OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Irigoien

Irigoien eta Hirigoien izenek hainbat adiera dituzte:

## Toponimia

* Irigoien: Otsagabiko auzoa, Nafarroan.
* Irigoien: Zangozako auzoa, Nafarroan.
* Argentinako zenbait herrik Bernardo de Irigoyen izena dute, Bernardo de Irigoyen politikariaren omenez:
** Bernardo de Irigoyen: Misionesen.
** Bernardo de Irigoyen: Santa Fen.
* Beste batzuek Hipólito Yrigoyen presidentearen izena daramate:
** Hipólito Yrigoyen: Misionesen.
** Hipólito Yrigoyen: Saltan.
** Hipólito Yrigoyen: Santa Cruzen.

## Deitura

Euskaltzaindiak Irigoien eta Hirigoien deiturak onartzen ditu. Hirigoyen, Irigoyen eta Yrigoyen frantsesezko eta espainierazko grafiak dira.

### Euskal herritarrak

* José edo Luis Irigoyen (Euskal Herrian jaioa?), 1798an Texasko gobernadore izendatu zutena.
* Alfontso Irigoien (1929 -1966), hizkuntzalaria.
* Iñaki Irigoien (1935 ), dantzaria eta dantza-irakaslea.
* Imanol Irigoien (1940 -), euskal idazlea.
* Ramon Irigoien (1942 -), idazlea.
* Joan Mari Irigoien (1948 - 2023), euskal idazlea.
* Guillaume Irigoien (1959 -), euskal idazlea.
* Mattin Irigoien (1964 -), euskal idazlea.
* Ana Irigoien (1966 -), euskal idazlea.
* Aimar Irigoien (1986 -), harrijasotzailea.
* Julio Ariza Irigoien (1957 -), eskuin muturreko enpresaburua.

### Argentinarrak

* Matías de Irigoyen (1781 - 1839), militar eta politikaria.
* Bernardo de Irigoyen (1822 -1906), politikaria.
* Hipólito Yrigoyen (1852 - 1933), presidentea.
* Julio Irigoyen (1894 - 1967), zinema zuzendaria.
* Luis H. Irigoyen (1897 - 1977), diplomatiko eta botanikoa.
* Elsa Irigoyen ( 1919 -), atleta.
* Daniel Irigoyen (1950 -), musikaria.
* María Irigoyen (1987 -), tenislaria.

### Beste herrialde batzuetakoak

* Pedro de Yrigoyen (1789 - 1840), Peruko militar eta politikaria.
** Manuel Yrigoyen Arias (1829 - 1912), Peruko politikari eta historialaria, aurrekoaren semea.
** Manuel Yrigoyen Díez Canseco (1819-1920 artean Limako alkatea, aurrekoaren semea.
** Pedro Yrigoyen Díez Canseco (1886 - 1957), diplomatiko eta idazlea, aurrekoaren anaia.
* José María Irigoyen de la O (1807 -1840), Chihuahuako gobernadorea, Mexikon.
** José María Irigoyen Rodríguez, aurrekoaren osaba ere aipatu estatuko gobernadorea izan zen.
* William Hirigoyen edo William Gayraud-Hirigoyen (1898 - 1962), errugbi, bobsleigh eta skeletonean aritutako kirolari okzitaniarra.
* Renán Irigoyen (1914 - 1991), Yucatángo kazetaria.
* Marie-France Hirigoyen (1949 -), psikiatra.
* Alberto Irigoyen (1959 -), euskal jatorriko idazle uruguaiarra.
* Adam Irigoyen (1997 -), aktore eta kantari floridarra.
* Álvaro Arzú Yrigoyen (1944 -), Guatemalako presidentea.

## Bestelakoak

* Diego Irigoyen edo Iman, komikietako fikziozko superheroia.

## Erreferentziak

* ↑ Deiturak EODAn.

## Ikus, gainera

* Ergoien
* Iribarren
* Irigarai
# Domingo Bordaberri

Domingo R. Bordaberri Elizondo (Montevideo, Uruguai, 1889 - Ibidem, 1952) euskal uruguaitar abokatua, landa enpresaria, kazetaria eta agintari politikoa izan zen. Colorado alderdiko kide izan zen.

## Familia

Iparraldekoak zituen gurasoak, Santiago Bordaberri eta Isabel Elizondo. Elisa Arozena Follerekin ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituen: Domingo, Luis Ignacio, Juan María eta Elisa.

## Ibilbidea

Errepublikaren Unibertsitatean abokatu graduatu zen.
Politikaren alorrean, Riverismoaren baitan aritu zen eta senatari izatera iritsi zen. Nabarmena egin zen haren jarrera antibatllistagatik. Parlamentari gisa, aipatzeko da landa-kooperatiben inguruko 10.008 legea bultzatu zuelako, azkenik, 1941ean onartua izan zena. Horrez gain, Animalien eta Artilearen Ikerketa Institutuaren fundatzailea izan zen 1937an, eta bertan egin zen lehen aldiz Uruguaien intseminazio artifiziala. Landa Langilearen Estatutuaren sortzailea izan zen 1941ean.
Domingo Bordaberri kazetari bezala aritu zen ere. El Pueblo eta Diario Rural egunkarien jabea izan zen.

## Kanpoko loturak

* (Gaztelaniaz) Diario Cambio Digitaleko artikulua
* (Gaztelaniaz) Albores de la inseminación artificial en Uruguay
* Datuak: Q5290348
# Mirandesezko Wikipedia

Mirandesezko Wikipedia (mirandesez: Biquipédia) Wikipediaren mirandesezko edizioa da. 2009ko urriaren hasieran 193 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 227.a zen.
Asturierazko Wikipedian, bestalde, mirandesez idatzitako hainbat artikulu dago.

## Izenburuaren testua

* Asturierazko Wikipedia
* Llionpedia

## Kanpo estekak

* Mirandesezko Wikipedia
* Datuak: Q8568791
* Multimedia: Mirandese Wikipedia / Q8568791
# Allendelagua

Allendelagua Castro Urdialesko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 134 biztanle zituen.
2002an Espainiako Gobernuak bertoko gaztelua kultura ondasun izendatu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5492338
* Multimedia: Allendelagua / Q5492338
# Palio

Palio edo pabilluna, hagen bidez eutsia, Eukaristia, erlikia edo irudiak daramatzan apaiza babesteko balio duen errezel edo olana bat da, lau helduleku izan ohi dituena, lau pertsonak eramateko modukoa. Pabiloi edo pabillu hitza ere erabili izan sa euskaraz objektu hau izendatzeko.
Bere erorketetan, banbalinetan, aberaski apaindua dago, baita sabaian ere. Efektu bererako, errege, aita santu eta beste prelatu batzuek ere erabiltzen dute funtzioren batzuetan eta hirietan sarrera publikoa egiten dutenean.
Kultura batzuetan, masaiari handien itzalerdi bezala erabiltzen da, palioan masaia ematea erritu garrantzitsutzat hartzen delarik.

## Euskal Herrian

Euskal Herrian bereziki Corpus egunean edo Beste Berri ospakizun katolikoan erabili izan da, eta erabiltzen da oraindik ere. Egun horretako prozesioan apaizak eguzki santua edo kustodia daramalarik, ostia edo Jaunaren gorputza delakoan, paliopean joan ohi da.
* Apaiza Eguzki santuarekin Armendaritzeko Besta Berrin.
* Eliz-ospakizun bat Donostian 1947 urtean.
* Palioa Oñatiko Gorpuzti jaian, 2024an.

## Erreferentziak

* ↑ «OEH - Bilaketa - Pabillu» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-01-16).
* ↑ «Besta Berri - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-14).
* ↑ Ezkibel Galdos, Arantzazu. (2008-04-29). «Gorpuzti jaiaren nondik norakoak erakutsiko dituzte erakusketa batean - Oñati» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Besta Berriak Bidarrain - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-14).
* ↑ Mendiburu Elizalde, Angèle, Angèle. (2012-12-05). «Besta Berri - Ahotsak.eus» Euskal Herriko Ahotsak (Noiz kontsultatua: 2024-11-14).

## Ikus, gainera

* Umbraculum

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9054825
* Multimedia: Pallium (portable baldachin) / Q9054825
# Boris Paichadze

Borís Paichadze (georgieraz, ბორის პაიჭაძე; Chojatauri, 1915eko otsailaren 3a - Tbilisi, 1990eko urriaren 9a) georgiar futbolari ospetsua izan zen, aurrelari gisa jokatu zuena. 1936tik 1951ra arte Dinamo Tbilisiko kidea izan zen, Georgiako ordezkari nagusia Sobietar Batasuneko Lehen Mailan, eta kirol georgiarraren historian pertsonaia garrantzitsuenetako bat bezala hartzen da.

### Biografia

Borís Paichadze Chojataurin jaio zen, Kutaisi probintzian. Haurra zela, bere familia Poti hirira lekualdatu zen portuan lan egiteko, eta han, portura iristen ziren itsasgizon britainiarren bitartez, futbola ezagutu zuen. Unibertsitate mailan nabarmendu ondoren, Dinamo Tbilisik 1936an fitxatu zuen, Sobietar Batasuneko Lehen Maila berrian jokatzeko. Debut denboraldian, Dinamok "B taldea" izeneko udaberriko maila bigarren maila moduan jokatu zuen, baina txapeldun bihurtu eta urte bereko udazkenean Lehen Mailara igo zen.
Paichadze aurrelari azkarra eta jaurtiketa indartsukoa zen, eta denborarekin taldeko kapitaina bihurtu zen. 1937ko edizioan, 16 partidatan zortzi golekin goleatzaile nagusia izan zen, eta antzeko estatistikak lortu zituen hurrengo denboraldietan ere. Dinamorekin inoiz ez zuen titulurik irabazi, baina bi aldiz ligako bigarren postua eskuratu zuen (1939 eta 1940) eta hiru aldiz Kopako azpitxapelduna izan zen (1936, 1937 eta 1946). 13 denboraldietan, 190 partida ofizialetan 105 gol sartu zituen.
1951n, belauneko lesio larri baten ondorioz, 36 urterekin, futbola utzi behar izan zuen. Urtebete atseden hartu ondoren, Dinamo Tbilisiko entrenatzaile izan zen 1953 eta 1954 bitartean. Geroago, Tbilisiko Kirol Batzordeko zuzendari gisa eta 1976an inauguratutako Dinamo Estadioaren obrak gainbegiratzen aritu zen.
Paichadze 1990eko urriaren 9an hil zen, 75 urte zituela. Georgiak independentzia lortu ondoren, agintariek Dinamo Estadioa "Borís Paichadze Estadioa" izendatu zuten omenaldi gisa.
| Banakako aintzatespenak | Urtea | Golak |
| Lehen Mailako goleatzaile nagusia | 1937 | 8 |
| Sobietar Batasuneko Kopako goleatzaile nagusia | 1938 | 8 |
| Sobietar Batasuneko Kopako goleatzaile nagusia | 1939 | 6 |
| Estatistikak | Balioak |
| Partiduak | 278 |
| Golak | 183 |
| Asistentziak | 5 |
# Josteko makina

Josteko makina hariarekin tela eta beste hainbat material josteko erabiltzen den makina bat da. Iraultza Industrialaren garaian asmatuak izan ziren, oihalgintza enpresa eta lantegien joste lan kopurua murrizteko asmoz.
1755ean Charles Fredrick Wiesenthal jaiotzez alemaniarra zen asmatzaileak Ingalaterran lehenbiziko josteko makina asmatu zuela esan ohi da. 1846an Elias Howe estatubatuarrak josteko makinaren lehen patentea lortu zuen. 1851an Isaac Singer estatubatuar asmatzaileak gaur egungo josteko makinaren aitzindaria eta eredua dena sortu zuen, bai eta Singer Corporation josteko makina enpresa ospetsua ere.
Euskal Herrian Eibarko Alfa kooperatiba 1925etik aurrera josteko makinak egiteari ekin eta ospetsu bilakatu zen. Elgoibarren ere, marka ispilu gisa, Sigma josteko makinak sortu zituen Estarta eta Ekenarro enpresak.
* Aspaldiko josteko makina Baliarrain-en
* Aspaldiko josteko makina Baliarrain-en

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]
* ↑ (Gaztelaniaz) Cordón Miranda, Miguel Ángel; Segovia Torres, Eloisa; Carmona Segovia, Eloisa Dánae; Cabezalí Hernández, Matilde; Gálvez Gálvez, María del Pilar. (2013). Reparaciones por cosido y sustitución de piezas. TCPC0109. IC Editorial ISBN 9788415942030. https://www.google.ru/books/edition/Reparaciones_por_cosido_y_sustituci%C3%B3n_d/1U0pEAAAQBAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=1755+Charles+Fredrick+Wiesenthal&pg=PT23&printsec=frontcover.
* ↑ (Ingelesez) Lee, Heather Vaughan; Blanco F., José; Doering, Mary; Hunt-Hurst, Patricia Kay. (2015). Clothing and Fashion: American Fashion from Head to Toe. ABC-CLIO, 162 or. ISBN 9781610693103..
* ↑ (Ingelesez) Mol, Michael J.; Birkinshaw, Julian. (2008). Giant Steps in Management: Creating Innovations that Change the Way We Work. Prentice Hall/Financial Times, 120 or. ISBN 9780273712923..
* ↑ «Josteko makinak - Alfa» Egoibarra.
* ↑ Goñi Mendizabal, Igor; Arostegi, Agustín. «Estarta eta Ekenarro» Auñamendi Eusko Entziklopedia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q49013
* Multimedia: Sewing machines / Q49013
# Peeblesko altxorra

Peeblesko altxorra Eskoziako Peebles herritik gertu aurkitu zuten Brontze Aroko altxor bat da, 2020ko ekainean. Mariusz Stepien 44 urteko metal detektagailuen amateurrak aurkitu zuen, eta 2020ko abuztuaren 10ean eman zuten aurkikuntzaren berri.

## Aurkikuntza

Altxorra 2020ko ekainaren 21ean aurkitu zuen Mariusz Stepienek, Polonian jaio baina Edinburgon bizi den 44 urteko metal detektagailuen amateurrak. Bederatzi urtez metalen bila aritu zen. Peeblesetik (Peeblesshire) hurbil zegoen zelai batean lagunekin bilatzen ari zela, goizeko 10ak aldera aurkitu zuen lehen objektua, lur mailatik 60 cm beherago lurperatua. Berehala eman zien abisua Ezkutuko Altxorrak Bilatzeko Unitateari eta Eskoziako Museo Nazionalei. Karpa batekin estali zuten lekua, profesionalak iritsi ziren arte. Gero, 22 egunez jarraitu zuten lanean bertan, eta, denbora horretan, Stepienek eta haren lagunek bertan kanpatu zuten, hura babesteko eta arkeologoen lana behatzeko. Aurkikuntzak eta inguruko lurra Edinburgoko Museo Nazionalen Bilduma Zentrora eraman zituzten, eta, ondoren, ordenagailu bidezko tomografia bidez eskaneatu zituzten Southamptongo Unibertsitatean (Ingalaterra). 2020ko abuztuaren 10ean iragarri zuten aurkikuntza.

## Deskribapena

Pebblesko altxorra lur-bloke bakar batean atera zuten, eta, azterketa baten arabera, 500 pieza baino gehiago ditu, besteak beste, objektu hauek:
* Uhaleria oso bat, brontzezko itxiturekin eta larruzko arrasto organikoekin, erremintak errebelatzeko bezain xehe.
* Brontzezko bi soinudun zintzilikario
* Ezpata bat, bere egurrezko zorroan gordea, K.a. 1000 eta K.a. 900 urteen artean datatua.
* Sokekin lotutako brontzezko botoi sorta bat.

## Esanahia

Arkeologo profesionalekin harremanetan jarri zirenez gunea aztoratu aurretik, elementuak testuinguruan ikertu eta larruzko lanaren xehetasunak erregistratu ahal izan ziren. Brontze Aroko aurkikuntzak bakanak dira Eskozian, eta artefaktuek lotura bat ezartzen dute duela 3.000 urte han bizi zen jendearen eta Ipar Alemaniako tribuen artean; historiaurrean Eskoziak duen posizioa nabarmentzen da, Ipar Itsaso osoko komunitateen nazioarteko sare baten parte gisa.

## Erreferentziak

* ↑ «The Peebles Hoard – Online event» www.europeanheritagedays.com (European Heritage Days).
* 1 2 3 4 Barrie, Douglas. Metal detectorist unearths ‘nationally significant’ Bronze Age hoard. .
* ↑ Reporters, Telegraph. (2020-08-10). Metal detectorist unearths a Bronze Age sword and horse harness in the Scottish borders. .
* ↑ Barrie, Douglas. (2020-08-10). ‘Nationally significant’ Bronze Age hoard unearthed in Scotland by metal detectorist. .
* ↑ Hutson, Darrin. (2020-08-10). Unique Bronze Age hoard found near Peebles by metal detector enthusiast. .
* 1 2 Prieto, M. Francisca. (2024-10-24). «Tesoro descubierto en Escocia sería uno de los mayores de la Edad del Bronce jamás encontrados: "Es excepcional"» Emol.
* ↑ «Top Six Archaeological Hoards in Scotland» Dig It! 2021-02-18.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q104793056
# Manuela Barros Ferreira

Manuela Alexandra Queiroz de Barros Ferreira (Braga, 1938ko irailaren 8a – Mértola, 2022ko uztailaren 23a) portugaldar ikertzaile, filologo eta idazlea izan zen.

## Bizitza

Manuela Barros Ferreira Bragan jaio zen 1938an. Portora arkitektura eta margolaritza ikasketak egitera joan zenean, PIDEk atxilotu zuen, Alderdi Komunistako kide izatea egotzita. 1961ean Cláudio Torres arkeologoarekin ezkondu zen. Gerra koloniala hasi zenean, haurdun zegoen eta Marokora ihes egin zuen senarrarekin eta bost lagunekin. Hirigintza diseinatzaile gisa lan egin zuen, Errumanian errefuxiatu aurretik. Hamaika urtez Radio Bucharesten lan egin zuen, izengoiti bat erabiliz. Benetako izena berreskuratu ostean, Filologia Erromanikoan lizentziatu zen. 1973an Portugalera itzuli zen. Han berriro atxilotu zuten, oraingoan Caxiasen, eta bermepean aske utzi zuten.
Lisboako Unibertsitateko Hizkuntzalaritza Zentroko ikertzailea izan zen 1973tik 2001era. 1997-1999 urteetan mirandesaren ortografia-hitzarmena ezartzeko ardura zuen taldea koordinatu zuen, eta horren ondorioz, mirandesak aitortza ofiziala lortu zuen.
Erretiroa hartu ondoren, Mértolako gune arkeologikoan kolaboratu zuen. 2015ean Portugalgo iparraldearen eta hegoaldearen arteko mugari buruzko bibliografia linguistiko, historiko eta etnografikoa prestatzeko lantalde bat sortu zuen.

## Lanak
### Idazle gisa

* Meia-Bola (2006)
* A Cor das Nuvens (2015)
* O Medronho – L Madronho – El Madroño (2015)
* Contos de Querer e Poder (2017)
* Casa, Casarão, Minha Casinha (2017)
* A Senhora de Todas as Mortes (2018)
* Relatório circunstanciado de uma vida a dois (2021)

### Ikertzaile gisa

* Vestígios do romance moçarábico em Portugal (1992)
* Convenção Ortográfica da Língua Mirandesa (koord., 1999)
* Língua e património: a palavra como lugar de onde se vê o mundo (2008)

## Erreferentziak

* 1 2 (Portugesez) «Manuela Alexandra Queirós de Barros Ferreira» Universidade de Coimbra (Noiz kontsultatua: 2024-11-15).
* 1 2 3 (Portugesez) «Morreu Manuela Barros, resistente antifascista e fundadora do Bloco de Esquerda» Diário de Notícias 2022-07-23 (Noiz kontsultatua: 2024-11-15).
* 1 2 3 (Portugesez) Barros Ferreira, Manuela. (2021). Relatório circunstanciado de uma vida a dois (Cláudio Torres e Manuela Alexandra). Porto: [s.n.] OCLC .1312648603 (Noiz kontsultatua: 2024-11-15).
* 1 2 (Portugesez) «Manuela Barros Ferreira» Eterogemeas (Noiz kontsultatua: 2024-11-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61059369
# Mirandes

Mirandesa (lhéngua mirandesa) hizkuntza iberiar-erromantze bat da, astur-leonesaren aldaera.
15.000 bat lagunek hitz egiten dute. Hizkuntzalaritzaren ikuspuntutik, leonesaren dialektoa da.

## Hiztunen geografia

Portugalgo Miranda do Douro eta Vimiosoko kontzejuetan (Bragançako barrutia) hitz egiten dute.
Hiru azpi-dialekto ditu: erdialdekoa (normal), iparraldekoa (raiano) eta hegoaldekoa (sendinês).

## Historia

José Leite de Vasconcelosek 1882tik idazten eta ikertzen jardun zuen.
1999an, Miranda do Douroko Udalak eta Lisboako Unibertsitateak, portugesean oinarrituz, mirandesaren ortografia arauak zehaztu zituzten. Handik gutxira, Portugalgo Gobernuak mirandesa hizkuntza ofizial izendatu zuen, hizkuntzaren eragin eremuan.
Mirandesaren normalizazio prozesua eta babesa Anstituto de la Lhéngua Mirandesak garatzen du. Erakunde hori 2003ko urtarrilaren 1ean sortu zen.

## Erreferentziak

* ↑ 38. araua - Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-12-23).

## Ikus, gainera

* Astur-leonesa.
* Dialektoen continuuma.
* Portuñola.

## Kanpo estekak

* Lhéngua i cultura mirandesa
* Sitio de L Mirandés
* Blogger de L Mirandés
* Datuak: Q13330
* Multimedia: Mirandese language / Q13330
# Carlo Maratta

Carlo Maratta edo Maratti (Camerano, 1625eko maiatzaren 15a - Erroma, 1713ko abenduaren 15a) italiar margolaria izan zen.
1636an iritsi zen Erromara eta Andrea Sacchiren estudioan ikasle izan zen. Bere maisuarekin harremanetan egon zen 1661ean hil zen arte. Erroma eta Boloniako maisu handien tradizio klasikoa jarraitu zuen, hala nola Annibale Carracci, Guercino, Guido Reni, Francesco Albani eta Giovanni Lanfrancorena, nahiz eta barrokoaren eragina ere izan zuen, batez ere kolorearen erabileran.
Alexandro VII.a eta Klemente X.a aita santuek hainbat enkargu egin zizkioten eta, gainera, bezero gehiago lortu zituen. 1680an Bernini hil ondoren, Erromako margolaririk ezagunena bihurtu zen.

## Iruditegia

* Klemente IX.a
* Elizako gurasoak Ama Birjinaren Jasokundea eztabaidatzen (1686)
* Francesca Gommi Maratta (c. 1690)
* Alfeo eta Aretusa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q538998
* Multimedia: Carlo Maratta / Q538998
# El Castellar-l'Oliveral

El Castellar-l'Oliveral Valentzia hiriko herri-pedania bat da, hegoaldean dagoena. València eskualdean dago eta haren udalerriaren zati bat da. 6.798 biztanle ditu. Auzoko alkatetza du, Valentziako Udalaren menpe. Iparraldean Valentzia hiriburuarekin du muga, hegoaldean Albuferako Parke Naturalarekin, ekialdean Pinedorekin eta mendebaldean Alfafar eta Sedavirekin. Auzoaren ekialdean baratze eremu zabal bat zabaltzen da, mendebaldean Silla pistarekin du muga. Auzoaren aurrean, baina Turia ibaiaren iparraldean, Mercavalència dago.
Izena bi auzoren izenak elkartzetik dator, Castellar eta Oliverar; Pi-ko errepideak banatzen dituena. Historikoki, bertako biztanleria nekazaritzan aritu izan da, hirigunea baratzez inguratuta baitago eta Albuferako arroz-soroetatik oso gertu.
Auzoak zenbait gune ditu: Tamarits, Temblar, Poblet, Panollako etxeak eta Barquer-eko etxeak.

## Beste batzuk

* Castellarko Kooperatiba Elektrikoa.
* Castellar-Oliveral Auzo Elkartea.

## Erreferentziak

* ↑ «Coop Castellar | Cooperativa Eléctrica de Castellar» coopcastellar.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-02).

## Ikus, gainera

* La Torre
* Forn d'Alcedo

## Kanpo estekak

* San Martin de Porras Parrokia artxibatua.
* Datuak: Q2839376
* Multimedia: Castellar-L'Oliveral / Q2839376
# El Cerro de Andévalo

El Cerro de Andévalo Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 296 m-ko altueran eta Huelvatik 80 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 2.522 biztanle zituen 287 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) El Cerro de Andevaloko udalaren webgunea
* Datuak: Q1445364
* Multimedia: El Cerro de Andévalo / Q1445364
# Elisa Loncón

Elisa Loncón Antileo (Lefweluan, Traiguén, Txile, 1963ko urtarrilaren 23a) maputxe unibertsitate-irakaslea, hizkuntzalaria eta amerindiar herrien aldeko ekintzailea da. Mapudungun hizkuntza irakasten du Txileko Santiagoko Unibertsitatean.
2021eko uztailaren 4az geroztik Txileko Errepublikaren konstituzio-proiektu berria idazteko eratu den Konstituzio Biltzarra zuzentzen du.

## Ibilbidea

Loncon Lefweluan komunitate maputxean hazi zen, eta handik La Fronterako Unibertsitatera jo zuen. Ingeleseko irakasle izateko titulua lortu ostean, Hagako Gizarte Ikasketen Institutuan eta Kanadako Reginako Unibertsitatean aritu zen ikasten.
2021ean Munduan eraginik handiena duten 25 emakumeen zerrendan sartu zuen Financial Times egunkariak oraintsu.

## Sariak

* 2022an Rene Cassin saria, Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubide, Memoria eta Lankidetzako sailarena. Lonconek arlo akademikoan zen Txileko komunitate indigenekiko gizarte lanean izandako dedikazioagatik.
* 2021ean, BBCren 100 Emakume zerrendan.

## Erreferentziak

* ↑ Lartzanguren, Edu. (2021-07-05). «Elisa Loncon maputxeak zuzenduko du Txileko konstituzioa idazteko biltzarra» Berria (Noiz kontsultatua: 2021-07-05).
* ↑ Alberdi, Iosu. «Elisa Loncon Antileok jasoko du Rene Cassin saria» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-01-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106904381
* Multimedia: Elisa Loncon / Q106904381
# El Mentón de Fogarty

El Mentón de Fogarty 2001. urtean Bilbon sorturiko pop-rock musika taldea da.

## Diskografia

* Dias Mejores (2007, Warner Music)
* Venimos Subidos en Norias (2009, Warner Music)
* Gigantes (2012, Warner Music)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Biografía de El Menton de Fogarty» muchoconcierto.es (Noiz kontsultatua: 2018-01-12).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «El Mentón de Fogarty» FanMusicFest (Noiz kontsultatua: 2018-01-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) Vasca, EiTB Radio Televisión Pública. El Mentón de Fogarty nos habla de su nuevo disco. (Noiz kontsultatua: 2018-01-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61363534
# Juan Mateo Zabala

Juan Mateo Zabala Zabala (Bilbo, Bizkaia, 1777ko irailaren 21a - Zarautz, Gipuzkoa, 1840ko otsailaren 6a) euskal idazlea izan zen.

## Bizitza

1792an frantziskotarren ordenan sartu eta 1803an apaiz egin zen. 1815ean Zarauzko frantziskotarren komentura joan zen eta bertako nagusi izan zen 1826 eta 1839. urteetan. Lan handia egin zuen misiolari gisa, beti Bizkaiko herrietan barrena. Pedro Antonio Añibarro laguna izan zen, eta harekin batera bizi izan zen komentuan. Gutun trukaketa jakingarria izan zuen Lécluserekin eta Ulibarrirekin. Euskarari buruzko obrak idatzi zituen, guztiak hil ondoren argitaratu zirenak: El verbo regular vascongado (1848), bizkaierazko aditza aztergai duena; Noticias de las obras bascongadas que han salido a luz después de las que cuenta el P. Larramendi (1856); Fábulas en dialecto vizcaíno (1907), Julio Urkixok, RIEVen argitaratuak. Azken lan honetan Juan Antonio Mogelek idatzitako alegia batzuk ere aurkitzen dira bertan jasoak. Zarauzko frantziskotarren komentuan gordetzen dira oraindik Zabalaren eskuizkribu argitaragabeak.
Bere gramatika argitaratu ostean, hiperbizkaiera deituriko mugimendu berri bat sortu zen.

## Lanak
### Poesia

* Fábulas en dialecto vizcaino (1987, EEE - Labayru)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Juan Mateo Zabala literaturaren zubitegian
* Fábulas en dialecto vizcaino Klasikoen Gordailuan
* Datuak: Q11929319
| Euskal idazleak | Artikulu hau euskal idazle bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |