OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# NCAA

NCAA, National Collegiate Athletic Associationen siglak dira, AEBetan, unibertsitateetako kirol egitarau gehienak antolatzen dituzten 1200 instituzio, konferentzia, erakunde eta pertsonez osatutako elkarte bat dena. Gaur egun, bere egoitza, Indiana estatuko hiriburua den Indianapolisen du.

## Historia

Bere aurrekaria, Estatu Batuetako Atletismoko Kolegioarteko Elkartea (IAAUS bere ingelesezko siglengatik), 1906ko martxoak 31n sortua izan zen, Estatu Batuetan kirol amateurraren arauak finkatzeko. Bere sorrera, garai hartan AEBetako presidentea zen Theodore Rooseveltek iradoki zuen, futbol unibertsitarioan gertatzen ari ziren lesio larri eta heriotz ugariengatik zuen arduraren ondorioz. IAAUS, ondoren, 1910ean, NCAA bihurtu zen.
1980ko hamarkadararte, elkarteak ez zuen emakumeentzako kirolik. 1982an, ordea, NCAAko maila guztiek eskaintzen zituzten emakumeentzako txapelketa nazionalak.
1973an, NCAAk, bere kideak hiru mailatan banatu zituen: I. Maila, II. Maila eta III. Maila. NCAAren araupean, I. eta II. mailetako unibertsitateek, ikasleei bekak eman diezazkie kirolen bat egiteagatik. III. mailako unibertsitateek, ordea, ezin ditzakete beka horiek eman.
NCAA ez da bere arloko elkarte bakarra Estatu Batuetan, diferentzia handiarekin, handiena bada ere, baizik eta National Association of Intercollegiate Athletics edo NAIA ere existitzen dela. Kanadan, Canadian Interuniversity Sport edo CIS dago.

## Antolaketa

NCAAren egitura legegilea, kabinet eta komiteetan delegatua dago, unibertsitateetako ordezkariek osatzen dituztenak. Hauek, aldi berean, azpi-komiteetan banatuak daude. Araudiak, handik Administrazio Kontseilura pasatzen dira, kabinet eta komite guztiak gainbegiratzen dituena eta unibertsitateetako ordezkariak ere hartzen dituena, kirol zuzendari eta aholkulari akademiko bezala. Administrazio kontseiluko legedia, Board of Directorsera pasatzen da, unibertsitateetako errektoreek osatzen dutena, behin betiko onartua izateko.
NCAAko langileek, euskarria ematen dute, gida, kontaktu, ikerlari eta harreman gisa aritzen da komunikabideekin. NCAAko egungo presidentea, Myles Brand da, Indianako Unibertsitateko antzinako zuzendaria.

## Kirolak

NCAAk onartutako kirolak honako hauek dira:
* Gizonezkoena eta emakumezkoena: Atletismoa, saskibaloia, krossa, golfa, lacrossea, futbola, gimnastika artistikoa, arraunketa, boleibola, izotz hockeya, ur poloa, tenisa, igeriketa eta tranpolin jauziak
* Soilik gizonezkoena: Beisbola, futbol amerikarra eta borroka librea
* Soilik emakumezkoena: Softbolla, belar hockeya eta boloak
* Mistoa: Esgrima, alpetar eskia eta tiroa.
1961 arte, kirol hauen artean, boxeoa ere bazegoen.
NCAAk gainbegiratzen ez dituen praktikatzen diren beste kirol unibertsitario batzuetan, lehiaketa arautzen duten erakunde baliokideak daude. Adibidez:

## Konferentziak

3 mailek, euren kideak konferentzia ezberdinetan taldekatzen dituzte. Mailak honako hauek dira:
* NCAAko lehen maila
* NCAAko bigarren maila
* NCAAko hirugarren maila

## Kanpo estekak

* Datuak: Q271805
* Multimedia: National Collegiate Athletic Association / Q271805
# Komuneko eskuila

Komuneko eskuila ura bota ondoren, komunean gera daitezkeen kaka-arrastoak garbitzeko erabiltzen den eskuila bat da, komunaren ondoan jartzen dena. Batzuetan komuneko isipua ere esaten zaio modu adierazkorrean. Komuneko garbiketa orokorrerako ere erabil daiteke. Kirten bati erantsitako zurda-sorta bat besterik ez da, garbiketa ondoren zurda-sorta uzteko ontzi batekin batera gehienetan. Kirtenaren funtzioa garbiketan eskuak zikinkeriatik urrun izatea da. Komuneko eskuila elektrikoak ere badaude.
Komuneko eskuila higiene-arrazoiengatik eta komuna erabili behar duten beste pertsonekiko begirunez erabiltzen da, beste pertsona baten kaka-arrastoak ikusteak sor dezakeen higuina ekiditeko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1064762
* Multimedia: Toilet brushes / Q1064762
# Cortinarius dionysae

Cortinarius dionysae Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoa: Phlegmacium dionysae.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, ganbil biribildua, irregular samarra, gero baita zabaldua ere titi lautu baten zantzuekin, likatsua hezetasunean, distiratsua eta leuna berezko fibrilekin eguraldi lehorrean. Ertza beherantz biribildua, mehea, oso aldakorra kolorez, hasierako grisaxka-urdindu koloretik okre-adreilu-oliba antzeko kolorera.
Orriak: Nahikoa estu, oinera mehetuak, koska batez dekurrenteak, gris-urdin bizi samarreko koloretik, tonu gorrixketaraino eta kafesne kolorerainokoak, baina beti ertz morearekin. Ertz ildaskatu irregularrarekin, zurbilagoa.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: 4,5 eta 6,5 cm bitarteko garaietakoa eta 1,5 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, irregular samarra, ez oso luzea, ertz lotu bat duen errezel garbi samarrarekin. Leuna, fibriloso samarra eta zetadun erreflexuekin, urdinxka zurbila edo morea, batzuetan isla berdexkekin, zurbila oinarrira. Erraboila orokorrean okre antzekoa, bestela morea edo berdexka koloregabetze batekin.
Haragia: More zurbilez edo gris-urdinxkaz tindatua, batez ere oinaren erdialdean kanpoaldetik, argia kapelan, horixka samarra erraboilean. Irinaren usain handi eta bereizgarriarekin, haragia ebakitzean nabarmenagoa.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Dionysae epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Bere determinaziorako bereizgarri erosoena irin usaina da, ez da oso ohikoa Cortinarius-en artean.

## Sasoia eta lekua

Hostozabalen eta koniferoen basoetan, bai kare lurretan eta bai silizeo lurretan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 175 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad micológica Barakaldo Investigación y divulgación de la micologia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Asturnatura.
* ↑ Cortinarius dionysae: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10469117
* Multimedia: Cortinarius dionysae / Q10469117
# Gibelokre konpotausain

Gibelokre konpotausaina (Russula fellea) Russulaceae familiako onddo espezie bat da. Perretxiko berantiarra da, ertaina baina sendoa, zapore garratzeko haragia eta sagar konpotaren usainekoa, karpoforoaren kolorea ia uniformea da. Oso ohikoa da Euskal Herriko pagadietan. Ez da jangarria, oso mina da.
Sinonimoak: Agaricus ochraceus, Agaricus felleus.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 9 cm arteko diametrokoa, hasieran ganbila, ondoren laua eta hondoratua, ertza kamuts samarra, mehea, makurra eta lerro laburrez markatuta, eguraldi hezearekin likatsu samarra du azala, krema-okre-hori ezti kolorekoa, ilunagoa edo laranjatuagoa erdian, baina karpoforo guztia kolore uniforme samarrekoa izaten da.
Orriak: Itsatsiak, meheak, gaztetan estuago zahartzaroan baino eta krema-okre kolorekoak, erreflexu laranjekin.
Hanka: Hasieran betea, baina laster hutsa, oinarrian pixka bat puztuta eta hori-okre kolorekoa, kapela baino zurbilagoa eta orrien antzeko kolorekoa.
Haragia: Lodia eta itxia, hasieran zurixka eta gero okre kolorez zikindua. Zapore oso garratza du, eta sagar-konpotaren usain gogorrarekin, gero, arrain usaina izatera pasatzen da, sardinzar ustelen usaina bezalakoa. Sulfato ferrosoarekin erreakzio ia nulua.
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria daukatelako Russula generoko espezie askok. Felleus epitetoa ere latinetik dator eta behazunarekin dauka zer ikusia. Bere zapore pikanteagatik.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria. Oso mina da.

### Nahasketa arriskua

Russula ochroleuca delakoarekin nahas daiteke eta baita Russula claroflava zapore gozokoarekin eta Russula lutea fruta usaineko eta zapore gozokoarekin.

## Sasoia eta lekua

Udaren amaieran eta udazkenean koniferetan eta hostozabaletan, pagoetan gehien.

## Banaketa eremua
### Banaketa eremua

Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Zimbabwe.. Ez dago Ipar Amerikan non lotura estua duen Russula simillima delakoa dago.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 116 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 386 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 417 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 78 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Russula fellea: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q775406
* Multimedia: Russula fellea / Q775406
* Espezieak: Russula fellea
# Eiakulazio

Eiakulazioa zakiletik hazia botatzea da, normalki sentsazio gozagarri batekin batera. Gehienetan gizonaren orgasmoarekin kointziditzen du. Gizonaren bizitzako lehenengo isurtzea nerabezaroan gertatu ohi da, sarri amets erotiko batekin loturik, eta torarkia edo semenarkia deitzen zaio.
Eiakulazioa ez da jarraia izaten, espasmozkoa baizik. Lehenengo isurtze-dardara edo kolpeek hazi bolumen handiagoa askatzen dute. Lehenengo zirristadak gainera indarrez askatzen du hazia: hazia 50 km/h abiaduraz jaurtitzen duela zenbatetsi da, baginan barrena sakon heltzearren. Lehenengo zirristadan sentsazio orgasmikoak ere biziagoak izaten dira. Guztira eta isurtze prozesu osoan 3-5 ml hazi askatu ohi da.

## Ikus, gainera

* Eiakulazio goiztiar
* Eiakulazio berantiar

## Erreferentziak

* ↑ «Eiakulazio». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2024-10-12.)
* ↑ Euskalterm (noiz kontsultatua: 2024-19-12)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14820885
* Multimedia: Male ejaculation / Q14820885
# Orbel (musika taldea)

Orbel 2017. urtean Baionan sorturiko post-rock musika talde elektronikoa da.

## Diskografia

* Beyond There (2018, Usopop Diskak / Urgence Disk Records / Dingleberry Records / Ruin Your Fun)
* Hegan (2019, Usopop Diskak / Urgence Disk Records / Dingleberry Records)
* Lur hezea (2022, Usopop Diskak).

## Erreferentziak

* ↑ «Beyond There, by Orbel» Orbel (Noiz kontsultatua: 2019-10-27).
* ↑ «Hegan» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2019-10-26).

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko musika garaikidea

## Kanpo loturak

* Orbel taldea Badok.eus atarian.
* Datuak: Q81047793
# Obanosko gatzagak

Obanosko gatzagak Obanosen (Nafarroa Garaia) zeuden 20. mendera arte. Euskal Herriko gatzagen artean, lurruntze naturalean oinarriturikoen motakoak ziren.
15. mendeko erreferentzietatik ezagutzen dira, non Nafarroako erregetzaren jabegotzat jotzen ziren. Hamaika larrain erabiltzen ziren orduan gatzuna lurruntzeko. 20. mendean ustiapena utzi egin zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Zubiaur Carreño, Fco. Javier. (2002-01-01). «Retazos de la Historia de Obanos» Fco Javier Zubiaur Carreño (Noiz kontsultatua: 2024-10-17).
* ↑ «Salinas de Obanos» www.itzalos.org (Noiz kontsultatua: 2024-10-17).
# ZZ Top

ZZ Top 1969. urtean Houstonen sortutako rock musika talde estatubatuarra da. Billy Gibbonsek, Dusty Hillek eta Frank Beardek osatu zuten taldea eta gaur egun elkarrekin daude oraindik.
1970eko eta 1980ko hamarkadetan lortu zuten arrakastarik handiena, eta gaur egun birak egiten eta diskoak argitaratzen jarraitzen dute. 2004ko martxoaren 15ean Rock and Rollaren Ospearen Aretoan onartu zituzten. ZZ Topen abestien letrek, sarritan, sexuaren inguruko zehar-mintzoak eta umorea dituzte.
Taldekideen janzkeragatik ezagunak dira, batez ere Gibbons eta Hill taldekideena. Gibbons eta Hill bizar luzeak dituzte eta eguzkitako betaurrekoak eta antzeko arropa janzten dute, batzuetan berdin-berdina. Frank Beard-ek, berriz, nahiz eta bere abizenak ingelesez 'bizarra' esan nahi duen, bibotea du. 1984an bizarra mozteko produktuak egiten dituen Gillette enpresak Gibbonsi eta Hilli milioi bana dolar eskaini zien euren bizarra telebistako iragarki batean mozteagatik. Alabaina, eskaintza errefusatu zuten "Bizarrik gabe oso itsusiak gara" esanez.

## Taldekideak

* Billy Gibbons: gitarra-jotzailea eta abeslari nagusia.
* Dusty Hill: baxu-jolea, teklatu-jolea eta abeslaria.
* Frank Beard: bateria-jolea eta perkusioa.

## Diskografia
### Diskoak

* ZZ Top's First Album (1971)
* Rio Grande Mud (1972)
* Tres Hombres (1973)
* Fandango! (1975)
* Tejas (1977)
* Degüello (1979)
* El Loco (1981)
* Eliminator (1983)
* Afterburner (1985)
* Recycler (1990)
* Antenna (1994)
* Rhythmeen (1996)
* XXX (1999)
* Mescalero (2003)
* Live from Texas (2008)

### Bildumak

* The Best of ZZ Top (1977)
* Greatest Hits (1992)
* One Foot in the Blues (1994)
* Chrome, Smoke & BBQ (2003)
* Rancho Texicano (2004)
* Live From Texas (2008)

## Erreferentziak

* ↑ ZZ Topen biografia

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) ZZ Topen webgune ofiziala
* Datuak: Q136591
* Multimedia: ZZ Top / Q136591
# Rice Unibertsitatea

William Marsh Rice Unibertsitatea (ingelesez: William Marsh Rice University) Houston hirian kokatuta dagoen unibertsitate pribatua da. 1912an eratua, herrialdeko hogei unibertsitate nagusien artean dago. Bere medikuntza, fisika eta ingeniaritza eskolengatik ezaguna da.
Unibertsitateko kirol taldeak, Rice Owls deituak, NCAAk antolatutako unibertsitate lehiaketetan parte hartzen dute.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q842909
* Multimedia: Rice University / Q842909
# Mamuari monumentua

Mamuari monumentua (frantsesez: Monument au fantôme) (ingelesez: Monument to the Phantom) Jean Dubuffet eskultore frantziarraren kaleko eskultura da, Houstongo Discovery Greenen instalatuta (Texas, Ameriketako Estatu Batuetan.

## Deskribapena

Eskulturak, beira-zuntzez margotua, eta altzairuzko markoak, Houstonen ezaugarriak irudikatzen dituzten zazpi forma indibidual ditu, tximinia bat, eliza bat, txakur bat, hesi bat, masta bat, mamu bat eta zuhaitz bat barne. Dan Duncan familiak emandakoa, Dubuffeten Hourloupe sailaren parte da, Chicagon, New Yorken eta Europan eskultura osagarriak dituena.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20220812233920/https://www.dubuffetfondation.com/oeuvre.php?quelle_oeuvre=11975&lang=fr

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Lanaren fitxa Jean Dubuffet Fundazioaren webgunean.
* Datuak: Q18880407
* Multimedia: Monument au fantôme / Q18880407
# Leringo gatzagak

Leringo gatzagak Lerinen (Nafarroa Garaia) zeuden 20. mendera arte. Euskal Herriko gatzagen artean, lurruntze naturalean oinarriturikoen motakoak ziren.
Aipuak daude gatzaga haienak 12. mendekoak ere bai. Ustiapena bukatu zen 1972. urtean. Ez dago arrasto handirik 21. mendean, gatzuna isurtzen duen iturri bat salbu.

## Erreferentziak

* ↑ Sánchez Gorricho, Angel. (2010). «Las salinas de Lerín» Lerín: historia, naturaleza, arte, 2010, ISBN 978-84-606-5118-5, págs. 163-168 (Ayuntamiento de Lerín): 163–168. ISBN 978-84-606-5118-5. (Noiz kontsultatua: 2024-10-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Lerín. Circular Pinares de Lerín - Cañada Real - Subsierra - Fuente salada - Lerín.» Wikiloc | Rutas del Mundo (Noiz kontsultatua: 2024-10-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130337878
# Werner Goldberg

Werner Goldberg (1919ko urriaren 3a, Berlin, Alemania - 2004ko irailaren 28a, Berlin, Alemania), judu jatorriko alemaniar soldadu bat izan zen. Nazien hizkeran mischling bat zen.
Bigarren Mundu Gerran borrokatu zen eta Berliner Tageblatt aldizkariaren arabera "Alemaniar Soldadu Ideala" izan zen.
Gerra ondorenean Alemaniako Batasun Kristau-Demokratan afiliatu eta 1959-1979 artean Mendebaldeko Berlinen politikaria izan zen.
* Datuak: Q76169
* Multimedia: Werner Goldberg / Q76169
# Hermann Buhl

Hermann Buhl (1924ko irailaren 21a - 1957ko ekainaren 27a) austriar alpinista bat izan zen. Bigarren Mundu Gerra ondorengo jarraiko urteetako Austria eta munduko alpinista onenetakotzat jo izan da.

## Igoerak

* 1953 Lehenbiziko igoera Nanga Parbat (8.125 m) mendira, era berean alpinista batek bakarka zortzimilako bat igotzen zuen lehenengo aldia izan zen.
* 1957 Lehenbiziko igoera Broad Peak (8.047 m) mendira, oraingoan Markus Smuck buru zen taldearen barnean burutu zuen, mendizale haien artean Kurt Diemberger ere bazegoelarik.
Hermann Buhlek bere Broad Peak mendiko igoera arrakastatsua lortu eta handik gutxira hil zen, une horretan, berriz ere Kurt Diemberger mendizalearekin batera Chogolisa (7.665 m) mendia igo nahian ari zirela. Bi gizasemeak gailurrera hurbiltzen ari zirelarik, Hermann Buhlen oinazpiko sabaia apurtu eta bertan behera amildu zen. Bere gorpua ez da inoiz aurkitu ahal izan.

## Kanpo estekak

* 1957ko Broad Peakeko Espedizioaren argibideak eta argazkiak (Ingelesez)
* Herman Buhlen biografia eta bere argazkiak (Alemanez)
* Datuak: Q84301
* Multimedia: Hermann Buhl (mountaineer) / Q84301
# Simone Moro

Simone Moro (Bergamo, 1967ko urriaren 27a), italiar alpìnista bat da.
Lau zortzimilakoen lehen neguko igoerak burutu dituen alpinista bakarra da: Shishapangma (2005), Makalu (2009), Gasherbrum II (2011) eta Nanga Parbat (2016), Shishapangma eta Nanga Parbaten kasuan Alex Txikon euskal alpinistarekin batera.
* Datuak: Q578501
* Multimedia: Simone Moro / Q578501
# Ivan Vallejo

Ivan Vallejo Ricaurte (1959ko abenduaren 19a) Ekuadorko alpinista da. 2008ko maiatzaren 1ean 14 mendirik altuenen (zortzimilakoak) gailurrera iritsi zen hamalaugarren pertsona bihurtu zen, eta zazpigarrena oxigeno osagarririk gabe. 14 zortzimilakoak igo dituen Hego hemisferioko lehen eskalatzailea da, eta oraingoz bakarra.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1675873
# Aguilar Kodesko gatzagak

Aguilar Kodesko gatzagak Aguilar Kodesen (Nafarroa Garaia) zeuden 20. mendera arte: lau gatzaga gune ziren, eta haietako batek ustiapenarekin jarraitzen du 21. mendean. Euskal Herriko gatzagen artean, lurruntze naturalean oinarriturikoen motakoak ziren eta dira gatzaga hauek. Desagertuetakoen artean, El Cañucal izeneko parajean zeuden beste bi eremu, Azuelo herritik gertu.
Putzu batetik larrainetara trabukete bat erabiliz ateratzen da gatzuna gatzaga aktibo horietan.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) Azuelo.com. (2010-09-20). «LAS SALINAS DE AGUILAR DE CODÉS» Azuelo (Noiz kontsultatua: 2024-10-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130337797
# Josu Bereziartua

Josu Bereziartua (Azpeitia, Gipuzkoa, 1960) euskaldun alpinista eta mendizale bat da. Amaia Aranzabal bergarar mendizalearekin ezkondua dago eta 2 seme-alaba dituzte, Ainhoa eta Aintzel.

## Himalaian

Amaia Aranzabalekin batera, sei zortzimilako igo ditu Himalaia aldean 13 urteko ibilbidean zehar, lehendabizikoa Cho Oyu (1992) eta azkena Nanga Parbat (2005) izan zirelarik. Bigarrena Everest bera izan zen, Cho Oyu-ra igo eta 2 astera lortu zuena.

## Erreferentziak

* ↑ El blog de Roge. blogseitb.com (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Josu Bereziartuari eginiko elkarrizketa. Uztarria.com
* Datuak: Q12260793
# Makalu

Makalu munduko mendirik altuenetan bosgarrena da, 8.462 metroko altuera baitu. Everestetik 22 kilometrora dago.
Lionel Terrayk eta Jean Couzyk igo zuten lehenengo aldiz, 1955eko maiatzaren 15ean.

## Ikus, gainera

* 14 Zortzimilakoak

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)"Enciclopedia Desnivel".
* Datuak: Q169986
* Multimedia: Makalu / Q169986
# Manu Badiola

Manuel "Manu" Badiola Otegi (Errenteria, 1955 – Makalu, 1991ko urriaren 2a) alpinista gipuzkoarra izan zen.

## Ibilbidea

* 1975 Koh-E-Bandaka (6.843 metro), Afganistan. Ez zioten utzi Hindu Kush mendigunean sartzen, eta azkenean etxera bidean beste hainbat mendi igo zituen: Demavend Iranen, Ararat Turkian, Olinpo Grezian
* 1978 Noshaq (7.492 metro), Afganistan. Gailurra
* 1984 Lhotse Shar (8.400 metro). Saioa.
* 1987 Lhotse Shar (8.400 metro). Saioa.
* 1990-10-08 Lhotse Shar (8.400 metro). Gailurra Carles Vallésekin batera.
* 1991-10-02 Makalu (8.463 metro), Mendebaldeko Pilaretik. Gailurra Carles Vallesekin. Heriotza.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Y la nieve se tiñó de negro» Noticias de Álava 2020/05/17.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105046553
# Lionel Terray

Lionel Terray (Grenoble, 1921eko uztailaren 25a - Vercors mendigunea, 1965eko irailaren 19a) frantziar mendizale eta eskalatzailea izan zen. Lehen igoera asko egin zituen, horien artean Makalu Himalaian (Jean Couzyrekin 1955eko maiatzaren 15ean) eta Cerro Fitz Roy Patagoniako Andeetan (Guido Magnonerekin 1952an).

## Bizitza

Terrayk, eskalada gidari eta eski irakasleak, aktiboki parte hartu zuen Alemaniaren aurkako mendi borrokan Bigarren Mundu Gerran. Gerraren ondoren, Chamonixeko eskalatzaile eta gidari onenetako bat izan zen; frantziar, italiar eta suitzar Alpeetako tontorrik ospetsuenetako batzuen igoera azkarrengatik ezaguna: Grandes Jorasseseko Walker Spurra, Peutereyko Aiguille Noireren hegoaldeko aurpegia, Piz Badileren ipar-ekialdeko aurpegia eta Eigerren iparraldeko aurpegia. Terrayk, sarritan Louis Lachenal eskalada-kidearekin, eskaladako abiadura errekor ugari hautsi zituen.

## Ikus, gainera

* 1950eko Annapurnako frantziar espedizioa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q713240
* Multimedia: Lionel Terray / Q713240
# Jean Couzy

Jean Couzy (Nérac, 1923ko uztailaren 9a - Dévoluy mendigunea, 1958ko azaroaren 2a) frantziar alpinista izan zen.

## Bizitza

Ingeniaritza aeronautikoa ikasi zuen École Polytechniquen. Eskalatzaile bikaina, bere ohiko eskalada-laguna Marcel Schatz izan ohi zuen soka-lagun. Harekin parte hartu zuen 1950ean, 27 urte zituela, Annapurnako frantziar espedizioan. 1955eko maiatzaren 15ean, Makaluko lehen igoera egin zuen Lionel Terrayrekin.
Alpeetan, bera izan zen honako ibilbide hauetatik igotzen lehena:
* Aiguille de l'M Chamonixetik gertu, "La Couzy" izeneko ibilbide klasiko (D) zorrotza.
* Ibilbide oso zaila (ED) Olanen ipar-mendebaldeko aurpegian.
* Couzy ibilbidea Ovest gailurraren iparraldeko aurpegian, Dolomitetan.
1958ko azaroaren 2an hil zen, Dévoluy mendigunean, Crête des Bergersen hegoaldeko aurpegian (Bureko ordokiaren hegoaldeko ertzan) eroritako harri batek buruan jo zuenean. Montmaur hilerrian lurperaturik dago, istripua gertatu zen mendiaren magalean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q739400
# Juan Vallejo

Juan Vallejo Llanos (Gasteiz, Araba, 1970eko martxoaren 26) euskal alpinista eta eskalatzailea da. 1998tik TVEren Al filo de lo imposible telebista saioaren espezialista eta kolaboratzailea da. Hainbat zortzimilako igo ditu.
Juan Vallejo ‎Ángel Vallejo mendizalearen semea da, 1974ko eta 1980ko Everest espedizioetako partaide ibilitakoa.

## Lorpenak
### Zortzimilakoak

* Makalu (1995-05-08)
* Lhotse (1995-10-02)
* Annapurna (1999-04-29)
* Everest (2001) oxigeno artifizialik gabe

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) DV. "Juan Vallejo, de bombero a un gran alpinista"

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12261079
* Multimedia: Juan Vallejo / Q12261079
# Peter Habeler

Peter Habeler (Mayrhofen, 1942ko uztailaren 22a) austriar alpinista da.
Austriako Mayrhofen hirian jaio zen. Mendizaletasunarekiko interesa sei urterekin garatu zuen.
Mendizale bezala izan zituen lorpenen artean, Mendi Harritsuetarako bere lehen igoerak daude. Yosemite Parke Nazionalean Big Walls-ak eskalatu zituen lehen europarra ere izan zen.
* Datuak: Q495503
* Multimedia: Peter Habeler / Q495503