OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# BGM-109 Tomahawk

    Artikulu hau misilari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Tomahawk (argipena)».
BGM-109 Tomahawk estatubatuar irismen luzeko gurutzaldi-misila da, subsonikoa, eguraldi guztian kapazitatea duena. General Dynamicsek diseinatu zuen 1970eko hamarkadan irismen ertaineko eta irismen luzeko misil gisa, abiadura subsonikoan altuera baxuan hegan egiteko, urpekontzi batetik edo fragata baten bizkarretik jaurti ahal izateko. Hainbat aldiz hobetu da eta, hainbat erosketa korporatiboren bidez, orain Raytheon Technologies teknologia militarreko enpresak fabrikatzen du. McDonnell Douglasek tomahawk batzuk ere egin zituen. Bere irismen maximoa 1600 kilometrokoa da eta bere eraso ahalmena edozein lehergai mota har dezake, buru nuklearrak barne.

## Aldaerak

* AGM-109H/L Medium Range Air to Surface Missile (MRASM)
* BGM-109A Tomahawk Land Attack Missile - Nuclear (TLAM-N)
* BGM-109C Tomahawk Land Attack Missile - Conventional (TLAM-C)
* BGM-109D Tomahawk Land Attack Missile - Dispenser (TLAM-D)
* BGM-109G Gryphon Ground Launched Cruise Missile (GLCM)
* RGM/UGM-109B Tomahawk Anti Ship Missile (TASM)
* RGM/UGM-109E Tomahawk Land Attack Missile (TLAM Block IV)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q150115
* Multimedia: BGM-109 Tomahawk / Q150115
# Fat Man

Fat Man (euskaraz: Gizon Lodia, japonieraz: ファットマン) Estatu Batuek 1945eko abuztuaren 9an Nagasakin, Japonian, leherturiko arma nuklearraren izen kodetua da. Japonian erabilitako bigarren arma nuklearra izan zen, historian erasorako erabilitako hirugarrena (Trinity eta Little Boy ondoren) eta orain arte, eraso batean erabilitako azken gailu nuklearra.
Bonba B-29 Bockscar hegazkinetik bota zuten estatubatuarrak. Charles Sweeney izan zen hegazkinaren komandantea. Little boy baino potentzia bikoitza zuen baina Nagasakiren topografia zela eta, eragin txikiagoa izan zuen. Hala ere, 40.000 pertsona hil ziren, 25.000 zauritu izan ziren eta beste zenbait denborarrekin hil ziren radiazioarengatik.

## Deskribapena

Bonbak 3,25 metro luze zituen eta bere diametroa 1,62 metrokoa zen. 4670 kilogramo pisatzen zuen eta 12 kilotongo (104,1 Tj) potentzia zuen. Hegazkinetik bota zuten eta iri gainetik 550 metrota eztanda egin zuen.
Plutoniozko bonba zen, Trinity bezala. Plutonioa explozibo arruntaz inguratuta zegoen eta explozibo komuna eztanda egitekoan, plutonioa zanpatu zuen bere dentsitatea handituz explozio nuklearra sortuz.
Detonazio mekanismoa hain zen korapilotsua zenen proba bat egin zuten gudan erabili baino lehen. Froga hori 1945ko Uztailaren 16an egin zen Nuevo Mexikon. Trinity froga izenez esagutzen da.

## Egitura

Bonbak 3,3 metro luze, 1,5 metro diametro eta 4,7 kilogramoko pisua zituen.
* AN 219 kontaktuzko lau espoleta elektrikoetako bat.
* Archie edo Monica isats-abisu radar antena, radioaltimetro moduan erabilia.
* Bateria, energia nuklearra eratuko duten elementuez inguratutako karga detonatzeko.
* X-Unitatea, kargaren ondoan kokaturiko sutze gunea.
* Bonbaren bi alde elipsoidalak lotzen dituen banda.
* Fisika paketea.
* Instrumentudun plaka (radarrak, baroetengailuak eta tenporizadoreak).
* Barotubo biltzailea.
* California Parachute buztana, 5,1 mm-ko aluminiozko orriz eratua.

## Erreferentziak

* ↑ Nagasaki: la historia de una explosión nuclear BBC Mundo. Consultado el 17 de febrero de 2018.
* ↑ (Ingelesez) Hansen, Chuck. (1995). Volume V: US Nuclear Weapons Histories. Swords of Armageddon: US Nuclear Weapons Development since 1945. Sunnyvale, California: Chukelea Publications, 145 or. ISBN 978-0-9791915-0-3..
* ↑ (Ingelesez) Hansen, Chuck. (1988). US Nuclear Weapons: The Secret History. Aerofax ISBN 0517567407..

## Ikus, gainera

* Little Boy

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188163
* Multimedia: Fat Man / Q188163
# RS-28 Sarmat

RS-28 Sarmat (errusieraz: РС-28 Сармат, sarmaziarrengatik deitua; NATOren izen informatzailea: SS-X-29 edo SS-X-30), askotan Satan II.a bezala ezagutzen dena, Makeyev Rocket Design Bureauk sortutako misil balistiko errusiarra da. R-36M sobietarra ordezkatu nahi zuen Errusiaren armategian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18805944
* Multimedia: RS-28 Sarmat / Q18805944
# MIM-104 Patriot

MIM-104 Patriot estatubatuar lurretik airerako misil-sistema (SAM) bat da, Estatu Batuetako armadak eta bere aliatuek erabiltzen duten mota honetako sistema nagusia dena. Raytheon enpresa estatubatuarrak fabrikatzen du eta bere izena arma sistemaren radar osagaiari, AN/MPQ-53"Helburua atzemateko fasean dagoen matrizearen jarraipen radarra" (ingelesez: Phased Array Tracking Radar to Intercept on Target) bezala ezagutzen dena, zor dio. 1984tik aurrera, Patriot sistema Nike Hercules sistema ordezten hasi zen, AEBko armadaren aireko defentsa altu eta ertaineko sistema nagusia (HIMAD) bezala eta MIM-23 Hawk AEBetako armadaren batez besteko aire defentsa taktikoaren sistema gisa. Funtzio horiez gain, Patrioti funtzio bat esleitu zaio AEBetako armadaren misilen kontrako misilen sisteman (ABM). Gutxienez 2040ra arte martxan egotea aurreikusten dute.
Patriot bateriak aireko misil biltzaile aurreratua eta errendimendu handiko radar-sistemak erabiltzen ditu. Redstone Arsenalek garatu zen Huntsvillen, Alabaman. Aurretik, enpresak ABM Babes Programa garatu zuen, baita Spartan misilaren osagarriak eta Sprint abiadura hipersonikoko misilak ere. Patrioten sinboloa Ameriketako Estatu Batuetako Independentzia Gerraren garaiko minuteman (miliziano bat) baten marrazkia da.
MIM-104 Patriot bolumen handietan esportatu dute. Patriot AEBetako Defentsa Departamentuko(DoD) autonomia hilgarria erabiltzen zuen lehen sistema taktikoetako bat izan zen. Sistema 1991ko Golkoko Gerran erabili zuten lehen aldiz, emaitza eztabaidagarriekin, eta, ondoren, 2003ko Irakeko Gerran, Irakeko misilen aurka arrakastarekin. Saudiar eta emiratiar indarrek Yemengo Gerra Zibilean ere erabili dute, huthien misilekin egindako erasoen aurka. Patriot sistemak Israelgo Aire Defentsaren Agintearen zerbitzura zeuden etsaien hegazkinen lehen eraispen eztabaidaezinak lortu zituen 2014ko abuztuko Hegi Babesgarria operazioan MIM-104D bateriek Hamasen tripulaziorik gabeko aireko ibilgailu bi eraitsi zituztenean, eta 2014ko irailean Israelgo Patriot bateria batek Golango Gainen aireko espazioa zeharkatu zuen Siriako Aire Armadaren Sukhoi Su-24 bat eraitsi zuen, tripulatutako hegazkin etsai baten sistemaren lehen eraispena lortuz.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «US sends 400 troops with Patriot missile batteries to Turkish frontier» Daily Telegraph 2012-12-14.
* ↑ (Ingelesez) «Patriot missile ready for field» United Press International 1984-11-13.
* ↑ (Ingelesez) «Raytheon Unveils New Patriot Radar at AUSA Global 16» Army Times 2016-03-15.
* ↑ (Ingelesez) Hawley, John K.. (2017-02-08). Patriot Wars: Automation and the Patriot Air and Missile Defense System. .
* ↑ (Ingelesez) Raved, Ahiya. (2014-09-23). «IDF: Syrian fighter jet shot down over Golan» Ynetnews.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q339025
* Multimedia: MIM-104 Patriot / Q339025
# FIM-92 Stinger

    Artikulu hau lurretik airerako misilari buruzkoa da; airetik airerako misila gaitzat duena beste hau da: «AIM-92 Stinger»
FIM-92 Stinger infragorriz gidaturiko estatubatuar lurretik airerako misil-sistema (SAM) bat da, Estatu Batuetako armadak eta bere aliatuek erabiltzen dutena. RTX Corporation enpresa estatubatuarrak fabrikatzen du eta 1981ean hasi zen zerbitzuan.
EADSk Alemanian ere fabrikatu zuen, eta bertan Fliegerfaust 2 deitzen diote, alemaniarrek sortutako lehen gailu eramangarri antiairekoa gogora ekarriz: Fliegerfausta. Gainera, beste 29 herrialdetako indar militarrek erabiltzen dute; 70.000 misil inguru sortu dira.

## Funtzionamendua

Lurretik airerako misil pasiboa da, operadore bakar batek sorbaldatik jaurti dezakeena, nahiz eta ofizialki bi behar izan, hegazkinei 5.500 metroko distantzian eta 3.800 metroko altueran eraso diezaieke. M-1097 Avenger ibilgailu batetik ere jaurti daiteke, besteak beste. Misilak 152 cm-ko luzera eta 70 mm-ko diametroa du, 100 mm-ko hegatsekin. Misilak 10,1 kg-ko pisua du berez, eta jaurtigailuak 15,2 kg-ko pisua.
Misila eiekzio-motor txiki batek jaurtitzen du, eta horrek operadorearengandik distantzia seguru batera bultzatzen du, erregai solidoaren bi faseko motor nagusia aktibatu aurretik. Motor horrek Mach 2,2ko (750 m/s) gehieneko abiaduran bizkortzen du. 3 kg-ko buruak kolpeatzean jarduten du, eta autosuntsitzeko tenporizadore bat du.
Erabiltzen diren hiru aldaera nagusi daude: hasierako oinarrizko bertsio bat, jazarpen-teknika pasibo optikoarena (POST) eta mikroprozesadore birprogramagarriarena (RMP). Azken horri horrela deitzen zaio eskutokian txertatutako ROM txip baten bidez firmwarea kargatzeko aukeragatik. Detektagailu duala du, espektro infragorriarekiko eta ultramorearekiko sentikorra, eta, horri esker, amua bereiz daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «T129 ATAK» Turkish Aerospace.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q223697
* Multimedia: FIM-92 Stinger / Q223697
# Calonarius aureopulverulentus

Calonarius aureopulverulentus Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Cortinarius aureopulverulentus, Phlegmacium aureopulverulentum.

## Deskribapena

Kapela: 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik lautura forma irregular samarrarekin, ertz tolestu-borobilduarekin, erradialki fibrilatua, hezetasunean likatsua, distiratsua lehorrarekin, horitik oliba antzekora, arre-oliba antzekoraino, tonalitate gorrixka edo urdinxkekin. Ertza betik hori-urre bizi kolorekoa errezelaren hondakinengatik, geruza banangarria eta zapore gozokoa.
Orriak: Gutxi samar, erantsi-itsatsiak, urdinxka-moretik, batzuetan tonu oliba antzekoekin, arre zikin koloretarakoak. Ertza pixka bat gorabeheratsua.
Hanka: 3 eta 6 cm bitarteko garaierakoa, hori zikin kolorekoa, goialdea orrien kolorekoa, Erraboila ertzean pruina horixka bereizgarriarekin estalita hankaren oinarrian, marjinatua eta zeiharra, hori-urre koloreko errezelaren hondarrekin.
Haragia: Zurixka, urdinxka kapelaren azalaren azpian eta hankaren kanpoaldean erraboilaren goialdean pixka bat hori-okre kolorekoa. Usain eta zapore nabarmenik gabe.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Aureopulverulentus epitetoa latinetik dator, urrezkoa, esan nahi duen “aureus” hitzetik, eta hautseztatua, esan nahi duen, “pulverulentus” hitzetik. Pruina horiagatik.

## Jangarritasuna

Susmagarria.

## Sasoia eta lekua

Baso mistoetan, Fagus eta Picea basoetan, baina baita Picea basoetan bakarrik ere, lurzoru karetsuetan.

### Banaketa eremua

Alpeak, Austria‎, Norvegia‎, Suedia‎, Finlandia‎, Estonia‎, Erresuma Batua.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 173 or. ISBN 84-282-0887-5 (T.4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Calonarius aureopulverulentus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130519484
# Tsar Bomba

Tsar Bomba (errusieraz: Царь-бомба; "Tsar bonba", "Enperadorearen bonba", Tsar hitza Caesar hitzetik dator) AN602 hidrogenozko bonbaren ezizena da, inoiz lehertu den arma nuklear handiena.

## Historia

1961eko urriaren 30ean, Zembla Berria artxipelagoan, egungo Errusian, historiako eztanda nuklearrik handiena eragin zuten sobietarrek. Tsarraren Bonbak –hala esan zioten– proba-gunetik 4.000 metroko altueran egin zuen eztanda eta 50 megatoiko indarra askatu zuen, 1.400 aldiz Hiroshimako eta Nagasakiko bonbek batera askatutakoa. 100 kilometroko perimetroaren barruan harrapatutako guztiek 3. graduko erredurak izan zituzten gutxienez. Eta hori, bonbaren ahalmena erdian utzi arren. Izan ere, hasierako diseinuak 100 megatoira iristeko aukera ematen zuen, baina potentzia murriztea erabaki zuten “arrazoi ekologikoak” medio.

## Erreferentziak

* ↑ Nagore Irazustabarrena, «Gizakiak eragindako leherketarik handiena», Argia, 2014-11-02, CC-BY-SA lizentzia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188596
* Multimedia: Tsar Bomba / Q188596
# Andrew Mehrtens

Andrew Mehrtens (Durban, 1973ko apirilaren 28a) zeelandaberritar errugbilari ohia da, joko-zabaltzaile postuan aritzen zena.
Hegoafrikan jaio zen, eta bertan bizi izan ziren gurasoak lau urtez. Aitona eta aita ere errugbian aritu ziren.
Probintzia mailan jokatu zuen Canterbury Rugby Football Unionen eta Super Rugby txapelketan Crusaders taldearekin. Zeelanda Berritik kanpo Harlequin FC, Toulon, Racing 92 eta AS Béziers taldeetan jokatu zuen. Zeelanda Berriko errugbi selekzioarekin 72 partida jokatu zituen 1995 eta 2004 artean.
* Datuak: Q506299
* Multimedia: Andrew Mehrtens / Q506299
# Ategorrietako Jai Alai

Ategorrietako Jai Alai Donostiako antzinako pilotaleku luzea izan zen, Ategorrieta auzoan zegoena. Lucio González Martínez donostiar enpresagizonak eraikiarazia, 1887an inauguratu zen, eta 1932an eraitsi. Donostiako lehenbiziko frontoi modernoa izan zen.

## Izena

Ategorrietakoa izan zen "Jai Alai" izena hartu zuen lehenbiziko frontoia. Hitz hori Serafin Barojari zor zaio. Izan ere, Lucio Gonzálezek izen eufoniko bat eskatu eskatu zion Serafini, eta honek Jai Alai proposatu zuen. Nonbait, garai hartan modan zegoen high-life ("bizimodu ederra", jai-laif ahoskatua) esapide ingelesa oinarri harturik sortu zuen Barojak pilotalekuarena.

## Historia

XIX. mendean burgesiaren goraldia gertatu zen. Horren ondorioz, kultura eta aisialdiko jarduerek gero eta garrantzi handiagoa hartu zuten, eta kirola ere negozio bilakatu zen.
Giro hartan, Donostiako lehenbiziko pilotaleku modernoa eraikitzera deliberatu zen Lucio González. Ikusleentzako antzokiak bezain erosoa izatea nahi zuen, eta erakargarria, bai burgesiarentzat, bai aristokraziarentzat. Bere asmoa gauzatzeko lursail batzuk erosi zizkion Fidel Mujikari, Ategorrieta auzoan zeudenak, eta Pedro Ezeiza arkitektoari agindu zion proiektua.
Ategorrietako Jai Alai 1887ko uztailean inauguratu zen. Kantxa 67 metro luze eta 16 metro zabal zen, handia garai hartarako. Frontisaren orientazioa ere kontuan hartu zen, eguzkiak pilotarien begietan jo ez zezan. Baina ikusleen aldeak zituen berrikuntzarik aipagarrienak. 2.374 eserleku zeuden, denak estaliak, hiru mailatan antolatuak: lau lerro aulki behean, 32 palko lehenbiziko harmailan, eta 1.500 jarleku bigarrenean. Enpresak bere pilotari taldea zuen, eta artekariak ere, apustuak egin ahal izateko.
Pilotalekuak arrakasta handia izan zuen, eta gizarte maila guztietako donostiarrak biltzen zituen, bai gizonak, bai emakumeak. Bestalde, udak Donostian igarotzen zituen Maria Kristina erregina maiz joaten zen Jai Alaira eta, erreferentzia horrekin, beste udatiar anitz ere. Maila handiko pilotari ugari aritu ziren bertan, esaterako, Luis Samperio, Gallartako Txikitoa edota Eibarko Txikitoa. 1932ko irailaren 8an itxi zuten.

## Erreferentziak

* 1 2 Gurpegui, Mikel G.. El Jai-alai, primer frontón moderno de la ciudad. El Diario Vasco, 2010eko urriak 8 (Noiz kontsultatua: 2024-6-27).
* ↑ Donostiako frontoi zaharrak. ingeba.org (Noiz kontsultatua: 2024-6-27).
* 1 2 3 4 5 Vidarte, Isabel. El Jai Alai de Ategorrieta. pelotamano.com (Noiz kontsultatua: 2024-6-27).
* 1 2 3 Reizabal, Maite. Jai Alai, lehen frontoi modernoa. Irutxulo, 2020ko uztailak 3, irutxulo.hitza.eus (Noiz kontsultatua: 2024-7-1).
* ↑ Su haietatik hitz hauek. donostiaeuskaraz.eus (Noiz kontsultatua: 2024-6-29).
* ↑ Ostolaza, Daniel Carballo. Pilota-jokoaren ezarpena alde zaharretan. Aldiri: arkitektura eta abar, ISSN 1889-7185, 11. zenbakia, 2012, dialnet.unirioja.es (Noiz kontsultatua: 2024-7-1).

## Ikus. gainera

* Ategorrieta-Ulia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q126916971
# Digital object identifier

Digital object identifier (objektu digitalaren identifikatzailea), DOI laburtuta, URI identifikadoreen antzeko sistema da. DOI sistema erabiltzeko bide arrunta artikulu zientifikoei zenbaki zehatza ematea da, Interneten bidez edonork aurki dezakeena. Web orriek erabiltzen duten URL sistema ez bezala, DOI sistema ez da aldatzen denboraren poderioz: artikulua leku berri batean kokatzen badute informazioa bera izango da.
Identifikatzaile bakarra eta iraunkorra da argitalpen elektronikoetarako. Objektu digitalen (aldizkariak, artikuluak...) deskribapenari eta Interneten duten kokapenari buruzko informazioa ematen du, metadatuen bidez (egilea, titulua, argitalpen-datuak, etab.).
DOI batez ere aldizkari elektronikoetako artikuluei esleitzen zaie, baina baita liburuei, liburuen kapituluei, kongresuetako akta eta komunikazioei, softwareari, bideoei eta abarri ere.

## Sortzailea eta kudeatzailea

Sistema hau Corporation for National Research Initiatives (CNRI) erakundeak sortu eta International DOI Foundation (IDF) erakundeak kudeatzen du.

## Adibideak

`Fontes Linguae Vasconum` aldizkari akademikoak Maialen Fernandez Martinez ikertzailearen "Orixeren Mireio (1930). Literatura proventzalaren eta euskal literaturaren arteko zubia" artikulua fisikoki argitaratu zuen.
Culturra navarra webgunean eskuragarri dago artikulu horren PDF bertsioa eta argitaratuta dago artikuluaren DOI helbidea. DOI honen bidez arikulua identifikatu eta modu errazean aurki daiteke: https://doi.org/10.35462/flv135.9.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «DOI: que es el DOI y cómo solicitalo» www.udc.es (Noiz kontsultatua: 2023-11-16).
* ↑ Fernandez Martinez, Maialen. (2023-06-30). «Orixeren Mireio (1930). Literatura proventzalaren eta euskal literaturaren arteko zubia» Fontes Linguae Vasconum (135): 205–229. doi:10.35462/flv135.9. ISSN 2530-5832. (Noiz kontsultatua: 2023-11-16).

## Ikus, gainera

* ISBN
* ISSN
* DOI
* URL
* URI

## Kanpo estekak

* The Digital object identifier System (Ingelesez)
* Datuak: Q25670
* Multimedia: Digital Object Identifier / Q25670
* Espezieak: Doi (identifier)
# Txitxarro (diskoteka)

Txitxarro Itziarko diskoteka eta musika areto ospetsua izan zen. 1976an Narciso Kortak ireki eta 1980ko hamarkadatik aurrera euskal txirrindulariak urtero denboraldia amaitzeko igoera bat antolatu izan dute.
1990eko hamarkadan, dantzako Bakalao musika hedatzen ari zelarik Euskal Herrian, zirkuito edo moda horretan sartzen lehenetarikoa izan zen Txitxarro, Irungo Jennifer dantzalekuaren ondoren. Zehatzago, trance musika izan zen Txitxarroren berezitasuna urte haietan.

## Atentatua eta berrirekiera

Dantzalekuen giroa droga kontsumoarekin lotuta zegoelakoan, 2000ko irailaren 10ean ETAk bonba bat jarri zuen bertan eta kalte handiak izan zituen. Diskotekaren jabearentzat eta honen familiarentzat kolpe bereziki latza izan zen, Narciso Korta dantzalekuaren jabearen anaia, Joxe Mari Korta enpresaria, aste batzuk lehenago hil zuelako ETAk, abuztuan.
Jarduna eten egin behar izan zuen Txitxarrok, baina hiru urteren buruan berriro ireki zuten, Ima Txillaut DJ legazpiarra resident edo disko-jartzaile finko zela bertan. 2010eko hamarkadara arte irekita jarraitu zuen Txitxarrok, baina azkenean itxi egin zuten.
Txitxarrokoaren ondoren, ETAk diskoteken kontrako beste atentatu bat egin zuen 2001ean Lakuntzako Universal dantzalekuaren kontra. Lendakaris Muertos punk taldeak "ETA, deja alguna discoteca" kantan islatu zituen eraso haiek.

## Txitxarroko igoera

1980ko hamarkadatik aurrera Txitxarroko igoera txirrindularitza proba amateurra egin izan zen dantzalekura igotzen. Marino Lejarreta izan zen sustatzaileetako bat, probaren nondik norakoa Narciso Kortarekin adostuta. Hasiera batean Zumaiatik igotzen ziren (erlojuaren kontrako proba eginez), baina aurreragoko jardunaldi batzuetan jaitsiera bilakatu zuten, Itziarko gainetik Zumaiarantz. Urrian ospatu ohi zen, afizionatu zein profesionalentzako jai-giroko proba gisa. Ondoren, festa egin ohi zen dantzalekuan.

## Erreferentziak

* ↑ «Txitxarro sobrevive a las bombas» El País 2000/10/24.
* ↑ Lartzanguren, Edu. «Bakalaoaren tenpluak» Berria (Noiz kontsultatua: 2018-02-27).
* ↑ «ETA destruye la discoteca de la familia de un empresario asesinado para acallar sus críticas» El País 2000/10/24.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Ha fallecido Ima Txillaut» Clubbingspain.com (Noiz kontsultatua: 2018-02-27).
* ↑ MusicMadafaca. (2012-07-03). Lendakaris muertos - ETA, deja alguna discoteca - Se Habla Español. (Noiz kontsultatua: 2018-02-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q40345420
* Multimedia: Txitxarro / Q40345420
# Richard Howard

Richard Howard (Cleveland, 1929ko urriaren 13a - New York, 2022ko martxoaren 31) estatubatuar poeta eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza

Columbiako Unibertsitatean eta Parisen, Sorbonan, egin zituen ikasketak. 1970ean Pulitzer saria irabazi zuen Untitled Subjects (1969, Titulurik gabeko gaiak) poema-bildumarengatik. Liburua XIX. mendeko artista, musikagile eta idazleen 15 bakarrizketen bilduma zen. Bertso bidezko bakarrizketa eta elkarrizketa gehiago landu zuen, halaber, bere beste zenbait liburutan: Two-Part Inventions (1974), Fellow Feelings (1976), Misgivings (1979) eta Lining Up (1984).
Richard Howard bere garaiko itzultzaile onenetako bat izan zen, eta frantses poesia modernoaren eta eleberri esperimentalen itzulpenengatik izan zen batez ere ezaguna. Besteak beste, Claude Simon, Albert Camus, Simone de Beauvoir, Michel Butor eta Alain Robbe-Grilleten lanak itzuli zituen. Halaber, Charles Baudelaireren Les Fleurs du Mal itzuli zuen. Bestalde, Estatu Batuetako arte eta poetei buruzko kritika-lan aipagarri bat bazuen: Alone with America: Essays on the Art of Poetry in the United States Since 1950 (1969 eta 1980, Amerikarekin bakarrik: Estatu Batuetako 1950etik aurrerako arte eta poesiari buruzko saiakerak). 1974an Preferences argitaratu zuen, Estatu Batuetako poesiaren antologia bat, bere kritika-iruzkinez hornitua. Poeta laureatua izan zen New Yorkeko estatuan 1994tik 1997ra.

## Obra hautatua
### Poesia

* Quantities (1962)
* Damages (1967)
* Untitled Subjects (1969)
* Findings 1971
* Two-Part Inventions (1974)
* Fellow Feelings (1976)
* Misgivings (1979)
* Lining Up (1984)
* No Traveller (1989)
* Selected Poems (1991)
* Like Most Revelations (1994)
* Trappings (1999)
* Talking Cures (2002)
* Fallacies of Wonder (2003)
* Inner Voices (selected poems), 2004
* The Silent Treatment (2005)
* Without Saying (2008)

### Kritika-lanak

* Alone With America: Essays on the Art of Poetry in the United States Since 1950 (1969)
* Preferences: 51 American Poets Choose Poems From Their Own Work and From the Past (1974)
* Travel Writing of Henry James (1994)
* Paper Trail: Selected Prose 1965-2003 (2004)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q2636383
# Gorka Landaburu

Gorka Landaburu Illarramendi (Paris, Frantzia, 1951ko urriaren 11 -) kazetari gipuzkoarra da. Hainbat hedabidetan lan egin du, tartean "Cambio 16" eta "Aldaketa Hamasei" aldizkarien zuzendari gisan ere bai. Zarautzen bizi da.

## Bizitza
### Lehenengo urteak

Haren aita, Frantzisko Javier de Landaburu Fernández, EAJren diputatua izan zen Espainiako Bigarren Errepublikan; Frankismoan, Eusko Jaurlaritzaren lehendakariordea izan zen, Parisko erbestean. Gorka Landaburuk bertan kaztetaritza ikasketak egin zituen eta 1972an, Euskal Herrira itzuli.

### Lan ibilbidea

Frantziako hedabideetan hasi zen, Radio France, Radio Luxembourg eta Le Matin-en, eta Espainian Canal Sur eta Onda Ceron, Luis del Olmorekin batera. Halaber, EFE eta Reuters agentzietan eta Radio Euskadin ibili izan da.

### Konpromiso politikoa eta atentatua

1993tik aurrera, PSEko afiliatua da eta ETAren aurkako jarrera irmoa erakutsi du. Hori zela eta, atentatu bat jasan zuen 2001eko maiatzaren 15ean Zarauzko bere etxean: pakete bat jaso zuen, hasiera batean susmagarria ez zena, harpideduna zen aldizkari baten izenarekin zetorrena. Lehergailua ezkutatzen zuen, hala ere: zabaltzean, eztanda egin zuen eta aurpegian, eskuetan eta sabelaldean zauri larriak eragin zizkion. Halaber, etxean bestelako erasoak jasan ditu eta bizkartzaina behar izan du. 'Fundación Víctimas del Terrorismo' eta 'Gesto por la Paz' elkarteen kidea izan da.
Beste alde batetik, 2005ean publikoki azaldu zen Euskaldunon Egunkariaren itxieraren aurka, eta urte bat geroago "Sí en nuestro nombre, sí a que se busque la paz" manifestua sinatu zuen, Espainiako Gobernua eta ETAren arteko bake prozesuaren alde.

## Ikus, gainera

* Zarauztar ospetsuen zerrenda
* Biktimak euskal gatazkan
* Datuak: Q8964753
* Multimedia: Gorka Landaburu / Q8964753