OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Marasmius torquescens

Marasmius torquescens Marasmiaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Agaricus lupuletorum, Agaricus dryophilus var. γ lupuletorum, Collybia lupuletorum, Marasmius lupuletorum, Chamaeceras torquescens, Collybia fagi, Marasmius fagi.

## Deskribapena

Kapela: Txikia, 2 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, hasieran erdi-esferikoa, kanpai itxurakoa, gero ganbila eta amaieran lautua titi antzeko batekin; ertza gardentasunagatik ildaskatua. Kapelaren azala leuna, matea, apur bat higrofanoa, krema koloretik okre-arrexka kolorerakoa erdian.
Orriak: Sabeldunak, zabal, libreak, zurixkak edo krema kolorekoak
Hanka: Liraina, mehea, zilindrikoa, zuzena edo okerra, maiz beste batzuei soldatua, gogorra, zuntzezkoa, matea, krema-zurixka kolorekoa kapelarekin bat egiten duen zatian eta arre-gorrixka iluna gainerakoan, ia oinarrian.
Haragia: Mehea, zuria, usain eta zapore nabarmenik gabe.
Etimologia: Marasmius hitza grekotik dator, "marasmius" hitzetik, eta lehortzea esan nahi du. Torquescens epitetoa latinetik dator, okertu, esan nahi duen “torquere” hitzetik. Hanka oker samarra duelako?

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, talde soropilduetan hazten da batzuetan, arteen (Quercus rotundifolia) eta artelatzen (Quercus suber) azpian eta baita pinudi mistoetan ere. Hostozabalen eroritako hosto eta adar artean.

### Banaketa eremua

Europa osoa, Errusia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 281 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián. (1981). Sociedad Micologica Extremeña. Medalla de Extremadura 2019.
* ↑ (Gaztelaniaz) Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela. (2009). Catalogo micológico. Banco de setas.
* ↑ Marasmius torquescens: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10495255
* Multimedia: Marasmius torquescens / Q10495255
# Victorinus Youn Kong-hi

Victorinus Youn Kong-hi (koreeraz: 윤공희; Nampo, 1924ko azaroaren 8a) iparkorear jatorriko hegokorear elizgizon katolikoa da, Gwangjuko artzapezpiku emeritua.

## Bizitza

Nampon (gaur egun Ipar Korea) jaio zen 1924an. Haren gurasoak katolikoak ziren. Apaizgaitegi batean ikasten ari zela, komunistek boterea hartu zuten eta katolikoak jazartzen hasi ziren. Victorinus Youn Kong-hi ihes egin zuen Daniel Tji Hak-soun apezpikuarekin batera. 1950eko urtarrilaren 17an iritsi ziren Seulera.
1950eko martxoaren 20an apaiztu zen.
1957tik 1960ra Erroman teologia ikasi zuen Urbaniana unibertsitatean eta Eliz Unibertsitate Gregorianoan.
1963ko urriaren 7an, Paulo VI.a aita santuak Suwongo lehen apezpiku izendatu zuen. Urte berreko urriaren 20an apezpiku ordenatu zuten. Pax Christi leloa hautatu zuen.
1973ko urriaren 25ean Gwangjuko artzapezpiku bihurtu zen.
1973tik 2010era Gwangjuko Unibertsitate Katolikoko zuzendari izan zen.
Artzapezpikua zen bitartean, Najuko santutegiko mirarien ikerketa hasi zuen eta esan zuen bere ustez ez dagoela naturaz gaindiko ebidentziarik fenomeno horretan.
2000ko azaroaren 30an erretiroa hartu zuen. Hego Koreako apezpiku zaharrena da.
2022an esan zuen bere ustez Ipar Korea komunistan katolikoen kopurua gero eta handiagoa dela, nahiz eta ezkutuan bizi eta jazarpena jasan.
2024ko urtarrilean ehungarren urtebetetzea ospatu zuen (Hego Korean, tradizioz, urtarrilean urte bat gehitzen zaio adinari eta ez benetako jaiotze-egunean).

## Ondorengotza apostolikoa

* Scipione Rebiba kardinala
* Giulio Antonio Santorio kardinala (1566)
* Girolamo Bernerio kardinala (1586)
* Galeazzo Sanvitale artzapezpikua (1604)
* Ludovico Ludovisi kardinala (1621)
* Luigi Caetani kardinala (1622)
* Ulderico Carpegna kardinala (1630)
* Paluzzo Paluzzi Altieri Degli Albertoni kardinala (1666)
* Benedikto XIII.a aita santua (1675)
* Benedikto XIV.a aita santua (1724)
* Klemente XIII.a aita santua (1743)
* Marcantonio Colonna kardinala (1762)
* Hyacinthe-Sigismond Gerdil kardinala (1777)
* Giulio Maria della Somaglia kardinala (1788)
* Carlo Odescalchi kardinala (1823)
* Costantino Patrizi Naro kardinala (1828)
* Lucido Maria Parocchi kardinala (1871)
* Pio X.a aita santua (1884)
* Benedikto XV.a aita santua (1907)
* Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli kardinala (1917)
* Eugène Tisserant kardinala (1937)
* Paulo VI.a aita santua (1954)
* Victorinus Youn Kong-hi artzapezpikua

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 (Ingelesez) «Archbishop, 97, Says He Thinks Church is Growing Secretly in North Korea» The Tablet 2022-05-18 (Noiz kontsultatua: 2023-12-13).
* 1 2 3 4 5 6 (Ingelesez) «Archbishop Victorinus Youn Kong-hi» Catholic Hierarchy 2023-12-13.
* ↑ (Ingelesez) «Metropolitan Archdiocese of Gwangju 광주» GCatholic (Noiz kontsultatua: 2023-12-13).
* ↑ (Ingelesez) «Korean bishop issues caution on alleged Marian revelations» Catholic Culture 2007-07-19 (Noiz kontsultatua: 2023-12-13).
* ↑ (Ingelesez) «S. Korea's oldest archbishop» K-Vibe 2023-11-07 (Noiz kontsultatua: 2023-12-13).
* ↑ (Koreeraz) «100세 윤공희 대주교 “5.18이 주교로서 나를 살려줬다” [영상채록5·18»] KBC 2024-01-26 (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q562484
# Ekuo

Ekuo edo equien lurraldea, Lazioren ekialdean hedatzen zen, sabinar eta hernikoen artean, Aniene ibaiaren goi ibilbidean, Mendi Hernikoetan eta Fuzino lakuaren inguruan, Lazioa eta Abruzzoen artean. Biztanleriak, nukleoak osatzen zituen vici (herrixkak) edo oppidatan, altueretan gotortutako tokiak, askotan santutegiak ere bazirenak, antolatuz, non herrixketako biztanleria babesten zen, horretarako beharrik egonez gero. Pagi edo barrutietan ere antolatuak zeuden, vici eta oppida bat edo gehiago hartzen zituena.
Euren hizkuntza, hizkuntza italikoen familiakoa zen, osko-unbriar adarrekoa
Hekuoak, herri gerlaria ziren. Nagusiki, segadekin eraso azkarrekin eta razien bidez borrokatzen zuten. Praeneste okupatzera iritsi ziren, bigarren latindar hiria, Mendi Albanoen ekialdeko adarrera iritsiz. Volskoekin aliatuak, K.a. 431n garaitu zituzten Luzio Kinzio Zintzinatoren agindupeko tropek Algido mendiko guduan (gaur egun Aglioko gaztelua Roca Prioran), non kontsulen armada bat inguratu zuten. Volskoekin batera, erromatarrek, betiereko etsaitzat hartzen zituzten (veteres hostes Romanorum). K.a. 304an, Bigarren Samnitar Gerran garaipena lortu ondoren, Erromak, behin betiko ekuoekin amaitzea erabaki zuen, samnitarren alde egin zutenak gerraren amaiera aldean. Denbora gutxian, Junio Brutok, ekuoen hiri nagusia zen Trebulia Suffenas suntsitu zuen. Lurralde honetan, Alba Fucens eta Carsioli erromatar kolonien sorrerak, ekuoen independentziarekin amaitu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q381053
# Zenbaki-sistema zortzitar

| Oct | Bin | Dec |
| 0 | 000 | 0 |
| 1 | 001 | 1 |
| 2 | 010 | 2 |
| 3 | 011 | 3 |
| 4 | 100 | 4 |
| 5 | 101 | 5 |
| 6 | 110 | 6 |
| 7 | 111 | 7 |
Zenbaki-sistema zortzitarra edo, bakarrik, zortzitarra (OCT) 8ko oinarria duen zenbaki-sistema da, normalean 0-7 ikurrak erabiliz.
Adibidez 79 zenbakia, 001001111 da sistema bitarrean, eta 117 zortzitarrean (1 = 001, 1 = 001, 7 = 111).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q76463
# Zenbaki-sistema hamaseitar

Zenbaki-sistema hamaseitarra edo, bakarrik, hamaseitarra (HEX) 16ko oinarria duen zenbaki-sistema da, normalean 0-9 eta A-F ikurrak erabiliz.
Adibidez 79 zenbakia, 01001111 da sistema bitarrean, eta 4F hamaseitarrean (4 = 0100, F = 1111).
| 0$_{hex}$ | = | 0$_{dec}$ | = | 0$_{oct}$ | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1$_{hex}$ | = | 1$_{dec}$ | = | 1$_{oct}$ | 0 | 0 | 0 | 1 |
| 2$_{hex}$ | = | 2$_{dec}$ | = | 2$_{oct}$ | 0 | 0 | 1 | 0 |
| 3$_{hex}$ | = | 3$_{dec}$ | = | 3$_{oct}$ | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 4$_{hex}$ | = | 4$_{dec}$ | = | 4$_{oct}$ | 0 | 1 | 0 | 0 |
| 5$_{hex}$ | = | 5$_{dec}$ | = | 5$_{oct}$ | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 6$_{hex}$ | = | 6$_{dec}$ | = | 6$_{oct}$ | 0 | 1 | 1 | 0 |
| 7$_{hex}$ | = | 7$_{dec}$ | = | 7$_{oct}$ | 0 | 1 | 1 | 1 |
| 8$_{hex}$ | = | 8$_{dec}$ | = | 10$_{oct}$ | 1 | 0 | 0 | 0 |
| 9$_{hex}$ | = | 9$_{dec}$ | = | 11$_{oct}$ | 1 | 0 | 0 | 1 |
| A$_{hex}$ | = | 10$_{dec}$ | = | 12$_{oct}$ | 1 | 0 | 1 | 0 |
| B$_{hex}$ | = | 11$_{dec}$ | = | 13$_{oct}$ | 1 | 0 | 1 | 1 |
| C$_{hex}$ | = | 12$_{dec}$ | = | 14$_{oct}$ | 1 | 1 | 0 | 0 |
| D$_{hex}$ | = | 13$_{dec}$ | = | 15$_{oct}$ | 1 | 1 | 0 | 1 |
| E$_{hex}$ | = | 14$_{dec}$ | = | 16$_{oct}$ | 1 | 1 | 1 | 0 |
| F$_{hex}$ | = | 15$_{dec}$ | = | 17$_{oct}$ | 1 | 1 | 1 | 1 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q82828
* Multimedia: Hexadecimal / Q82828
# Batugailu

Batugailua edo Batutzailea zenbakien batuketa egiten duen zirkuitu digitala da. Konputagailu modernoetan Unitate aritmetiko-logikoan dago. Bitarrean kodetutako kode hamartarrean (BCD) edota BCD gehi hirukoan (XS-3) dauden zenbaki adierazpideetarako diseinatu daitezkeen arren, batugailu arruntek zenbaki bitarrak batzen dituzte.

## Batugailu motak

Bi mota orokor daude bit bakarreko zenbakiak batzen dituzten batugailuentzarako:
* Semibatugailua (Semi Adder ingelesez): bi sarrera, normalean A eta B izenekoak, eta bi irteera dituen zirkuitua da, S batuketa eta C bururako-bita. S aldagaia A eta B biten arteko ALA funtzioa da eta C berriz, A eta Bren arteko ETA funtzioa.
* Batugailu osoa (Full Adder ingelesez): hiru sarrera ditu, normalean A eta B aldagaiak eta C$_{in}$ sarrerako bururako-bita. Irteerei dagokienez, bi ditu semibatugailuak bezala, S batuketa eta C$_{out}$ irteerako bururako-bita.

### Semibatugailua

Funtzioak honako hauek dira:
    $S=A\oplus B$
    $C=A\cdot B$
Semibatugailuaren egia-taula:

### Batugailu osoa

    $S=(A\oplus B)\oplus C_{in}$
    $C_{out}=(A\cdot B)+(C_{in}\cdot (A\oplus B))=(A\cdot B)+(C_{in}\cdot B)+(C_{in}\cdot A)$

## Kanpo estekak

* Datuak: Q376953
* Multimedia: Adders (digital circuits) / Q376953
# Olaf Magnusson

Olaf Magnusson (Olaf IV.a) (1099 – Trondheim, 1115eko abenduaren 22a) Norvegiako erregea izan zen 1103tik hil zen arte.
Magnus III.a erregearen semea izan zen. 1103an, aita hil ondoren, erregekide bihurtu zen Sigurd I.a eta Øystein Magnusson anaiekin batera. Olaf haurra zenez, anaiek erregeorde gisa jardun zuten haren izenean.
1115ean Olaf gaixotu eta hil egin zen 15 urterekin.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Olaf III of Norway
Magnus III.a Norvegiakoa
Thora Jonsdottir
Olaf Magnusson
Sigrid Saxesdatter :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q350385
* Multimedia: Olaf (IV) Magnusson of Norway / Q350385
# Biren potentzia

Biren potentzia 2$^n$ forma duen zenbaki bat da, non n zenbaki oso bat den. Hau da, bi zenbakiaren berreketa bat da, non n berretzailea eta zenbaki osoa den.
Biren potentzia ez-negatiboak honakoak dira: 2$^0$ = 1, 2$^1$ = 2, eta 2$^n$ 2 n aldiz biderkatua da. Biren lehen 10 potentziak zenbaki ez-negatiboentzat honakoak dira:1, 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128, 256, 512, ... Txantiloi:OEIS
Berretzailea zenbaki negatibo bat baldin bada, orduan zatikiak dira: n zenbaki negatibo bat baldin bada, 2$^n$ erdi bat da. Hortik aurrera n berretzaile negatiboentzat 1/2, 1/4, 1/8, 1/16, etab. dira. Batzuetan biren potentzia alderatzizko deitzen zaie.

## Erreferentziak

* ↑ Lipschutz, Seymour. (1987). Schaum's outline of theory and problems of essential computer mathematics. McGraw-Hill ISBN 978-0-07-037990-9. (Noiz kontsultatua: 2024-11-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1136880
* Multimedia: Powers of two / Q1136880
# Fasti

    Artikulu hau egutegiari buruzkoa da; Ovidioren poema gaitzat duena beste hau da: «Fastoak (poema)»
Fastiak, (latinezko fasti, seguru asko latinezko fas hitzetik, “Jainkoaren legea”), egutegi erromatarrak dira, gureganaino iritsi direnak harrian grabatuak. Cayo Mario eta Sila garaietan, fasti esaten zitzaien kontsulen izena zuten zerrendei, baita jaiei buruzko zerrenda batzuei ere.
Egutegi erromatarra bi zatitan banatzen zen: dies fasti (pretoreak justizia administratzeko egokiak ziren egunak) eta dies nefasti (egintza judizialak egitea debekatzen zen egunak, eta jainko-jainkosei zegozkienak). Urtero egin ondoren, erromatar herriari ezagutarazten zitzaion, hainbat eraikinetako hormetan itsatsita, hala nola Regian (Apezpikuen (pontifex) Elkargoaren egoitzan) edo Erromako foroko Rostran. Hala, negozioetarako, hauteskunde-bileretarako, festetarako, zori txarreko egunak eta jai mugikorretarako zeuden egunen berri ematen zieten herritarrei.
Hileko egunak hiru erreferentzietatik abiatuta kalkulatzen ziren: calendas, nonas eta idus, eta beti atzeraka eginez data horietatik aurrera: "Apirileko idusak baino 3 egun lehenago", "maiatzaren noak baino 4 egun lehenago", etab.
Oso garrantzitsuak izan dira Erromako Historia berreraikitzeko.

## Fasti kontsularrak

Fasti kontsularrak gertaera historiko garrantzitsuen zerrendak ziren, kontsulek beren gobernuan urtero idazten zituztenak. Zerrenda horietan, Erromaren eta Inperioaren historiarako garrantzitsuak ziren eta urte kontsular horren barruan gertatutakogertakari eta ekintza guztiak aipatzen ziren, magistratu berrien hautaketa barne. Kontsulak behartuta zeuden txosten horiek mantentzera eta urtero senatuari aurkeztera.

## Fasti triunfalak

K.a. 12. urtean argitaratu zen magistratuek gerletan lortutako garaipenen handien (triumphus) urteko zerrenda bat da. Jeneral nagusien zerrenda du, Erromako fundaziotik Augustoren agintaldira arte. Erromako Museo Kapitolinoetako inskripzio zabal batean (Fasti Capitolini) gordetzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Fasti | Ancient Rome, Lunar Months, Festivals | Britannica» www.britannica.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-08).
* ↑ «Fasti Triumphales : Roman Triumphs» www.attalus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-05).

## Bibliografia

* Guillén, José (2001). Vrbs Roma. Vida y costumbres de los romanos: religión y ejército (4. argitaldia). Salamanca: Sígueme. ISBN 84-301-0801-7.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1236466
* Multimedia: Fasti / Q1236466
# Ars amatoria

Ars amatoria ("Maitasun ikasbidea" euskaraz) Publio Ovidio (Sulmona, K.a. 43-Tomis, Eszitia Txikia 17 edo 18an) poeta erromatarrak K. o. 1. urte inguruan ezagutzera eman zuen erotismoari buruzko lan ospetsua da. Liburua hiru liburuki edo kantutan plazaratua izan zen. Testuaren gai nagusia maitasun harremanen inguruko aholkuak ematea da: non aurkitu emakumeak, nola lortu haien faborea, nola gorde bizirik maitasuna, behin galduez gero nola berreskuratu, nola saihestu beste norbaitek kentzea...

## Erbestea

K.o. 8. urtean Augusto enperadoreak Ovidio erbestera bidali zuen Itsaso Beltzaren ertzean zegoen Tomis herrira (gaur egun Errumanian), eta haren liburuak liburutegi publikoetatik kentzea agindu zuen. Ez dago garbi zergatik zigortu zuten; adituen ustez tarteko gertatu omen zen enperadorearen familian eskandaluren batean; beste batzuen ustez Augustori gaitzesgarria iruditu omen zitzaion Ars Amatoria olerki erotikoa.

## Edukia

Nahiz eta asmo didaktikoa duen lana izan edukia eta forma elegia batena da. Horren arabera metroa hexametro izan behar zen baina horren ordez elegia distikoa izan zen.
Lehenengo bi liburukietan poema gizonezkoei zuzenduta dago. Gaiak hauek dira: «Nola eta non lortu emakume baten maitasunaren inguruan» eta «Nola mantendu lortutako maitasunaren inguruan». Lehenengo liburu horiek arrakasta itzela izan zuten eta horrek hirugarren liburukia idaztera bultzatu zion. Hirugarren hori emakumeei eskainita dago: «Gizona erakartzeko emakumeentzako aholkuak». Hirugarren hau ziur asko 2 urtean plazaratu zen.

## Euskaraz

Andima Ibinagabeitiak liburuaren bertsioa egin zuen.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.euskara.euskadi.eus/r59-738/eu/contenidos/termino/_c04669/eu_o_2108/o2108.html
* ↑ Arcaz Pozo, Juan Luis (2000). Arte de amar; Remedios de amor. Madril: Alianza. ISBN 978-84-206-3559-0, 17.or.
* ↑ Arcaz Pozo, 42 orrian, 12. oharra.
* ↑ http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/ibinagabeitia-idoyaga-andima/ar-75700/be-1/

## Kanpo estekak

* (Latinez)(Gaztelaniaz) Liburua latinez eta gaztelaniaz.
* (Frantsesez) Liburua frantsesez.
* (Frantsesez) Entzuteko bertsioa.
* (Latinez) Ars Amtoria. Ovidio. The Laitn Labrary.
* Datuak: Q704019
* Multimedia: Ars Amatoria / Q704019
# Azti-begia, Agosti Chaho Bassaburutarrak Ziberou herri maitiari Parisetik igorririk beste hanitchen aitzindari arguibidian goiz izarra

Agosti Xahoren obrarik garrantzitsuena izan zen, euskal nazionalismoa eta mitologia nahasten ditu euskal independentzia aldarrikatzen.
# Izaskun Aurrekoetxea

Izaskun Aurrekoetxea Bergara (Portugalete, Bizkaia, 1968) bizkaitar gizarte langile eta politikaria da.
2011-2015 legegintzaldian Portugaleteko Udaleko zinegotzia izan zen, Euzko Alderdi Jeltzalearen partez.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) EAJ-PNV. «IZASKUN AURREKOETXEA BERGARA» EAJ PNV (Noiz kontsultatua: 2024-11-07).
* ↑ «Los nuevos ayuntamientos de Vizcaya | Elecciones municipales y forales en el País Vasco 2011|elcorreo.com» www.elcorreo.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130972154
# Gorki Leninskie

Gorki Leninskie errusieraz: Го́рки Ле́нинские Errusiako Moskuko oblastan dagoen Leninski barrutiko herrigune urbano bat da. Mosku hiritik 10 kilometrora dago hegoaldean, MKAD errepidearen mugan. 2010ean 3.586 biztanle zituen.
Bertako jaurerria Moskuko nobleziaren hainbat kiderena izan zen XVIII. mendean. Zinaida Morozovak, Savva Morozoven alargunak, erosi zuen 1909an, Anatoli Reinbot jeneralarekin ezkondu baino urtebete lehenago. Fiodor Schechtel kontratatu zuen berrikuntza arkitektoniko nabarmena egiteko, estilo neoklasikoan aldatzeko, zutabe jonikoekin sarreran.
1924eko urtarrilaren 21ean bertan hil zen Vladimir Lenin Sobietar Batasuneko liderra.

## Erreferentziak

* ↑ 156. Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema. Gasteiz: Euskaltzaindia (argitaratze data: 2009-02-27) (Noiz kontsultatua: 2024-11-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q841555
* Multimedia: Gorki Leninskiye / Q841555
# Negrito

Negritoak Hegoaldeko Asian bizi diren zenbait zenbait gizatalde etnikoetako kideak dira. Txikiak dira (140-150 cm artean), kolorez inguruko herrietako kideak baino beltzagoak; buru mesozefaloa eta ile kizkurra dute. Gaur egun, batez ere, Malaysiako penintsulako erdialdean (Semang), Filipinetan (Aetas, Negros) eta Andaman uharteetan bizi dira. Hegoaldeko Asiara iritsi ziren lehen gizakien ondorengoak direla uste da. Beste giza taldeak iritsi ahala, barnealdera eta leku menditsuetara aldatuz joan ziren.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 90. arauaː Munduko herriak eta etniak. .
* ↑ V.K. KASHYAP, T. SITALAXIMI, B.N. SARKAR, R. TRIVEDI (2003): «Molecular relatedness of the aboriginal groups of Andaman and Nicobar Islands with similar ethnic populations» The International Journals of Human Genetics 3: 5–11. Krepublishers.com
* ↑ (Ingelesez) Piper, Philip J.; Matsumura, Hirofumi; Bulbeck, David. (2017-03-24). New Perspectives in Southeast Asian and Pacific Prehistory. ANU Press ISBN 978-1-76046-095-2. (Noiz kontsultatua: 2024-11-08).
* ↑ (Ingelesez) Chaubey, Gyaneshwer; Endicott, Phillip. (2013-06). «The Andaman Islanders in a Regional Genetic Context: Reexamining the Evidence for an Early Peopling of the Archipelago from South Asia» Human Biology 85 (1-3): 153–172. doi:10.3378/027.085.0307. ISSN 0018-7143. (Noiz kontsultatua: 2024-11-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q845985
* Multimedia: Negrito / Q845985
# June Spencer

June Rosalind Spencer (Nottingham, Ingalaterra, 1919ko ekainaren 14a – Leatherhead, 2024ko azaroaren 8a) ingeles aktorea izan zen. BBC Radio 4 irrati kateko The Archers soap operan Peggy Woolley izeneko pertsonaia antzezteagatik ezaguna da. Spencerrek Peggy Woolleyrena egin zuen 1950 eta 1954 bitartean, eta bigarrenez 1961 eta 2022 bitartean. 2022an hartu zuen erretiroa 102 urte zituela.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Owoseje, Toyin. (2022-08-08). «BBC soap legend June Spencer retires at age 103» CNN (Noiz kontsultatua: 2023-01-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6312426
* Multimedia: June Spencer / Q6312426
# Mary Elizabeth Southwell Dudley Leathley

Mary Elizabeth Southwell Dudley Leathley (Clonmel, 1818ko ekainaren 18a – Hastings, 1899ko abenduaren 22a) irlandar idazlea izan zen, haurrentzako liburuengatik eta erlijio-lanengatik ezaguna.

## Bizitza

George Dudley eta Sarah Coveren alaba, Mary Elizabeth Southwell Dudley 1818ko ekainaren 18an jaio zen Clonmelen, Tipperary konderrian. Bere familia osoa Adiskideen Erlijiozko Elkartekoa zen. Hamasei urterekin lehen idazlana argitaratu zuen, eta geroago idazle oparoa bihurtu zen. Haurrentzako fikziozko liburuetan eta erlijio-lanetan zentratu zen. Bere istorio baten milioi erdi ale saldu zituen. 1847ko ekainaren 11n William Henry Leathley abokatuarekin ezkondu zen eta urte berean katoliko bihurtu zen. Haien semea, Dudley, katolizismoan hazi zen. Midhursten, Ascoten eta Malvernen bizi izan zen, eta Hastingsen hil zen 1899ko abenduaren 22an. Leathleyren lanak anonimoak izan ohi ziren eta oso gutxi dakigu bere bizitzari buruz. Egilearen nortasuna Lawrence Dartonek agerian utzi zuen.

## Lanak

* Juvenile Researches (1835)
* The house that Paxton built (1851)
* Chickseed Without Chickweed (1861)
* Children of Scripture: A Sunday School Book for Youth (1866)
* The Story of Stories (1875)
* Requiescent: A Little Book of Anniversaries (1888)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Clarke, Frances. «Leathley, Mary Elizabeth Southwell (née Dudley)» Dictionary of Irish Biography (Noiz kontsultatua: 2024-11-08).
* 1 2 (Ingelesez) Colbert, Benjamin. «Mary Elizabeth Southwell Dudley» British Travel Writing (Noiz kontsultatua: 2024-11-08).
* 1 2 (Ingelesez) «Summer Acquisitions» Marlborough Books 68 (Noiz kontsultatua: 2024-11-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q24035165
# Beistegui Hermanos

Beistegi Hermanos edo BH Eibarren (Gipuzkoa) sortu zen lantegia da. Gaur egun egoitza eta lantegi nagusia Gasteizen daude.

## Historia

1909. urtean, Juan Beistegui eta Cosme Beisteguik Beistegui Hermanos deitutako pistolagintzarako lantegia sortu zuten Eibarren. Mauser erako pistolak egiten zituzten eta lehenengo urteetan enpresa txikia bazen ere, handitzen joan zen. 1913an lau langile zituzten, baina 1916an 40 langile izatera pasa ziren. Lehenengo Mundu Gerra bukatu zenean, 1919an, krisia izan zuten sektorean eta 20 langile izatera pasa ziren.
1923an, enpresak bizikleta-koadroak egiten hasi zen beste produktuekin batera.
1929an, lantegi honek, armagintza utzi eta bizikletagintzarekin bakarrik jarraitu zuen. Ondoren, lantegiak bere txirrindularitza taldea sortu zuen haien bizikletak jakitera emateko.
1955ean motozikleta egiten hasi ziren eta 1959an, Gasteizera joan zen lantegia. 1960ko hamarkadan bizikleta osoa egitera pasa ziren.
1990ko hamarkadeko lehenengo urteetan Peugeot enpresako txirrindularitza atala erosi zuen eta Ciclo Europe marka sortu zuten. hamarkada honetako bigarren erdian Espainia eta Portugaleko merkatuan konzentratu zen, baina gero, europako merkatura bueltatu zen berriro.
Gaur egun, Ciclo Europe enpresa barruan dago Peugeot, BCH eta Gitaneren arteko enpresa-partzuergoan.
2006tik aurrera, Arabako lantegia murrizten joan zen eta 2010eko amaieran lantegia itxi zuten. Empresak ia 500 langile izan zituen eta 200.000 bizikleta ekoizten zituen urtean. Hoietako erdiak europako merkatuan saltzen zituelarik.
Gaur egun, produkzioa Portugaleko eta Txinako lantegietan egiten dute.
Gaur egun, eta 2012tik, Burgos-BH talde profesionala dauka. 2012a baino lehen taldeko bizikleten hornitzailea zen.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «Más de 100 años de historia | Tienda Online Oficial de BH Bikes» www.bhbikes.com (Noiz kontsultatua: 2018-10-05).

## Ikus gainera

* Orbea
* G.A.C.

## Kanpo estekak

* BH Bikes-en webgunea.
* Datuak: Q1100754
* Multimedia: BH (bicicletas) / Q1100754