OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Akitania Bigarrena

Akitania bigarrena (latinez: Aquitania secunda) Mendebaldeko Erromatar Inperioko probintzia bat da, III. mendearen amaieran sortua Dioklezianoren agintaldian, Augustoren agintaldian eratu zen Galia Akitaniako probintzia zabalaren zatiketaz.
Probintzia hau Zazpi probintzien diozesiaren probintzietako bat zen.

## Erreferentziak

* ↑ Rocquain de Courtemblay, Félix. (1861). «Variations des limites de l'Aquitaine depuis l'an 58 avant J-C. jusqu'au Ve siècle.» Bibliothèque de l'École des chartes 22 (1): 256–271. doi:10.3406/bec.1861.445761. (Noiz kontsultatua: 2024-12-13).
* ↑ «TGN Full Record Display, English (Getty Research)» www.getty.edu (Noiz kontsultatua: 2024-12-13).

## Bibliografia

* (Gaztelaniaz) Jiménez Garnica, Ana María (2010) Nuevas gentes, nuevo Imperiolos godos y Occidente en el siglo V.. UNED - Universidad Nacional de Educación a Distancia. ISBN: 9788436260588
* (Italieraz) Pistilli, P.F. (1991) "Aquitania". Enciclopedia dell' Arte Medievale. Treccani.
* (Frantsesez) Chastagnol, M. André (1970). "Le diocèse civil d'Aquitaine au Bas-Empire". Bulletin de la Société nationale des Antiquaires de France Année 1972. 272-292.
* (Frantsesez) Boudartchouk,Jean-Luc; Cabau, Patrice (lag). "La question agraire liée à l’installation des Goths en Gaule du sud et l’approche marxiste de la transition Antiquité-Moyen Âge". Archéopages. Archeologie et société. Hors-série 5 | 2019. Les archéologues face à l'économie 34-44 or. https://doi.org/10.4000/archeopages.8705

## Kanpo estekak

* Datuak: Q522421
# High Noon

High Noon (euskaraz: "Eguerdia") western filma da, Fred Zinnemann austriar zinemagileak 1952an zuzendu zuena. Gary Cooper, Grace Kelly, Lloyd Bridges, Katy Jurado eta Thomas Mitchell izan ziren aktore nagusiak.
Filmak lau Oscar sari irabazi zituen: gizonezko aktore onenarena (Gary Cooper), muntatze onenarena (Elmo Williams eta Harry W. Gerstad), jatorrizko soinu banda onenarena (Dimitri Tiomkin) eta jatorrizko abesti onenarena (Dimitri Tiomkin eta Ned Washington: Tex Ritterrek abestutako "Do Not Forsake Me, Oh My Darlin'"). Bestalde, lau Urrezko Globo eta beste hainbat sari ere jaso zituen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Goiz berean ezkondu eta sheriff izarra jarri du Will Kanek (Gary Cooper). Frank Miller (Ian MacDonald), iraganean atzeman zuen eta urkamendira zigortu zutena, herrira mendeku bila itzuli dela ohartu da: eguerdiko hiruretako trenean iritsi da eta geltokian adiskideak zain ditu. Emaztearen (Grace Kelly) erreguei kasurik egin gabe, Kane herrian geratu eta bere aldeko gizonak erreklutatzen saiatu da, baina herritarren koldarkeriaren, interesen edota Miller bidelapurrarekiko adiskidetasunaren ondorioz, entzungor egin diote haren laguntza eskaerari. Hortaz, Kanek bakarrik egin behar die aurre arriskuari eta patuari.

## Aktoreak

* Gary Cooper: Will Kane sheriffa
* Thomas Mitchell: Jonas Henderson maiorra
* Lloyd Bridges: Harvey Pell sheriff diputatua
* Katy Jurado: Helen Ramírez
* Grace Kelly: Amy Fowler Kane
* Otto Kruger: Percy Mettrick epailea
* Lon Chaney: Martin Howe
* Henry Morgan: Sam Fuller
* Ian MacDonald: Frank Miller
* Eve McVeagh: Mildred Fuller
* Morgan Farley: Mahin medikua eta ministroa
* Harry Shannon: Cooper
* Lee Van Cleef: Jack Colby
* Robert Wilke: Jim Pierce
* Sheb Wooley: Ben Miller

## Irudi galeria

* Trailerra
* Gary Cooper
* Grace Kelly
* Ian MacDonald

## Kanpo estekak

* High Noon filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q245208
* Multimedia: High Noon / Q245208
# Sforza gaztelua

Sforza gaztelua, italieraz: Castello Sforzesco eta milaneraz Castell Sforzesch, Italiako Milan hirian dagoen gaztelu bat da.
XV. mendean Francesco I.a Sforzak eraikiarazi zuen. Gaur egun museoa da.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q23354
* Multimedia: Castello Sforzesco (Milan) / Q23354
# Hourig Sourouzian

Hourig Sourouzian (Armenia, XX. mendea) Alemaniako arkeologo armeniarra da.

## Bizitza

Frantzian egin zituen goi mailako ikasketa guztiak, Louvre Eskolan, Ekialdeko Hizkuntzen Eskolan, armeniera eta antzinako arabiera menderatuz; eta frantsesaz gain hitz egiten du —ia ikasia abenturak irakurriz—, alemana, arabiera eta ingelesa.* Paris-Sorbona Unibertsitatean doktoregoa lortu zuen "Recherches sur la statuaire royale de la XIX. dynastie (XIX. mendeko errege-estatuagintzari buruzko ikerketa)" izeneko tesiarekin, Pierre Grimalen zuzendaritzapean.
Antzinako Egiptoko Artean espezializatu zen eta Errege Estatuagintzan interesatu zen bereziki, Paris-Sorbona Unibertsitatean egin zituen doktorego ikerketetan xehe-xehe aztertu baitzuen.

### Lan ibilbidea

Amenofis III.aren milioika urteko tenpluaren kontserbazio-proiektuaren zuzendaritza-ardura hartu zuen. 1998an hasi zen, Alemaniako Arkeologia Institutuaren babespean, “Memnongo kolosoen misioa” zuzentzen Kom el-Hettan (“Gres-muinoa”) gunean. Antzinako Egiptoko logistikari buruzko galderak ditu oraindik Sourouzianek:
   «Denboran atzera egiteko makina bat izango banu, Amenofisen erregealdira itzuliko nintzateke, ikusteko zelan eraman zituzten 800 tonako estatua erraldoiak Al Jabal Al-El Cairoko harrobietatik Luxorrera. Une hori ikustea izango litzateke nire ametsa egia bihurtuta. Egiptoko eraikitzaile eta eskultore bikainei omenaldia egitea litzateke.»

## Argitalpenak

* Les monuments du roi Mérenptah, Mainz am Rhein, P. von Zabern, 1989, 237 or. (ISBN 9783805310536 et 3805310536, OCLC 1072532284).
* «Égypte, nouvelles découvertes» Dossiers d'archéologie (393) maiatza/ekaina 2019 ISSN 1141-7137...
* Catalogue de la statuaire royale de la XIXe dynastie, IFAO, coll. « Bibliothèque d’études » (177 zk.), 2019ko urria, 845 or. (ISBN 9782724707571).
* Recherches sur la statuaire royale de la XIXe dynastie, IFAO, coll. « Bibliothèque d’études » (173 zk.), 2020ko abendua (ISBN 9782724707342).

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Hourig Sourouzian Works to Unearth Egypt's 'Extraordinary Legacy' | The American University in Cairo» www.aucegypt.edu (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).
* ↑ (Ingelesez) «Hourig Sourouzian | The Shelby White and Leon Levy» whitelevy.fas.harvard.edu (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).
* ↑ News from the Amenhotep III Temple of Millions of Years. .
* ↑ «Hourig Sourouzian - Academia.edu» independent.academia.edu (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).
* ↑ «Click to Navigate» arce-nc.org (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).
* ↑ «Hourig Sourouzian» Bing (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106463570
# Hexafluoropropileno

Hexafluoropropilenoa edo hexafluoropropenoa konposatu organikoa da, F$_2$C=CFCF$_3$ formula duena konposatu organofluoratuen familikoa eta perfluoroalkiloen klasekoa. Gas kolorge, usainik gabea eta ez-sukoia da. Aireak baino dentsitate handiagoa du. Arnasbideak narritatzen ditu.
Hexafluoropropilenoa nagusiki kopolimeroak sintetizatzeko monomero gisa erabiltzen da, usuki tetrafluoroetilenoarekin batera.

## Sintesia

Hexaflluoropropilenoa tetrafluoroetilenoaren edo klorodifluorometanoaren pirolisiaz prestatzen da.
${\ce {3 CF2=CF2 -> 2 CF3CF=CF2}}$

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Hexafluoropropene» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).
* ↑ (Ingelesez) Siegemund, Günter; Schwertfeger, Werner; Feiring, Andrew; Smart, Bruce; Behr, Fred; Vogel, Herward; McKusick, Blaine; Kirsch, Peer. (2016). «Fluorine Compounds, Organic» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (John Wiley & Sons, Ltd): 1–56. doi:10.1002/14356007.a11_349.pub2. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q417982
* Multimedia: Hexafluoropropylene / Q417982
# Ile androgeniko

Ile androgenikoa pubertaroan eta nerabezaroan androgeno-maila (gizonezkoen sexu-hormonak) handitzeak eragiten du. Ile-folikuluek androgenoei erantzuten diete, batez ere testosteronari eta haren deribatuei. Haren hazkunde-erritmoa azkartu egiten da, eta gero eta luzeagoak eta lodiagoak bihurtzen dira.
Androgenoekiko sentikortasun desberdinak dituzte gorputzeko zonaldeen arabera. Testosteronaren maila handitzearen ondorioz, ile androgenikoa agertzeko sekuentziak gorputzeko hainbat ataletako sentikortasuna islatzen du. Pubiseko eremua da sentikorrena, eta, beraz, hantxe hazten da lehenik.
Pubisa eta besapeak dira, bi sexuetan, ile androgenikoaren garapen handiaren ondorioz ile terminal bihurtzen diren giza gorputzeko atalak.
Ilearen banaketari dagokionez, dimorfismo sexual nabarmena dago: gizonetan ile terminal bihurtzen den eremu gehiago daude (bizarra, bularra eta sabelaldea hazten diren eremuak); emakumeek, berriz, ile gutxiago dute, eta hori, gainera, ez da hain nabarmena. Antolaketa genetikoak pertsonen sexua eta androgenoen banakako hazkundea zehazten ditu, eta, beraz, baita ile androgenikoaren garapena ere.

## Ikus gainera

* Gorputzeko ilea
* Alopezia androgenikoa
* Pubiseko ilea

## Erreferentziak

* ↑ Ilea gutxitzeko erremedio naturala | Consumer. 2007-04-16 (Noiz kontsultatua: 2023-03-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2167872
* Multimedia: Body hair / Q2167872
# Hexafluropropileno-tetrafluoroetileno kopolimero

Hexafluoropropileno-tetrafluoroetileno kopolimeroa (FEP) fluoropolimero termplastikoa da hexafluoropropileno eta tetrafluoroetileno monomeroak elkarrekin polimerizatuz sintetizatzen dena. Bere ezaugarririk behinena da ohizko injekzioz edo estrusioz prozesa daitekeela.

## Ekoizpena

FEP erradikal-polimerizazioz sintetizatzen da tetrafluoroetilenozko eta hexafluoropropilenozko nahasteetatik abiatuz. Peroxidisulfatoak usatzen dira hasarazle gisa eta erreakzioa normalean emultsioan egiten da azido perfluorooktanosulfonikoa surfaktante gisa baliatuz. Kopolimeroaren propileno osagaia % 5aren bueltan egoten da.

## Erabilera

FEPren erabilera nagusia eta ia bakarra hari elektriko eta elektronikoen estaldura da. Nitxo erabileren artean konposatu kimiko korrosiboak maneiatzeko ontziteria aipa daiteke.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Carlson, D. Peter; Schmiegel, Walter. (2000). «Fluoropolymers, Organic» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/14356007.a11_393. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5462850
# Zilar-kobre

Zilar-kobrea zilar-aleazioa da (edo, batzuetan, urrea), eta metal ez-baliotsu ugari ditu, hala nola kobrea edo eztainua eta zinka. Batez ere, txanponak eta dominak egiteko erabili izan da, metal nobleen eskasia eta monetaren debaluazio garaietan.
Zilar-kobrezko txanponaren erabilerarik zabalena Grezia zaharraren eta Erdi Aroaren artean eman zen. Adibidez, K.a. VI. eta V. mendeetan, Lesbos irlako hiri batzuek %60 kobrez eta %40 zilarrez egindako txanponak erabiltzen zituzten. Erdi Aroan zilarraren edukia jaisten joan zen, %25 edo %20ra arte.
Inflazio-aldietan, hala nola III. mendean Erroman edo 1620. urtearen inguruan Habsburgo Inperioan, zilar-edukia etengabe eta pixkanaka murriztearen ondorioz, zilarrezko txanponak zilar-kobrezko txanpon bihurtu ziren azkenean. Errege-erregina Katolikoek gehieneko muga bat ezarri zioten zilar-kobrezko txanponen kopuruari, eta sistema egonkor bat ezarri zuten, XVI. mende osoan funtzionatu zuena. 1548an Karlos I.ak zilar-kobrezko txanpon kopuru handiagoa baimendu zuen, eta 1552an zilar-edukia 7tik 5,5 gramora murriztu zuen.
Txanpon zatikatu batzuk ere zilar-kobrezkoak egin ziren hasiera on batetik. Hori da, adibidez, 1850 eta 1877 artean jaulkitako 5, 10 eta 20 Rappen (franko suitzarraren zentimoak) piezen kasua, zilar-kobrezko txanponak baitziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q911380
# Cryomyces minteri

Cryomyces minteri Dothideomycetes klaseko onddoa da, sailkapen zalantzagarria duena. 2005ean zientziarako deskribatu zuten. McMurdoko Haran Lehorretan aurkitu zuten, Antartikan, bertako komunitate kriptoendolitiko batek kolonizatutako harkaitzetan.
2008an ExPOSE-E instalazioko esperimentu batean, Cryomyces minteri eta Cryomyces antarcticus, aldi berean, Lurraren orbita baxuko egoeran probatu zituzten. Horretarako, Nazioarteko Espazio Estaziotik kanpo utzi zituzten, 18 hilabetez.
UV erradiazio polimerikoa jasaten zuen tutu batean ere utzi zuten, martetar ingurune bat simulatzeko. Bi fungiak bizirik atera ziren bi simulazioetatik.

### Banaketa eremua

Antartika, Kanada, Islandia, Txile.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) P.W., Crous. «Cryomyces minteri Selbmann, de Hoog, Mazzaglia, Friedmann & Onofri, 2005» Catalogue of Life.
* ↑ (Ingelesez) Selbmann L, de Hoog GS, Mazzaglia A, Friedmann EI, Onofri S. (2005). «Fungi at the edge of life: cryptoendolithic black fungi from Antarctic deserts» Studies in Mycology 51: 1–32..
* ↑ (Ingelesez) Pacelli, C; Selbmann, L; Moeller, R; Zucconi, L; Fujimori, A; Onofri, S. (2017). «Cryptoendolithic Antarctic Black Fungus Cryomyces antarcticus Irradiated with Accelerated Helium Ions: Survival and Metabolic Activity, DNA and Ultrastructural Damage» Frontiers in Microbiology 8: 2002. doi:10.3389/fmicb.2017.02002. PMID 29089932..
* ↑ (Ingelesez) Wall, Mike. (2016-1-29). «Fungi Survive Mars-Like Conditions On Space Station» Space.
* ↑ (Ingelesez) Onofri, S; Selbmann, L; Pacelli, C; de Vera, JP; Horneck, G; Hallsworth, JE; Zucconi, L. (2018-6-19). «Integrity of the DNA and Cellular Ultrastructure of Cryptoendolithic Fungi in Space or Mars Conditions: A 1.5-Year Study at the International Space Station» Life 8 (2): 23. doi:10.3390/life8020023. PMID 29921763..
* ↑ (Ingelesez) Onofri S, Barreca D, Selbmann L, Isola D, Rabbow E, Horneck G, de Vera JP, Hatton J, Zucconi L. (2008). «Resistance of Antarctic black fungi and cryptoendolithic communities to simulated space and Martian conditions» Studies in Mycology 61: 99–109. doi:10.3114/sim.2008.61.10. PMID 19287532..
* ↑ (Ingelesez) Pacelli, C; Selbmann, L; Zucconi, L; Coleine, C; de Vera, JP; Rabbow, E; Böttger, U; Dadachova, E et al.. (2019ko otsaila). «Responses of the Black Fungus Cryomyces antarcticus to Simulated Mars and Space Conditions on Rock Analogs» Astrobiology 19 (2): 209–220. doi:10.1089/ast.2016.1631. PMID 30067087. Bibcode: 2019AsBio..19..209P..
* ↑ Cryomyces minteri: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10462112
# Cryomyces antarcticus

Cryomyces antarcticus Dothideomycetes klaseko onddoa da, sailkapen zalantzagarria duena. Antartikan aurkitua, 2005ean zientziarako deskribatu zuten. Kanpo espazioko ingurune latzenean erradiazio kosmikoa eutsiz bizirauteko gai dela azaldu dute. Bere erresilientzia bereziaren ekarle mekaniko proposatua bere zelula-horma lodi eta oso melanizatuaren presentzia dela proposatu dute. Melanina honek DNAa kalteetatik babestu dezake, egoera gogorrenetan DNAren konpontze sistema tipikoak funtzionatzen ez direnean.

### Banaketa eremua

Antartika, Kanada, Islandia, Txile.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Selbmann L, de Hoog GS, Mazzaglia A, Friedmann EI, Onofri S. (2005). «Fungi at the edge of life: cryptoendolithic black fungi from Antarctic deserts» Studies in Mycology 51: 1–32..
* ↑ (Ingelesez) Onofri S, Barreca D, Selbmann L, Isola D, Rabbow E, Horneck G, de Vera JP, Hatton J, Zucconi L. (2008). «Resistance of Antarctic black fungi and cryptoendolithic communities to simulated space and Martian conditions» Studies in Mycology 61: 99–109. doi:10.3114/sim.2008.61.10. PMID 19287532..
* 1 2 (Ingelesez) Onofri, S; Selbmann, L; Pacelli, C; de Vera, JP; Horneck, G; Hallsworth, JE; Zucconi, L. (2018-6-19). «Integrity of the DNA and Cellular Ultrastructure of Cryptoendolithic Fungi in Space or Mars Conditions: A 1.5-Year Study at the International Space Station» Life 8 (2): 23. doi:10.3390/life8020023. PMID 29921763..
* ↑ (Ingelesez) Pacelli, C; Selbmann, L; Moeller, R; Zucconi, L; Fujimori, A; Onofri, S. (2017). «Cryptoendolithic Antarctic Black Fungus Cryomyces antarcticus Irradiated with Accelerated Helium Ions: Survival and Metabolic Activity, DNA and Ultrastructural Damage» Frontiers in Microbiology 8: 2002. doi:10.3389/fmicb.2017.02002. PMID 29089932..
* ↑ (Ingelesez) Pacelli, C; Selbmann, L; Zucconi, L; Coleine, C; de Vera, JP; Rabbow, E; Böttger, U; Dadachova, E et al.. (2019ko otsaila). «Responses of the Black Fungus Cryomyces antarcticus to Simulated Mars and Space Conditions on Rock Analogs» Astrobiology 19 (2): 209–220. doi:10.1089/ast.2016.1631. PMID 30067087. Bibcode: 2019AsBio..19..209P..
* ↑ (Ingelesez) Sterflinger, K; Lopandic, K; Pandey, RV; Blasi, B; Kriegner, A. (2014). «Nothing special in the specialist? Draft genome sequence of Cryomyces antarcticus, the most extremophilic fungus from Antarctica» PLOS ONE 9 (10): e109908. doi:10.1371/journal.pone.0109908. PMID 25296285. Bibcode: 2014PLoSO...9j9908S..
* ↑ Cryomyces antarcticus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10462113
# Idrija

Idrija (ˈiːdrija ahoskatua, italieraz: Idria), Esloveniako hiria da, Gorizia eskualdekoa. 2008ko erroldaren arabera 12.034 biztanle ditu, hauetatik erdia inguru herrigunean. Bere merkurio meategiengatik ezagutzen da eta UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen meategi hauek 2012an.

## Geografia

Mendiz inguraturiko lautada batean kokatzen da eta Idrija ibaiak zeharkatzen du.

## Historia

XV mende bukaeran, Austriako Inperioaren barnean zela merkurioa aurkitu zen, hala adierazten da 1490, 1492 eta 1497ko agirietan. Gobernuak meategiak 1580an jarri zituen martxan. 1832an idrialita minerala bertan aurkitu zen, hortik bere izena.

## Ondasun nabarmenak

* Merkurio meategiak (Gizateriaren Ondare)

## Iruditegia

* Idrija.
* Idrija.
* Antonijev rov, meategiaren sarrera.

## Kanpo estekak

* (Eslovenieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q15875
* Multimedia: Idrija / Q15875
# Etileno-klorotrifluoroetileno kopolimero

Etileno-klorotrifluoroetileno kopolimeroa (ECTFE) fluoropolimero termplastikoa da etileno eta klorotrifluoroetilenoa monomeroak elkarrekin polimerizatuz sintetizatzen dena. Bere ezaugarririk behinena da konposatu kimikoen erasoekiko duen gaitasuna eta horrek ematen dio erabilgarritasuna.

## Ekoizpena

ECTFE klorotrifluoroetilenotik eta etilenotik kopolimerizazio bidez ekoizten da -80 eta -60 °C inguruko tenperaturan. ECTFE pikor gisa edo hauts gisa ekoizten da errotazio-moldaketa edo injekzioa erabiliz prozesatzeko. Halaber, 250-300 µm-ko lodiera duten filmetan ere prozesatzen da.

## Erabilera

ECTFE duten estaldurak bereziki egokiak dira tenperatura altuetan erresistentzia kimikoa lehentasuna duten aplikazioetarako. Azido eta alkaliekiko erresistentea da pH 1etik 14ra. Besteak beste, erresistentea da azido nitrikoarekiko, ozonoarekiko, hidrogeno peroxidoarekiko, azido sulfurikoarekiko, azido fluorhidrikoarekiko eta amoniakoarekiko.
Industria kimikoan, ECTFEz egindako estaldurak ontzi edo hodietarako erabiltzen dira. Eguzki-zeluletan babes-geruza zeharrargi gisa erabiltzen da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Alemanez) Chemietechnik, Reichelt. «Reichelt Chemietechnik» Reichelt Chemietechnik (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).
* ↑ Toniolo, Paolo; Carella, Serena. (2016-01-01). «Halar® High Clarity ECTFE Film – An Highly Transparent Film for New Buildings Structures» Procedia Engineering 155: 28–37. doi:10.1016/j.proeng.2016.08.004. ISSN 1877-7058. (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).
* ↑ (Ingelesez) «Understanding ECTFE Industrial Coatings» toefco.com (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5322758
# Cortinarius fulgens

Cortinarius fulgens Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Myxacium fulgens, Phlegmacium fulgens, Gomphos fulgens.

## Deskribapena

Kapela: 6 eta 15 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran hemisferikoa, gero lau-ganbila, edo deprimitua, ertza hasieran barrurantz errekurbatua; hori-laranja kolorekoa, erdian lehoi-gorrixka kolorekoa gehiago; ertza hori-kromo kolorekoa, inoiz soberakin fibrilatuekin, leuna, erdigunea apur bat ezkatatsua edo pikorrekin; geruza distiratsua eguraldi lehorrarekin, banangarria.
Orriak: Hori-kromo kolorekoak, gero okre-arre kolorekoak, amaieran herdoil kolorekoak; itsatsi-unziformeak, estu, meheak.
Hanka: 3,5 eta 7,5 cm bitarteko garaierakoa eta 1,2 eta 3 cm bitarteko diametrokoa. Laburra, erraboil lodiarekin, normalean marjinatua, goialdean zurixka, flokosoa, bestela horixka edo okre antzekoa; gortina hondakin ugarirekin, arrez zikinduta esporengatik. Erraboil lodia, nabarmen marjinatua, behealdean zurixka-horixka, goialdean okre-horixka.
Haragia: Trinkoa, horia kapelan, oinean okre antzekoa, usaingabea eta zapore gozokoa.
Etimologia: Cortinarius hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Fulgens epitetoa latinetik dator, distiratsua esan nahi duen “fulgens” hitzetik. Bere koloreagatik

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Espezie honi buruz eztabaida handia dago.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean. Pagoen eta arteen basoetako eremu belartsuetan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 165 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela. (2009). Catalogo micológico. Banco de setas.
* ↑ Cortinarius fulgens: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q80996819
# Idurre Eskisabel

Idurre Eskisabel Larrañaga (Beasain, 1970eko azaroaren 11) kazetaria eta antropologoa da. EHUko kazetaritza irakaslea da. Batez ere generoa eta nazio identitatea landu ditu ikerketan. Euskal izendegitik abiatuta genero eta nazio identitateak nola eraikitzen diren eta elkarri nola eragiten dioten aztertzen du antropologiaren eta komunikazioaren ikuspegitik. Hizkuntza, feminismoa eta euskalgintza ere jorratu ditu.
Euskaldunon Egunkaria eta Berrian egin du lan. Berarentzat eta beste lankide batzuentzat Egunkaria kazetaritza eskola bat, feminismo eskola bat eta bizitza eskola bat izan zela adierazi izan du.
Beste hainbat hedabiderekin ere kolaboratu du: Euskadi Irratia, Euskalerria Irratia, Info7 irratia, Argia, Jakin, Goierritarra aldizkaria eta Goierri TB, besteak beste.
2022ko abenduaren 6az geroztik Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusia da, Paul Bilbao Sarriaren lekukoa hartu ondoren.

## Lanak
### Saiakera

* Trikua esnatu da. Euskaratik feminismora eta feminismotik euskarara (SUSA, 2019) Lorea Agirre Dorronsororekin idatzia. 978-84-17051-36-5. Euskalgintzaren eta feminismoaren arteko gurutzaketa eta aliantzarako bidea arakatzen da liburu honetan. Egunkaria kazetaritza eskola bat adina feminismo eskola bat izan zelako guretzat, eta, horrekin, baita bizitza eskola bat ere.

### Poesia

* Goseak janak (2018, Susa)

## Erreferentziak

* ↑ Idurre Eskisabel. Jakin.
* 1 2 «Susa literatura - Trikua esnatu da» www.susa-literatura.eus (Noiz kontsultatua: 2020-06-05).
* ↑ «Idurre Eskisabel izango da Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusi berria» Euskalgintzaren Kontseilua 2022-11-28 (Noiz kontsultatua: 2022-12-13).
* ↑ «Aizu! AEKren aldizkaria - Idurre Eskisabel: “Jauzi kualitatiboa emango duten hizkuntz politika sendoak behar dira”» aizu.eus (Noiz kontsultatua: 2023-03-17).
* ↑ Aperribai, Julen. ««Alderdien arteko jokotik kanpo utzi behar da hizkuntzaren auzia»» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-12-13).
* ↑ Idurre Eskisabel Euskalgintzako Kontseiluko idazkari nagusiari elkarrizketa. (Noiz kontsultatua: 2023-03-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Idurre Eskisabel, Kontseiluko idazkari nagusi berria» El Diario Vasco 2022-11-28 (Noiz kontsultatua: 2023-03-17).

## Kanpo estekak

* Idurre Eskisabelen artikuluak Berrian
* Idurre Eskisabelen artikuluak Jakin aldizkarian
* Idurre Eskisabel Inguma datubasean
* Datuak: Q28528205
* Aipu famatuak: Idurre Eskisabel