OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Zukugailu

Zukugailua garrazki, laranja eta limoiei zukua ateratzeko asmatua eta diseinatua dagoen gailua da.

## Historia

Kütahyan-en (Turkian) aurkitu zen alerik zaharrena XVIII. mendean. Sorbeteak egiteko buztinezko tresna zen. XVII – XVIII. mendeetan, Turkian limoiondorik ez bazegoen ere kantitate handitan ekartzen ziren Konstantinoplara.
XIX. mendean, Estatu Batuetan hainbat eredu patentatu ziren (200 ale baino gehiago). Hauen artean zaharrena burdin urtuz eginda zegoen, Lewis Chichesterrek 1860an sortua. Honen helburua etxean erabili ahal izatea zen.
XX. mendean, aurrerapenak eman ziren, hala nola, tamaina txikiagoak, ekipo mekaniko konplexuak, presio txikiagoa eskatzen zutenak, eta abar.

## Ekoizleak

Gaur egun, etxe-tresnak ekoizten dituzten fabrikatzaile nagusiek ere zukugailuak egiten dituzte. Esate baterako: Cecotec, Philips, Braun, Moulinex, Princess, Taurus, Ufesa,…

## Motak

* Eskuzkoa: Erdialde esferikoa duen ontziaren gainean fruta erdibitua jarri eta eskua biratuz edo palankari eraginez erabiltzen den gailua da.
* Elektrikoa: Indar elektrikoaz baliatuz funtzionatzen duen makina da. Motorra du frutak erraz birrintzeko. Potentziaren arabera etxerako, profesionala edo industriala izan daiteke.

## Ezaugarriak

Ezaugarri hauek bereizten dituzte zukugailu elektrikoak, gaur egun.
* Potentzia. Zenbat eta potentzia handiagoa, orduan eta azkartasun handiagoa eta fruta-piezen aprobetxamendu hobea.
* Zuku-tanga. Zenbait modelok pitxer garden eta graduatu bat dute, zuku-maila ikusteko.
* Biraketa. Noranzko bakarreko edo bikoa.
* Palak. Frutaren mamia banatzeko.
* Egitura desmuntagarria. Garbiketa erosoagoa eta errazagoa egiteko.

## Bitxikeriak

Diseinuari dagokionez, dekoraziorako helburuarekin Philippe Starck-ek sortu zuen gailua oso hedatuta dago. Bestalde, Lemon press gailua ere badago, erabilpen berdina du baina intxaurrak puskatzeko mekanismoa dauka.

## Erreferentziak

* ↑ IVème congrès international d'art turc : Aix-en-Provence, 10-15 septembre 1971.. Éditions de l'Université de Provence 1976 ISBN 2-85399-015-X. PMC 3913977. (Noiz kontsultatua: 2022-02-07).
* ↑ (Ingelesez) «Philippe Starck. Juicy Salif Lemon Squeezer. 1988 | MoMA» The Museum of Modern Art (Noiz kontsultatua: 2022-02-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14902
* Multimedia: Lemon squeezers / Q14902
# El llanto

El llanto 2024ko Pedro Martín-Calero argentinar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.
Filmak Donostiako 72. Zinemaldiaren Sail Ofizialean eman zuten, eta Urrezko Maskorra lortzeko lehian izan zen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Zerbait du zelatan Andreak, baina inork ezin du hori ikusi, ezta Andreak ere. Duela hogei urte, hamar mila kilometrora, presentzia berak Marie izutu zuen. Camila izan zen zer jazotzen ari zen ulertu zuen bakarra, baina inork ez zituen emakumeak sinetsi. Arrisku zapaltzaile horri aurre egitean, soinu bera entzungo dute hirurek. Negar bat.

## Aktoreak

* Ester Expósito: Andrea
* Mathilde Ollivier: Marie
* Malena Villa [es]: Camila
* Àlex Monner
* Sonia Almarcha
* Tomás del Estal

## Erreferentziak

* ↑ sansebastianfestival.com
* 1 2 3 4 5 6 Rivera, Alfonso. (2023-3-6). «El llanto de Pedro Martín-Calero ya se escucha en Madrid y Buenos Aires» Cineuropa.

## Kanpo estekak

* Ander makazaga: "Ez ditugu inoiz sinetsi", Irutxuloko Hitza, 2422. zk., 2024ko azaroaren 1a, 27.or.
* Datuak: Q117253366
# Cheiracanthium occidentale

Cheiracanthium occidentale armiarma espeziea da, Cheiracanthium generokoa, Eutichuridae familiakoa. Espainiako Menorca uhartean (Balearrak) aurki daiteke. Espezie endemikoa da.

## Erreferentziak

* ↑ World Spider Catalog (2015), 16. bertsioa, Natural History Museum Bern. Cheiracanthium occidentale

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3900245
# Eleonor belatz

Eleonor belatza (Falco eleonorae) Falconidae familiako hegazti harraparia da.
Izena Eleanor Arboreakoatik datorkio, Sardiniako heroi nazionala dena. Bere biztanleriaren bi herenak Grezian bizi den arren, Kanarietan, Iberiar Penintsulan, Italian, Kroazian, Marokon eta Aljerian ere bizi dira.

## Erreferentziak

* ↑ LÓPEZ-LÓPEZ, P., LIMIÑANA, R. & URIOS, V.. (2009). «Autumn migration of Eleonora’s falcon Falco eleonorae tracked by satellite telemetry» Zoological Studies 48 (4).
* Datuak: Q212243
* Multimedia: Falco eleonorae / Q212243
* Espezieak: Falco eleonorae
# Balear sugandila

Balear sugandila (Podarcis lilfordi) Podarcis generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago. Balearretako endemismoa da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)IUCN 2012. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2012.2. www.iucnredlist.org. 2012ko urriaren 20an eskuratua.
* ↑ The Species 2000 and ITIS Catalogue of Life

## Ikus, gainera

* Podarcis
* Lacertidae

## Kanpo estekak

* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
* Datuak: Q2516039
* Multimedia: Podarcis lilfordi / Q2516039
* Espezieak: Podarcis lilfordi
# Balearretako sugandila

Balearretako sugandila (Podarcis pityusensis), Lacertidae familiako narrasti ezkatatsua da.
Eivissa eta Formentera uharteetan endemikoa den espezie hau beste hainbat lekutara zabaldu da, tartean Euskal Herrira, non espezie inbaditzaile bilakatu den. Adibidez, Gaztelugatxen eta Urgull mendian zabalduta dago, eta bertoko horma-sugandilari tokia kentzen ari zaio.
Balearretako sugandilak 30 azpiespezie ditu, horietako batzuk oso ikusgarriak, adibidez sabela urdina dutenak.

## Erreferentziak

* ↑ Pérez-Mellado, V. (2005) Podarcis pityusensis. IUCNren Zerrenda Gorria
* ↑ Otamendi, Xabier. (2010-12-08). «Inbasioari aurre egin nahian» Berria.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q578652
* Multimedia: Podarcis pityusensis / Q578652
* Espezieak: Podarcis pityusensis
# Oddity (filma)

Oddity Damian Mc Carthy irlandarrak idatzi eta zuzendutako 2024ko beldur paranormalezko film da. Filma medium itsu batengan zentratzen da. Emakumea bitxikerien merkataria da, eta oraindik doluan dago urtebete lehenago bere ahizpa bikiaren heriotzaren ondorioz. Bere bitxikerien kabineteko egurrezko maniki bat berebiziko garrantzia hartuko du bere ahizparen hilketari buruzko egia jakiteko. South by Southwest zinemaldian estrainatu zen 2024ko martxoaren 8an; han Midnighter sailan publikoaren saria eskuratu zuen. Urte berean Donostiako Beldurrezko Asteko Ikusleen Saria eskuratu zuen.

## Aktoreak

* Gwilym Lee Ted Timmisen paperean
* Carolyn Bracken Dani eta Darcyren paperean (bi ahizpak)
* Tadhg Murphy Olin Booleren paperean
* Caroline Menton Yanaren paperean
* Steve Wall Ivanen paperean
* Jonathan French Declan Barretten paperean

## Argumentua

Abiapuntua oso ohikoa da: etxe sorgindu bat, guztiz joan ez den hildako bat, eroetxe bat eta medium itsu bat. Hala ere, topiko batzuk erabilita ere, kalitatezko filma egitea lortu du irlandarrak. Ted mediku psikiatrikoaren, hildako bere emazte Daniren eta bere egungo emazte Yanaren istorioa kontatzen du filmak. Ustez, Teden paziente batek, Olin Boolek hil zuen Dani, bikotearen etxean eta modu basatian. Ordea, Daniren ahizpa Darcyk badaki beste zerbait gertatu zela, eta ikertzeari ekingo dio. Hori bai, bere medium botereak erabilita, egurrezko eskultura beldurgarri batekin batera. Tedek erotzat hartuko du Darcy, baina, horren eroa al dago? Hain ona al da Ted?

## Erreferentziak

* ↑ http://www.iftn.ie/news/?act1=record&aid=73&rid=4295353&sr=1&only=1&hl=oddity&tpl=archnews
* ↑ https://irutxulo.hitza.eus/2024/11/01/oddity-filmak-irabazi-du-beldurrezko-asteko-ikusleen-saria/
* ↑ https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/oddity-review-1235845623/
* ↑ https://irutxulo.hitza.eus/2024/10/31/oddity-dolua-mendekua-eta-paranormala/

## Kanpo estekak

* Beñat Parraren komentarioa Irutxuloko Hitza, 2024/10/31.
* (Gaztelaniaz):Filma IMDb webgunean.
* Datuak: Q124852795
# Melillako Taifa

Melillako Taifa (1030-1079), Erdi Aroan Melillan (gaur egungo Espainia) eta inguruetan egon zen taifa bat izan zen, gaur egun Maroko denaren zati batean.
1030ean independizatu zen Kordobako Kaliferritik
1079an Almoravide Inperioak inbaditu zuen.

## Erreferentziak

* Datuak: Q6138043
# Korsikar mastin

Korsikar mastina edo Korsikar txakurra, korsikeraz Cane Corso, Italian jatorria duen txakur arraza bat da.

## Ezaugarriak

Tamaina handikoa da, dotorea eta potentziaduna, baina era berean orekatua eta bere buruarengan segurtasuna duena.

## Historia

Antzinako Erromaren garaian bazen canis pugnax arrazaren ondorengo zuzena da.
Antzina Italiako landa eremuetako szuenda zaintzeko erabilia zen. Gaur egun erabilera anitzeko arraza da, dotorezia handikoa, txakur zaindari, ehiza txakur nahiz kinpainia txakur bezala erabiltzen da, bere jabeekiko atxikimendu handia baitu.

## Arriskua

Bere ezaugarriengatik sarrien debekatuak doren txakur arrazetako bat da.
* Datuak: Q21082
* Multimedia: Cane Corso / Q21082
# Doberman

Doberman Karl Friedrich Louis Dobermann alemaniarrak sortutako txakur arraza da.
Kanada era AEBetan Doberman Pinscher izendapena jasotzen du.

## Ezaugarriak

Ile beltz eta gogorra, gorputz sendo, gihartsu eta ez oso astuna du. Beltza edo marroi kolorekoak izan daitezke. Bere bizitzeko epea 18 urteraino da. Txakur oso arriskutsuak dira. Polizia edo zaindari-txakurra izateko entrenatuta daude.

## Arriskua

Arraza arriskutsuen sailkapenean pertsona ezezagunekiko oldarkortasunarekiko dagokionez goreneko postuetan dago.
Bere oldarkortasuna egoeraren araberakoa da baina bere tamaina eta indarrak txakur arraza potentzialki arriskutsuan bilakatzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ Elhuyar Hiztegia
* ↑ (Ingelesez) «Doberman Pinscher Dog Breed Information» American Kennel Club (Noiz kontsultatua: 2021-11-26).
* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Doberman. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q38358
* Multimedia: Dobermann / Q38358
# Otso txakur

Otso txakurra otsoaren eta txakurraren hibridoa da. (Otso-erdi eta Otso hibridoa ere deitua). Otsoaren itxura izan arren, txakur baten izaera dauka, horregatik modu etxekotuan bizi daiteke.

## Historia
### Jatorria

Amerikan aurkitutako aztarnengatik dakigu txakur mota hau duela gutxienez 10.000 urte sortu zela, eta Europako fosilengatik mamutak ehizatzeko erabiltzen zirela ondorioztatu da.

### ugalketa

1899, Max von Stephanitzek otso-txakurra erabili zuen (beste hainbat txakurren artean) artzain-txakur alemana sortzeko, txakur “perfektuaren” bila zebilelarik. Handik aurrera otso txakurragaz esperimentu asko egin zituen, beste txakur asko sortuz.

## Ezaugarriak

20 Segundutan gizaki bat aurkitzeko gai dira, bitartean, txakur normal batek 4-6minututan egiten du.Otso txakurraren altuera generoaren arabera da, gizonezkoek 65 eta 75 cm arteko altuera izaten dute normalean eta emakumezkoen kasuan, 60 eta 70 cm artean neurtzen dabe.Arrek izan dezaketen pisua 30 eta 45 kg artekoa da eta emakumezkoen kasuan, 25 eta 35 kg arteko pisua izan dezakete. Otso txakurrak 12 urte bizitzen dute.

## Motak

Otso-txakurraren baruan, txakurraren moduan mota asko daude.

### Takasman

Txakur honek otsoei itsurari gehien iruditzen dena da.

### Calupoh

Txakur hau otso-txakur mexikarra da.

### Otso txakur txekoslobakiarra

Otso txakur honen itxura otsoaren pertsonalitatearen antz gehien duena da, horregaitik filmetan otsoen ordez gehien erabiltzen duten txakurra da. (adibidez alpha filman).

### Utonagan

Beste otso-txakurren nahasketa da (artzin-txakur aleman, husky eta alaska malamut). Mota hau umeentzako ona konsideratzen da.

## Erreferentziak

* 1 2 «Otso txakurra - erdi otsoa eta erdi txakurra» Animal mundua (Noiz kontsultatua: 2022-10-23).
* ↑ «Perros lobo: conoce todo sobre este híbrido» elclubmascotas.com (Noiz kontsultatua: 2022-10-24).
* 1 2 Sarmiento, Lurdes; Sarmiento, Lurdes. (2018-04-11). «Historia, ezaugarriak, otso txakurren arreta berezia» Mundo Perros (Noiz kontsultatua: 2022-10-23).
* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) «12 razas de perros que parecen lobos - Descubre a estos sorprendentes canes con aspecto lobuno» www.mundodeportivo.com/uncomo 2018-10-10 (Noiz kontsultatua: 2022-10-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1068902
* Multimedia: Wolf-dog hybrid / Q1068902
# Opel Kadett

Opel Kadett, Alemaniako Opel enpresaren automobil modelo bat da. C segmentuko autoa da. Opelen garai guztietako modelo arrakatatsuenetakoa izan zen, baita markaren ikur ere, salmenta kopuru handiak izan baizituen.
Kadett D eta Kadett E modeloak Erresuma Batuan eta Irlandan Vauxhall enpresak ekoitzi eta Vauxhall Astra modeloa bezala saldu ziren.
1936-1940 artean eta 1962-1991 artean ekoitzi zen. Opel 1.3 litre modeloaren ondorengoa izan zen eta 1991an Opel Astra modeloak ordezkatu zuen.

## Iruditegia

* 1936ko modeloa (1936-1942).
* Kadett A (1962-1965).
* Kadett B (1966-1973).
* Kadett C coupe (1973-1979).
* Kadett D (1979-1984).
* Kadett E Automatic (1984-1991).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q622959
* Multimedia: Opel Kadett / Q622959
# Opel Calibra

Opel Calibra, Alemaniako Opel enpresaren automobil modelo bat da. C segmentuko da.
1989-1997 artean ekoitzi zen.
# Irene Flunser Pimentel

Irene Flunser Pimentel (Lisboa, 1950eko maiatzaren 2a) portugaldar historialaria da eta Portugalgo aro garaikidea aztertzen du, bereziki Estatu Novoa eta Nazioarteko eta Estatuaren Defentsarako Polizia (PIDE), hots, bere herrialdeko erregimen militarra 1933tik 1974ra.

## Biografia

Historia Garaikidearen Institutuko ikertzailea, Irene Flunser Pimentel Historian lizentziaduna da Lisboako Unibertsitateko Letren Fakultatean. Masterra eta doktore tituluak lortu zituen Lisboako Unibertsitate Berriko Gizarte eta Giza Zientzien Fakultatean 'XX. mendeko Historia Instituzional eta Politikoa' arloan.

## Sariak

* 2007an, Pessoa Saria eman zioten;
* 2012an, Literaturako Sari Gorena jaso zuen saiakera kategorian, A Cada Um o Seu Lugar lanagatik.
* Frantziako Ohorezko Legioaren domina jaso zuen 2015eko maiatzean.

## Argitaratutako lanen zerrenda ez osoa

* História das Organizações Femininas do Estado Novo (2000)
* Judeus em Portugal durante a Segunda Guerra Mundial. Em fuga a Hitler e ao Holocausto (2006)
* Vítimas de Salazar. Estado Novo e Violência Política (coautora con João Madeira y Luís Farinha) (2007|idioma=p)
* A PIDE/DGS. 1945-1974 (2007)
* Cardeal Cerejeira. O Príncipe da Igreja (2010)
* A Cada Um o Seu Lugar. A política feminina do Estado Novo (2011)
* Salazar, Portugal e o Holocausto (coautora con Cláudia Ninhos) (2012)
* Espiões em Portugal Durante a II Guerra Mundial (2013)
* História da Oposição à Ditadura (1926-1974) (2014)
* O caso da PIDE/DGS (2017)

## Erreferentziak

* ↑ Irene Flunser Pimentel en la editorial Esfera dos Livros. (Portugesez)
* ↑ Instituto de História Contemporânea. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10303574
# Citroën Méhari

Citroën Méhari, Citroën markaren lur orotako ibilgailu modelo bat da. 1968-1988 artean ekoitzi zen.
# Tony MacMahon

Tony MacMahon (1939ko apirilaren 18a, Ennis, Clare konderria – 2021eko urriaren 8a) irlandar akordeoijole eta irrati esatari eta telebista aurkezle bat izan zen.
1970eko hamarkadan The Bothy Band irlandar folk musika taldeko kide izan zen. Bestalde, Irlandako irratian The Long Note irratsaioa eta RTÉ telebista katean irlandar musika herrikoiari buruzko hainbat saio aurkeztu izan zituen, tartean The Pure Drop eta Come West Along the Road, 1979ean The Green Linnet izeneko Europako Mendebaldean barna burututako bidai dokumental saioa aurkeztu zuen, honetan The Dubliners taldeko Barney McKenna banjojolearekin batera Citroën 2CV furgoneta orlegi batean (ezizenez The Green Linnet) harat-honata bidaiatu ohi zuten.

## Kanpo estekak

* The Green Linnet dokumentalaren atala ikusgai (Ingelesez)
* Datuak: Q4376790
# L'Anse aux Meadows

L'Anse aux Meadows$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Mota | Kulturala |
| Irizpideak | vi |
| Erreferentzia | 4 |
| Kokalekua | Kanada |
| Eskualdea$^2$ | Europa/Ipar Amerika |
| Koordenatuak | 51°35′42.96″N 55°31′52.4″W﻿ / ﻿51.5952667°N 55.531222°W﻿ / 51.5952667; -55.531222 |
| Izen ematea | 1978 (II. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
L'Anse aux Meadows (frantsesezko L'Anse-aux-Méduses edo "marmoken badia" izenaren hondatzea) Kanadako Ternua uhartearen iparraldeko muturrean dagoen aztarnategi arkeologikoa da. 1960an Helge Ingstad eta Anne Stine norvegiar arkeologoek topatua, Amerikan, Groenlandiatik at dagoen bikingoen aztarnategi bakarra da. Adituen ustez, bertan Leif Erikssonek 1000. urte inguruan Vinland izeneko kolonia zegoen.
1978an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Galeria

* Estatua bat
* 2007an NASAren Terra satelitetik ikusita
* 2002an
* Helduera berpizten
* The Meeting of Two Worlds
* Etxe bat, 2006an
* 2002an
* Itsasontzi
* Sarrera
* Etxe baten barruan

## Erreferentziak

* ↑ «Brave new world of the Vikings» Daily Mail.
* ↑ Parks Canada. (2007). L'Anse aux Meadows National Historic Site of Canada. .
* ↑ Wahlgren, Erik. (1986). The Vikings and America. Londres: Thames & Hudson Ltd ISBN 0-500-28199-8..

## Kanpo estekak

* Informazioa UNESCOren webgunean
* Datuak: Q189113
* Multimedia: L'Anse aux Meadows / Q189113
# Michael Ruse

Michael Ruse (Birmingham, Ingalaterra, 1940ko ekainaren 21a - 2024ko azaroaren 1a) britainiar filosofoa izan zen.

## Biografia

Zientziaren filosofia ikasi zuen, eta Bristolen eskuratu zuen lizentzia, McMaster Unibertsitatean graduazioa eta Bristolgo Unibertsitatean doktoregoa, 1970ean.
Ruse biologiaren filosofo gisa da ezaguna, eta Darwinek emandako bilakaeraren teoriari buruzko ikerketak ditu lan aipagarrienak; adibidez, Molecules to Men (1990), The Darwinian Paradigm (1989), Taking Darwin Seriously (1986) eta Is Science Sexist? (1981). Era berean, zientziaren eta sasi-zientziaren arteko desberdintasunak zehazten saiatu da beti; zientziaren filosofiaren aditu gisa, kreazionismoaren auzian parte hartu zuen Arkansasen 1980an, eta bere lekukotasunak eragin handia izan zuen epaileak zientziaz osaturiko definizioan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q518293
# Espageti-matxarda

Espageti-matxarda sukaldaritza italiarrean asko erabilitako matxarda mota bat da, egosi berriko pasta edo espagetiak eltzetik biltzeko, eta plateretan zerbitzatzeko. Matxarda hauek normalean metalezkoak dira, nahiz eta plastikoz egindako kalitate txikiagoak ere ikus daitezkeen. Matxarda mota hau oso egokia da forma luzeko beste edozein janari biltzeko, esate baterako, saltxitxak.
Batzuetan, sukaldeko tresnen artean matxarda hau falta bada, bi sardexka erabili ahal izango dira, bi eskuz helduta pasta platerretan banatzeko funtzio bera egin dezaten.

## Ikus, gainera

* Espageti-koilara

## Kanpo estekak

* Datuak: Q383441
* Multimedia: Spaghetti tongs / Q383441
# Orhipean (liburua)

Orhipena, Gure Herria ezagutzen Juan Carlos Etxegoien Xamar idazle eta irudigilearen lehen liburua da, 1992an Pamiela argitaletxeak editatu eta argitaratua. Gaztelaniara, frantsesera, ingelesera eta katalanera itzuli da. Modu didaktikoan, Euskal Herriko historiaren, geografiaren, ohituren, kirolen eta, oro har, kultura tradizionalaren hainbat alderdi erakusten ditu.
DIN A-4 neurriko 119 orrialde ditu eta ia orrialde guztietan irudiak ageri dira (askotan, leku handiagoa hartzen dute, testuek baino): batzuk marrazkiak dira eta beste batzuk, marrazki koloreztatuak. Testu guztiak eta irudi ia guztiak Xamar egilearenak berarenak dira.
Liburuko hizkera xinplea da eta Euskal Herriko historia eta etnografiako hainbat kontu labur azaltzen ditu. Dibulgazio etnografikoa eta historikoa egiteko argitara eman zen lana izan zen, ez ikerkuntza lana.

## Ikus, gainera

* Orhipean (jaialdia)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q95080814
# Orhi

Orhi mendia (zubereraz: Ohi phünta; 2.017 m), mendebaldetik hasita, 2.000 metro baino gehiago duen Pirinioetako lehen tontorra da. Zuberoa eta Nafarroa arteko mugan dago, Iratiko oihanaren ekialdean.

## Abiapuntuak

Igoerarik errazena eta ohikoena Larraineko mendatetik abiatzen da, tunelaren ondoko aparkalekuan autoa utzita. Halaber, horixe da Zaraitzuko ibarretik Atharratzeko Kantonamendurako igarobidea.

## Orhiko xoria

Hainbat euskal esaera zaharretan azaltzen da Orhi mendia. Hauek nork bere jatorriarekin duen loturari egiten diote erreferentzia.
* Orhiko xoria, Orhira tira nafarreraz
* Orhiko xoria, Orhin laket zubereraz
Jean Gorostarsu Haroztegi idazleak XIX. mendeko Etxeko xokoa poeman Orhiko txoriari buruz idatzi zuen.

## Mitologia

Mariren bizilekuetako bat da eta honen magalean dagoen Iratiko Oihanean bizi da Basajaun.

## GR 11 ibilbidea

Pirinioetako hegoaldeko isurialdea alderik alde zeharkatzen duen GR 11 ibilbidea gailurreko izen bereko mendatetik igarotzen da.

## Ikus, gainera

* Iratiko eski estazioa
* Nafarroa Garaiko mendiak
* Zuberoako mendiak

## Erreferentziak

* ↑ Toponimia zerrenda. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2012-04-28).

## Kanpo estekak

* Ibilbidea: Orhiko igoera
* euskal-herria.org webgunean
* Jean Gorostarsuren Etxeko xokoa poema
* Datuak: Q2030404
* Multimedia: Orhi / Q2030404
# Aski da!

Aski da! (gaztelaniaz:¡Basta Ya!) Euskadi eta Espainiako hiritar batzuek sortutako erakundea zen, hiru helburuokin: ETAren ekintzak salatzea, euren biktimak babestea eta Euskadiko egungo estatus politikoa, Espainiako Konstituzioak eta Euskadiko Autonomia Estatutuak ezarritakoa alegia, defendatzea, batez ere euskal abertzaleen aldatzeko saioen aurrean (Ibarretxe Planar, esaterako). Bitarteko nagusiak manifestaldiak eta hedabideetarako adierazpenak zituen.
1999an sortu zuten, Ermuko Foroa, Salvador Foroa, Denon Artean eta Terrorismoaren Biktimen Elkartea elkarteen babesari esker: lehendabiziko bozeramailea Fernando Savater filosofoa izan zen.
Hasiera batean, PSOE eta PP inguruko pertsonak batzen zituen arren, 2007 urtearen inguruan PSOEko José Luis Rodríguez Zapaterok kritika gogorrak jaso zituen erakunde horren partetik, terrorismoren aurka egin zuen politika zela eta.
2001eko apirilean, Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan, Jaime Mayor Oreja eta Nicolás Redondoren aldeko bozka eskatu zuen.
Aski da! erakundeko kide ezagunenak Jon Juaristi, Joseba Pagazaurtundua (ETAk 2003an hilda), Maite Pagazaurtundua, Consuelo Ordóñez, Arcadi Espada, Carmen Iglesias, Javier Urquizu, Mikel Azurmendi, Iñaki Ezkerra, Agustin Ibarrola, María San Gil, Rosa Díez eta Fernando Savater izan ziren.
2007ko maiatzean desagertu zen. Urte horretan, besteak beste Aski da! eta Fernando Savaterrek bultzatuta, UPyD alderdia sortu zuten.

## Ikus gainera

* Unionismo (Espainia)
* Espainiar nazionalismoa

## Erreferentziak

* ↑ «Intelectuales, pacifistas y sindicalistas dicen "¡basta ya!" a ETA y al régimen nacionalista» ABC 2001/04/29.
* ↑ «Basta Ya! y Fernando Savater preparan un nuevo partido político en España» elEconomista.es 2007-8-30.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q249263