OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jurgi III.a Erresuma Batukoa

Jurgi III.a Erresuma Batukoa (ingelesez: George III of the United Kingdom) 1760ko urriaren 25etik bere heriotzara arte Erresuma Batuko eta Britainiar Jabegoetako errege izan zen.
Hannover leinuko hirugarren erregea izan zen eta baita leinuan ingelesa ama hizkuntza izan zuen lehendabizikoa ere. Bere aurrekariek ez bezala, ez zuen inoiz Hanover bisitatu.
Haren erreinaldian herrialdea gerra ugaritan sartuta egon zen. Hasieran, Zazpi Urteko Gerran Frantzia menderatu ondoren, Ipar Amerika eta India kontrolatu zituen. Hala ere, Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerra zela eta, laster galdu zituen Amerikako kolonia haiek. Erreinaldiaren hasieran, Frantziako Lehen Inperioaren aurka borrokatu zen, 1815ean Napoleon menderatu arte.
Azken urteetan, buruko gaitza jasan zuen: nahiz eta orduan jakin ez, litekeena da porfiria izatea. Hori zela eta, 1810etik aurrera Jurgi Galesko Printzea erregeorde moduan aritu zen.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Georgiana Augusta Frederica Seymour
George Lamb
Jurgi IV.a Erresuma Batukoa
Emma Anne Finucane
Prince Frederick, Duke of York and Albany
Princess Charlotte Augusta of Wales
George Seymour Crole
George FitzClarence, 1st Earl of Munster
Henry FitzClarence
Sophia Sidney
Mary Fox
Frederick FitzClarence
Elizabeth Hay, Countess of Erroll
Adolphus FitzClarence
Augusta FitzClarence Kennedy-Erskine
Gilen IV.a Erresuma Batukoa
Augustus FitzClarence
Amelia Cary
stillborn child Hanover
Princess Charlotte of Clarence
Princess Elizabeth of Clarence
stillborn son Hanover
stillborn son Hanover
Jurgi II.a Erresuma Batukoa
Frederiko Galeskoa
stillborn son Hanover
Karolina Ansbachekoa
Jurgi III.a Erresuma Batukoa
William Henry Courtnay
Frederick II, Duke of Saxe-Gotha-Altenburg
Princess Augusta of Saxe-Gotha
Charlotte, Princess Royal
stillborn daughter von Württemberg
Princess Magdalena Augusta of Anhalt-Zerbst
Adelaide Dubus
Eduardo Kentekoa
Edward Schencker Scheener
Princess Augusta Sophia of the United Kingdom
Viktoria Erresuma Batukoa
Princess Elizabeth of the United Kingdom
Frederica Hanover
stillborn daughter Hanover
Ernesto Augusto Hannoverkoa
Jurgi V.a Hannoverkoa
George FitzErnest
Augustus d'Este
Prince Augustus Frederick, Duke of Sussex
Augusta Emma d'Este
Lucy Beaufoy Tranter
Prince George, Duke of Cambridge
Prince Adolphus, Duke of Cambridge
Princess Augusta of Cambridge
Princess Mary of the United Kingdom
Princess Mary Adelaide of Cambridge
Princess Sophia of the United Kingdom
Thomas Garth, Jr.
Prince Octavius of Great Britain
Prince Alfred of Great Britain
Princess Amelia of the United Kingdom :

## Zinema

* The Madness of King George ("Jurgi Erregearen Eromena", 1994): Film honetan Jurgi III.a erregea Nigel Hawthorne ingeles aktoreak antzeztu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q127318
* Multimedia: George III of the United Kingdom / Q127318
# Jurgi II.a Erresuma Batukoa

Jurgi II.a Erresuma Batukoa (ingelesez: George II of the United Kingdom) 1727ko ekainaren 11tik bere heriotzara arte Erresuma Batuko eta Britainiar Jabegoetako errege izan zen.
Erresuma Batutik at jaiotako azken erregea izan zen, eta hasieran bere aitarekin eta gero semearekin liskarrak izateagatik famatua da. Hasieran, Parlamentuaren kontrolpean zegoenez, ez zuen aginte handirik izan. Gero, ostera, boterea lortu zuen, bere ondorengoen mesederako. Gainera, gudu batean armada zuzentzeko azken erregea izan zen (Dettingengo guduan, 1743an).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131981
* Multimedia: George II of Great Britain / Q131981
# Jurgi I.a Erresuma Batukoa

Jurgi I.a Erresuma Batukoa (ingelesez: George I of Great Britain) 1714ko abuztuaren 1etik bere heriotzara arte Erresuma Batuko eta Britainiar Jabegoetako errege izan zen.
Hanoverren jaio zen, egungo Alemanian, eta Brunswick-Lüneburgeko dukerria jarauntsi zuen. 1708an Hanoverko printze-hautesle bilakatu zen. 54 urte zituela, Ana Erresuma Batukoa hil eta Jurgi Erresuma Batuko errege aukeratu zen: Hanover leinuko lehendabizikoa izan zen. Erregina harengandik 50 erregegai katoliko hurbilago egon arren, ezin ziren tronura igo, monarkak ezinbestean prostestantea izan behar zuelako. Hori zela eta, jakobitek tronuan estuardo bat jartzen saiatu zuten.
Haren agintaldian, monarkaren botereak urrian ziren oso eta egungo Lehen Ministroaren sistema ezarri zen: haren erreinaldiaren amaieran, Lehen Ministroa Sir Robert Walpole de facto izan zen. Jurgi jaioterrirako bidaia batean hil zen, eta han ehortzi zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 186. arauaː Atzerriko pertsona-izenak. Grafia-irizpideak. Erregeerreginen eta kidekoen kasua. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130805
* Multimedia: George I of Great Britain / Q130805
# Alain Weill

Alain Weill (Estrasburgo, 1961eko apirilaren 6a) komunikabideen eta mugikorreko komunikazioen industriako kudeatzaile eta enpresaria frantziarra da.

## Karrera

Weillek ekonomian lizentziatua lortu zuen eta HEC Parisen MBA egin zuen. Bere lehen kate profesionala NRJ irrati pribatua izan zen 1985ean, eta ondoren Sodexo zerbitzu-hornitzailearen filiala den Quarare-ko zuzendari nagusi bihurtu zen. 1990ean komunikabideen sektorera itzuli zen, hasieran zuzendari laguntzaile gisa eta gero RTL taldeko zuzendari nagusi gisa. Eginkizun horretan, besteak beste, BFM hartu zuen 2002an eta 2005ean BFM TV negozio katea jarri zuen martxan.
Funtzionario anitz gisa, SFR telefono mugikorreko konpainiaren eta Iliad telekomunikazio konpainiaren gainbegiratze-batzordeetan ere aritu zen eta Altice Europe Interneteko zerbitzu hornitzailearen negozio operatiboa zuzendu zuen, hasieran COO gisa eta gero CEO gisa.

## Erreferentziak

* ↑ L’Express est-il le combat de trop pour Alain Weill ?
* ↑ «NextRadio TV doit croître face aux chaînes historiques»
* ↑ Ils sont passés par un MBA

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2830367
* Multimedia: Alain Weill (Manager) / Q2830367
# Almere

Almere Herbehereetako erdialdean dagoen hiria da, herrialdeko zazpigarren populatuena dena eta Flevolandeko probintzian dagoena.
Hiria 1950eko hamarkadatik aurrera itsasoari hartutako lurretan eraiki zen.

## Kokapena

Almereren udalerri mugakideak honakoak dira: Lelystad iparraldean, Zeewolde ekialde eta hego-ekialdean, Blaricum, Huizen eta Naarden Gooimeer aintziraren hegoaldean, Muiden aintziraren hego-mendebaldean, Amsterdam mendebaldean eta Waterland ipar-mendebaldean.

## Argazkiak

* Schouwburg antzokia
* Almere Haven barrutia
* Hiriaren airetiko ikuspegia
* Almere Hout barrutiko parkea

## Demografia

| | Almere Haven | Almere Stad | Almere Buiten | Almere Hout | Almere Poort | Almere guztira |
| 1970 | | | | | | 52 |
| 1975 | | | | | | 47 |
| 1980 | 6.596 | | | | | 6.632 |
| 1985 | 21.410 | 17.240 | 1.559 | | | 40.297 |
| 1990 | 22.355 | 37.024 | 11.499 | | | 71.087 |
| 1995 | 22.376 | 58.816 | 22.740 | 564 | | 104.496 |
| 2000 | 22.237 | 83.934 | 35.290 | 1.336 | | 142.797 |
| 2005 | 22.590 | 103.560 | 47.358 | 1.366 | | 175.008 |
| 2007 | 22.507 | 105.261 | 51.751 | 1.345 | 134 | 180.998 |

## Hiri senidetuak

* Aalborg, Danimarka
* České Budějovice, Txekiar Errepublika
* Dmitrov, Errusia
* Yaroslavl, Errusia
* Haapsalu, Estonia
* Kumasi, Ghana
* Port Sudan, Sudan
* Lancaster, Erresuma Batua
* Milton Keynes, Erresuma Batua
* Rendsburg, Alemania
* Växjö, Suedia
* Tainan City, Taiwan

## Ikus, gainera

* Herbehereetako hirien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Nederlanderaz) Almereko Udalaren webgunea
* Datuak: Q83178
* Multimedia: Almere / Q83178
# Laukai

Eraikuntzan, laukaia, plaunkaia edo naukaia igeltseroen erreminta da, altzairuzko xafla laukizuzenaz eta goranzko giderraz osatua, eta morteroa horman zabaltzeko erabiltzen dena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3752470
* Multimedia: Concrete floats / Q3752470
# Alfredo Carricaberry

Alfredo Carricaberry (1900eko urriaren 8a - 1942ko irailaren 23a), Vasco ezizena zuena, argentinar futbolaria izan zen. Ibilbidearen zatirik handiena San Lorenzo de Almagron egina, non bi titulu irabazi zituen 1923an eta 1924an. Carricaberryk Argentinako selekzioan ere jokatu zuen, 1928ko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eta 1927ko Amerika Kopa bat irabazi zituen

## Biografia

Aurrelari postuan jokatuz, Caricaberry Buenos Aireseko Club Florestako jubeniletan hasi zen bere ibilbidea, eta gero Ramos Mejíako Estudiantil Porteñora joan zen, non erdi mailako ligan jokatu zuen. 1919an San Lorenzo de Almagrok fitxatu zuen, eta 1930era arte eman zuen bere karrera gehiena jokatzen, guztira 297 partida eta 104 golekin. Carricaberry gaur egun 5.a geratzen da, inoiz partida gehien jokatu dituen jokalaria eta 8.a klubeko goleatzaile historikoa.
1920an Lehen Mailan debutatu zuen Racing Cluben aurka, gol bat sartuz San Lorenzok 2-1 galdu zuen arren. Klubarekin lehen liga titulua 1923an iritsi zen, taldeko goleatzaileena ere izan zen. Hurrengo urtean San Lorenzok bere bigarren txapelketa jarraian irabazi zuen.
Carricaberry Argentinako selekzioan debutatu zuen 1922ko azaroan Uruguayren aurka Montevideon. Argentinak 2-1 galdu zuen Carricaberryk argentinarren gol bakarra sartuta. 1927an Argentinak bi lagunarteko partida jokatu zituen Real Madrilen aurka Buenos Airesen. Bigarren partidan (Argentinak 3-2 irabazi zuen) Carricaberryk bi gol sartu zituen.
San Lorenzok beste liga titulu bat irabazi zuen 1927an, Caricaberry taldeko goleatzaile gisa berriro. Klubean egon zen 1932. urtera arte, San Lorentzoren aurkari nagusia, Huracánera, transferitu zuten arte. Denboraldi bat jokatu zuen bertan, gol bakarra sartuz. Carricaberryren azken kluba Argentinos Juniors izan zen, non futboletik erretiratu zen 1937an.
Carricaberry-k selekzioarekin lortutako lorpen nagusiak Perun antolatutako 1927ko Hego Amerikako txapelketa izan ziren, Argentina txapeldun izanik eta bera goleatzaile gisa. Hurrengo urtean, Argentinak zilarrezko domina irabazi zuen 1928ko Udako Olinpiar Jokoetan. Argentinak 5 partida jokatu zituen, finala Uruguairen aurka galduz. Carricaberry taldeko ezker hegalekoa izan zen.
Carricaberry 1942ko otsailaren 22an hil zen, Línea 100 colectivo batetik jaisten ari zela, bihotzekoak jota. 41 urte besterik ez zituen. Heriotzaren kausa tabakoarekiko menpekotasuna zela diagnostikatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ «Alfredo Carricaberry» IOC.
* ↑ "La hinchada, la gran protagonista", Mundo Azulgrana.
* ↑ Alfredo Carricaberry on Globopedia
* ↑ «Alfredo Carricaberry» Olympedia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q690511
* Multimedia: Alfredo Carricaberry / Q690511
# Abarratea

Abarratea, batzuetan Abarratia, 342 m. garaiko mendia da, Aiherra eta Isturitze artean kokatua, Nafarroa Beherean. Bertan, Gaztelu zahar bat dago (antzinateko gotorlekua).
Ohiko igoera Pagatze harrobira daraman bidetik egiten da, Hazparne-Donapaleu ardatzean amaitzen dena Garraldaren parean.

## Historia

Tontorrean antzinako gaztelu zahar edo herri harresitu bat dago, hiru babes lerro mailakatuz osatua. Isturitze edo Donapaleu ingururako igarobidea kontrolatzeko eraiki zen, Arhanetik. 4 hektareako zabalera du eta monumentu izendapena eman dio frantses estatuak.

## Erreferentziak

* ↑ «Fortifications protohistoriques présentant trois enceintes (également sur commune d'Isturits) à Ayherre - PA00084328 - Monumentum» monumentum.fr (Noiz kontsultatua: 2022-04-21).
* ↑ «Fortifications protohistoriques présentant trois enceintes (également sur commune d'Isturits)» www.pop.culture.gouv.fr (Noiz kontsultatua: 2023-10-31).
* ↑ «Fortifications protohistoriques présentant trois enceintes (également sur commune d'Isturits)» www.pop.culture.gouv.fr (Noiz kontsultatua: 2022-04-21).

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendiak
* Nafarroa Behereko mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2820189
* Multimedia: Abarratea / Q2820189
# Caridina nilotica

Caridina nilotica ur gezako izkira da, Atyidae familiakoa. Afrikako ipar-ekialdeko ibai eta aintziretan bizi da, Egiptotik Tanzaniaraino.

## Erreferentziak

* ↑ De Grave, S.. Caridina nilotica. The IUCN Red List of Threatened Species 2013: e.T198199A2515570. (Noiz kontsultatua: 2019-6-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2938780
* Multimedia: Caridina nilotica / Q2938780
# Coenagrion scitulum

Coenagrion scitulum Coenagrionidae familiako odonatua da.

## Deskribapena

Sorgin-orratz txikia da (30-33 mmko luzera), urdin eta beltzez koloreztatua dagoena (eme batzuk berdexkak izan daitezke). Abdomeneko orban beltzen eredua, bigarren segmentuan duen ardo-kopa formako marrazkia eta erronbo formako pterostigmak dira arren ezaugarri bereizgarriak. Beti ere, Coenagrion caerulescens oso antzekoa denez gero, uzkialdeko apendizeak behatu behar dira bi espezieak ziurtasunez bereizteko.

## Bizilekua

Ur bazterreko landaredi belarkara ongi garatua duten ur-geldi eguzkitsuetan bizi da. Batzuetan korronte geldoko uretan aurki daiteke.

## Banaketa

Iparraldeko Afrikan, hegoaldeko Europan eta hego-mendebaldeko Asian, Kaspiar itsasoa eta hegoaldeko Kaukasoraino hedaturik dago. Beste populazio bat erdialdeko Asian (ekialdeko Kazakhstan, Kirgizistan eta Tajikistanen) banaturik dago.

## Erreferentziak

* 1 2 J.P. BOUDOT (2014): Coenagrion scitulum In: IUCN 2014. IUCN Red List of Threatened Species. 2014.1 bertsioa. <www.iucnredlist.org>. 2014ko ekainaren 30ean begiratua.
* ↑ Dainty Damselfly British-dragonflies.org.uk
* 1 2 Antonio TORRALBA-BURRIAL, Francisco Javier OCHARAN, Adolfo CORDERO, David OUTOMURO, Mónica AZPILICUETA: Coenagrion scitulum Atlas y Libro Rojo de los invertebrados amenazados de España. (Especies vulnerables). Magrama.gob.es. 2014ko ekainaren 30ean begiratua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q442936
* Multimedia: Coenagrion scitulum / Q442936
* Espezieak: Coenagrion scitulum
# Judasen belarri

Judasen belarria (Auricularia auricula-judae), basidiomizeto jangarria da, Auriculariaceae familiaren barruan. Auricula-judae berariazko epitetoak, latinez, "Judasen belarria" esan nahi du.

## Deskribapena

Kolore arre iluneko maskor baten forma du, kanpoaldea barnekoa baino zertxobait zurixkagoa, eta, hazten doan heinean, ertz zimurtua duen belarri baten forma hartzen du. Esporokarpoa, edo gorputz fruktiferoa, gelatinaren antzekoa da, giro lehorrean deshidratatzen da eta hezetasunarekin elastikotasuna berreskuratzen du.
Goialdetik behealdetik baino argiagoa da, eta tolestura irregularrak ditu.

## Habitata

Taldeka hazi ohi da, alkornoke, albo, intsusa, pinu, lizar, astigar, lizar-astigarretan eta bestelako konifero eta latifoliatuen adar hilen gainean.
Fruitu-gorputza udazkenean agertzen da leku hezeetan, euriteen ondoren, baina batzuetan udaberrian eta udan ere aurki daiteke.

### Gastronomia

Jangarria da eta oso preziatua ekialdeko sukaldaritzan (Txinako jatetxeetako "onddo beltza" da, Txinan enbor hilen gainean hazten dira).
Gordinik jan daiteke, baina ez du zapore nabarmenik, baina, duen itxura bereziagatik, entsaladak apaintzeko erabiltzen da. Frijituta edo zopetan ere jan daiteke.
Lehor gorde daiteke, eta erabili aurretik beratzen bada, trinkotasun gelatinakara berreskuratzen du.

## Erreferentziak

* ↑ Phillips, Roger (2006), Mushrooms. Pub. McMilan, ISBN 0-330-44237-6. P. 317.
* ↑ Pascual, Ramon: Els bolets (on surten, com es coneixen, com es cuinen). Editorial Pòrtic, S.A., Barcelona, octubre del 1997. Col·lecció Els manuals de Pòrtic, núm. 1. ISBN 84-7306-965-X, planes 58-59.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q321342
* Multimedia: Auricularia auricula-judae / Q321342
* Espezieak: Auricularia auricula-judae
# Katsura

Katsura edo karamelu-zuhaitza (Cercidiphyllum japonicum) Cercidiphyllaceae familiaren lore eta hosto erorkorrez osatutako zuhaitz bat da.
Katsura batzuetan karamelu-usain arin bat igortzen baitu hostoak erortzean.
1881ean sartu zen Japoniatik.

## Egoera, presioak, mehatxuak…

Espezie hori arriskuan dago Txinan, baina zenbait herrialdetan zuhaitz apaingarri gisa erabiltzen da.

## Deskribapena

Zuhaitz horrek 30 edo 45 m har ditzake jatorrizko eremuan (Japonia, Korea, Txina), baina ez dirudi 15 m baino gehiago dituenik Europan.
Hostoak kordiformeak dira (bihotz formakoak) eta marjina almenaduna dute. Judeako zuhaitzaren antzekoak dira (hortik dator Cercidiphyllum generoaren izena, "Cercisko hostoak" esan nahi duena).
Udazkenean, kolore arrosatik horira itzultzen dira erori aurretik.
Espeziea dioikoa da. Parasitoekiko erresistentetzat hartzen da.
Lore diskretuak udaberriaren hasieran agertzen dira (martxoa/apirila). Fruituak bi eta lau fruitu luzanga bitartekoak dira, 1-1,8 cm luze eta 2-3 mm zabal. Fruitu bakoitzak hegalkin hazi batzuk ditu.

## Banaketa

Japonia, Korea, Txina.

## Erabilera

Batzuetan, egur ilun eta gogorra erabiltzen da goban diseinatzeko, go jokoaren taula baita.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Andrews, S. (1998, 1999). Tree of the Year: Cercidiphyllum japonicum. International Dendrology Society Yearbook 1997: 17-45; 1998: 33-38.
* ↑ Flora of China: Cercidiphyllum japonicum.
* ↑ Chen, C., Liu, Y-H., Fu, C-X., & Qiu, Y-X. (2010). New microsatellite markers for the rare plant Cercidiphyllum japonicum and their utility for Cercidiphyllum magnificum. Amer. J. Bot. 97 (9): e82–e84 full text.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q526549
* Multimedia: Cercidiphyllum japonicum / Q526549
* Espezieak: Cercidiphyllum japonicum
# Phengaris alcon

Phengaris alcon edo Gentzianetako inurrijalea Lycaenidae familiako tximeleta da, Europan eta iparraldeko Asian hedaturik dagoena.

## Bizi zikloa

Tximeleta emeek Gentiana pneumonanthe landarean erruten dituzte arrautzak, hori baita nutrizio-landarea lehenbiziko larba-estadioetan. Gero, beldarra lurrera jaisten da eta Myrmica generoko inurrien (Myrmica ruginodis, Myrmica rubra, Myrmica scabrinodis) azalaren kimika imitatzen du. Inurri-larbatzat harturik, inurriek inurritegira eramanen dute, eta bertan elikatuko; beldarrak inurri-larbak ere janen ditu. Beldarra erabat garaturik dagoelarik, pupa bihurtzen da. Emergentziaren ondoan, tximeleta helduak ihes egin behar du inurritegitik; arrotza dela oharturik, inurriek eraso egiten diote, baina ezkata geruza batez babesturik dago.
Phengaris alcon inurrien azalaren kimika imitatzen espezializaturik dago; zenbat eta simulazio hobea izan, orduan eta arrakasta handiagoa izango du. Iraun nahi badu, nahitaez engainatu behar du inurria. Baina inurriarentzat tximeleta bizkarroia da eta, beraz, bi larba motak bereizi egin behar ditu, bereak eta tximeletarenak. Horretarako, inurrien azaleko kimika aldatu egiten da. Horrela, pixkanaka, elkarrekin eboluzionatzen dute.
Bestalde, lurpean dauden Phengaris alcon larben bila ibiltzen da Ichneumon eumerus liztor parasitoa. Bat hautematen duelarik, feromona bat isurtzen du inurritegi barnean, inurriak elkarren kontra borrokatzea eragiten duena. Nahasmenaz baliaturik, liztorrak beldarraren barnean erruten ditu bere arrautzak. Jaiotzen direlarik, liztor larbak Phengaris pupaz elikatuko dira.

## Ekologia

Larre menditar hezeei loturik dago. Gentiana pneumonanthe Gentiana cruciata edo Gentiana asclepiadea inguruan haztea ezinbestekoa du.

## Iruditegia

* Tximeletaren pupak.

## Erreferentziak

* ↑ Listado Navarro de Especies Silvestres en Régimen de Protección Especial y Catálogo de Especies de Fauna Amenazadas de Navarra. navarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-10-1).
* 1 2 Baieztatu da Maculinea alcon espeziea Nafarroan dagoela gaur egun (2015/10/27). lifetremedal.eu (Noiz kontsultatua: 2021-10-1).
* 1 2 Tximeletak ku-ku. Elhuyar, 239. zenbakia, CC-BY-SA-3.0, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2021-10-1).
* ↑ Caterpillars con ants with smell. bbc.co.uk (Noiz kontsultatua: 2021-10-1).
* ↑ Dziekańska, Izabela, Nowicki, Piotr, Pirożnikow, Ewa eta Sielezniew, Marcin. A Unique Population in a Unique Area: The Alcon Blue Butterfly and Its Specific Parasitoid in the Białowieża Forest. Insects. 2020ko urria; 11(10): 687, ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2021-10-3).
* ↑ Phengaris alcon (Denis y Schiffermüller, 1775). miteco.gob.es (Noiz kontsultatua: 2021-10-3).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q973034
* Multimedia: Phengaris alcon / Q973034
* Espezieak: Phengaris alcon
# Phengaris arion

Phengaris arion Lycaenidae familiako tximeleta da, Europan hedaturik dagoena, Iberiar penintsulatik eta Britainia Handitik Siberian barrena Txina eta Japoniaraino.

## Deskribapena

Tamaina handiko tximeleta bat da, 32-40 mm arteko hegal-zabalera du. Arrak kolore urdina du eta hegoen amaiera beltza da. Aurreko hegaletan puntu beltz nabarmenak ditu. Hegalen ertzetan marra zuri fin bat dauka. Hegalen azpialdea urdina da eta erdian puntu beltz ugari ditu eraztun zuriez mugatuak.
Emea antzekoa da, baina kolore ilunagoa du, eremu beltzak handiagoak baititu.

## Bizi zikloa

Belaunaldi bakarra ateratzen du eta ekaina erdialdetik uztailera ikusten da hegan. Sugegorri-belar batean jartzen ditu arrautzak. Handik beldar arroxa handiak jaiotzen dira. Nahikoa elikatu ondoren lurrera erortzen dira eta jariatzen duten likido gozoaren bidez Myrmica sabuleti generoko inurriak erakartzen dituzte haien inurritegira eraman ditzaten.
Inurriak jariakin horietaz elikatzen dira eta aldi berean beldarra zaintzen dute. Beldarra inurritegiko larbez elikatzen da bere tamaina gutxi gora behera ehun aldiz haunditu arte. Pupa egoeran sartzen da ondoren eta azkenik uda iristearekin batera tximeleta heldua aterazten da.

## Habitata

1.400 metrotako altueran aurki daiteke gehienez, baina gero eta urriagoa da, izan ere atsegin dituen belardiak gero eta murritzagoak dira. Belardi horietan bizi diren inurriez harremantzen da bere bizi zikloan eta gero eta urriagoak diren heinean espezie bien kopurua txikitzen ari da.

## Iruditegia

* Tximeleta arraren gainaldea.
* Tximeleta emearen gainaldea.
* Tximeletaren azpialdea.
* Tximeletaren azpialdea.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Phengaris arion (Linnaeus, 1758)» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).
* ↑ «UK Butterflies - Large Blue - Phengaris arion» www.ukbutterflies.co.uk (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161528
* Multimedia: Phengaris arion / Q161528
* Espezieak: Phengaris arion
# Manilkara zapota

Manilkara zapota, txiklea (nahuatlez: tzictli) edo chicozapote (nahuatlez: tzapotl) Sapotaceae familiako zuhaitz bat da, Erdialdeko Amerikan eta Hego Amerikako tropikoetan jatorria duena. Batzuetan mizpira izena ematen zaio, baina ez da Mespilus germanica zuhaitza. Filipinetan espainiarrek sartu zuten kolonizazioaren ondoren. Hortik aurrera Asian hedatu zen, eta oso ohikoa da Indian, Thailandian, Malaysian, Kanbodian, Indonesian eta Bangladeshen. Asian bere fruituari chikoo izena ematen diote.
Bere zapore gozoagatik, hainbat herri amerindiarrek gomagoxo gisa erabiltzen dute, zuhaitzaren zapatik ateratzen den polimero gomatsua. Gaur egun txikleak azetato polibinilikoa erabiltzen du, plastiko neutro bat, baina lehenago zuhaitz honen zapa zen osagaietako bat.

## Erreferentziak

* ↑ «Chicle, el blanco jugo de la selva - La Jornada» www.jornada.com.mx (Noiz kontsultatua: 2024-11-24).
* ↑ «Search - The Encyclopedia of Earth» editors.eol.org (Noiz kontsultatua: 2024-11-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14959
* Multimedia: Manilkara zapota / Q14959
* Espezieak: Manilkara zapota