# Pangeako Erdialdeko Mendikatea

Pangeako Erdialdeko Mendikatea, Karbonifero, Permiar eta Triasiko aldietan Pangea superkontinentearen erdialdean ipar-ekialdetik hego-mendebaldera hedatzen zen mendikate zabala izan zen. Pangearen sorreran parte hartu zuten Laurasia eta Gondwana superkontinente txikien arteko talkaren ondorioz igo zen. Garaiera handienean, Permiarren lehen zatian, gaur egungo Himalaiaren parekoa zen. Mendikate erraldoi honen gaur egungo aztarnak honako hauek dira: Ipar Amerikako Appalacheak eta Ouachita mendiak, Afrikako Marokoko Atlas mendiak eta Europako Iberiar, Armorikako eta Erdialdeko mendiguneak eta Eskoziako Lur Garaien zati handi bat, Ben Nevis tontorra barne.

## Sorrera eta gainbehera

Pangeako Erdialdeko Mendikatea Laurasia eta Gondwana iparraldearen arteko talkan sortu zen, variskar eta appalachear orogenien zati gisa. Orogenia horiek Karboniferoan hasi ziren, duela 340 milioi urte gutxi gorabehera, eta Permiarren hasieran osatu ziren, duela 295 milioi urte inguru, mendikatea bere goratasunik gorenean zegoenean. Permiarrean zehar, mendikatea meteorizazio fisiko eta mekaniko bizi bati lotuta egon zen, tontorrak bere jatorrizko tamainaren erdira murriztuz, lautada zabalak eta mendi arteko haran sakon ugari sortuz. Triasiko Ertainerantz, mendiak nabarmen murriztu ziren, eta, Jurasikoaren hasieran, duela 200 milioi urte inguru, Pangeako Erdialdeko Mendikatea, egungo mendebaldeko Europan, itsas arro sakonez inguratutako lur altuko eremu gutxi batzuetara murriztu zen.

## Klima

Modelatze klimatikoaren arabera, Pangeako Erdialdeko Mendikateak Karboniferoaren amaierako ikatz kantitate handiak bota zituen. Mendiek prezipitazio handiko eremu bat sortu zuten urte osoan zehar, montzoi-klimaren ohiko urtaro lehorrik gabe. Hori beharrezkoa izan zen ikatz-zingiretan zohikatza kontserbatzeko. Permiarren hasieran eta erdialdean, mendiak zuzenean ekuatoreko gerriko euritsuaren azpian zeuden. Frantziako Salagou Eraketaren loess metaketen datuek, Permiarrekoak, Pangeako Erdialdeko Mendikatearen goiko aldeak ziurrenik glaziarrez estalita zeudela adierazten dute, Ekuatorean egon arren. Bere tamaina eta ekuatorearekiko orientazio ia paraleloa zela eta, Permiar Berantiarrean, Pangeako Erdialdeko mendiek euri-itzal bat sortu zuten mendikatearen iparraldean, hego hemisferioko montzoi euriteak blokeatuz, eta Europan gatz-metaketa itzel batzuk sortzen lagundu zuten: adibidez, Zechstein motako formazio geologikoarenak.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Europe – Forces That Made Europe, The Mediterranean Desert – Miscellaneous regions and events. .
* 1 2 (Ingelesez) Scotese, C.R.; Schettino, A.. (2017). Late Permian-Early Jurassic Paleogeography of Western Tethys and the World. in: Permo-Triassic Salt Provinces of Europe, North Africa and the Atlantic Margins. Elsevier, 57–95 or. doi:10.1016/b978-0-12-809417-4.00004-5. ISBN 978-0-12-809417-4..
* ↑ (Ingelesez) Otto-Bliesner, Bette L.. (1993-09-15). «Tropical mountains and coal formation: A climate model study of the Westphalian (306 MA)» Geophysical Research Letters 20 (18): 1947–1950. doi:10.1029/93GL02235..
* ↑ (Ingelesez) Pfeifer, Lily S.; Soreghan, Gerilyn S.; Pochat, Stéphane; Van Den Driessche, Jean. (2021). «Loess in eastern equatorial Pangea archives a dusty atmosphere and possible upland glaciation» GSA Bulletin 133 (1–2): 379–392. doi:10.1130/B35590.1. ISSN 0016-7606..