# Ikuska (dokumental-saila)

Ikuska euskarazko film dokumental-sail aitzindaria izan zen, 1970eko hamarkadaren bukaeran eta 1980ko hamarkadaren hasieran eginikoak. Sailaren ekoizleak Antxon Ezeiza eta Luis Iriondo izan ziren; eta babesleak, berriz, Bertan Filmak, Orbegozo Fundazioa eta Euskadiko Kutxa. 35 milimetrotan grabatu zituzten. Argazkilaria Javier Agirresarobe zen.

## Sorrera (1979-1984)

Antxon Ezeizak eta Luis Iriondok abiatutako proiektua izan zen Ikuska film labur dokumentalen saila. Frankismo osteko Euskal Herria erretratatuko zuten proiektu zinematografikoak egin nahi izan zituzten, euskal zinearen oinarriak finkatzen hasteko, eta pixkanaka, industria bat garatzeko. Hala, 21 lanez osatutako bilduma egitea ebatzi zuten, kultura, gizartea eta politika landuko zituzten dokumentalak, euskaraz errodatutakoak, alderdi politikoengandik aldenduta eta kutsu ideologikorik gabeak.
Ikuska saileko film bakoitzak bere gidoilaria eta bere zuzendaria zituen, eta film guztiek Euskal Herriko gaiak jorratu dituzte.

## Bertsio digitalak
### Digitalizazioa

Euskal Komunikabideen Hedapenerako Elkarteak (EHKE) 2016an 21 dokumental horiek berreditatu zituen euskarri digitalean. Bertan Filmeak eta Euskadiko Filmotekaren laguntzarekin eta Laboral Kutxaren babesarekin, dokumentalak formatu Digitalean berrargitaratu zituen EKHEk. Bi formatutan plazaratu zituzten: liburua eta 3 DVD eta eduki berberak dituen USB txartela.
Jatorrizko bertsioak 35 milimetrotan errodatu zirenez, zinema areto komertzialetan soilik eskaini zitezkeen, eta horrek kultur elkarteak eta parrokiako aretoak kanpo utzi zituen.

### Online

2024ko abenduan EITBko Primeran plataforman jarri zituzten eskuragarri 25 film laburrak.

## Zuzendariak

35 milimetrotan errodatu zituzten, lan guztiak homogeneoak izan zitezen, eta Caja Laboral Popularrek, Orbegozo Fundazioak eta Cegasak lagundu zuten proiektua finantzatzen. Ezeizarekin batera (lau zuzendu zituen), Jose Luis Egea, Pedro Olea, Anton Merikaetxebarria, Xabier Elorriaga, Koldo Izagirre, Juanba Berasategi, Koldo Larrañaga, Jose Julián Bakedano, Iñaki Eizmendi, Montxo Armendariz, Mirentxu Loiarte (emakumezko bakarra), Imanol Uribe, Juan Miguel Gutiérrez eta Pedro de la Sota zinegileek ere osatu zituzten laburrak, eta ikusmin handia piztu zuten.

## Katebegi bat Euskal Zinema Nazionalaren historian

Ikuska saila aitzindari izan zen, Euskal Herria bere osotasunean hartzen zuelako, herritarrak eurak zirelako euren kezka eta arazoak kontatzen zituztenak, euskara berreskuratzeko eta erabiltzeko urrats kualitatibo bat izan zelako, eta pentsaera askotako pertsonen arteko Elkarlaneko ezohiko eredua izan zelako.
Baina Ikuska sailak tamalez ez zuen lortu euskal gizartearengana modu normalizatu batean iristea. Eta ez zuen batere jarraipenik izan hurrengo hamarkadetako zinemagintzan. Parte hartu zuten zuzendari gehienak Madrilera itzuli ziren Ikuska saila bukatu zenean, beren euskal ibilera hura anekdota gisa geratu zelarik. Ezeiza, Berasategi eta Izagirre izango ziren salbuespen bakarrak.
Ikuska saila katebegi bat gehiago izan zen etenez beteta dagoen Euskal Zinema Nazionalaren katean, Baina katebegi hura ostarte eder bat eder bat ere izan zen Euskal Herriko laino itsasoan.
Antxon Ezeizarentzat Ikuska proiektuak Euskal Herrian zinema egitea ahalbidetu nahi zuen, Madrilen mendean egon gabe. 1980ko hamarkadan, euskal zinema nazionalari buruzko eztabaida sutsua egon zen, gero 1990eko hamarkadan eztabaida hori itzali egin zen pixkanaka, ulertuta euskal zinema dela Euskal Autonomia Erkidegoan ekoizten dena.
| « | Ikuska proiektua ezezaguna da belaunaldi berrientzat. Euskara zinema aretoetan entzuten den lehen aldia da, gaiek interesa dute, askotariko planteamendu zinematografikoak daude, gero karrera egin duen zuzendari pila bat dago... Jendeak ez ditu ikusi, ez ditu ezagutu ere egiten. Ni harritu egin nintzen: «Zergatik ez da hau erreferente bat?». | » |
| —Maialen Beloki |||

## Kapituluak
### Ikuska 1

* Urtea: 1979
* Zuzendaria: Jose Luis Egea
* Iraupena: 10 min.
* Muntaia: Alberto Magan
* Musika: Benito Lertxundi, José Antonio de Donostia

### Ikuska 2

* Urtea: 1979
* Zuzendaria: Pedro Olea
* Gidoilaria: Pedro Olea
* Aktoreak: Andres Idoiaga, Mari Cruz Bilbao, Asuncion Garmendia, Joseba Elosegi, Joseba Zabaleta, Fernando Goitisolo
* Iraupena: 14 min.
* Muntaia: Alberto Magan
* Musika: Urko
* Kolaboratzaileak: Juan Bautista Berasategi, Koldo Izagirre, Bixente Karda, Iñaki Eizmendi
* Lotura: imdb.com

### Ikuska 3

* Urtea: 1979
* Zuzendaria: Antton Merikaetxebarria
* Gidoilaria: Antton Merikaetxebarria
* Sariak: 1979ko Donostiako Zinemaldiaren Urrezko Maskorra
* Muntaia: Alberto Magan
* Musika: Gustav Holst, Anton Larrauri
* Kolaboratzaileak: Juan Bautista Berasategi, Koldo Izagirre, Bixente Karda, José Luis Egea
* Lotura: imdb.com

### Ikuska 4

* Urtea: 1979
* Zuzendaria: Xabier Elorriaga
* Gidoilaria: Xabier Elorriaga
* Iraupena: 10 min.
* Sariak: 1979ko Zinebiren bigarren saria
* Muntaia: Alberto Magan
* Kolaboratzaileak: Juan Bautista Berasategi, Koldo Izagirre, Bixente Karda, José Luis Egea, Montxo Rejano
* Lotura: imdb.com

### Ikuska 5

* Urtea: 1979
* Iraupena: 10 min.
* Sariak: 1979ko Zinebiren lehenengo saria
* Muntaia: Alberto Magan
* Kolaboratzaileak: Juan Bautista Berasategi, Koldo Izagirre, Bixente Karda, José Luis Egea

### Ikuska 6

* Urtea: 1979
* Zuzendaria: Juan Bautista Berasategi
* Iraupena: 10 min.
* Muntaia: Alberto Magan
* Kolaboratzaileak: Koldo Izagirre, Bixente Karda, José Luis Egea, Imanol Mendez, Joxean Muñoz, José María Sánchez Carrión, Xabier Irigarai

### Ikuska 7

* Urtea: 1979
* Iraupena: 10 min.
* Muntaia: Alberto Magan
* Kolaboratzaileak: Juan Bautista Berasategi, Koldo Izagirre, Bixente Karda, José Luis Egea, Angel Uriarte

### Ikuska 8

* Urtea: 1980
* Zuzendaria: Koldo Larrañaga
* Gidoilaria: Koldo Larrañaga
* Aktoreak: Jesus Perez de Viñaspre, Kepa Enbeitia, Elvira Diaz de Lezana, Araceli Diaz de Lezana, Nicasio Garaigordobil
* Iraupena: 10 min.
* Muntaia: Eduardo Biurrun
* Musika: Jesus Guridi
* Kolaboratzaileak: Juan Bautista Berasategi, Koldo Izagirre, José Luis Egea
* Lotura: imdb.com

### Ikuska 9

* Urtea: 1980
* Zuzendaria: Jose Julian Bakedano
* Gidoigilea: Jose Julian Bakedano
* Iraupena: 10 min.
* Sariak: 1980eko Zinebiren lehenengo saria
* Muntaia: Eduardo Biurrun
* Kolaboratzaileak: José Luis Egea, Iro Landaluze, Imanol Larrinaga, J.M. Susperregi, Félix Azkarazo, Iñaki Gonzalo Bilbao

### Ikuska 10

* Urtea: 1981
* Zuzendaria: Iñaki Eizmendi
* Gidoilaria: Iñaki Eizmendi
* Iraupena: 11 min.
* Muntaia: Alberto Magan
* Kolaborazioak: José Luis Egea, J.M. Susperregi, Iñaki Zabaña, Peio Vicente, Juán Luis Lasa

### Ikuska 11

* Urtea: 1981
* Zuzendaria: Montxo Armendariz
* Gidoigilea: Montxo Armendariz
* Iraupena: 11 min.
* Muntaia: Alberto Magan
* Kolaborazioak: José Luis Egea, Luis Hilos, Pedro Montero, Peio Vicente, Juán Luis Lasa
* Lotura: imdb.com

### Ikuska 12

* Urtea: 1981
* Zuzendaria: Mirentxu Loiarte
* Gidoigilea: Mirentxu Loiarte
* Aktoreak: Karmele Lasarte, María Jesús Zabaleta, Kristian Etxaluz, Itziar Urbiola
* Iraupena: 10 min.
* Muntaia: Alberto Magan
* Kolaboratzaileak: José Luis Egea, Ana Oiarbide, Peio Vicente, Juán Luis Lasa

### Ikuska 13

* Urtea: 1982
* Zuzendaria: Imanol Uribe
* Gidoilaria: Imanol Uribe
* Iraupena: 11 min.
* Sariak: 1983ko Euskal Zinemaren Saria
* Muntaia: Imanol Uribe
* Kolaboratzaileak: Peio Lizarralde, Gonzalo Fernandez Berridi, Bixente Karda, J.J. Arkaute
* Lotura: imdb.com

### Ikuska 14

* Urtea: 1982
* Zuzendaria: Antxon Ezeiza
* Iraupena: 10 min.
* Muntaia: Alberto Magan

### Ikuska 15

* Urtea: 1982
* Zuzendaria: Juan Miguel Gutierrez
* Gidoia: Juan Miguel Gutierrez
* Iraupena: 10 min.
* Muntaia: Imanol Uribe

### Ikuska 16

* Urtea: 1983
* Zuzendaria: Antxon Ezeiza
* Gidoilaria: Antxon Ezeiza
* Iraupena: 10 min.
* Muntaia: Alberto Yaccelini
* Musika: Maite Iridin
* Kolaboratzaileak: Joxe Alberdi, Jokin Apalategi

### Ikuska 17

* Urtea: 1983
* Zuzendaria: Pedro de la Sota
* Gidoigilea: Pedro de la Sota
* Aktoreak: Benjamín Diego, Pedro Clemente, Javier Olabiaga, Antonio Santiago, Francisco Quintana
* Iraupena: 9 min.
* Muntaia: Alberto Yaccelini
* Animazioa: Imanol Larrinaga

### Ikuska 18

* Urtea: 1984
* Zuzendaria: Antxon Ezeiza
* Gidoigilea: Antxon Ezeiza
* Iraupena: 11 min.
* Muntaia: Alberto Yaccelini
* Kolaboratzaileak: Jose Goitia, Peio Vicente, Xabier Amuriza

### Ikuska 19

* Urtea: 1984
* Zuzendaria: Pedro de la Sota
* Gidoigilea: Pedro de la Sota
* Iraupena: 12 min.
* Muntaia: José Luis Berlanga
* Kolaboratzaileak: José Goitia, Pío Vicente, Marzel Etxandi, Jokin Apalategi, Bernardo Atxaga

### Ikuska 20

* Urtea: 1984
* Zuzendaria: Antxon Ezeiza
* Iraupena: 12 min.
* Muntaia: Alberto Magan

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Martinez, Josu. (2014). Ikuska saila: ostarte bat laino itsasoan. Jakin, 204: 95-102. or..
* 1 2 3 4 Erredakzioa. (2016-11-28). «Ikuska dokumentalen saila berreditatu du EKHEk» Zinea (Noiz kontsultatua: 2021-09-16).
* ↑ «Etxea, auzoa, herria, euskara; Ikuska osoa Primeran-en da» Berria 2024-12-18 (Noiz kontsultatua: 2024-12-18).
* 1 2 Imaz, Andoni. «Zinemaren aldiak eta aldiriak» Berria (Noiz kontsultatua: 2021-09-14).
* ↑ (Ingelesez) Ikuska 2 (Short 1979) - IMDb. (Noiz kontsultatua: 2021-09-13).

## Ikus, gainera

* Dokumentalak Euskal Herrian
* Euskal zinema

## Kanpo estekak

* Ikuska Primeran plataforman
* Datuak: Q12259514