OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Goiuri Zabaleta

Goiuri Zabaleta Rodriguez (Leitza, Nafarroa Garaia, 2009) Aurrera klubeko pilotaria da.
2024ko abenduaren 15ean lehenengoz jantzi zuen Lau eta Erdiko txapela Sestaoko Las Llanas pilotalekuan.

## Bizitza

Leitzako (Nafarroa) plazako pilotalekuan dagoen ia aldiro pilota bat eskuan izaten du Goiuri Zabaleta pilotariak. Bederatzi urterekin hasi zen pilotan bere adineko mutilekin eskolako jolas orduan lehen aldiz jokatu osteaneta sei urte beranduago, txapelik preziatuena irabazi zuen, 15 urte besterik ez zuela. Historia egin zuen, ordura arte Lau eta Erdiko txapelketa irabazitako pilotaririk gazteena bilakatuta.

## Palmaresa

2023an Emakume Master Cupen sanferminetako binakako torneoa irabaztea lortu zuen Enara Gaminde bikotearekin.
   Txapelketa zaila izan zen, eta ezin sinistu nago oraindik.
2023an Emakume Master Cupek antolatutako Nafarroako Komunitateko Promozio Mailako Lau eta Erdiko Txapelketa irabazi zuen. Leire Galeanori, Adosen binakakoan bikotekide izandakoari, nagusitu zitzaion finalean. 1.600 lagunen aurrean jokatu zuen Iruñean, Nafarroa Arenan.
   Ikaragarria izan zen. Nafarroa Arenaren pareko frontoi handi batean jokatzea sekulakoa baldin bada, zer esanik ez 1.600 ikusleren aurrean jokatzea. Gozamena izan zen. Gainera, zenbat eta ikusle gehiago izan, orduan eta gehiago ematen dut.
2024ko abenduaren 15ean Lau eta Erdiko txapela Amaia Aldai 11-22 mendean hartuta.Biharamunean honelako adierazpenak egin zituen:
   Ametsetan ari naiz oraindik ere. Helburua gorenera iristea zen, baina ez nuen espero horren azkar lortuko nuenik. 15 urte besterik ez dut

## Erreferentziak

* 1 2 3 SL, TAI GABE DIGITALA. (2024-12-15). «Goiuri Zabaletak lehendabizikoz jantzi du Lau eta Erdiko txapela» naiz: (Noiz kontsultatua: 2024-12-15).
* 1 2 «Goiuri Zabaleta: «Ez nuen espero maila gorenera iristea»» www.berria.eus 2023-07-24 (Noiz kontsultatua: 2024-12-15).
* ↑ «Goiuri Zabaleta leitzarrak Plazandreak torneoko finala jokatuko du - Leitzaldea» Erran.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-17).
* ↑ «Goiuri Zabaleta: «Ametsa betetzen ari naiz»» www.berria.eus 2023-02-14 (Noiz kontsultatua: 2024-12-15).
* ↑ «Luzarorako etorri da Goiuri Zabaleta» Berria 2024-12-16 (Noiz kontsultatua: 2024-12-17).

## Kanpo estekak

* Elkarrizketa: 15 urtekin amets hau betetzea izugarria ETB, 2024.12.15 (Bideoa)
* Elkarrizketa: Luzarorako etorri da Goiuri Zabaleta Berria, 2024.12.17
* Datuak: Q131449869
# Egidio

Egidio (latinez Aegidius, ??? - 464) jeneral erromatarra izan zen, eta magister militum per Gallias kargua izan zuen. Egidiok 457. urtetik 464. urte arte gobernatu zuen Soissonseko erreinua.

## Bizitza

Ez dago batere garbi Egidio zer urtetan jaio zen. Galiako ipar zatiaren defentsa antolatu zuen erromatar jenerala izan zen. Hasiera batean Avito enperadorean zerbitzuan egon zen, eta ondoren Galiako agintari militar izendatu zuten. Maioriano enperadoreak Galia bere onera itzultzeko agindua eman zion. Probintzia horretan, Maiorianok ez zuen izan Avitok izan zuen besteko ospe ona.

## Karrera militarra

Frankoekin bere elkarkideekin, Lyon herria berreskuratu zuen, Maiorianoren agintaldian, burgundiarrei eman ondoren, Arlesen gertatu zen bisigodoen aurkako gudu baten ondoren. Horrela, Teodoriko II.a, bisigodoen erregea, hauen eta Mendebaldeko Inperioren arteko elkarkidetza berriztatzera behartuz.
461. urtean, Rizimerok Maioriano akabatzea agindu zuen, Libio Severo enperadore berri izendatuz. Egidiok ez zuen enperadore berria onartu eta bere burua independente izendatu zuen Galiako iparraldean. Ondorioz, burgundiarrek, Lyon eta Saona ibaiaren ibarra berreskuratu zituzten, horrela, Egidio, Galiaren hegoaldetik baztertuz.

## Orleansko gudua

Egidiok bere kontura jarraitu zuen bisigodoen aurkako borroka, hauei, Orleansko guduan, 463. urtean irabaziz. Beharbada, Angersen ere borrokatu zuen, saxoien aurka.

## Soissonseko erreinua

Edozein kasutan, Egidiok, galo-erromatar aristokraziak gobernaturiko lurralde bat sortu zuen Loira eta Somme ibaien artean. Beharbada, bere agintea galdu zuen frankoen artean, horiek izan baitziren agintaritzat aukeratu zutenak urte batzuk lehenago.
464. urtean hil zen, edo, beharbada, 465. urtearen hasieran, eta lurralde haren agintea bere seme Siagriori utziz, beharbada, Paulo kondearen laguntzaz Loira inguruan. Siagriok agintari gisa jarraitu zuen 486. urte arte, Klovis I.a frankoen erregearen aurka Soissonsen gertatu zen gudua galdu zuen arte.

## Ikus, gainera

* Soissonseko erreinua

## Erreferentziak

* ↑ Giménez Fermoselle, Paula. (2020). «La figura de Ricimero en la caída del Imperio Romano de Occidente» Treballs Finals de Grau (TFG) - Història (Noiz kontsultatua: 2024-12-18).
* ↑ James, Edward. (1988). «Childéric, Syagrius et la disparition du royaume de Soissons» Revue archéologique de Picardie 3 (1): 9–12. doi:10.3406/pica.1988.1527. (Noiz kontsultatua: 2024-12-18).
* ↑ (Gaztelaniaz) Fuentes Hinojo, Pablo. (1996). «La obra política de Teudis y sus aportaciones a la construcción del reino visigodo de Toledo» En la España Medieval 19, 9.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q336937
# Sheikh Hasina

Sheikh Hasina Wazed (bengaleraz: শেখ হাসিনা ওয়াজেদ; Tungipara, Gopalganj barrutia, Ekialdeko Bengala, 1947ko irailaren 28a) bangladeshtar politikaria da, nazioaren aitatzat jozen den Sheikh Mujibur Rahmanen alaba. 2009ko urtarriletik 2024ko abuztura Bangladeshko lehen ministroa izan zen; 1996-2001 bitartean ere kargu bera izan zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Lehen ministroaren koalizioak irabazi ditu bozak, gehiengo osoz. Berria egunkaria, 2018ko abenduak 31, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-12-6).
* Datuak: Q52183
* Multimedia: Sheikh Hasina / Q52183
# James Vanlandschoot

James Vanlandschoot (Brujas, 1978ko abuztuaren 26a-), Belgikako txirrindulari ohia da. Erretiratu zenean Etix-Quick -Step taldeko txoferra bilakatu zen.

## Palmaresa

1999
* 3. Omloop van de Westhoek
2002
* 3. Rudy Dhaenens Sari Nagusian
2003
* 2. Scandinavian Open Road Race
2008
* 3. Pino Cerami Sari Nagusian
2009
* 3. Nationale Sluitingsprijsean

## Kanpo estekak

* James Vanlandschoot - ProCyclingStats
* Datuak: Q974472
* Multimedia: James Vanlandschoot / Q974472
# Aristokrazia

Aristokraziak (grekoz aristos = onena + kratos = boterea) onenen gobernua esan nahi du. Terminoak boterea gizartearen klase gorenen esku dagoen erregimena definitzen du. Izen bera nobleziaren sinonimo gisa erabiltzen da. Platon eta Aristotelesek hitza haren jatorriko adieran erabili zuten. Platonen ustez, "onenak" filosofoak ziren, egiaren eta sistema etiko garbi baten bilatzaileak. Aristotelen iritziz, aristokrazia ez zen monarkia (bakar baten gobernua) eta demokrazia (herriaren gobernua) bezalakoa. Teoria aristotelikoan, gutxiengoak boterea du, guztien mesedetan. Horrela ez denean, aristokrazia oligarkia bihurtzen da, fakzioaren gobernua. Jatorrizko esanahitik haratago, erromatar eta greziarren arabera, aristokraziak ondo definitutako gizarte-mailak izan ziren, boterea zutenak edo ezkutuan maneiatzen zutenak.
Aintzinatik, terminoa gizarteko mailarik gorenenarekin eta gutxienenarekin identifikatu da. Goi Erdi Aroan, monarkiek ez zuten aristokrazien hazkuntza ahalbidetzen. Gorteak garatzen ziren heinean, noblezia-tituluek erreinuen politikan eragin handia zuten aristokrata berriak ahalbidetu zituzten. Praktikan, ez da historian zehar "onenen gobernuaren" adibide garrantzitsurik egon, normalean boterea erregeek edota, Aro Garaikidean, herriak baitzuten. Erregela horren salbuespen gisan, Venezia eta Polonia aipa daitezke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q123432
* Multimedia: Nobility / Q123432
# Galia Akitania

Galia Akitania edo Erromatar Akitania Erromatar Inperioko probintzia bat izan zen, gaur egungo Frantzian kokatua. Julio Zesarrek zioenez, Akitaniak Garona ibaia zuen muga. Hala ere, K.o. I. mendean, eta Augusto enperadorearen erreformen baitan, Akitaniako probintziako mugak Loira ibairaino zabaldu zituzten. Horrela, aurretik Gallia Zeltikoan zeuden hainbat herri galiar, probintzia berri horretan sartu zituen. Azkenean, Burdigalatik gobernatu zen (egungo Bordele).
Geroago, K.o. III. mendeko Tetrarkia garaian, Akitania zabal hori hiru probintziatan zatitu zuten:
* Akitania lehena edo Aquitania prima (Erdialdeko Mendigunea eta Berry)
* Akitania bigarrena edo Aquitania secunda (Charentes, Poitou eta Bordeleko eskualdeak)
* Novempopulania edo Aquitania Tertia (jatorrizko Akitania Pirinioen eta Garonaren artean)
Akitania Handia laster egin zen ospetsu bere aberastasunengatik, nekazaritzan eta merkataritzan oinarrituta. Ausonioren lanen eta aurkikuntza arkeologiko modernoen bidez, bereziki ongi ezagutzen dugu IV. mendeko goi klaseko bizimodu sofistikatua, lurjabe handiek beren denbora hirien eta hiribildu garestien artean banatzen zutenean. Bisigodoak Akitania Bigarrenean, K.o. 418an kokatzeak ezer gutxi egin bide zuen ondo errotatua zegoen kultura "galo-erromatar" hura aztoratzeko.

## Ikus, gainera

* Akitaniar (antzinako herria)
* Akitania eskualdea
* Akitaniera

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «1911 Encyclopædia Britannica/Aquitaine - Wikisource, the free online library» en.wikisource.org (Noiz kontsultatua: 2024-12-18).
* ↑ Rocquain de Courtemblay, Félix. (1861). «Variations des limites de l'Aquitaine depuis l'an 58 avant J-C. jusqu'au Ve siècle.» Bibliothèque de l'École des chartes 22 (1): 256–271. doi:10.3406/bec.1861.445761. (Noiz kontsultatua: 2024-12-13).
* 1 2 (Ingelesez) Drinkwater, John Frederick. (2015-12-22). «Aquitania» Oxford Research Encyclopedia of Classics doi:10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-642. ISBN 978-0-19-938113-5. (Noiz kontsultatua: 2024-12-18).

## Kanpo estekak

* 1911 Encyclopædia Britannica/Aquitaine. 1911 Encyclopædia Britannica
* Datuak: Q715376
# Resistência (txakurra)

Resistência Lula da Silva txakur mestizo emea da, Lula da Silva Brasilgo presidentearen eta Rosângela Lula da Silva lehen damaren maskota. Brasilgo presidentearen inaugurazio ekitaldian Planaltoko jauregiko sarrerako arrapalara igo den lehen animalia da. 2022ko martxoaren 14an, Animalien Eskubideen Egun Nazionalean, Animalien Adopziorako Txakur Enbaxadore izendatu zuten.
Resistência txakurraren istorioa Curitibako Lula Livre kanpamenduan hasi zen, Lula espetxean zegoen garaian. Kanpalekuko denda artean ibiltzen zen, geroago bi metal-langile zaintzen hasi ziren, eta manifestarien artean bizi zen denbora batez. Txakurra gaixotu zenean, Rosângelak adoptatu zuen. Lulak ez zuen Resistência ezagutu aske utzi zuten arte. Txakurrak Langileen Alderdiaren barruan animalien eskubideen sektorea sortzea bultzatu zuen.
2023ko urtarrilaren 1ean, Resistência Planaltoko jauregiko sarrerako arrapalara igo zen Lula presidentearen inaugurazio ekitaldian, gizarte zibileko ordezkariekin batera, Jair Bolsonarok ez baitzion Lulari banda pasa, ohi den bezala.

## Iruditegia

* Resistência Lula da Silvaren inaugurazio ekitaldian (2023ko urtarrilaren 1a)
* Lula, Paris eta Resistência (2023ko martxoaren 14a)
* Lula, Rosângela (Janja), Paris eta Resistência (2023ko martxoaren 14a)

## Erreferentziak

* 1 2 (Portugesez) Tavares, Joelmir. «Conheça a cadela Resistência, que subiu a rampa do Planalto com Lula e Janja» Folha de S.Paulo 2023-01-01 (Noiz kontsultatua: 2024-07-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) «La perrita callejera que ahora vivirá en el Palacio de Gobierno de Brasil» Última Hora 2022-11-07 (Noiz kontsultatua: 2024-07-14).
* ↑ (Portugesez) Patriarca, Paola. «Saiba quem é Resistência, primeira cachorra que pode subir a rampa do Planalto com o presidente do Brasil» G1 2022-12-27 (Noiz kontsultatua: 2023-01-04).
* ↑ (Portugesez) Gouveia, Aline. «Janja leva cadela Resistência ao Parque da Cidade: "Treino para a posse"» Correio Braziliense 2022-12-28 (Noiz kontsultatua: 2024-07-14).
* ↑ (Portugesez) Braz, Marcos. «Resistência: conheça a cadelinha que subiu a rampa com Janja e Lula» Correio Braziliense 2023-01-01 (Noiz kontsultatua: 2024-07-14).
* ↑ (Portugesez) «Resistência: cadela que adoeceu com Lula na prisão foi acolhida por Janja» Nossa UOL 2022-11-08 (Noiz kontsultatua: 2024-07-14).
* ↑ (Portugesez) «Saiba quem são as pessoas que subiram a rampa do Planalto com Lula» NSC Total 2023-01-01 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2023-01-04) (Noiz kontsultatua: 2024-07-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115131871
* Multimedia: Resistência (dog) / Q115131871
# Orri handiko egunkari

Orri handiko egunkaria (ingelesez, broadsheet), maindire edo izara formatua ere deitua, egunkari formatu mota guztien artean handiena da eta orri handiak ditu ezaugarri, 600 mm altu eta 400 mm zabal. Broadsheet hitza, normalean, kaleetan saltzen zen orrialde batetik inprimatzen zuten inpresio herrikoietatik eratorria da, gai mota ezberdinak biltzen zituena, baladetatik satira politikoetara.
Berlindarra (470 × 315 mm) eta tabloide formatuen aldean, egunkari formatu hau askoz luzeagoa eta zabalagoa da.
Formatu horretako egunkari esanguratsuenak Los Angeles Times, The New York Times eta The Washington Post dira, Estatu Batuetan. Erresuma Batuan, The Daily Telegraphek eta The Sunday Telegraphek erabiltzen dute formatu hori. Gainera, The Times-ek igandeetako edizioetan bakarrik du formatu hori. Bitartean, Latinoamerikan, formatu hau erabiltzen duten egunkari nagusiak hauek dira: La Nación, Los Andes eta La Gaceta de Argentina; O Globo, Brasilgoa; El Mercurio, Txilekoa; El Comercio, Perukoa (2016ko martxotik, larunbat eta igandeko edizioetan bakarrik); El Tiempo, El Universal, Kolonbiakoa; El Pais de Uruguay; Mexikoko OEM katean daudenak, besteak beste

## Erreferentziak

* Datuak: Q665319
# Lula da Silva

Luiz Inácio Lula da Silva edo Lula da Silva (Caetes, Pernambuco, 1945eko urriaren 27a-) politikari brasildarra eta Partido dos Trabalhadores (PT) alderdi sozialistako kidea da. 2003an Brasilgo presidente bilakatu zen. 2011n utzi zuen kargua eta Dilma Rousseffek hartu zuen.

## Bizitza

Gaztetan hainbat lan egin zituen, kale saltzaile, mezulari, eta abar aritu zen. Hamalau urte zituela tornulari eta mekaniko ikasketak egiten hasi zen, baina utzi egin zituen eta meatzaritza enpresa batean hasi zen lanean. Lan horretan egon zen 1975 arte. Urte horretan San Bernardo del Campo eta Diademako metalgintzako sindikatuko buru hautatu zuten. 1980an, beste hainbat sindikalistarekin batera, Langileen Alderdia osatu zuen, marxista muturrekoen hainbat joera biltzen zituena. Langileen alderdia, Internazional Sozialistako kidea da; bestalde, Langileen Zentral Bakarra sindikatua sustatu zuen. 1978an metalgintzako langileen greba bat zuzendu zuen gobernuaren kontra. Handik gutxira espetxeratu egin zuten, eta kendu egin zuten sindikatuko kargutik. 1980. urtearen hasieran libre utzi zuten, eta urte horretan bertan, Sao Pauloko industriaguneetan izan ziren greba nagusietako buru izan zen. Hiru urteko espetxe zigorra jarri zioten, baina behin-behineko askatasuna eman zioten. 1982an laugarren izan zen Sao Paulo estatuko gobernurako hauteskundeetan, eta 1986an boto gehien izan zituen diputatu federala izan zen. 1988ko udal hauteskundeetan Langileen Alderdiak Sao Paulon irabazi zuen. Lehendakaritzarako hauteskundeetan irabazteko zorian egon zen, baina Fernando Collor de Melok lortu zuen garaipena. Gogor egin zuen Collor presidentearen kontra, eta ustelkeria leporatu zion. 1994ko lehendakaritzarako hauteskundeetan ere galdu egin zuen, bigarren aldiz, Fernando Henrique Cardosoren kontra. 2003. urtean, aldiz, irabazi egin zituen hauteskundeak, presidente bilakatuz.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q37181
* Multimedia: Luiz Inácio Lula da Silva / Q37181
# Raúl Alfonsín

Raúl Ricardo Alfonsín (Chascomús, Buenos Airesko probintzia, 1927ko martxoaren 12a – Buenos Aires, 2009ko martxoaren 31) argentinar abokatu, estatuburu eta giza eskubideen bultzatzailea izan zen. Argentinako presidente konstituzionala izan zen 1983tik 1989ra.

## Bizitza

1949ko otsailaren 4an Maria Lorenza Barrenetxe euskaldunen ondorengoarekin ezkondu zen eta sei seme-alaba izan zituen.
1976 eta 1983 bitartean iraun zuen diktadura osteko hauteskunde demokratikoak irabazi zituen, herritarren %51,7ko babesarekin; peronistek, berriz, %45koa izan zuten.
Bere agintaldian diktaduraren arrastoak ezabatzea eta demokrazia ezartzea egin zuen bere lehentasuna. Horrela, militarren amnistia legea bertan behera utzi eta erregimenarekin zerikusirik izan zituztenak atxilotzeko bidea ireki zuen. Bere agintaldiko lehendabiziko astean, junta militarrak epaitzeko bidea emango zuten lege proiektuak sinatu eta CONADEP, Desagertutakoen Batzorde Nazionala, sortu zuen. Hala ere, militarren presioek Puntu eta Amaierako Legea eta Zor den Obedientziaren Legea indarrean jartzera begartu zuten; horiei esker, diktadura garaian gehiegikeriak egiteaz akusatutako ehunka militar zigorgabe gelditu ziren.
Horrezaz gainera, Estatuaren eta unibertsitatearen erreformak, industriaren sustapena, behartsuenentzako Elikatze Plan Nazionala eta alfabetatzeko proiektu zabala bultzatu zituen. José Sarney presidente brasildarrarekin Latinoamerikarako merkatu komuna sortu zuen, egungo Mercosurren aitzindaria izan zena. Beste alde batetik, Txilerekin bakea sinatu zuen, 1978an euren arteko gerra hasteko zorian egon zelako.
2009an hil zen, birikako minbiziak jota, 82 urterekin.

## Erreferentziak

* 1 2 Raul Alfonsin hil da. berria.eus (Noiz kontsultatua: 2015-08-08).

## Kanpo loturak

* Raul Alfonsinek gidatutako trantsizioa Berria.eus
* ‘Demokraziaren aita hil da’ izenburuarekin agurtu dute Argentinako egunkariek Raul Alfonsinen heriotza Euskalkultura.com

## Ikus, gainera

* Maria Lorenza Barrenetxe
* Datuak: Q193062
* Multimedia: Raúl Alfonsín / Q193062
# Óscar Arias

Óscar Rafael de Jesús Arias Sánchez (Heredia, 1940ko irailaren 13a) costarricar politikaria da, 2006 eta 2010 artean bertako presidentea izan zena. 1987an Bakearen Nobel Saria jaso zuen, Erdialdeko Amerikako gerra zibilak amaitzeko egin zituen ahaleginengatik.

## Bizitza

Ekonomia eta zuzenbidea ikasi zituen Costa Rican, eta 1967an Londresera joan zen gobernu britainiarraren diru laguntza batekin zientzia politikoak ikastera; gai horri buruz egin zuen doktoregoa. Unibertsitateko irakasle, ministro, diputatu eta Alderdi Liberal Nazionalaren (PLNren) idazkari izan zen. 1981ean PLNren Idazkaritza Nagusia utzi eta Luis Alberto Mongeri lagundu zion lehendakaritzarako kanpainan. 1986an Errepublikako presidente hautatu zuten botoen %53arekin.
Erdialdeko Amerikako presidenteak bildu zituen Costa Rican eremu hartan gerra amaitzeko zuen Bake Plana aurkezteko. 1987an Nikaragua, Honduras, Guatemala eta El Salvadorreko presidenteak bildu eta Esquipulas II Hitzarmena izenpetu zuten, bakeak egin eta nazio bakoitzaren autodeterminazio eskubidea errespetatzeko hitza emanez. Ekimen horrengatik Bakearen Nobel saria jaso zuen urte horretan bertan. 1988an, Costa Ricako San Josen bildu zen Erdialdeko Amerikako Presidenteen Gailurra, Esquipulas II Hitzarmenak nola zihoazen aztertzeko, eta Ariasek bere laguntza eskaini zien El Salvadorri eta Guatemalari, gerrillen eta gobernuen arteko bitartekotza egiteko.
1990ean utzi egin zuen estatuaren buruzagitza, inkesten arabera %90eko onarpen maila zuen arren, hauteskundeetara aurkeztu ez zelako.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q49344
* Multimedia: Óscar Arias Sánchez / Q49344
# Belisario Betancur

Belisario Betancur Cuartas (Amagá, Antioquia, 1923ko otsailaren 4a - Bogota, 2018ko abenduaren 7a) kolonbiar politikari, abokatu eta kazetaria izan zen, 1982tik 1986ra bitartean Kolonbiako presidentea izan zen.

## Bizitza

Zuzenbidea, Ekonomia eta Soziologia ikasi zituen. Alderdi Kontserbadoreko kidea izan da gaztetatik. 1963an Lan ministroa izan zen, eta 1974an, berriz, Kolonbiako enbaxadorea Espainian.
1982ko Kolonbiako presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen eta, kolonbiarrak adiskidetzeko eta bakea lortzeko, liberalak eta populistak sartu zituen gobernuan. 1982an amnistia eman zion gerrillari, eta 1984an su-etena sinatu zuen. Hala ere, gerrillarekiko negoziazioek porrot egin zuten, eta, 1984an bertan, setio egoera ezarri zuen. Erdialdeko Amerika baketzeko sortu zen Contadorako Taldearen bultzatzaileetako bat izan zen.
La Defensa eta El Siglo egunkariak eta Semana aldizkaria zuzendu ditu. Horrez gainera, hainbat liburu idatzi du, hala nola Colombia cara a cara (Kolonbia aurrez aurre) eta En el cruce de todos los caminos (Bide guztien gurutzegunean).

## Lanak

* La penitencia del poder, 1991
* El Homo sapiens se extravió en America Latina, 1990
* Desde otro punto de vista, 1976
* El Cristo del desarrollo, 1968
* El rostro anhelante, 1977
* Desde el alma del abedul, 1980
* Colombia cara a cara, 1981
* Declaración de amor, 1997
* La pasión de gobernar, 1999

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q345571
* Multimedia: Belisario Betancur / Q345571
# Bill eta Melinda Gates Fundazioa

Bill eta Melinda Gates fundazioa (ingelesez: Bill & Melinda Gates Foundation) estatubatuar fundazio pribatua da, Bill eta Melinda Gatesek 2000an sortua. Munduko fundaziorik aberatsena da eta bere helburuak txirotasuna akatatzea eta osasun eta hezkuntza-programetan inbertitzea da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q655286
* Multimedia: Bill & Melinda Gates Foundation / Q655286
# Fernando Henrique Cardoso

Fernando Henrique Cardoso (Rio de Janeiro, 1931ko ekainaren 18a) brasildar soziologo eta politikaria da, Brasilgo Errepublikako presidentea 1995-2003 bitartean. Lula da Silva izan zuen ondorengo.

## Bizitza

Unibertsitateko irakasle izan zen 1950-60ko hamarkadetan. Garai hartan plazaratu zuen ­Enzo Falettorekin batera­ ezaguna egin zuen liburua: Dependencia y desarrollo en América Latina (1969, «Mendekotasuna eta garapena Latinoamerikan»). 1964ko estatu kolpearen ondorioz erbestean egon zen hiru urtez. Brasila itzuli eta 1970ean PMDBren (Brasilgo Demokraziaren Mugimenduaren Alderdia) aholkulari lanetan hasi zen. 1983tik 1992ra senatari izan zen, eta 1988an PSDBren (Brasilgo Alderdi Sozialdemokrata) sorreran parte hartu zuen. Ogasun ministro izan zen 1993-1994an, eta inflazioa arras jaistea lortu zuen. Horri esker lortu zuen garaipena 1994ko lehendakaritzako hauteskundeetan PTko (Lanaren Alderdia) Lula da Silvaren aurka. 1998ko hauteskundeetan berriro eskuratu zuen Brasilgo lehendakaritza.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q230578
* Multimedia: Fernando Henrique Cardoso / Q230578