OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Polen

Polena edo lore-hautsa (grezierazko palé, euskaraz irina edo hautsa) landare hazidunen anteretako zelula amen meiosiaren ondorioz eratutako gorputz txiki eta forma aldakorrekoa da. Polena gametofito bat da
Hiru geruzaz osatuta dago eta barnekoan ernalketa burutuko duten nukleoak eratzen dira.
Polenek landareen gameto arrak dituzte barnean, eta 10-60 mikroi inguru neurtzen dute.
Landare-espezie bakoitzaren polena berezia da, eta ikertzaileek polen-garau bat hartuta zalantzarik gabe jakin dezakete zein landareri dagokion. Ondoren, ontzia eraiki zenean landare-espezie hori non hazten zen ikertzen dute.

## Polenari alergia

Alergikoek badakite noiz egoten den polen gehien: aspaldi euririk egin ez duenean, tenperatura epeltzen denean eta hego haizea dagoenean. Orduan polen ugari egoten da airean, eta hura ez arnasten saiatu behar dute. Sintomak azaltzea saihesteko, sendagileek hainbat gomendio eman dituzte: leihoak ondo ixtea, betaurrekoak janztea, polinizazio-maila handiko orduetan ez irtetea —goizean goiz eta iluntzean—, ahal bada itsas ondoan ibiltzea.
* Ekilore polena
* Akain-belarra (Ricinus communis)
* Oenothera fruticosa
* Ipomoea purpurea

## Ikus, gainera

* Polinizazioa

## Erreferentziak

* ↑ «Polen · Euskalterm» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2023-04-26).
* ↑ «lore-hauts, lore hauts · Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-04-26).

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Réseau National de Surveillance Aérobiologique (RNSA)
* Datuak: Q79932
* Multimedia: Pollen / Q79932
# Erregina Gorriaren hipotesia

Erregina Gorriaren hipotesia Leigh Van Valenek proposatutako hipotesi zientifiko bat da, bere suntsipenen legeak azaltzeko erabili zuena. Hau, Eboluzio-hipotesi bat da eta bertan, organismoak etengabe eboluzionatu eta ingurunera moldatu beharra dutela azaltzen du, atzean geratu ez daitezen, hau da, ingurunearekiko egokitasuna galdu ez dezaten. Hau, ez da soilik ugal-arrakasta handiagoa lortzeko, etengabe eboluzionatzen dauden beste organismoen aurrean bizirik irauteko baizik. Azken finean, azkarren eboluzionatzen duenak izango du aurrera ateratzeko aukera gehien. Honi, arma-guda deritzo.
Leigh Van Valenek, Erregina Gorriaren hipotesi hau ondorengoa azaltzeko proposatu zuen: populazio askoren suntsipenaren probabilitatea ez dela soilik populazioaren bizi tartean oinarritzen, baizik eta milioika urtetan zehar populazio zehatz baterako konstantea dela. Hau, espezieen koeboluzioaren bidez azaldu daiteke, zeinean zenbait espeziek beste espezie batzuekin batera eboluzionatu duten batak bestearekiko duten dependentzia dela eta. Erlazio osagarri hauek, sinbiosi graduatu baten bidez garatuak izan dira, bi espezieen biziraupen handiagoa bermatuz, eta bi espezieentzako gaitasun hobeak lortuaraziz. Are gehiago, espezie bateko populazio batean gertaturiko moldapen batek, beste espezie bateko populazioari hautespen naturalak eginiko presioa aldatuarazi dezake, honek, koeboluzio antagoniko bati bidea utziko diolarik.
Teoria hau, Lewis Carrollek idatzitako Ispiluan barrena eta Alicek han aurkitu zuena nobelan oinarrituta dago, eta beraz, hortik dator, “erregina gorriaren teoria” izena. Metaforaz betetako istorio honetan, Aliziak etengabe korrika aritzeko arrazoia zein den galdetzen dio erreginari eta honek, leku berean egoteko beti korrika ibili behar dela erantzuten dio, inguruko guztia ere, beraiekin batera mugitzen ari delako.
Teoria honek, hainbat adibide ditu. Horietako adibide garbi bat, orokorrean, harrapakari eta harrapakinen artekoa da, zeinean harrapakariek, beraien harrapakinen defentsa mekanismo berriak konpentsatu beharra duten, beraien erasoetan hobekuntzak eginez. Esaterako, gazela eta gepardoaren kasua aurkitzen da. Gazelak gero eta azkarrago egin behar du korrika gepardoarengandik ihes egiteko, eta gepardoa gero eta azkarragoa izan behar da bere harrapakina ehizatzeko, hau da, batak bestearengan presio ebolutibo bat eragiten du. Beste adibide bat gripearen birusa da. Birus hau urtero mutatzen da eta modu horretan, urtez-urte berarekiko inmunitatea lortu duten indibiduoak infektatu ditzake.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q843011
# Koeboluzio

Koeboluzioa bi espezie edo gehiagoren arteko interakzioek eragindako elkarrenganako eboluzioa azaltzen duen kontzeptu biologikoa da. Sinbiosiek, parasitismoak, konpetentziak, harrapakin-harrapakari harremanak... eragin dezakete koeboluzioa,

## Teoria

Koeboluzio kontzeptua Janzen ikerlariak erabili zuen lehenengoz 1980. urtean. Eboluzioaren eta koeboluzioaren arteko desberdintasun nabariena da eboluzioa faktore abiotikoek sor dezaketela, bizidun ez diren faktoreak alegia. Baina koeboluzioan bizidun diren bi espezie edo gehiagoren arteko interakzioak eragindako eboluzioa hartzen da kontuan, hala nola harrapakari harrapakin erlazioa, lorea eta polinizatzaile izan daitekeen intsektua, sinbiosi gehienak...
Leigh Van Valenek koeboluzioa azaltzeko "Erregina gorriaren teoria" garatu zuen:
| « | Sistema ebolutibo baten garapen konstantea beharrezkoa da izakia sisteman bere lekuan mantentzeko. | » |

## Koeboluzio motak

Thompson ikerlariak (1989-1994) hainbat koeboluzio mota deskribatu zituen :
* Gene arteko koeboluzioa, zeinetan bi espezieren arteko koeboluzioa gertatzen da biek duten gene espezifiko batzuengatik.
* Koeboluzio espezifikoa: espezie batzuek beste espezieekin bizitzeko ezaugarri bereziak dituztenean.
* Gremioaren koeboluzioa: honetan espezie desberdinen talde batek elkarren artean lan egingo dute gremio baten moduan, interakzioak eragindako aman komuneko ezaugarriak aditzera emanez.
* Koeboluzio dibersifikatzailea: espezieen arteko interakzioak hain espezifikoak dira ezen elkarren arteko harremanak beharrezkoak dira ugaltzeko adibidez.
* Ihes koeboluzioa: (Erich eta Raven, 1964) koeboluzio mota honek azaltzen du nola landare batek defentsa kimiko berriak garatzera hel daitekeen, belarjaleetaz babesteko, eta nola herbiboro hauek (koeboluzioa dela eta) defentsa kimiko horri aurre egiteko mekanismoak garatzera hel daitezkeen.

## Bibliografia

* Daniel H. Janzen (1966): "Coevolution of Mutualism Between Ants and Acacias in Central America". Evolution, Vol. 20, No. 3., pp. 249-275
* Thompson J. N. And B. M. Cunningham. (2002): "Geographic structure and dynamics of coevolutionary selection". Nature 417: 735­738
* Van Valen L. (1973): "A New Evolutionary Law", Evolutionary Theory 1, pp. 1–30. Cited in: The Red Queen Principle

## Kanpo estekak

* Datuak: Q208841
# Magnesioa biologian

Magnesioa sistema biologikoetan funtsezko elementu edo osagai bat da. Normalean, magnesioa Mg$^{+2}$ ioiaren tankeran agertzen da. Bizitzarentzako funtsezko mantenugai bat dugu magnesioa, izan ere, organismo guztietako zelula guztietan agertzen da. Adibidez, ATPa, zelula-mailako energia mota nagusia, magnesioari loturik egon behar du biologikoki aktiboa izateko. ATPa deitzen duguna, normalean, ATP-Mg da, era aktiboan. Laburbilduz, magnesioak zelulen konposatu polifosfatatu guztien egonkortasunean paper garrantzitsu bat jokatzen du, DNAren eta RNAren sintesiarekin loturik dauden zelula horien egonkortasunean erebai.
Beraien funtzio katalizatzailea burutzeko, 300 entzima inguruk magnesio ioia egotea beharrezkoa dute, horien artean, ATParen sintesian erabilitako entzima guztiek eta DNA zein RNA sitetizatzeko beste nukleotido motak erabiltzen dituzten entzimek. Landareei dagokienez, magnesioa beharrezkoa dute klorofilaren sintesia gauzatzeko eta fotosintesirako.

## Biologia-maila, banaketa eta erregulazioa

Zelula mota ezberdinek magnesioaren kontzentrazio ezberdinak mantentzen dituztela ikusi da animalietan. Landareetan ere berdina gertatzea ez zen arraroa izango. Honek hurrena iradokitzen digu: zelulek modu desberdinean erregulatu dezakete magnesioaren fluxua mintz plasmatikotik kanpoaldera edo barnealdera, zelularen beraren eskakizun metabolikoetan oinarrituta. Magnesio askearen kontzentrazio sistemikoak kontu handiz mantendu behar dira buffering mekanismoak (ioiak proteinetara eta beste molekuletara batzea) eta muffing mekanismoak (ioiak biltegira edo espazio estrazelularretara garraiatzea) konbinatzen direnean.
Magnesioa zelularteko seinale garrantzitsutzat hartzen da landareetan eta azkeneko behaketei esker baita ere animalietan, izan ere, erreakzio biokimikoen bitartekari eta abiarazle paperak jokatzen ditu. Adibide gisa ipini dezakegu Calvin zikloan, kloroplastoan izaten den karbonoaren finkapenaren erregulazioa.

### Osasunaren arloan

1934an idatzi zen lehen aldiz magnesio-faltari buruz. Egunero hartu behar den edo gomendagarria den magnesio kantitatea pertsona bakoitzaren sexuaren, pisuaren eta tamainaren araberakoa da. Eguneko 300-400mg ingurukoa izaten da kantitate hau. Magnesio falta gehienetan ondorengo arazoekin lotzen da: muskuluetako espasmoak, bihotzeko gaitzak edo kardiobaskularrak, diabetesa, hipertentsioa, antsietate-anabasak edo desordenak, migrainak, osteoporosia eta garuneko infartuak. Urritasun-ahulak arraroak dira eta normalean drogen erabileraren albo-ondorioekin dute lotura (hala nola, alkohola) elikagai gutxi jatearekin baino.

### Gidatzerakoan urduritasuna

Magnesioaren kontzentrazioak muskuluen-erlaxazioari edo lasaitasunari zuzenean eragiten dio, zelulen mintzetan lan egiten duelako aipatutako substantziak. Magnesioaren ioiek kaltzioaren zenbait kanal mota ixten dituzte, kanal hauek neuronetara kaltzioa eramateaz arduratzen dira. Magnesio kopuru handiegia badu organismo batek, kanal gehiago itxiko eta blokeatuko dira, horrela, nerbioari aktibotasuna murriztuko zaio.

## Ikus, gainera

* Magnesioa
* Biologia
* DNA eta RNA
* Nukleotidoak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3634419
# Sistema biologiko

Sistema biologikoa biologikoki garrantzitsuak diren entitateen sare konplexua da. Antolamendu biologikoak hainbat eskala hartzen ditu, eta sistemaren araberako egitura desberdinen arabera zehazten da. Makro eskalako sistema biologikoen adibideak organismoen populazioak dira. Ugaztunen eta beste animalia batzuen organo eta ehunen eskalan, zirkulazio-sistema, arnas sistema eta nerbio-sistema sartzen dira adibideetan. Eskala mikro edo nanoskopikoan, sistema biologikoen adibideak zelulak, organuluak, konplexu makromolekularrak eta bide erregulatzaileak dira. Sistema biologiko bat ez da nahastu behar sistema bizi batekin, organismo bizi batekin bezala.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30336093
* Multimedia: Biological systems / Q30336093
# Biosphere 2

Biosphere 2 zientzia ikerkuntzarako lur sistema bat da.

## Historia

1991ko irailaren 26an, Oraclen (Arizona, AEB), zortzi zientzialari 1,27 hektareako ekosistema artifizial batean sartu ziren eta Biosphere 2 proiektua martxan jarri zuten. Esperimentuak helburu hirukoitza zuen: ekosistemetako elkarreragin sare konplexuak ulertzea, espazioaren kolonizazioan biosfera itxiek izango luketen bideragarritasuna aztertzea eta, Lurrari kalterik eragin gabe, biosfera manipulatzea.

### Ezaugarriak eta bi misioak

200 milioi dolarreko biosferak oihan zati bat, ozeano txiki bat, mangladia, sabana, desertua, labore lurrak eta giza habitat bat zituen. Hermetikoki itxita zegoen eta zientzialariek ezin zuten handik irten, biosferak kanpoko laguntzarik gabe funtzionatu behar baitzuen. Lehen misioan taldeak bi urte eman zituen egituraren barruan, eta bigarren misio bat ere abiatu zen 1994ko martxoan, hamar hilabete iraun behar zuena.

### Arazoak eta gatazkak

Hasieratik CO2 mailak ezohiko gorabeherak izan zituen eta oxigenoak nabarmen egin zuen behera; hasi eta hamasei hilabetera oxigeno portzentajea %14,5ekoa zen, gutxi gorabehera 4.000 metroko altueran izan ohi dena. Animalia espezie asko hil egin ziren, eta beste batzuk, inurriak esaterako, gehiegi ugaldu. Ekosistemaren oreka hautsita zegoen, eta gizakiei ere eragin zien horrek.
Bigarren misioa hasi eta hilabetera lehen misioko bi kidek sabotaje ekintza burutu zuten, burbuilaren ate guztiak irekita. Eta orduan azaleratu ziren ia hasieratik zientzialarien artean izandako ika-mika eta ezinikusiak. Lehen misioan taldea bitan zatitu zen, lagun minak izandakoak etsai bihurtu ziren, eta elkarri arauak hautsi izana leporatzen hasi ziren.
Time aldizkariak zioenez: “Datuen manipulazioak, jakiak ezkutatzeak eta kontrabandoak sinesgarritasuna hautsi du. Bi urteko autoaskitasun esperimentua 200 milioiko engainu bihurtu da”.
Porrot garestitzat jo izan den arren, Biosphere 2k ehunka zientzia-ikerlan ahalbidetu du. Hala ere, publikoaren interesa kideen eskandalu pertsonalek piztu zuten, ez lorpen zientifikoek.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 Nagore Irazustabarrena, «Anaia Handien aita zientifikoa», Argia, 2011-09-04, CC-BY-SA lizentzia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68139
* Multimedia: Biosphere 2 / Q68139
# Ekosfera

Ekosfera Lurra osatzen duten ekosistema guztien multzoa da (biosfera), ingurumena osatzen duten beste atal guztiekin batera (atmosfera, hidrosfera, litosfera).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3175157
# Orthonectida

Orthonectida animalia filuma ornogabe itsastar bizkarroi talde oso ezezagun bat da. Txikiak dira eta ar itxurako multi-zelular organismo gisa jokatzen dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131032
* Multimedia: Orthonectida / Q131032
* Espezieak: Orthonectida
# Yamandú Orsi

Yamandú Ramón Antonio Orsi Martínez (Santa Rosa, Canalones departamendua,1967ko uztailaren 13a) uruguair historialari, irakasle eta politikari bat da.
* Datuak: Q19946921
* Multimedia: Yamandú Orsi / Q19946921
# Mesozoa

Mesozoa animalia ornogabe itsastar talde oso ezezagun bat da. Txikiak dira eta ar itxurako parasito gisa jokatzen dute. Oraindik ez dakigu degeneratutako Platyhelminthesak diren edo benetako animalia basalak. Normalki animalia txiki hauek kanpoko mintza bat dute, somatodermoa, zelula ziliodunekin birsorketa-zelulak inguratzen. Orain dela hamarkada batzuk filum gisa sailkatzen ziren, hala ere egindako ikerketa filogenetikoek esaten dute polifiletikoak direla, hau da, gutxienez harreman hurbilik ez duten bi taldek osatzen dutela.
Hori dela eta azken urteotan Mesozoa izena modu informalean erabiltzen da, taxoi formal bat baino gehiago. Lan batzuetan Agnotozoa azpierreinuko filum bakartzat sailkatzen dute eta Wikispeciesen Protistaren barruan.
XIX. mendean hemen sartzen ziren inbaginaziorik ez zuten animalia ezagun guztiak.
# Monoblastozoa

Monoblastozoa Mesozoaren aniztasuna dela eta filum izateari utzi zionean sorturiko filum berria da. Espezie bakarra deskribatu da orain arte, Salinella salvae. 1892an aurkitu zuen J. Frenzelek Argentinako gatzaga batean, eta laborategian landu zuen. Animalia hau ez da gehiagotan aurkitu eta horregatik dudak daude bere benetakotasunaren inguruan..
Protozoa baino antolatuago baina oraindik oso primitiboa bere antolaketan. Aurreko eta atzeko partea du eta zilio ugari, batez ere aho eta ipurtzulo inguruan. Zelula geruza bakarra dute. Asexualki birsortzen dira, gorputza erditik banatuz..

## Erreferentziak

* ↑ Brusca, R. C. & Brusca, G. J., 2005. Invertebrados, 2ª edición. McGraw-Hill-Interamericana, Madrid (etc.), XXVI+1005 pp. ISBN 0-87893-097-3.
* ↑ Frenzel, J., 1892. Untersuchungen über die mikroskopische Fauna Argentiniens. Archiv für Naturgeschichte, 58: 66–96. PDF
* Datuak: Q21293795
* Multimedia: Monoblastozoa / Q21293795
* Espezieak: Monoblastozoa
# Lilian Guevara

Lilian Guevara (Panama Hiria, 1974) Lilian Gonzalez Guevararen izen publikoa da, gizarte ekintzaile eta idazle panamarra, ekonomia, gizarte, kultura eta ingurumen eskubideen defendatzailea. 2003. urteaz geroztik, demokrazia eta elkarrizketa politikoko proiektuak, gizarte-mugimenduak, generoa, gazteria, eskualde-integrazioa, garapen jasangarria eta kultura-sustapena garatu ditu. Hezitzaile herritarra da, hezitzaile politiko eta sindikala, eta aholkularitza eskaintzen du erakunde sozialetako lan-planak formulatzeko eta genero ikuspegia duen plangintza komunitarioan.
Gizarte-zientzietako hainbat liburu argitaratu ditu, eta klima-aldaketari, estraktibismoari eta eskualde-integrazioari buruzko ikerketak koordinatu ditu. Narratiban Mundos probables (2016) mikro fikziozko liburua eta La escuela sobre las aguas (2018) ipuin laburren liburua argitaratu ditu. Erdialdeko Amerikako Minifikazio Jaialdiaren parte da.
2021az geroztik, ingurumenaren defentsa legalerako gobernuz kanpoko erakunde bateko zuzendari exekutiboa da, eta Panamako meatzaritzaren aurkako mugimenduan aktiboki parte hartzen du.
2023an Kongresu Nazional Feministaren Mendeurrenaren Emakume Aipagarri Aitortza jaso zuen "Emakumeen eskubideak, Abya Yala osoaren baliabide naturalak eta bere ekarpenak sustatu, ikusarazi eta defendatzeagatik, ezagutzaren ekoizpenaren eta literaturaren bidez."

## Obra

* Ofertorio (Antologia. Argitaratzailea: Enrique Jaramillo-Levi) Panama: Sagitario Ediciones, 2021.
* Minificcionario. (Konpilazioa. Argitaratzailea: Enrique Jaramillo-Levi) Panama: Sagitario Ediciones, 2019.
* La escuela sobre las aguas. Toronto: El Hacedor, 2018
* Mundu probableak. Toronto: El Hacedor, 2016.
* ¡Basta! Cien mujeres contra la violencia de género (Antologia. Argitaratzailea: Carolina Fonseca) Panama: Modus Ludicus, 2017.
* Aquí hay dragones (Antologia. Argitaratzailea: Alberto Sánchez Argüello). Managua: Parafernalia Ediciones, 2016.
* Latinoamerica en breve (Antologia. Argitaratzailea: Sergio Gaut vel Hartman). Mexiko, D.F.: Xochimilco Metropolitar Unibertsitate Autonomoa, 2016.

## Erreferentziak

* ↑ Literatura panameña hoy. Panamá: El Hacedor.
* ↑ Pulido Ritter, Luis. (2017). «Mi renuncia a esa búsqueda vacía» La estrella de Panamá.
* ↑ Nilipour, Leila. (2016). «‘Mundos probables' y el debut de Lilian Guevara» La estrella de Panamá.

## Kanpo estekak

* Lilian Guevara - Webgune ofiziala
* El desquite - Blog pertsonala
* Panamako idazle bizien direktorioa - Panamako Unibertsitate Teknologikoaren datu-basea
* Datuak: Q53649594
# Rhombozoa

Rhombozoa animalia filuma ornogabe itsastar bizkarroi talde gultzurrunako zefalopodo oso ezezagun bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q134869
* Multimedia: Rhombozoa / Q134869
* Espezieak: Rhombozoa
# Sipuncula

Sipuncula animalia zelomatu protostomo filum bat da, itsastiarrak eta gorputz ez-segmentatukoak. 144 eta 320 espezie artean ezagutzen dira. Normalki ez dituzte 10 zentimetro baino gehiago neurtzen. Euren anatomiaren alderik garrantzitsuena ahoa da, tentakulu barneragarriz inguratutako eraztun batekin. Liseriketa hodia, U itxurarekin, ahotik igarotzen da eta gorputzaren atzealderantz doa, gero berriro igoz eta animaliaren alde batean dagoen uzkiraino iritsen da. Batzuek uzkiaren inguruan egitura kaltzifikatua dute. Zeloma dute, baina ez zirkulazio-aparaturik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q205712
* Multimedia: Sipuncula / Q205712
* Espezieak: Sipuncula
# Xenoturbella

Xenoturbella Bilateriako generoko ziren har animalia phyllum bat dira.

## Espezieak

* Xenoturbella bocki
* Xenoturbella westbladi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q310104
* Multimedia: Xenoturbella / Q310104
* Espezieak: Xenoturbella
# Yilingia spiciformis

Yilingia spiciformis orain dela 551 eta 539 milioi urte inguru, Ediacararrean bizi izan zen har itxurako animalia izan zen, Kanbriarreko leherketa baino hamar milioi urte lehenago. 2019an aurkitu ziren lehen fosilak Txinako hegoaldean, Dengying inguruan. Panartropoda edo anelidoen antza duen bilateria goiztiar bat da. Kanbriarrean existitu ziren animalien antza du, eta adituek diote Kanbriarreko leherketa hain azkarra izan ez zenaren froga bat izan daitekeela.

## Aurkikuntza

Yilingia spiciformis deitu diote, eta, guztira, 35 ale bildu dituzte. 5-26 mm zabal zen eta 27 cm luze izatera irits zitekeen. 50 segmentuta banatuta zegoen, ahoa eta isatsa zituen, bizkarra eta sabela, eta simetria bilaterala. Hau da, animalia gehienek dituzten ezaugarriak zituzten.
Arrastoak, berriz, itsas hondoan narrasean ibiltzean sortu zituztela ondorioztatu dute zientzialariek. Mugitzeko gai izateak, gainera, iradokitzen du nerbio-sistema bat zutela, eta haren eraginpean erabakitzen zutela alde batera edo bestera joatea.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Barras, Colin. (2019-09-04). «Ancient worm fossil rolls back origins of animal life» Nature 573: 15–15. doi:10.1038/d41586-019-02556-x. (Noiz kontsultatua: 2019-09-05).
* 1 2 3 cc-by-sa lizentziapean: Galarraga Aiestaran, Ana. «Duela 550 milioi urteko animalia mugikor eta bilateral baten fosila aurkitu dute» Elhuyar zientzia eta teknologia.
* ↑ (Ingelesez) Xiao, Shuhai; Xunlai Yuan; Zhou, Chuanming; Chen, Zhe. (2019-09-04). «Death march of a segmented and trilobate bilaterian elucidates early animal evolution» Nature: 1–4. doi:10.1038/s41586-019-1522-7. ISSN 1476-4687. (Noiz kontsultatua: 2019-09-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q67144421
# Munduko Nekazaritza Ondarearen Sistema Garrantzitsuak

Munduko Nekazaritza Ondarearen Sistema Garrantzitsuak (frantsesez: Systèmes ingénieux du patrimoine agricole mondial ingelesez: Globally Important Agricultural Heritage Systems) FAO mundu erakundeak ondarea babesteko sortu duen kategoria da. Zerrenda horretan lurraldeekin lotura zuzena duten komunitateak biltzen dira, kultura bat, nekazal sistema bat eta inguru fisiko eta gizarte berezi bat baliosten dira. 2002an FAOk GIAHS sortu zuen leku horien nazioarteko balorazioa eta jarraipena ziurtatzeko.

## Ezaugarriak

Kategoria honetan jasotako lekuetan komunitateak inguru zailetan moldatu dira, horiek eskaintzen dizkietan baldintzetan egokituz ahalik eta etekin handienak izateko. Guztietan ustiapen metodo tradizionalak erabiltzen dira, arriskuak sahiesteko. Horri esker komunitate horietan goseteei eta izadiak eragindako kalteei aurre egin dizkiete.
Programa barruan mundu osoan 60 leku jaso dira.

## Adibide batzuk

* Filipinetako arroz terrazak.
* Txileko Chiloé uhartediaren nekazaritza tradizionala.
* Kenyako masai herriak Oldonyonokie eta Olkerin garatutako abeltzaintza.
* Portugalgo Barroso lurraldeko Montalegre eta Boticas herrietako nekazaritza.
* Japoniako Nagara ibaian ubarroiak erabiliz egiten den arrantza.

## Erreferentziak

* ↑ "New unique agricultural heritage sites designated". Food and Agriculture Organization.

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Lekuen zerrenda osoa FAOren webgunean.
* Datuak: Q3509559
* Multimedia: Globally Important Agricultural Heritage Systems / Q3509559
# Ainara Legardon

Ainara Legardon (Bilbo, Bizkaia, 1976) abeslaria eta musikaria da. Onion taldean hasi zen musika munduan, 1994tik 2003 arte. 2003tik aurrera, bere zigilu diskografiko sortu zuen, Winslow Lab izenekoa, eta bakarka jotzen hasi zen.

## Diskografia
### Onion

* Hawaiiquz (Jabalina, 1995)
* Between baum & wolle (Jabalina, 1997)
* Sick of you (Jabalina, 1998)
* Stand by for a disaster (Jabalina, 2000)

### Bakarka

* In The Mirror (Winslow Lab, 2003)
* Each Day a Lie (Winslow Lab, 2005)
* Forgive Me If I Don´t Come Home To Sleep Tonight (Winslow Lab, 2009)
* We once wished (Winslow Lab, 2011)
* Every Minute (Winslow Lab, 2014)

### Colectivo maDam

* maDam en el Molino Rojo (2014)

## Kanpo Loturak

* (Gaztelaniaz)(Ingelesez) Ainara Legardonen Myspacea
* (Gaztelaniaz)(Ingelesez) Winslow Lab zigiluaren webgunea
* Datuak: Q12252922