# Biescasko uraldia

Biescasko kanpingo uraldia 1996ko abuztuaren 7an gertatu zen, noiz Arasko sakanaren bat-bateko ur-goraldi batek Las Nieves kanpina suntsitu zuen. Kanpina sakaneko deiekzio-konoaren gainean zegoen, Gállego ibaian isurtzen den bokalean, Biescastik kilometro bat baino gutxiagora. Tragedian 87 pertsona hil, horietatik 12 Euskal Herrikoak, eta 187 zauritu ziren.

## Aurrekariak

Isurialdeko arroa eta Arasko trokaren ibilgua basotu eta bideratu ziren, eta horri "errestaurazio baso-hidrologikoa" esaten zaio. Lanak 1910eko hamarkadan hasi ziren, Frantziarako errepidea babesteko eta herrestatze-materialek garai hartan eraikitzen ari ziren La Peñako urtegia lohiz bete ez zezaten. Funtsean, mendi-hegaletan basoberritzeak egin zituzten, higaduraren aurrean lurzoruak atxikitzeko teknikekin batera (eskuz eraikitako ezpelezko hesolen gaineko sahats-adarren oholesi txikiak), eta ubideetan harlangaitz hidraulikoko sedimentuak atxikitzeko dikeak eraiki zituzten.
1996an basotzeek ia oihanperik gabeko zuhaitz-multzo trinkoa osatzen zuten. Dikeak ibaiertzeko landaretzaz beteta eta lohiz beterik zeuden.

## Gertakaria

Administrazio publikoek, teknikarien txosten negatiboak alde batera utzita, uharkaren deiekzio-konoan kanpin bat eraikitzeko baimena eman zuten. Izan ere, "errestaurazio baso-hidrologikoa"k eta alubioi-eremuan zegoen ubide mailakatuak kanpinaren segurtasuna bermatuko zutela uste zuten. Hala ere, zorigaiztoko egunean ekaitz handia izan zen amildegiaren buruan. Adituen esanetan, 200 eta 250 mm arteko prezipitazioak izan ziren eta, zortzi minututan, intentsitatea 500 mm/ordukoa izan zitekeen. Biescasen erregistratutako prezipitazioa 160 milimetrokoa izan zen. Euri gehien Betésko sakanaren (Arasko sakanaren adarra) goi-goian egin zuen, belardien eta basoen artean zihoan erreka txiki batean. Uraldiaren emari handiak ibilgu berri izugarri bat industu zuen. Arro hidrografikoan zeuden sedimentuak atxikitzeko 40 presa ingurutan metatutako materialek larriagotu edo eragin zuten tragedia, ura aurretik eraman zituenak.
Uholdeen proportzioak dramatikoak izan ziren deiekzio-konoan. Enborrez eta harkaitzez betetako ur-bolumen handi bat sakanetik jaitsi zen, kanpina suntsitzeko, uretarako aurrez prestaturiko ubidea errespetatu gabe. Hainbat adituek egindako estimazioak desberdinak dira, eta uholdea segundoko 200 eta 500 metro kubiko artean kokatzen dute, ubide artifizialaren 100-120 m³/s-ko edukieraren oso gainetik; izan ere, ubide artifizialak, sedimentuak atxikitzeko ia 40 presen suntsipenetik eratorritako gutxienez 68.000 m³ arrastatu zituen; hau da, 122.000 eta 136 000 tona bitartean. Uraldi hau 200 urte inguruko itzulera-denborari dagokio, nahiz eta 1920ko hamarkadan leku berean antzeko beste uholde bat egon.
Espainiako Aire Armadako pilotu militar batek, Ingeniarien Armakoak, 15 argazki hartu zituen 9000 oineko altueratik. Argazkiak aztertuta, euriaren bilketa-eremua 8 km² ingurukoa izan zela kalkulatu zuen, hondo harritsua eta isurketa-indize handia zuen lur batekin. Horrek 50.000 m³ inguruko ur-bolumena izan zezakeen. Ura 300 metroko desnibela zuen Arasko sakanetik isuri zen, 10 tonako arrokak mugituz. Gorpuak ibaian behera 17 kilometrotara dagoen urtegi batean agertu ziren, Sabiñanigon. Jakako Instrukzioko 1. Epaitegiko epaileak 87 hildakorekin eta 187 zauriturekin kasua artxibatu zuen, eta benetako kalbarioa hasi zen zaurituentzat eta hildakoen senideentzat. Elkarrizketatutako artzain batek ere esan zuen hainbeste euri ari zuela ikusi zuenean: «Ahuntzak biltzen ari nintzela, pentsatu nuen: zein gaizki pasatuko duten kanpinekoek».
Estatuak eta administrazio publikoek 2.000 milioi pezetako zigorra jaso zuten. 2006an, kalte-ordainen % 30 inguru erreklamatu gabe zeuden oraindik.
Azpimarratzekoa da baso-berritzeei esker ez zela higadurarik izan mendi-hegaletan, eta, beraz, solidoen ekarpena murriztu egin zela. Azaleko isurketa-uren aldean, intertzeptazio- eta infiltrazio-fenomenoak ugaritu egin ziren, eta, ondorioz, baso-masa sortu zen. Ondorioz, emari likidoak murriztu egin ziren.
Ibai-ibilguetako dikeak uholdeek ekortu zituzten, hitzez hitz.

## Ondorioak

2005eko amaieran, Auzitegi Nazionaleko administrazioarekiko auzien salak Estatua (Ebroko Ur Konfederazioa) eta Aragoiko Diputazio Nagusia izendatu zituen tragediaren erantzule, eta "Las Nieves" kanpineko biktimei 11.265.987 euroko kalte-ordaina ematera zigortu zieten.
Kanpinak izena eta kokapena aldatu ditu. Gaur egun, gertu dagoen Arratiecho uharraren deiekzio-konoan dago. Haren ohea hormigoiztatu eta bideratu zuten XX. mendearen hasieran, Arasko sakanaren garaikidea izanda.
Uhar horren arroa Arasakoa baino nabarmen txikiagoa da, baina ubide eta hegaletako maldak askoz ere nabarmenagoak dira. Baso-berritzean, lehendik zeuden harrizko hormak aprobetxatu zituzten. Denbora asko igaro den arren, Arasko eta Arratiechoko uhar-basotzeak pinudi trinkoak baino ez dira, eta lore-segizio txiro bat dute lagun, non ezpela, elorriak eta abar baino ez dauden.
Bestalde, Montserrat Recoder irakasleak Zangozan, esaterako, Esako urtegiaren ezkerreko hegala irristatzeak dakarren arriskuaz ohartarazi du duela gutxi, mendia babesten zuen erkameztia suntsitu dutelako.

## Erreferentziak

* ↑ Elizalde, Irati. (2011-08-10). «Kalte-ordainaren zain daude oraindik Biescasko ezbeharreko hamalau kaltetu» Berria.
* ↑ (Gaztelaniaz) P. A.. (1916). «Ligera idea de los servicios de la sexta División Hidrológico-forestal» Montes XL (956): 790-801..
* ↑ (Gaztelaniaz) Trillo, M.. (2005-2-22). «Los expertos revelan ocho años después que la tragedia de Biescas era previsible» ABC.
* ↑ (Gaztelaniaz) García-Ruiz, J. M., S. White, C. Martí Bono, B. Valero, M.P. Errea & A. Gómez Villar. (2004). J.L. Peña, L.A. Longares & M. Sánchez ed. La avenida del barranco de Arás y los riesgos hidrológicos en el Pirineo central español. in: Geografía física de Aragón. Aspectos generales y temáticos. Zaragoza: Universidad de Zaragoza & Institución Fernando el Católico.
* ↑ (Gaztelaniaz) Espainiako Auzitegi Nazionala. (2005-12-21). (PDF) Epaia. .
* ↑ (Gaztelaniaz) La Vanguardia 2007-03-26.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6107897