OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Margaret Court

Margaret Smith Court (Albury, Hegoaldeko Gales Berria, 1942ko uztailaren 16a-) tenislari australiar ohia da, gaur egun Perthen bizi dena. Munduko tenislaririk hoberena izan zen rankinean, eta lehenengo emakumea izan zen urte berean (1970) "Grand Slam"eko lau txapelketak irabazten. 1977an erretiratu egin zen.

## Biografia

Albury Tennis Center-en hasi zen jolasten, lehenengo Wally Rutter entrenatzailearen laguntzarekin, eta ondoren Frank Sedgman, Keith Rodgers edo Harry Hopmanen babesarekin.
1959ean jokatu zuen lehenengoz Australiako Irekian, eta hamasei urte bazituen ere Caroline Aytley-ren kontrako partidan irabazi zuen baina bigarrenean, Mary Carter Reitanoren galdu zuen. Hurrengo urtean ordea Australiako Irekia irabazi zuen Jan Lehaneren aurka.
Tenisaren historian Grand Slam gehien irabazi dituen jokalaria da, guztira 24 titulo banakakoan. Gehienak Australian irabazi zituen. Australiako Irekian 11 titulo irabazi zituen, Roland Garrosen 5, AEBetako Irekian 5 eta Wimbledonen 3. Gainera, 1970ean guztiak irabazi zituen. Rafa Nadalek titulu gehien irabazitako tenislaria zela zabaldu zutenean Margaret Smith Court, Steffi Graf eta Serena Williamsen lorpenak erreibindikatu zituzten, zeintzuk gizonezko tenislariarena baino gehiago dira. Banakakoez gain, emakumezko bikoteetan, 19 titulo ditu, eta bikote mixtoetan, 21.
Eliza katolikoan hazia, 1991ean aipaiz pentekostal gisa ordenatu zuen bere burua eta ondoren, eliz propioa sortu zuen Victory Life Centre. 2017an harreman homosexualen aurkako irainak bota zituen, baita haur transexualen aurkakoak ere. Hori dela eta, Australiako Ordena itzuli dezan eskatu dute Martina Navratilova, Billie Jean King eta John McEnroe tenis jokalariek, baina dagoeneko ez duela itzuliko esan du.

## Palmaresa

* Australiako Irekia: 11 titulu.
* Roland Garros: 5.
* AEBetako Irekia: 5.
* Wimbledon: 3.

## Sariak eta Aitortzak

* 2003an, Australiako Irekiaren Melbourne Parkeko 1.go pistak bere izena darama.
* Australiako Ordena

## Ikusi, gainera

* Serena Williams
* Steffi Graf
* Rafa Nadal
* Garbiñe Muguruza

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) «Margaret Court, la tenista con más grandes que Rafael Nadal» La Voz de Galicia 2022-06-04 (Noiz kontsultatua: 2022-07-03).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Margaret Court, entre el cielo deportivo y el infierno ideológico» La Vanguardia 2020-01-19 (Noiz kontsultatua: 2022-07-03).
* 1 2 3 «Margaret Court, Serena Williams y Steffi Graf, campeonas invisibles que han superado a Rafa Nadal» www.publico.es (Noiz kontsultatua: 2022-07-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Tenis. ¿Por qué Margaret Court no es tan querida?» Grupo Milenio (Noiz kontsultatua: 2022-07-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Margaret Court no devolverá la Orden de Australia pese a sus frases homófobas» AS.com 2021-01-26 (Noiz kontsultatua: 2022-07-03).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Biografia Encyclopaedia Britannican.
* (Ingelesez):Margaret Court: 50 years of Grand Slam history, Margaret Courtiburuzko bideoa Youtuben.
* Datuak: Q202342
* Multimedia: Margaret Court / Q202342
# Evonne Goolagong

Evonne Fay Goolagong Cawley (Griffith, 1951ko uztailaren 31) australiar tenislari ohia da.
Goolagong Hegoaldeko Gales Berrian jaio zen eta Wiradjuri aborigen herrikoa da. Tenisean egin zuen ibilbidean zehar 86 titulu irabazi zituen eta WTA sailkapeneko lehen postuan sailkatu zen. Grand slameko zortzi txapelketa irabazi zituen. Lau aldiz irabazi zuen Australiako Irekia (1974, 1975, 1976 eta 1977), Wimbledongo bi txapelketa (1971 eta 1980) eta Roland Garros txapelketa bat (1971). Australiako Irekiak eta Wimbledon txapelketa bat ere irabazi zituen binakako modalitatean.
Bost Australiako Ireki (1971, 1974, 1975, 1976 eta 1977) eta Wimbledongo txapelketa bat (1974) ere irabazi zituen binakako modalitatean eta Roland Garros txapelketa bat binakako mistoetan (1972). Hiru urtez irabazi zuen Federazio Kopa Australiako taldearekin, 1971, 1973 eta 1974an.
* Datuak: Q228559
* Multimedia: Evonne Goolagong / Q228559
# Mary Pierce

Mary Pierce (Montreal, Kanada, 1975) tenis-jokalaria da. Kanadar, frantziar eta estatubatuar herritartasunak ditu, eta Frantziarekin jokatu ohi ditu selekziokako lehiaketak. 2000. urtean Roland Garros txapelketa irabazi zuen, eta bera izan zen lehiaketa nagusietako bat baino gehiago irabazi dituen bigarren frantses emakumezkoa, Suzanne Lenglenen ondoren.
Aita estatubatuarra du, eta ama frantses-kanadarra. Estatu Batuetan hazi zen. Hamar urte zituela egin zuen debuta tenisean, aitaren zuzendaritzapean, hura izan baitzuen lehenengo entrenatzailea. 1990. urtean parte hartu zuen lehenengo aldiz lehiaketa nagusi batean, Roland Garrosen hain zuzen; bigarren itzulira iristea lortu zuen. Hurrengo urtean irabazi zuen lehenengo txapelketa Palermon (Italia). 1994an Roland Garrosko finalera iritsi zen, baina Arantxa Sánchezek garaitu zuen. Hurrengo urtean, tenis-jokalari haren beraren kontra irabaztea lortu zuen Australiako Irekian.
Hemezortzi urte bete zituenean frantses herritartasuna hartzea erabaki zuen, eta aitarengandik independente aritzea. 1997an Australiako Irekia galdu zuen Martina Hingis suitzarraren kontra, eta hainbat entrenatzailerekin aritu ondoren, bere jokoa hobetzea lortu zuen. 2000. urtean bere anaia David hartu zuen entrenatzaile, eta Roland Garrosen garaipena lortu zuen. 1967an Françoise Dürrek txapelketa hori irabazi zuenetik lehenengo aldia zen frantses batek Parisen garaipena lortzen zuela. 2004. urtean 's-Hertogenbosch txapelketa irabazi zuen, bere 16. titulua buruz buruko partidetan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q210695
* Multimedia: Mary Pierce / Q210695
# Kerry Melville

Kerry Melville Reid (Mosman, 1947ko abuztuaren 7a) australiar tenislari ohia da.
Hamazazpi urteko ibilbide izan zuen eta grand slameko txapelketa bat irabazi zuen, 1977ko Australiako Irekia, banakako beste 26 txapelketaz gain.
Binakako mailan bi aldiz irabazi zuen Australiako Irekia 1968an eta 1977an, eta 1978ko Wimbledongo txapelketa Wendy Turnbullekin batera.
* Datuak: Q259288
* Multimedia: Kerry Melville / Q259288
# Mima Jaušovec

Mima Jaušovec (Maribor, 1956ko uztailaren 20a) esloveniar tenislari ohia da.
Txikitan Jelena Genque entrenatzaile serbiarraren ikaslea izan zen. Bere ibilbidean banakako bost txapelketa eta binakako hamaika irabazi zituen. Bere garaipenik garrantzitsuena 1977ko Roland Garros txapelketan izan zen, Florența Mihai errumaniarrari irabazi zionean. Hurrengo urtean Virginia Ruzici errumaniarraren aurka galdu zuen finala. Urte berean, Virginia Ruzicirekin jokatuz, Frantziako txapelketako binakako finala irabazi zuen. 1983an txapelketako beste final bat galdu zuen Chris Everten aurka.

### Grand Slam txapelketak
#### Banakako txapelketa (1)

| Urtea | Txapelketa | Aurkaria finalean | Emaitza |
| 1977an | Roland Garros | Florența Mihai | 6-2, 6-7(5), 6-1 |

#### Banakakoetan finalista(2)

| Urtea | Txapelketa | Aurkaria finalean | Emaitza |
| 1978 | Roland Garros | Virginia Ruzici | 2-6, 2-6 |
| 1983 | Roland Garros | Chris Evert | 1-6, 2-6 |

#### Binakako txapelketa (1)

| Urtea | Txapelketa | Lankidea | Aurkariak | Emaitza |
| 1978an | Roland Garros | Virginia Ruzici | Lesley Turner Gail Sherriff | 5-7, 6-4, 8-6 |

#### Binakako finalista (1)

| Urtea | Txapelketa | Lankidea | Aurkariak | Emaitza |
| 1978an | Wimbledon | Virginia Ruzici | Kerry Reid Wendy Turnbull | 6-4, 8-9(8), 3-6 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q239728
* Multimedia: Mima Jaušovec / Q239728
# Hana Mandlíková

Hana Mandliková (Praga, 1962ko otsailaren 19a) txekiar tenislari ohia da.
Grand slameko lau txapelketa irabazi zituen: Australiako Irekia 1980 eta 1987an, Roland Garros txapelketa 1981ean eta AEBetako Irekia 1985ean. 1989ko AEBetako Irekiko binakako txapelketa ere irabazi zuen Martina Navratilovarekin batera. Grand slameko beste lau txapelketatan ere finalista izan zen. WTA sailkapenean bere posturik onena 3.a izan zen.
Txekoslovakiako taldearekin Federazio Kopako hiru titulu irabazi zituen jarraian (1983-1985). 1990ean erretiratu zen eta Jana Novotná entrenatu zuen.
* Datuak: Q255011
* Multimedia: Hana Mandlíková / Q255011
# Naomi Osaka

Naomi Osaka (japonieraz: 大坂 なおみ o̞ːsäkä näo̞mʲi ahoskatua, Ōsaka Naomi, Chūō-ku, Japonia, 1997ko urriaren 16a) japoniar tenislaria da. 2019ko urtarrilaren 28an WTAren bakarkako sailkapeneko lehen postuan sailkatu zen Australiako Irekia irabazi ondoren. WTAren sailkapeneko lehenengo postuan egon zen lehenengo asiar tenislaria izan zen. Japoniako kirolaririk ospetsuenetakoa da.
Aita haitiarra du eta ama, berriz, japoniarra. Ameriketako Estatu Batuetan bizi eta entrenatzen da hiru urte zituenetik. Nahiz eta AEBtan bizi, Japoniako ordezkaritzarekin lehiatzen da.
Azken unera arte zalantzan egon zen Tokioko Olinpiar Jokoetan parte hartu edo ez. Hirugarren postuan zegoen munduko zerrendan orduan Bi aldiz irabazi du AEBetako Irekia, eta beste bitan Australiakoa. Azken hilabeteetan, pistatik kanpo eman zuen baina. Roland Garrosetik erretiratu zen, hedabideekin hitz egiteari uko egin eta gero. Behin baino gehiagotan izan da kirolarien buru osasun arazoen bozgorailu lanetan.
Black Lives Matter mugimenduaren alde, AEBetako Irekian maskara bat eraman zuen Poliziak hildako afro-amerikarren izenekin.

## Kirol estatistikak
### Grand Slam txapelketako finalak
#### Bakarkakoak: 2 (2 garaipen)

| Emaitza | Urtea | Txapelketa | Pista | Aurkaria | Markagailua |
| Garaipena | 2018 | AEBtako Irekia | Gogorra | Serena Williams | 6–2, 6–4 |
| Garaipena | 2019 | Australiako Irekia | Gogorra | Petra Kvitová | 7–6$^{(7–2)}$, 5–7, 6–4 |

## Erreferentziak

* ↑ «Naomi Osaka, Australiako Irekiko txapeldun» Euskal Irrati Telebista 2019-01-26 (Noiz kontsultatua: 2020-04-26).
* 1 2 Arratibel Gascon, Ainara. (2021-07-22). «Jokoen olinpoan» Berria (Noiz kontsultatua: 2021-07-23).
* Datuak: Q17466583
* Multimedia: Naomi Ōsaka / Q17466583
# Bamiyango Budak

Bamiyango Budak (persieraz: بت های باميان‎, bott-hâye Bāmiyān) Afganistanen zeuden bi Buda erraldoi izan ziren, Gizateriaren Ondare gisa sailkatuak. Kabuletik 230 kilometrora ipar-mendebaldean, Bayman bailaran zeuden, Hazarajat eskualdean. 507an (txikiena) eta 554an (handiena) eraikiak, estatuak arte greko-budistaren estilo klasikoa zuten. 35 eta 53 metroko altuera zuten.
Gorputzak zuzenean egin ziren hareharrizko hegietan, baina detaileak egiteko buztina eta lastoa erabili zuten, estukoarekin inguratuz. Inguratze hau guztia denborarekin galdu zen, baina margotua egon zen, aurpegiak, eskuak eta arropetako tolesak hobeto ikus zitezen; handiena gorrimin kolorez margotua zegoen, txikiena hainbat kolore ezberdinez. Besoen beheko aldeak buztin-lasto nahasketarekin eginak zeuden eta egurrezko egitura batez eutsiak. Uste denez, aurpegien goiko aldeak egurrezko maskarekin eraiki zeuden.
2001eko martxoan Talibanak dinamitatu zituen, Mullah Mohammed Omar liderarren aginduz, gobernuak idoloak zirela adierazi ostean. Afganistanen ordezkari batek Ameriketako Estatu Batuetan adierazi zuenez protesta gisa dinamitatu zituzten, nazioarteko laguntza bakarrik estatuak babesteko heltzen baitzen, eta ez gosetea pairatzen zuen herritarrak laguntzeko. Hala ere Afganistaneko Atzerri Ministroak esan zuen Islamaren erlijio ikonoklastismoa zela eta eraitsi zituztela. Nazioarteko komunitateak Buda horien suntsipena gogor salatu zuen, eta Talibanaren erlijio intolerantziaren adibidetzat jarri zen. Japonia eta Suitzak laguntza eskaini dute estatuak berreraikitzeko.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Centre, UNESCO World Heritage. Cultural Landscape and Archaeological Remains of the Bamiyan Valley. (Noiz kontsultatua: 2017-07-27).
* ↑ (Ingelesez) Gall, Carlotta. (2006-11-05). «Afghans consider rebuilding Bamiyan Buddhas - Asia - Pacific - International Herald Tribune» The New York Times ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2017-07-27).
* ↑ (Ingelesez) Morgan, Kenneth W.. (1986). The Path of the Buddha: Buddhism Interpreted by Buddhists. Motilal Banarsidass Publ. ISBN 9788120800304. (Noiz kontsultatua: 2017-07-27).
* ↑ (Alemanez) Institut für Bodenmechanik und Grundbau. (Noiz kontsultatua: 2017-07-27).
* ↑ (Ingelesez) Gall, Carlotta. (2006-12-06). «From Ruins of Afghan Buddhas, a History Grows» The New York Times ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2017-07-27).
* ↑ Sacred Land Film Project » Bamiyan Valley. (Noiz kontsultatua: 2017-07-27).
* ↑ USATODAY.com - Why the Taliban are destroying Buddhas. (Noiz kontsultatua: 2017-07-27).
* ↑ (Ingelesez) Crossette, Barbara. (2001-03-19). «Taliban Explains Buddha Demolition» The New York Times ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2017-07-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q484458
* Multimedia: Buddhas of Bamiyan / Q484458
# Ngô Đình Diệm

Ngô Đình Diệm (Huế, Frantziar Indotxina, 1901eko urtarrilaren 3a - Saigon, Hego Vietnam, 1963ko azaroaren 2a) vietnamdar politikaria izan zen. 1954–1955 bitartean, Vietnamgo Estatuko lehen ministroa izan zen, eta Hego Vietnamgo presidentea 1955etik 1963an atxilotu eta hil zuten arte.

## Bizitza

Kolonialismo frantsesaren garaian Barne Arazoetako ministroa izan zen. 1945.ean erbestera alde egin behar izan zuen, komunisten preso egon ondoren. 1955ean itzuli zen eta urtebete geroago, Bao-Dai enperadorea aginpidetik kendu eta, Estatu Batuen laguntzaz, Hego Vietnamgo Errepublika sortu zuen. Urte berean, bere burua presidente izendatu zuen eta gero, Lehen Ministro. Haren diktadurak etsaiak gogor zapaldu zituen: horren ondorioz, Estatu Batuen laguntza galdu zuen, eta gudarostea haren aurka altxatu zen. Matxinada horretan Diệm eta haren senitarteko gehienak hil zituzten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192502
* Multimedia: Ngô Đình Diệm / Q192502
# Taiping matxinada

Taiping (euskaraz: «Bake Handia») Txinan 1851tik 1864ra bitarteko urteetan izan zen erlijio eta politika mugimendua izan zen, gainbehera zihoan herrialdea salbatzearren Qing dinastiaren aurka matxinatzera deitu zuen Hong Xiuquanek gidatu zuena. Bere burua Jesukristoren anaia txikitzat zuen Hong Xiuquanek. Matxinadak inoiz izan den gerra zibil odoltsuena ekarri zuen: 20 milioi hildako. Hong Xiuquanen gudarosteak Yangzi ibaiaren behe-aldeko arroa hartu eta Nankinen hiriburua ezarri zuen. 1864an Txinako enperadorearen gudarosteak, europarren laguntzarekin, Nankinen sartu eta matxinatuak menderatu zituen. Handik aurrera, Qing dinastia sartaldeko estatu indartsuen mendean geratu zen, guztiz ahulduta.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192408
* Multimedia: Taiping Rebellion / Q192408
# Huế hiriko Phật Đản eguneko tiroketak

Huế hiriko Phật Đản eguneko tiroketak izenarekin ezagutzen da 1963ko maiatzaren 8an Hego Vietnameko Huế hirian Ngô Đình Diệmen gobernuaren indarrek armarik ez zeramatzaten bederatzi zibil budisten aurka egindako tiroketa.

## Gertakariak

Armadak eta poliziak pistola eta granadekin erasotu zioten budistez osatutako jendetza bati. Hauek Phật Đản egunean bandera budista aireratzeko debekuaren aurrean protestan zeuden. Egun horretan Gautama Buddharen jaioteguna ospatzen da. Diệmek ez zuen bere gain hartu bertan gertatutakoa eta Việt Cộngari egotzi zion gertatutakoa. Horrek budisten artean haserrea areagotu zuen.
Gertaera honek budisten protesten garrantzia handitu zuen, Diệmen gobernu Erromatar Katolikoaren aurka, eta Budisten krisia izena eman zitzaion, desobedientzia gertakari handiak sortuz. 1963ko azaroaren 1ean, sei hilabetez gobernuaren aurkako oposizioa hazi ondoren, Hego Vietnameko Errepublikako Armadako hainbat jeneralek estatu kolpea eman zuten eta Diệm erail.

## Erreferentziak

* ↑ Jacobs, Seth (2006). Cold War Mandarin: Ngo Dinh Diem and the Origins of America's War in Vietnam, 1950–1963. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield Publishers. ISBN 0-7425-4447-8.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4388358
* Multimedia: Huế Phật Đản shootings / Q4388358
# Narako setioa

Narako setioa, Genpei Gerratako bigarren gudua izan zen, Ujiko guduaren ondoren, non Taira klanak, Minamoto klanaren aliatuei eraso zien.
Minamoto klanaren matxinadaren exekutatzaile nagusiak hiltzean, Taira Klana. Mii-dera suntsitzen eta honi su ematen zentratu zen, Minamoto klanari laguntzeagatik, eta erasoa Nara hiriraino luzatzea erabaki zuten, non Tairatarren aurkako indarrak bilduko ziren. Taira no Kiyomoriren semeak ziren Taira no Tomomori eta Taira no Shigehirak, hiriaren setioa prestatuko zuten. Hala ere, Narako soheiek, defendatzea erabaki zuten, eta barrikadak eta inprobisatutako defentsak jarri zituzten hirian, arma bezala, arkuak, geziak eta naginatak erabiliz. Taira klana, zaldi gainean joan zen, eta abantaila estrategikoa zuten, eta Kōfuku-ji eta Tōdai-ji tenplu budistak erre zituzten, azken honen Daibutsuaren suntsipena nabarmenduz. Apenas Enryaku-jik kanporatu ahal izan zuen erasoa eta kalterik gabe mantendu ahal izan zen. Suteak, hiriaren zati handi bat suntsitu zuen, eta 3500 pertsona hildako utzi zituen, zibil eta monjeen artean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1116528
# San Bartolome gaueko sarraskia

San Bartolome gaueko sarraskia (frantsesez: Massacre de la Saint-Barthélemy) higanoten aurkako sarraskia izan zen, 1572ko abuztuaren 23tik 24ra bitarteko gauean Parisen hasi zena. Hiriburuan zenbait egunez luzatu eta ondorengo asteetan hogei hiri baino gehiagotara hedatu zen. Katalina Medicik prestatu eta aitoren seme katolikoek eta beste zenbait herritarrek aurrera eraman zuten.
Frantzian XVI. mendean katolikoen eta higanoten arteko gerra luzean izandako gertaera bat izan zen San Bartolome gauekoa. Sarraskiak Frantziako gorteko erlijio eta politikazko istiluak zituen atzean.

## Historia

Gaspard II.a Colignykoa higanoten buruzagia Espainiako erregearen kontra ari zen borrokan hegoaldeko lurraldeetan, Frantziako errege Karlos IX.aren eskaeren arabera. Katalina Medicik, Karlos erregearen amak, Colignyk bere semearengan zuen eragina ikusita, higanoten buruzagia hiltzeko asmo ezkutua izan zuen, eta hilketa prestatu zuen Guiseko etxe erromatar katolikoarekin batera.
1572ko abuztuaren 18an Katalinaren alaba Margarita (Margarita Valoiskoa), Henrike Nafarroako errege higanotarekin ezkontzekoa zen, eta hori zela eta higanoten aitoren seme talde handia iritsi zen Parisa. Colognyren kontrako hilketa-saioak huts egin zuen, baina Katalina berriz bildu zen aitoren seme talde batekin Tuileries jauregian, eta Parisen zeuden higanoten buruzagi guztiak hiltzea erabaki zuten.
Abuztuaren 24an Saint-Germain-l´Auxerrois elizako kanpaiak jo zuenean hasi zen sarraskia. Coligny bera izan zen hildakoetako bat. Louvren zeuden higanoten kontra ere erasoak izan ziren, eta hiriko higanoten dendak apurtu eta jabeak hil zituzten. Abuztuaren 25ean erregeak hilketei amaiera emateko agindua eman zuen arren, ez zen hala gertatu, eta probintzietara hedatu zen liskarra. Urriaren hasierara arte ez ziren istiluak amaitu, eta uste denez, Parisen bakarrik 3.000 hildako izan ziren. Sarraskiaren ondoren, herrialde protestanteetan katolikoen kontrako jarrera areagotu egin zen, eta haietan ere borrokak izan ziren. Handik aurrera protestanteek Joan Kalbinek proposatzen zuen aginpidearen aurreko mendekotasuna alde batera utzi, eta tiranoaren kontrako erasoak onargarritzat hartu zituzten.

## Ikus, gainera

* Frantziako Erlijio Gerrak

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* San Bartolome gaua Puntubi.com
* (Ingelesez) Massacres during the wars of religion: The Saint Bartholomew's Day Massacre, a foundational event Massacres.org
* (Ingelesez) Georges Goyau Saint Bartholomew's Day Catholic Encyclopedia (1913)
* (Ingelesez) Massacre of St Bartholomew Encyclopædia Britannica (1911)
* Datuak: Q163891
* Multimedia: St. Bartholomew's Day massacre / Q163891
# Fontainebleauko Ediktua

Fontainebleauko Ediktua, Nantesko Ediktuaren ezeztatzea bezala ere ezaguna, Luis XIV.a Frantziakoak 1685eko urriaren 22an aldarrikatutako ediktu bat izan zen, honen arabera Frantzian erlijio katolikoaren praktika bakarrik zen legezkoa. Ediktuak, aurreko beste bat indargabetu zuen, Nantesko Ediktua, higanotei, euren erlijioaren praktika bermatu ziena Estatuaren jazarpenik jasan gabe.
Ediktuak kalbindarren elizak suntsitzeko eta eskola protestanteak ixteko agindu zuen. 1681ean Dragonnadesekin hasitako jazarpen bat ofizialdu zuen. Ediktu honen bidez, erregeak, higanotak katolizismora bihurtzera behartzeko asmoz jaurtitako politika ofizial bilakatu zuen. Ediktuaren ondorioz, protestanteek Frantzia utzi zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Scoville, Warren C.. (1953). «The Huguenots in the French economy, 1650–1750» Quarterly Journal of Economics 67 (3): 423-444..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q512443
* Multimedia: Edict of Fontainebleau / Q512443
# Juliano (enperadorea)

Flavio Klaudio Juliano (latinez: Flavius Claudius Julianus; Konstantinopla, 331 edo 332 – Maranga, 363ko ekainaren 26a), Juliano II.a eta kristauek Juliano Apostata izengoitiz ezaguna, erromatar enperadorea izan zen 361etik hil zen arte. Historialari kristauek Apostata goitizena eman zioten erlijio hori arbuiatu (apostasia) eta helenismo neoplatonikoa hobetsi zuelako.

## Bizitza

Konstantino Handiaren iloba zen eta bizirik irten zen, Galo anaiarekin batean, bere familiari eginiko eraso batetik. Liburu artean igaro zuen gaztaroa eta, kristautasunari uko egin ondoren, neoplatonismoaren bidetik abiatu zen. Bere lehengusu Konstantzio II.ak deitu zion 355. urtean Galia meatxupean ezarri zuten germaniarren aurkako borrokara, eta Estrasburgon garaitu zituen (357).
Enperadore izendatu zuten bere soldaduek 360an eta erabateko enperadore egin zen Konstantzio II.a hil ondoren (361). Juliano enperadorearen eskutik etorri zen erlijio askatasuna eta erromatarren antzinako molde paganoak piztu ziren berriro inperioan. Persiarren aurkako guduan hil zen 363. urtean. Kristautasunaren aurkako tratatu bat idatzi zuen, Contra Galilaeos (grezieraz Κατὰ Γαλιλαίων, «Galilearren Aurka») izenburuaz.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-7-31 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Smith, Rowland, 1955-.. Julian's gods : religion and philosophy in the thought and action of Julian the Apostate. Routledge ISBN 0-415-03487-6. PMC 32203522. (Noiz kontsultatua: 2020-11-29).

## Kanpo estekak

* Contra Galilaeosen Ingelesezko itzulpena Wikisourcen: Against the Galileans. Wilmer Cave Wrightek itzulia, 1923an.
* Datuak: Q33941
* Multimedia: Iulianus / Q33941
# Boxerren matxinada

Boxerren matxinada (義和團之亂 edo 義和團匪亂), Txinan Yihetuan matxinada (txinera tradizionalaz: 義和團起義, txinera sinplifikatuaz: 义和团起义, pinyinez: Yìhétuán Qǐyì, ‘ukabil tenteak’ edo hitzez hitz ‘ukabil bidezko eta harmoniatsuak’) izenaz ezaguna, Txinan XIX. mendearen amaieran atzerritarren eragin komertzial, politiko, erlijioso eta teknologikoaren aurkako matxinada izan zen, 1899ko azaroaren 2 eta 1901eko irailaren 7 artean iraun zuena. 1900eko abuzturako, 230 atzerritar, milaka txinatar kristau eta matxinatu asko (50.000 eta 100.000 artean) hilda zeuden. Gerra Zortzi Nazioen Aliantzak Beijing konkistatu zuenean bukatu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Harrington, Peter. (2001). Peking 1900: The Boxer Rebellion. Oxford: Osprey, 96 or. ISBN 1-84176-181-8..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q150229
* Multimedia: Boxer Rebellion / Q150229