OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Antxeta mokogorri

Antxeta mokogorria (Chroicocephalus ridibundus) laridae familiako hegazti zangaluzea da. Europako, Asiako eta ekialdeko Kanadako kostaldeetan bizi da. Beste kaio asko bezala, lehen Larus generoan kokatu zuten.

## Izen arruntak

Antxeta mokogorri izena da euskara batuan erabiltzen den izen arrunta. Horrez gainera, bizkaieraz, txirlet izen arrunta ere badu.

## Deskribapena

Kaio txiki bat da, 38-44 zentimetroko luzera eta 94-105 zentimetro arteko hego-zabalera ditu. Gorputz zuria eta hego hauskarak ditu. Udan txokolate koloreko burua izaten du, neguak ordea zuria bihutzen zaio, baina orban beltza gelditzen zaio atzealdean. Izenak dioenari jarraituz, moko eta hanka gorriak ditu. Udan mokoa ilundu egiten zaio buruaren txokolate kolorearekin elkartuz. Antxeta mokogorriaren kantuak gizakiaren barrearen antza du.

## Elikadura

Itsas hegaztia izanda bere elikadura arrantzan oinarritzen da. Tarteka ugaztun txikiak eta intsektuak ere jaten ditu. Gizakiaren hondakinak ere aprobetxatzen ditu.

## Galeria

* Museum specimen

## Erreferentziak

* ↑ Pons J.M., Hassanin, A., and Crochet P.A.(2005). Phylogenetic relationships within the Laridae (Charadriiformes: Aves) inferred from mitochondrial markers. Molecular phylogenetics and evolution 37(3):686-699
* ↑ «Txirlet»», Labayru Hiztegia.
* ↑ Eneko BARRUTIA ETXEBARRIA: Bermeo eta Mundakako arrantzaleen hiztegia, Udako Euskal Unibertsitatea, 1996. ISBN 9788486967765

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25634
* Multimedia: Chroicocephalus ridibundus / Q25634
* Espezieak: Chroicocephalus ridibundus
# Antzandobi arre

Antzandobi arrea (Lanius cristatus) Lanius generoko animalia da. Hegaztien barruko Laniidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Lanius
* Laniidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q790616
* Multimedia: Lanius cristatus / Q790616
* Espezieak: Lanius cristatus
# Antzandobi arrunt

Antzandobi arrunta (Lanius collurio) laniidae familiako hegazti paseriformea da, Eurasian bizi dena. Espezie migratzailea da, neguak Afrika tropikalean ematen dituena. Euskal Herrian aurkitu ahal den hiru antzandobi espezietako bat da.

## Deskribapena

16-18 zentimetro arteko txoria da. Antzandobi arraren bizkarra gorrixka da eta sabelaldea zuria. Buruak kolore urdinxka du eta antifaz beltz batek zeharkatzen du begi aldea. Emeak apalagoak dira, buru eta gainalde gorrixka eta azpialde zuria baitute.
Neurriz zozoaren antzekoa, bere buru handiak oso bereizgarri egiten du antzandobia, eta euskaraz eskualde askotan ematen zaion izenak ere ondo adierazten du gainontzeko txoriak baino kaxko handiagoa duela: buruhandia, txorihandia, begihandia...

## Elikadura

Intsektuak jaten ditu, baita animalia handiagoak ere, hala nola, txori txikiak, saguak eta sugandilak. Ohitura berezi bat badu, harrapakinak arantzatan sartzen ditu geroragoko biltegia osatuz. Elorri-arantzetan eta beste arantza zorrotz batzuk erabiltzen dituzte, baita gizakiek egindako alanbradak.
Ehizatzeko gehienbat zuhaixketan, zutoinetan, hesietan edota kableetan pausatu eta kokatzen da, lurrera adi-adi begiratzeko. Aldi berean, isatsa gora-beherantz ala aldeetarantz mantso-mantso mugitzen duen bitartean, zelatan egoten da. Lurrean harrapakin bat ikusten duenean, harantz albotik abiatzen da. Bestalde, bere inguruan pasatzen den intsektua erraz harrapatzen du. Hala ere, lurrean sarritan huts egiten du harrapaketan.

## Erreferentziak

* ↑ Worfolk, Tim (2000) "Identification of red-backed, isabelline and brown shrikes" Dutch Birding 22 (6): 323-362
* ↑ «Antzandobi arrunta» txoriak.eus (Noiz kontsultatua: 2019-05-23).
* ↑ «Antzandobi arrunta, harakin hegalaria - Zientzia.eus» zientzia.eus (Noiz kontsultatua: 2019-05-23).
* Datuak: Q26671
* Multimedia: Lanius collurio / Q26671
* Espezieak: Lanius collurio
# Antzandobi burubeltz

Antzandobi burubeltza (Lanius schach) Lanius generoko animalia da. Hegaztien barruko Laniidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Lanius
* Laniidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q795567
* Multimedia: Lanius schach / Q795567
* Espezieak: Lanius schach
# Apis (generoa)

Apis Apidae familiako intsektu himenopteroen genero bat da. Haren barnean sartzen dira benetako erle eztigileak. Aipatzekoa da eztenik gabeko erleak ere (Meliponini leinukoak) eztigileak direla, baina ez direla Apis generokoak. 20.000 erle-espezie inguru daude, baina Apis generokoak zazpi espezie baino ez dira (historikoki, sei eta hamaika espezie artean sartu izan dira generoan), eta 44 subespezie.

## Apis generoko espezieak

Habia-motaren arabera, bi taldetan sailkatzen dira:
* Habia zuloetan egiten dituztenak eta, beraz, gizakiak erabil ditzakeenak erlauntzetan eta hazkuntzarako balio dutenak (Apis subgenerokoak): Apis mellifera, Apis cerana, Apis nigrocincta eta Apis koschevnikovi. Lehenengo biak erlezaintza tradizionalean erabiltzen dira.
* Abaraska kanpoan egiten dutenak, landareen adarrei atxikiak gehienetan: Megapis subgenerokoa (Apis dorsata) eta Micrapis subgenerokoak (Apis florea eta Apis andreniformis).
Hauek dira espezieak:
* Apis mellifera Linnaeus, 1758, erle europarra.
* Apis cerana Fabricius, 1793, erle asiarra.
* Apis florea Fabricius, 1787, erle asiar txikia.
* Apis dorsata Fabricius, 1798, erle asiar handia.
* Apis nigrocincta Smith, 1861, erle filipinarra.
* Apis koschevnikovi Buttel-Reepen, 1906, Koschevnikov erlea, Borneo, Malaysia eta Indonesiakoa.
* Apis andreniformis Smith, 1858, erle asiar txiki iluna.
Espezietzat hartu izan dira, halaber, bi hauek:
* Apis nuluensis Tingek, Koeniger and Koeniger 1996.
* Apis laboriosa Smith, 1871.
Baina subespezietzat hartzen dira sailkapen berrietan: Apis cerana nuluensis, Borneokoa, eta Apis dorsata laboriosa, Himalaiakoa.

## Ikus, gainera

* Ezti
* Apis mellifera
* Erlezaintza
* Erleak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q102857
* Multimedia: Apis (insect) / Q102857
* Espezieak: Apis
# Apo arrunt europarra

Apo arrunt europarra (Bufo bufo) Europa, Afrika ipar-mendebaldean eta Asian zabaltzen den urlehortarra da, Irlanda, Korsika, Sardinia, Balear Uharteak eta beste zenbait uhartetan izan ezik. Euskal Herrian bizi den apo arrunt iberiarra, denbora luzez, espezie honen azpiespezie gisa identifikatzen zen.

## Deskribapena

Helduak 15 cm-tara irits daitezke. Emeak arrak baino handiagoak dira. Europako aporik handiena da, gorputz trinkoa du. Bere azala oso latza da, garatxoz betea. Bere burua zabala eta zapala da eta bizkarrean oso garaiak diren guruin parotoideak ditu. Bere begi irtenak urre edo kobre kolorekoak dira begi-nini horizontalekin. Kolore arrea du uniforme baina tonu desberdinekin.
Bere ahots "quark-quark-quark" latz bat da. Gauean dei egiten du. Askotan arrari entzuten zaio.
Udaberrian, ugaltzeko garaia iristen direnean, bere arrabalekuetara itzultzen dira. Arrak emea besarkatzen du eta honek arrautzak jartzen dituenean, ernaldu egiten ditu. Besarkada honi amplexo deitzen zaio.

## Ekologia

Oso nonahiko anfibioa da. Oso desberdinak diren habitatetan dago; askotan erabat lehorrak direnetan. Anfibio gautarra, egunez ezkutatua egoten da bere gordelekuan. Normalean oinez mugitzen da baina izutu egiten denean salto egiten du. Harrapakari baten aurrean dagoenean bere gorputza puztu egiten du eta hankak altxatzen ditu.
Intsektu, larbaz eta araknidoz elikatzen da.

## Ikus, gainera

* Apo lasterkari
* Apo ezproidun
* Apo pikart
* Apo pintatu iberiar

## Kanpo estekak

* Bufo bufo
* Datuak: Q146375
* Multimedia: Bufo bufo / Q146375
* Espezieak: Bufo bufo
# Apoarmatu istilzale

Apoarmatu istilzale (Emys orbicularis) Europako alderik handienean dagoen ur gezatako dordoka bat da, iparraldean eta erdialdeko zenbait tokitan izan ezik. Ingalaterratik desagertua Asiako hegoaldean eta Afrikako ipar-mendebaldean ere topa daiteke. Euskal Herriko uretan ere bizi da.

## Itxura

Helduen oskola zapala, 20-30 cm-koa izaten da. Obal formakoa, atzetik, zabalagoa da. Gazteek erdiko gila bat dute eta plastrona nahiko malgua da; helduena zurrunagoa da, baina hauek, gorantz eta beherantz mugitzen laguntzen dien aurreko zeharkako txanga bat dute. Orokorrean, emeak arrak baino handiagoak dira. Hori gertatzen da emeek, heldutasuna atzeratuz, hazteari denbora luzeagoa eskaintzen diote eta. Dimorfismo sexuala badago. Estaltzea errazteko, arren isatsa luzeago da eta plastrona sakonduagoa.
Azala iluna dute orban edo marra argiez estalia, askotan horiak. Bere gorputz-adarrak luzeak dira eta oin palmatuak dituzte igeriketarako ondo moldatuak. Jaioberriak oso txikiak dira, silueta biribilduagoa,isatsa luzeagoa eta marka biziagoak dituzte.

## Ohiturak

Ur geldietan eta hareazko eta belartsuak diren hondoak dituzten ibaien meandroetan bizi da. Bere janaria bai lurrean bai uretan bilatzen du. Orojalea da baina intsektu, har, molusku eta arrain txikiak jaten ditu batik bat.
Ibai ertzean eguzkia hartzea gogoko du. Oso lotsatia denez edozein arrisku baten aurrean oso azkar uretan murgiltzen da. Lehorrean, lehorreko dortokak baino bizkorrago mugitzen dira. Urria iristen denean lohian hondoratzen da negua igarotzeko.
Luzaroko bizitza dute eta 100 urte baino gehiagoko adinera irits daitezke.

## Ugalketa

Gorteiatzea ikustea zaila da. Ez da oso konplexua ,arra emearen atzetik ibiliko da heldu arte eta,uretan estaltzea burutu ondoren, emeak, maiatza-ekainean, eguzkitsu eta babestuta dagoen toki bateko habian 3-18 arrautza errungo ditu; batzuetan 600 m baino gehiagoraino mugituko da egokia den tokia aurkitu arte. Hori egiteak, bizirik irauteko, harraparitza-arrisku handiak ditu berekin . Kumeak 8-10 aste pasa ondoren jaioko dira.

## Ikus, gainera

* Apoarmatu korrontezaleak

## Erreferentziak

* ↑ Bizkaiko Foru Aldundia. Bertoko 10 apoarmatu askatu dira Bolu-ko hezegunean. .

## Kanpo loturak

* (Ingelesez)(Alemanez) Emys orbicularis
* Emysen jaiotza
* Datuak: Q187036
* Multimedia: Emys orbicularis / Q187036
* Espezieak: Emys orbicularis
# Argonauta (moluskua)

    Artikulu hau espezieari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Argonauta (argipena)».
Argonauta (Argonauta argo) Argonauta generoko olagarro pelagikoa da, generoaren espezie tipoa dena. Beste generokideen moduan, dimorfismo sexual handia dute: emeek 12 zentimetro dute luzeran; arrek, berriz, 2 zentimetro bakarrik dute luzeran eta ez dute maskorrik.

## Erreferentziak

* ↑ (Alemanez) Naef, A.. (1923). «Die Cephalopoden, Systematik» Fauna Flora Golf. Napoli (35) 1: 1–863..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q39514
* Multimedia: Argonauta argo / Q39514
* Espezieak: Argonauta argo
# Aromia moschata

Aromia moschata Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europa guztian, Afrika iparraldean eta Asian bizi da, Iberiar penintsulatik hasi eta Japoniaraino. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena

Tamaina ertaineko kakalardoa da, 15-35 mm arteko luzera hartzen baitu. Antena oso luzeak ditu, gorputza baino luzeagoak arren kasuan eta gorputzaren bestekoak emeetan. Kobre-berde koloreko iridiszentzia metalikoa du. Iberiar penintsulako kakalardoen pronotoa gorrixkagoa izaten da. Usain gozo berezia jariatzen du, hortik moschata izena.

## Habitata

Sahastietan eta makal basoetan aurkitzen da gehien bat, beldarrak hartaz elikatzen baitira.

## Bizi zikloa

Emeak arrautzak sahats edo makalaren enborreko azalean jartzen ditu eta beldarrak hartaz elikatzen dira galeriak osatuz. Hildako adarren zurez elikatzen dira gehien bat. Bigarren edo hirugarren urteko udaberrian pupatu eta ekaina eta abuztua artean ikusten dira helduak. Helduak izerdi landuaz elikatzen dira.

## Iruditegia

* Kakalardo eldua eskuan, tamaina ikusteko.
* Heldua hegoak aterata.
* Aromia moschata-ren beldarra.

## Erreferentziak

* ↑ «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» www.heteropterus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
* 1 2 «Aromia moschata - 8457» www.asturnatura.com (Noiz kontsultatua: 2024-03-03).
* 1 2 «Aromia moschata | Agrológica» www.agrologica.es (Noiz kontsultatua: 2024-03-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q389732
* Multimedia: Aromia moschata / Q389732
* Espezieak: Aromia moschata
# Arhopalus rusticus

Arhopalus rusticus Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europan eta Asian bizi da, Siberian, Txinan, Japonian eta Pakistanen aurkitu baita. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena

Tamaina txiki ertaineko kakalardoa da, 10-30 mm artean neurtzen baititu. Gorputza luzea eta zapala du eta ile motz motzak estaltzen du. Elitroek bi edo hiru arrail azaltzen dituzte. Gorputz guztiak kolore marroia du, hala buruak, pronotoak, elitroek, antenek eta hankek. Horrela enborrarekin mimetizatzen da.
Buruaren alboetan begi beltz handiak ditu. Emeen antenek gorputzaren luzeraren erdia neurtzen dute eta arren antenak luzeagoak dira, gorputzaren bi heren ingurukoak.
Beldarra zuria da eta helduak bezala zapala. 28-39 mm luze izaten da.

## Habitata

Konifero basoetan aurkitzen da. Zuhaitzen enborraren oinarrian habia egiten du eta egunez bertan ezkutatzen da. Gauez da aktiboa eta herrietako argiek erakarri egiten dute. Hegalari onak dira. Emeak gai dira 18 kilometro gelditu gabe hegan egiteko.

## Bizi zikloa

Helduak ekaina erdialdetik abuztu erdialdera ikusten dira. Ilunabarrean kopulatzen dute eta emeek zuhaitzen enborren azalean 800 arrautza jartzen dituzte. 2-3 astetara beldarrak jaiotzen dira eta zuhaizten azalaren azpialdean zurez elikatzen dira. 6-7 mm diametrodun tuelak egiten dituzte. Bi negutan hibernatu egiten dute eta hirugarren urtearen udaberrian pupa eratzeko ganbera sortzen dute enbor barnean. 14-21 egun pupa egoeran egon ondoren jaiotzen dira Arhopalus rusticus helduak.

## Iruditegia

* Heldua.
* Heldua.
* Buruaren argazkia, begia eta antenaren oinarria.

## Erreferentziak

* ↑ «Cerambycidae (Longhorns)» titan.gbif.fr (Noiz kontsultatua: 2024-02-29).
* ↑ «ITIS - Report: Arhopalus rusticus obsoletus» www.itis.gov (Noiz kontsultatua: 2024-02-29).
* ↑ «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» www.heteropterus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
* 1 2 3 4 «Arhopalus rusticus | Sistema Nacional de Vigilancia y Monitoreo de plagas» www.sinavimo.gob.ar (Noiz kontsultatua: 2024-02-29).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1265892
* Multimedia: Arhopalus rusticus / Q1265892
* Espezieak: Arhopalus rusticus
# Arraia azpilun

Arraia azpiluna (Dipturus batis) ur gaziko arrain kartilaginosoa da, Rajidae familiakoa.
Ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ Bigelow, H.B. & W.C. Schroeder. (1953). Fishes of the Western North Atlantic, Part 2. Sears Foundation for Marine Research, Yale University, 352–362 or..
* Datuak: Q1421947
* Multimedia: Dipturus batis / Q1421947
* Espezieak: Dipturus batis
# Arraingorri

Artikulu hau arrainari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lira».
Arraingorria, neskazaharra edo perloi lira (Trigla lyra) perloien familiako ur gaziko arraina da, ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi dena. Generoan monotipikoa da.
Itsasoan ur sakonetan bizi den arraina da, kolore gorri bizikoa.

## Erreferentziak

* ↑ Barrutia, Eneko. (2003). «Arrainen izenak Bizkaian XX. mendean» (pdf) Zainak (Donostia: Eusko Ikaskuntza) (25) ISBN 8484198790. ISSN 1137-439X. Bibcode: 1137-439X..
* ↑ Louisy P., Trainito E. Guida all'identificazione dei pesci marini d'Europa e del Mediterraneo. Milano, Il Castello, 2006. ISBN 88-8039-472-X
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* Datuak: Q607603
* Multimedia: Trigla lyra / Q607603
* Espezieak: Trigla lyra
# Arroz-txori

Arroz-txori edo bobolinko (Dolichonyx oryzivorus) Dolichonyx generoko animalia da. Hegaztien barruko Icteridae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Dolichonyx
* Icteridae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q591831
* Multimedia: Dolichonyx oryzivorus / Q591831
* Espezieak: Dolichonyx oryzivorus
# Asto

Astoa (Equus africanus asinus) etxekotutako ugaztun perisodaktiloa da, Equidae familiakoa, zaldiaren antzekoa dena baina txikiagoa, belarri-luzea eta larru-latza. Haren antzinako arbaso basatia Afrikako basa astoa (Equus africanus) da. Lehen Equus asinus asinus izena ematen zitzaion, baina 2003an Nomenklatura Zoologikoko Nazioarteko Batzordeak erabaki zuen etxekotutako espezieen izenak espezie basatiaren izenarekin bat egin behar duela.
Asto arrari astar deritzo; emeari, asteme edo astaña (bigarren hori emakumezkoak iraintzeko ere erabiltzen da); asto txikiari, astakilo (pertsonak iraintzeko ere erabilia); astoaren umeari, astakume; eta astoak zaintzen dituen pertsonari, astazain.

## Deskribapena

Arrazaren arabera, metro bat eta 1,60 metro arteko garaiera izan dezake. Berezitasun nabarienak hauek dira: belarri luzeak, isats luzea, ile multzo bat muturrean, ilea ia gorputz guztian kolore berekoa, eta kailuak aurreko hanketan. Animalia sendo, jan urria da. Lurralde askotan garraiorako asko erabiltzen da oraindik. Arraza asko daude, batzuk heziak, beste batzuk basatiak. Asto basatiak (edo basastoak) Afrikan bizi dira, Nubia eta Etiopiako lurraldeetan.

## Historia

Gizakiak asko erabili izan du, eta K. a. 3. milurtekoan etxekoturik zegoela dokumentatua dago. Munduko leku anitzetara zabalduz joan zen, esate baterako Ameriketara, bereziki zama-abere gisa erabilia izan zenean. Horren ondorioz, eta hainbat abere bertan abandonatuak izan zirelako, basastoen populazioak sortu ziren, adibidez Ipar Amerikan.

## Euskal Herriko bertoko astoak

* Euskal Herrian Enkarterriko astoa izeneko bertoko asto arraza dago. Garai batean Euskal Herri guztian Enkarterriko arrazaren antzeko astoak zeuden. Asto hauek inguruko astoak baino askoz txikiagoak dira tamainaz eta muturra eta sabelaldea zuri kolorekoak dauzkate. Egun beste arraza eta mota ezberdinetako astoak daude euskal landa eremuan, nahiz eta bertoko arraza berreskuratzeko hainbat ekimen dauden. Esate baterako, Lazkaoko "astotxo egunean" egiten den bertoko arrazako astoen txapelketa.
* Ipar Euskal Herrian Piriniar astoa delako arraza hedatua zegoen, Enkarterriko astoa motatik oso gertukoa. Galzorian dago egun.

## Ikus, gainera

* Enzebra
* Kiang
* Onagro
* Astoa euskal mitologian
* Zerrenda:Animalien hotsak

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindiaren Hiztegia
* Datuak: Q19707
* Multimedia: Equus asinus / Q19707
# Asun

Asuna Urticaceae familiako eta Urtica generoko landareen izena da. Espezie gehienak belarkarak dira, baina zuhaixka banaka batzuk ere badaude. Denek ile erresumingarriak izaten dituzte. Generoak 35 espezie hartzen ditu bere baitan eta mundu osoko eskualde epeletan banaturik daude. Belar txartzat hartzen den arren, propietate ugariko sendabelarrak dira.

## Sinonimoak

Tokian tokiko beste aldaera batzuk aurki daitezke: asuin, ausin, osin, asoin, axun eta abar.

## Etimologia

Aitzineuskaraz: *ausun esaten zen, Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.

## Espezieak

* Urtica angustifolia
* Urtica ardens
* Urtica atrichocaulis
* Urtica atrovirens
* Urtica cannabina
* Urtica chamaedryoides
* Urtica dioica (asun handia)
* Urtica dubia
* Urtica ferox
* Urtica fissa
* Urtica galeopsifolia
* Urtica gracilenta
* Urtica hyperborea
* Urtica incisa
* Urtica kioviensis
* Urtica laetivirens
* Urtica mairei
* Urtica membranacea
* Urtica morifolia
* Urtica parviflora
* Urtica pilulifera
* Urtica platyphylla
* Urtica pubescens
* Urtica rupestris
* Urtica sondenii
* Urtica taiwaniana
* Urtica thunbergiana
* Urtica triangularis
* Urtica urens (asunbeltza)

## Erreferentziak

* ↑ Koldo Mitxelena (1976). Fonética histórica vasca. Donostia: Gipuzkoako Aldundia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q121671
* Multimedia: Urtica / Q121671
* Espezieak: Urtica
# Atalo

    Artikulu hau arrainari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Atalo (argipena)».
Ataloa (Mola mola) Molidae familiako ur gaziko arraina da, mundu osoko ur tropikal eta epeletan bizi dena. Arrain osteiktienik astunena da, 1.000 kilogramo baino gehiago izanik.
2’5 m-rainoko luzera izaten du. Gorputza, hegalak barne, luze baino altuagoa du. Arre kolore iluna edo grisa, eta azal zakarra ditu. Askotan ur gainean azaltzen da albora etzana. Mundu osoko itsaso tropikaletan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ Helfman, G., B. Collette & D. Facey: The diversity of fishes. Blackwell Science, Malden, Massachusetts, 1997.
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* Datuak: Q192285
* Multimedia: Mola mola / Q192285
* Espezieak: Mola mola
# Atxapar

Atxaparra, sasiama, ahuntz-hostoa edo aker-aihena (Lonicera) Caprifoliaceae familiako genero baten izen arrunta da, barnean 526 espezie, horietatik 108 onarturik, dituena.
Loreak bi mingain ditu eta usain eta zapore gozoa duen nektarra sortzen dute. Zabaltzen direnean zuriak dira eta denborarekin horitu egiten dira gero.

## Espezie hautatuak
### Amerikako flora

* Lonicera albiflora Torr. & A.Gray
* Lonicera arizonica Rehder
* Lonicera caerulea Gueldenst.
* Lonicera canadensis Muhl. ex Roem. & Schult.
* Lonicera chrysanthaTurcz. ex Ledeb.
* Lonicera ciliosa (Pursh) Poir. ex DC.
* Lonicera conjugialis Kellogg
* Lonicera dioica
* Lonicera flava
* Lonicera fragrantissima
* Lonicera hirsuta
* Lonicera hispidula
* Lonicera interrupta
* Lonicera involucrata
* Lonicera korolkowii
* Lonicera morrowii
* Lonicera oblongifolia
* Lonicera orientalis
* Lonicera reticulata
* Lonicera sempervirens
* Lonicera standishii
* Lonicera subspicata
* Lonicera utahensis
* Lonicera villosa

### Asiako flora

* Lonicera japonica
* Lonicera maackii (Rupr.) Maxim.
* Lonicera ruprechtiana
* Lonicera tatarica

### Europako flora

* Lonicera alpigena
* Lonicera arborea
* Lonicera biflora
* Lonicera caerulea
* Lonicera caprifolia
* Lonicera etrusca
* Lonicera glutinosa
* Lonicera hellenica
* Lonicera implexa
* Lonicera nigra
* Lonicera nummulariifolia
* Lonicera periclymenum
* Lonicera pyrenaica
* Lonicera splendida
* Lonicera stabiana Pasq.
* Lonicera xylosteum

### Hibrido naturalak

* Lonicera x bella
* Lonicera x heckrottii
* Lonicera x minutiflora
* Lonicera x notha
* Lonicera x xylosteoides

## Erreferentziak

* ↑ PlantList: Lonicera

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156047
* Multimedia: Lonicera / Q156047
* Espezieak: Lonicera L.
# Avena

Avena Poaceae familiako landare genero bat da. Bere barruan oloa bezalako espezieak daude, gizakiaren elikaduran garrantzi handikoak.

## Espezieak

| Avena abyssinica Avena barbata Avena brevis Avena fatua | Avena maroccana Avena nuda Avena occidentalis Avena pubescens | Avena pratensis Avena sativa Avena sterilis Avena strigosa |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q146760
* Multimedia: Avena / Q146760
* Espezieak: Avena
# Autographa gamma

Autographa gamma Noctuidae familiako sitsa da, Europa osoan Asiako zenbait eskualdetan eta iparraldeko Afrikan bizi dena.
Espezie inbaditzailetzat jotzen dute batez ere udaberrian hegoalderantz migratzen denean.

## Erreferentziak

* ↑ Chinery, Michael. (1986). Collins Guide to the Insects of Britain and Western Europe. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q839039
* Multimedia: Autographa gamma / Q839039
* Espezieak: Autographa gamma
# Azeri artiko

Azeri artikoa (Vulpes lagopus) txakurraren familiako haragijale txikia da. Otsoa eta txakurra bezala, mutur zorrotza, belarri handi eta hirukiak eta buztan luzea dauzka.
Azeri mota hau, neguan duen ile zuriagatik da ezaguna (uda sasaoian ilajea aldatzen du, eta kolore arrea hartzen du). Azeri artikoa, Ipar Hemisferioan bizi da, zehazki, Islandia, Groenlandia eta Errusia, Eskandinavia, Kanada eta Alaska iparraldean.
Azeri mota honek 46 zentimetrotik 68 zentimetrorainoko luzera dauka.
* Azeri artikoa, ezkerrean udako ilajearekin eta eskuinean negukoarekin. |

## Ikus, gainera

* Azeri
* Datuak: Q82738
* Multimedia: Vulpes lagopus / Q82738
* Espezieak: Vulpes lagopus