OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Peep show

Peep show edo peepshow bat lupa edo zulo txiki baten bitartez ikusten diren irudi, objetu edo pertsonez osatutako erakusketa bat da. Historikoki peep show izenarekin herriz herri antolatzen zen espektakulu nomadak baziren ere, gaur egun pornografia edo sexu espektakuluak erakusteko erabiltzen da. Espektakuluok, edo pornografia, zulo txiki batetik ikusten dira.

## Historia

Peep showak, edo "berezitasun erakusketak", XV. mendetik aurrera izan dira Europa osoan zehar, eta hainbat kulturatan ezagunak dira. XVII. mendean egindako koadro batek jada erakusten du perspektiba kutxa baten irudia. Peep showa egiteko, nahikoa zen zurezko kutxa bat, zulo bakar batekin edo hainbat zulorekin. Barruko irudiak mugi zitezkeen, kanpoan jarritako hainbat soka eta mekanismorekin. Irudiak ikusten ziren bitartean, ipuin bat kontatzen zen, istorioa lagundu eta dramatizazioa gehitzeko.
XIX. mendeko Txinan hainbat izen ematen zitzaion espektakulu horri. Horietako bat la yang p'ien zen ("atzerriko irudiak mugitzea"). Batzuetan ipuin-kontalariak txontxongiloak edo irudiak erabiltzen zituen kutxatik kanpo, eta ondoren dirua kobratu kutxaren barruan ikusteagatik. Otomandar Sirian sanduk al-ajayib ("mirarien kutxa") izeneko espektakulua mugitzen zen herriz herri. Kutxak sei zulo zituen eta jendeak irudiak ikus zitzakeen erdian zegoen kandela bati esker. Kondairak albisteen gainean izan zitezkeen, edo zerua eta infernuari buruzkoak. Beste gai ohiko batzuk animalia exotikoak ikustea, irudi klasikoak, gorteko zeremoniak edo transformazioak ziren (adibidez, aingerua hasieran, deabrua ondoren).
"Berezitasun erakusketa" horiek XIX. mendean zehar jostailu antzerkien aurrekariak izan ziren, mugitzen ziren eskena eta paperezko figurekin.

## Pornografia

Peep show horiek irudi erotiko eta pornografikoak erakusteko ere erabili ziren, adibidez What the Butler Saw izenekoa, XX. mendearen hasieran.
Egun, hala ere, peep showa film pornografiko edo sexu espektakulu bat izaten da, zulo txiki batetik ikusten dena. Zuloa estali egiten da ordaindu den denbora agortutakoan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27410
* Multimedia: Peep shows / Q27410
# Pusté Čemerné

Pusté Čemerné Eslovakiako udalerri bat da, Michalovceko barrutian kokatuta. 6,68 km²ko azalera du eta 357 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1254. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q220355
* Multimedia: Pusté Čemerné / Q220355
# Sondra Radvanovsky

Sondra Radvanovsky (Berwyn, Illinois, AEB, 1969ko apirilaren 11) estatubatuar sopranoa da, nazioartean ospe handia duena.

## Bizitza

Richmonden egin zituen ikasketak, Indianan, eta Santa Barbaran (Kalifornia) hobetu zuen kantuan, Martial Singher, Ruth Falcon, Renata Scotto, Diana Soviero eta Mirella Frenirekin.

### Ibilbidea

Bereziki Giuseppe Verdiren roletan nabarmendutako soprano spintoa da: Elvira Ernani operan, Lina Stiffelion, Leonora Il Trovatoren, Hélène Les Vêpres Siciliennesen, Amelia Un ballo in mascheran eta Elisabetta Don Carlo lanean.
Beste paper batzuk ere interpretatu ditu: Giacomo Pucciniren Manon Lescaut eta Suor Angelica, Fauste lanean Marguerite, Eugene Onegin operan Tatyana, Wolfgang Amadeus Mozarten Donna Anna, Götterdämmerungen Gutrune, Freia Das Rheingolden, besteak beste.
Hainbat tokitan aritzen da: Metropolitan Opera, Chicago Lyric Opera, San Frantzisko Opera, Los Angelesko Opera, Houston Grand Opera, Wiener Staatsoper, La Scala, Teatro Real (Madril), Lisboa, Bilbao, Opera de la Bastilla, Munich, Covent Garlin, Londres.

## Sariak eta aintzatespenak

* 1997 George London Foundation Competition.
* 1995 Metropolitan Opera National Council Auditions.
* 1995 Loren L. Zachary Society Competition.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Mantilla, Jesús Ruiz. (2022-07-21). «Sondra Radvanovsky, soprano: “Mi madre murió. Me divorcié. Necesito un cambio. Quiero vivir en España”» El País (Noiz kontsultatua: 2024-12-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) apsl.net. «Sondra Radvanovsky y Piotr Beczała» teatro-maestranza (Noiz kontsultatua: 2024-12-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Sondra radvanovsky y piotr beczala. Oviedo Filarmonía.» oviedofilarmonia.es (Noiz kontsultatua: 2024-12-09).
* ↑ Jiménez, José Luis. (25 de agosto de 2020). Sondra Radvanovsky: "La ópera tiene que cambiar; está pasada de moda, anticuada". Madrid, 50-51 or..
* ↑ Tommasini, Anthony. (17 de febrero de 2009). Verdi’s Foundlings, Nobles and Gypsies, Transported to the Age of Goya. Nueva York.
* ↑ «Metropolitan Opera National Council Winners» National Council Grand Finals Concert 22 de febrero de 2009.

## Kanpo estekak

* Bideoa abesten: Sondra Radvanovskyk eta Piotr Beczalak irekiko dute Les Artseko Ahots Handien Zikloa, Pucciniren aria eta duetoekin
* Datuak: Q1395677
* Multimedia: Sondra Radvanovsky / Q1395677
# Lamproderma ovoideum

Lamproderma ovoideum Stemonitidaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoa: Lamproderma carestiae var. ovoideum.

## Deskribapena

Esporangioak: Estipitatuak edo sesilak, globo itxurakoak edo pixka bat hondoratuak, lautu samarrak, gutxitan unbilikatuak, 1 eta 2 mm bitarteko diametrokoak, guztiaren altuera 1 eta 4 mm bitartekoa, peridioa mintzezkoa, iraunkorra, urdin iluna isla metalikoekin, distiratsuak ez.
Hanka: Normalean laburra, gutxitan gainditzen du esporangioaren altuera, beltza, ezten itxurakoa edo zilindrikoa, solidoa, hipotalo urdina garatuan, kolumela ugari esporangioaren erdialdean, moztuta edo apur bat loditua erpinean.
Kapilizioa: Apainduta, zurruna, purpura antzeko kolorekoa erpin zurbilagoarekin, esporak erori ondoren mamitsu agertzen da.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua

Egurretan, adartxoetan, detrituetan, batez ere koniferoen zuhaitzetan, inoiz landare biziak txertatzen ere bai.

### Banaketa eremua

Kanada, Txile, Argentina, Europa, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 635 or. ISBN 84-282-0887-X (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Lamproderma ovoideum: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105369082
# Diana Soviero

Diana Soviero (Jersey City, New Jersey, AEB, 1946ko martxoaren 19a) estatubatuar sopranoa da, frantziar errepertorioko pertsonaietan espezializatua.

## Bizitza

Juilliard Schoolen ikasi zuen, eta Richard Tucker saria irabazi zuen 1978an.

### Abeslari ibilbidea

1969an egin zuen debuta Chautauqua Operan, Mimi gisa, Giacomo Pucciniren La Boheme lanean; Ameriketan, ostera, 1973an egin zuen debuta New York City Operan, 1979an Lyric Opera of Chicagon, 1982an San Frantziskoko Operan, eta Nedda, Manon Lescaut, Tosca, Mimi, Suor Angelica eta Madama Butterfly nabarmendu ziren. La Traviata, Mefistofele, Il Trittico, Fedora, Andrea Chénier, Adriana Lecouvreur operak eta beste batzuk izan ditu errepertorioan.
Zürich, Tolosa Okzitania, Niza, Hanburgo, Munich, Erroma, Palermo, La Scala Milanen (1987), Metropolitan Opera (1986-1997), Paris Operan (1988) eta Covent Gardenen (1989) abestu zuen. Kanadan, Hego Amerikan eta Miami, Houston, San Diego eta beste hainbat etxe liriko amerikarretan.
2001ean, Lisette Raquinen papera abestu zuen, Tobias Pickerren Thérèse Raquin operaren estreinaldian, Dallaseko operan.

## Bizitza pribatua

Montrealgo Operako zuzendari ohi izan zen Bernard Uzanekin ezkondu zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «UIA Talent Agency | DIANA SOVIERO» UIA Talent Agency (Noiz kontsultatua: 2024-12-09).
* ↑ (Ingelesez) «An Oral History with Diana Soviero» Opera America (Noiz kontsultatua: 2024-12-09).
* ↑ «Diana Soviero» parterre.com (Noiz kontsultatua: 2024-12-09).
* ↑ (Ingelesez) Diana Soviero, International Opera Star, Honored with Founders Award | The Opera Society. (Noiz kontsultatua: 2024-12-09).
* ↑ (Ingelesez) Diana Soviero, International Opera Star, Honored with Founders Award | The Opera Society. (Noiz kontsultatua: 2024-12-09).
* ↑ (Ingelesez) «Diana Soviero» Opera-Arias.com (Noiz kontsultatua: 2024-12-09).

## Kanpo estekak

* Bideoa: Elkarrizketa Diana virorekin. An Oral History with Diana Soviero
* Madama Butterflyren heriotza
* Datuak: Q2876400
* Multimedia: Diana Soviero / Q2876400
# Zuzentarau

Zuzentaraua, Europar Batasunari dagokionez, Europar Batasuneko Kontseiluak edo Europako Batzordeak emandako agiria, arau balioa duena.
Erromako Itunean adierazitakoaren arabera, zuzentarau bat, erabaki kolektibo bat da, estatuak eurak, elkar derrigortzen direna, Batasunaren barnean dauden nazioek onartutakoa. Partaide diren nazio guztiak edo batzuk derrigortzen ditu lortu beharreko xedeari dagokionez, baina hori lortzeko forma eta baliabideak aukeratzea baimentzen die.
Europar Batasuneko araudiek, forma ezberdinak izan ditzakete: araudiak, zuzentarauak, erabakiak, gomendioak eta iritziak, Batasuneko instituzioek onartutakoak itunekin bat etorriak.
Europar zuzentarauak, ikuspegi bikoitzeko zuzentarauak deitzen zaienak izaten dira. Honek zera esan nahi du: Europar Batasunak, zuzentaraua betearazteko modu bat ezarri behar duela (erabat garatuz), eta, orokorrean, Arau Armonizatu baten bidez egiten dena (hau betetzeak, Direktiba betetzea esan nahi duelarik), baina posible da, baita ere, zuzentaraua betetzea beste kanpoko baliabide batzuen bidez, eta, horretarako, beharrezkoa da (orokorrean) arrisku analisi bat egitea eta Organismo Ohartu batean Tipoko CE azterketa baten bidez ziurtatzea.

## Zuzentarauen trasposizioa barne araudietara

Zuzentarauak, batasuneko araudiak ez bezala, ez dira batasuneko partaide diren araudian zuzenean ezarriak.
Zuzentarauak, estatu partaideak, neurri batzuk ezartzera derrigortzen ditu, eta neurri horiek, Estatu bakoitzeko Zuzenbidera, trasposizio baten bidez eramaten dira. Trasposizioa egin eta gero bakarrik aldarrikatuko dituzte hiritarrek, bertan onartzen zaizkien eskubideak.
Beste alde batetik, batzuetan, zuzentarauaren akastun trasposizio bategatik, pertsona soil batek jasandako kalteak partaide den estatu bati aldarrikatzeko eskubidea onartu da.
Europar batasuneko justizia auzitegiaren jurisprudentziaren arabera, pertsona soilei, administrazio nazionalen aurrean, modu zehatz, garbi eta baldintza gabean, eskubideak ematen dizkieten zuzentarauaren aginduen zuzenezko eragina argudiatzea baimentzen die. Auzitegiak, kasu hauetan, zuzentarauen eragin zuzen bertikala bakarrik onartu du (pertsona soil eta administrazioen arteko harremanak), baina ez eragin zuzen horizontala (pertsona soilen arteko harremanak). Pertsona soilak, zuzentarauak ematen dizkion eskubideak argudiatu ditzake, baina Estatuak ezin dizkio ardurak eskatu, baina, eragin zuzena izan dezaten, oso argiak izan behar dute, eta ez dute tokirik utzi behar beste modu batetara ulertzeko.
Zuzentaraua, partaide den estatu bati edo gehiagori zuzendua egon daiteke.

## Ikusi ere

* Araudiak (Europar Batasuna)
* Datuak: Q326124
# Vormsi

Vormsi, tamainaz, Estoniako laugarren uhartea da. Hiiumaa eta Noarootsiko penintsularen artean dago, azken hau kontinentean, honengandik, Voosiko itsasartearen bidez 3 kilometro bananduta dagoelarik. Bere hedadura, 92 kilometro karratukoa da, eta Lääne konderriko udalerrietako bat da.
Udan, Svibyko portua, transbordadore edo ferry baten bidez komunikatua dago. Honek, egunean bi aldiz egiten du, uhartea, kontinentean dagoen Haapsalu herritik banatzen duten 12 kilometroak.

## Historia

Jada XIII. mendean, populatua zegoen. Denborarik gehienean, suediar estoniarrek okupatua egon zen (estonieraz: rannarootslased) "Kostaldeko suediar" bezala itzul daitekeena. Uhartea, 3.000 biztanle izatera iritsi zen Bigarren Mundu Gerra baino lehen. Gerra gertatu zen bitartean, Vormsiko ia biztanleria guztia ebakuatu zen, baita Estonian bizi ziren beste suediar batzuk ere, Suediarantz. Gaur egun, uhartean, 350 biztanle inguru bizi dira.
Vormsi izena, suedierazko Ormsören edo alemanezko Wormsen (suge uhartea) eratorri bat da. Suediar eragina, beste toki izen batzuetan ere ikus daiteke: Hullo (gune administratiboa), Sviby (portu nagusia), Söderby, Norrby, Diby, Rälby, Borrby, Kärrslätt, Saxby, Busby, Suuremõisa (Magnushof) eta Rumpo bezalako herrixkak, eta Prästvik bezalako lakuak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q630156
* Multimedia: Vormsi / Q630156
# Frantziako Erresistentzia

Frantziako Erresistentzia (frantsesez: la Résistance) Bigarren Mundu Gerran zehar Frantziako nazien okupazioa eta Vichyko gobernuari aurka egin zioten frantziar erresistentzia mugimendu eta erakunde multzoa zen.
Bitan banatuta zegoen: bata Kanpoaldeko Erresistentzia zen, 1940tik aurrera Charles de Gaulle jeneralaren eta Frantziako Indar Askeen inguruan antolatua, eta bestea, Barnealdeko Erresistentzia. Azken hori Erresistentzia izenaz soilik ere ezaguna zen, eta apurka-apurka Frantziako alemanen okupazio garaian agertzen hasi eta Kanpoaldeko Erresistentziari atxiki zitzaion.
1942an De Gaullen Frantzia Askea eta Barnealdeko Erresistentzia elkartu eta Frantzia Borrokalaria (frantsesez, France Combattante edo Forces Françaises Combattantes) erakundea sortu zuten: horrek aurreko Frantzia Askea erakundea ordezkatu zuen.

## Iruditegia

* Frantses Erresistentziaren agiria.

## Ikus halaber

* Frantziako Gudua
* Frantzia Askea
* Txantxa-gerra

## Kanpo estekak

* Frantziako Erresistentziaren Museoa (Frantsesez)
* AURKENERENA BARANDIARAN, Joseba:"Joseph Abeberri, Ziburuko auzapez deportatua". Elinberri. Argibide Hiria, 2015-X-12.
* Datuak: Q157146
* Multimedia: French resistance / Q157146
# Lorrenako Gurutze

Lorrenako Gurutzea (☨) (lehen Anjouko Gurutzea izenaz ezaguna) zehar haga bikoitzeko gurutzea da. Heraldikan, artzapezpiku gurutze izena hartzen du eta sarri artzapezpikuen armarrietan ageri da.
Gurutze hori Anjouko dukeen sinboloetan agertzen zen 1431tik aurrera Lorrenako duke bihurtzean. René II.a Lorrenakoa (1409-1480) izan zen Lorrenako gurutzea dukerriko sinbolo gisa erabiltzen lehena Nancyko Batailan, Borgoinako Gurutzearen kontra.
Gurutze hori Europako armarri askoren parte izaten hasi zen XII. mendetik aurrera: lehenen artean, Hungarian, izan ere, Béla III.a (1148-1196) erregeak Konstantinoplan bizi ondoren bereganatu zuen. Gurutzeko bigarren zehar hagak "titulus crucis"a adierazten du, Pontzio Pilatosek Kristoren gurutzearen gainean jarrarazi zuena: Nazareteko Jesus, Juduen Errege, INRI. Gurutzea Lorrenako monumentu historiko guztietan dago, bereziki Nancy dukerriko hiriburu zaharrean.
Hainbat sinbolo nazional eta tokikoetan erabiltzen da:
* Antzinako Hungariako armarria
* Luis I.aren ezkutua, Hungariako eta Poloniako errege.
* Jogaliarren armarria, Poloniako errege
* Hungariako egungo armarria
* Eslovakiako bandera
* Eslovakiako egungo armarria
* Lituaniako egungo armarria
* Lituaniako aireko indarren ikurra
* Maine eta Loira frantses departamentuko armarria.
* Lorrenako Saint-Dié-des-Vosges udalerriko armarria

## Frantzia Askea

Frantzia Askeak Lorrenako gurutzea bereganatu zuen alemaniar okupazioaren borroka-ikur gisa Émile Muselier (1882-1965) almiranteordeari esker: berak proposatu zion De Gaulleri ikur hori hartzea, Alemania naziaren esbastikaren aurkako sinbolo gisa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q166208
* Multimedia: Cross of Lorraine / Q166208
# Ferra

Ferrak U forma duten piezak dira, burdinaz, kautxuz, plastikoz edo larruz eginikoak, zaldi edo beste edozein animaliaren apatxetan iltzatzen edo itsasten direnak. Apatxak higadura eta apurtzetik babesteko erabiltzen dira. Lehenengo ferrek, irteten ziren iltzeak edo mihiak zituzten, gehiago tiratzeko. Hauek, oraindik, zaldi lehiaketa batzuetan erabiltzen dira. Kuttun gisa, ferrek zorte ona dakartela esaten da.
Itxura guztien arabera, greziarrak izan ziren ferra mendebaldeko kulturan sartu zutenak, IV. mendean. Ferra barietate handia dago, material eta estilo ezberdinetakoak, zaldi mota eta hauek egiten duten lan ezberdinei egokitutakoak. Materialik ohikoenak, altzairua, aluminioa eta plastikoa dira, espezializatutako ferra batzuk, magnesio, titanio edo kobrez eginak dauden arren.

## Esamoldeak

* Joan antzarak ferratzera!

## Ikus, gainera

* Ferra arku
* Ferratze estira
* Ferra-saguzar handia (Rhinolophus ferrumequinum) eta Ferra-saguzar mediterraneoa (Rhinolophus euryale)

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) The Horseshoe, Perrei buruzko orrialdea.
* Datuak: Q192130
* Multimedia: Horseshoes / Q192130
# Triskele

Triskele Euskal Herriko zelta musika talde bat da, 2012ko azaroan Bizkaian hainbat udalerritako kideek sortua, Irlandako herri musika jotzeko asmoz. Taldeon eraginak dituzte: The Chieftains, The Dubliners, Gwendal, Sorotan Bele, Celtas Cortos, Mägo de Oz, Luar na lubre, Orthodox Celts, Bizardunak eta Comhaltas Ceoltóirí Éireann.

## Kideak

* Alex de Isusi (perkusioa, gitarra, ahotsa)
* Mikel Zarate (biolina, bodhrana, ahotsa)
* Diego Gallego (zehar txirula, tin whistlea, ahotsa)
* Víctor Blanco (gitarra, ahotsa)
* Jon Perez Berrire (akordeoia, ahotsa)

## Kanpo estekak

* Triskele taldearen Facebook orria.
* Datuak: Q65216789
# Zurubita

Zurubita, suil-katilua, kopetsa (kopetxa) edo perrada-ontzia ur-suil edo ferreta batetik ura atera eta edateko erabiltzen den katilutxo kirtenduna da.
Jesus Mari Olaizola Txilikuk kontatzen du, etxean entzundakotik, Nafarroako baserriren batean etxeko indianoak ekarritako tresna hori zilarrezkoa zutela, eta horrek ematen ziola distira eta ospea baserri osoari.
Kultura askotan erabiltzen dira era horretako katiluak, eta Japonian ezagunak dira hishaku izenekoak: tradizionalak banbuzkoak dira, baina beste material batzuetakoak ere daude. Ura edateko edo tearen zeremonian erabiltzen dira, eta bereziki tenpluetan ura eskuetan isurtzeko, garbiketa sinboliko gisa.

## Erreferentziak

* ↑ «OEH - Bilaketa - Zurubita» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
* ↑ «OEH - Bilaketa - Suil-katilu» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
* ↑ «OEH - Bilaketa - Kopets» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-09-24).
* 1 2 «Ur-suila» Urola Kostako Hitza (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
* ↑ (Ingelesez) «Personal 'hishaku' ladles keep traditions alive» Japan Today (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11533616
* Multimedia: Drinking ladles / Q11533616
# Esku-eskailera

Esku-eskailera, eskailera eramangarria edo zurubia pertsona batek eskuraezinak diren lekuetara igo eta handik jaitsi ahal izateko balio duen tresna eramangarria da, garaiera edo maila bat baino gehiagotan dagoelako.

## Izena

Zurubi hitzak esku-eskailera nahi eskailera esanahiak ditu; esate baterako, Euskaltzaindiaren Hiztegian nahiz Elhuyar Hiztegian "esku-eskailera" adiera lehenengo tokian agertzen da.

### Historia

Ipar-ekialdeko hitza historikoki; hegoaldean, XX. mendea baino lehen, Lardizabalengan aurkitzen da (zurubia edo eskallera), lehenago Larramendik bezala. Alostorrea baladan, Orixek zurubi dakar, baina badirudi hark aldatutakoa dela; Arakistainek eta Azkuek eskallera dakarte. Nolanahi ere, Arejitak eta bestek argitaraturiko bilduman, zulubi jasotzen da balada horretan berean Markinan, 1982an. Besteak beste, zürübü, zulubi, zulibi edo zurbi moduko aldaerak ere ageri dira; Larrasketek zübik dakar, pluralean, bai “échelle” eta bai “les ponts” esanahiekin. Aski erabilia da pluralean: Iakoben zurubiak (zurubia), trabailluaren zurubiak.
Pentsa liteke berez "esku-eskailera" edo dela, baina oso goizdanik ageri da testuetan "eskailera" gisa (zerura iragateko hauxe da zurubia; zeruratzeko zurubia).

### Etimologia

Lehen osagaia zur da; bere forma osoan ageri da (ez elkartuetako zu(h)-), hitz aski berria delako, beharbada; dena dela, elkartuetako zul- forma dago bazt. zulubi aldaeran.
Bigarren osagaia ubi baldin bada, pentsatu behar da hitzaren jatorrizko esanahia ‘zurezko pasabide’ edo izan zela; tresna horren erabilera jakinen batek ekarriko zuten ‘eskailera’ adieran espezializatzea. Beste aukera bat da zur + hobi osaeran pentsatzea *zurhobi > zurubi bilakaerarekin, asimilazioarekin eta hasperenaren galerarekin; esanahiaren aldetik, pasabide horiek itxiak zirela pentsa daiteke, zurez eginak, tunel modukoak.

## Atalak

Hainbat luzeratako bi atalek osatzen dute, zeharka elkartuta, nahi den eremura mailarik mailako igoera ahalbidetzen duten mailak deitzen diren zeharkako barren bidez. Erraz garraiatzeko elementuak izan ohi dira, arintasuna dela-eta. Jatorriz zurezkoak ziren, gaur egun ekairik erabiliena aluminioa da, arina izateagatik eta zurubiaren erabilera luzatzen duten eskalera-zatien arteko loturak ahalbidetzeagatik.

## Motak

Oro har, eskuko eskailerak bi taldetan bana daitezke:
* Bermatzekoak. Ez dute egonkortasunik berez, eta igo beharreko elementuan bermatu behar dira: horma, fatxada, etab.
* Autoegonkorrak edo guraize-eskailerak. Beren kabuz eusten dira, piramide moduko egitura bat osatuz.
* Bermatzeko eskailera.
* Eskailera euskarriduna.
* Guraize-eskailera.
* Eskailera teleskopikoa.
* Ziburua (Ahüzki)

## Erreferentziak

* ↑ «Hiztegia - EHHE» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-03-28).

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q168639
* Multimedia: Ladders / Q168639
# FC Dinamo Tbilisi

Football Club Dinamo Tbilisi (georgieraz თბილისის დინამო) Georgiako talde onena da, Tbilisi hiriburukoa. Georgiako Liga eta Kopa gehien irabazteaz gain Sobietar Batasuneko txapelketak ere irabazi zituen. Bereziki aipatzekoa da 1981ean lorturiko Europako Errekopa.

## Historia

Beti izan da Georgiako talderik indartsuena. Sobietar Batasuneko Liga ere irabazi zuen birritan (lehenengoa 1964an) bai eta beste bost alditan bigarren egin ere. Kopa ere biritan irabazi zuen baina guztira zortzi aldiz jokatu zuen finala.
70. hamarkadan Europako lehiaketetan aritu zen. 1976an SESBeko Kopa irabazi zuen, 1978an Liga eta 1979an berriz ere kopa. Bolada on hau biribiltzeko Europako Errekopa irabazi zuen. Ekialdeko Alemaniako FC Carl Zeiss Jena gainditu zuen 2-1 Düsseldorfen jokaturiko finalean. Ondoren Superkopa jokatzea tokatzen zitzaion baina Liverpool FC -rekin ezin izan zuen data egokirik adostu eta azkenean titulua jokatu gabe gelditu zen. Hurrengo urtean berriz ere final erdietara iritsi zen baina Standard Lieja belgiarrak utzi zuen finalik gabe partida biak 1-0 irabazi ondoren. Nodar Akhalkatsi entrenatzailearen eskutik lortu zituen garaipen guzti hauek.
1990an Georgiako Liga hasi zen jokatzen. Lehenengo hamar ekitaldiak Dinamok irabazi zituen. Gaur egun bere 18 ligatako marka beste edozein talderen oso gainetik dago.

## Uniformea

* 2018-2019 ||
* 2020 ||
* 2021- ||

## Palmaresa
### Sobietar Batasunean: 4

* SESBeko Liga (2): 1964, 1978.
* SESBeko Kopa (2): 1976, 1979.

### Georgian: 39

* Georgiako Liga (19): 1990, 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2003, 2005, 2008, 2013, 2014, 2016, 2019, 2020, 2022.
* Georgiako Kopa (13): 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 2003, 2004, 2009, 2013, 2014, 2015, 2016.
* Georgiako Superkopa (7): 1996, 1997, 1999, 2005, 2008, 2014, 2015.

### Nazioartean: 2
#### Europako Errekopa

* Txapelduna (1): 1981.

#### Estatu Independenteen Erkidegoko Kopa

* Txapelduna (1): 2004.
* Finalista (1): 1995.

## Euskal taldeen aurkako partidak

Dinamo Tbilisik kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:
| Denboraldia | Txapelketa | Fasea | Etxekoa | Emaitza | Kanpokoa |
| 1998-99 | Txapeldunen Liga | sailkapen fasea | Dinamo Tbilisi Athletic | 2-1 1-0 | Athletic Dinamo Tbilisi |

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) (georgieraz) (Errusieraz)Dinamoren webgunea
* Datuak: Q201006
* Multimedia: FC Dinamo Tbilisi / Q201006