OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kalamu (botanika)

    Artikulu hau Cannabaceae familiako landareari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kalamu».
Kalamua (Cannabis sativa) Asiako Himalaian jatorria duen landare loreduna da. Osagai psikoaktiboak dituen espezie belarkara da, 66 sustantzia kannabinoide baino gehiago dituena.
Azpiespezie ugari dauden heinean, kannabinoide hauen ehunekoak oso aldakorrak dira, baina sustantzia nagusia THC edo delta-9-tetrahidrokanabinol izan ohi da. Orokorrean THC % 1eko kontzentrazioan aurkitu ohi da izadian, baina kontsumorako erabiltzen diren landareak (zeinen lehorturiko hostoak erabiltzen diren) % 3tik % 22ra joan daiteke. Haxix, hosto lehortu, olio eta erretxina moduan ere kontsumitu ohi da.
Gizakiok historian landare hau hainbat helbururekin landatu izan dugu; hala nola oihalak egiteko, hazietatik olioa lortzeko eta baita elikatzeko (orokorrean, THC gutxiko barietateak) ere. Urte luzeetan sendagintzarako (horren berri ematen duten erregistro idatziak daude K.a. 2737. urtekoak), psikotropiko bezala eta espiritu-kontuetan lanabes bezala erabilia izan da. Kalamuaren zuntzak oihalgintzarako, sokak egiteko eta papergintzarako erabiltzen dira. Bestalde, hazietatik lortutako olioa erregai bezala erabil daiteke, baita animalien elikagaiak prestatzeko ere.
Era berean, kalamu edo marihuana adierak kalamu-landare emeek ematen dituzten kukuluei dagokie.
Bere ezaugarri psikoaktiboak direla eta, herrialde gehienetan kalamua landatzea debekatuta edo mugatuta dago.
Lehenengo aldiz Lineok berak sailkatu zuen 1753an.

## Laborantza

Landare hauek hainbat haindi-txikikoak izan ahal dira. Haziak izateko landareak emeak izan behar dute. Ugaltzeko eta kimuak ateratzeko arrak eta emeak behar dira. Kimuak ateratzeko landareek ur asko behar dute, eta argi handia ere bai.

## Erreferentziak

* ↑ «Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-03-25).

## Ikus,gainera

* Kalamua eta eskizofrenia
* Datuak: Q26726
* Multimedia: Cannabis sativa / Q26726
* Espezieak: Cannabis sativa
# Kardulatz

Kardulatz edo Cirsium arvense Asteraceae familiako landare ezaguna da. Europa osoan zabalduta dago, baita Euskal Herrian ere. Habitat ugarietan aurki daiteke: Laborantza-soroak, larreak, lugorriak, soilguneak basoan.

## Ezaugarriak

Landare bizikor eta zutitua da. Zurtoinak adar ugari ditu. Kapituluak ez daude korinbo-erako panikulan; kardilauna loreak baino laburragoa da; korolaren orria erdiraino zatiturik dago. Udan loratzen da.

## Banaketa

Europa osoan arrunta da. Islandian eta Ipar Amerikan gizakiak sartua izanda eta izurrite bihurtu da. Karduetako eulia, Urophora cardui, nahita sartu da lurralde batzutan kontrol biologiko gisa.

## Propietateak

Propietate astringenteak ditu. Landare osoa ere erabiltzen da kanpoan, hemorroideen aurkako bainu moduan.

## Taxonomia

Cirsium arvense Carlos Linneok deskribatu zuen, Serratula arvensis gisa. Erreferentzia Species Plantarum lanean plazaratu zuen (2. liburuki, 820. or., 1753). Giovanni Antonio Scopoli Cirsium generoan sartu zuen ondoren, erreferentzia Flora Carniolican plazaratuz (Editio Secunda, 2. liburuki, 126-127. or., 1772).

## Erreferentziak

* ↑ Polunin, O. (1989). Guía fotográfica de las Flores Silvestres de España y de Europa. Bartzelona:Omega. ISBN 84-282-0857-3.
* ↑ Euskal Herriko landareak eta inguruetakoak sailkatzeko gako irudidunak, Aranzadi Elkartea, 2004. 556.or.
* ↑ https://www.tropicos.org/Name/2700565

## Bibliografia

* Iñaki Aizpuru Oiarbide, Carlos Aseginolaza, Pedro Maria Uribe-Echebarria, Pello Urrutia eta Iñaki Zorrakin: Euskal Herriko landareak eta inguruetakoak sailkatzeko gako irudidunak, Aranzadi Elkartea, 2004.

## Ikus, gainera

* Kardu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q341600
* Multimedia: Cirsium arvense / Q341600
* Espezieak: Cirsium arvense
# Melanargia galathea

Melanargia galathea Nymphalidae familiako lepidoptero ditrisio (tximeleta) bat da, jatorriz Europa eta Ipar Afrikatik Iran artean aurki daitekeena.

## Ezaugarriak

Arrek 53 milimetroko luzera izan dezakete eta emeek, 58. Hegoak zuriak dituzte, orban beltz oso nabarmenarekin, xake antzeko ereduaz. Espezie honek lekuan lekuko mota ezberdinak sortu ditu. Itsaso mailatik 1.600 metro bitartera hegan egiten du.
Tximeleta mota hau, ekaina edo uztaila bitartean agertu ohi dira, noizean behin baita maiatzaren bukaeran edota irailaren hasieran ere gune gorenetan. Bere hegaldi mota uniboltinoa da. Emeak hegan doala, landaretzaren gainean arrautzak erruten ditu, larbek jakia izan dezaten.
Erakartzen duten lore motak hauek dira: Centaurea, Cirsium, Carduus eta Scabiosa.

## Iberiar antzeko espezieak

Iberiar penintsulan beste la Melanargia mota hegan egiten dute
* Melanargia lachesis
* Melanargia occitanica
* Melanargia ines - Almorabide tximeleta
* Melanargia russiae

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Tolman, Tom. (2011). Mariposas de España y Europa. Lynx Edicions ISBN 9788496553842..
* ↑ (Ingelesez) UK Butterflies - Marbled White - Melanargia galathea. in: UK Butterflies..
* ↑ http://www.asturnatura.com/especie/melanargia-galathea.html Aglais galathea
* ↑ http://www.eurobutterflies.com/sp/galathea.php Aglais galathea

## Kanpo estekak

* UK Butterflies - Marbled White - Melanargia galathea (Ingelesez)
* Butterflies of Europe - Melanargia galathea (Ingelesez)
* Datuak: Q157565
* Multimedia: Melanargia galathea / Q157565
* Espezieak: Melanargia galathea
# Alka-belar

Alka-belar (Dactylis glomerata) Dactylis generoko graminea da, Europa gehienetan, Asia epelean eta iparraldeko Afrikan jatorria duena.
Euskal Herrian oso erabilia da bazka-landare moduan. Zenbait adituen ustez, akelarre izena jatorrizko "alkelarre" hitzetik letorke, "alka" belarraren tokiko izena delarik. Kasu honetan, lehendabiziko azalpena Inkisizioaren manipulazio hutsa izango litzateke.

## Taxonomia

Aditu batzuen ustez Dactylis glomerata Dactylis genero monotipiko baten espezie bakarra da, beste batzuek espezie gehiago gehitzen zizkionean. Espezie bakarraren alde egiten duten adituek eskualdeko azpiespezie hauek proposatzen dituzte:
* Dactylis glomerata subsp. glomerata. leku guztietan; Europan deskribatua.
* Dactylis glomerata subsp. altaica. Erdialdeko Asia.
* Dactylis glomerata subsp. himalayensis. (sin. D. himalayensis). mendebaldeko Himalaia.
* Dactylis glomerata subsp. hispanica (sin. D. hispanica). Mediterraneo eta hego-mendebaldeko Asia.
* Dactylis glomerata subsp. ibizensis. Balear uharteak.
* Dactylis glomerata subsp. judaica
* Dactylis glomerata subsp. juncinella. Espainia.
* Dactylis glomerata subsp. lobata (sin. D. glomerata subsp. aschersoniana, D. aschersoniana, D. polygama). Erdialdeko Europa.
* Dactylis glomerata subsp. lusitanica. Portugal.
* Dactylis glomerata subsp. marina (syn. D. marina). Mendebaldeko Mediterraneo, Iberiar penintsula, Kanariak.
* Dactylis glomerata subsp. reichenbachii. Italia.
* Dactylis glomerata subsp. santai
* Dactylis glomerata subsp. slovenica. Erdialdeko Europa.
* Dactylis glomerata subsp. smithii (sin. D. smithii). Makaronesia.
* Dactylis glomerata subsp. woronowii (syn. D. woronowii). Errusia.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Flora Europaea: Dactylis glomerata
* ↑ Interactive Flora of NW Europe Dactylis glomerata (Cock's-foot)
* 1 2 Flora of China: Dactylis
* ↑ USDA Plant Fact Sheet: ORCHARDGRASS
* ↑ FAO factsheet: Dactylis glomerata
* ↑ Azurmendi, Mikel. (2013). Las brujas de Zugarramurdi. Almuzara, 139 or. ISBN 978-84-15828-81-5..
* 1 2 Species Records of Dactylis, Dactylis glomerata. Germplasm Resources Information Network.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161735
* Multimedia: Dactylis glomerata / Q161735
* Espezieak: Dactylis glomerata
# Melissa (landarea)

Melissa landare genero bat da, Lamiaceae familiaren barruan sailkatua, Europa eta Asian jatorria duena. Grezieratik dator, mélissa, hau da, eztia, bere landareek nektar kopuru handia baitzuten. Zurtoinak karratuak dira, mentaren ahaide asko bezala, hostoak bikote oposaketan jaiotzen dira eta normalki obalatuak edo bihotz formakoak dira. Usainan zitrikoen antza dute. Loreak udan agertzen dira eta txuriak izan ohi dira.
Espezierik ezagunena Melissa officinalis da.

## Espezieak

* Melissa axillaris (Benth.) Bakh.f.
* Melissa flava Benth. ex Wall.
* Melissa officinalis L.
* Melissa yunnanensis C.Y.Wu & Y.C.Huang

## Kanpo estekak

* Datuak: Q920402
* Multimedia: Melissa (Lamiaceae) / Q920402
* Espezieak: Melissa
# Melittis melissophyllum

Melittis melissophyllum Lamiaceae familiako landare loredun bat da. Bere generoko espezie bakarra da. Izena grezieratik dator, melitta hitzetik, hau da, erlea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q158925
* Multimedia: Melittis melissophyllum / Q158925
* Espezieak: Melittis melissophyllum
# Estrepa zuri

Estrepa zuria (Cistus albidus) Cistaceae familiako landare loreduna da.

## Deskribapena

Metro erdi eta gehienez metrobeteko altuera hartzen du. Zuhaixka hau ez da bereziki adarkatua. Bihotz itxurako hosto zabalak ditu, hiru nerbio oso markatuak dituztela. Hostoak zurixkak dira.
5 cm-ko diametroa hartzen duten lore arrosa edo more handiak ditu. Bost petalo dituzte. Lore bakartiak dira normalean batzuetan 3-4 ikus daitezke batera. Adarren puntatan ateratzen dira.

## Bizitokia

Mediterraneo aldean bizi da, karezko lurzoruetan eta klima bero eta lehorrean.

## Erabilera

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Landaretik ateratzen den erretxina marroia eztulari aurre egiteko ziropetan erabili izan da.
%5-10 proportzoan diluituta azalean igurzteko sustantzia ekoizten da. Eta infusioan hartuta urdaileko minarentzako ona da.
Hosto latzak dituenez tresnak garbitzeko erabili izan da.

## Iruditegia

* Landarea.
* Hosto zurixkak.
* Lore morea.
* Fruituak.

## Erreferentziak

* ↑ Ellul P., M. Boscaiu, O. Vicente, V. Moreno, J. A. Rossello. (2002). «Intra- and Interspecific Variation in DNA Content in Cistus (Cistaceae)» Annals of Botany 90 (3): 345-351..
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1763350
* Multimedia: Cistus albidus / Q1763350
* Espezieak: Cistus albidus
# Hareetako ezpata-belar

Hareetako ezpata-belarra (Carex arenaria) ihiaren antzeko belar landarea da, Carex generoan dagoena. Diuretiko moduan erabilia, estoloi luzeak ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157574
* Multimedia: Carex arenaria / Q157574
* Espezieak: Carex arenaria
# Astamahats ale-beltz

Astamahats ale-beltza (Bryonia alba) Cucurbitaceae familiako mahatsondoa da, Europan eta iparraldeko Iranen jatorria duena. Brionina duenez, toxikoa da. Berrogei fruitu nahikoa da gizako heldu bat hiltzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Oregon Dept. of Agriculture. White bryonia. .
* ↑ http://www.palouseprairie.org/bryonia_alba/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157980
* Multimedia: Bryonia alba / Q157980
* Espezieak: Bryonia alba
# Txikoria

Txikoria (Cichorium intybus) lore urdin, urdin argi edo zuriak dituen zuhaixka antzeko belar bizikorra da. Landare basati eran bizi da bide ertzetan. Baratzeetan produktu zeharo desberdinak ekoizten dituzten bi aldaera lantzen dira: Cichorium intybus var. sativum hostoak ekoiztu eta kafearen ordezko gisa erabiltzen den txikoria disolbagarria sortzeko erabiltzen da, eta Cichorium intybus var. foliosum sustraiak landu eta endibia deitzen den barazkia ekoizteko erabiltzen da. Bestalde, ez da espezie hau Cichorium endivia espeziearekin nahastu behar, azken hau osterzuria da.
* Datuak: Q2544599
* Multimedia: Cichorium intybus / Q2544599
* Espezieak: Cichorium intybus
# Menda

Menda (izen zientifikoa, Mentha) bere usain eta zaporeagatik, balio kulinario handiko landarea da, gastronomian zein botika edo bestelakoetan erabilia. Asiako erditik eta Mediterraneotik hedatzen dira, jatorriz, espezieak. Lamiales ordenaren barruan kokatzen da. Haren barruan, 13tik 18ra espezie deskribatu dira. Hibrido ugari daude, elikaduran erabilera dutelako.
Beste izen batzuk daude: batana, astamenda, astobatana, kukusobelarra, mendeza, txortaloa, ardi-belarra edo erraldo-belarra.

## Espezieak

* Mentha aquatica
* Mentha arvensis
** Mentha arvensis var. sachalinensis
** Mentha canadensis (sin. M. arvensis var. canadensis)
* Mentha asiatica
* Mentha australis
* Mentha cervina
* Mentha citrata (sin. M. odorata)
* Mentha crispata
* Mentha cunninghamii
* Mentha dahurica
* Mentha diemenica
* Mentha gattefossei
* Mentha grandiflora
* Mentha haplocalyx
* Mentha japonica
* Mentha kopetdaghensis
* Mentha laxiflora
* Mentha longifolia
* Mentha pulegium (txortaloa)
* Mentha requienii
* Mentha sachalinensis
* Mentha satureioides
* Mentha spicata (sin. M. viridis)
* Mentha suaveolens (sin. M. rotundifolia)
* Mentha vagans

## Hibrido batzuk

* Mentha × piperita edo mendafina
* Mentha × rotundifolia, astamenda edo batana

## Gastronomian erabilienak

* Mendabeltz Mentha spicata: Mendafinak baino zapore sarkorragoa, gogorragoa, ez hain freskoa, entsaladetarako eta azkenburukoak prestatzeko. Infusiotan ere asko erabiltzen da.
* Mendafin Mentha piperita: Entsalada eta prestaketa freskoak ontzeko, baita azken burukoak prestatzeko ere.

## Erreferentziak

* ↑ Loreakasmatzen.net

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47859
* Multimedia: Mentha / Q47859
* Espezieak: Mentha
# Ezpel arrunt

Ezpel arrunta (Buxus sempervirens) landare loredun betiberdea da, Buxus generokoa. Jatorria Europa mendebalde eta hegoaldean, Afrika ipar-mendebaldean eta Asia hego-mendebaldean du, Ingalaterra hegoaldetik, Maroko iparraldera eta Turkia mendebaldera. Kaukaso mendebaldeko Buxus colchica eta Iran iparraldeko B. hyrcana sinonimotzat hartzen dira.
Zuhaitz txiki edo zuhaixka betiberdea da, 1-9 m garai, 20 cm diametroko enborrarekin (nahiko zabala zuhaixka batentzat). Hostoak berdeak edo hori-berdeak dira, obalak, 15-30 mm luze eta 5-13 mm zabal. Loreak hermafroditak dira, hori-berdexkak, petalorik gabeak eta intsektuek polinizatuak. Fruitua hiru gingileko kapsulak dira, 3-6 hazi dituztenak. Espeziea kareharri edo klera lurretan hazten da, zuhaitz handiagoen basoetan, batez ere pagadietan.
Fotosintesiaren bidez elikatzen da (ura, gatz mineralak eta karbono dioxidoa), eta atmosferara oxigenoa bidaltzen du.
Bere kabuz ugaltzen da, beste ezpel baten beharrik gabe. Estoloien bidez ugaltzen da.
Ezpel hitza euskal toponimoetan agertzen da, hala nola Lapurdiko Ezpeleta.

## Erreferentziak

* 1 2 Rushforth, K. (1999). Trees of Britain and Europe. Collins ISBN 0-00-220013-9.
* ↑ Flora Europaea: Buxus sempervirens
* 1 2 British Trees: Buxus sempervirens
* ↑ GRIN Taxonomy for Plants - Buxus sempervirens
* ↑ Med-Checklist: Buxus colchica
* ↑ Toponymie : les noms de lieux en France
* ↑ «Elurmaluta.net - Fossil Plastics - Alegiazko Enborrak» www.elurmaluta.net (Noiz kontsultatua: 2021-01-24).

## Kanpo estekak

* Ezpela, hegal harritsuetako zuhaixka artikulua Zientzia.net gunean
* Datuak: Q27344
* Multimedia: Buxus sempervirens / Q27344
* Espezieak: Buxus sempervirens
# Mandaperrexil

Daucus carota edo mandaperrexila Apiaceae familiako landare biurterokoa da. Bere barietate etxekotua azenarioa da. Barazki luze, haritsu eta laranja kolorekoa da.
Landarea Afganistandik datoz, baina Mediterraneo arroan Kristo aurretik bi mila urte inguruan ere lantzen zuten. Arabiarrek kuminoa eta oliba olioa botatzen zioten, eta gaur egun ere hala egiten jarraitzen dute Magrebeko herrialdeetan.
Zimitz marraduna intsektu arrunta gure mendietan mandaperrexiletan ikusi ahal da batik bat. Orokoerrean Asterazeoen eta apiazoen infloreszentzietan taldeka aurkitu ohi dira, horien izerdiaz elikatuz. Emeak hostoen behealdean paketeetan jartzen ditu arrautzak. Larbak ateratzen direnean amak denbora labur batez zaintzen ditu. Dituen kolore aposematiko berezi horiek zapore nazkagarria duela jakinarazten diote balizko harrapariar, marigorringoek, liztor eta espezie ugarik bezala.

## Erreferentziak

* 1 2 «Zimitza, mamorro zapal hori» Euskara eta natura, paisaiaren bi alderdi 2009-07-13 (Noiz kontsultatua: 2019-08-02).

## Ikus, gainera

* Pastinaka

## Kanpo estekak

* Azenarioa. Bizi baratza, Landarepedia
* Datuak: Q30056
* Multimedia: Daucus carota / Q30056
* Espezieak: Daucus carota
# Meloi

Meloia (Cucumis melo) Cucumis generoko eta Cucurbitaceae familiako landare-espezie bat da. Meloiaren jatorria iparraldeko Indian dagoela uste dute.

## Deskribapena

Hostoak handiak ditu, eta lore horiak. Angurriaren antza baina mami eta hazi horiak ditu.
Meloiaren fruituak 1-4 kilokoak izan ohi dira. Meloiaren forma oso aldakorra da, esferikotik luzangaraino; azala zimurtsua da. Mami gorri, laranja kolorekoa dauka, trinkoa, ehundura sendokoa eta zapore gozokoa.
Meloi landarea monoikoa da, hau da, lore arrak eta emeak ditu ale berean. Lore distiratsu eta koloretsuak dauzka, baina bizitza laburrekoak: zenbaitetan egun batez besterik ez dira irekitzen.
* Datuak: Q81602
* Multimedia: Cucumis melo / Q81602
* Espezieak: Cucumis melo
# Mendebal-txori mokolodi

Mendebal-txori mokolodia (Phalaropus fulicarius) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Iparraldeko Eurasian eta Ipar Amerikan bizi den hegazti hau neguan ozeano tropikaletara migratzen da.
Hedapen mapak :
| Uda | Negua |

## Erreferentziak

* ↑ Bull, John; Farrand, Jr., John. (1984). The Audubon Society Field Guide to North American Birds, Eastern Region. New York: Alfred A. Knopf ISBN 0-394-41405-5..
* Datuak: Q208335
* Multimedia: Phalaropus fulicarius / Q208335
* Espezieak: Phalaropus fulicarius
# Mendebal-txori mokomehe

Mendebal-txori mokomehea (Phalaropus lobatus) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Iparraldeko Eurasian eta Ipar Amerikan bizi den hegazti hau neguan ozeano tropikaletara migratzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Bull, John; Farrand, Jr., John. (1984). The Audubon Society Field Guide to North American Birds, Eastern Region. New York: Alfred A. Knopf ISBN 0-394-41405-5..
* Datuak: Q206840
* Multimedia: Phalaropus lobatus / Q206840
* Espezieak: Phalaropus lobatus
# Datil-palmondo

Datilondoa edo datil-palmondoa (Phoenix dactylifera) datilak ematen dituen palmondo mota da. Phoenix generoaren barruan hedatuenetarikoa da, nahiz eta beste 15 espezie ere existitzen diren.
Palmondo dioiko bat da, enbor bakarrekoa eta oinarritik adarkatua. 20 metroko altuera du eta 30-40 zentimetroko zabalera. Enborra hildako hostoek estaltzen dute. Hosto hauek pinnatuak dira, 6 edo 7 metroko luzerarekin eta 45 zentimetroko folioloekin. Lore arrak krema kolorekoak dira eta emeak horiak. Fruituak luzekarak dira, arrautza itxurakoak, eta datil izena dute.
Munduko kontzentrazio handiena Elx herrian ematen da, Alacanten. Bertan milioi erdi datil palmondo daude eta dirudienez kartagotarrek landatu zituzten.
* Datuak: Q25292
* Multimedia: Phoenix dactylifera / Q25292
* Espezieak: Phoenix dactylifera
# Zuhandor ar

Zuhandor arra (Cornus mas) zuhaixka abartsua da, 5-12 m luze egiten dena eta, lore horia eta aranaren antzeko fruitu gorri morexkak dituena.
Hegoaldeko Europan, Azerbaijanen, Armenian, Iranen eta hego-mendebaldeko Asian du jatorria.

## Deskribapena

Tamaina ertaineko zuhaixka da, 5-12 metrotako altuera hartu ohi duena. Adarrak marroi ilunak ditu eta adaxkak berde antzekoak. Hostoerorkorra da eta hostoak 4-10 cm luze eta 2-4 cm zabal, bata bestearen aurrez aurre. Hostoak obalatuak dira eta ertza osoa dute.
Loreak txikiak dira (5-10 mm) eta lau petalo hori dituzte. 10-25 loretako multzoak osatzen ditu neguaren amaieran, hostoak atera baino lehenago. Fruitua drupa gorri bat izaten da eta hazi bakarra edukitzen du barruan.

## Erabilerak

Frutua jangarria da baina zapore garratza du eta marmeladak egiteko erabiltzen da. Lehortuta ere jaten da.
Zurak tintea du eta hostoek taninoak. C bitamina ugari dute eta hotzeria eta gripearen eraginari aurre egiteko erabiltzen da.
Landarea lorategietan ere landatzen da, itxura erakargarria duelako.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q158642
* Multimedia: Cornus mas / Q158642
* Espezieak: Cornus mas
# Torbisko

Torbiskoa (Daphne gnidium) Timeleazeoen familiako zuhaixka, 1,5 m inguru luzea, enbor zuzena eta adar gutxikoa duena. Lantza egiturako hosto larrukarak ditu, gainalde berdekoak eta azpialde berde zurixkakoak. Loreak txikiak eta zuri horixkak ditu eta fruituak basakaran baten itxurakoak eta kolorez hori gorrixkak. Mediterraneo Itsasoaren inguruko lurraldeetako sasi-lekuetan eta basoetako sareguneetan hazten da.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1609513
* Multimedia: Daphne gnidium / Q1609513
* Espezieak: Daphne gnidium
# Txori-kardu

Txori-kardu (Cnicus benedictus) Asteraceae familiako landare-espeziea da, Mediterraneon jatorria duena. Herri medikuntzan asko erabili izan da. Cnicus genero monotipikoan dagoen espezie bakarra.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q792835
* Multimedia: Centaurea benedicta / Q792835
* Espezieak: Centaurea benedicta
# Mendiko aingeru-belar

Mendiko aingeru-belarra (Angelica sylvestris), Apiaceae familiako landarea da. Sendabelar honek iparraldeko Europan jatorria du baina Pirinioetan ere agertzen da.

## Erreferentziak

* ↑ PMID 23770053 (PubMed) Citation will be completed automatically in a few minutes. Ilara saltatu edo eskuz egin

## Kanpo estekak

* Datuak: Q958823
* Multimedia: Angelica sylvestris / Q958823
* Espezieak: Angelica sylvestris
# Mandabelar

Mandabelarra edo udazkeneko mandabelarra (Centaurea jacea) Lore elkartuen familiako belar landarea da, 30–100 cm luzea. Zurtoin tente adartsua eta zimela, txortenik gabeko hosto luzaran berde zurixkak eta gardulatzaren antzeko lore arrosa-morantza du. Belardietan, bide bazterretan eta mendigain eguzkitsuetan hazten da, Europa guztian.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1130177
* Multimedia: Centaurea jacea / Q1130177
* Espezieak: Centaurea jacea
# Bedaur

Bedaurra edo txufa (Cyperus esculentus) ziperazeoen familiako landarea da. Erraboil batzuk ematen ditu, hortxata eta beste edari freskagarri batzuk egiteko erabiltzen direnak, korapilo modukoak, horixkak kanpotik eta zuriak eta gozoak barrutik.
Antzinako Egipton jada K.a. VI. milurtekoan landatzen zuten eta hegoaldeko Europan labore ezaguna da.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1165724
* Multimedia: Cyperus esculentus / Q1165724
* Espezieak: Cyperus esculentus
# Dianthus barbatus

Dianthus barbatus Kariofilazeoen familiako krabelina da, 30–75 cm luzea. Bi aldaera ditu:
* Dianthus barbatus var. barbatus, hegoaldeko Europakoa.
* Dianthus barbatus var. asiaticus, ipar-ekialdeko Asiakoa.

## Erreferentziak

* ↑ Flora of China: Dianthus barbatus var. asiaticus

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161745
* Multimedia: Dianthus barbatus / Q161745
* Espezieak: Dianthus barbatus
# Mertzenaria

Mertzenaria (Mercenaria mercenaria) molusku kuskubiko bat da, Veneridae familiakoa. Ekialdeko Ipar Amerikan jatorria duen txirla hau jateko ona da.

## Erreferentziak

* ↑ Harte, M. E. 2001. "Systematics and taxonomy, Chapter 1," pp. 3-51, in Kraeuter, J. N. and M. Castagna (eds.) "Biology of the Hard Clam", Developments in Aquaculture and Fisheries Science, Vol. 31. Elsevier Science B. V. : New York.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2279087
* Multimedia: Mercenaria mercenaria / Q2279087
# Txinatar krabelin

Txinatar krabelina (Dianthus chinensis; txinera tradizionalez: 石竹; pinyinez: shi zhu) Kariofilazeoen familiako eta urteko landarea da, 15-30 cm luzea, zurtoin gogor zuzena eta lantza egiturako hosto berde apala duena. Zurtoinaren puntan izaten ditu loreak, bata bestearen inguruan sorta moduan antolatuak. Krabelinak kolorez zuriak, zuri gorriak, gorriak edo nabarrak izan daitezke. Apaingarri gisa oso erabiliak dira.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q159013
* Multimedia: Dianthus chinensis / Q159013
* Espezieak: Dianthus chinensis