OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Fluorita

Fluorita edo beste modu batean esanda fluor espatoa kaltzio fluoruroz osatutako minerala da, bere formula kimikoa CaF$_2$ da, formula kimikoak zerez osaturik dagoen esan nahi du: kaltzio eta fluor. Kolore askotakoa izan daitezke: Gardena, zuria, purpura, urdina, urdin berdexka, berdea, horia, marroixka, arrosa edo gorria. Sistema kristalinoa (Nolako forma duen) kubikoa da, hau da, karratua. Haustura perfektua du, edozein modutan apurtzen da. Gogortasuna mohs eskalan 4,0 da: Aiztoarekin urratzen da. Distira beirakara du, hau da, beiraren antza du. Marra zuria du. Fluorita disolbatzeko pixka bat uretan utzi behar da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q102151
* Multimedia: Fluorite / Q102151
# Mika (minerala)

    Artikulu hau mineralari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Mika».
Mika filosilikatoen saileko kristal itxurako gai solidoa da. Aluminioaren eta potasioaren silikatoz eratua da, eta batzuetan burdina eta magnesioa ere izan ditzake bere osaeran. Xafla egitura du, eta orri distiratsu, malgu eta meheetan ebakitzen da. Bi mika mota bereizten dira: zuria, aluminio eta potasio asko duena (moskovita da ezagunena), eta beltza, burdina eta magnesio askokoa (biotita da garrantzitsuena). Harri magmatiko, sedimentario eta metamorfiko askotan ageri dira mikak. Sintesi bidez ere lortzen da, eta hala eginak mika naturalak baino tasun elektriko eta mekaniko hobeak ditu. Bakartzaile ona da eta ongi jasaten ditu tenperatura garaiak. Erabilera ugari ditu: gailu elektrikoetan eta elektronikoetan bakartzaile gisa, hauts eran labaingarri gisa, bero handiak jasan behar dituzten gailuetan beiraren ordez, eta abar.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015-6-6 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q114675
* Multimedia: Mica / Q114675
# Korindoi

Korindoia aluminio oxidoaren kristal-forma bat da. Gardena da, baina ezpurutasunak dituenean beste kolore batzuk har ditzake. Aldaera gardenak harribitxi gisa erabiltzen dira: gorri kolorekoak errubi deitzen dira, eta gainerako koloreetakoei zafiro deritze. Zafiroaren aldaera arrosakara-laranja bati padparadscha deritzo.
Izenaren jatorria tamilerazko kurundam குருந்தம் edo kuruvindam குருவிந்தம் hitza da («errubi» esan nahi du); eta hark, berriz, sanskritozko kuruvinda izenean du jatorria.

## Kanpo estekak

* Talleres Errekabarren: «Korindoi tratamentua».
* Datuak: Q131777
* Multimedia: Corundum / Q131777
# Feldespato

Feldespatoak nagusiki, arroka igneoak osatzen dituzten mineral taldeak dira, beste edozein motatako arroketan ere aurki daitezkeen arren. Feldespatoak, aluminio, kaltzio, sodio edo potasiozko silikatoei dagozkie, edo base hauen nahasteei.
Bere egitura, siliziozko oinarri batean (Si$^{4+}$) datza, non, zati bat, isomorfikoki, aluminioagatik aldatua izan den. Kargak desorekatzean, katioi metalikoekin konpentsatzen dira (K$^+$, Na$^+$, Ca$^{+2}$).
Monokliniko edo triklinikoak izan daitezke. Kolore zurikoak dira, dirdira beirakaradunak edo oso kolore argietakoak. Bere jatorria petrografikoa da, oso ugariak eta magmaren solidotzearen bidez eratutakoak. Oso aldagarriak dira eta kaolinizazio izeneko prozesu baten bidez narriatzen dira.
Feldespato guztiak mineral gogorrak dira, 2,5 eta 2,75 arteko pisu espezifikodunak. Bi talde handitan banatzen dira:
* Ortosak (feldespato potasikoak): monoklinikoak direnak, adibidez ortosa.
* Plagioklasak (feldespato kaltziko edo sodikoak): triklinikoak direnak, adibidez albita, labradorita eta anortita.
Kuartzoa eta mikarekin batera, granitoa osatzen duen mineraletako bat da, honen deskonposaketa, meteorizazioaren arduraduna delarik. Feldespatoaren meteorizazioa (edo kaolinizazioa), giro hezeetan eta karbono dioxidoz CO$_2$ kargatuetan gertatzen da. CO$_2$a CO$_3$an bihurtzen da, potasioa, kaltzioa edo sodioarekin lotzeko, karbonatuak sortuz, kaltzioaren kasuan kaltzita deritzo. Euren aldetik, silikato bikoitzek, aluminio silikato hidratatuak eratzen dituzte, kaolina, alegia.

## Ikus, gainera

* Tektosilikato
* Silikato

## Kanpo estekak

* Datuak: Q170258
* Multimedia: Feldspar / Q170258
# Gneiss

| Gneiss | Gneiss | Gneiss | Mineral infotaula irakurtzeko era |
| Arroka metamorfikoa ||||
| Dentsitatea | 2,867 g/cm$^3$ | 2,867 g/cm$^3$ |
Gneissa gradu altuko arroka metamorfiko arrunt bat da. Bere protolitoa arroka sedimentario edo igneo bat izan daiteke. Foliazio handia erakusten dute eta berkristaltzea nabarmena da, baina ez dute mika, klorita edo mineral distiratsurik erakusten kantitate handitan. Arroka igneoetatik datozenean granito gneiss, diorita gneiss... izendatzen dira. Hala ere, konposaketaren arabera erakusten duten mineral indizearen arabera izenda daitezke (granate gneiss, biotita gneiss...).
Arroka igneo batetik eratorriak direnean, orokorrean, ortogneiss izena ematen zaie eta arroka sedimentario batetik datorrenean paragneiss izena.
Feldespato kristal handiak dituztenean Augen gneiss izena ematen zaie.

## Ikus, gainera

* Arroka metamorfiko

## Erreferentziak

* ↑ Mass, Weight, Density or Specific gravity of Bulk Materials

## Kanpo estekak

* Datuak: Q166409
* Multimedia: Gneiss / Q166409
# Pumita

| Pumita | Pumita | Pumita |
| Arroka igneoa ||||
| Mineral garrantzitsuak | beira | beira |
| Dentsitatea | 0,910 g/cm$^3$ | 0,910 g/cm$^3$ |
| Minimoa | 0,25 g/cm$^3$ | 0,25 g/cm$^3$ |
Pumita edo apar harria arroka igneo piroklastiko besikular bat da. Dentsitate txikia du eta kolore argia.

## Ezaugarriak

Riolita, trakita edo fonolita eratzen duten magmek sor dezakete, magma felsikoek beraz. Kolore argia izaten du, zuria, horixka, grisa edo gorrixka. Pumita beira bat da, ez baitu kristalik.
Pumitaren porositatea %90a da. Poroak normalean hodi formakoak izaten dira, sumendiko tximiniatan luzatu egiten baita, baina batzutan burbuila esferikoak ere izaten ditu, erupzio garaian lurrin presio handiak jasaten dituenean.

## Sorrera

Pumita material piroklastikoa airera jaurtitzen denean sortzen da, gas burbuila ugari izaten dituelako eta azkar solidifikatzen da. Pumita basaltikoa denean eskoria izena jasotzen du, baina hau dentsoagoa da.
Krakatoaren eztandaren ostean Ozeano Barean 25 metroko luzera zuten pumitak igerian egon ziren bi urtez eta batzuetan palmondoak eta belarrak jaio ziren. Pumitaren dentsitatea aldakorra da burbuilen artean dagoen materialaren arabera, baina gehienetan uretan flotatzen du. 1979, 1984 eta 2006an Tongan egon ziren ur-azpiko leherketetan pumitazko zati handiak sortu ziren, batzuk 30 kmko zabalera zutenak eta Fiji inguruan igerian egon zirenak.

## Erabilerak

Urratzaile gisa erabiltzen da gorputz garbiketan, edo esfoliazio kosmetikoak sortzen dira eta ehungintzan ere erabiltzen da. Hauts eran hortz oretan edo xaboietan txertatzen da.
Erromatarrek eraikuntzarako ere erabiltzen zuten hormigoitan nahastuta, tenpluak eta akueduktoak egiteko.
Lorategietan lurzoruari gehitzen zaio landareentzako aireazio egokia lortzeko asmoz.

## Iruditegia

* Pumitaren poroak.
* Harresia, Lanzaroten.
* Stromboliko hondartzako harriak.
* Catamarcako pumita zelaiak, Argentinan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q180044
* Multimedia: Pumice / Q180044
# Dolomita

| Dolomita | Dolomita | Dolomita | Mineral infotaula irakurtzeko era |
| Arroka sedimentarioa ||||
| Mineral garrantzitsuak | Dolomita Kaltzita Ankerita Kutnohorita | Dolomita Kaltzita Ankerita Kutnohorita |
Dolomita arroka sedimentario ez detritiko baten izena da eta baita berau sortzen duen mineralarena. Batzuetan magnesio kareharri izena ematen zaio.

## Etimologia

Izena Deodat Gratet de Dolomieuk 1791an lehen aldiz deskribatu zuelako Dolomitetan ematen zaio. Aurretik 1768an Lineok deskribatu zuela pentsatzen da eta 1778an "usain txarreko harria" izena eman zion Belsazar Hacquet naturalista austriarrak.

## Ezaugarriak

Dolomita arroka batez ere dolomita mineralaz osatua dago. Honek (CaMg(CO$_3$)$_2$) formula du. Arroka hau normalean kareharriaren eraldaketa kimikoz osatua dago.
Dolomita mineral moduan sistema trigonalean edo erronboedrikoan kristalizatzen du. Kolore txuri, gris edo arroa duten kristalak sortzen dira, normalean masiboak. Kaltzitaren ezaugarri antzekoak ditu, baina ez da erraz disolbatzen azido klorhidrikoan. Mohs eskalan 3,5-4 bitarteko gogortasuna du eta 2,85eko grabitate espezifikoa. Errefrakzio indizea nω = 1,679 - 1,681 eta nε = 1,500eko balia du.
Dolomita eta burdinadun ankeritaren artean soluzio solido bat dago. Burdina dagoenean kolore horixka edo marroixka izaten du. Manganesoa agertzen da MnO forman %3an gutxi gorabehera. Manganeso eduki handia dagoenean arrosa izaten da eta kutnohorita mineralarekin soluzio solidoa sortzen da. Beruna eta zinka ere ager daitezke magnesioaren ordez.

## Erabilerak

Magnesio oxidoaren eta magnesioaren beraren iturri nagusietako bat da dolomita. Material errefraktari gisa ere erabiltzen da, tenperatura altuetan ere bere ezaugarriak mantentzeko gai baita. Azkenik keramika eta margo zuriak ekoizteko erabiltzen da, bai eta beira sortzeko ere.
Lurzoruetan pH-aren buffer lana egiteko ere gehitzen da dolomita hautsa, bai eta akuarioetako uraren pHa neutralizatzeko ere.

## Iruditegiak

* Dolomita harria.
* Dolomita harria.
* Teruelita, Teruelgo dolomiaren barietatea.
* Dolomitak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q167741
* Multimedia: Dolomite (mineral) / Q167741
# Natron

Natron karbonato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Natron karbonato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na2CO3 * 10H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1 - 1,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Natron: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Ikus, gainera

* Natron aintzira
# Tridimita

Tridimita edo asmanita kuartzoaren polimorfo bat da, eta bi eratara topa daiteke: tridimita alfa, sistema hexagonalean kristalizatzen dena, eta tridimita beta, sistema erronbikoan kristalizatzen duena.
Ohi, kuartzoa bezala, tektosilikatoen artean gehitua da, baina gaur egun Nazioarteko Mineralogia Elkarteak baliozkotzat onartutako Strunzen sailkapenaren 10. edizioaren arabera "mineral oxido"en 4. sailkapenan jarri beharko litzateke.

## Propietateak

Ohi alkalinoak diren katioien ezpurutasunek egonkortua. Bere kristalek elkarhazkuntza izan dezakete kristobalitaren kristalekin.
Silizio dioxidoaren polimorfo triklinikoa da, honakoen polimorfoa delarik: koesita (SiO$_{/2}$ monoklinikoa), kristobalita (SiO$_2$ tetragonala), kuartzoa (SiO$_2$ trigonala) eta estishovita (SiO$_2$ tetragonala).

## Eraketa eta meak

Maiz agertzen da barrunbeetan mundu osoko arroka bolkanikoetan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q410893
* Multimedia: Tridymite / Q410893
# Sienita

| Sienita | Sienita | Sienita |
| Arroka igneoa ||||
| Mineral garrantzitsuak | Ortosa Plagioklasa Hornblenda | Ortosa Plagioklasa Hornblenda |
| Maximoa | 2,8 g/cm$^3$ | 2,8 g/cm$^3$ |
| Minimoa | 2,7 g/cm$^3$ | 2,7 g/cm$^3$ |
Sienita batez ere ortosaz osatutako arroka igneo plutoniko faneritiko bat da.

## Ezaugarriak

Ia-ia ez du kuartzorik, eta izatekotan %5a baino gutxiago izango da.
Feldespatoan, normalki, ortosa izango da, nahiz eta beste feldespato alkalino batzuk ere izan daitezkeen. Plagioklasa normalean %10 baino gutxiago izaten da. Mineral ferromagnesianoak agertzen direnean hornblenda izaten da eta gutxietan piroxeno edo biotita.

## Eraketa

Sienitak intrusio magmatiko alkalinoetan sortzen dira, lurrazal kontinentala lodia den lekuetan edo subdukzio eremu orogenikoetan. Sienita lortzeko granito baten urtze partzial oso txikia egin behar da, potasioa ez urtzeko.

## Etimologia

Egiptoko Aswan (garai hartan Syene) eskualdean deskribatu zen lehen aldiz.

## Aztarnategi nagusiak

Sienita ez da ohiko arroka. Ondorengo tokietan agertzen da:
* Europan: Suitza, Alemania, Norvegia, Bulgaria eta Errumanian.
* Amerikan: Estatu Batuak: Arkansas eta Montanan bereziki. Ingalaterra Berrian ere bai.
* Afrikan: Egipto (Aswan) eta Malawin.

## Iruditegia

* Errusian aurkituriko sienita.
* Quebec-en aurkituriko sienita.
* Sienite arrokak ibaian.
* Sienitazko eskultura egiptiarra.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q329118
* Multimedia: Syenite / Q329118
# Borato

Boratoa boro-oxoanioiak dituzten konposatu kimikoak dira, +3ko oxidazio-egoeran boroa dutenak. Ioi borato sinpleena trigonal laua da, BO$_3$$^{3−}$. beste asko ezagunak diren arren. BO$_3$$^{3−}$ gatzak eratzen ditu elementu metalikoekin
Metalak eta BO$_3$$^{3−}$ taldeak konbinatuz sortutako mineralen klasea ere bada. BO$_3$$^{3−}$ taldeak sortzen dituen talde estrukturalak (SiO$_4$)$^{4−}$ taldeak silikatoetan sortzen dituenen antzekoak dira. Boratoak aintzira gaziak lurruntzen direnean sortzen dira nagusiki.

## Erreferentziak

* ↑ Egon Wiberg, Arnold Frederick Holleman (2001) Química Inorgánica, Elsevier ISBN 0-12-352651-5
* ↑ Euskalterm: [Mineralak Hiztegia] [2016]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q421726
* Multimedia: Borates / Q421726
# Alunita

Alunita sulfato aluminio potasio hidratatua da, KAl$_3$(SO$_4$)$_2$(OH)$_6$ formularekin. XV. mendean aurkitu zen, Erroman, alum egiteko erabilia. Hasiera batean aluminilita deitu zuen J. C. Delamétheriek, 1797an, baina 1824an François Beudantek alunita izena eman zion.
Morfologikoaki 90º 50'ko angeluak dituzten erronboedroak dira, kubo itxurarekin. Kristal simetria trigonala da, hala ere. Uran edo azido ahuletan ez da solugarria, baina disolba daiteke azido sulfurikoa erabilita.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q338106
* Multimedia: Alunite / Q338106
# Nefelina

Nefelina, aluminio eta sodiozko tektosilikato bat da, non sodia, zati batean, potasioagatik edo, batzuetan, kaltzioagatik ordezkatua den. Arroka magmatikoan ugari dago. Nefelina, kolore gris edo gorrixkako ore bezala agertzen da. Hauste onarekin edo distira koipetsuko kristal hexagonal bezala.

## Erabilerak

Mineral hau, zeramika eta kristalezko objektuak egiteko erabiltzen da. Norvegia, Alemania, AEB eta Brasilen dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q407339
* Multimedia: Nepheline / Q407339
* ↑ (Ingelesez) «Nepheline: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Vermiculita

Vermiculita silikato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Vermiculita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Mg0.7(Mg,Fe,Al)6(Si,Al)8O20(OH)4 * 8H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1,5 - 2 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Vermiculite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Zianita

Zianita (grezieraz kyanos, urdina) edo distena (grezieraz: di, bi eta stenos, gogortasun) mineral silikato urdina da. Normalean aluminiotan aberatsak diren pegmatita metamorfikoetan edo arroka sedimentarioetan agertzen da.
Zianita aluminosilikatoen segidako kidea da. Talde honetan andaluzita eta silimanita bezalako mineral polimorfikoak daude. Mineral hau oso anisotropikoa da, Mohs eskalan bere gogortasuna oso aldakorra baita bere kristalizazioaren norabidearen funtzioan. Ezaugarri hau ohikoa da ia mineral guztietan, baina zianitaren kasuan ezaugarri bereizgarritzat har daiteke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193450
* Multimedia: Kyanite / Q193450
# Mirabilita

Mirabilita sulfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Mirabilita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na2SO4 * 10H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1,5 - 2 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Mirabilite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Gatzun

Gatzuna disolbaturiko gatz kopuru handia, batez ere sodio kloruroa, duen ura da, ur gaziak baino gatz gehiago duena. Gizakiak sortua izan daiteke, baina baita naturala ere. Distilatua ez den ur orok du gatza disolbaturik, baina eskuarki gatzuna deitzen zaio gatz kontzentrazioa % 5 baino handiagoa denean.
Uraren gazitasuna (‰) :
| Ur geza | Ur gazikara | Ur gazia | Gatzuna |
| < 0,5 | 0,5 - 30 | 30 - 50 | < 56 |
Gatzuna jatorri naturaletik lor daiteke; badaude gatz-kontzentrazio handia duten iturburu, ibai eta aintzirak. Horrez gain, urari gatza gehituz, edo ur gazitik ura erauziz (lurrunduz, adibidez) lor daiteke gatzuna.
Gatzuna gatza lortzeko ohiko lehengaia da. Hori lurrunduz gatza lortzen dute gatzagetan.

## Erabilera

* 1800ean, Alessandro Voltak gatzuna, kobre eta zink erabili zituen pila galbanikoa lortzeko.
* Hozteko makinetan erabiltzen da, ur gaziak izozte puntu apalagoa baitu.
* Errepideetan elurra urtzeko erabiltzen dute, aurreko arrazoi beragatik.
* Elikagai batzuk babestu eta ontzeko, adibidez ozpinez ontzeko.

## Erreferentziak

* ↑ V. Juodkazis, Enciklopedinis hidrogeologijos terminų žodynas: lietuvių–anglų–vokiečių–rusų kalbų, Lietuvos geologijos tarnyba, Vilnius, 2003
* ↑ Groundwater Glossary. 2006-03-27.
* ↑ Iltyd I. Redwood. Theoretical and Practical Ammonia Refrigeration. ISBN 0-559-03626-4

## Kanpo estekak

* Datuak: Q214403
# Arbel

    Artikulu hau arrokari buruzkoa da; ikasgelako tresna gaitzat duena beste hau da: «Arbel (ikasgela)»
| Arbela | Arbela | Arbela |
| Arroka metamorfikoa ||||
| Mineral garrantzitsuak | Kuartzo Moskovita Illita Biotita Klorita Hematite Pirita | Kuartzo Moskovita Illita Biotita Klorita Hematite Pirita |
| Dentsitatea | 2,7 g/cm$^3$ | 2,7 g/cm$^3$ |
| Maximoa | 2,8 g/cm$^3$ | 2,8 g/cm$^3$ |
| Minimoa | 2,61 g/cm$^3$ | 2,61 g/cm$^3$ |
Arbela metamorfismo gradu baxuko harri metamorfiko bat da. Pikor tamaina txikia du eta jatorrian tupa edo errautsez osatutako materialen metamorfismoaz sortu da. Arroka foliatua, baina foliazio horrek ez du zertan hasierako sedimentazio estratifikazioarekin bat egin behar.

## Mineralogia

Mineral nagusiak kuartzo, moskovita eta illita dira eta, normalki, biotita, klorita, hematite eta pirita agertzen dira. Batzuetan apatito, grafito, kaolin, magnetita, turmalina, feldespatoak eta zirkoia azaltzen dira.

## Erabilpenak

Arbela oso erabilia da eraikuntzan, batez ere teilaren ordezko gisa, izan ere urarentzako iragazkaitza izateaz gain, azal lauak elurra irrritatzea ahalbidetzen baitu. Horregatik oso ohikoa izaten da mendialdeko eraikinetako teilatuetan ikustea.
XVIII eta XIX mendeetan arbela ikasgelako arbela moduan erabiltzen zen, kleraz erraz idazten baita bertan.

## Ekoizpena

Espainia da munduko ekoizle handiena, 2000 urteko datuek mundu osoko arbelaren %90a bertan ateratzen dela adierazten dute. XIX eta XX mendean Gales, Alemania eta Frantziak ekoizpen handia izan zuten baina hauek agortu eta espainiar arbelak hartu zuen ia merkatu osoa.
Espainiaren mendebaldean ateratzen da arbela, bereziki León, Ourense, Zamora eta Badajoz probintzietako harrobietan. Bierzo eskualdeko Cupa Pizarras enpresa munduko liderra izan da 2014 eta 2015 urteetan.

## Iruditegia

* Arbel zatiak.
* Arbela mendian.
* Maule-Lextarreko teilatu beltzak.
* Segoviako probintziako arbelezko etxeak.
* Arbela xaflatan.

## Erreferentziak

* 1 2 Mining Engineers Toolbox
* ↑ Mass, weight, density or specific gravity of Bulk materials

## Kanpo estekak

* Datuak: Q207079
* Multimedia: Slate / Q207079
# Kaolinita

Kaolinita Al$_2$Si$_2$O$_5$(OH)$_4$ osaera kimikoa duen buztinezko minerala da. Silikato geruzaduna da, eta bere egituran tetraedroz osatutako geruzak eta oktaedroz osatutakoak txandakatzen dira. Tetraedroen erpinetan oxigeno atomoak dauzka eta erdian silizio atomoa dago; oktaedroen erpinetan hidroxiloak eta oxigenoa daude, eta erdian aluminio atomoa.
Kaolinitaren izena Txinako Gaolin (高岭, "muino altua") lekutik eratorri da. Leku honetan txinatarrek lehen aldiz aurkitu zuten mineral hau modu naturalean. Hala ere, ez zen izan munduan lehen aldiz deskribatu zen lekua; hori Brasilgo Jari ibaiaren arroan izan zen 1867an.
Kaolinita Lurreko mineralik arruntenetakoa da. Kaolin izenaren pean erauzten da Brasilen, Frantzian, Erresuma Batuan, Alemanian, Indian, Australian, Korean, Txinan eta Estatu Batuetan, besteak beste.

## Erabilerak

Merkataritzarako kaolina hauts lehor gisa, fideo erdi lehor gisa edo emultsio likido gisa salerosten da.
zeramiketan, medikuntzan, couché paperean, janarien gehigarri gisa, hortzorean, goritasunezko lanpara zurietako argiaren difusore gisa eta kosmetikan erabiltzen da. Margoetan eta tintetan ere erabiltzen da. Erabilera nagusia paperaren ekoizpenean ematen zaio, gehien bat paper mota batzuen distira finkatzeko.
Fruta, barazki eta beste landare batzuetan intsektuek egindako kalteak murriztu edo saihesteko ere erabiltzen da. Kasu honetan ihinztadura bidez aplikatzen da.
Erabilera tradizional bat urdaileko mina arintzeko botika gisa da. 1990eko hamarkadara arte beherakoen aurkako sendagai baten substantzia aktibo gisa erabili zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q223197
* Multimedia: Kaolinite / Q223197
# Baritina

Baritina sulfato motako minerala da eta bario sulfatoa da kimikoki. Zuria edo kolorgea da eta bario elementu kimikoaren iturri nagusia da. Mineral oso arrunta da eta, sarritan, mineral metalikoen betetan agertzen da.
Baritinarekin batera zelestina (SrSO$_4$) eta anglesita (SrSO$_4$) agertu ohi dira.

## Ezaugarriak

Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da. 4 eta 4,7 bitarteko pisu espezifikoa du.
Atzen ezaugarri hori medio, harri-jasotzaileek baritinazko harriak erabili izan dituzte marka onak egiteko.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Baryte: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
* ↑ Iñaki, Azkune Mendia. (1994-01-01). «Harrijasotzearen fisika» Zientzia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-01-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q184196
* Multimedia: Baryte / Q184196
# Andaluzita

Andaluzita Al$_2$SiO$_5$ formula kimikoa duen mineral nesosilikato aluminioduna da.
Andaluzian (Espainia) aurkitutako lehen aldaera harribitxi interesgarriak egiteko erabil daiteke. Harribitxi honek iridiszentzia antzeko kolore gorri, berde eta horiak dauzka; kolore hauek pleokroismo sendoaren ondorio dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) International Colored Gem Association: Anadalusite

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192637
* Multimedia: Andalusite / Q192637