OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kuku-belar

Kuku-belarra (Aquilegia vulgaris) Aquilegia generoko espezie bat da, Ranunculaceae familiakoa, jatorriz Europako eta Asiako zona epeletakoa.

## Ezaugarriak

Landare belarkara da, bizikorra eta adarkatua, 35-150 cm ingurukoa. Zurtoin eta hostoek ia ez dute ilerik edo gutxi izaten dituzte. Hostoak berde ilunak dira, behealdekoak handiak eta txortendunak, goialdekoak hirugingildunak. Lore-zurtoina zuzena da, 3-6 cm ingurukoa, eta bertan hainbat lore handi sortzen dira taldekatuta. Loreak urdin bioleta izaten dira, inoizka zuriak, eta 5 ezproi gakodun, petalo-itxurako sepaloak eta estaminodio kamutsak dituzte.
* Ugaltze organoak:
** Infloreszentzia-mota. Zima uniparo helikoidea
** Sexu-banaketa: hermafrodita
** Polinizazio-mota: entomogamoa
** Loraldia: maiatzetik uztailera
* Hazia:
** Fruitu mota: folikulua
** Barreiatze-mota: epizookoroa
* Banatze-area: eurasiatikoa. Toki heze eta freskoetan sortzen dira, baso, belardi, erreka-ertz nahiz areketan, 0-1300 m tartean.

## Erabilpena

Antzina sendabelar gisa erabili zen: eskorbutoaren kontra, janguraren estimulatzaile, diuretiko, sudorifiko; baina, egun erabiltze mugatua du, pozoitsu egiten duen azido zianhidrikoa duelako.

## Argazkiak

* Aquilegia vulgaris var. alba

## Kanpo estekak

* Datuak: Q148929
* Multimedia: Aquilegia vulgaris / Q148929
* Espezieak: Aquilegia vulgaris
# Lohitako barbarin

Lohitako barbarina (Mullus barbatus) Mullidae familiako ur gaziko arraina da, ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan, Itsaso Beltzan eta Mediterraneo itsasoan bizi dena.
Lohietako barbarinak bi azpiespezie ditu:
* Mullus barbatus barbatus (Linnaeus, 1758), arruntena.
* Mullus barbatus ponticus (Essipov, 1927), Itsaso Beltzan eta Azoveko itsasoan bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ Alan Davidson, Mediterranean Seafood, Penguin 1972, ISBN 0-14-046174-4
* Datuak: Q7171
* Multimedia: Mullus barbatus / Q7171
* Espezieak: Mullus barbatus
# Loina handi

Loina handia (Chondrostoma nasus) Chondrostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Chondrostoma nasus IUCN zerrenda gorrian
* ↑ (Ingelesez) FishBase: Chondrostoma nasus

## Ikus, gainera

* Chondrostoma
* Cyprinidae

## Kanpo estekak

* FishBase.org
* Datuak: Q654583
* Multimedia: Chondrostoma nasus / Q654583
* Espezieak: Chondrostoma nasus
# Asclepias tuberosa

Asclepias tuberosa Ipar Amerikako ekialdeko kotoi-landare espezie bat da. Hosto iraunkorreko landarea da, 0,3-1 metro izan ohi ditu altueran, udara haiseratik udazken hasierara lora hori edo larnajak taldekatuta izaten ditu. Hostoak kiribilki antolatuta daude, lantzeolatuak dira, 5-12 cm luze dituzte eta 2-3 cm zabal.
Landare honi lehortasunak, hondarrak eta legarrak mesede egiten dio, baina hala ere erreka ertzetan ere ikusi dira hazten. Eguzkia osos garrantzitsua da.
Tximela kotoi bezala ere ezaguna da, izan ere landareak tximeletak erekakartzen ditu bere koloreengatik eta bere nektar produkzioari esker. Tximeleta Erreginen eta Monarka Tximeleten janaria ere bada larbak direnean. Kolibriak, erleak eta beste intsektu batzuk ere erakartzen ditu.
Landarea haurdunaldian erebailtzen du jende askok, edoskitzean edota umeekin bihotzeko glukosido gutxi dituelako.

## Identifikazioa

Landarea beste kotoi-landare lantzeolatuen itxura du (Asclepias lanceolata), baina lore kopuru handiagatik oso bereizgarria da, eta bere zurtoin iletsuagatik, ez baita esnetsua apurtzen denean. Ohikoena lur-lehorreko zelaietan aurkitzea da.

## Hedapena

Modurik errazena haziak landatuz hedatze da. Izozteen ondoren aire zabalean landatuz gero, landareak loreak hirugarren urtean loreak sortuko ditu. Oso zaila lekuz aldatzea ezarrita edo finkatuta dagoenean.

## Subespezieak

* Asclepias tuberosa subsp. interior – (AEBko erdialdean)
* Asclepias tuberosa subsp. rolfsii – (AEBko hegoekialdean)
* Asclepias tuberosa subsp. tuberosa – (AEBko ekialdean)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q311131
* Multimedia: Asclepias tuberosa / Q311131
* Espezieak: Asclepias tuberosa
# Aphyllanthes monspeliensis

Aphyllanthes monspeliensis landare loredun bat da, Asparagaceae familiako Aphyllanthoideae subfamiliako kide bakarra. Mediterraneoan du jatorria. Hosto moreak ditu, eta belarrak ihiaren itxura du.

## Habitata

Gune harritsuetan aurki daiteke, bereziki kareharrizko mendietan. Europako hego-mendebaldean, Ipar Afrikan eta Frantziako Mediterraneoan aurki daiteke. Iberiar penintsulako ekialdeko erdian aurki daiteke, baita Duero ibaiaren arroan. Euskal Herrian ere aurki daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ «Search results — The Plant List» www.theplantlist.org (Noiz kontsultatua: 2021-06-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157951
* Multimedia: Aphyllanthes monspeliensis / Q157951
* Espezieak: Aphyllanthes monspeliensis
# Eihar frantses

Eihar frantsesa edo ihar frantsesa (Acer monspessulanum) Sapindaceae familiako astigar espezie da, Mediterraneo itsasoaren kostaldetatik zabaldutako zuhaitza.

## Ezaugarriak

Tamaina ertaineko zuhaitza da, adaburua hostotsua duena, 10-15 metroko altueraraino hazten dena (oso gutxitan 20 urte arte). Enborrak, batez beste, 75 zentimetroko diametroa du, azal gris ilun eta leunarekin zuhaitz gazteetan eta finki ildaskatuta zaharretan.
Gainontzeko astigar espezieengandik, bere hosto txiki trilobulatuengatik bereizten da, modu bakoitian, 3-6 zentimetrokoak, berde ilun kolorekoak, ukitu apur bat porotsuarekin. Hostoak udazkenean erortzen dira, normalean azaro aldera.
Udaberrian loratzen da, 2-3 zentimetroko pendulu horidun loreekin. Fruituak 3 cm inguruko luzerakoak dira, eta bi hegaxkak ia paraleloak dira.

## Aspiezpezieak

Espezie honek hainbat azpiespezie eta aldaera ditu. Hona hemen nagusienak:
* Acer monspessulanum subsp. cinerascens (Boiss.) Yalt.
* Acer monspessulanum subsp. ibericum (M.Bieb. ex Willd.) Yalt.
* Acer monspessulanum subsp. microphyllum (Boiss.) Bornm.
* Acer monspessulanum subsp. persicum (Pojark.) Rech.f.
* Acer monspessulanum subsp. turcomanicum (Pojark.) Rech.f.

## Erreferentziak

* ↑ Eihar sarrera Harluxet hiztegian
* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2011]
* ↑ Rushforth, K. D. (1999). Trees of Britain and Europe. ISBN 0-00-220013-9.
* ↑ van Gelderen, C.J. & van Gelderen, D.M. (1999). Maples for Gardens: A Color Encyclopedia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161388
* Multimedia: Acer monspessulanum / Q161388
* Espezieak: Acer monspessulanum
# Artemisia min

Artemisia mina edo zizare-belarra (Artemisia vulgaris) Asteraceae familiako landare belarkara da, sendabelar gisa erabilia.

## Izena

Artemisia izena Artemisa jainkosaren ohorez jarri zioten, emakumeak babestea baitzuen hark bere zereginetako bat.

## Deskribapena

Landare belarkara iraunkorra da, hemikriptofitoa, 0,3-1,5 metro garai. Zurtoin tentea, gorri-purpurakara. Hosto pinatuak, lantza-formako segmentu dentatuekin. Kapitulu luzaranak, 4 mm luze eta 3 mm zabal, pedunkulu motzekoak, batzuetan apur bat dilindariak. Inbolukruko brakteak lantzeolatu-obalak, ilupadunak, ertz eskarioso zabalekin. Lore horixkak edo gorrixkak.

## Banaketa

Europa, Asia eta Afrikaren iparraldeko leku epeletakoa da jatorriz, eta Ipar Amerikan bertakoturik dago.

## Bizilekua

Ongi hazten da nitrogenoz aberastutako lurzoruetan: azienda gehien ibiltzen den tokiak, landu gabeko sailak, zabortegiak, bide ertzak...

## Osagaiak

B bitaminaren taldeko kolina, DNA eta RNA azidoen osagai adenina eta, batik bat esentzian nabarmenak diren eukaliptola eta tujona.

## Erabilpenak

Hilekoa eragiteko eta ohikotzeko indarra du, zilborpean jarrita, zizare-belarraren hostoekin egindako enplastuak. Erditu ezinik dagoenari ere laguntzen dio eta, behin erdituta, kumino (Cuminun cyminum) haziak, egositako oilo-arrautza gorringoak eta txerri gantza bere zukuarekin nahasian duen enplastua mina kentzeko aproposa da. Batzuetan abortatzeko ere erabili izan omen da, eta haren sinonimo gisa ere artemisa hitza darabilte gazteleraz.
Frantzian XIV. mendean ziotenez, baraurik beraren ura hartzen duen emakumea loratu egiten da; ezker eskuaz eta eguzkia azaldu aurretik bildutakoa behar du, baina... Dioskoridesen testuetan, barne-zizareen kontrako erremedio gisa aipatzen da. Euskaraz ere, zizare-belar deritzo hizkera arruntean.

## Erreferentziak

* ↑ Artemisia vulgaris L.. Euskalterm Terminologia Banku Publikoa, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2021-2-5).
* 1 2 3 4 5 6 Errekondo, Jakoba. Emetan. Argia aldizkaria, 2012ko apirilak 22, CC BY-SA 3.0, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2021-2-5).
* ↑ Gras, Airy, D’Ambrosio, Ugo, Garnatje, Teresa, Parada, Montse eta Vallès, Joan. Artemisia vulgaris L.. digital.csic.es (Noiz kontsultatua: 2021-2-5).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q26663
* Multimedia: Artemisia vulgaris / Q26663
* Espezieak: Artemisia vulgaris
# Lophelia pertusa

Lophelia pertusa Caryophylliidae familiako ur hotzeko korala da. Ur hotzeko koralen artean, espezie arruntena da eta ia kosmopolita da. Aspalditik ezaguna bada ere, oso ikerketa gutxi egin dituzte espezie honi buruz. Polipoen bidez ugaltzen da eta, aragonitozko bere maskorrei esker, koloniak sortzen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Rogers, A. D.. (1999). «The biology of Lophelia pertusa (Linnaeus 1758) and other deep-water reef-forming corals and impacts from human activities» International Review of Hydrobiology 84: 315-406..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2703346
* Multimedia: Lophelia pertusa / Q2703346
# Astaperrexil txiki

Astaperrexil txikia (Aethusa cynapium) Apiaceae familiako landare belarkara da. Zurtoina hozkatua du, eta 10 cm eta 1 m bitarteko garaiera. Perrexilaren antzeko hostoak ditu eta lore zuriak, mordotan. Fruitua arrautza itxurakoa. Europa eta Asia guztian izaten da, utzita dauden lurretan batez ere. Oso pozoitsua da.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q627429
* Multimedia: Aethusa cynapium / Q627429
* Espezieak: Aethusa cynapium
# Loris tardigradus

Loris tardigradus Loris generoko bi espezieetako bat da. Sri Lankan bizi den primate txikia da. Arrisku larrian dago eta EDGE informean arreta berezia jartzen zaio duen balio ebolutiboa dela eta.
Primate txikia da, begiak aurrekaldean ditu, hiru dimentsioko ikusmen ona lortuz. Behatz erakusle ondo garatua dute, ez dute isatsik eta belarri handi eta irtenak dituzte. Belarriak finak, biribilduak eta ilerik gabekoak dira. Kolore gorrixka-marroia dute eta grisa sabelaldean. 17-26 zentimetro arteko tamaina dute eta 85-350 gramoko pisua. Erpuruaren mugikortasunarekin adarrak inguratzea lortzen dute.

## Ikus, gainera

* Strepsirrhini
* Lorinae
* Datuak: Q614947
* Multimedia: Loris tardigradus / Q614947
* Espezieak: Loris tardigradus
# Garaizka arrunt

Garaizka arrunta (Adiantum capillus-veneris) Pteridaceae familiako iratze-mota da, iparralderako horma ospeletan hazten dena. Hosto-txortenak mehe luzeak, kolorez beltzak izaten ditu, ilearen antzekoak, puntan hosto-txiki berde biribil asko dutenak. Kareki ugariko lurra den leku hezeetan hazten da, zingira bazterretan eta ura darien harkaitzetan batez ere. Tropikoko eta beste eskualde epeletako lurraldeetan ere hazten da. Jarabea egiteko, eta herri sendagintzan eztula sendatzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4678994
* Multimedia: Adiantum capillus-veneris / Q4678994
* Espezieak: Adiantum capillus-veneris
# Arctostaphylos alpina

Arctostaphylos alpina Ericaceae familiako landare-espeziea da. Zuhaixka latitude zirkunpolarretan eta mendi altuetan (tartean Pirinioetan) baino ez da bizi.

## Erreferentziak

* ↑ USDA PProfile for Arctostaphylos alpina (alpine bearberry)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10903109
* Multimedia: Arctous alpina / Q10903109
* Espezieak: Arctous alpina
# Aingeru-belar landatu

Aingeru-belar landatua (Angelica archangelica), Apiaceae familiako landarea da. Sendabelar hau, herri folklorearen arabera, Gabriel goiaingeruaren oparia izan zen. Bi metrokoa ere izan daiteke.
Askotan oso antzekoak diren bi espeziekin nahasten dute:
* mendiko aingeru-belarra (Angelica sylvestris L.)
* Angelica palustris Hoffm.

## Erreferentziak

* ↑ Blanchan, Neltje. (2005). Wild Flowers Worth Knowing. Gutenberg proiektua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q207745
* Multimedia: Angelica archangelica / Q207745
* Espezieak: Angelica archangelica
# Kiuitxa

Kiuitxa (kitxuatik: "kiwicha"), amarantoen generoko landare espezie belarkara jangarri bat da. Landarearen atal bat baino gehiago jaten da, besteak beste hostoak eta haziak, eta sarri erabiltzen da janari gisa Indian eta Hego Amerikan. Jatorriz amerikarra da.
Zurtoina 2 metro artekoa izan daiteke heldutasunean, baina zenbait aldaera txikiagoak dira. Adarrak, zilindrikoak direnak, landarearen oinarrian bertan hasi daitezke, aldaeraren arabera. Sustrai nagusia laburra da eta bigarren mailako sustraiak beherantz zuzenduta daude. Loreak zurtoin nagusian sortzen dira, eta zenbait kasutan infloreszentziek 90 zentimetro neurtzen dute. Infloreszentzien kolore gorri bizia betazianinari zor dio.
Landarea erraz moldatzen da ingurune askotara, C4 fotosintesia egiten du, azkar hazten da eta ez du mantentze lan askorik behar.
Jatorriz 1.400 eta 2.400 metro arteko garaieran hazten da, baina gaur egun beste toki askotan ere bizi da.
Badaude apaingarri izateko hazten diren antzeko beste amaranto espezie batzuk, adibidez Amaranthus cruentus.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q162791
* Multimedia: Amaranthus caudatus / Q162791
* Espezieak: Amaranthus caudatus
# Lotus dorycnium

Lotus dorycnium, Dorycnium pentaphyllum izenaz ezaguna, Fabaceae familiako Lotus generoko landare belarkara iraunkorra da.

## Deskribapena

Lotus dorycnium-en batez besteko altuera 10-70 zentimetrokoa da. Zurtoinak eta adarrak zurezkoak dira. Hostoak bost segmentuz osatuta daude eta bi aldeetan ilunak dira. Loreak txikiak eta zuriak dira, zurtoin labur batean 5-20 loreko azken atalaseetan. Loraldia maiatzetik uztailera bitartekoa da. Fruituak marroi gorrixkak dira, 3 eta 6 milimetro bitartekoak, eta hazi bat edo bi izaten dituzte.

## Galeria

* Landarea
* Loreak
* Loreak

## Banaketa

Lotus dorycniumek banaketa Mediterraneo zabala du.

## Habitata

Landare hauek muino erdi idorrak, larre eguzkitsu eta lehorrak eta ingurune mediterraneoa nahiago dituzte eta mota guztietako lurzoruak onartzen dituzte. 0–1.300 metroko altueran aurki daitezke.

## Erreferentziak

* 1 2 "Lotus dorycnium L.". Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2018-10-03.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21976198
# Lotxa beltz

Lotxa beltza (Raniceps raninus) Raniceps generoko animalia da. Arrainen barruko Gadidae familian sailkatzen da.

## Banaketa

Ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoaren kostaldeetan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), «Raniceps raninus», FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.

## Ikus, gainera

* Raniceps
* Gadidae

## Kanpo estekak

* FishBase.org
* Datuak: Q1094691
* Multimedia: Raniceps raninus / Q1094691
* Espezieak: Raniceps raninus
# Astaperrexil zuri

Astaperrexil zuria (Anthriscus sylvestris) Apiaceae familiako landare belarkara da, eskualde epeletan jatorria duena. 60–170 cm-ko altuera du.

## Erreferentziak

* ↑ Mabberley, D.J.. (2008). The plant book: A portable dictionary of the vascular plants. Cambridge: Cambridge University Press.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q683490
* Multimedia: Anthriscus sylvestris / Q683490
* Espezieak: Anthriscus sylvestris
# Harenondoko

Harenondokoa (Ammophila arenaria) Poaceae familiako landare belarkara da. Ammophila generoko bi espezietako bat da, Europa eta iparraldeko Afrikako hondartzetako dunetan jatorria duena. Beste lekuetan inbaditzailea da.

## Erreferentziak

* ↑ Apteker, Rachel. Invasive Plants of California's Wildland: Ammophila arenaria. California Invasive Plants Council.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161568
* Multimedia: Calamagrostis arenaria / Q161568
* Espezieak: Calamagrostis arenaria
# Luhartz

Luhartza (Gryllotalpa gryllotalpa) Gryllotalpidae familiako ortopteroa da, ia mundu osoan bizi dena. Gryllotalpa izen zientifikoa latinezko gryllus (kilker) eta talpa (sator) hitzen lotunea da, lur azpian bizi delako. Euskaraz: lur + artz. Ez da luhar hitzarekin nahastu behar, azken hau lur-zizarea izendatzeko erabiltzen den hitza baita.
Aipatu bezala, lurpean bizi dira intsektu hauek. Zuloak eta gelak industen dituzte horretarako garatuak dituzten aurreko anka parearekin. Bertan erruten dituzte arrautzak emeek. Arrek emeak erakarri eta beste arren kontra borrokatzeko erabiltzen dituzte anka berezi horiek. Helduek hegoak dituzte baina gutxitan erabiltzen dituzte.
Emeak arrak baino handiagoak dira, eta 40-46 mm luze dira. Arrek 35 eta 41 mm arteko luzera dute.
Jatorriz Eurasia eta Afrika iparraldea da haren habitat naturala, baina azken urteetan Amerikar kontinentean ere agertu da, nahigabean gizakiak sarturik.
Oldarkorrak izan daitezkeen arren, ez dira meatxua gizakiarentzat. Hala ere, orojaleak izaki nekazaritzari nolabaiteko kalteak eragin diezazkiokete.

## Erreferentziak

* ↑ ARKive
* Datuak: Q476326
* Multimedia: Gryllotalpa gryllotalpa / Q476326
* Espezieak: Gryllotalpa gryllotalpa
# Itsas xardin-belar

Itsas xardin-belarra (Asplenium viride) Asplinoaren familiako iratzea da, Europako kostaldetan jatorria duena.

## Erreferentziak

* ↑ Asplenium marinum (Sea Spleenwort). .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1822788
* Multimedia: Asplenium marinum / Q1822788
* Espezieak: Asplenium marinum
# Lunpo

Lunpo edo zikloptero (Cyclopterus lumpus) Cyclopterus generoko animalia da. Arrainen barruko Cyclopteridae familian sailkatzen da.

## Banaketa

Arrain pelagiko hau iparraldeko Ozeano Atlantikoan eta Ozeano Artikoan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), «Cyclopterus lumpus», FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.

## Ikus, gainera

* Cyclopterus
* Cyclopteridae

## Kanpo estekak

* FishBase.org
* Datuak: Q30066
* Multimedia: Cyclopterus lumpus / Q30066
* Espezieak: Cyclopterus lumpus
# Biancaea sappan

Biancaea sappan Fabaceae familiako zuhaitz loreduna da, hego-ekialdeko Asian jatorria duena. Zur gorrikoa da, argixeagoa Paubrasilia echinata baino, brasilina izeneko tindua baitu, ehunak tindatzeko eta margoak egiteko erabiltzen dena. Garrantzi handiko merkataritza-produktua izan zen Erdi Aroan eta Aro Modernoan. Hego-ekialdeko Asian hazten zuten, Thailandian bereziki, eta handik Japoniara eta Europara saltzen.

## Erreferentziak

* ↑ Biancaea sappan. iucnredlist.org (Noiz kontsultatua: 2021-1-11).
* ↑ Sapan Wood. 1911 Encyclopædia Britannica, Volume 24, en.wikisource.org (Noiz kontsultatua: 2021-1-11).
* ↑ Cintas, Rosa; Marañón, Teo. El Árbol del Color y la Música. losarbolesinvisibles.com (Noiz kontsultatua: 2021-1-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56088062
* Multimedia: Biancaea sappan / Q56088062
* Espezieak: Biancaea sappan
# Hepatica nobilis

Gibel-belarra (Hepatica nobilis) Ipar hemisferioko eskualde epeletako ia baso guztietan hazten da, lehorrenetan izan ezik. Kareharrizko lurrak nahiago ditu,eta ugaria da mendietako eremu fresko eta laiotzetan. Hegoaldeko toki lehorrenetan,urdinak izaten dira beti. Eremu hotz eta hezeenetan zuriak eta arrosak.

## Ezaugarriak

Belar-landare txiki iraunkor edo bizi bat da, 20 cm-ko altuera gainditzen ez duena. Oro har urdinak edo urdin-moreak dira, baina badaude lore zuri eta arrosak dituzten aldaerak. Oso goiz agertzen dira, udaberri hasieran edo negu betean hain hotzak ez diren lekuetan, hosto berriak zabaldu baino lehentxeago. Fruitua poliaquenio bat da.

## Historia

Hepatiko izena hostoek gibelarekin duten antzekotasunetik dator. Lorea organo horren kolorearen antzekoa da. Aspaldi, gibeleko gaitzak tratatzeko landare erabilgarria zela uste zen.Gaur egun badakigu ez duela inolako propietaterik erabilera horretarako, eta landare freskoa toxikoa da.

## Propietateak

Erdi Arotik erabiltzen da bronkitisa eta tantak tratatzeko. Gaur egun homeopatian baino ez da erabiltzen. Kanpotik, konjuntibitisak sumindutako begiak garbitzeko erabiltzen da.

## Erabilpena

Landare freskoa, toxikoa da. Gastroenteritisa eragin dezake, eta, beraz, landare lehorra erabili behar da beti ahotik emateko. Diuretiko eta hesteetako antiinflamatorio gisa erabiltzen da eta ez da zaurientzako egokia.
Hostoak udaberrian biltzen dira infusioak prestatzeko.
Izen hauez ere ezaguna da: gibel-belarra, gibelekoa, hepatika noblea, hirutasunaren belarra, hirusta urreztatua, otso-biola.
# Haltz zuri

Haltz zuria (Alnus incana) haltzen generoko hosto galkorreko zuhaitza da, Ipar hemisferioan jatorria duena.
Bataz beste, 15–20 metroko altuera du.

## Azpiespezieak

Adituen arabera, 4-6 azpiespezie ditu (batzuk ezpezie ezberdintzat jotzen dute):
* Alnus incana subsp. incana (Grey Alder).
* Alnus incana subsp. hirsuta (Spach) Á. & D.Löve
* Alnus incana subsp. kolaensis (N.I.Orlova) Á. & D.Löve.
* Alnus incana subsp. oblongifolia (=Alnus oblongifolia)
* Alnus incana subsp. rugosa (Du Roi) R.T.Clausen (=A. rugosa Du Roi)
* Alnus incana subsp. tenuifolia (Nutt.) Breitung (=A. tenuifolia Nutt.)

## Erreferentziak

* ↑ Flora of North America. 2009. Alnus incana
* ↑ PFAF Plant Database. Alnus tenuifolia — Mountain Alder. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157641
* Multimedia: Alnus incana / Q157641
* Espezieak: Alnus incana
# Pasmo-belar loregorri

Pasmo-belar loregorria (Anagallis arvensis) primulazeoen familiako belar landare herrestari txikia da, 10-20 cm luzea, ziguinaren antzekoa.
Labore sailetan, baratzeetan eta batez ere landu berriak diren lurrondoetan hazten da. Gibeleko eritasunak sendatzeko eta zornea botarazteko erabiltzen da herri sendagintzan.
Europan arrunta da oso eta sastrakatzat hartzen dute. The Scarlet Pimpernel literatura-pertsonaiaren ikurra da.

## Ezaugarriak

Zurtoina etzan herrestaria edo zuta izan dezake, erztuna edo biribila. Hostoak txortenik gabeak eta txikiak izaten ditu, egituraz osoak eta arrautza itxurakoak, eta elkarren aurka antolatuak. Lorea txiki gorrixka eta bost hostokoa du; fruitua ere txikia, biribila eta kolorez berdaxka.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21327968
* Multimedia: Lysimachia arvensis / Q21327968
* Espezieak: Lysimachia arvensis
# Aldrovanda vesiculosa

Aldrovanda vesiculosa, droserazeoen familiako uretako landare haragijalea da; Aldrovanda generoko espezie bizidun bakarra da. Landareak uretako ornogabe txikiak harrapatzen ditu, Venus eulijalearen antzeko tranpen bidez. Tranpak kiribiletan jarrita daude, libreki flotatzen duen erdiko zurtoin baten inguruan, eta hortik datorkio izen arrunta. Azkar mugitzeko gai den landare-espezie bakarrenetakoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q572652
* Multimedia: Aldrovanda vesiculosa / Q572652
* Espezieak: Aldrovanda vesiculosa