captain Marvel (1939) Komikien Urrezko Aroaren hasiera izan ziren. Superman da superheroi guztien artean ezagunena, eta bere arrakastak arketipoa guztiz aldatu zuen, superbotereak zituzten eta identitate sekretua zuten superheroiak jaio ziren. 1939an Bob Kanek eta Bill Fingerrek Batman sortu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «‘V for Vendetta’ is S for Subversive» LJWorld.com (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ Gresh, Lois H.; Weinberg, Robert E.. (2002). The science of superheroes. Wiley ISBN 978-0-471-02460-6. (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ «THE DARK KNIGHT» web.archive.org 2014-11-07 (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ «MonkeyBrain Books» www.monkeybrainbooks.com (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ «Watchmen :: rogerebert.com :: Reviews» web.archive.org 2013-02-09 (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Ingelesez) MD, Sharon Packer. (2009-12-14). Superheroes and Superegos: Analyzing the Minds Behind the Masks: Analyzing the Minds Behind the Masks. ABC-CLIO ISBN 978-0-313-35537-0. (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* 1 2 3 4 (Ingelesez) clarkirvine. (2024-07-04). «A History of Historical Superheroes and Masked Vigilantes» ezine articles (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Ingelesez) Bell, Karl. (2012-10-18). «8 The Decline and Demise of Spring-heeled Jack» 8 The Decline and Demise of Spring-heeled Jack (Boydell and Brewer): 200–222. doi:10.1515/9781782040392-010. ISBN 978-1-78204-039-2. (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* 1 2 Gavaler, Chris. (2015). On the origin of superheroes: from the big bang to Action Comics no. 1. University of Iowa Press ISBN 978-1-60938-381-7. (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Ingelesez) Crawford, Richard. (1992-04-30). «The Wild West : Executions Staged by Vigilantes Marred Justice in the 1880s» Los Angeles Times (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Ingelesez) Sokol, Tony. (2019-01-20). «The Punisher and The Dark Myth of the Real Life Vigilante» Den of Geek (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ «Superheroes go the American way on PBS - Newsday» web.archive.org 2014-02-22 (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Ingelesez) Davin, Eric Leif. (2006). Partners in Wonder: Women and the Birth of Science Fiction, 1926-1965. Lexington Books ISBN 978-0-7391-1267-0. (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ «Historical Dictionary of Science Fiction: superhero» sfdictionary.com (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ «The First Superhero – The Golden Bat? - Comics Bulletin» web.archive.org 2014-11-09 (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ «The superheroes of Japan who predated Superman and Batman | Hero Complex – movies, comics, pop culture – Los Angeles Times» web.archive.org 2014-01-05 (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ «Who was the first superhero?» web.archive.org 2012-03-30 (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ «Don Markstein's Toonopedia: The Adventures of Patsy» www.toonopedia.com (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ «First superhero ever in the world. Mandrake the Magician Lee Falk Popeye the Sailor Man Superman.» web.archive.org 2016-04-06 (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Ingelesez) Maslon, Laurence; Kantor, Michael. (2013). Superheroes!: Capes, Cowls, and the Creation of Comic Book Culture. Crown Archetype ISBN 978-0-385-34858-4. (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ «The Golden Age Of Comics | History Detectives | PBS» www.pbs.org (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Ingelesez) Burke, Liam. (2008-09-01). Superhero Movies. Oldacastle Books ISBN 978-1-84243-822-0. (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Ingelesez) Lee, Stan. (2013-07-09). Stan Lee's How to Draw Superheroes: From the Legendary Co-creator of the Avengers, Spider-Man, the Incredible Hulk, the Fantastic Four, the X-Men, and Iron Man. Clarkson Potter/Ten Speed ISBN 978-0-8230-9845-3. (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Ingelesez) LoCicero, Don. (2007-10-29). Superheroes and Gods: A Comparative Study from Babylonia to Batman. McFarland ISBN 978-0-7864-3184-7. (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).

## Ikus gainera

* Heroi
* DC Comics
* Marvel Comics

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188784
* Multimedia: Superheroes / Q188784