OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Izamal

Izamal (maia hizkuntzan Itzamal ‘Zerutik erortzen den ihintza’ da) izen bereko udalerriaren hiri txiki bat da, Mexikoko Yucatán estatuaren erdi-erdian kokatua, Meridatik (Estatuko hiriburua) 70 kilometro ekialdera. INEGIren 2020ko erroldaren arabera, urte horretan 18 mila biztanle inguru zituen. Biztanle gehienak jatorriz maiak dira, bi hizkuntzatan elebidunak: maia-gaztelania.
"Muinoen hiria" deitzen zaio, bere lurraldean aztarna arkeologiko garrantzitsuak dituelako; horien artean, tamaina handiko bost piramide handi, denbora luzez, aztertu baino lehen, bertakoek "muinotzat" hartzen zituztenak. 2002an Izamal Mexikoko Herri Magikoak programako zerrendan sartu zen, Yucatán estatuan izendapen hori jaso zuen lehena izanik. 2008tik, Mexikoko Gizateriaren Ondare izateko zerrenda indikatiboan dago.

## Erromes tokia

Katolikoentzako erlijio-erromesaldi tokia da Izamal. Izamalgo komentuan dagoen Andre Mariaren sortze garbia Birjinaren tenpluko erretaula nagusiko burua Yucatango zaindari izendatu dute eta abenduaren 8an jai herrikoi batekin ospatzen dute.

## Ondare nagusia

* Kinich Kakmo piramidea
* San Antonio Paduakoaren komentua
* Maiatzaren 5eko plaza

## Herri eta hiri senidetuak

* MEX Acambaro Mexiko (2011)
* ECU Salinas, Ekuador (2014)
* MEX Acapulco, Mexiko (2022)
* MEX Taxco, Mexiko (2022)
* MEX San Cristóbal de las Casas, México

## Iruditegia

* Komentuko arkupe nagusia eta elizaren sarrera.
* Izamalgo kale bat.
* Monasterioaren fatxada.
* Arkada, piramidearekin atzean.
* Kinich Kakmo piramidea.

## Erreferentziak

* ↑ http://manogarci46.wordpress.com/2007/12/07/gestiones-muy-avanzadas/
* ↑ https://web.archive.org/web/20130515021105/http://www.poresto.net/ver_nota.php?zona=yucatan&idSeccion=1&idTitulo=68661/
* ↑ https://sipse.com/milenio/amp/turismo-religioso-ecuatoriano-izamal-yucatan-110529.html
* ↑ https://lahoradeguerrero.com.mx/2022/05/23/inauguracion-y-apertura-de-exposiciones-del-tianguis-turistico/
* ↑ https://web.archive.org/web/20171107025330/https://www.poresto.net/ver_nota.php?zona=qroo&idSeccion=3&idTitulo=501518

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1020762
* Multimedia: Izamal / Q1020762
# Allianz Stadion

Allianz Stadion, Austriako Viena hiriburuan dagoen futbol estadio bat da. SK Rapid Wien taldearen jokalekua da
2016ko uztailaren 16an inauguratu zen eta 28.345 8kusleentzako edukiera du.
* Datuak: Q17310225
* Multimedia: Allianz Stadion / Q17310225
# Banya Bashi meskita

Banya Bashi meskita, bulgarieraz Баня баши джамия, Banya bashi dzhamiya, turkieraz Banya Başı Camii, Bulgariako Sofia hiriburuan dagoen meskita bat da.
1566an, Otomandar Inperioaren garaian, Mimar Sinan arkitektoak eraikiarazi zuen.
# Albína Dvořáková-Mráčková

Albína Dvořáková-Mráčková (Řepice, 1850eko urtarrilaren 30a – Praga, 1893ko maiatzaren 23a) txekiar poeta izan zen.

## Bizitza

1850eko urtarrilaren 30ean jaio zen Řepicen, Strakonice hiritik gertu. 1853an, bere aita Ústrašín herrira joan zen irakasle, eta Albínak han eman zuen haurtzaro gehiena. Gero Dolínekera joan zen senideekin bizitzera, han Friedrich Schillerren obra ezagutu zuen eta poesia idaztea erabaki zuen.
1869ko uztailaren 20an Karel Mráček Nová Cerekeveko medikuarekin ezkondu zen, eta harekin Postupicen, Říčanyn, Strančicen eta Dírnán bizi izan zen. Dírnán posta-zuzendari gisa aritu zen. Bakartuta bizi zen eta familiari dedikatzen zion, baina txekiar emakume idazle batzuekin harremanak mantentzen zituen.
Osasun-arazoak izan zituen denbora luzez. 1893ko udaberrian, Pragako klinika ginekologiko batera joan zen. 1893ko maiatzaren 23an hil zen Pragako Ospitale Nagusian ebakuntza osteko konplikazioengatik.

## Obra

Hamabi urte besterik ez zituela, Písekeko Zlaté klasy aldizkarian kolaboratzen hasi zen. Hamasei eta hamazazpi urterekin, Květů aldizkarira bidali zituen bere poema batzuk (esaterako, Máje poema, 1866ko abenduaren 6an argitaratua). Garai hartan talentu handiko poetatzat hartzen zuten, eta Květůn etorkizun oparoa izango zuela iragarri zuten.
1872an bere poesia-bilduma bakarra kaleratu zuen, Chudobky izenburua zuena. Idazlan hori irakurleek eta hainbat kritikarik ondo hartua izan zen. Hala ere, D. kritikariak (Josef Durdík izan omen zen) artikulu gogorra argitaratu zuen Světozor aldizkarian. Haren ustez, egileak sinpatia pizten zien irakurleei, baina ez edertasun sentimendua, mina baizik. Lanarekin kontzientziatuago izateko gomendatu zion Dvořáková-Mráčkovári. Kritika hori jaso ostean, literatura jarduerak utzi eta aldizkarietarako artikulu batzuk baino ez zituen idatzi.

## Oharrak

* ↑ Iturri batzuek jaiotze-urte okerra ematen dute: 1853.

## Erreferentziak

* 1 2 (Txekieraz) «Matrika narozených Štěkeň» Státní oblastní archiv v Třeboni 8: 273. (Noiz kontsultatua: 2024-10-28).
* ↑ (Txekieraz) «Matrika zemřelých NEM» Archiv hlavního města Prahy Z3: 139. (Noiz kontsultatua: 2024-10-28).
* 1 2 3 4 5 (Txekieraz) «Albína Dvořákova-Mráčková» Květů 7: 55. 1872-02-15.
* 1 2 3 4 5 (Txekieraz) «Úmrtí» Národní listy 142: 4. 1893-05-24.
* ↑ (Txekieraz) «Albína Dvořáková-Mráčková» Ženský svět: 124. 1900-05-06.
* ↑ (Txekieraz) «Zemřelí v Praze» Národní listy 155: 6. 1893-06-06.
* 1 2 (Txekieraz) Otto, Jan. (1894). «Dvořáková-Mráčková Albína» Ottův slovník naučný. 8 Praha: J. Otto, 270 or. (Noiz kontsultatua: 2024-10-28).
* ↑ (Txekieraz) Dvořáková, Albína. «Máje» Květy 45: 535. 1866-12-06.
* ↑ (Txekieraz) Nečásek, Antonín. (1899). «Albína Dvořáková-Mráčková» in Vilím, Jan. Národní album. Praha: Jos. R. Vilímek, 154 or..
* ↑ (Txekieraz) «Literatura» Světozor 2: 19. 1872-01-12.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21809630
* Multimedia: Albína Dvořáková-Mráčková / Q21809630
# Renato Martino

Renato Raffaele Martino (Salerno, 1932ko azaroaren 23a – Erroma, 2024ko urriaren 28a) italiar kardinala izan zen.
1957an apaiztu zen eta Zuzenbide Kanonikoko doktoretza jaso zuen. Eliz Akademia Pontifizioan ikasi zuen eta diplomatikoa izan zen Nikaraguan, Filipinetan, Libanon, Kanadan eta Brazilen. 1980an Thailandiako nuntzio eta Segermeren artzapezpiku titular izendatu zuten. 1986an behatzaile iraunkor izendatu zuten Nazio Batuetan. 191ean Estatu Batuek zuzendutako Iraken inbasioaren aurka agertu zen.
2002an Justizia eta Bakerako Kontseilu Pontifizioko presidente izendatu zuten, Erromako Kurian. 2003an kardinal izendatu zuten eta 2005eko konklabean parte hartu zuen. 2006an Pastoral Zainketarako eta Migratzaileentzat Kontseilu Pontifizioko lehendakari izendatu zuten. 2014an kardinal protodiakono bihurtu zen, eta Aita Santu berriaren hautaketa iragarri zuen konklabe baten ondoren.
* Datuak: Q304056
* Multimedia: Renato Raffaele Martino / Q304056
# Balgarska Armia estadioa

Balgarska Armia estadioa, bulgarieraz Стадион „Българска Армия“, "Bulgariar Armadaren Estadioa", Bulgariako Sofia hiribiruan dagoen futbol estadio bat da. PFC CSKA Sofia taldearen jokalekua da.
1965ean eraikia izan zen eta 2024-2026 artean zaharberritua. 22.995 ikusleentzako edukiera du.
* Datuak: Q804933
* Multimedia: Balgarska Armiya Stadium / Q804933
# Internazional Komunistaren 7. Munduko Kongresua

Internazional Komunistaren VII. Mundu Kongresua (Komintern) Moskun 1935eko uztailaren 25etik abuztuaren 20ra bitartean ospatutako konferentzia multinazional bat izan zen. Mundu osoan agintean zeuden eta gobernatzen ez zuten alderdi komunistetako ordezkari delegatuek eta beste erakunde politiko eta sindikal antolatu batzuen ordezkari gonbidatuek egin zuten. 513 ordezkari izan ziren, horietatik 371k botoa emateko eskubidea zuten, Kominterneko 65 alderdi kideren eta 19 alderdi jarraitzaileren ordezkari gisa.
Bilera are gehiago gogoratzen da indar komunista eta ez-komunisten Fronte Popularrari emandako babesagatik, faxismoak Europan duen mehatxu gero eta handiagoaren aurka, Sobietar Batasunaren eta Europako estatu kapitalisten arteko segurtasun kolektiboaren defentsarako bidea zabalduz. Horrek inbertsio handia ekarri zuen Komintern-en aurreko orientaziotik 1928ko VI. Mundu Kongresuak berretsitako klase-gerrara, «Hirugarren Aldia» delakoaren ildo erasokorra.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4413000
# Vasil Levski estadio nazionala

Vasil Levski estadio nazionala, bulgarieraz Национален стадион „Васил Левски“, Bulgariako Sofia hiruburuan dagoen kirol estadio bat da. Herrialdeko bigarren estadio handiena da eta Vasil Levski (1837-1873) bulgariar iraultzailearen omenezko izena darama.
Bulgariar futbol selekzio nazionalaren jokalekua da. Levski Sofia(1934–1950), CSKA 1948 (2016–2021) eta CSKA Sofia (2024–2026) taldeen jikalekua ere izan zen.
1953ko uztailaren 5ean inauguratu zen, Kano Dundakov arkitektoak eraikiarazi zuen, eta 43.230 lagunentzako edukiera du.
# Vitosha bulebarra

Vitosha bulebarra, bulgarieraz булевард "Витоша", Bulgariako Sofia hiriburuaren erdialdean dagoen merkatal kale nagusia da.
Bulebar honetan Kulturaren Jauregi Nazionala dago.
# San Jurgi eliza (Sofia)

San Jurgi eliza, bulgarieraz Ротонда „Свети Георги“, Rotonda "Sveti Georgi", Bulgariako Sofia hiriburuan dagoen Antzinaro Berantiarreko Biribilgune bat da.
Jatorriz, IV. mendean, erromatar terma gisa eraikia izan zen. Ondoren, Erromatar Inperioare eta Bizantziar Inperioaren garaian eliza bulakatu zen. Gaur egun Eliza Ortodoxoaren jabetzakoa da.
* Datuak: Q2598073
* Multimedia: Saint George Rotunda Church, Sofia / Q2598073
# Bulgariako Zientzien Akademia

Bulgariako Zientzien Akademia, bulgarieraz Българска академия на науките, Bŭlgarska akademiya na naukite, laburdura БАН, Bulgariako Sofia hiriburuan dagoen zientzia erakunde eta Akademia Nazional bat da.

## Kanpo estekak

* Webgunea (Bulgarieraz)
* Datuak: Q1003730
* Multimedia: Bulgarian Academy of Sciences / Q1003730
* Espezieak: BASS
# Aleksei Savrasov

Aleksei Kondratievitx Savrasov (errusieraz: Алексе́й Кондра́тьевич Савра́сов; Mosku, 1830eko maiatzaren 24a/maiatzaren 12a - ibidem, 1897ko urriaren 8a/irailaren 26a) errusiar paisaia margolaria izan zen. Paisaia lirikoaren estiloa sortu zuen.
Moskuko margolaritza, eskultura eta arkitektura eskolan ikasi zuen eta 1850ean lizentziatu zen. Berehala paisaia-margolaritzan espezializatu zen. 1857an erakusten hasi zen Moskuko eskolan, non Isaac Levitan eta Konstantin Korovin ikasle izan zituen. 1860an Ingalaterrara (Nazioarteko Erakusketa ikustera) eta Suitzara bidaiatu zuen eta John Constableren eta Alexandre Calameren eragina jaso zuen.
Beleak itzuli dira (1871) bere lanik garrantzisuena da. Ospea eman zion margolan horretan negutik udaberrirako naturaren trantsizioa erakusten du. 1870ean Peredvizhniki taldearekin elkartu zen eta arte akademikoa utzi zuen.
1870eko hamarkadaren amaieran alkoholiko bilakatu zen. 1882an Moskuko Eskolatik kaleratu zuten eta 1897an pobrezian hil zen.

## Iruditegia

* Kremlingo ikuspegia (1871)
* Oraninienbaumgo ikuspegia (1854)
* Ibaia eta arrantzalea (1859)
* Ikuspegi landatarra (1867)
* Negu-gaua (1869)
* Negua (1870)
* Zingira baten gaineko ilunabarra
* Haitzuloetako monasterioa, Nizhny Novgorodetik hurbil(1871)
* Sukharev Dorrea (1872)
* Ostadarra (1873)
* Udaberri-eguna (1873)
* Baltsak (1873)
* Monasterioko ateak (1875)
* Udaberriko desizoztea (1880ko hamarkada)
* Udaberria. Sukaldeko lorategiak (1893)
* Rasputitsa. Lokatzaren itsasoa (1894)
# Arkatz

Arkatza edo, urriago, lapitza paperean idatzi edo marrazteko erabiltzen diren tresnetako bat da. Grafito eta buztinezko ziri bat izaten du barrualdean, gehienetan zurezko estalkiarekin. Arkatzez idatzitakoa erraz ezaba daiteke ezabagoma erabiliz.
Egun oraindik sarri erabiltzen bada ere, bolalumak hartu du haren tokia neurri handi batean.

## Historia

1660\1665. urtea baino lehenago grafito metakin handi bat aurkitu zuten Seathwaite Fellen Ingalaterran. Beste grafito metakin batzuk aurkitu arren, horietan grafitoa txikitu eta zikinkeriak kendu behar zituzten, Seathwait Fellen ez bezala. Nurembergen Alemania lehen aldiz fabrikatu zituzten arkatzak 1662. urtean. Grafitoaren, sulfuroaren eta antimonioaren nahasketa erabili zen. Besteek arkatz ilunak egiten zituzten bitartean Koh-I-Noor-ek horia asmatu zuen.

## Motak

* Materialaren fabrikazioaren arabera: grafitozko arkatzak, ikatz eta egurrezko arkatzak, klarion arkatzak, oliozko arkatzak eta akuarela arkatzak.
* Erabileraren arabera: zurgin-arkatzak, kopia-arkatzak, ezaba daitezken koloretako arkatzak, erreproduziezinak, estenografo arkatza eta golf arkatza.
* Formaren arabera: triangeluarra, hexagonala, borobila eta malgua.

### Bigunak eta gogorrak

Grafitozko arkatz motak:
* Arkatz biguna (B): mina oliotsua, hauskorra, belzkara eta lodia da. B hizkiaz identifikatzen da eta lan artistikoetan erabiltzen, itzalak eta bestelako efektuak egiteko aproposa delako.
* Arkatz gogorra (H): mina lehorra eta grisa, eta finagoa. H hizkiaz identifikatzen da. Honekin marra fina, eta gris argitsua egiten da. Marrazketa teknikorako erabilgarria.
Gogortasun mailaren arabera eskala honetan sailkatuak daude:
| 9H | 8H | 7H | 6H | 5H | 4H | 3H | 2H | H | F | HB | B | 2B | 3B | 4B | 5B | 6B | 7B | 8B | 9B |
| Oso gogorra | → | → | → | → | → | Erdikoa | Erdikoa | Erdikoa | Erdikoa | → | → | → | → | → | Oso biguina | Oso biguina | Oso biguina |

## Bitxikeriak

* Antzina arkatzak animali azaletan (ardi-larruetan) eta kordeletan bilduta zeuden, harik eta XVIII. mendean italiarrek egurrezko arkatza asmatu zuten arte.
* Arkatz baten moztura transbertsala, zirkularra, eliptikoa, hexagonala edo triangeluarra izan daiteke.
* Lehenengo aldiz arkatzari ezabagailu bat jarri ziona arkatzaren puntan Liam izan zen 1858. urtean.
* "HB" arkatzarekin lerro zuzen bat egiten badugu grafitoa amaitu arte 56.000 metroko luzera izango du lerroak.

## Erreferentziak

* ↑ «Arkatz». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2021-04-04.)
* ↑ «Lapitz». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2024-10-28.)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14674
* Multimedia: Pencils / Q14674
# Garazi Fácila

Garazi Fácila Giralte (Lodosa, 1999ko urriaren 25a) nafar futbolaria da, atzelari postuan jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Superligan aritzen den Athletic taldeko jokalaria da.

## Biografia

AF Calahorran hasi eta gero, Pradejónen, Osasunan eta Alavésen jokatu zuen. 2023an Athleticek fitxatu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Garazi» Txapeldunak.
* ↑ Garazi Fácila signs for Athletic Club until 2026, Athletic Club (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q98835584
# Septimania

Septimania Galia Narbonensis erromatar probintziaren mendebaldeko zatia izan zen, eta egun Languedoc-Roussillon frantziar eskualdea dena. Goi Erdi Aroan eskualde horri bisigodoek Gallia edo Narbonensis izena eman zioten. 462an Teodoriko II.aren bisigodoek Narbona eta bere ingurua okupatu zuten. 507ko Vouilléko Gudu arte bisigodoak jaun eta jabe izan ziren Galia eta Hispania gehienean, baina urte horretan frankoak gailendu zitzaizkien, eta tropa frankoak Garona ibaian gora bisigodoen hiri guztiak harrapatu zituzten Septimaniaraino. Aldiz, Carcassonan bisigodoek eutsi egin zieten eta Septimania bisigodo geratu zen beste bi mendez, 719an musulmanek Narbona atzeman zuten arte.
VIII. mendean Kordobako emirerriak menderatu zuen; eta 759an, 40 urtez musulmanen eskuetan izan ondoren, Pepin Laburraren frankoek erabat konkistatu zuten. Frankoek Gothia edo Marka Gotikoa (marca Gothica) izenera aldatu zuten.
Septimania Karolingiar Inperioaren marka eta, XIII. mendera arte, Mendebaldeko Frantziaren zati bat izan zen, nahiz eta politika eta kulturalki iparraldeko Frantziarekin zerikusirik izan ez. Erdi Aroan Tolosako konderria, Proventza eta Katalunia artean zegoen eskualdea hizkuntzalaritza eta kulturaren ikuspegitik Okzitania izan zen. XIII. mendearen hasieran, Gurutzada Albitarra zela eta, frantziar erregeek konkistatu eta Languedoc izendatu zuten.
Batzuen ustez "Septimania" izena Béziers hiriaren erromatar izenetik, Colonia Julia Septimanorum Beaterrae, omen dator, VII. Legioaren beteranoak bertan bizi zirelako. Litekeena ere bada eskualdeko zazpi hirietatik erakarria izatea, hau da: Béziers, Elne, Agde, Narbonne, Lodève, Maguelonne eta Nimes. Mugak Garona ipar-mendebaldean, Rodano ekialdean eta Mediterraneo itsasoa eta Pirinioak hegoaldean zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.
* ↑ Thompson, Edward Arthur. (1969). The Goths in Spain. Oxford: Clarendon Press.
* ↑ Collins, Roger. (1989). The Arab Conquest of Spain, 710–797. Oxford: Blackwell Publishers.
* ↑ Lewis, Archibald Ross. (1965). The Development of Southern French and Catalan Society, 718–1050. Austin: University of Texas Press.
* ↑ James, Edward. (1980). «Septimania and its Frontier: An Archaeological Approach» Visigothic Spain: New Approaches (Oxford: Clarendon Press).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q723580
# Jakue I.a Ziprekoa

Jakue I.a frantsesez: Jacques de Lusignan; Nikosia, 1334 - ibidem, 1398ko irailaren 9a) Zipreko errege eta Jerusalemgo errege tituluduna izan zen 1382-1398 urteetan.
Hugo IV.a Ziprekoa eta Alix Ibelingoaren semea izan zen. Errege bihurtu aurretik, Zipreko genovarren inbasioari aurre egin zion. Azkenean harrapatu zuten eta bederatzi urte eman zituen preso Genovan.
1382an seme-alabarik gabe hil zen bere iloba Petri II.a erregea eta parlamentuak Jakue izendatu zuen errege. Jakuek genovarrekin negoziatu zuen bere askapena abantaila komertzialen truke eta Genovako Famagusta hiriaren konkista aitortzea. Hala ere, Ziprera iristean matxinada batekin topo egin zuen eta itzuli egin behar izan zuen. Erregetzat onartua eta Nikosian koroatua izan bazen 1385ean. 1389an Jerusalemgo errege koroatu zuten eta 1396an Armeniako errege titulua jaso zuen.
1365ean Helvis Brunswick-Grubenhagengoa ezkondu zen eta hamabi seme-alaba izan zituzten, horien artean Jano Ziprekoa bere ondorengoa.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Anne of Cyprus
Jano Ziprekoa
Joan II.a Ziprekoa
Hugues Lancelot de Lusignan
Philip de Lusignan
Lanzelot of Lusignan
Eudes de Lusignan
Guy of Lusignan
Hugo IV.a Ziprekoa
Mary of Lusignan, Queen of Naples
Eschive d'Ibelin
Jakue I.a Ziprekoa
Agnes de Lusignan
Guy of Ibelin
Alix of Ibelin
Isabella de Lusignan
Isabella of Ibelin
Jacqua de Lusignan
Eschive de Lusignan
Guy de Lusignan
Henry of Lusignan :
* Datuak: Q546626
* Multimedia: James I of Cyprus / Q546626
# Jano Ziprekoa

Jano (Genova, 1375 – Nikosia, 1432ko ekainaren 29a) Zipreko erregea izan zen 1398tik hil zen arte. Ziliziako Armeniar Erresumako eta Jerusalemgo Erresumako errege titularra ere izan zen.
Genovan jaio zen, non bere aita Jakue I.a Ziprekoa gatibu zegoen. Helvis Brunswick-Grubenhagengoa izan zen bere ama eta Jano deitu zion Genovaren sortzailearen omenez. Jano 1392an askatu zuten, 18 urte zituela, erreskate bat ordaindu ondoren, eta Ziprera joan zen.
Zipreko tronura igo zen 1398ko irailean aita hil ondoren, eta Nikodiako katedralean koroatu zuten. 1402an, genovarren eskutik Famagusta berriz hartzen saiatu zen, baina planak porrot egin zuen. Hainbat epidemiak uhartea kaltetu zuten, piraten eta abenturazaleen babesleku ere bazena eta egiptoarren hainbat eraso jasan zituena. 1426ko uztailean, egiptoarrek harrapatu eta Kairora eraman zuten, eta erreskatea ordaindu eta hamar hilabetera bakarrik askatu zuten. Garai hartan, morroi zipretarrak matxinatu egin ziren, eta potentzia europarrek matxinada zapaltzen lagundu zuten.
Anglesia Viscontirekin ezkondu zen eta ezkontza bertan behera utzi ondoren Karlota Borboikoarekin ezkondu zen. Bigarren emaztearekin sei seme-alaba izan zituen, horien artean Jakue II.a Ziprekoa ondorengoa.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Amadeus IX, Duke of Savoy
Luis Ziprekoa
Maria di Savoia
Giovanni di Savoia
Filippo II, Duke of Savoy
Margaret of Savoy, Countess of Saint-Pol
Pierre de Savoie
Janus of Savoy
Anne of Cyprus
Karlota Savoiakoa
Giacomo di Savoia
Agnès de Savoie
Jean-Louis de Savoie
Hugo IV.a Ziprekoa
Jakue I.a Ziprekoa
Marie of Savoy, Countess of Saint-Pol
Alix of Ibelin
Jano Ziprekoa
Bona of Savoy
Philip of Brunswick-Grubenhagen
Helvis of Brunswick-Grubenhagen
Jacques of Savoy, Count of Romont
Alix de Dampierre
Anna di Savoia
François de Savoie
Jakue II.a Ziprekoa
Joan II.a Ziprekoa
Cleopha of Cyprus
Karlota Ziprekoa :
* Datuak: Q878345
* Multimedia: Janus of Cyprus / Q878345
# U.S. Route 163 (Arizona)

U.S. Route 163 edo 163 Errepide Federala, AEBetako Arizona estatuan dagoen errepide federal bat da. 104 kilometro luze ditu.
Arizonako Kayenta udalerrian eta U.S. Route 160 errepidean hasi eta iparralderako norabidean Monument Valley haraneta zeharkatu eta Utah estatuko Bluff udalerrian amaitzen da.
* Datuak: Q410937
* Multimedia: U.S. Route 163 / Q410937
# Interstate 17

Interstate 17 Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldetik iparraldera doan estatuarteko autobidea da. 234,58 km-ko luzera du, Phoenixetik (Arizona) Flagstaffera (Arizona) du ibilbide, eta Arizona estatutik igarotzen da. Igarotzen dituen hiri nagusiak hauek dira:
* Phoenix (Arizona)
* Flagstaff (Arizona)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q93561
* Multimedia: Interstate 17 / Q93561
# Interstate 19

Interstate 19 Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldetik iparraldera doan estatuarteko autobidea da. 234,58 km-ko luzera du, Nogalestik (Arizona) Tucsonera (Arizona) du ibilbide, eta Arizona estatutik igarotzen da. Igarotzen dituen hiri nagusiak hauek dira:
* Nogales (Arizona)
* Tucson (Arizona)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q93660
* Multimedia: Interstate 19 / Q93660
# Mulholland Drive

Mulholland Drive, AEBetako Los Angeles hiriko kale eta errepide bat da, Woodland Hills eta Hollywood Hills auzoen artean.

## Zinema

Mulholland Drive (2001) filmak errepide honi aipu egiten dio.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q962605
* Multimedia: Mulholland Drive and Highway / Q962605
# Route 66

Route 66 (alegia, Route Sixty-Six, ingelesez deitzen zaionez) Ameriketako Estatu Batuetako autobide-sareko autobide bat zen, beste goitizen batzuekin ere ezaguna zena, hala nola Main Street of America (Amerikako Kale Nagusia) edo Mother Road (ama-errepidea).
Hasiera-hasierako autobideetako bat da, 1926ko azaroaren 11n ezarri baitzen.
Autobide ospetsu honek abiapuntua Chicagon (Illinois) zeukan, eta amaiera Los Angelesen (Kalifornia). Bi horien artean, honako estatu hauek zeharkatzen zituen: Missouri, Kansas, Oklahoma, Texas, New Mexico eta Arizona. Guztira, 3.940 kilometroko luzera zeukan.
Jendartean, errepide hau ezaguna bihurtu zen, besteak beste, izen bereko (Get Your Kicks On) Route 66 abesti famatu batengatik (Bobby Troup-ek idatzia eta Nat King Cole Trio edo Rolling Stones bezalako taldeek kantatua) eta 1950eko nahiz 1960ko hamarkadetako telebista-programa batengatik. Berriki, Disney/Pixar-en Cars filmean agertu zen Route 66.
Funtzionamenduan egon zen denboran zehar, Route 66 errepideari hobekuntza eta birlerrokatze ugari egin zitzaizkion, bere ibilbidea eta guztizko luzera aldatu zutenak. Birlerrokatzeetako askoren bitartez, bidaiarientzako ibilbide azkarragoak edo seguruagoak lortu ziren, edo hirietako zirkulazio-buxaduretatik libratzeko saihesbideak zerbitzuan jartzea. Birlerrokatze horietako baten bitartez, autobideak zeukan mendebaldeko helmuga are mendebalderago mugitua izan zen; zehazki, Barstow-ren erdigunetik Santa Monicaraino.

## Abestia

* (Get Your Kicks On) Route 66

## Kanpo estekak

* Route 66 Experience
* The World Monuments Fund
* AEB osoko Historic Route 66 Federation
* Official Website of Historic Route 66 (National Scenic Byway) in Illinois
* Kaliforniako Historic Route 66 Association
* Route 66 Preservation Foundation
* Kanadako Route 66 Association
* Datuak: Q79934
* Multimedia: U.S. Route 66 / Q79934
# Interstate 5

Interstate 5 Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldetik iparraldera doan estatuarteko autobidea da. 2.222,97 km-ko luzera du, San Diegotik (Kalifornia) Blainera (Washington) du ibilbidea; eta Kalifornia, Oregon eta Washingtongo estatuetatik igarotzen da. Igarotzen dituen hiri nagusiak hauen dira:
* San Diego (Kalifornia)
* Santa Ana (Kalifornia)
* Los Angeles (Kalifornia)
* Stockton (Kalifornia)
* Sacramento (Kalifornia)
* Redding (Kalifornia)
* Mount Shasta Hiria (Kalifornia)
* Medford (Oregon)
* Eugene (Oregon)
* Portland (Oregon)
* Vancouver (Washington)
* Tacoma (Washington)
* Seattle (Washington)
* Everett (Washington)
* Bellingham (Washington)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q54725
* Multimedia: Interstate 5 / Q54725