# Idelisa Bonnelly

Idelisa Bonnelly de Calventi (Santiago de los Caballeros, Dominikar Errepublika, 1931ko irailaren 10a - 2022ko uztailaren 3a) Dominikar Errepublikako itsas biologoa izan zen, "Karibeko itsas kontserbazioaren ama". Dominikar Errepublikako biologiaren ikerketaren sortzailea, baita Itsas Biologiako Institutuarena eta Dominikar Itsas Ikerketarako Fundazioarena ere. Funtsezkoa izan zen Ipar Atlantikoko lehen Balea Konkordunen Santutegia sortzeko, eta sari ugari jaso zituen, besteak beste, Unescoren Marie Curie domina eta Duarte, Sanchez y Mellaren Merituaren Ordena. BBCk Bonnelly Latinoamerikako zientzialari garrantzitsuenetako bat dela esan du.

## Biografia

1931ko irailaren 10ean jaio zen Santiago de los Caballerosen, Dominikar Errepublikan. Itsas biologia ikasi nahi zuenez eta Dominikar Errepublikan biologia irakasten zuen eskolarik ez zegoenez, New Yorken jarraitu zituen unibertsitateko ikasketak. 1953an, Columbiako Unibertsitatean matrikulatu zen, eta itsas biologiako lizentziatura batekin graduatu zen 1956an. 1961ean New Yorkeko Unibertsitatean maisutza lortu zuen. Ikasketak amaitu ondoren, Bonnellyk New Yorkeko Akuarioan hasi zuen bere lehen lana, Ross Nigrelliren ikerketa-laguntzaile gisa. 1962an Dominikar Errepublikara itzuli zen eta Santo Domingoko Unibertsitate Autonomoan (UASD) eskolak ematen hasi zen, herrialdean biologia aztertzeko lehen erakundea sortuz. 1966an, Itsas Biologiako Institutua sortu zuen, ondoren, Itsas Biologiako Ikerketa Zentro (CIBIMA) bihurtuko zena. Bertan, 1967tik 1986ra irakatsi zuen, eta, ondoren, 1992ra arte, graduondoko ikasketen koordinatzaile izan zen.
1974an Dominikar Errepublikako Zientzien Akademia sortu zuen, eta itsas baliabideen kontserbazioaz arduratzen diren eta administratzen dituztenentzat eragin handia izan zuten lanak argitaratzen hasi zen. 1986an, berebiziko garrantzia izan zuen balea konkordunarentzako (xibarta) lehen eremu babestuaren sorreran, jatorrian Santuario de Ballenas Jorobadas del Banco de Plata deitua (Gaur egun Santuario de los Bancos de la Plata y la Navidad bezala ezagutzen dena). Egindako ekarpenagatik, Dominikar Errepublikako Gobernuaren Dominikar Emakumearen Merezimenduaren Domina jaso zuen Zientzian (1986), Dominikar Errepublikako Zientzien Akademiaren Zientzien Sari Nazionala (1987), eta 1987an Ingurumenerako Nazio Batuen Programak (PNUMA) Global 500 Ohorezko Zerrendan sartu zuen.
1990ean UASDko Meritu Irakasle bihurtu zen, eta 1991n Dominikar Itsas Ikasketen Fundazioa (FUNDEMAR) sortu zuen. Erakunde horrek itsas kudeaketa plana koordinatzen du, itsas bizitza eta koralezko arrezifea aztertzen ditu, eta Itsas Ugaztunen Santutegia administratzen du. Urte berean, Bonnelly Garapen bidean dagoen munduarentzat Zientzietako Emakumeentzako Erakundean (TWOWS) sartu zen eta Lehenengo Batzar Nagusian parte hartu zuen. Argitaratzen jarraitu zuen eta bere lanak itsas eta kostaldeko Ingurumen Zuzenbidean eragiteko erabili dira. 2007an Zientzia Akademiako Akademiko ohorea jaso zuen, 2008an Corripio Fundazioaren Ekologiako Sari Nazionala jaso zuen eta 2009an UNESCOren Marie Curie Domina jaso zuen.
2010ean, Victoriako (Columbia Britainiarra, Kanada) Biologia Kontserbatzeko Elkarteak Biologiako Zerbitzu Goretsiaren Sariarekin ohoratu zuen, eta 2011n, Dominikar Errepublikako Gobernuak Duarte, Sánchez y Mellaren Merezimenduaren Ordena eman zion. 2013an, BBCk Latinoamerikako hamar emakume zientzialari garrantzitsuenetako bat zela aitortu zuen.

## Hautatutako lanak

* Bonnelly de Calventi, Idelisa (1974). Informe Sobre la Pesca en la Republica Dominicana. Itsas Biologiako Ikerketa Zentroa, Santo Domingoko Unibertsitate Autonomoa. Santo Domingo, Dominikar Errepublika.
* Bonnelly de Calventi, Idelisa (1974). Estudios de biología pesquera dominicana. Santo Domingoko Unibertsitate Autonomoko argitaletxea. Santo Domingo, Dominikar Errepublika.
* Bonnelly de Calventi, Idelisa (1974). La investigación pesquera y sus proyecciones. Santo Domingoko Unibertsitate Autonomoa. Santo Domingo, Dominikar Errepublika.
* Bonnelly de Calventi, Idelisa (1978). Conservación y ecodesarrollo. Itsas Biologiako Ikerketa Zentroa, Santo Domingoko Unibertsitate Autonomoa. Santo Domingo, Dominikar Errepublika.
* Bonnelly de Calventi, Idelisa; Vásquez Tineo, Manuel; Terrero, David (1985). Informe, aspectos químicos y usos nativos de plantas en la medicina folklórica dominicana: estudio bibliográfico. Itsas Biologiako Ikerketa Zentroa, Santo Domingoko Unibertsitate Autonomoa. Santo Domingo, Dominikar Errepublika.
* Bonnelly de Calventi, Idelisa (1994). Mamíferos marinos en la República Dominicana. Santo Domingo, Dominikar Errepublika.

## Sariak eta aintzatespenak

* 1986 Merituaren Domina zientzian, Dominikar Errepublikako Gobernua.
* 1987 Zientzien Sari Nazionala, Dominikar Errepublikako Zientzien Akademia.
* 1987 Global 500 Saria, Nazio Batuen Ingurumen Programa.
* 1990 Santo Domingoko Unibertsitate Autonomoko Merezimenduzko Irakaslea.
* 2007 Akademiko Saria, Dominikar Errepublikako Zientzien Akademia.
* 2008 Ekologia Sari Nazionala, Corripio Fundazioa.
* 2009 Marie Curie domina, UNESCO.
* 2010 Distinguished Service Award in Biology (SCB), Victoriako Biologia Kontserbatzeko Elkartea.
* 2011 Duarte, Sanchez y Mellaren Merezimenduaren Ordena, Dominikar Errepublikako Gobernua.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Diario, Listin. (2022-07-03). «Muere Idelisa Bonnelly de Calventi, madre de la conservación marina» listindiario.com (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 «Instituto Tecnológico de Santo Domingo - INTEC - Reconocen trayectoria de la maestra Idelisa Bonnelly» web.archive.org 2016-03-04 (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Ecuatoriana entre las 10 científicas más destacadas de Latinoamérica» El Universo 2013-10-18 (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 «Reconocimiento a la Sra. Idelissa Bonelly» web.archive.org 2015-11-17 (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* 1 2 3 4 5 6 7 «IANAS | Women for Science» web.archive.org 2015-11-17 (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* ↑ «Idelisa Bonelly de Calventi - Innovadores de América» web.archive.org 2019-03-07 (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* ↑ (Gaztelaniaz) «10 mujeres que lideran la ciencia en América Latina» BBC News Mundo 2013-09-30 (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* ↑ (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2024-09-10). «Idelisa Bonnelly, bióloga marina» Mujeres con ciencia (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).

## Kanpo estekak

* Idelisa Bonnelly: Por un mundo más habitable, ONU Mujeres América Latina y el Caribe.
* Elkarrizketa
* Datuak: Q21598084