OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Patricia Ruiz de Irizar

Patricia Ruiz de Irizar (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1970eko urtarrilaren 27a) Nafarroako farmazialaria eta kooperantea da.

## Biografia

Patricia Farmazian lizentziaduna da, Osasun Orientazio espezialitatean. Parasito-gaixotasun tropikaletan masterra egin zuen (1993) Valentziako Unibertsitatean, eta Osasun Ministerioko Osasun Eskola Nazionaleko Osasun Publikoko diplomaduna da garapen-bidean dauden herrialdeetarako (Nazioarteko Osasun arloa) (1997). Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalaren (UHUN) Irabazi asmorik gabeko Erakundeen Kudeaketako masterra du.

### Ibilbide profesionala

1994an heldu zion bere ibilbide profesionalari, Mugarik Gabeko Botikarien Elkarterako Kongoko Errepublika Demokratikoko sendagaien kudeaketari eta uraren klorazioaren kontrolari buruzko proiektu baten koordinatzaile gisa. Ondoren, hainbat GKErekin (Medicus Mundi, Munduko Medikuak eta Nazioarteko Lankidetzarako Espainiako Agentzia) garapenerako lankidetza-proiektuetan administratzaile eta koordinatzaile lanetan aritu zen Kongon, Mauritanian eta Albanian (1995-1998). Halaber, Valentziako Erkidegoko proiektuen zuzendaria izan zen Medicus Mundirentzat (1999-2000), Navarra-Huancavelica GKEko partzuergoaren koordinatzailea (2002-2003) eta proiektuen arduraduna Pro Perú GKEan (2003). Era berean, administrazioan eta logistikan lan egin zuen Sierra Leonako Ébola larrialdietan, 2015erako, Munduko Medikuak GKErentzat.
2004. urtetik 2019ko abuztura arte, Munduko Medikuak GKEaren koordinatzailea izan zen Nafarroan, eta, besteak beste, honako hauek izan zituen ardatz: prostituzioan ari diren emakumeei eta salerosketaren biktimei laguntzea, emakumeen mutilazioaren prebentzioa, emakume afrikarraren jabekuntza eta Tuterako emakume afrikarren enplegagarritasuna.
Nabarmentzekoak dira, besteak beste, eragin politikoa eta pertsona ahulenen eskubideak erreklamatzeko ahalegina, batez ere, migratzaileen osasun publikorako sarbidean, emakumeen mutilazio genitala Nafarroako legedian genero-indarkeria gisa onartzeko, prostituzioa genero-indarkeria gisa onartzeko Nafarroako legerian, Nafarroan sexu-esplotazioko salerosketaren biktimak onartzeko eta garapenerako lankidetzaren alde egiteko.
2019ko irailaz geroztik, Nafarroako Gobernuko Migrazio Politiken zuzendari nagusia da, karguan lehen emakumea izanik.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Gobierno de Navarra. Ruiz de Irizar Patricia. .
* ↑ «El Gobierno de Navarra colabora con Médicos del Mundo para avanzar en la erradicación de la Mutilación Genital Femenina» www.navarra.es.
* ↑ «Sesión Informativa Plan Estratégico - Médicos del Mundo NavarraMédicos del Mundo Navarra» www.medicosdelmundo.es.
* ↑ «Plataforma Navarra de Salud pide que “se deje de facturar” a inmigrantes irregulares» Redacción Médica.
* ↑ «Anuncio - BON» bon.navarra.es.
* ↑ SER, Cadena. (2020-03-13). «Patricia Ruiz de Irizar: "Somos una sociedad plural, diversa y tolerante"» Cadena SER.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110891861
* Multimedia: Patricia Ruiz de Irizar / Q110891861
# Justo Somonte

Justo Diego Somonte Iturriotz (Bilbo, 1891ko abuztuaren 15a - Mexiko Hiria, 1954ko otsailaren 14a) bizkaitar botikari eta politikaria izan zen, 1923 eta 1924 artean bost hilabetez Bilboko alkatea izandakoa.
Botikarien familia batean jaioa, Justo Somonte Martínez bere aitonak Farmacia Pariza sortu zuen 1850ean. Somonte Iturriotzek Bilboko Espainiako Langile Alderdi Sozialista taldea zuzendu zuen eta bost hilabetez, 1923ko urriaren 1ean Mariano Arostegi ordezkatu zuenetik 1924ko otsailaren 26an Primo de Riveraren diktadurak kargutik kendu zuen arte Bilboko alkatea izan zen. Espainiako Bigarren Errepublikan 1934ko Iraultzan parte hartu zuen eta Frantziara erbesteratu zen. Gerra Zibila piztu zenean, Eusko Jaurlaritzak osasun burua eta Euzko Gudarosteko komisario politiko izendatu zuen. 1939an Mexique itsasontzian erbesteratu zen eta Mexikon lan egin zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 Somonte Iturrioz, Justo. in: Diccionario biográfico del socialismo español. Fundación Pablo Iglesias.
* 1 2 (pdf) Biografías/Archivo Alcaldes. EHU.
* Datuak: Q13500479
# Juan José Tafalla

Juan José Tafalla Nabazkoze (Corella, 1755eko abuztuaren 2a - Lima, 1811ko urriaren 1a) nafar farmazialari eta botanikaria izan zen. Espainiako Armadan sartu eta 1780an Perura bidali zuten. Hego Amerikako flora ikasi zuen, batez ere Cinchona generoa.

## Kanpo estekak

* Joseba Aurkenerena: Juan Jose Tafalla, Corellako botanikari handia
* Datuak: Q6455984
* Espezieak: Juan José Tafalla
# Maria Untzetabarrenetxea

Maria Untzetabarrenetxea Olazar (Bilbo, 1964) arabar farmazialari eta enpresaburua da. 1992an María D'uol enpresa sortu zuen. Arabako Unibertsitate Ospitalearen laguntzarekin produktu dermatologikoak sortu ditu gaixo onkologikoentzat.
# Xabier Viar

Xabier Viar Olloki (gaztelaniaz: Javier Viar) (Bilbo, 1946-Ibidem, 2021eko urriaren 28) arte espezialista, idazlea eta kritikaria, 2002tik 2017ra Bilboko Arte Ederren Museoaren zuzendaria izan zen.

## Biografia

Viarrek Madrilgo Complutense Unibertsitatean Farmazia ikasketak egin zituen, 1969an bukatuz. 1972tik arte kritikari gisa komunikabide desberdinetan idazten hasi zuen; aktibitate hau bizitza osoan egin zuen. Komisario gisa erakusketa ugari antolatu zituen, besteak beste, Rafael Ruiz Balerdiri, Eduardo Chillidari, Carmelo Ortiz de Elgeari, Bixente Ameztoiri eskainitakoak. XX. mendeko 80. hamarkadan Bizkaiko Farmazilarien Elkargo Ofizialaren presidentea izan zen. Urte horietan ere, Arte Ederren Museoaren Patronatuaren partaidea izan zen. 1985ean Eusko Jaurlaritzaren Kultura Kontseilariaren Aholku Batzordearen partaidea izendatu zuten. 1991tik 1994ra Guggenheim Museoaren erosketen batzordearen kolaboratzaile izan zen. 1991tik 2001 arte Arte Ederren Museoaren Administrazio-batzordean aritu zen. 2002an museo horren presidentea izendatu zuten, 2017 arte. Azken urte horretan zuzendaritza Migel Zugazaren eskuetara itzuli zen.
2008an, Frantziako Kultura Ministerioak Arte eta Letren Ordenaren kondekorazioa eman zion.

## Obra

* 2021: Hijos de la angustia, arteari buruzko idazlanak.
* 2009: Pacho Gaminde. La sombra de Sócrates (biografia)
* 2003: Ciudad en cauce/Hiria Uhaskan 1970-2002 (poesia)
* 1992: La muerte de la novia. Pio Baroja saria 1991 (eleberria)
* 1992: La agonía del ángel (eleberria)
* 1992: La muerte de la novia, Irun saria 1992 (eleberri laburra)
* 1991: La sangre del doral, Pio Baroja saria (eleberria)
* 1989: El Paraíso a cambio (poesia)
Halaber, antologia desberdinetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.eitb.eus/eu/kultura/artea/osoa/8414317/javier-viar-bilboko-arte-ederren-museoaren-zuzendari-ohia-zendu-da/
* ↑ https://www.museobilbao.com/pdf/JAVIER%20VIAR%20-%20CV%20-%20CAS.pdf

## Kanpo estekak

* Xabier Viarren heriotza Berria egunkarian, 2021/10/28.
* (Gaztelaniaz):Idazlearen kronologia.
* (Gaztelaniaz):J.A. Pérez Capeitioren artikulua Javier Viarri buruz, Bilbao aldizkarian, 2021eko azaroan, 39 or.
* (Gaztelaniaz):Javier Viar Auñamendi Entziklopedian.
* Datuak: Q109937072
# Jon Zarate

Jon Zarate Sesma (Lekeitio, 1979) Farmazian doktorea da, UPV/EHUko irakaslea Farmazia Fakultatean eta Euskararen arloko errektoreordea 2014tik.

## Ikertzaile

Farmazia ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean eta ondoren "Sistema endokannabionoideak fluoxetinaren garuneko ekintza-mekanismoan duen inplikazioa" doktore-tesia aurkeztu zuen bertan (2007, Implicación del sistema endocannabionoide en el mecanismo de acción cerebral de fluoxetina) Tesiaren helburua depresioa duten pazienteengan cannabionoide hartzaileen erabilera klinikoak sortzen dituen arazoak arintzea zen. 2009tik aurrera batez ere terapia genikorako bektore ez-biralen ikerketa-lerroan lan egiten du. Mikro eta nanoteknologiak, biomaterialeak eta zelulak aztertzen dituen NanoBioCel ikerketa taldean 20 ikerketa-proiektutan parte hartu du.
2011tik 2014ra UPV/EHUk argitaratzen duen Zientzia eta Teknologiako Ekaia euskarazko aldizkari zientifikoaren zuzendaria izan zen. Euskarazko zientzia dibulgazioko hamarretik gora artikuluren egilea da, batez ere Elhuyar Zientzia eta Teknika aldizkarian.

## Irakasle

2011n irakasle hasi zen Gasteizko Farmazia Fakultatean Farmazia eta Elikagaien Zientziak sailean, non 2018an Farmazia-teknologiako laborategi-praktiken gidaliburua izeneko liburu didaktikoa argitaratu zuen,Irakaskuntzaren berrikuntzan aritu izan da alor horretan ere.
Euskararen erabilera medikuntzan zabaltzeko helburuarekin 2019-2020 ikasturtean ireki zen "Hizkuntzen kudeaketa osasun arretan: euskara komunikazio klinikoan" graduondoko zuzendaria da. UPV/EHUren aditu titulua, Udako Euskal Unibertsitatearekin batera antolatzen dena.

## Sariak

* 2010: Agote saria. Giza Fisiologiaren irakaskuntzarako euskaraz idatzitako ikasliburu batengatik

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Zarate Sesma, Jon. (2007). «Implicación del sistema endocannabionoide en el mecanismo de acción cerebral de fluoxetina.» Teseo, base de datos sobre tesis doctorales www.educacion.gob.es (UPV/EHU) (Noiz kontsultatua: 2020-02-12).
* ↑ «NanoBioCel: Mikro eta Nanoteknologien, Biomaterialeen eta Zelulen taldea - UPV/EHU» nanobiocel (Noiz kontsultatua: 2020-02-12).
* ↑ Zarate Sesma, Jon. (2020). Egilearen argitalpenak. Elhuyar ISBN 2603-6614..
* ↑ «Jon Zarate Sesma :: Inguma - Euskal komunitate zientifikoaren datu-basea. Artikuluak» www.inguma.eus (Noiz kontsultatua: 2020-02-12).
* ↑ Olaetxea, Manuela Igartua; Vizcaino, Edorta Santos; Martinez, Aiala Salvador; Sesma, Jon Zarate; Alegria, Amaia Eskisabel; Hernaez, Begoña Calvo; Martin, Rosa Hernandez. (2018). Farmazia-teknologiako laborategi-praktiken gidaluburua. UPV/EHU arg ISBN 978-84-9082-916-5. (Noiz kontsultatua: 2020-02-12).
* ↑ Zarate, Jon. (2017). «Curriculum vitae - Idazkaritza Nagusia - UPV/EHU» idazkaritza-nagusia (Noiz kontsultatua: 2020-02-12).
* Datuak: Q57027186
# Mari Carmen Montoya Azkuna

Mari Carmen Montoya Azkuna (Zornotza, Bizkaia, 1925eko apirilaren 1a - Ibidem, 2024ko urtarrilaren 8a) emakume aitzindaria izan zen, farmazialaria ogibidez eta herriko hainbat elkartetako partaide aktiboa.

## Ibilbidea
### Farmazialari

1940ko hamarkadaren amaieran ikasketak egin zituen Santiago de Compostelan (Galizia) eta hango komentu batean bizi izan zen. Bera zen Galiziatik kanpokoa zen pertsona bakarra komentuan. Xakea gustatzen zitzaion moja bat zegoen eta harekin jokatzen zuen. Mari Carmenen esanetan:
   Bakardadeari aurre egiteko modua izan zen. Nire aitari ere gustatzen zitzaion xakea, eta jokatzen zuen, baina batez ere Galiziako urte haietan zaletu nintzen xakera, eta harrezkero mantendu egin dut.
Ikasketak amaitu ondoren jaioterrian kudeatu zuen Montoya izeneko bere farmazia urte luzez, harik eta erretiroa hartu zuen arte.

### Xake taldea

Zornotza xake taldeko lehendakaria izan zen 40 urtez eta bere ezagutza familiari helarazi zion, non bilobetako bat Bizkaiko txapeldun izatera iritsi zen.Bere ekimenari eta lanari esker, belaunaldi askotako gazteek xakean aritzeko aukera izan dute Zornotzan.Azken aldian, klubeko ohorezko presidentea izan zen. Montoyaren biloba den Jon Asel Goiriak ordezkatu zuen Mari Carmen klubeko presidentetzan.

### Pregoilari eta txupinlari

2015ean Zornotzako jaietako txupinazioa jaurtitzeko eta pregoia irakurtzeko ohorea izan zuen Zornotza Xake Taldearen izenean.

### Bestelakoak

Montoya emakume aktiboa eta oso parte-hartzailea izan zen Zornotzan. Boluntarioa zen Caritasen eta alargunen elkartean, eta hitzaldiak ematen zituen emakumeen kolektibo batean.
Ez zen oso jaizale bere esanetan, Beethoven zalea gehiago. Opera eta kontzertuak asko gustatzen zitzaizkion. Maiz joaten zen Euskalduna jauregira bere semearekin.

## Erreferentziak

* ↑ «Amorebieta despide a Mari Carmen Montoya, presidenta del Club Ajedrez Zornotza | dotb Durangaldeko Telebista» dotb.eus 2024-01-08 (Noiz kontsultatua: 2024-01-09).
* ↑ Hilero. (2024-01-09). Fallece Mari Carmen Montoya | www.amorebieta.com. (Noiz kontsultatua: 2024-01-09).
* 1 2 ZORNOTZAN. (2024-01-09). «Fallece a los 98 años Mari Carmen Montoya, presidenta del club de ajedrez Zornotza» durangon.com (Noiz kontsultatua: 2024-01-09).
* 1 2 «Mari Carmen Montoya hil da, 40 bat urtez Zornotzako Xake Klubeko presidente izandakoa - Zornotza» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2024-01-09).
* 1 2 «Mari Carmen Montoya: "Urtebeterako kargua izango zuela uste nuen, eta 34 urte daramatzat presidente" - Zornotza» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2024-01-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124219311
# Concepción Lazarraga

Concepción Lazarraga Abetxuko (Oñati, Gipuzkoa, 1892–Málaga, 1967) farmazialaria Málagako lehen emakume farmazialaria izan zen. Alemanian eta Estatu Batuetan ikasketak egin zituen.

## Biografia

Gurasoak Pablo Lazarraga Ortiz de Zárate medikua eta Encarnacion Abetxuko Ugarte ziren. Concepción Malagara iritsi zen zazpi urte zituela, 1899an. Alemaniako Ikastetxean ikasi zuen, eta irakasle-ikasketak egin zituen, garaiko klase aberatseko neska gazteen ohitura, nahiz eta zientziarekiko zuen jakin-minak Granadako Unibertsitatean Farmazia ikastera eraman zuen. Ondoren, Madrilgo Unibertsitatean jarraitu zuen. 1921 arte, titulazioa eskuratu arte, Maria Maezturen Andereñoen egoitzan bizi zen.
Kimika ikasten jarraitu zuen hiru urtez Berlingo Unibertsitatean. Junta de Ampliación de Estudiosek beka eman zion praktika kimikoetarako, ikasle pentsionatu gisa, Columbiako Unibertsitateko Barnard Collegen, eta New Yorkeko laborategietan (1921-1922 ikasturtea) elkartruke bati esker. Ikasketak amaitu zituenean, Malagara itzuli zen, Malagako Farmazialarien Elkargoan izena eman zuen, eta 1923ko apirilaz geroztik, bertan bere farmazia ireki zuen. Hizkuntza desberdinak menderatzeari esker, atzerriko bisitari asko beren farmaziara joan ziren gaitzen bat zutenean.
Haren omenez, Madrilgo Patronato Social de Buenas Letras de Madrid erakundeak ({lang-eu|Letra Egokien Gizarte Patronatua}}) liburu-bilduma bat sortu zuen. Farmazia-bulegoaren buru izaten jarraitu zuen 1967an hil zen arte. Malagako San Miguel hilerrian lurperatuta dago.

## Erreferentziak

* ↑ http://pares.mcu.es/ParesBusquedas20/catalogo/autoridad/150779
* 1 2 https://www.malaga.eu/recursos/igualdad/LA%20MIRADA%20RECUPERADA.pdf
* ↑ http://pares.mcu.es/ParesBusquedas20/catalogo/description/4375096
* ↑ https://books.google.com.ar/books?id=E_i8BwAAQBAJ&pg=PT183&dq=concepción+lazárraga&hl=es&sa=X&ved=2ahUKEwiG-Z--0K7vAhUSG7kGHfU4ArgQ6AEwAXoECAYQAg#v=onepage&q=concepción%20lazárraga&f=false
* ↑ https://www.malagahoy.es/vivir/Mujeres-historia-Malaga_0_1443156284.html
* ↑ https://www.20minutos.es/noticia/3107981/0/iam-homenajea-malaguenas-relevantes-con-escenificacion-sus-vidas-cementerio-san-miguel/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105949304
# Certallum ebulinum

Certallum ebulinum Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1767an deskribatu zuena. Mediterraneoaren inguruan arukitzen da, hala Europa hegoaldean nola Afrika iparraldean, baita Euskal Herrian ere.

## Deskribapena

Tamaina txikiko kakalardoa da, 5 eta 12 mm artekoa. Gorputz iluna du, distira urdin edo berde metalikoak dituena. Pronotoa odol kolorekoa edo gorrindola du. Ile finak ditu gorputzean zehar barreiatuta. Hankak eta burua beltzak dira.
Antena luzeak ditu. Antenetako lehenengo artejoa besteak baino lodiagoa da.

## Habitata

Egunargiko jarduera dute eta hainbat landareren (Brassicaceae, Apiaceae, Lamiaceae...) polenaz elikatzen dira.

## Bizi zikloa

Helduak otsaila eta uztaila artean ikusten dira lorez lore. Emeek lore horietako zurtoin eta sustraietan jartzen dituzte arrautzak eta landareen barnean garatzen dira beldarrak. Urebeteko bizi-zikloa osatzen dute, baina ohikoa da bi urtetakoa ere osatzea.

## Iruditegia

* Lorean polenaz elikatzen.
* Burua.
* Kopula.

## Erreferentziak

* ↑ «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» www.heteropterus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
* 1 2 3 4 «Certallum ebulinum | Animalandia» animalandia.educa.madrid.org (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Certallum ebulinum (Linnaeus, 1767)» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q292002
* Multimedia: Certallum ebulinum / Q292002
* Espezieak: Certallum ebulinum
# Olive Schreiner

Olive Schreiner (Wittebergen Reserve, Lurmuturreko Kolonia, 1855eko martxoaren 24a - Wynberg, Lurmutur Hiria, 1920ko abenduaren 11) hegoafrikar idazlea izan zen.
Wesleyan Society-ko misiolarien alaba izan zen, baina berak erlijioan sinesteari utzi zion gaztetan. Hogeita bost urterekin Ingalaterrara joan zen erizaintza ikastera. Ez zituen ikasketak amaitu, baina idazteari ekin zion. 1886an Suitza, Frantzia eta Italiara bidaiatu zuen eta 1889an Hegoafrikara itzuli zen. Bertan politikan murgildu zen eta herrialdeko gaurkotasunari buruzko artikuluak idatzi zituen. Hasieran Cecil Rhodesen alde egin zuen, baina gero desilusionatu egin zen eta gogor kritikatu zuen. Boerren interesak eta bakea defendatu zituen gerran.
1913an Ingalaterrara joan zen asma sendatzera eta ezin izan zuen Hegoafrikara itzuli Lehen Mundu Gerraren ondorioz. Han bakezaletasunean sakondu zuen eta Gandhirekin harremanetan jarri zen. Azkenean Hegoafrikara itzuli zen eta han hil zen.
Bere lanean garai hartako gaiak jorratu zituen: agnostizismoa, existentzialismoa, indibidualismoa, emakumearen asmo profesionalak eta muga kolonialeko bizitzaren oinarrizko izaera. Sozialismoaz, bakezaletasunaz, begetarianismoaz eta feminismoaz interesatu zen.

## Lan hautatuak

* The Story of an African Farm, 1883, "Ralph Iron" izengoitiz
* Dreams, 1890
* Dream Life and Real Life, 1893
* The Political Situation in Cape Colony, 1895, S. C. Cronwright-Schreinerekin
* Trooper Peter Halkert of Mashonaland, 1897
* An English South African Woman's View of the Situation, a critique on the Transvaal difficulty from the pro-Boer position, 1899
* A Letter on the Jew, 1906
* Closer Union: a Letter on South African Union and the Principles of Government, 1909
* Woman and Labour, 1911
* Thoughts on South Africa, 1923
* Stories, Dreams and Allegories, 1923
* From Man to Man, 1926
* Undine, 1929
* Datuak: Q151180
* Multimedia: Olive Schreiner / Q151180
# Hego-ipuru

Hego-ipurua edo hego-orrea (Juniperus oxycedrus) Cupressaceae familiako landarea da, ipuruen generokoa. Portugal eta Marokoren ekialdetik, Iranen iparralderaino zabaltzen da. Lehortera ongi moldatutako landarea da. Mediterraneoan ugaria da, askotan artearekin, pinuarekin ... batera agertuz (oso arrunta baso pobreetan). Argitasun handia behar du, hori dela eta, mendi magal lehor eta harritsuak kolonizatzeko joera dauka eta ez da substratuarekiko espezifikoa. Itsas mailatik 1500 metroko altituderaino zabaltzen da, baina 1000 metrotik aurrera kopurua jaisten doa. Fruitu mamitsua ematen duen Cupressaceae bakarrak dira genero honetako landareak.Euskal Herrian erdialdeko zein goi-mendiko espezie bezala agertzen da.

## Ezaugarriak

10m-ko garaierara hel daitekeen zuhaixka da. Adaburu konikoa dauka isolatuta dauden aleetan, irregularra bihurtuz urteekin. Ale gazteetan adarrak enborraren oinarritik hazten dira, ale zaharragoetan aldiz, enborraren azpiko aldea libre gelditzen da. Ale zaharrek enbor zuzen eta zurruna daukate, metro bateko diametroa baino handiagoa dena. Enbor azala fina da, gris-arre kolorekoa, plaka eta tira finetan antolaturik dagoelarik.

### Hostoak

Hosto iraunkorreko zuhaixka da. Hostoak hirunaka bertizilatuak. Hosto gazteak erikoideak dira eta zaharrak azikularrak, 0,8-2,5 cm-koak eta zurrunak. Bi lerro estomatiko txuri ditu hostoaren gainazalean, nerbio berde fin baten bidez banatuak.

### Konoak

Landare doikoa da eta negu bukaeran eta udaberri bitartean loratzen da.
Ale arrek kono ugari dituzte, hostoaren galtzarbetan bakarka agertzen direlarik. Hauek esferikoak dira eta horixkak edo gorrixkak izan daitezke. Hauek ezkata ugari dituzte bertiziloetan kokatuak, bakoitza 3-7 zaku polinikoekin azpialdean. Ale emeek kono bakanak dituzte, hauek elkarri lotuta dauden ezkata mamitsuak dituzte. Itsura esferiko edota oboidea hartuz estrobiloek.

### Fruituak

Galbulu izenez ezagutzen dira eta 8-15 mm-ko diametroa dute. Gazteak direnean berdeak dira eta heltzean gorriak edo arre-gorrixkak. Hauek askotan argizari txuri-urdinxka batez estalita daude, igurzterakoan desagertzen dena eta puntan protuberantzia txiki bat daukate. Hauek 1-3 hazi dituzte.
Bigarren urtean heltzen dira fruituak.
* Hostoak eta kono helduak (Katalunian)
* Hostoak eta kono gazteak (Frantzian)

### Enborra
## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat EuskalNatura.eus webgunetik hartu da, copyrightaren jabeak onartu baitu hango testu-edukiak Euskarazko Wikipedian CC BY-SA 3.0 ES Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 Espainia lizentziarekin argitaratzea, baldin eta iturria aipatzen bada (ikusi eztabaida orria).
* ↑ «Elurmaluta.net - Fossil Plastics - Alegiazko Enborrak» www.elurmaluta.net (Noiz kontsultatua: 2021-01-24).

## Kanpo estekak

* Hego-ipurua EuskalNatura.net webgunean, Ainara Flores Compains
* Datuak: Q184300
* Multimedia: Juniperus oxycedrus / Q184300
* Espezieak: Juniperus oxycedrus
# Isfahan

Isfahan (persieraz: اصفهان‎), antzinako denboretan Aspadana, Irango erdi-mendebaldeko hiria da, Isfahan probintziaren hiriburua, Teherandik 340 kilometro hegoaldera dagoena. 1.756.126 biztanle zituen 2011n, eta herrialdeko hirugarren hiririk handiena zen, Teheran eta Maxhaden atzetik
Bertan dago Naqsh-e Jahan plaza, UNESCOk Gizateriaren ondare izendatua, baita Qaysariya Bazar edo Bazar Handia ikusgarria ere.

## Geografia

Hiria Zayanderud ibaiaren haranean dago, Zagros mendien magalean.

### Klima

Isfahanek estepako klima hotza du, BSk, Köppen klima sailkapenaren arabera.
Datu klimatikoak (Isfahan) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 20.4 | 23.4 | 29.0 | 32.0 | 37.6 | 41.0 | 43.0 | 42.0 | 39.0 | 33.2 | 26.8 | 21.2 | 43.0 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.8 | 11.9 | 16.8 | 22.0 | 28.0 | 34.1 | 36.4 | 35.1 | 31.2 | 24.4 | 16.9 | 10.8 | 23.0 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 2.7 | 5.5 | 10.4 | 15.7 | 21.3 | 27.1 | 29.4 | 27.9 | 23.5 | 16.9 | 9.9 | 4.4 | 16.2 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | −2.4 | −0.2 | 4.5 | 9.4 | 14.2 | 19.1 | 21.5 | 19.8 | 15.1 | 9.3 | 3.6 | −0.9 | 9.4 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | −19.4 | −12.2 | −8.0 | −4.0 | 4.5 | 10.0 | 13.0 | 11.0 | 5.0 | 0.0 | −8.0 | −13.0 | -19.4 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 17.1 | 14.1 | 18.2 | 19.2 | 8.8 | 0.6 | 0.7 | 0.2 | 0.0 | 4.1 | 9.9 | 19.6 | 112.5 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1.0 mm) | 4.0 | 2.9 | 3.8 | 3.5 | 2.0 | 0.2 | 0.3 | 0.1 | 0.0 | 0.8 | 2.2 | 3.7 | 23.5 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 3.2 | 1.7 | 0.7 | 0.1 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.2 | 1.9 | 7.8 |
| Eguzki orduak | 205.3 | 213.3 | 242.1 | 244.5 | 301.3 | 345.4 | 347.6 | 331.2 | 311.6 | 276.5 | 226.1 | 207.6 | 3252.5 |
| Hezetasuna (%) | 60 | 51 | 43 | 39 | 33 | 23 | 23 | 24 | 26 | 36 | 48 | 57 | 39 |
| Iturria (1): NOAA ||||||||||||||
| Iturria (2): Iran Meteorological Organization (muturrekoak) ||||||||||||||

## Kirolak

Hiriko futbol taldea Sepahan FC da. Azken urteetan herrialdeko talde indartsuena bihurtu da, bost liga irabazita; 2007an Asiako txapeldunordea izan zen.

## Herri eta hiri senidetuak

Isfahan ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
* Erevan (Armenia) (2004)

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-10).
* ↑ Esfahan Climate Normals 1961-1990. National Oceanic and Atmospheric Administration, ftp.atdd.noaa.gov.
* ↑ Highest record temperature in Esfahan by Month 1951–2010. Iran Meteorological Organization, chaharmahalmet.ir.
* ↑ Lowest record temperature in Esfahan by Month 1951–2010. Iran Meteorological Organization, chaharmahalmet.ir.
* ↑ (Ingelesez) Yerevan Municipality Official Website. (Noiz kontsultatua: 2018-08-25).

## Ikus, gainera

* Isfahan probintzia

## Kanpo estekak

* Isfahaneko Udalaren webgune ofiziala
* Datuak: Q42053
* Multimedia: Isfahan / Q42053