# Abanto

Abanto (edo —Aragoiko Abanto herritik bereizi behar denean— Abanto Bizkaia; ofizialki Abanto y Ciérvana-Abanto Zierbena) Bizkaiko Meatzaldea eskualdeko udalerri bat da, 9.570 biztanle zituena 2016. urtean. Burdin esplotazio ugari eduki zituen. Hirigunea Gallarta auzoan kokatuta dago. 1995. urtean Zierbenako portua Abantotik banandu zen. Zaragoza probintzian jadanik ofizialki Abanto izena zuen herria bazegoenez, eta Espainiako legeek Estatu horren barruan izen bereko bi herri izatea galarazten dutenez, herriaren izen ofiziala Abanto Zierbena da oraindik ere.

## Geografia
### Inguru naturala

Abantoren inguruko herriak honakoak dira: mendebaldean Muskiz; iparraldean Zierbena eta Santurtzi; eta ekialdean Ortuella. Abanto Serantes eta Triano mendien artean dago. Trianoko mendiek, udalerriaren hegoaldean kokaturik, Abantoren historian zehar garrantzi handia izan dute, bertan daude herria aberastu zuten meategiak. Euren artean, Bodovalle meategia da aipagarria, Euskal Herriko sakonena baita. Izan ere, meategiaren erdigunea 100 metrora dago itsasoaren mailaren azpitik.

### Auzoak

Udalerriak herrigunetik kanpoko auzo asko dauzka. Erdigunea Gallarta da eta bertan udaletxea dago. Gallartan Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoa dago, eskualdeko jarduera tradizionalaren historia biltzen duen museoa.
Hona hemen auzoen zerrenda eta biztanleria 2007ko erroldaren arabera:
* Goiko Abanto
** Abanto: 59 biztanle.
** Campillo: 32 biztanle.
** Gallarta: 5.107 biztanle (udalerriko auzoburua).
** Balastera: 68 biztanle.
** Florida: 9 biztanle.
** Las Calizas: 44 biztanle.
** Picón: 21 biztanle.
** Santa Juliana: 146 biztanle.
** Triano: 52 biztanle.
* Beheko Abanto.
** Cotorrio: 154 biztanle.
** Las Carreras: 1.814 biztanle.
** Las Cortes: 7 biztanle.
** El Once: 3 biztanle.
** Olabarrieta: 55 biztanle.
** Murrieta: 51 biztanle.
** Putxeta: 269 biztanle.
** San Pedro Abanto: 46 biztanle.
** Sanfuentes: 1.675 biztanle.

## Demografia

1996an Zierbenak independentzia lortu zuen; beraz, hortik aurrerako datuek ez dute Zierbenako biztanleria kontuan hartzen
* Abantoko biztanleria

## Politika
### Udal hauteskundeak

2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Maite Etxebarria Azpiolea (EAJ) hautatu zuten Abantoko alkatea, aurreko agintaldiko alkatetza berrituta; izan ere, 2013tik da udalerriko alkate. Etxebarriak alkatetza berritu zuen bere taldearen baiezko botoei esker, gehiengo osoz.
2019ko udal hauteskundeen ondoren ere, Etxebarriak alkatetzan jarraitu zuen.

### Endoreak, hautetsiak edo izendatuak, 1842. urtetik

* 1842ko urtarrila – 1843ko urtarrila: Andres Jose San Martin
* 1843ko urtarrila - 1843ko uztaila: Emeterio del Alisal
* 1843ko uztaila - 1844ko martxoa: Benigno Ruiz Murga
* 1844ko martxoa – 1846/01/01: Jose Mª Aretxabaleta
* 1846/01/01 – 1847/01/03 Juan Francisco del Merro
* 1847/01/03 – 1850/01/01 Miguel Eskutza
* 1850/01/01 – 1854/01/01 Pablo de los Heros
* 1854/01/01 – 1854/10/02 Francisco Robledo
* 1854/10/02 – 1857/03/12 Jose Gonzalez El Cerro
* 1857/03/12 – 1859/01/01 Cosme Allende
* 1859/01/01 – 1861/01/01 Miguel Eskutza
* 1861/01/01 – 1865/01/01 Jose Aranguren
* 1865/01/01 – 1867/01/01 Ruperto Lexartza
* 1867/01/01 – 1869/01/01 Manuel Garai Laza
* 1869/01/01 - 1872/03: Agapito Sasia
* 1872/03 – 1873/09: Antonio Hurtado
* 1873/09 – 1874/01: Agustin Iarto
* 1874/01 – 1875/01/01 Antonio Eskutza (errejidorea)
* 1875/01/01 – 1876/01/01 Maximino Uriarte
* 1876/01/01 – 1876/03/07 Manuel Chave (behin-behinekoa)
* 1876/03/07 – 1876/04/11 Juan Angel Allende
* 1876/04/11 – 1877/04/01 Jose Antonio Eskutza
* 1877/04/01 – 1879/07/01 Mamerto Bermeosolo
* 1879/07/01 – 1881/07/01 Juan Angel Allende
* 1881/07/01 – 1885/07/01 Mariano Olabarria
* 1885/07/01 – 1890/01/01 Calisto Lopez
* 1890/01/01 – 1891/07/01 Eugenio Solano
* 1891/07/01 – 1894/01/01 Agustin Iza Errementeria
* 1894/01/01 - 1900/10: Calisto Lopez
* 1900/11/03 – 1904/01/01: Agustin Iza Errementeria
* 1904/01/01 – 1906/01/01: Agustin Garmendia
* 1906/01/01 – 1910/01/01: Bernardo Ruiz Elizondo
* 1910/01/01 - 1912/01: Alejo Eguzkitzaga Bilbao
* 1912/01 - 1914/01: Manuel Asla
* 1914/01 – 1916/01/01 Jose Salcedo Zubaran
* 1916/01/01 – 1918/01/01 Luis Sanjines
* 1918/01/01 – 1920/01/01 Fabriciano Torrontegi
* 1920/01/01 – 1923/10/01 Antonio Pujana Meabe
* 1923/10/01 – 1924/03/26 Dionisio Ureta Balparda
* 1924/03/26 – 1930/03/12 Tomas Quintana Martin
* 1930/03/12 – 1931/01/31 Dionisio Ureta Balparda
* 1931/01/31 – 1931/04/15 Francisco Uribe Urioste
* 1931/04/15 – 1931/04/28 Nemesio Merodio Ramos (behin-behinekoa)
* 1931/04/28 – 1934/11/14 Antonio Pujana Meabe
* 1934/11/14 – 1936/02/23 Jose Colon Laza
* 1936/02/23 – 1937/07/02 Antonio Pujana Meabe
* 1937/07/02 – 1938/02/09 Luis Sanjines Renovales
* 1938/02/09 – 1952/05/03 Jose Colon Laza
* 1952/05/03 – 1955/08/29 Eugenio Mendikote Mardones
* 1955/08/29 – 1959/12/05 Juan Ramón Sanchez-Serrano Mugika
* 1959/12/05 – 1964/08/26 Francisco Garaigordobil Barrutia
* 1964/08/26 – 1969/12/14 Tomas Alonso Garcia
* 1969/12/14 – 1974/09/10 Jose Antonio Romero Onaindia
* 1974/09/10 – 1979/04/19: Luis Andres Merodio Garcia
* 1979/04/19 – 1983/05/23: Francisco Puerto Balmisa
* 1983/05/23 - 1987/07: Luis Mª Vallejo Lopez
* 1987/07 – 1991/06/15: Francisco Puerto Balmisa
* 1991/06/15 - 1995: Luis Mª Vallejo Lopez
* 1995 - 2003: Juan Jose Mezkorta Puertollano
* 2003 - 2013: Manuel Tejada Lanbarri
* 2013 - (karguan): Maite Etxebarria Azpiolea

## Azpiegiturak
### Garraioa
#### Errepideak

* A-8  E-70 : Kantauriko Autobidea
* N-634 : Irun - Santiago Compostelakoa

#### Trena

Bilboko Renfe Aldirien C-2 lineak bi geltoki ditu herrian:
* Gallartako geltokia
* Putxetako geltokia
Astelehenetik ostiralera 20 minutuko maiztasunaz ibiltzen da trena ordu gorietan, eta 30 minutukoaz egunaren gainontzeko orduetan. Larunbat eta igandeetan maiztasuna 30 minutukoa da. Horrez gain, ostiral eta larunbat gauetan gau jaia gaueko zerbitzuak eskaintzen dira.

#### Autobusa

Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko hurrengo lineak udalerria zeharkatzen dute:
iea Bizkaibus A2336  MUSKIZ - EHU :
iea A2336  MUSKIZ → EHUMUSKIZSan Juan • Las Acacias • Autonomía • El CruceroABANTO ZIERBENALas Carreras Ambrosio de los Heros 39 • Udaletxea • InstitutuaORTUELLAUdaletxea • El Minero anbulatorioa • Etxaba • UriosteTRAPAGARANPrimero de Mayo udaletxea • Primero de Mayo 32 • UgarteLEIOAEHU BibliotekaZerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea A2336  EHU → MUSKIZLEIOAEHU BibliotekaTRAPAGARANUgarte • Primero de Mayo 53 • Primero de Mayo udaletxeaORTUELLAUrioste • Etxaba • El Minero anbulatorioa • UdaletxeaABANTO ZIERBENAInstitutua • Udaletxea • Las Carreras Ambrosio de los Heros 42MUSKIZEl Crucero • Autonomía • Las Acacias • San JuanZerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea Bizkaibus A3323  PORTUGALETE - GALDAMES :
iea A3323  PORTUGALETE → GALDAMESPORTUGALETEBizkaia Zubia • Abaro 22 • San Juan de Dios ospitaleaSANTURTZIMurrieta 13 batzokia • Parkea (Siglo XVIII)  • Gernika parkea  • Anbulatorioa • Kabiezes  • BalpardaORTUELLANocedalABANTO-ZIERBENALas Postas • El Casal • El Bao • Las Carreras Gure Etxea • Las Carreras Ambrosio de los Heros 42MUSKIZGeltokia  • Antonio Trueba • Santelices • Nesilla • El PobalGALDAMESLa Olla • El Bentorro ArenaoSOPUERTALa Jara • La Baluga • Cotarros • Las Ribas • Laiseka (Torre Loizaga)GALDAMESVilla • La Sierra • Llano • Pozolino • Soberrón • Gorostiza • Garai • Larrea • Humaran • Txabarri • Egoitza • San Pedro :
iea A3323  GALDAMES → PORTUGALETEGALDAMESSan Pedro • Arenaza • Aguas Frías harrobia • La Aceña • Las Balsas • Atxuriaga • El Bentorro Arenao • La OllaMUSKIZEl Pobal • Nesilla • Santelices • Antonio Trueba • Geltokia  ABANTO ZIERBENALas Carreras Ambrosio de los Heros 39 • Las Carreras Gure Etxea • El Bao • El Casal • Las PostasORTUELLANocedalSANTURTZIBalparda • Kabiezes  • Anbulatorioa • Udaletxea • Murrieta 42 batzokia • San Juan de Dios ospitaleaPORTUGALETEAbaro 11 • Bizkaia Zubia :
* A3333 Santurtzi - Gallarta
* A3334 Santurtzi - Balmaseda
* A3335 Sestao - Muskiz
* A3336 Bilbo - Muskiz (Ortuellatik)
* A3337 Bilbo - Muskiz (N-634 errepidetik)
* A3338 Muskiz - Barakaldo - Areeta
Encartaciones S.A.
* A3345 Bilbo - Castro Urdiales (N-634 errepidetik)
La Unión-La Burundesa
* A3718 Gallarta - Gasteiz

## Ondasun nabarmenak

Hona hemen udalerriaren monumentuak:
* Abanto-Zierbenako udaletxea.
* San Pedro eliza (Las Carreras).
* San Pedro eliza (San Pedro Abanto).
* Abantoko Santa Juliana eliza (XV. mendea baino lehenagokoa, Abanto).
* Santa Luzia eliza (Sanfuentes).
* Barco familiaren dorretxea (XVII. mendea, Sanfuentes).
* San Lorenzo baserria (pizkundetarra).
* Matiena etxea (XIX. mendea, Las Carreras).
* Villa Casuso (Las Carreras).
* Ambrosio de los Heros 14 eraikina (Las Carreras).
* Udal hiltegia (Gallarta), gaur egun Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoa.

## Argazki galeria

* San Pedro Abantoko eliza.
* Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoa, Gallartan.
* Ambrosio de los Heros 14 eraikina, Las Carrerasen.
* Barco dorrea, Sanfuentesen.
* Meatze-jarduera gogoratzeko bagoneta baten erreprodukzioa Sanfuentesen.

## Abantar ospetsuak

* Dolores Ibarruri (1895-1989), politikari komunista.
* Isaac Puente (1896-1936), mediku eta teorilari anarkista.
* Manuel Sarabia (1957), futbolaria eta entrenatzailea.
* Asier del Horno (1981), futbolaria.
* Margarita Bilbao opera abeslaria.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ Euskaltzaindia: 145. araua: Bizkaiko herrien izendegia.
* ↑ "Eraikin interesgarriak", Abanto-Zierbenako udala.
* ↑ "Abanto-Zierbena", Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistema.

## Kanpo estekak

* Abantoko Udalaren webgunea.
* Euskal Herriko Meatzaritzaren museoa
* Abantoko euskarari buruzko erreportajea, Argia, 2009-02-22.
* Datuak: Q1242411
* Multimedia: Abanto Zierbena / Q1242411
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Abanto