OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Esperantzari leiho bat

Esperantzari leiho bat Oskarbi taldeak Hitz urri batzuk albumean 1976an plazaratu zuen abestia da. Doinua taldeko zuzendari Koldo Romerorenak zen eta hitzak Bitoriano Gandiagarenak.
Abestiaren bertsio berri bat argitaratu zuen taldeak 2004an Esperantzari leiho bat: antologia 1966-2004 diskoan,
* Bitoriano Gandiaga
* Arantzazu
* Oskarbi (2021)
* Luis Romero

## Luis Romeroren doinua

Don Boscoko abesbatzako zuzendari izandako Koldo Romero Eskamendi antxotarrak Oskarbikoei lagundu zien hasiera haietan konposizio eta zuzendaritza lanetan. Kanturako dohain eta afizio itzelekoa —besteak beste Aita Donostiaren abesbatzan aritua—, Romerok harreman estua izan zuen Arantzazun Jorge Oteizarekin eta Bitoriano Gandiagarekin.
Geroztik, Oteizaren Andro canto y sigo eta antzeko lanetan inspiratuta estetika kantuak osatu zituzten Oskarbikoek, eta, esaterako, Oteizak diseinatu zituen taldearen logotipoa eta lehen diskoaren portada. Beste iturri garrantzitsu bat Bitoriano Gandiaga izan zen: hura ere han ezagutu zuten, Arantzazun, eta haren poemak sarritan erabili zituzten kantuen letrak osatzeko. Norabide horretan, ezinbestean egin zuten topo Ez Dok Amairurekin.

## Hitzak

Frankismo betean, garrantzitsua zen kalean egotea, arnasbide bakarra zen askorentzat zentsura gainditu eta euskara hutsean kantatzeko. 1972an, Hego Euskal Herriko frankismoaren azken urte gogorretan, kanta honek aldaketarako gogoa ekarri zuen.
Bitoriano Gandiagak idatzitako hitzekin osatua, taldearen ikur bihurtu zen abesti hau. Kantu horrekin bukatzen baitziren Oskarbiren emanaldiak.
Hauek dira Gandiagaren poemaren hitzak:
| « | Esperantzari leiho bat Esperantzari leiho bat Zabaldu omen diote Bizi ote den Ikusteko ere. Baina nekez ikusi dute Esperantzarik. Desilusio usai bat Erten omen da leihotik. | » |
| —Bitoriano Gandiaga |||

## Erreferentziak

* ↑ Oskarbi. (1976). «Hitz urri batzuk» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-06-08).
* ↑ «Esperantzari leiho bat: antologia 1966-2004» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-24).
* 1 2 Apaolaza Avila, Urko. (2020-11-08). «Iluntasunaren aurrean, kantuaren arnasa» Argia (Noiz kontsultatua: 2024-04-24).
* ↑ «Esperantzari leiho bat - Hitzak» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-06-08).

## Ikus, gainera

* Oskarbi
* Ez Dok Amairu
* Androkanto
* Marinela
* Mendira naiz
* Soin berriko koplak

## Kanpo estekak

* Esperantzari Leiho bat abestia entzun. 13. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Soin berriko koplak abestia entzun. 7. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Androkanto abestia entzun. 10. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Marinela abestia entzun. 11. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Mendira naiz abestia entzun. 12. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Androkanto abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Esperantzari leiho bat abestia. Oskarbi: gaia, Youtube
* Marinela abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Mendira naiz abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Soin berriko koplak abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Datuak: Q125915770
# Kim Wilde

Kim Wilde, Kim Smith jaioa (Chiswick, Middlesex, 1960ko azaroaren 18a) ingeles pop abeslaria da. 1981eko Kids of America abestia izan zen bere lehen arrakasta. 1981 eta 1996 artean 25 abesti izan zituen 50 salduenen zerrendan. 2003an Nena abeslariarekin kolaboratu zuen.

## Diskografia

* Kim Wilde (1981)
* Select (1982)
* Catch as Catch Can (1983)
* Teases & Dares (1984)
* Another Step (1986)
* Close (1988)
* Love Moves (1990)
* Love Is (1992)
* Now & Forever (1995)
* Never Say Never (2006)
* Come Out and Play (2010)
* Snapshots (2011)
* Wilde Winter Songbook (2013)
* Here Come the Aliens (2018)
* Closer (2025)

### Bildumak

* The Very Best of Kim Wilde (1984)
* The Singles Collection 1981–1993 (1993)
* The Remix Collection (1993)
* The Very Best of Kim Wilde (2001)
* The Hits Collection (2006)
* Datuak: Q1790
* Multimedia: Kim Wilde / Q1790
# Darwin Domina

Darwin Domina Royal Societyk bi urtean behin ematen duen saria da, biologiaren alorrean egindako lanak saritzeko. Batzuetan ikertzaileak diren senar-emazte bikoteei eman diote. Charles Darwinen omenez ematen da.

## Saridunak

* 2024 Paul Sharp
* 2023 Peter Campbell
* 2022 Martin Embley
* 2021 Dolph Schluter
* 2020 Robert Martienssen
* 2019 Peter Holland
* 2018 Bill Hill
* 2016 Caroline Dean
* 2014 John Sutherland
* 2012 Timothy Clutton-Brock
* 2010 Bryan Clarke
* 2008 Geoff Parker
* 2006 Nick Barton
* 2004 Enrico Coen eta Rosemary Carpenter
* 2002 Peter eta Rosemary Grant
* 2000 Brian Charlesworth
* 1998 Michael Gale eta Graham Moore
* 1996 John Sulston
* 1994 Peter Lawrence
* 1992 Motoo Kimura
* 1990 John Harper
* 1988 W.D. Hamilton
* 1986 John Maynard Smith
* 1984 Ernst Mayr
* 1982 John Heslop-Harrison eta Yolande Heslop-Harrison
* 1980 Sewall Wright
* 1978 Guido Pontecorvo
* 1976 Charlotte Auerbach
* 1974 Philip Sheppard
* 1972 David Lack
* 1970 Charles Sutherland Elton
* 1968 Maurice Yonge
* 1966 Harold Munro Fox
* 1964 Kenneth Mather
* 1962 George Gaylord Simpson
* 1960 Edred John Henry Corner
* 1958 Gavin de Beer
* 1956 Julian Sorell Huxley
* 1954 E.B. Ford
* 1952 J.B.S. Haldane
* 1950 Felix Eugen Fritsch
* 1948 R.A. Fisher
* 1946 D’Arcy Thompson
* 1944 John Stanley Gardiner
* 1942 David Meredith Seares Watson
* 1940 James Peter Hill
* 1938 Frederick Orpen Bower
* 1936 Edgar Johnson Allen
* 1934 Albert Charles Seward
* 1932 Carl Erich Correns
* 1930 Johannes Schmidt
* 1928 Leonard Cockayne
* 1926 Dukinfield Henry Scott
* 1924 Thomas Hunt Morgan
* 1922 Reginald C. Punnett
* 1920 Rowland H. Biffen
* 1918 Henry Fairfield Osborn
* 1916 Yves Delage
* 1914 Edward Bagnall Poulton
* 1912 Francis Darwin
* 1910 Roland Trimen
* 1908 August Weismann
* 1906 Hugo de Vries
* 1904 William Bateson
* 1902 Francis Galton
* 1900 Ernst Haeckel
* 1898 Karl Pearson
* 1896 Giovanni Battista Grassi
* 1894 Thomas Henry Huxley
* 1892 Joseph Dalton Hooker
* 1890 Alfred Russel Wallace

## Ikus, gainera

* Darwin sariak

## Kanpo estekak

* Royal Society: Darwin Medal
* Datuak: Q756994
# Martin John Rees

Martin John Rees (York, Ingalaterra, 1942ko ekainaren 23a) astronomoa da. Matematika- eta astronomia-ikasketak egin zituen Cambridgeko Unibertsitatean, eta, ikasketak bukatuta, eskolak eman zituen han, Astronomia Institutuan. Quasarrak aztertu ditu, eta garrantzi handiko ikerketak egin ditu galaxien eraketaz eta hondoko izpi kosmikoen sorreraz. Quasarren banaketari buruzko bere ikerketek sorrera jarraituaren teoria kosmologikoa baztertzen lagundu zuten. Bere ustez, eta berak aztertu duen printzipio antropikoaren arabera, unibertsoa oso bestelakoa balitz ez ginateke hemen izango hura aztertzeko, eta horregatik da den bezalakoa. Halaber, gure hau unibertso pila bateko bat besterik ez ote den ere izan du aztergai.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q335213
* Multimedia: Martin Rees / Q335213
# Castelluccio di Noto

Castelluccio di Noto Sirakusako probintziako toki arkeologiko bat da, Noto eta Palazzolo Acreide udalerrien artean. Castelluccioko kultura homonimoari eman zion izena.

## Azalpena

Paolo Orsi arkeologoak aurkitu zuen tokia, eta hau K.a. XIX. eta XV. mendeen artean datatu zen, beraz, italiako Brontzeko lehen aldian. Adituek habitatutako eskualdeen planoa identifikatu dute, irteera harrokatsu batean kokaturik, gotortutako akropoli moduko bat eta nekropolia.
Nekropoliak grotticella artifizialezko 200 hilobi baino gehiago ditu, malda handiko Cava de la Signora harrobietako hormetan induskaturik. Harrigarriena Printzearen hilobia da, zeinen egitura lau sasipilarez eratuta dagoen.
Tokian, zeramikazko materia ugari aurkitu da, gaur egun Sirakusako Paolo Orsi Museo Arkeologikoan. Honetaz gain, agertu dira brontzezko aurkikuntzak eta hilarriak, espiralezko sinboloekin.

## Erreferentziak

* ↑ SPOTO, Salvatore: Sicilia Antica: Castelluccio e l'Età del bronzo, 51 or.
* ↑ Grotticcellako hilobia edo labea, harrian induskatutako hilobiak dira. Gehienbat Sizilian Brontze Aroan zehar hedatu zena. Haren itxurak labe baten antza du.
* ↑ Monumental prehistoric tomb from Castelluccio by diegobarucco - 3D model. 2019.05.18an kontsultaturik.

## Bibliografia

* NICOLETTI, Fabrizio Nicoletti (2000): Indagini sull'organizzazione del territorio nella facies di Castelluccio, in Sicilia Archeologica, 98. zbk.
* VOZA, Giuseppe: Nel segno dell'antico, Arnaldo Lombardi Editore, ISBN 88-317-2606-4
* TUSA, Sebastiano: La Sicilia nella preistoria, Sellerio editore, ISBN 88-389-1440-0

## Ikus, gainera

* Casteluccioko kultura
* Monte Grande (Palma di Montechiaro)
* Polizzelloko gune arkeologikoa
* Thapsosko kultura
* Italiako historiaurrea
* Italiako antzinako herriak
* Siziliako historiaurrea
* Sizliako antzinako herriak

## Kanpo estekak

* Tokiko orria, in hermes-sicily.com. 2019.05.21ean kontsultaturik
* Il villaggio preistorico di Castelluccio ed i suoi dintorni, in lafrecciaverde.it. 2019.05.21ean kontsultaturik
* Tokiko iruditegia, in siciliafotografica.it. 2019.05.21ean kontsultaturik
* Piccolo, Salvatore (2018). Bronze Age Sicily. Ancient History Encyclopedia. 2019.05.21ean kontsultaturik.
* Zinema 2019.05.21ean kontsultaturik.
* Datuak: Q3662996
* Multimedia: Castelluccio di Noto / Q3662996
# Castrum doloris

Castrum doloris latin hizkuntzaz (euskaraz: «Minaren gaztelua») katafalkoa edo hilkutxa babesten edo ornitzen duen egitura eta dekorazio bati ematen zaion izena da. Bolada baterako eraikitzen den monumentua da, normalean eliz handietan eta katedraletan.

## Ezaugarriak

Castrum doloris egiturak hildakoaren ospea edo garrantzia nabarmentzen du. 'Castrum doloris' batek baldakino konplexua izan dezake: Bertan kandelabroak, loreak eta, gehienetan, epitafioak eta, batzuetan, estatuak alegorikoak izan daitezke. Ohitura Erdi Aroaren bukaeran sortzen bada, XVII. eta XVIII. mendeetako hilobietan tamaina handiko 'castra doloris' asko egin ziren. Ospetsua izan zen, esaterako, 1570ean Sigismundo II.a Poloniakoaren hiletetan egin zutena.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20220408082033/https://www.hisour.com/es/castrum-doloris-19440/
* ↑ http://www.entrepiedrasycipreses.com/que-es-un-castrum-doloris/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q378294
* Multimedia: Castrum doloris / Q378294
# Doinu zaharren haritik euskal kantu berriaren bidean (Oskarbi taldea 1966-2017)

Doinu zaharren haritik euskal kantu berriaren bidean (Oskarbi taldea 1966-2017) Joxe Luix Trekuk 2017an argitaratu zuen liburu bat da. Oskarbi musika taldearen 50 urteko ibilbidea dokumentatzea izan zen liburuaren helburua.
Egilea Oskarbi musika taldearen parte izan da hasiera-hasieratik, eta ondo ezagutzen ditu bizi izan dituen garai ezberdinak, taldekide aldaketa ugariak, eta baita pasadizo ugari ere.

## Edukiak

Liburuak xehe-xehe deskribatzen du taldearen ibilbidea:
* Kontzertuak noiz, non eta norekin antolatu ziren.
* Kide bakoitza zein urtetan eta zein diskotan `parte hartu zuen.
* Kartelak, argazkiak, agiriak...
* Birak: Quebec (1998), Argentina-Uruguai (2003).
* Testuinguru historikoa eta kulturala: Ez dok Amairu, Jose Mari Iriondo, Zentsura, Oteiza, Burgosko epaiketa, Frankismoaren kontraesanak, Pertur, Javier Aranburu, Frankoren heriotza, Oskorri, Gandiaga, Serrat, Julen Lekuona...
* Pasadizoak
| « | Oskarbi Francoren diktaduraren azken hamarkadan eta euskal kulturaren pizkunde betean bizi izan zen, eta garai haren lekuko eta isla izan zen. Zentsura pasatu behar izaten zuen taldeak, baimenak jaso —«gobernadorearena, sindikatu bertikalarena...», eta Ipar Euskal Herrira abestera joaterik gabe ere gelditu ziren, hainbat taldekide atxilotu eta pasaportea kendu zietenean. Gertaera horrek, baina, amaiera bitxi bat izan zuen. Garaiko Gipuzkoako Gobernadorearen emazteak jaialdia antolatu zuen Donostiako Astoria aretoan, eta Oskarbikoek abestea nahi zuen. «Esan genien pasaportea itzultzeko, eta euskaraz abestuko genuela, zentsurarik gabe. Eta han abestu genuen, frankisten aurrean. Eta galdetzen ziguten: '¿En español cuando?' Guk euskaraz segitu genuen, ordea». | » |
| —Mikel Lizarralde eta Joxe Luix Treku (2017) |||

## Kapituluen antolaketa

Lehenengo bi kapituluetan aurrekarika (taldekideen 50 urteak 27 kapitulutan deskribatzen dira; ia beti kapitulu bakoitzean urte bateko jarduera azaltzen da, bakarrik 10 kapitulutan biltzen da bi urteko lana, bi kapitulutan hiru urtekoa (2005-2006-2007 eta 2013-2014-2015), eta salbuespenak dira 18., 19. eta 20. kapituluak urte anitz jasotzen dutelako (1984-1991, 1992-1998 eta 1999-2002). Barra bertikalen bidez diskoak noiz argitaratu zituzten adierazten duen honako taula honetan ikus daiteke 1984 eta 2002 urte horietan taldearen jarduera apur bat izan zela (1969, 1970, 1972, 1976, 1979, 2004, 2008, 2012, 2016 eta 2021)

## Erreferentziak

* 1 2 Lizarralde, Mikel. (2017-11-22). «Memoria ariketa musikatua» Berria (Noiz kontsultatua: 2024-12-08).
* 1 2 Treku, Joxelu. (2017). Doinu zaharren haritik euskal kantu berriaren bidean : (Oskarbi taldea 1966-2017) /. Ba Dok Oskarbi Musika Elkartea, ISBN 978-84-697-3146-8. (Noiz kontsultatua: 2024-07-08).
* ↑ Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale Elkartea. «Doinu zaharren haritik, euskal kantu berriaren bidean : (Oskarbi taldea 1966-2017) - Liburutegia - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131405478
# Catalina Arroyave

Catalina Arroyave Restrepo (Medellinen jaioa) zinemagile kolonbiarra da, eta Los días de la ballena 2019ko filma zuzendu duelako da ezaguna.

## Karrera

Arroyavek Gizarte Komunikazioa ikasi zuen EAFIT Unibertsitatean, Medellinen, Antioquiian. Geroago, zinema-zuzendaritza ikasketak egin zituen Kuban eta Argentinan. 2010ean bere lehen film laburra estreinatu zuen, El truco, eta Cartagenako Zinemaldiko sortzaile berrien kategorian sartu zen. Urte horretan bertan sortu zuen Ikus-entzunezkoen Rara Colectivo Audiovisual produkzio-konpainia Medellinen.
2019an Los días de la ballena izeneko lehen film luzea estreinatu zuen. Mundu osoan estreinatu zen SXSW Zinemaldian, eta aipamen berezia jaso zuen. Gainera, beste ekitaldi batzuetan ere lortu zituen sariak: Bogotá Audiovisual Market, New Yorkeko Kolonbiako Zinemaldia eta Estoniako Tallin Black Nights Nazioarteko Jaialdia. Kolonbia, Argentina, Australia, Suitza, Italia, Mexiko, Suedia, Brasil eta Suitzako jaialdietan parte hartu zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 «Perfiles: Catalina Arroyave» Proimágenes Colombia.
* ↑ «Cine Colombiano: Los días de la ballena» Proimágenes Colombia.
* ↑ «Catalina Arroyave Restrepo, directora de Los días de la ballena» Periódico Vivir en El Poblado 21 de marzo de 2019.
* ↑ «La llorona de Jayro Bustamante y Los días de la ballena de Catalina Arroyave ganadores de la 21ª edición del Festival FILMAR en América Latina» Swiss Latin.
* ↑ «El cine colombiano en ascenso, así fue el 2019» Radiónica.

## Kanpo estekak

* Catalina Arroyave Internet Movie Databaseren webgunean (Ingelesez)
* Datuak: Q89128243
# Buzzards badia

Buzzards badia (ingelesez: Buzzards Bay) Ozeano Atlantikoko itsas adarra da, Massachusettsen dagoena. 45 kilometro luze da eta 12 kilometroko zabalera du gehienez. Oso leku ezaguna da arrantzarako eta kirol-nabigaziorako.
1914tik Cod lurmuturreko badiara konektatuta dago Cod lurmuturreko kanaletik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q599732
# Fundyko badia

Fundyko badia (ingelesez: Bay of Fundy; frantsesez: Baie de Fundy), Kanadako Atlantikoko kostaldeko itsas adarra.
Maineko golkoaren iparraldean dago, kontinentearen eta Eskozia Berria penintsula handiaren artean.
270 km luze eta 80 km zabal da. Sakonera nahiko txikia du badiak, 50 m batez beste, baina oso irregularra da. Hondar-pilak, arrezifeak eta uhartetxoak ditu, bokalean, batez ere.
Duela 160 milioi urte, Ozeano Atlantikoa zabaldu zenean lurrazala hondoratu egin zelako sortu zen badia hau. Gero, glaziazioek eta higadurak itxuraldatu zuten.
Marea handiak —21 metrorainokoak— dituelako da munduan ezaguna Fundy badia. Badiaren mutur batetik bestera iristeko olatuek behar duten denbora eta bi itsasgoren arteko denbora-tartea berdina da: 12,4 ordu. Bi fenomeno horiek marea-erresonantzian sartu, eta handitu egiten dute itsasgoren eta itsasbeheren arteko aldea. Denbora-tarte horretan, 115 mila milioi tona ur sartu edo ateratzen da badiatik.
Arrain-espezieak ere asko dira, hala nola bakailao arrunta, sardinzarra, platuxa, legatza, arraia eta marrazoa. Ur hotz hauetako krillak baleak eta beste zetazeo batzuk ere erakartzen ditu; ekainetik urrira, mazopa arruntak, zere arruntak nahiz txikiak eta xibarta baleak biltzen dira. Itsas txakurrak ere ohikoak dira.
Fundy badia oso garrantzitsua da hegaztientzat: migrazio-bideetan, geldialdia egin eta atseden hartzeko lekua da. Zenbait espeziek negua ere pasatzen dute: antxetek, txenadek, ubarroiek, martinek eta abarrek.
800 ornogabe-espezie baino gehiago daude Fundy badian.
Administrazioari dagokionez, Kanadako Eskozia Berria eta Brunswick Berria probintziek kudeatzen dute Fundy badiaren itsasertza.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Bay of Fundy webgunea
* Datuak: Q181857
* Multimedia: Bay of Fundy / Q181857
# Massachusettsko badia

Massachusettsko badia (ingelesez: Massachusetts Bay) Ozeano Atlantikoko itsas adarra da, izen bereko estatuan dagoena. Bere urak 105 kilometrotan zehar hedatzen dira Ozeano Atlantikoan. Bostongo portua, Dorchester badia, Quincy badia eta Hingham badia hartzen ditu. Maineko golkoaren zati bat da, Cod lurmuturretik Eskozia Berriraino hedatzen dena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q959127
* Multimedia: Massachusetts Bay / Q959127
# Matematiketako Wolf Saria

Matematiketako Wolf Saria Israelgo Wolf Fundazioak urtero ematen duen saria da. 1978tik aurrera ematen dute, matematika arloan egindako lana saritzeko.

## Saridunak

| Urtea | Sariduna | Herrialdea |
| 1978 | Israel Gelfand | SESB |
| 1978 | Carl L. Siegel | FRG |
| 1979 | Jean Leray | Frantzia |
| 1979 | André Weil | Frantzia |
| 1980 | Henri Cartan | Frantzia |
| 1980 | Andrei Kolmogorov | SESB |
| 1981 | Lars Ahlfors | Finlandia |
| 1981 | Oscar Zariski | AEB |
| 1982 | Hassler Whitney | AEB |
| 1982 | Mark Krein | SESB |
| 1983/4 | Shiing-Shen Chern | AEB |
| 1983/4 | Paul Erdős | HUN |
| 1984/5 | Kunihiko Kodaira | Japonia |
| 1984/5 | Hans Lewy | FRG AEB |
| 1986 | Samuel Eilenberg | AEB |
| 1986 | Atle Selberg | Norvegia |
| 1987 | Kiyoshi Itō | Japonia |
| 1987 | Peter Lax | AEB HUN |
| 1988 | Friedrich Hirzebruch | FRG |
| 1988 | Lars Hörmander | Suedia |
| 1989 | Alberto Calderón | Argentina |
| 1989 | John Milnor | AEB |
| 1990 | Ennio de Giorgi | Italia |
| 1990 | Ilya Piatetski-Shapiro | ISR AEB |
| 1991 | Ez zuten eman | Ez zuten eman |
| 1992 | Lennart Carleson | Suedia |
| 1992 | John G. Thompson | AEB |
| 1993 | Mikhail Gromov | Errusia Frantzia |
| 1993 | Jacques Tits | Belgika Frantzia |
| 1994/5 | Jürgen Moser | Alemania AEB |
| 1995/6 | Robert Langlands | Kanada |
| 1995/6 | Andrew Wiles | Erresuma Batua |
| 1996/7 | Joseph B. Keller | AEB |
| 1996/7 | Yakov G. Sinai | Errusia AEB |
| 1998 | Ez zuten eman | Ez zuten eman |
| 1999 | László Lovász | HUN AEB |
| 1999 | Elias M. Stein | AEB |
| 2000 | Raoul Bott | HUN AEB |
| 2000 | Jean-Pierre Serre | Frantzia |
| 2001 | Vladimir Arnold | Errusia |
| 2001 | Saharon Shelah | ISR |
| 2002/3 | Mikio Sato | Japonia |
| 2002/3 | John Tate | AEB |
| 2004 | Ez zuten eman | Ez zuten eman |
| 2005 | Gregori Margulis | Errusia |
| 2005 | Sergei Novikov | Errusia |
| 2006/7 | Stephen Smale | AEB |
| 2006/7 | Hillel Furstenberg | AEB ISR |
| 2008 | Pierre Deligne | Belgika |
| 2008 | Phillip A. Griffiths | AEB |
| 2008 | David B. Mumford | AEB |
| 2009 | Ez zuten eman | Ez zuten eman |
| 2010 | Shing-Tung Yau | AEB |
| 2010 | Dennis P. Sullivan | AEB |
| 2011 | Ez zuten eman | Ez zuten eman |
| 2012 | Michael Aschbacher | AEB |
| 2012 | Luis Caffarelli | Argentina AEB |
| 2013 | George D. Mostow | AEB |
| 2013 | Michael Artin | AEB |
| 2014 | Peter Sarnak | ZAF AEB |
| 2015 | James Arthur | Kanada |
| 2016 | Ez zuten eman | Ez zuten eman |
| 2017 | Richard Schoen | AEB |
| 2017 | Charles Fefferman | AEB |
| 2018 | Alexander Beilinson | Errusia AEB |
| 2018 | Vladimir Drinfeld | Ukraina AEB |
| 2019 | Jean-Francois Le Gall | Frantzia |
| 2019 | Gregory Lawler | AEB |
| 2021 | Ez zuten eman | Ez zuten eman |
| 2022 | George Lusztig | Errumania AEB Hungaria |
| 2023 | Ingrid Daubechies | Belgika AEB |
| 2024 | Adi Shamir | Israel |
| 2024 | Noga Alon | Israel |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q915604
* Multimedia: Wolf Prize in Mathematics laureates / Q915604
# Ungavako badia

Ungavako badia (frantsesez: Baie d'Ungava, bɛ d‿œ̃ɡava ahoskatua; ingelesez: Ungava Bay; inuiteraz: ᐅᖓᕙ ᑲᖏᖅᓗᒃ, ungava kangiqluk) Kanadako ipar-ekialdeko Atlantikoko kostaldeko itsas adarra, Nunavut eta Baffin banatzen dituena.

## Geografia

Badiak karratu itxura du, eta erpinak biribilduta daude. 33.000 km²-ko azalera du gutxi gorabehera, 260 kilometroko bokalea eta 280 kilometroko luzera. Oro har, sakonera txikia du, nahiz eta Ozeano Atlantikoaren mugan 300 metroko sakonerara iritsi.
Badiaren ahoaren erdian Akpatok uhartea (903 km²) dago, eta, bere barnean, ibaiertzetik hurbil uharte txiki asko daude, handienak Nipper, Tiercel, Qikirtajuaq, Ivik eta, badiatik kanpo, ekialdeko mugaren parean, Killining uhartea direlarik. 60 ° N paraleloaren iparraldean dauden uharteak Nunavut lurraldearen zati dira, hegoaldeko uharte txikiak Quebecekoak diren bitartean.
Ungavako badia inuit herrixka ugariz inguratuta dago, Kuujjuaq handiena delarik, Koksoak ibaiaren bokalean kokatua.

### Itsasladiak

Ungavako badiaren hego-mendebaldeko izkinak, Fundyko badiarekin batera, munduko itsasaldirik handiena edo altuena du. Iturri batzuen arabera, udaberriko itsasaldiak 17 metroko altuera du Leaf ibaiaren bokalean. Badiako itsasaldien energia aprobetxatzeko ahaleginak egin dituzte, baina zaila da klimaren gogortasunagatik eta badia izotzik gabe dagoelako urtearen zati txiki batean.

## Klima

Nahiz eta Ozeano Atlantiko irekitik nahiko gertu egon (Hudson itsasarteak bakarrik bereizten ditu), Ungavako badia, normalean, Ozeano Artikoaren zatitzat hartzen da, inguratzen duen lurrak klima oso hotza duelako. Labradorko itsaslasterraren eraginez, udak hotzegiak dira zuhaitzak hazteko, eta badia inguratzen duen lur guztia tundra da. Normalean, udan, Kuujjuaqen, Koksoak ibaitik 20 km iparraldera, tenperaturak 7 °C ingurukoak izaten dira, eta neguko tenperaturak, berriz, -20 °C ingurukoak. Prezipitazioaren batez bestekoa 400-450 mm ingurukoa da urteko, gehienak udan behera egindakoak.

## Ekonomia

Iraganean burdin minerala ustiatu izan da, baina nahiz eta mineral maila altua izan, XX. mendearen hasieran garraio merkearen ezintasunak meategi horien desagerpena ekarri zuen. Inuiten ohiko ehiza-praktikak nagusi dira oraindik eskualdeko jardueran, abentura-turismoarekin batera.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Charles T. O'Reilly, Ron Solvason, & Christian Solomon. (2005). J.A Percy, A.J. Evans, P.G. Wells & S.J. Rolston ed. Resolving the World's largest tides. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1165951
* Multimedia: Ungava Bay / Q1165951