# Uniformeko txapel

Uniformeko txapel edo boneta mundu osoko uniforme askoren parte da, gehienbat sektore militarrean edo polizian, baina erakunde zibiletan ere bai.

## Historia

16. mendean, Landsknecht mertzenario inperial alemanek eta zaldunek txapela jantzi militarretan sartu zuten. Forma eta diseinua janzten duenaren gustuan oinarritzen ziren askotan; Landsknechtek sarritan txapel deigarriak eta zabalak aukeratzen zituzten, batzuetan ertzean zirrikitu batekin. Lumak ere ohikoak ziren hauetan.

### 19. mendean

Alemanian, Lützowko Ehiztarien boluntario paramilitarren elkarteak, zeina bere garaiko abertzale eta intelektual aleman askoren bligune izan zen, txapel beltz zabalez jantzita agertzen ziren. Ondorioz, buruko arropa hau modan jarri zen klase ertaineko liberalen artean, motibazio politikoko arropa gisa. Garai hartan Alemaniako jantzi zaharra esaten ziotenaren parte zen, Martin Luteroren garaian oinarritua. Vienako Kongresuaren ondoren, txapel mota hau hain probokatzaile eta politikoki markatutzat jo zuten alemaniar printzerri batzuetan, non haietako batzuek debekatu egin zituzten.
Euskal Herrian zentzu militarreko txapelak 1830eko hamarkadan Lehen Karlistaldian jarri ziren modan, Tomas Zumalakarregi jeneralak Nafarroako batailoien identifikazio ikur gisa txapel gorriak hartu zituenean. Ondorioz, Baldomero Esparterok debekatu zuen txapela eremu zibilean zein militarrean erabiltzea. Txapela jantzi gisa euskal txapelarekin identifikatzen ere lagundu zuten karlistaldiek.
1889an txapela Frantziako mendi tropetan sartu zen, hasieran artile urdin ilunez egindako txapel zabal tradizionalaren moduan. Forma hau gudu-zelaietatik desagertu zen 1916an. Ordezko gisa, forma murriztuago bat sartu zen tropen erabilerarako, nahiz eta gaur egun forma zaharragoa erabiltzen den desfileetarako.

### 20. mendean

20. mendean zehar, munduko hainbat armadatako jantzien parte izatera igaro ziren txapelak.
1910ean, Alemanian txapel berri bat atera zen, argi eta garbi txapelaren forma historikoetan oinarritzen zena, baina praktikoagoa zena tamaina erabilgarriagatik. M1910 eremuko txapela landa-material grisez egina zegoen eta inguruko banda bat zuen, zegokion indar armatuaren koloreetan.
Txapela nagusiki britainiar indar armatuen ezaugarri izan zen Bigarren Mundu Gerran. Kaki artilezko ehunez egina zegoen.
AEBetako indar armatuetan 2. mundu gerran, paraxutista britainiarren biltegietako txapelekin hornitu ziren lehen aldiz. Gero, 20. mendeko bigarren erdian, estatubatuar indar bereziak izan ziren kapela hori janzteagatik ezagunak egin zirenak.

## Iruditegia

* Landsknechta txapel gorriaz (Pieter Brueghel Gaztea).
* Zumalakarregi txapel gorriarekin.
* Lützowko Ehiztari jantziak.
* Ofizial poloniarra txapelarekin.
* Polizia militarrak Brasilen.
* Frantziako mendiko tropak.
* Israelgo armadako txapelberdeak.

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko wikipediako «Barett (Uniform)» artikulutik itzulia izan da, 2024-08-05 data duen 247424709 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2024-08-05 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* ↑ Laurent Mirouze: Infanteristen des ersten Weltkriegs. Verlag Karl-Heinz Dissberger, Düsseldorf 1990, ISBN 3-924753-28-8, S. 28.
* ↑ Laurent Mirouze: Infanteristen des ersten Weltkriegs. Verlag Karl-Heinz Dissberger, Düsseldorf 1990, ISBN 3-924753-28-8, S. 62.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q808096
* Multimedia: Berets (uniforms) / Q808096