OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Verdungo Hitzarmena

    Artikulu hau hitzarmenari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Verdun».
Verdungo Hitzarmena Luis Errukitsuaren hiru semeek sinatutako ituna izan zen, Karolingiar Inperioaren ondorengotza eskuratzeagatik haien artean izan ziren gerren amaiera ekarri zuena. 843ko abuztuaren 10ean izenpetutako hitzarmen honek inperioaren zatiketa ekarri zuen, izenez batasuna gorde arren: Lotario I.ak enperadore titulua eta Erdialdeko Frantzia eskuratu zituen, Karlos Burusoilak Frantziako parte handi bat eta Hispaniako Marka, eta Luis Germaniarrak Erdialdeko Frantziatik ekialdera zeuden Germaniako lurraldeak.
Karolingiar Inperioaren gainbeheraren hasieratzat hartua izan arren, frankoen ohiturei eutsi zien. Izan ere, frankoen artean jaraunspena partekatzea ohikoa zen.

## Historia

Hil baino lehen, 817an, Luis Errukitsua enperadoreak Ordinatio Imperii promulgatu zuen; ediktu horren bidez, frankoen usadio zaharra lurraldea semeen artean banatzea bazen ere, Lotario seme zaharrena izendatu zuen inperioaren oinordeko bakar. Berehala liskarrak piztu ziren Luisen semeen artean (Pepin 838an hil zen, aita baino lehen). Enperadorearen heriotzaren ondoan (840), Lotariok hiru eskualdeen gaineko nagusigoa aldarrikatu zuen, eta beste bi anaiek, Karlos Burusoilak eta Luis Germaniarrak, haren kontrako gerra hasi zuten. Pepin II.a Akitaniakoak, berriz, Lotario osabarekin bat egin zuen. Fontenayko guduan, 841eko ekainaren 25ean, Luis eta Karlosen indarrek Lotario azpiratu zuten; 842an, beren arteko ituna berretsi zuten, Estrasburgoko Zinaren bitartez. Azkenik, 843ko abuztuan, hiru anaiek Verdungo Hitzarmena sinatu zuten.
Verdungo Hitzarmenaren bidez, anaia bakoitzak inperioaren zati bana jaso zuen:
* Lotariok, enperadore tituluaz gain, inperioaren erdialdea, Erdialdeko Frantzia, jaso zuen: Frisiatik Proventza eta Italiar penintsulako iparralderaino.
* Luis Germaniarrak Ekialdeko Frantzia jaso zuen: Rhin ibaitik ekialdera eta Italiatik iparraldera zeuden lurraldeak. Geroago, eskualde horiek Germaniako Erromatar Inperio Saindua osatu zuten.
* Karlos Burusoilak Mendebaldeko Frantzia jaso zuen, Rodano ibaitik mendebaldera zeuden lurrak hain zuzen ere, geroago Frantzia bilakatu zena. Pepin II.ari Akitaniako Erresuma eman zion, beti ere Karlosen autoritatearen azpian.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* 1 2 Carolingian (Frankish) Empire. historyfiles.co.uk (Noiz kontsultatua: 2016-05-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q134840
* Multimedia: Treaty of Verdun / Q134840
# Har

Harrak ornogabeko animaliak dira, zilindro-formakoak eta luzeak. Txikiak eta beratzak dira.
Ezagunena zizarea da (Lumbricina subordena). Hala ere phylum ezberdinetan aurki daitezke harrak, izaera parafiletikoa dutelako.
Zoologian Carl von Linnek jarri zien izena, Vermiformes moduan sailkatuz. Izena latinezko vermisetik dator. Askotan ere Helminto erabiltzen da, grezierazko ἕλμινθος hitzetik. Hitz hau har parasitoetarako erabili ohi da.

## Etimologia

Aitzineuskara zaharrez: *narr ⇒ *na-narr; aitzineuskaraz: *anarr) Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.

## Sailkapena

Har gisa hartzen diren izakiak dituzten phylumak honakoak dira:
* Acanthocephala
* Ancylostoma
* Annelida
* Cestoda
* Chaetognatha
* Ectoprocta
* Gnathostomulid
* Hemichordata
* Kinorhyncha
* Nematoda
* Nematomorpha
* Nemertea
* Onychophora
* Phoronida
* Platyhelminthes
* Priapula
* Sipuncula
Hala ere phylum hauetariko batzuetan harrak euren kume fasean baino ez dira deitzen, duten itxura dela eta, nahiz eta berez larbak izan. Horrela gertatzen da tximeleta edo eltxo askorekin.

## Ikus, gainera

* Zizare
* Larba
* Beldar

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47253
* Multimedia: Worms (animals) / Q47253
# Itsas enara beltz

Itsas enara beltza (Chlidonias niger) Laridae familiako hegazti zangaluzea da, Europa eta Ipar Amerikan bizi dena.
Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrendan sartu zuten.

#### Luzera / Hego luzera

23-28 cm / 57-65 cm

#### Identifikazioa

Tamaina erdiko hegaztia, moko ilunarekin. Udan, helduak gris koloreko plumajea, burua beltza eta hankak ilunak dituzte. Neguan berriz, beheko parteak, lepoa eta aurpegia zuriak, beste guztia, gris argia eta burua beltza.

#### Elikadura

Uretan edo airean harrapatzen dituen intsektu, ornogabe txiki, arrain txiki edo zapaburuz elikatzen dira.

#### Ugalketa

Kolonia-ugalketa dute, hau da, habi flotatzaile bat landarediari helduta eta ondo ikusten dena. Bai arrak bai emeak, inkubazio eta txitoen zaintzaz arduratzen dira.

## Habitata

Ur garbia eta landaretza ugaria dagoen zonaldetan bizi da. Gure latitudeetan padura eta kostaldean aurki dezakegu. Itsas-maila eta 2000 metroko altitudeen artean umatu ohi da.

## Banaketa geografikoa

Espainian populazioarik handiena Guadalquivir ibaiaren paduretan kokatzen da, baina badago ere penintsulako hego-ekialdeko aintzira eta urtegietan eta Ebro ibaiaren deltan.
Espezie migratzailea da. Europa eta Asiako hegaztientzat negu-toki nagusia Afrika tropikaleko mendebaldeko kostaldea da. Espainian dauden eguraldi-baldintzek orokorrean migrazioa eragiten dute. Ekainaren bukaeratik urrira bitartean udazkeneko migrazioa ematen da eta martxotik aurrera udaberrikoa.

## Arriskuak eta mehatxuak

Espainian espezie honek atzerakada handia izan du, baina ez dakizkigu horren kausak. Mehatxu potentzialen artean habitata suntsitzea eta degradatzea, ugalketa-aldian eragozpenak izatea eta nekazaritzan produktu kimikoak erabiltzea aipatu dira, nahiz eta faktore horiek, berez, ez dutenm atzerakada azaltzen. Guadalquivirreko paduretan abereek eta harrapariek (basurdeak eta azeriak) sortutako habiak suntsitu dituzte, ur-maila jaitsi delako.

## Taxonomia

Itsas enara beltzak azpiespezie bi ditu:
* Chlidonias niger niger (Eurasiakoa)
* Chlidonias niger surinamensis (Ipar Amerikakoa)

## Erreferentziak

* ↑ Field Guide to the Birds of North America. National Geographic ISBN 0-7922-6877-6..
* ↑ Eusko Jaurlaritza. (2013-7-5). Agindua, 2013ko ekainaren 18koa, Ingurumen eta Lurralde Politikako sailburuarena. Honen bidez, Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrenda aldatzen da. .
* ↑ «Fumarel común» www.birdwatchinginspain.com (Noiz kontsultatua: 2023-12-04).
* ↑ «Atlas de las aves reproductoras de España. Índice alfabético por nombre común. (Castellano). Letra F» www.miteco.gob.es (Noiz kontsultatua: 2023-12-04).
* Datuak: Q27215
* Multimedia: Chlidonias niger / Q27215
* Espezieak: Chlidonias niger
# Kinorhyncha

Kinorhyncha animalia txikien filum bat da, mugitzen den tronpa sasizelomatuak buru sargarriarekin eta gorputz segmentatuarekin. Munduko itsaso guztietan aurki daitezke, ingurune bentonikoetan.

## Taxonomia

Phylum Kinorhyncha
* Cyclorhagida ordenako
** Cyclorhagae subordena
*** Echinoderidae familia
*** Zelinkaderidae familia
*** Centroderidae familia
*** Dracoderidae familia
** Conchorhagae subordena
*** Semnoderidae familia
** Cryptorhagae subordena
*** Cateriidae familia
* Homalorhagida ordenako
** Homalorhagae subordena
*** Pycnophyidae familia
*** Neocentrophyidae familia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5182
* Multimedia: Kinorhyncha / Q5182
* Espezieak: Kinorhyncha
# Poitiersko konderria

Poitiersko konderria Frantziako mendebaldean, Poitiers inguruan, zegoen konderria izan zen.

## Historia

X. mendean Poitiersko dukeak Akitaniako duke bilakatu ziren.
Joanes Lur Gabeak 1204an feudoak konfiskatu zituenean, Frantziako erregeak Poitou atzeman zuen. Honek Alfontso Poitierskoari konderria eman eta, hau hil zenean, koroara itzuli zen.
1360ko Bretignyko hitzarmenaren bitartez, Ingalaterrak Poitou lortu arren 1372ko abenduan Bertrand du Guesclinek eta Joanes I.a Berrykoak Frantziarako berreskuratu eta erregeren jabetzako lur bilakatu zen.
1314an kondea pare izendatu zuten.

## Ikus, gainera

* Poitiersko kondeen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2991374
# Kitinozoo

Kitinozooak 210 eta 2000 mikrometro arteko tamaina duten palinomorfoak dira. Talde hau Behe Ordoviziarrean sortu zen. Kitinozoak itsastarrak dira eta izan daitezke izaki bakartiak edo kolonialak. Beraien teka botila itxurakoa da eta pareta pseudokitinotsua dute.
Behe Paleozoiko eta Zenozoikoan oso erabiliak dira bioestratigrafian, batez ere petrolioaren industrian.
Gaur egun Rhyzopodoen barnean sartzen dira, biana ez dago oso argi euren afinitatea.
* Datuak: Q2468682
* Multimedia: Chitinozoa / Q2468682
* Espezieak: Chitinozoa
# Moskuko Musika Kontserbatorioa

Moskuko Musika Kontserbatorioa, ofizialki P. I. Chaikovski Moskuko Estatu Kontserbatorioa (errusieraz: Московская государственная консерватория имени П. И. Чайковского) Errusiako goi mailako musika erakundea da.

## Historia

1866an, Nikolai Rubinsteinek sortu zuen. Nikolai Anton Rubinstein musikagile ospetsuaren anaia zen. Antonek, bestetik, San Petersburgoko Musika Kontserbatorioa 1862an sortu zuen. Moskuko eskola berrian Piotr Ilitx Txaikovski Teoria eta Harmoniaren irakaslea izendatu zuten; postu horretan 1878 arte lan egin zuen. 1940tik Kontserbatorioak bere izena du.

## Ikasle ospetsu batzuk

* Sergei Rakhmaninov
* Alexander Nikolaievitx Scriabin
* Aram Khatxaturian
* Mstislav Rostropovitx
* Beatriz Parra Durango
* Edison Denisov
* Dimitri Kabalevski
* Alfred Schnittke
* Valeri Afanasiev
* Dmitri Bashkirov
* Sviatoslav Richter
* Stanislav Bunin
* Valeri Sigalevich
* Aleksandr Sokolov
* Yuri Kholopov
* Olga Kern
* Dmitry Malikov
* Aleksandr Osminin
* Andrei Korobeinikov
* Rodion Shchedrin
* Nadezhda Kudryashova
* Revol Bunin
* Nonna Nassidze
* Aleksandr Lokshin
* Vladimir Askenazi
* Ivo Pogorelich
* Mark Lubotski
* Nikolai Luganski
* Yelizaveta Kliucheriova
* Marina Tchebourkina
* Brigitte Engerer
* Karol Bermüdez
* Modesta Bor

## Irakasle ospetsu batzuk

* Piotr Ilitx Txaikovski - Musikaren Teoria
* Heinrich Neuhaus – Piano
* Sergei Dorensky – Piano
* Andréi Eshpai – Konposizio
* Vera Gornostayeva – Piano
* Anell Moorth - Konposizio
* Demian Castell Rivas - Orkestra zuzendaritza, Konposizio
* Alekséi Lubimov – Piano
* Viktor Merzhanov – piano
* Nikolai Petrov – Piano
* Gennadi Rozhdéstvenski – Orkestra zuzendaritza
* Yuri Slesarev – Piano
* Eliso Virsaladze – Piano
* Mijaiil Voskresenski – Piano
* Irina Zhurina – Kantu
* Aram Jachaturian
* Wassily Brandt - Trompeta

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20061206071318/http://www.mosconsv.ru/english.phtml

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Kontserbatorioaren webgune ofiziala.
* (Errusieraz):Moscow Conservatoryren ataria, «Russian musician 2.0».
* (Errusieraz)(Ingelesez):Fragilité, the Moscow Conservatory Netlabel.
* Datuak: Q215539
* Multimedia: Moscow Conservatory / Q215539
# Angoumois

Angoumois (frantsesez: Angoumois, ɑ̃ɡumwa ahoskatua) Frantziako eskualde historikoa da, gaur egun Charente departamendua osatzen duena. Historian Deux-Sèvres departamenduko zenbait udalerrik (Pioussay, Hanc eta Bouin) ere eskualdean parte hartzen zuten.
1308 Filipe Ederrak konderria erresumarekin batu zuen. 1360an ingelesek eskualdea konkistatu bazuten ere, 1373an berriro frantziarren eskuetara pasa zen. Hala ere ingelesak noizbehinka aritu ziren eskualdean 1445era arte, batez ere La Rochandry eta Bouteville gotorlekuetan.

## Erreferentziak

* ↑ Dubourg-Noves, Pierre. (1989). Histoire d'Angoulême et de ses alentours. in: Univers de la France. Tolosa, 319 p or. ISBN 2-7089-8246-X..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q542638
* Multimedia: Angoumois / Q542638
# Saintonge

Saintonge (frantsesez sɛ̃tɔ̃ʒ ahoskatua) Frantziako Erresumako eskualde historikoa da, egungo Itsas Charente departamenduan zegoena. Hiriburua Saintes zuen eta izena bertan bizi ziren santoni herritik datorkio.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1509703
* Multimedia: Saintonge / Q1509703
# Kordatu

Kordatuen filumean (Chordata) ornodunak eta oso erlazionaturik dauden hainbat ornogabe sartzen dira. Guztiak batzeko erabiltzen diren ezaugarriak hauek dira:
* Euren bizitzako uneren batean notokorda bat garatzen dute.
* Faringean zakatzak dituzte.
* Endostilo bat dute.
* Isats gihartsu bat, ipurtzulotik atzerago.
Kordatuen filumak hiru azpifilum ditu:
* Urochordata - Larba garaian notokorda bat eta nerbio korda bat dute, baina heldu bihurtzean galdu egiten dute.
* Cephalochordata - Hauek bizitza osoan zehar dute notokorda bat, baina ez dute ornorik.
* Ornodunak - Notokorda hezurrez estalitako bizkar-hezur batez aldatu da.

## Sailkapen fenetikoa

Sailkapen fenetikoa, edo sailkapen klasikoan, Kordatuak bereiztu eta sailkatzeko honako zuhaitza eratzen zen:
* Azpifilum Urochordata
** Ascidiacea
** Thaliacea
** Larvacea
* Azpifilum Cephalochordata
* Azpifilum Myxini
* Azpifilum Ornodunak
** Petromyzontida - Lanpreak
** Placodermi (desagertuak)
** Chondrichthyes - arrain kartalaginotsuak
** Acanthodii (desagertuak)
** Actinopterygii - Arrain gehienak
** Actinistia - zelakantuak
** Dipnoi - birikadun arrainak
** Anfibioak
** Narrastiak
** Hegaztiak
** Ugaztunak
Sailkapen honetan bereizketan ez dira egiten euren erlazio genetikoaren arabera, baizik eta ikuspegi orokor batean bereizteko erabiltzen diren ezaugarri batzuen arabera. Eskema tradizionalean arrainak (Pisces) klase bakarra osatzen zuten, baina gaur egun eskola fenetikoak lau talde ezberdinetan banatzen dituzte, kartalaginotsuak, hezurdunak, zelakantuak edo birikadunak direnaren arabera.

## Sailkapen filogenetikoa

Sailkapen filogenetikoa, eskola kladistikoan oinarrituta izakien arteko harremanak euren arbaso komunen bereizketa puntuaren arabera sailkatzen dira. Honela azken urteetan Kordatuen sailkapenerako zuhaitz berriak proposatu dira eta asko dira oraindik aldatzen diren gauzak. Hala ere kordatuen sailkapen filogenetikoan oinarrituta honako taula hau proposatzen da:
Sailkapena oso ezberdina da, ikusten denez, eta honek bi sistemen arteko nahastea suposatu du. Adibide bat jartzearren Hegaztien kasua jar daiteke. Sailkapen tradizionalean hegaztiak ornodunen azpiko klase bat ziren, baina gaur egungo bereizketan enborretik bereizten azkenak izanda, Dinosauria ordenako azpimultzo bat baino ez dira.

## Kordatuak erregistro fosilean

Gu barne hartzen duen filuma izanda interes handia sortu du beraren historia naturala eraikitzea. Orain dela urte gutxirarte erregistroan aurkitutako lehenengo kordatuak Ordoviziar garaiko arrain fosilak ziren, Siluriar garaian oso ugariak egin zirenak. Hala ere Burguess Shaleko aurkikuntza dela eta bertan ikusitako fosil bat gure filumaren lehenengo ordezkaria zela pentsarazten digu: Pikaia Gracilens. Izaki hau Kanbriar garaikoa da eta beraz arrainen fosilak baino zaharragoa. Azkeneko urteetan hainbat ikerlarik India eta Txinan Aurrekanbriarreko mikrofosil batzuk aurkitu dituzte euren esanetan kordatuen barnean sar daitezkeenak. Hala ere guzti hau oraindik eztabaida prozesuan dago.
* Datuak: Q10915
* Multimedia: Chordata / Q10915
* Espezieak: Chordata
# Ktenoforo

Ctenophora (grezieraz orraziak eramaten dituztenak) filuma, euskaraz ktenoforo gisa idatzia, animalia diblastikoen filum bat da. Etimologikoki, marmoka “orrazidunak” dira, eta izen hori ezarri zaie orrazi itxuradun igeri-palak dituztelako (kten edo ketenak); luzera dituzten zortzi bandak igeritarako erabiltzen diren zilio ilarez josita daude. Nola marmoken antza duten, iraganean zelentereoen taldean sartu ziren hasieran.

## Portaera

Sustantzia likatsu bat jariatzen duten koloblasto izeneko zelula espezializatuak dituzte, ehiza egin ahal izateko. Espezie asko argia sortzen duten animalia gardenak dira. Haragijaleak dira, eta harrapakinak eskuratzeko garroetako bentosak erabiltzen dituzte batzuek, baina bentosarik ezean ahoa bera erabiltzen dute horretarako.

## Banaketa

Itsasoan baino ez dira bizi eta 166 espezie ezagutzen dira. Ez dira oso ezagunak, baina ba dira ugariak eta planktonaren biomasaren parte handi bat dira. Gehien-gehienak planktonikoak dira. Beste batzuk hondo ozeanikoetan bizi dira eta ar lauen antza dute. Gainazaletik 3.000 metroko sakontasunerarte bizi daitezke.

### Euskal Herrian

Pleurobrachia pileus da euskal kostaldeko espezierik ugariena, eta multzo edo sardetan ageri da zenbaitetan.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Bizkaiko itsasaldea. Lurralde-Azterlanetarako Bizkaiko Iraskundea [2003?] ISBN 8477523290. PMC 53330284..
* Datuak: Q102778
* Multimedia: Ctenophora / Q102778
* Espezieak: Ctenophora
# Loricifera

Loricifera filuma animalia da. Kota daramana sasizelomatuak maila-kota baten itxura duen estaldura batekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5183
* Multimedia: Loricifera / Q5183
* Espezieak: Loricifera
# Nemertea

Nemertea (batzuetan Nemertina, Nemertinea, Nemertini edo Rhynchocoela) animalia filum bat da, har azelomatu ez segmentatuz osatua. Gorputza luzea eta zapala da. Proboszide edo tronpa ebaginagarri bat dute. Luzeran 20 zentimetro baino motzagoak dira, Cerebratulus edo Lineus lingissimus bezalako espezieak ezik, 30 metro arteko tamaina izan dezaketela. Bizitza luzea dute, urtarrak dira, gehienak itsastarrak. Prostoma edo Geonemerfes generoak Nemertearen barruan sailkatzen dira.
1.200 espezie ezagutzen dira, bi klasetan banatuta: Anopla eta Enopla. Izena grezieratik dator, Nemertesetik, greziar mitologiako itsas-ninfetako bat.
* Datuak: Q185631
* Multimedia: Nemertea / Q185631
* Espezieak: Nemertea
# Nephrozoa

Nephrozoa Bilateriaren barruko animalia talde bat da. Bere barruan Deuterostomia eta Protostomia daude. Talde honen berezitasuna da liseriketa-aparatuan sarrera zulo bat eta irteera zulo bat dutela da. Deuterostomia eta Protostomiaren arteko ezberdintasuna bi zuloetatik zein den lehen eratzen dena da.
* Datuak: Q3059449
* Espezieak: Nephrozoa
# Poitou

Poitou (Poitevin-Santongeraz: Poetou) Frantziako eskualde historikoa da, gaur egun Vendée, Deux-Sèvres eta Vienne departamenduak osatzen dituena. Hiriburua Poitiers zuen.
Desagerturiko Poituko golkoa egun Poituko padura du izena, Arroxelaren iparraldean eta Niorten mendebaldean kokaturik.
Eskualdean Poitevin-Santongeraren poitevin aldaeraz egiten dute.

## Historia

Bisigodoek eskualdea Akitaniako Erresumari lotu ondoren, XI. mendetik aurrera, bertan Poitiersko konderria ezarri zen, Loira eta Pirinioen artean hedatu zena. Akitaniako dukerriarekin bat Frantziako erresuman bukatu zen.
XVI. mendeko erreformismoak eskualdean indar handia zuenez Erlijio Gerrek gogor astindu zuten bertoko biztanleria. Hori zela eta, haietako asko Ipar Amerikara joan ziren, non Quebecen eta Louisiana komunitateak sortu zituzten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q954076
* Multimedia: Poitou / Q954076
# Onikoforo

Onikoforoak (grezieratik, onykhos, "azkazala" eta phoros, "eraman") animalia ornogabe filum bat da, ileguri itsurarekin, beldarren antzarekin. Kanbriar garaitik existitu direla uste da eta artropodoekin zuzenki loturik daude, baina hauek ez bezala, ez daude artikulaturik. Hala ere, zoologo batzuek artropodoetan sartzen dituzte. 165 espezie ezagutzen dira.

## Ezaugarriak

Lehorreko animaliak dira, zizarearen antzekoak, baina neurriz haiek baino askoz txikiagoak. Burua soinetik garbi bereizten ez dena, ahoa azpialdean duena eta intsektuen antzeko antenekikoa dute. Gorputzaren alde banatara hanka asko, giltzatuak eta erpedunak dituzte.
Ekuatorez hegoaldeko lurralde bero eta epeletan bizi dira, leku heze eta ilunetan batez ere. Egur ustela eta artropodo txikiak jaten dituzte.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q5191
* Multimedia: Onychophora / Q5191
* Espezieak: Onychophora
# Panarthropoda

Panarthropoda Arthropoda, Tardigrada eta Onychophora biltzen dituen taxoi bat da. 2008an Dunn et al.-ek proposatu zuten Tardigrada Nematodarekin sailka zitekeela eta, beraz, Onychophora bakarrik geratuko litzateke Arthropodarekin batera.
Panarthropodaren ezaguarri komuna da hankak izatea, nerbio-sistema bentrala eta gorputz segmentatua.
Batzuetan "Lobopoda" erabiltzen da Onychophora eta Tardigrada bakarrik biltzeko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q134870
* Multimedia: Panarthropoda / Q134870
* Espezieak: Panarthropoda
# Mošovce

Mošovce (hungarieraz: Mosóc) Eslovakia erdialdean kokatuta dagoen udalerria da, 1.380 biztanle dituena. Bertan jaio zen Ján Kollár poeta.

## Herri eta hiri senidetuak

* Lalić (Serbia)
* Kozy (Polonia)
* Dwikozy (Polonia)

## Kanpo estekak

* (Eslovakieraz) www.mosovce.sk
* (Ingelesez) Turismoa
* Datuak: Q34409
* Multimedia: Mošovce / Q34409
# 632
## Gertaerak

* Akitaniako Erresumaren merovingiar aldia bukatu zen.

## Heriotzak

* Ekainaren 8a – Muhammad, Islamaren profeta eta Arabiaren bateratzailea (j. 570).
* Abuztuaren 28a – Fatima, Mahomaren alaba (j. c. 605).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23887
* Multimedia: 632 / Q23887
# Placozoa

Placozoa animalia filum txiki bat da, momentuz bi espezie deskribatu baino ez dituena. Franz Eilhard Schulze zoologo alemaniarrak deskribatu zuen lehengo aldiz Grazeko Zoologia Institutuko akuariumean ikusi zituen animalia narrasti batzuetatik abiatuta. Planularen Teoriarekin harremanetan zeuden animaliak zirela uste zuen.
Baliteke hau izatea egitura sinpleena duen animalia Lurra osoan. Itsas-uretan bizi da eta hainbat zelula elkarrekin dituen izaki laua da. Arrokatara igotzen da eta bertan dagoen edozein alga jaten du. Protozooak baino konplexuagoa da, baina ez du inongo organo berezirik. Hasieran beste animalia baten larba zela uste zen.
Trichoplax adhaerans itxura globosoa du eta gorputz kabitate batean likidoa du presioan sartuta. Filumeko espezie bakarra dela esan daiteke; izan ere, bestea, Treptoplax reptans, 1896an deskribatu zen eta ez da berriro aurkitu.

## Filogenia

Euren sinpletasuna dela eta, hasieran, animaliarik antzinakoenak zirela uste zen. HAla ere euren epitelioko zelulek proteina extrazelularrak dituztela aurkitu ondoren ideia aldatu zen. Izan ere proteina hauek animalia guztiek dituzte belakiek ezik, beraz Eumetazoaren oinarrian egon daitezkeela proposatu zen:
Hala ere Bilateriaren oinarrian egon daitezkeela ere proposatua izan da:

## Erreferentziak

* ↑ Placozoa - University of California at Berkeley
* Datuak: Q131040
* Multimedia: Placozoa / Q131040
* Espezieak: Placozoa
# Kokzix

Kokzix (antzinako grezieraz: κόκκυξ, "kuku") edo uzkorno hominoideen bizkarrezuraren azken segmentua da. Egun bestigiala den buztanaren aztarna da. Hiru eta bost orno artean osaturik dago. Sakroarekin batera ipurtezurra osatzen du.

## Erreferentziak

* ↑ κόκκυξ, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek–English Lexicon

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193176
* Multimedia: Coccyx / Q193176
# Gerri-orno

Gerri-ornoa edo orno lunbarra (L) gerrialdeko bost ornoetako bakoitza. Bizkarraren beheko aldean daude kokatuak, bizkar-ornoen azpian eta errain-ornoen gainean. Hitzarmenez L1–L5 izendatzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Traumatologia Hiztegia] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q405478
* Multimedia: Lumbar vertebrae / Q405478
# Orno-hodi

Orno-hodia, bizkarrezur-hodia edo hodi bertebrala hezurrez eta aponeurosiz osatutako kanala da, ornoen arkuen aurrean eta orno-gorputzen atzean kokatua. Orno-muina, meningeak eta ornoen sustraiak hartzen ditu bere barruan, eta zulo okzipitalarekin jarraitzen du goiko aldean. Orno-estenosi izeneko estugunea bertoko gaixotasun nagusia da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Traumatologia Hiztegia] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q781983
* Multimedia: Human spinal cord / Q781983