OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# FC Levadia Tallinn

FC Levadia Tallinn Estoniako futbol taldea da, Tallinn hiriburukoa. 9 aldiz irabazi du Estoniako futbol liga eta 9 aldiz Kopa. FC Florarekin batera herrialdeko talderik onena da.

## Historia

FK Olümp Maardu talde apalak metalgintza sektoreko OÜ Levadia lantegiaren babesa eskuratu eta izen berriko taldea sortu zen 1998an. Lehen mailan aritzea zuen helburua eta horretarako hurrengo denboraldian Tallinna Sadam taldearekin bat egin zuen. Emaitza harrigarria izan zen bi urteetan jarraian liga, kopa eta superkopa eskuratu baitzituen. Atzetik beste liga eta kopa asko etorri dira guztira 8 liga eta 7 kopatako bilduma osatu arte.
Bitxikeria bezala aipatzea merezi du 2002ko kopako finalean Levadia eta Levadia II (bigarren taldea) izan zirela eta bigarren taldeak irabazi zuen 2-0 emaitzaz.
2017an FC Infonet Tallinn taldea bereganatu zuen. Talde honek 2016ko liga eta 2017ko kopa irabaziak zituen.

## Palmaresa
### Estonian: 29

* Liga (11): 1999, 2000, 2004, 2006, 2007, 2008, 2009, 2013, 2014, 2021, 2024.
* Kopa (12): 1999, 2000, 2002¹, 2004, 2005, 2007, 2010, 2012, 2014, 2018, 2021, 2024
** ¹ 2002ko ekitaldia Levadiaren bigarren taldeak irabazi zuen.
* Estoniako Superkopa (6): 1999, 2000, 2001, 2010, 2013, 2015.

### Nazio artean: 0

* Livoniako Kopa (0): finalista 2005 eta 2008an.

## Kanpo estekak

* (Estonieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q210849
* Multimedia: FC Levadia / Q210849
# Maria Pita

Mayor Fernández da Cámara Pita, Maria Pita (galizieraz María Pita idatzia) izenarekin ezagunagoa, (Sigrás, Cambre, Galizia, 1560 inguruan - 1643), Galiziako heroia izan zen A Coruñako defentsan parte hartu zuena, britainiar armadaren erasoaren aurka. 1589. urtean. Garai hartan Portugal eta Espainia erresuma bateratua ziren, eta Galizia haren parte zen Filipe II.aren erregetzaren pean.

## Heroia A Coruñan

1589ko maiatzaren 3an tropa ingelesak iritsi ziren A Coruñara Francis Drake almirantea buru zutela. Erasoa Elisabet I.a Ingalaterrako erreginaren estrategiaren parte zen, haren asmoa zelarik Portugalgo erresuma askatzea Filipe II.arengandik (Espainiako erregea 1556az geroztik eta Portugal 1580az geroztik). Ingelesek, A Coruña hiria inguratu ondoren, harresian pitzadura bat ireki zuten eta hiri zaharraren aurkako erasoa hasi zuten. Maria Pitaren senarra hil zuten eta Mariak, amorruz beteta, bandera ingelesa zeraman lantza bat hartu eta erasoa zuzendu zuen militar ingelesa hil zuen. Tradizioak dioenez, gertaera hori "ohorea duenak, jarrai nazazu" (galizieraz: Quen teña honra, que me siga) oihukatuz egin zuen Mariak. Ekintza hark tropa ingelesak desmoralizatu zituen, 12.000 soldaduz osatua izan arren, eta erretiratzea ekarri zuen.
Borroka amaitutakoan, gorpuak biltzen lagundu zuen eta zaurituak artatu zituen. María Pitarekin batera, A Coruñako beste emakume batzuek hiria defendatzen lagundu zuten; gudan zauritu zuten Ines de Benen kasua dokumentatuta dago.

## Bizitza pertsonala

1581ean Xoán de Rois harakinarekin ezkondu zen. Lehen senar hura 1585ean hil zen, eta ondoren beste hiru senar izan zituen: Gregorio de Rocamonde, harakina baita ere, 1589an hil zena ingelesen erasoan; Sancho de Arratia, Andaluziako marinela 1590etik, baina 1592an hil zena; eta Gil Bermúdez de Figueroa, Real Audienciako ezkutariarekin, zeina 1613an hil zena. Lau seme-alaba izan zituen, Maria Alonso de Rois, Francisca de Arratia (1590), Juan Bermúdez de Figueroa eta Francisco Bermúdez de Figueroa (1602).
Setioan egin zuen esku-hartzeaz gain, bizitza gorabeheraz betea izan zuen Maria Pitak, auzi ugari barne. Galiziako Erresumako Artxiboak hogei auzi desberdin gordetzen ditu: zorrak eta ondasunen lapurreta, irain eta erasoengatik auzi penalak eta beste.

## Erreferentziak

* ↑ María do Carmen Saavedra Vázquez (2006) "María Pita Heroína coruñesa célebre pola defensa da cidade fronte os ingleses" Álbum de Mulleres, CCG.
* ↑ Armesto, Victoria (1971) Galicia feudal 14. or. Editorial Galaxia.
* ↑ (Gaztelaniaz) «El "Quen teña honra que me siga" de María Pita durante el sitio de A Coruña cumple 431 años» Quincemil (Noiz kontsultatua: 2021-07-13).

## Kanpoko loturak

* . María Pita etxe museoaren orria.
* Datuak: Q761335
* Multimedia: María Pita / Q761335
# Kerman Rengel

Kerman Rengel Urrutia (Portugalete, Bizkaia, 1996) bizkaitar dantzari eta irakaslea da.
Portugaleteko Elai-Alai Kultur Elkarteko kide da, dantzari eta euskal dantzen irakasle moduan.

## Dantza txapelketak

* 2016, irabazlea, Eneritz Mancisidorrekin batera, Zalduko Txapelketan (Bizkaia)
* 2014, 3. Saria, Iholdi Beristainekin batera, Amurrioko Suelto Txapelketan (Bizkaia)
* 2012, 3. saria, XII. Jota Txapelketa, Leioa (Bizkaia)

## Dantza ikuskizunak

* 2017-2018, Martin Zalakain, zuz. Ander Lipus

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Portugalete, Miguel A. Pardo /. (2020-04-07). «El confinamiento se pone en danza de la mano de Elai Alai de Portugalete» Deia (Noiz kontsultatua: 2024-11-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Eskutik helduta!, nuevo vídeo y canción de Asti Leku» Asti Leku ikastola 2020-01-15 (Noiz kontsultatua: 2024-11-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) enPortugalete.com. (2020-01-16). «Eskutik helduta!, el nuevo vídeo y canción de Asti Leku» enPortugalete.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-09).
* ↑ «‘Martin Zalakain’ ikuskizuna estreinatuko dute Argiak eta Artedramak azaroan» Argia (Noiz kontsultatua: 2024-11-09).

## Ikus, gainera

* Ibabe Beristain
* Asier Alcedo

## Kanpo estekak

* https://www.facebook.com/zaldukojaiak/videos/kerman-rengel-eta-eneritz-mancisidor-aurtengo-txapeldunak/1067864976622942/
* https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1463117267276335&id=1424338327820896&set=a.1463117247276337&locale=ja_JP
* Datuak: Q131007758
# Xiaozhai Tiankeng

Xiaozhai Tiankeng, txineraz, edonon, munduko sarbegirik handiena eta sakonena da. Txinako Chongqing udalerriko Fengjie konderrian dago.
Xiaozhai Tiankeng-ek hitzez hitz «zeruko zulo handia herri txikiaren atzean» esan nahi du.

## Neurriak

Xiaozhai Tiankeng sarbegiak 626 metroko luzera du, 537 metroko zabalera, eta 511 eta 662 metro arteko sakonera, pareta bertikalekin. Bere bolumena 119.349.000 m³-koa da eta irekiduraren azalera 274.000 m²-koa. Material hori desegin eta ibaiak eraman du. Sarbegia habia bikoitza duen egitura da: goiko deposituak 320 metroko sakonera du, beheko deposituak 342 metroko sakonera eta bi deposituek 257-268 metroko zabalera dute batez beste. Bi mailen artean erlaitz inklinatu bat dago, kareharrian harrapatuta dagoen lurrak osatua. Euri sasoian, ur-jauzi bat ikus daiteke sarbegiaren ahoan.

## Aurkikuntza

Xiaozhai Tiankeng 1994an aurkitu zuten adituek, Caves Project Txinan espeleologo britainiarrentzako esplorazio gune berri baten bilaketan. Izan ere, bertako jendeak antzinatik ondo ezagutzen zuen. Xiaozhai gertuko herri abandonatu baten izena da, eta literalki «herri txiki» esan nahi du, eta tiankeng hitzak «zeruko zuloa» esan nahi du, Txinan sarbegietarako bakarra den eskualdeko izena. 2800 mailako eskailera bat eraiki da turismoa errazteko.

## Lurpeko ibaia eta haitzuloa

Xiaozhai Tiankeng sarbegia Difeng kobazuloaren gainean sortu zen. Kobazulo hori, era berean, lurpeko ibai boteretsu batek sortu zuen, oraindik ere sarbegiren azpitik isurtzen dena. Lur azpiko ibaia Tianjingeko pitzaduraren haitzartean hasten da, eta Migong ibaiaren gaineko labar bertikal batera iristen da, 4 metroko altuera duen ur-jauzi bat osatuz. Lurpeko ibai horrek 8.5 km-ko luzera du gutxi gorabehera, eta bere ibilbidean 364 metro erortzen da. Ibai horren urteko batez besteko emaria segundoko 8.77 m³-koa da, baina emaria 174 m³/s-koa izan daiteke. Bai ibaia eta bai Difeng kobazuloa China Caves Projectek esploratu eta mapatu zituen 1994an.

## Flora eta fauna

1285 landare espezie daude, ginkgoa barne, eta animalia bakan asko, hala nola pantera lainotsua, sabegian aurkitu dituzte.

## Erreferentziak

* ↑ «Xiaozhai tiankeng» Wondermondo.
* 1 2 «Xiaozhai tiankeng» Wondermondo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10939259
* Multimedia: Xiaozhai Tiankeng / Q10939259
# Erradioisotopoen sorgailu termoelektriko

Erradioisotopoen sorgailu termoelektrikoa edo RGE, ingelesezko Radioisotope Thermoelectric Generator izendapenaren laburdura, zenbait elementu erradiaktiboen desintegrazioaren bidez askatutako energia lortzen duen sorgailu elektriko sinple bat da.
RTGak denboraldi luzeetan gizakiak ez dauden eta ehundaka wattioetako potentzia behar den egoeretako egokiak dira, erregai-pila edo bateria elektrikoak ekonomikoki baliagarriak ez diren eta zelula fotovoltaikoak erabili ezin daitezken egoerak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q305208
* Multimedia: Radioisotope thermoelectric generators / Q305208
# Claude Pompidou

Claude Pompidou, ezkongabetan Claude Jacqueline Cahour (Château-Gontier, Frantzia, 1912ko azaroaren 13a – Paris, Frantzia, 2007ko uztailaren 3a) frantziar politikaria eta lehen dama izan zen.

## Ibilbidea

Georges Pompidou Frantziako Errepublikako presidente ohiaren alarguna zen, eta arrazoi horrengatik jaso zuen bigarren aldiz Frantziako lehen damaren titulu ez-ofiziala Errepublikan, 1969 eta 1974 artean, Pompidou presidente zela. 30 urtez baino gehiagoz bere izena duen fundazioaren buru izan zen: Claude Pompidou Fundazioa.

## Claude Pompidou Fundazioa

1970ean sortu zen Claude Pompidouren eskariz, eta fundazioak onura publiko du helburu, adinekoei, ospitaleratutako gaixoei eta haur ezinduei laguntzea. Frantzia osoan lan egiten duten boluntario-taldeen bidez egiten du lan, bai ospitaleetan, bai haur minusbaliatuen etxeetan. Aldi berean, fundazioak ezintasunaren eta adinekoen arloan espezializatutako egoitzak eraikitzen eta kudeatzen ditu. Fundazioak adineko eta ezinduentzako hamabost egitura ditu, eta gizarte arazoak dituzten haurrentzako etxe bat ere bai; ostalaritza eskola batez gain.

## Erreferentziak

* ↑ «Fallece Claude Pompidou, viuda del ex presidente francés Georges Pompidou | elmundo.es» www.elmundo.es (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ «Claude Pompidou, apasionada de la cultura y ex primera dama de Francia | elmundo.es» www.elmundo.es (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) Marti, Octavi. (2007-07-04). «Claude Pompidou, ex primera dama de Francia» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ (Frantsesez) «Madame Claude Pompidou, la première des premières» France Culture 2015-08-19 (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ Txantiloi:En-EN «Claude Pompidou» Centre Pompidou (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ (Frantsesez) Entretien avec Claude Pompidou - Fondation Charles de Gaulle. 2024-03-25 (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) «40 años del Pompidou de París: El desafío 'irreverente' de Richard Rogers y Renzo Piano» ELMUNDO 2017-01-27 (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ (Frantsesez) «Prix Claude Pompidou» Fondation Claude Pompidou (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q269422
* Multimedia: Claude Pompidou / Q269422
# Ferdinand von Hompesch zu Bolheim

Fra' Ferdinand von Hompesch zu Bolheim (Bolheim, 1744ko azaroaren 9a – Montpellier, 1805eko maiatzaren 12a) Maltako Ordenako 71. Printze eta Maisu Handia izan zen 1797tik 1799ra.
Maltako Ordenan hamalau urterekin sartu zen 1761eko uztailaren 10ean, dispentsa bati esker, eta Manuel Pinto da Fonseca Maisu Handiaren morroi izan zen. 1770ean itsasontziak eta gotorlekuak ikuskatzeaz arduratzen zen teniente-maila lortu zuen eta 1774an munizioen arduradun izendatu zuten.
1775ean enbaxadore izendatu zuten enperadorearen gortean, Vienan, eta han eman zituen hogeita bost urte. 1776an Gurutze Handiko Zaldunaren mailara igo zuten. Garai honetan saiatu zen, arrakastarik gabe, zaldun protestanteekiko batasuna lortzen.
Rothenburgen komandantzia (1777), Herfordena (1783), Basel eta Dorlisheimena (1785), Sulz, Colmar eta Mülhausenena (1786) eta Villingenena (1796) jaso zituen. 1796an aleman hizkuntzaren Bailio Handia izendatu zuten.
1797ko uztailean Ordenako Maisu Handia aukeratu zuten. 1798ko ekainean iritsi zen Maltara Napoleonen flota Egiptorako bidean. Ekainaren 10ean frantsesak lehorreratu ziren eta maltarrek lagundu zieten. 11n von Hompeschek Maltaren subiranotasuna Frantziako Direktorioari eman eta errendizioa sinatu zuen, printzerri baten eta urteko pentsio baten truke. Horrela amaitu zen estatu independente bati buruzko Maltako Ordenaren subiranotasuna.
Von Hompesch Triestera joan zen 1798ko ekainaren 18an. 1799ko uztailaren 6an bi abdikazio gutun bidali zizkion, bata Frantzisko II.a enperadoreari eta bestea Paulo I.a Errusiakoari. Hala ere, ez zion Aita Santuari gutunik bidali, eta honek ere ez zuen abdikazioa onartu. Vom Hompesch gero Ljubljanan kokatu zen eta 1801ean abdikazioa ez zela baliozkoa adierazi zuen, presioa egin ziolako. 1804an Montpellierrera joan zen bizitzera, eta han hil zen hurrengo urtean.

## Familia

Zuhaitz genealogikoa :
Ferdinand von Hompesch zu Bolheim :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q77187
* Multimedia: Ferdinand von Hompesch zu Bolheim / Q77187
# Paulo I.a Errusiakoa

Paulo I.a Errusiakoa (errusieraz: Па́вел I Петро́вич, translit.: Pavel Petrovitx; San Petersburgo, 1754ko urriaren 1a/irailaren 20a - 1801eko martxoaren 23a/martxoaren 11) Errusiako tsarra izan zen 1796tik 1801an erail zuten arte.
Bere aurretik Katalina II.a Errusiakoa egon zen agintean eta, ondoren, Alexandro I.a Errusiakoa.

## Familia

Zuhaitz genealogikoa :
Semyon Afanasyevich Velikiy
unnamed child Romanov
Nikolai Lukash
Grand Duchess Maria Alexandrovna of Russia
Grand Duchess Elizabeth Alexandrovna of Russia
Sofya Naryshkina
Emmanuil Naryshkin
Alexandro I.a Errusiakoa
Mariya Parizhskaya
Wilhelmine Alexandrine Pauline Alexandrov
Gustaw Ehrenberg
Maria (?)
Nikolay Isakov
Zenaida Narishkin
Pavel Alexandrov
Konstantino Paulovitx Errusiakoa
Konstantin Konstantinov
Grand Duchess Alejandra Austria Pavlovna of Russia
Alexandrine Erzherzogin von Österreich
Paul Friedrich I, Grand Duke of Mecklenburg-Schwerin
Grand Duchess Elena Pavlovna of Russia
Duchess Marie Louise of Mecklenburg-Schwerin
Paul Alexander Karl Prinz von Sachsen-Weimar-Eisenach
Princess Marie of Saxe-Weimar-Eisenach
Grand Duchess Maria Pavlovna of Russia
Augusta of Saxe-Weimar-Eisenach
Carl Alexander I, Grand Duke of Saxe-Weimar-Eisenach
Alexander of Oldenburg
Charles Frederick, Duke of Schleswig-Holstein-Gottorp
Duke Peter of Oldenburg
Petri III.a Errusiakoa
Catherine Pavlovna of Russia
Anna Petrovna of Russia
Princess Marie, Countess of Neipperg
Paulo I.a Errusiakoa
Grand Duchess Olga Pavlovna of Russia
Christian August, Prince of Anhalt-Zerbst
Sofia Württembergekoa
Katalina II.a Errusiakoa
Joanna Elisabeth of Holstein-Gottorp
Gilen III.a Herbehereetakoa
Alexander van Oranje-Nassau
Ana Paulowna Romanova
Hendrik van Oranje-Nassau
Prince Ernest Casimir of the Netherlands
Princess Sophie of the Netherlands
Alexandro II.a Errusiakoa
Grand Duchess Maria Nikolaevna of Russia
unnamed daughter Romanov
Olga Nikolaevna of Russia
second unnamed daughter Romanov
Joséphine Koberwein
Grand Duchess Alexandra Nikolaevna of Russia
Nikolas I.a Errusiakoa
Grand Duchess Elizabeth Nikolaevna of Russia
Grand Duke Konstantin Nikolayevich of Russia
Olga Karoline Albrecht
third unnamed daughter Romanov
Grand Duke Nicholas Nikolaevich of Russia
Aleksey Paskhin
Grand Duke Michael Nikolaevich of Russia
Grand Duchess Maria Mikhailovna of Russia
Grand Duchess Elizabeth Mikhailovna of Russia
Grand Duchess Catherine Mikhailovna of Russia
Grand Duke Michael Pavlovich of Russia
Grand Duchess Alexandra Mikhailovna of Russia
Marfa Musina-Yuryeva
Anna Mikhailovna Romanov, Grand Duchess of Russia
Nadezhda Polovtsova :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15189
* Multimedia: Paul I of Russia / Q15189
# Laugarren zubia (Logroño)

Laugarren zubia edo Práxedes Mateo Sagasta zubia, Espainiako Logroño hirian dagoen zubi bat da, Errioxa erkidegoan. Ebro ibaia zeharkatzen du. Práxedes Mateo Sagasta errioxar politikariaren omenezko izena darama. 2003ko apirilaren 30ean inauguratu zuten eta 161 metro luze ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5793289
# Gideon Mantell

Gideon Algernon Mantell (Lewes, 1790eko otsailaren 3a – Londres, 1852ko azaroaren 10a) ingeles obstetra, geologo eta paleontologoa izan zen.
Medikuntza ikasi zuen Londresko Zirujauen Errege Ikastetxean eta mediku lanetan aritu zen Lewesen. 1816an Mary Ann Woodehouserekin ezkondu zen.
Geologiaz eta animalien eta landareen fosilez interesatu zen. 1822an, bere emazteak edo berak Iguanodoneko lehen hortz fosilak aurkitu zituzten. Ondoren, animaliaren eskeletoaren zati handi bat aurkitu zuen. Iguanodonaren egitura eta bizitza aurkitzeko saiakera izan zen dinosauroen azterketaren jatorria. Ingalaterra hegoaldeko Kretazeoari buruzko lan garrantzitsuak ere egin zituen.
1833an Brightonera joan zen, hitzaldiak eman zituen eta bere etxea museo bihurtu zuen. 1838an bere bilduma British Museumi saldu zion. 1839an Mary Ann Mantellek senarra abandonatu zuen.
Gideonek min handiak izan zituen eskoliosiagatik, baina lanean jarraitu zuen hil zen arte opio-gaindosi baten ondorioz.

## Lanak

* The Fossils of the South Downs. Royal 4to,<ref>Royal 4to is a paper size. It produces a fairly large book, with pages of 10 by 12.5 inches (250 by 320 mm) untrimmed.
* Outlines of the natural history of the environs of Lewes. 4to, 24pp, 3pl. Lewes, 1824.
* Illustrations of the Geology of Sussex, containing figures and descriptions of the fossils of Tilgate Forest. Royal 4to, 20 plates, £2. 15s. 6d. 1827.
* The Geological Age of Reptiles. In Jameson's Edinburgh Philosophical Journal, 1831, Vol. 11, pp. 81–85
* A Narrative of the Visit of their most Gracious Majesties William IV and Queen Adelaide, to the Ancient Borough of Lewes, on the 22nd of October 1830. London: Lupton Relfe, 1831.
* The Geology of the South-East of England. 8vo, with coloured maps, sections, and numerous plates, £1. 1/-. 1833.
* Thoughts on a Pebble. 1836. 8th edition, 1849
* The Wonders of Geology or, a familiar exposition of geological phenomena: being the substance of a course of lectures delivered at Brighton. 2 vols, London, 1838. Lithographic plates drawn by his wife. Data from 4th ed of 1840: vol 1: 428p, frontis & 4 plates; vol 2: pages 429-795 plus appendix, glossary and other material, coloured frontis & 10 coloured plates, most drawn by his wife. Mantell's most extensive work.
* The Medals of Creation. 2 vols, 1844.
* A Day's Ramble in and about the Antient Town of Lewes. London: Henry G. Bohn, 1846.
* Thoughts on Animalcules. small 4to, 144p, 12 coloured plates. London: Murray, 1846. 1850 title: The invisible world revealed by the microscope or, thoughts on animalcules.
* Geological Excursions round the Isle of Wight and along the adjacent Coast of Dorsetshire. 1847.
* Petrifactions and their teachings. 1851.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q348455
* Multimedia: Gideon Mantell / Q348455
* Espezieak: Gideon Algernon Mantell
# Stennesseko Harkaitzak

Stennesseko Harkaitzak, edo Stennesseko Harriak, Eskoziako Orkadak uharteetan dagoen monumentu neolitiko bat da. Stenness eta Harray aintziren hegoaldeko muturrarekin bat egiten duen ibai baten hegoaldeko erriberako muino batean dago. Izena antzinako hitz nordiko batetik dator eta "lurmutur harritsua" esan nahi du. Gaur egun, zenbait zubik zeharkatzen dute erreka hori, baina, antzina, harrizko galtzada batetik bakarrik zeharka zitekeen. Brodgarreko Eraztuna gutxi gorabehera 1,2 km ipar-mendebaldera dago, ibaiaren beste aldean eta bi aintziren artean eratutako istmotik gertu. Maeshoweko ganga-formako hilobia ere 1,2 km ekialdera dago, eta Stennessen inguruan antzeko beste monumentu batzuk aurki daitezke; badirudi horrek adierazten duela eremu horrek garrantzi erritual berezia zuela. Stennesseko harkaitzak eta gertuko gainerako monumentu neolitikoak, tartean Skara Brae herrixka, Gizateriaren Ondare izendatu zituen Unescok 1999an.
Monumentuko arrokak harrizko bloke meheak dira, gutxi gorabehera 300 mm-ko lodierakoak. Lau edo bost metro arteko altuera zuten, eta, hasiera batean, 32 m inguruko diametroa zuten 12 harkaitzez osatutako elipse bat osatzen zuten, hobi batek inguratutako 44 m-ko gainazal lau batean. Lubakia harkaitzean ebakita dago, 2 metro sakon eta zazpi metro zabal da, eta lurrezko lubeta batek inguratzen du, eta sarrera bakarra du iparralderantz. Sarrera Harray aintziraren ondoan aurkitu berri den Barnhouse kokaleku neolitikorantz lerrokatuta dago. Harrietako bat, Watch Stone edo "zelatari harria" bezala ezagutzen dena, zirkulutik kanpo kokatzen da, ipar-mendebaldean, eta 5,6 m-ko altuera du. Badira beste harri txikiago batzuk ere, hala nola zirkuluaren erdian dagoen harri karratu bat, non zeramika, hezur eta ikatz arrastoak aurkitu diren; hobian animalien arrastoak ere aurkitu dira. Zeramika hondakinek, gainera, Skara Brae-rekin eta Maeshowerekin lotzen dute monumentu hori, eta horrek, beste hainbat zantzurekin batera, pentsarazten du monumentu hori K.a. 3000. urtekoa dela.
Stennesseko harkaitzen zirkulua XVIII. mendera arte jainko eskandinaviarrekin lotutako tradizio eta errituekin lotuta egon zen. Walter Scottek 1814an bisitatu zuen lekua, baina handik gutxira baserritar batek harkaitzak kentzea erabaki zuen, 1814ko abenduan Odineko Harria suntsitzen hasi zelarik. Haren jardunak arbuio handia eragin zuen, eta, horregatik, arroka bat suntsitu eta beste bat eraitsi ondoren gelditu zen baserritarra, eta, gerora, zirkuluaren barrualdea zehaztasunik gabe berreraikitzearekin batera, berrezarri egin zuten, 1906an. Gainerako harriek denbora igaro ahala iraun dute bizirik, eta Brodgar edo Stonehenge eraztunaren antzeko egitura sortu dute.
Loreena McKennitt abeslariak Parallel Dreams albumeko Standing Stones abestian maitasun-istorio bat kantatzen du, eta Neolitoko monumentu hori du abiapuntu.

## Erreferentziak

* ↑ Heart of Neolithic Orkney. UNESCO Culture Sector.
* ↑ Orkneyjar – The Odin Stone. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1478558
* Multimedia: Standing Stones of Stenness / Q1478558
# Orkadetako bihotz neolitikoa

Orkadetako bihotz neolitikoa (ingelesez: Heart of Neolithic Orkney) Orkadetako Mainland uhartean dagoen monumentu-multzo neolitiko bat da. 1999an UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Multzoak egun lau aztarnategi arkeologiko ditu bere barnean:
* Maeshowe cairna
* Stennesseko Harkaitzak izeneko megalitoak
* Brodgarreko Eraztuna
* Skara Brae herrixka

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1334966
* Multimedia: Archaeological sites in the Orkney Islands / Q1334966