OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bideetako klitozibe zuri

Bideetako klitozibe zuria (Clitocybe rivulosa) Tricholomataceae familiako onddo espezie bat da. Muskarina toxinak ditu eta sindrome muskarinikoa eragiten du, oso toxikoa, baina ez da hilgarria izaten.
Sinonimoak: Agaricus neptuneus, Agaricus rivulosus (Basionimoa), Agaricus cupula versicolor, Agaricus rivulosus var. neptuneus, Omphalia rivulosa, Clitocybe rivulosa var. neptunea.

## Deskribapena

Kapela: 2 eta 5 cm arteko diametrokoa. Zurixka kolorekoa, tonalitate gorrixka-arrosakarekin hainbat eremutan. Hasieran ganbil-laua, gero hondoratua edo inbutu itxuran. Ertz mehea, kurbatua, ondoren izurtua edo zimur gutxirekin.
Orriak: Estu samar, Itsatsi-dekurrenteak, zurixkak edo zertxobait haragi kolorekoak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Zurixka, gero zertxobait arrosakara zurbila. Trinkoa, zaila, batzuetan okertua eta, azkenik tomentosoa.
Haragia: Zuria edo, azalaren azpian, arrosa zurbilez pixka bat koloreztatua. Usain arina eta atsegina du, zaporea ere gozoa.
Etimologia: Clitocybe hitza grekotik dator, burua esan nahi du, kapelaren formagatik.

## Toxikotasuna

Oso pozoitsua, baina ez hilgarria, Amanita muscaria delakoak eta Inocybe askok bezala, muskarina dauka.

### Nahasketa arriskua

Marasmius oreades, koloreagatik, oinaren trinkotasunagatik eta orriak ez direlako dekurrenteak, erraz bereizten da. Clitopilus prunulus delakoarekin, perretxiko zuria, hauskorra, irin usain sendoarekin eta tamaina handiagokoa.
Clitocybe dealbata eta Clitocybe cerussata, biak ere toxikoak, oso hurbilekoak dira.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean, korroetan, toki zabaletako belarretan, Nahiko maiz agertzen da.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Brasil, Islandia, Kanariak, Svalbard, Europa, Errusia, Maroko, Australia, Zeelanda Berria, Zimbabwe.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 161 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. JoseLuis Añanos Echo Editorial Pirineo, 212 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Zaldunbide J. M. (1998). Setas conocerlas cocinarlas. Martin de Retana editor, Editorial La gran enciclopedia vasca, 188 or. ISBN 84-248-1026-0..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 212 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ Clitocybe rivulosa: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2720076
* Multimedia: Clitocybe rivulosa / Q2720076
# Boletopsis grisea

Boletopsis grisea Bankeraceae familiako onddo espezie bat da. Jangarria, baina mikatza. Babestu beharreko espeziea Europan.
Sinonimoak: Polyporus griseus (Basionimoa), Polyporus earlei, Scutiger griseus, Polyporus maximovicii, Boletopsis leucomelaena var. grisea.

## Deskribapena

Kapela: 5 eta 13 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua, lehorra, inkurbatutik dekurbaturako ertza eta izurtua, kolore zurixka du, testuinguru zuri eta irmoan (zahartzean marroi ilunera iluntzen da, tonu purpurekin).
Himenoforoa: Tutu txikikoak, hala nola meheak (3-4 mm bakoitzeko), poro zuriak, bereizten zailak, manipulatu ondoren ilundu egiten dira.
Hanka: 3 eta 8 cm bitarteko luzerakoa, erdian edo eszentriko, sendoa, oinarri konkorduna, kapelaren kolore berekoa, testuinguru zuria, oinarria ebakitzean grisa, batzuetan beltzune marroi ilunekin
Haragia: Ebakitzean kolore grisa du, usain lurrintsua, zapore mikatza, espora-jalkina beltzaran zurbila.
Etimologia: Grisea epitetoa latinetik dator, gris bihurtzen da, esan nahi duen, "griseus" hitzetik. Gris jartzeko joera duelako haragiak.

## Jangarritasuna

Jangarria, baina mikatza (ondo egosi ondoren ere iraun egiten du). Japonian, mikatza pixka bat kentzeko, gatzunetan sartzen dute.

### Nahasketa arriskua

Boletopsis leucomelaena delakoarekin nahas daiteke, honek ebakitzean kolore arrosa du, sendoagoa da eta Fibrilosoa, zurbilagoa eta ez da mikatza. Boletus generokoa da, kapelatik erraz bereiz daitezke poroak ditu.

## Sasoia eta lekua

Udazkenaren bukaeratik neguaren erdiraino. Larizio pinuetan, pinu gorrietan, zedroetan, likenetan, oihanpeko txilarretan. Normalean taldeetan, aleak oso elkartuta.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Japonia.

## Espeziearen egoera

Aranzadi Elkartearen arabera, Boletopsis grisea desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia..
* ↑ Boletopsis grisea: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.
* ↑ Zerrenda Gorria, Aranzadi Zientzia Elkartea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10690261
* Multimedia: Boletopsis grisea / Q10690261
# Bitigar erraldoi

Bitigar, bitigar erraldoi edo Arabako bitigarrra (Clitocybe candida) Tricholomataceae familiako onddo espezie bat da. Jateko ona, baina bakarrik gaztetan, eta ondo egin behar da. Klitozibina antibiotikoa ekoizteko erabiltzen da.
Sinonimoak: Agaricus candidus, Omphalia lepista var. candida, Aspropaxillus candidus, Leucopaxillus candidus.

## Deskribapena

Kapela: 10 eta 25 cm arteko diametrokoa. Gaztetan oso zuria, gero zurixka kolorekoa erreflexu okreekin. Hasiera laua, gero hondoratua edo inbutu formakoa, baina inoiz ez titiduna. Ertza oso mehea eta biribildua gaztetan. Azala pruinaduna, mehea, bereizten erraza eta ukitzean leuna.
Orriak: Oso estu, banangarriak, dekurrenteak, zuriak edo zurixkak, zahartzean okre zurbilez tindatuak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Zuria, pruinaduna, irmoa, betea, oinarrian lodixeagoa, 5 - 8 x 2 - 3 cm-koa.
Haragia: Zurixka, lodia erdian, trinkoa eta sendoa. Zapore leuna du eta irin edo zianhidriko azidoaren usain sendoa.
Etimologia: Clitocybe hitza grekotik dator, burua esan nahi du, kapelaren formagatik. Candida epitetoa latinetik dator, zuri esan nahi duen "candídus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna

Kalitate oneko jangarria. Zuria eta mamitsua da eta itxura atsegina du.

### Nahasketa arriskua

Leucopaxillus lepistoides delakoarekin, hau jangarria da. Baita pozoitsuak diren Clitocybe zuriekin ere, baina hauek askoz txikiagoak dira eta ez dira hain mamitsuak. Leucopaxillus giganteus espeziarekin ere bai, honen orriak kolore arrosa hartzen dute zahartzean, autore batzuk uste dute Leucopaxillus candidus heldua dela.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean, larreetan eta txilardietan hazten dira maitagarrien eraztunak osatuz, oso "erreak". Ez da ugariegia, baina 10 kg baino gehiago bil daitezke perretxiko leku batzuetan.

### Banaketa eremua

Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Dominikar Errepublika, Europa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 221 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 242 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 329 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando,. (2006). Setas para todos. JoseLuis Añanos Echo Editorial Pirineo, 283 or. ISBN 84-87997-86-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9193269
* Multimedia: Clitocybe candida / Q9193269
# Biscogniauxia nummularia

Biscogniauxia nummularia Xylariaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.
Sinonimoak: Hypoxylon nummularium (Basionimoa), Sphaeria nummularia, Sphaeria anthracina, Nummularia bulliardii, Biscogniauxia bulliardii, Nummularia nummularia, Nummularia anthracina, Nummularia bulliardii var. minor, Kommamyce bulliardii, Numulariola nummularia.

## Deskribapena

Karpoforoa: Substratuari itsasten zaion ikaztu eta belztuaren forma hartzen du. Inguru leuneko plakak osatuz. Heltzean, hasieran matea zen azalera gutxi-asko distiratsu eta latza bihurtzen da, peritezioen ostiolo irtenengatik.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Hypoxylon mediterraneum delakoarekin nahas daiteke. Hau urriagoa da eta espora handiagoak ditu.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean eta neguan nahiko ohikoa pagoen gainean.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Venezuela, Puerto Rico, Hawaii, Europa, Errusia, Kanariak, Kaukasia, Txina, Japonia, Iran, Pakistan, Australia, Madagaskar, Kenya, Uganda, Kongo, Filipinak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 817 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ Biscogniauxia nummularia: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1574947
* Multimedia: Biscogniauxia nummularia / Q1574947
# Garatxo marroi

Garatxo marroia (Hypoxylon fragiforme) Xylariaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da kontsumitzen. Oso espezie arrunta da pagoen hildako adarretan eta enborretan, eta urriagoa haritzetan eta beste hostogalkorretan.
Sinonimoak: Lycoperdon variolosum, Tremella carbonacea, Valsa fragiformis (Basionimoa), Sphaeria lycoperdoides, Sphaeria rubra, Sphaeria rugosa, Hypoxylon coccineum, Sphaeria fragiformis, Sphaeria tuberculosa, Sphaeria radiata, Sphaeria bicolor, Tremella coccinea, Sphaeria lateritia, Sphaeria argillacea, Peripherostoma fragiformis, Gamosphaera fragiforme, Discosphaera radians, Sphaeria enteromela, Stromatosphaeria fragiformis, Anthina flavovirens, Hypoxylon argillaceum, Hypoxylon cupreum, Hypoxylon enteromelum, Hypoxylon majusculum, Hypoxylon variolosum.

## Deskribapena

Stroma: Hemisferikoa, globo formakoa, 4 eta 15 mm bitarteko diametrokoa, garatxoz betetako gainazala, hasieran arrosa-izokin kolorekoa, gorri-adreilu kolorera pasatuz eta zahartzean belztuz.
Etimologia: Hypoxilon terminoa grekotik dator, pixka bat gutxiago, esan nahi duen "hupó" hitzetik eta zura, esan nahi duen "xylon" hitzetik. Zurkaitz samarra. Fragiforme epitetoa berriz latinetik dator, marrubia esan nahi duen "fragum" hitzetik. Forma biribildua duelako.

## Jangarritasuna

Sukaldaritzarako baliorik gabekoa.

### Nahasketa arriskua

Genero bereko beste espezie batzuekin: Hypoxylon rutilum, Hypoxylon fuscum, etab.

## Sasoia eta lekua

Urritik ekainera, pagoen adar hiletan, Fagus sylvatica, ale ugariko taldeetan.

### Banaketa eremua

Ipar Amerika, Nikaragua, Côte d'Ivoire, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Japonia, Himalaiako eremua, India.

## Erreferentzia

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 814 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 554 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 571 or. ISBN 84-282-0541-6X(T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 334 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q242011
* Multimedia: Hypoxylon fragiforme / Q242011
* Espezieak: Hypoxylon fragiforme
# Jingtai lan

Jingtai lan (txineraz 景泰藍) edo cloisonné Txinan, Ming dinastiaren garaian, 1450 inguruan sortu zen esmaltezko eskulan mota da. Kobrezko harien arteko uneetan esmalte urdina paratzen zuten, eta hortik izenaren bukaera (txineraz lan = urdina). Izenaren hasiera Jingtai enperadoreari dagokio, bere erregaldian ospetsu bihurtu baitzen. Gaur egun batik bat beste kolore bizi batzuk erabiltzen dituzte. Ontziak egiten dituzte eskuarki. Esmalteak finkatzeko behin eta berriz margotu eta erregosten dira eskulanak, tradizioaren arabera 7 aldiz.
Kloisone bezala ere ezaguna da.

## Historia eta jatorria

Jingtai lan Ekialde Hurbilean sortu zen aspaldi. Bizantziar Inperioan barrena hedatu zen eta handik Zetaren Bidetik Txinaraino, egun gehien ekoizten duen herriraino.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1102226
* Multimedia: Cloisonné / Q1102226
# Joxe Manuel Odriozola

Joxe Manuel Odriozola Lizarribar (Altzo, Gipuzkoa, 1948ko otsailaren 9a - ) euskal idazlea da. Euskara irakaslea izan da urte luzeetan. Berria egunkarian maiz argitaratzen ditu iritzi artikuluak.
Alfabetatze mugimenduaren hastapenetan ere ibili zen; Euskaltzaindiarekin izandako tirabirak direla medio, mugimenduak garai iluna bizi izan zuen Gipuzkoan, batik bat. 1974. urtean, aldiz, egoera aldatu egin zen. Urte hartan, Udako Euskal Unibertsitatean, talde bat elkartu eta Alfabetatze Mugimenduari jarraipena ematea deliberatu zuten. Joxe Manuel Odriozola izan zen mugimendu birtsortzaile horren buru. AEK izango zenaren sorreraren aurrekarien barruan kokatu behar dira gertaera horiek.
Bere azken saiakeretako batekin (Abertzaleak eta euskara, edo nazio euskaldunaren gainbehera), eztabaida sortu nahi izan du, nazionalismo politikoak aberriaren oinarri diren kultura eta hizkuntza aintzat hartzen ez dituela eta.
Odriozolak dioenez, abertzaletasunaren interpretazio sentimentala dago batetik, eta hor aberriarekiko sentimenduak dira nagusi euskal identitatearen muina definitzeko jardunean. Bestetik, berriz, abertzaletasunaren interpretazio etnokulturala ageri zaigu euskal identitatearen ardatz.
Egileak berak aitortu du bigarrenaren aldeko hautua egina duela berak, euskal nortasunaren oinarria euskal kultura eta hizkuntza direlako bere ustez, eta ez abertzaletasuna. Ikuspegi hori, beharbada, euskal herri batean jaio izanari zor diola deritzo:
| « | Zalantza handirik gabe egin dut nire hautua. Nolanahi ere, ñabardura batzuk egin behar izan ditut nazionalismo kulturalaren edo linguistikoaren aldeko hautu hori egitean. Ni Altzotik nator, herri euskaldunaren altzotik alegia. Besterik pentsa nezakeen erdal herriren batean jaio eta sozializatu izan banindute. Nire bidea ez da erdal herritik euskal herrira doan bidea, abertzale gehienen kasuan bezala. | » |
| —Joxe Manuel Odriozola |||

## Lanak
### Saiakera

* Landu dezagun (1977)
* Gerraurreko gizarte-hizkuntzalaritza (1992, UEU)
* Soziolinguistikaren atarian (1993, Euskaltzaindia)
* Hizkuntza, Kultura eta Gizartea (1997, BBK Euskaltzaindia)
* Nazio identitatea eta eskola (2000, BBK Euskaltzaindia)
* Euskal intelligentsiaren ideologia zantzuak (2001, Pamiela)
* Euskalgintzaren lekukoak (2004, Elkar)
* Euskal Herria ardatz: Kultura - identitatea - boterea. Ezagutza, sentimendua, ekimena (2007, UEU)
* Abertzaleak eta euskara, edo nazio euskaldunaren gainbehera (2008, Elkar)
* Estatu etnozidaren kontra (2011, Elkar)
* Bortxaren kontakizunetik, kontakizunaren bortxara (2014, Txalaparta)
* Nora goaz euskalduntasun honekin? (2017, Elkar)
* Nazio euskaldunaren atarramentua (2022, Herrima)
* Nazionalismoaren alde eta aurka (2024, Elkar)

## Erreferentziak

* ↑ «Joxe Manuel Odriozola nazio politikoaz eta nazio kulturalaz», elkarrizketa.

## Kanpo estekak

* Joxe Manuel Odriozola literaturaren zubitegian
* Joxe Manuel Odriozolari egindako elkarrizketa Naziogintza.eus(2018)
* Datuak: Q12260902
| Euskal idazleak | Artikulu hau euskal idazle bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Montserrat Aguer Teixidor

Montserrat Aguer Teixidor (Figueres, Girona, 1963ko azaroaren 5a), Montse Aguer ezizenaz ezaguna, formazioz filologoa da eta Salvador Dalí margolariaren figuran aditua.

## Biografia

Figueresen jaioa, Alt Empordà eskualdean, bertan bizi da eta Filologia Katalanean lizentziatua da. 1986an, Antoni Pitxoten eskutik, Dalí ezagutu zuen honen Galatea Dorrean.
Gala-Salvador Dalí Fundazioko Dalinians Ikasketa Zentroko zuzendaria, 2004ko Dalí Urteko komisario nagusia izan zen. Modu eraginkorrean lagundu du Dalíren ekoizpenaren alderdirik nabarmenenak ezagutarazten eta gutxi baloratzen diren esparruak berrikustarazten, hala nola artistaren obra idatzia.
Dalí ardatz hartuta, hainbat erakusketatako komisarioa izan da Estatu espainiarrean zein nazioartean. Harekin lotutako lan ugari argitaratu ditu eta herrikidearen bizitzarekin eta ibilbidearekin lotutako hainbat ekitaldi publikotan ere esku hartu du.
2012an Reina Sofia Museo Nazionaleko zaindari izendatu zuten.
2015eko azaroaren 16an, Gala-Salvador Dalí Fundazioko Patronatuak Montse Aguer izendatu zuen Gala-Dalí Fundazioko museoen zuzendari, bost hilabete lehenago hil zen Antoni Pitxot artista ordezkatuz, eta Ikasketa Zentroaren ardura bere gain hartuz. Kargu hori tarteko, Figueresko Antzerki-Museoko, Portlligateko Dali Etxeko eta Puboleko Gazteluko arduraduna da, "triangelu dalinianoa" deituriko hiru espazioetako arduraduna, alegia.

## Sariak

* 2005ean Sant Jordiren Gurutzea, Kataluniako Generalitateak ematen duen sari gorena jaso zuen.

## Ikus, gainera

* Zerrenda: Creu de Sant Jordi-rekin sarituak

## Erreferentziak

* ↑ «Cara a cara con Montse Aguer.» Divento.com.
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Montse Aguer» CCCB (Noiz kontsultatua: 2024-10-25).
* ↑ «Montse Aguer, patrona del museu Reina Sofía | Notícies | Fundació Gala - Salvador Dalí» www.salvador-dali.org (Noiz kontsultatua: 2024-10-25).
* ↑ «Fundació Gala - Salvador Dalí» www.salvador-dali.org (Noiz kontsultatua: 2024-10-25).

## Kanpo estekak

* Montserrat Aguer Teixidorren lanak Dialneten
* Datuak: Q11937514
# Epigenetika

Biologian, eta espezifikoki genetikan, epigenetika gene-adierazpenean edo zelulen fenotipoan ADN sekuentzia aldatu gabe egon daitezkeen aldaketa heredagarrien ikerketa da. Hortik datorkio, hain zuzen, izena: epi (grezieraz "gainetik", "kanpotik") gehi genetika. Nukleotidoen sekuentzia aldatu gabe genoman dauden funtzionaltasun aldaketa nabarmenak aztertzen ditu.
Badaude geneak aktibatzen edo desaktibatzen dituzten mekanismo batzuk, geneen adierazpena edo espresioa baldintzatzen dituztenak, eta mekanismo horien funtzionamendua aztertzen duen zientzia da epigenetika.
Lehen aipatutako aldaketa horien adibide dira, esaterako, DNAren metilazioa eta histonen aldaketa, biek erregulatzen baitute geneen adierazpena azpiko ADN sekuentzia aldatu gabe. Aldaketa hauek zelulen mitosiaren ondoren ere iraun dezakete, zelularen bizitza osoan zehar, eta hainbat belaunaldiz manten daitezke. Beraz, faktore ez-genetikoek organismoaren geneak beste modu batean jokatzea eragin dezakete.
Hala ere, histonen aldaketen kasuan ikertzaile batzuek ez dute onartzen prozesu epigenetiko modura sailkatzea, ez baitago frogaturik aldaketa horiek heredagarriak direnik.

## Erreferentziak

* ↑ Carey, Nessa. (D.L. 2015). Epigenetikaren iraultza : biologia modernoa nola ari den itxuraldatzen genetikaz, gaitzez ondoretasunaz dakiguna. EHUpress ISBN 978-84-9082-211-1. PMC 948783599. (Noiz kontsultatua: 2023-03-30).
* ↑ Bird A. (2007). «Perceptions of epigenetics» Nature 447 (7143): 396–8. doi:10.1038/nature05913. PMID 17522671..
* ↑ Philip Hunter. (2008-05-01). «Special report: 'What genes remember'» Prospect Magazine (146) (Noiz kontsultatua: 2012-11-10).
* ↑ Ledford H.. (2008). «Disputed definitions» Nature 455 (7216): 1023-8. PMID 18948925..

## Ikus, gainera

* Gene-adierazpena
* Gene-adierazpenaren erregulazioa

## Kanpo estekak

* "DNA ez da DENA" Zientzia.net (2012)
* Datuak: Q26939
* Multimedia: Epigenetics / Q26939
# Kobieta z...

Kobieta z... 2023ko Małgorzata Szumowska eta Michał Englert poloniar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1980. urtea da. Andrzej gizon gaztea armadaren errekrutatze saio batean dago. Galtzerdiak kentzeko eskatzen diotenean urduri jartzen da, eta ezetz esaten du. Zubi batean dago Andrzej orain, salto egin edo ez erabakitzen ari da, eta oinutsik dago: oinetako azazkalak margotuta dauzka. 2004. urtera salto eginez, Aniela emakumea etsipen egoera berean dago. Aniela gizonezko gorputz batean jaio zen, eta Andrzej izena jarri zioten. Txikitatik sentitu du emakumea dela, baina mediku bati «beste aldera» joatera behartzen duen indar bat sentitzen duela kontatzen dionean, testosterona injekzioek eta emakume escort batekin sexua izateak arazoa konponduko duela argituko dio hark. 1980ko hamarkada da Poloniako herri txiki batean, eta trans identitatea ez dago toleratuta. Beraz, Anielak beragandik espero dena egingo du: emakume batekin ezkondu, bi haur izan, eta bere jaioterrian gelditu, bulego batean lan eginez. Urteek aurrera egin ahala, ordea, Anielak betidanik jakin duen hori azaleratuz joango da, barruan sentitzen duena kanpoaldean islatuz.

## Aktoreak

* Małgorzata Hajewska-Krzysztofik: Aniela
* Joanna Kulig: Iza
* Mateusz Więcławek: Aniela (gaztea)
* Bogumiła Bajor: Iza (gaztea)

## Erreferentziak

* ↑ «Beste aldera joateaz» Berria 2024-10-23 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* 1 2 3 4 (Polonieraz) Next Film. KOBIETA Z.... .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q120913933