OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Unbo

Unboa, ezkutuaren erdian jartzen den, forma biribila, ganbila edo konikoa duen material gogorreko, edo egurrezko pieza bat da, konkor baten antzekoa, ezkutua bera babesteko. Unboak metal lodiz eginda egon ohi dira, baina zurez eginda ere egon daitezke.

## Funtzioa

Hasieran, ezkutu biribilen erdigunean jaurtigarriak desbideratzeko diseinatu ziren, baina armarriaren heltzea muntatzeko oinarria ere eman zuten. Erasotzeko ere erabili izan zen; erromatar legioek, adibidez, beren unboekin bultzatzen zuten, bidea irekitzeko, horrela, ezpataz edo gladioz (ezpata txikia) eraso egin ahal izateko. Geroko mendeetan eta gorputz luzea zuten ezkutuak ohikoagoak egin zirenean, unboak bere erabilgarritasuna galdu eta apaingarri bihurtu zen.

## Fabrikazioa

Aurrenak historiaurreko Brontze Aroan aurkitu izan dira. Erdi Aroan, armagileek burdinazko edo altzairuz egiten zituzten. Armagilea orri lau eta nahiko mehe batekin hasten zen, metala katilu batean hondoratuz. Gero, katilu forma zuen meta horren azala leundu eta azken ukituak ematen zizkion.

## Garrantzia arkeologian

Hasierako ezkutuak egurrez edo larruz estalitako egurrezko armazoi batez egiten ohi ziren, eta unboa partetik gogorrena izan zitekeen. Material galkorrez egiten zituzten garai eta gizarteen aztarnetan, ohikoa da unboa besterik ez aurkitzea, babesten zuen ezkutuaren hondar bakarra.

## Irudiak

* Erromatar printzealdiaren garaiko ezkutua, unboa erdian duela.
* La Tène motako brontzezko unboa, eta egindako ezkutuaren berreraikitzea. Betoiek K.a. III. edo II. mendean erabilita. Espainiako Arkeologia Museoa.
* Vermanden aurkitutako IV. mendeko galo-erromatar ezkutu bateko unboa. Metropolitan Museum of Art.
* Ugandako Ganda (edo Baganda) jendearen ezkutua, unboa erdian duela. British Museum.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Vegetius Renatus, Flavius. (IV. mendea). FLAVIVS VEGETIVS RENATVS (Gaztalaniazko itzulpena). .
* ↑ Halsall, Guy. (2005). Warfare and society in the Barbarian West, 450 - 900. (1. publ., reprint. (twice). argitaraldia) Routledge ISBN 978-0-415-23940-0. (Noiz kontsultatua: 2023-06-27).
* ↑ Poulter, A. G.. (2019). The transition to late antiquity on the Lower Danube: excavations and survey at Dichin, a Late Roman to early Byzantine fort and a Roman aqueduct. Oxbow Books ISBN 978-1-78570-958-6. (Noiz kontsultatua: 2023-06-27).

## Kanpo estekak

* Arador Armour Biblioteca armarri-buruaren eraikuntzari buruzko artikulua
* Datuak: Q721086
* Multimedia: Shield bosses / Q721086
# Unbelievable (telesaila)

Unbelievable Susannah Grantek, Ayelet Waldmanek eta Michael Chabonek sortutako minisail dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Marie nerabearen istorioa zortzi ataletan bildu dute: bortxaketa faltsu baten salaketa aurkeztea leporatu zioten. Pulitzer saria irabazi zuen An Unbelievable Story of Rape artikulua du oinarri telesailak; bi emakumezko detektibek kasua argitzeko urraturiko bideari erreparatuko dio, indarkeria matxistaren biktima diren horien istorioen ezohiko xehetasunei erreparatuta.

## Aktoreak

* Kaitlyn Dever : Marie Adler
* Toni Collette : Grace Rasmussen
* Merritt Wever : Karen Duvall
* Dale Dickey : RoseMarie
* Liza Lapira : Mia
* Kai Lennox : Steve Rasmussen
* Omar Maskati : Elias
* Austin Hébert : Max Duvall
* Eric Lange : Robert Parker
* Scott Lawrence : Billy Taggart
* Danielle Macdonald : Amber Stevenson
* Connor Tillman : Nick Selig
* Elizabeth Marvel : Judith
* Patricia Fa'asua : Becca
* Max Arciniega : Jason Alvarez

## Erreferentziak

* ↑ «Unbelievable» Berria 2019-10-26 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48743432
# Unterkulm

Unterkulm Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, Kulm barrutia barrutian. 2014an 3,086 biztanle zituen 8,88 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65140
* Multimedia: Unterkulm / Q65140
# Unterjeckenbach

Unterjeckenbach Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, [[Kusel (barrutia)|Kusel]] barrutian. 2014an 65 biztanle zituen 7,38 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q654782
* Multimedia: Unterjeckenbach / Q654782
# Unterkatz

Unterkatz Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, [[Schmalkalden-Meiningen (barrutia)|Schmalkalden-Meiningen]] barrutian. 2014an 383 biztanle zituen 9,83 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q556713
* Multimedia: Unterkatz / Q556713
# Unteriberg

Unteriberg Suitzako udalerria da. Schwyz kantonamenduan dago, Schwyz barrutia barrutian. 2014an 2,395 biztanle zituen 46,7 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q64824
* Multimedia: Unteriberg / Q64824
Einsiedeln Innerthal Muotathal Oberiberg
# Unterlangenegg

Unterlangenegg Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, Thun barruti administratiboa barrutian. 2014an 997 biztanle zituen 6,81 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68170
* Multimedia: Unterlangenegg / Q68170
Oberlangenegg Homberg Buchholterberg
# Unterleinleiter

Unterleinleiter Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, [[Forchheim (barrutia)|Forchheim]] barrutian. 2014an 1.240 biztanle zituen 12,48 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q627413
* Multimedia: Unterleinleiter / Q627413
# Unterlunkhofen

Unterlunkhofen Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, Bremgarten barrutia barrutian. 2014an 1,415 biztanle zituen 4,49 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65150
* Multimedia: Unterlunkhofen / Q65150
Oberlunkhofen Arni (AG) Oberwil-Lieli Bremgarten (AG) Zufikon
# Unterkirnach

Unterkirnach Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, [[Schwarzwald-Baar barrutia|Schwarzwald-Baar]] barrutian. 2014an 2.510 biztanle zituen 13,17 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q81419
* Multimedia: Unterkirnach / Q81419
# Unterlinden museoa

Unterlinden museoa (frantsesez: Musée Unterlinden, alemanez: Unterlinden-Museum) Colmar hirian dagoen arte eta historia museoa da. Monja dominikoen XIII. mendeko komentuan kokaturik dago. Alsaziako museoen artean bisitatuena da, urtero 200.000 bisitari inguru izaten ditu.
Artelanik aipagarriena Isenheim erretaula da, Matthias Grünewald pizkundetar margolari alemaniarrak margotu zuena.

## Historia

XIII. mendeko dominikoen komentua bertan behera gelditu zen Frantziako Iraultzaren ondoren. 1847an Louis Hugotek Societé Schongauer elkartea sortu zuen eraikina babesteko eta 1849an Unterlinden museoa ezarri zuen bertan. Hasiera hartan bilduma txikia zen eta elementu aipagarrienak Bergheimen aurkituriko mosaiko erromatarra eta Louvre museoan zeuden eskulturen kopiak ziren. 1852an Isenheim erretaula eskuratu zuen eta honekin batera Colmarko eta Rhin Garaiko beste eliza, abadetxe eta monasterioetako erretaula gehiago iritsi ziren. 1853an museoak ateak ireki zituen.
1950. hamarkadan eta 1980. hamarkadan museoaren edukiera handitzeko beharra azaldu zen. 2000. hamarkadan ere berriz eskatu zenean eraikin gehigarriak lortu zituzten, alboko bainuetxe neobarrokoa hain zuzen ere. 2016an inauguratu zen eraikin berria eta gaur egun guztira 8.000 m$^2$-ko azalera hartzen du.

## Bildumak

Aipatzekoa da Isenheim erretaula, bai eta Colmarko San Martin elizan aurkituriko Isenmann erretaula ere. Margolari garrantzitsuen lanak ere badira museoan, hala nola Albrecht Dürer (irarlanak soilik), Lucas Cranach Zaharra eta Hans Holbein Zaharra. Eskulturek ere museoaren atal handi bat okupatzen dute.
Arte garaikidea ere badago, baina espazio faltagatik ezin izan da osorik erakutsi. Pablo Picasso, Jean Dubuffet, Fernand Léger, Serge Poliakoff, Georges Rouault, Pierre Bonnard, Robert Delaunay, Otto Dix, Maria Helena Vieira da Silva, Claude Monet...

## Iruditegia

* Sarrera nagusia.
* Bainuetxe neobarrokoa.
* Bergheimgo mosaiko erromatarra.

## Erreferentziak

* ↑ (Thailandieraz) hmong.wiki. «Museo Unterlinden HistoriayLas colecciones» hmong.es (Noiz kontsultatua: 2022-12-03).
* 1 2 (Alemanez) «Isenheimer Altar» Musée Unterlinden (Noiz kontsultatua: 2022-12-03).
* ↑ «SOCIETE SCHONGAUER» web.archive.org 2009-02-14 (Noiz kontsultatua: 2022-12-03).
* ↑ «magellanworld» www.magellanworld.net (Noiz kontsultatua: 2022-12-03).
* 1 2 (Alemanez) «Unterlinden-Museum» placeandsee.com (Noiz kontsultatua: 2022-12-03).
* ↑ (Frantsesez) «Albrecht Dürer - The Engraved Passion» Musée Unterlinden - WebMuseo (Noiz kontsultatua: 2022-12-03).

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)(Alemanez)(Ingelesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q1851283
* Multimedia: Musée d'Unterlinden / Q1851283
# Unterlüß

Unterlüß Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan kokatuta dago, [[Celle barrutia|Celle]] barrutian. 2014an 3.486 biztanle zituen 77,53 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q566271
* Multimedia: Unterlüß / Q566271
# Valluércanes

Valluércanes Burgosko udalerria da, Ebro eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 96 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
* Datuak: Q1630713
* Multimedia: Valluércanes / Q1630713
# Vallès Occidental

Vallès Occidental Kataluniako eskualdea da, bigarren populatuena Barcelonès ondoren.Bartzelonako probintzian kokaturik dago.
2005ean 815.628 biztanle zituen (583.17 Km2; 1.398.61 biz./km2). 23 udalerrik osatzen dute, Sabadell eta Terrassa izanda hiriburuak.

## Mugakideak

Iparraldean Bages, ipar eta ekialdean Valles Oriental, mendebaldean Baix Llobregat eta hegoaldean Barcelones mugakide ditu.

## Udalerri nagusiak

* Sabadell: 196.971 biztanle.
* Terrassa: 194.947.
* Sant Cugat del Vallès: 70.514.
* Rubí: 68.102.
* Cerdanyola del Vallès: 57.114.
* Ripollet: 34.735.
* Montcada i Reixac: 31.725.
* Barberà del Vallès: 27.827.
* Santa Perpètua de Mogoda: 21.409.
* Castellar del Vallès: 20.437.

## Ikus, gainera

* Kataluniako eskualdeak

## Kanpo estekak

* (Katalanez)Vallès Occidental eskualdeko kontseiluaren webgunea
* Datuak: Q13948
* Multimedia: Vallès Occidental / Q13948
# Vallès Oriental

Vallès Oriental Kataluniako eskualdea da, bosgarren populatuena dena. Ia 851 km2ko azalera dauka eta 361.319 biztanle zituen 2005ean, 42 udalerritan banatuta.
Granollers hiriburua eta udalerririk populatuena da.

## Mugakideak

Iparraldean Osona, ipar-ekialdean Selva, hegoaldean Barcelones, hego-ekialdean Maresme, hego-mendebaldean Valles Occidental eta ipar-mendebaldean Bages mugakide ditu.

## Udalerri nagusiak

* Granollers (hiriburua): 57.796 biztanle.
* Mollet del Vallès: 51.218.
* Parets del Vallès: 16.202.
* Caldes de Montbui: 15.536.
* Franqueses del Vallès: 15.196.
* Sant Celoni: 15.081.
* Cardedeu: 15.018.
* Canovelles: 14.668.
* Montornès del Vallès: 14.190.
* La Garriga: 13.472.
* La Llagosta: 13.455.
* Lliçà d'Amunt: 12.439.

## Pertsona ezagunak

* Enric Prat de la Riba (1870-1917), politikaria.
* Jordi Solé Tura (1930-2009), diputatua eta senataria.
* José Segú (1935-2010), txirrindularia.
* Josep Maria Pou (1944-), aktorea.
* Joan Clos (1949-), Bartzelonako alkatea.
* Montserrat Tura (1954-), Generalitateko kontseilaria.
* Santi Santamaria (1957-2011), sukaldaria.
* Jordi Turull (1966-), Generalitateko kontseilaria eta preso politikoa.
* Raül Romeva (1971-), Generalitateko kontseilaria eta preso politikoa.
* Santi Vila (1973-), Generalitateko kontseilaria eta preso politikoa.
* Sandra Sabatés (1979-), kazetaria.
* Anna Simon (1982-), kazetaria.
* Aleix Espargaró (1989-), motoziklista.
* Pol Espargaró (1991-), motoziklista.

## Ikus, gainera

* Kataluniako eskualdeak

## Kanpo estekak

* (Katalanez)Eskualdeko egunkari digitala
* Datuak: Q14303
* Multimedia: Vallès Oriental / Q14303
# Vallée-Jonction (Quebec)

Vallée-Jonction Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Chaudière-Appalaches eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen La Nouvelle-Beauce konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 1,94 biztanle zituen 25.32 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3553918
* Multimedia: Vallée-Jonction / Q3553918
# Vallvidrera, el Tibidabo i les Planes

Vallvidrera, el Tibidabo i les Planes Kataluniako Bartzelona hiriburuko Sarrià-Sant Gervasi barrutian dagoen auzo bat da. 2009. urtean 4.295 biztanle zituen. Auzo hau Vallvidrera, Tibidabo eta Les Planes eremuekin osatzen da, hedaduraz hiri honetako auzorik handiena da, eta Collserola mendilerroan kokatzen da.
Jatorriz, Vallvidrera udalerri independientea zen, halere 1890ean antzinako Sarrià udalerriari gehitu zitzaion. Ondoren Vallvidriera handituz joan eta aisialdirako leku ere bilakatu zen, gaur egun bartzelonar batzuen bizileku edo lolekua da.

## Leku interesgarriak

* Santa Maria de Vallvidrera eliza.
* Collserolako dorrea
* Tibidabo jolas parkea.
* Fabra behatokia
* Vil·la Joana eraikina.
* Bihotz Sakratuaren tenplua.

## Iruditegia

* Santa Maria de Vallvidrera eliza.
* Les Planes.
* Fabra behatokia.
* Vallvidrerako funikularra.

## Kanpo estekak

* Vallvidrera, el Tibidabo i les Planes auzoa Bartzelonako udal webgunean (Katalanez) (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q3310216
* Multimedia: Vallvidrera, el Tibidabo i les Planes / Q3310216
# Vallès

Vallès Kataluniako Bartzelonako probintziako lurralde historiko bat da. 1936ko eskualde banaketaren ondorioz bitan banatua izan zen: Vallès Occidental eta Vallès Oriental.
Honela, Vallès eskualdea Kataluniako Printzerriaren azpieskualde natural eta historikoa da. Vallès Occidental eskualdeak bi hiriburu ditu, Sabadell eta Terrassa, aldiz, Vallès Oriental eskualdeko hiriburua Granollers da.

## Ikus gainera

* Vallès Occidental
* Vallès Oriental

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3320618
# Uretritis ez-gonokoziko

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Uretritis ez-gonokozikoa gonorreak eragiten ez duen uretraren hantura da.

## Kausak

Hainbat kausa ditu:
* Bakterioak : gehienetan Chlamydia trachomantis, Ureaplasma urealyticum, Gardnerella vaginalis edo Mycoplasma genitalium
* Adenobirusak: herpes birus soila
* Bizkarroiak: ezagunena Trichomonas vaginalis da.
* Trauma fisikoa (kateterra, zitoskopia, urolitiasia, etab.) edo kimikoa (antiseptikoak, espermizidak, etab.)
Lehen aipatutako agente etiologiko gehienak sexu-harremanen bidez transmititzen dira, preserbatiborik erabili gabe, baina norberaren higiene txarra edo barruko arropa ere kontuan hartu behar dira, erabilera partekatua bada.

## Sintomatologia

Sintoma nagusiak hauek izan daitezke: mina, narritadura, azkura, disuria, usain txarreko jariaketa zurixka edo gardena uretratik ateratzen dena, maskuriko tenesmoa, erremina eta mina pixa egitean, sintomak ager daitezke perineo-aldean, ahotik eta sintoma orokor ez-espezifikoak (sukarra, urdaileko mina, etab.). Emakumeen kasuan, bagina-fluxua (uretralaren antzeko ezaugarriak dituena), zerbizitisa, sugarra, mina ager daitezke, eta odoljario oparo batek adieraz dezake infekzioak hanturazko gaixotasun pelbiar batera egin duela aurrera.

## Erreferentziak

* ↑ Burstein GR, Zenilman JM. (1999ko urtarrila). «Nongonococcal urethritis—a new paradigm» Clin. Infect. Dis. 28 (Suppl 1): S66–73. doi:10.1086/514728. PMID 10028111..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q517306
* Multimedia: Non-specific urethritis / Q517306
# Urey (kraterra)

Urey kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ13 lau-angelukoan dago. 39,3 kilometroko diametroa du. Izena Harold Clayton Ureyren omenez darama.

## Erreferentziak

* (Ingelesez) (WGPSN), IAU Working Group for Planetary System Nomenclature. (2013ko otsailaren 13a). Gazetteer of Planetary Nomenclature. 1:1 Million-Scale Maps of the Moon. Nazioarteko Astronomia Elkartea / USGS.
* (Ingelesez) Andersson, L. E.; Whitaker, E. A.,. (1982). NASA Catalogue of Lunar Nomenclature. NASA RP-1097.
* (Ingelesez) Blue, Jennifer. (25 de julio de 2007). Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS.
* (Ingelesez) Bussey, B.; Spudis, P.. (2004). The Clementine Atlas of the Moon. Cambridge University Press ISBN 0-521-81528-2.
* (Ingelesez) Cocks, Elijah E.; Cocks, Josiah C.. (1995). Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature. Tudor Publishers ISBN 0-936389-27-3..
* (Ingelesez) McDowell, Jonathan. (15 de julio de 2007). Lunar Nomenclature. Jonathan's Space Report.
* (Ingelesez) Menzel, D. H.; Minnaert, M.; Levin, B.; Dollfus, A.; Bell, B.. (1971). Report on Lunar Nomenclature by The Working Group of Commission 17 of the IAU. , 136 or..
* (Ingelesez) Moore, Patrick. (2001). On the Moon. Sterling Publishing Co ISBN 0-304-35469-4.
* (Ingelesez) Price, Fred W.. (1988). The Moon Observer's Handbook. Cambridge University Press ISBN 0521335000..
* (Ingelesez) Rükl, Antonín. (1990). Atlas of the Moon. Kalmbach Books ISBN 0-913135-17-8.
* (Ingelesez) Webb, Rev. T. W.. (1962). Celestial Objects for Common Telescopes, 6ª edición revisada. Dover ISBN 0-486-20917-2.
* (Ingelesez) Whitaker, Ewen A.. (2003). Mapping and Naming the Moon. Cambridge University Press 978-0-521-54414-6.
* (Ingelesez) Wlasuk, Peter T.. (2000). Observing the Moon. Springer ISBN 1-85233-193-3.
* (Ingelesez) Lunar Impact Crater Database. Lunar and Planetary Institute (USRA).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q623074
* Multimedia: Urey (crater) / Q623074
# Ureztatze erreten

Ureztatze erretena (edo, batzuetan, ur-erretena edo soilik erretena, baita ere areka edo ubidea) gizakiak egindako aire zabaleko erreten edo ubidea da, ura garraiatzeko eraikia landa lurrak ureztatzeko edo antzeko helburuetara bideratzeko. Material ezberdinez egon liteke egina: lurra, hormigoia, harria...

## Edukiera

Areka baten edukiera baldintzatzen duten faktoreak hauek dira:
* Malda: zenbat eta malda handiagoa izan, orduan eta ur gehiago garraiatzeko gai izango da, huste abiadura handitzen baita.
* Materiala: material zenbat eta zimurtsuagoa izan, orduan eta geldoago joango da ura.
* Forma: garraiatuko den ur kopurua baldintzatuko du.

## Ikus, gainera

* Areka
* Ubide

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1385463
* Multimedia: Roggia / Q1385463
# Uretritis

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Uretritisa uretraren hantura da (akutua ala kronikoa), jatorri infekziosoa izan ohi duena. Uretra gernua puxikatik kanpoaldera bideratzen duen hodia da..
Gaitz honek gernu-egite mingarriak eta errepikakorrak eragiten ditu. Gizonezkoengan ohikoa da ere jariakin bat agertzea.
Bakterio batzuk dira uretritisaren eragile ohikoenak. Haien artean, neisseria gonorrhoeae (gonorrearen sortzailea), chlamydia, escherichia coli, mycoplasma, etab. Birusek ere uretritisa sor dezakete. Sexu-harremanen bidez kutsatu ohi da gaitza, baina beste kutsapen-bideak egon daitezke ere.
Kasu gutxi batzuetan uretritisak ez du jatorri mikrobiarra. Traumatismoak edo narritagarri kimikoak gaitz honen atzean egon daitezke.
Antibiotikoekin edo antibirikoekin tratatu ohi dira jatorri infekziosoa dutenak.

## Erreferentziak

* ↑ Medline Plus

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1122485
* Multimedia: Urethritis / Q1122485
# Uretamendi

Uretamendi Bilboko auzoa da. Errekaldeko barrutian kokatua, zazpigarren barrutian alegia. Auzoak 2.769 biztanle eta 0,20 kilometro karratuko azalera zeukan (2006an Bilboko udalak emaniko datuen arabera). Hiriaren hego-mendebaldeko mendietan kokatzen da, Errekaldeberriko auzoaren gainaldean, eta Masustegiko ekialdean eta Betolatzako behekaldean. Auzora heltzeko Iturrigorri auzora doan errepidean hasten den bide bat hartu beharra dago, Kukutza gaztetxea zegoen tokitik gora edota Errekaldeberrin eraiki berri diren eskailera batzuen bitartez.
Bilboko auzo askok bezala, Uretamendik malda handiak dauzka. Irisgarritasun arazo horietaz oharturik, udalak arrapal mekanikoak eraiki ditu, eta guztira 23 metroko malda gaindituko dute. Horrez gain, udalaren zaharberritzerako Surbisa agentziak, hainbat eraberritze egingo ditu auzoan, espaloiak handituz eta egoera txarrean dauden etxebizitza blokeak zaharberrituz.
Auzoa Pagasarri, Arraiz eta Arnotegiko mendien maldetan kokaturik dago, eta hiriaren ikuspegi bikaina dago bertatik Errekaldeberri auzoa, hiriaren erdigunea eta Bilboren ekialdeko auzoak bertatik ikus daitezkeelarik.

## Kale garrantzitsuenak

* Betolatza auzoa
* Arraiz bidea
* Altube kalea
* Ingurubide errepidea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3813635
* Multimedia: Uretamendi / Q3813635
# Txinako udareondo

Txinako udareondoa (Pyrus calleryana) Rosaceae generoko zuhaitz espezie bat da. Magnoliopsida barruan sailkatzen da eta Korean eta Japonian jatorria du. Bere latinezko izena Joseph-Marie Callery izeneko misiolari frantsesari zor dio, 1858an Txinatik ekarri zuena.

## Erreferentziak

* ↑ The Urban Tree Book: An Uncommon Field Guide for City and Town, Arthur Plotnik, Three Rivers Press, 2000, 432 or.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3079266
* Multimedia: Pyrus calleryana / Q3079266
* Espezieak: Pyrus calleryana
# Txinanteka

Txinanteka Mexikoko Oaxacako ipar-mendebaldeko jatorrizko herria da. 84.000 inguru dira, eta haietako laurdenak beren hizkuntzan bakarrik hitz egiten du. Bizibidez laborariak dira eta artoa, babarrunak, yuka eta batata lantzen dituzte batez ere. Halaber, oiloak, zerriak eta arrainak dira haien proteina-iturri nagusia.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Txinaren izenak

Euskaraz eta Europako hizkuntza gehienetan erabiltzen den Txina izenaren jatorria badirudi Qin dinastian datzala, lehenengo dinastia inperiala. Iraganean Katai izena ere erabili zen, khitan herri altaikotik datorrena. Marco Poloren bidaietan emaniko izena hauxe da. XVII. mendean Bento de Goes jesuita portugaldarrak Txina eta Catay leku bera zirela demostratu zuen. Gaur egun errusieraz eta mongolieraz Katai izena erabiltzen da.
Txina berez Txinako Herri Errepublikaren baliokidetzat hartu ohi da, nahiz eta berez Txina Taiwanen izena ere baden. Hori dela eta Txina Kontinentala deitu ohi zaio Txinako Herri Errepublikari, Taiwan, Hong Kong eta Macao kenduta. Hala ere irla asko sartzen dira kontinentala deitu arren, izena geopolitikoa eta ez geografikoa delarik.
Txina betidanik agintean zegoen dinastiaren izenarekin izendatzen zen. Monarkiaren desagerpenarekin bat zhongguo izena erabiltzen da (erdialdeko herrialdea). Hua moduan ere laburbil daiteke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29520
* Multimedia: China / Q29520