OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jackie Gleason

John Herbert "Jackie" Gleason (1916ko otsailaren 26a, Brooklyn, New York – 1987ko ekainaren 24a, Lauderhill, Florida) estatubatuar komediante, aktore eta musikari bat izan zen.

## Filmografia
### Aktorea

* 1941: Navy Blues: Tubby
* 1941: Steel Against the Sky: Cliff
* 1942: All Through the Night: Starchy
* 1942: Lady Gangster: Wilson
* 1942: Tramp, Tramp, Tramp: Hank
* 1942: Larceny, Inc.: Hobart
* 1942: Escape from Crime: Evans
* 1942: Orchestra Wives: Ben Beck
* 1942: Springtime in the Rockies: El comissionat
* 1949: The Life of Riley (sèrie TV): Chester A. Riley (1949-50)
* 1950: The Desert Hawk: Aladdin
* 1949: Cavalcade of Stars (sèrie TV): Host / Ralph Kramden / Diversos personatges (1950-1952)
* 1952: The Jackie Gleason Show (sèrie TV): Host / Ralph Kramden / Diversos personatges
* 1955: The Honeymooners (sèrie TV): Ralph Kramden
* 1960: The Secret World of Eddie Hodges (TV): Narrador / Ell mateix
* 1961: The Hustler: Minnesota Fats
* 1962: Gigot: Gigot
* 1962: Requiem for a Heavyweight: Maish Rennick
* 1963: Papa's Delicate Condition: Jack Griffith
* 1963: Soldier in the Rain: MSgt. Maxwell Slaughter
* 1968: Skidoo: Tony Banks
* 1969: How to Commit Marriage: Oliver Poe
* 1969: Don't Drink the Water: Walter Hollander
* 1970: How Do I Love Thee?: Stanley Waltz
* 1975: A Lucille Ball Special Starring Lucille Ball and Jackie Gleason (TV): Fred / Herb / Mike
* 1976: The Honeymooners Second Honeymoon (TV): Ralph Kramden
* 1977: Mr. Billion: John Cutler
* 1977: Smokey and the Bandit: Xèrif Buford T. Justice
* 1977: The Honeymooners Christmas Special (TV): Ralph Kramden
* 1978: The Honeymooners Valentine Special (TV): Ralph Kramden
* 1980: Smokey and the Bandit II: Xèrif Buford T. Justice / Gaylord Justice / Reginald Van Justice
* 1982: The Toy: Ulysses Simpson 'U.S.' Bates
* 1983: The Sting II de Jeremy Kagan: Fargo Gondorff
* 1983: Smokey and the Bandit Part 3: Buford T. Justice
* 1983: Mr. Halpern and Mr. Johnson (TV): Ernest Johnson
* 1985: Izzy & Moe (TV): Izzy Einstein
* 1986: Nothing in Common: Max Basner

### Musikagilea

* 1966: The Jackie Gleason Show (telesaila)
* 1961: The Jackie Gleason Show (telesaila)
* 1961: The Million Dollar Incident (telesaila)
* 1962: Gigot, clochard de Belleville (Gigot)
* 1985: Izzy & Moe (TV)
* 1993: Toen was geluk heel gewoon (telesaila)

### Ekoizlea

* 1954: Stage Show (telesaila)
* 1961: The Jackie Gleason Show (telesaila)

### Gidoigilea

* 1962: Gigot, clochard de Belleville (Gigot)

### Zuzendaria

* 1976: The Honeymooners Second Honeymoon (TB)
* 1977: The Honeymooners Christmas Special (TB)

## Kanpo loturak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q454200
* Multimedia: Jackie Gleason / Q454200
# Jackie Gowler

Jackie Gowler (Raetihi, 1996ko ekainaren 7a), arraunketan lehiatzen duen Zeelanda Berriko emakume arraunlaria da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, esku hartu zuen: Tokio 2020 (Tokio), eta zilarrezko domina lortu zuen zortzikoan. Taldea honako hauek osatzen zuten: Jackie Gowlerrek berak, Emma Dykek, Ella Greensladek Lucy Spoorsek, Kelsey Bevanek, Grace Prendergastek, Kerri Gowlerrek, Beth Rossek eta Caleb Shepherdek. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen lemazain gabeko laukoan.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | Zortzikoa |
| 2024 | Paris Frantzia | 03 ! | Lemazain gabeko laukoa |
| Munduko arraunketa Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2019 | Ottensheim Austria | 01 ! | Zortzikoa |

## Erreferentziak

* ↑ "Jackie Gowler" olympedia.org. (Ingelesez)
* ↑ "Jackie Gowler" FISAren datu-basea. (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q67000709
# Il piccolo Marat

Il piccolo Marat (euskaraz: «Marat txikia») verismo joeran sailkatuta dagoen opera da. Giovacchino Forzano eta Giovanni Targioni-Tozzetti libreto baten gainean, Pietro Mascagnik konposatu zuen. Teatro dell'Opera di Roman 1921eko maiatzaren 2an taularatu zen lehen aldiz. Lanak hiru ekitaldi ditu. Gaur egun gutxi antzezten den opera da; Operabase webguenaren estatistiketan 2005-2010 aldian bi emanaldi baino ez dira agertzen.

## Argumentua

Jean Paul Marat buruzagi jakobinoaren hilketaren ondoren Parisen gertatu ziren benetako beldurrezko gertakarietan oinarritzen da opera. Hiltzailea Charlotte Corday izan zen.

## Pertsonaiak

| Pertsonaia | Ahots mota | Estrenaldian interpretatu zuena 1921eko maiatzaren 2an Zuzendaria: Pietro Mascagni |
| Mariella, paristar gaztea | soprano | Gilda dalla Rizza |
| Fleuryren printzesa | mezzosoprano | Agnese Porter |
| "Marat txikia", Printzesaren semea | tenore | Hipólito Lázaro |
| Ofizial bat | baritono | Benvenuto Franci |
| Arotz bat | baritono | Ernesto Badini |
| "Orco", iraultzaile bat | baxu | Luigi Ferroni |
| Maratsen kapitain bat | baritono | Augusto Beuf |
| "Espioia", iraultzaile bat | baxu | Gino De Vecchi |
| Mezulari bat | baxu | Arturo Pellegrino |
| "Lapurra", iraultzaile bat | baxu | Michele Fiore |
| "Tigre", iraultzaile bat | baxu | Mario Pinheiro |
| Ahots bat | | Luigi Nardi |

## Erreferentziak

* ↑ http://kareol.es/obras/marat/marat.htm
* ↑ https://www.operabase.com/statistics/es
* ↑ https://secm.org/newsletter/volume7.pdf

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)(Italieraz):Datuak eta libretoa.
* Datuak: Q467605
* Multimedia: Il piccolo Marat / Q467605
# Il prefetto di ferro

Il prefetto di ferro (euskaraz: «burdinezko prefektua») 1977ko Pasquale Squitieri italiar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1925ean, Mussolinik Cesare Mori bidali zuen Siziliara poliziaren prefektu-kargurako. Mafia suntsitzeko eginkizuna eman zion. Erregimen faxista kezkatuta zegoenez mafiaren botere eta eraginagatik, hurrengo lau urteak historiko bihurtu ziren, Burdinazko Prefektuaren garai gisa: gizonak bi mila mafioso baino gehiago atxilotu eta kondenatu zituen.

## Aktoreak

* Giuliano Gemma: Cesare Mori
* Stefano Satta Flores: Francesco Spanò
* Francisco Rabal: Brigante Albanese
* Claudia Cardinale: Popolana Anna Torrini
* Lina Sastri: Donna di Gangi
* Massimo Mollica: Procuratore
* Rik Battaglia: Antonio Capecelatro
* Salvatore Billa: Francesco Dino
* Rossella Rusconi: Angela Mori
* Franco Fantasia: Colonnello dei Carabinieri
* Enzo Fisichella: On. Galli
* Enzo Fiermonte: Carmelo Loschiavo
* Pietro Fumelli: Salvatore Caruso (il cappellaio)

## Erreferentziak

* ↑ «Il prefetto di ferro / The Iron Prefect» Donostiako Zinemaldia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3795248
# Il pleuvait des oiseaux

Il pleuvait des oiseaux Louise Archambaultek 2019an zuzenduriko film dramatikoa da, Jocelyne Saucierren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Hiru ermitau zahar basoan gordeta bizi dira. Sute handi batek arriskuan jarriko du eremu hori, eta haien egunerokoa astinduko dute bi gertaerak: zaharrena, Boychuck, hil egingo da, eta laurogeitaka urteko emakume bat iritsiko da, bizitza osoan bidegabeki psikiatriko batean barneratuta egon ondoren. Emakumezko argazkilari batek haien ezkutalekua aurkituko du inguruko suterik larrienetan bizirik atera direnei elkarrizketak egitera datorrenean. Bi emakumeek Boychucken ehunka margolan aurkituko dituzte, hark sute horietan bizitako iragan tragikoaren lekuko.

## Aktoreak

* Andrée Lachapelle
* Gilbert Sicotte
* Rémy Girard
* Eve Landry

## Erreferentziak

* ↑ sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q63987031
# Il trittico

Il trittico (euskaraz: «triptikoa») Giacomo Puccini musikagilearen ekitaldi bakarreko hiru operen bilduma da. Hiru operak Il tabarro, Suor Angelica eta Gianni Schicchi dira. Lana New Yorkeko Metropolitan Opera Housen estreinatu zuten 1918ko abenduaren 14an. Trilogia honen zati bakoitzak Dante Alighieriren «Jainkotiar komedia»ren hirurekin bat etorri nahi zuen: «Infernua» (Il tabarro), «Purgatorioa» (Suor Angelica) eta «Zerua» (Gianni Schicchi), eta Puccinik ez zuen nahi bakoitza bere aldetik antzeztea.
Puccinik bere obra Amerikan antzeztarazi nahi izan zuen, Europan gerrarako arriskua zegoelako. Ozeanoa zeharkatzera ausartzen ez zenez, ikusi ez zuen estreinaldi bakanetakoa da. Triptikoaren kritikak mistoak ziren; kritikari gehienak ados zeuden Gianni Schicchi hiru operetatik onena zela. Gianni Schicchiri harrera ona egin zioten ikusleek. Beste biak zenbait urteren ondoren estimatu zituzten.

## Erreferentziak

* ↑ Wilson, Alexandra. (2007). The Puccini Problem. Cambridge University Press, 178 or. ISBN 0-521-85688-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q899738
# Il trovatore

Il trovatore (il trovaˈtoːre ahoskatua; euskaraz: «Trobalaria») lau aktotan banatutako opera bat da, Giuseppe Verdiren musika eta Salvadore Cammaranoren libretoa duena. Antonio García Gutiérrezen El trovador 1836ko antzezlanean oinarrituta dago. Ekintza XV. mendeko Bizkaian eta Aragoin gertatzen da. 1853ko urtarrilaren 19an estreinatu zuten Erromako Apollo Antzokian.

## Pertsonaiak

| Pertsonaia | Tesitura | Estreinaren antzezle-zerrenda 1853-1-19 (zuzendaria: Emilio Angelini) |
| Lunako kondea, Aragoiko noblea | baritono | Giovanni Guicciardi |
| Manrico, trobalaria | tenor | Carlo Baucardé |
| Azucena, ijitoa | mezzosoprano | Emilia Goggi |
| Leonora, andrea | soprano | Rosina Penco |
| Ferrando, Lunaren ofiziala | baxu | Arcangelo Balderi |
| Ines, Leonoraren laguna | soprano | Francesca Quadri |
| Ruiz, Manricoren laguntzailea | tenor | Giuseppe Bazzoli |
| Agure ijitoa | baxu | Raffaele Marconi |
| Mezularia | tenor | Luigi Fani |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 195. arauaː Artelanen izenak. Musika. (Noiz kontsultatua: 2024-08-01).
* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak
* ↑ Budden, Julian. (1981). The Operas of Verdi. 3 Londres: Cassell, 58 or. ISBN 0-304-30740-8..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q203470
* Multimedia: Il trovatore / Q203470
# Il était un petit navire

Il était un petit navire (eusk. 'bazen behin itsasontzi txiki bat') frantziar itsas-kanta herrikoia da, denboraren poderioz haur kanta bilakatu zena. Litekeena da aipaturiko itsasontzia zoritxarreko Méduse izatea.

## Musika

| | «Il était un petit navire» |
| Arazoak fitxategi hau entzuteko? Ikus multimedia laguntza. ||

## Hitzak

| « | 1. Il était un petit navire (bis) Qui n'avait ja- ja- jamais navigué (bis) Ohé ! Ohé ! Refrain Ohé ! Ohé ! Matelot, Matelot navigue sur les flots Ohé ! Ohé ! Matelot, Matelot navigue sur les flots | » |
| « | 2. Il partit pour un long voyage (bis) Sur la mer Mé- Mé- Méditerranée (bis) Ohé ! Ohé ! Au refrain | » |
| « | 3. Au bout de cinq à six semaines, Les vivres vin- vin- vinrent à manquer Ohé ! Ohé ! Au refrain | » |
| « | 4. On tira à la courte paille, Pour savoir qui, qui, qui serait mangé, Ohé ! Ohé ! Au refrain | » |
| « | 5. Le sort tomba sur le plus jeune, Le mousse qui, qui, qui s'mit à pleurer Ohé ! Ohé ! Au refrain | » |
| « | 6. On cherche alors à quelle sauce, Le pauvre enfant, -fant, -fant sera mangé, Ohé ! Ohé ! Au refrain | » |
| « | 7. L'un voulait qu'on le mît à frire, L'autre voulait, -lait, -lait le fricasser, Ohé ! Ohé ! Au refrain | » |
| « | 8. Pendant qu'ainsi l'on délibère, Il monte en haut, haut, haut du grand hunier Ohé ! Ohé ! Au refrain | » |
| « | 9. Il fait au ciel une prière Interrogeant, -geant, -geant l'immensité, Ohé ! Ohé ! Au refrain | » |
| « | 10. Mais regardant la mer entière, Il vit des flots, flots, flots de tous côtés, Ohé ! Ohé ! Au refrain | » |
| « | 11. Ô Sainte Vierge, ô ma patronne, Cria le pau- pau- pauvre infortuné, Ohé ! Ohé ! Au refrain | » |
| « | 12. Si j'ai péché, vite pardonne, Je ne veux pas, pas, pas être mangé, Ohé ! Ohé ! Au refrain | » |
| « | 13. Au même instant un grand miracle, Pour l'enfant fut, fut, fut réalisé, Ohé ! Ohé ! Au refrain | » |
| « | 14. Des p'tits poissons, dans le navire, Sautèrent par, par, par plusieurs milliers, Ohé ! Ohé ! Au refrain | » |
| « | 15. On les prit, on les mit à frire, Le jeune mou- mou- mousse fut sauvé, Ohé ! Ohé ! Au refrain | » |
| « | 16. Si cette histoire vous amuse, Nous allons la, la, la recommencer, Ohé ! Ohé ! Au refrain | » |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2607622
* Multimedia: Il était un petit navire / Q2607622
# Il prezzo dell'onore

Il Prezzo dell'onore Ferdinando Baldi zuzendari italiarrak 1953an egindako melodrama filma da.

## Aktoreak

* Maria Frau: Maria
* Mario Vitale: Antonio
* Vincenzo Musolino: Francesco
* Mino Doro: Don Nicola
* Armando Guarnieri: Michele
* Amedeo Trilli: Minutolo
* Giovanna Ralli

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Il Prezzo dell'onore IMDb webgunean.
* Datuak: Q5996610
# Il tabarro

Il tabarro (euskaraz, Kapa) Giacomo Puccinik idatzitako opera bat da, akto bakarrrekoa, Giuseppe Adamiren liburuarekin, Didier Golden La Houppelande lanean (1910) oinarritua.
Suor Angelica eta Gianni Schiechi operekin batera osatutako Il trittico lanaren lehen opera da. Opera bakoitza Jainkotiar komediaren atal bakoitzaren alegoria bat da, Dante Alighieriren lana. Il tabarro infernuaren alegoria da. Beste biekin batera estreinatu zen New Yorkeko Metropolitan Opera Houseen 1918ko azaroaren 14an. Ekintzak Parisko Senan dagoen gabarra batean gertatzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ Il Trittico in Full Score: Il Tabarro/Suor Angelica/Gianni Schicchi. (Noiz kontsultatua: 2024-04-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Argumento de la ópera Il Tabarro de Giacomo Puccini» Fiorella Spadone - Soprano (Noiz kontsultatua: 2024-04-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q468235
* Multimedia: Il tabarro / Q468235
# Il était une fois... l'Homme

Il était une fois... l'Homme Albert Barillék sortutako marrazki bizidunezko telesail da. France 3 katerako egina, 1980ko hamarkadan Europako kate publiko gehienek igorri zuten eta historia unibertsala irakatsi zion belaunaldi oso bati.

## Pertsonaiak

* Maestro
* Pierre
* Pierrette
* le Gros
* Pierrot
* Petite Pierrette
* Petit Gros
* le Teigneux
* le Nabot

## Atalak

* Et la Terre… fut
* L'Homme du Néanderthal
* Le Cro-Magnon
* Les Vallées fertiles
* Les Premiers Empires
* Le Siècle de Périclès
* Pax Romana
* Les Conquêtes de l'islam
* Les Carolingiens
* L'Âge des Vikings
* Les Bâtisseurs de cathédrales
* Les Voyages de Marco Polo
* La Guerre de Cent Ans
* Le Quattrocento
* Le Siècle d'or espagnol
* L'Angleterre d'Élisabeth
* L'Âge d'or des Provinces-Unies
* Le Grand Siècle de Louis XIV
* Pierre le Grand et son époque
* Le Siècle des Lumières
* L'Amérique
* La Révolution française
* Le Printemps des peuples
* Ah, la belle époque
* Les Années folles
* Il était une fois… la Terre

## Kanpo estekak

* Datuak: Q767850
# Ilundain (argipena)

Ilundain zenbait leku eta pertsonaren izena da.

## Toponimia

* Ilundain: Arangurengo herria.

## Deitura

* Iruñeko Ilundain familia:
** Eustaquio Ilundain (1862 - 1937), Ilundain kardenala.
** Félix Ilundain (1908 - ), Bolico, Osasunako futbolaria. Aurrekoaren iloba.
** Pepe Ilundain, Osasunako futbolaria. Aurrekoaren anaia.
** Juan Ilundain, Osasunako futbolaria. Aurrekoen anaia.
** Joaquín Ilundain, San Fermineko txupinazoaren sortzailea. Aurrekoen anaia.
** Jesús Mari Ilundain (1942 - ), futbolaria, Juanen semea.
* Mikel Ilundain (1986 -), txirrindularia.

## Erreferentziak

* ↑ Espainierazko grafian Ilundáin.
# Ilunorduak eta argilaurdenak

Ilunorduak eta argilaurdenak Joxantonio Ormazabalek idatzitako eta Elena Odriozolak ilustratutako poesia liburua da. Liburua 2007.urtean argitaratu zen Elkar argitaletxearen bidez eta poemaz beteriko 88 orrialdek osatzen dute liburua.
Idazleak liburuaren izenburuaren aztarna honako poeman ematen du:
| « | ILUNORDUAK ETA ARGILAURDENAK Urpekariak aldika-aldika, burua ateratzen du ur azpitik. Nik ere nahi nuke ilunordu bakoitzeko argilaurden bat, arnasa hartzeko. (33 or.) | » |

## Sinopsia

Ilunorduak eta argilaurdenak. Poema batzuetan argia nabari da, eta beste batzuetan, berriz, iluna. Tristura eta itxaropena, biak biltzen ditu liburu honek. Haur Literaturan sailkatu den arren, helduentzako ere bada. Poemak errazak eta sakonak dira eta eguneroko sentsazio eta egoerak erabiltzen ditu autoreak sentimenduz eta emozioz janzteko..

## Gaiak

Liburuaren aurkezpenean Joxantonio Ormazabalek esan bezala, hiru zutabe ditu liburuak gaiei dagokionez: ikusten duguna, mundua; barruan sentitzen duguna; eta irakurtzen duguna. Ideiok ulertzen laguntzeko, badira pista moduko olerkiak, "asmakizunak" deiturikoak, liburuaren atzealdean, aurkibidean, markatuta ageri direnak: "Munduaren igarkizuna" (mundura jaio egiten gara, beharrizanak asetzen ditugu eta hil egiten gara, natura-gune batean bizi izanda); "Heriotzaren igarkizuna" (denak hiltzen gara); "Maitasunaren igarkizuna" (maitasuna argia da); "Umorearen igarkizuna" (arimaren aldartea aldakorra da); "Tristuraren igarkizuna" (tristura iluntasuna da); eta, "Ilusioaren igarkizuna" (bizipoza behar da egunean-egunean).

## Poesia-estiloa

Lan honetan, hoskidetasun eta errimak lanabes izaten jarraitzen badu ere, egileak ia erabat baztertu ditu aurreko poema-liburuetako forma herrikoiak. Obra honetan, egitura lineala agertzen zaigu, jaiotzatik heriotzara daraman bidea, eta esperantzari zabaldutako zirrikituak oso bakanak dira. Nolabait, irakurleak lehen irakurraldian, formak, errimak, doinuak bilduko ditu; bigarrenean, ordea, ekuazioak askatzeko gai izango da, asmakizunetan emandako pistak baliatuta. Era berean, nabarmentzekoak dira olerkion erritmoa, doinua, errimak jolasa, hitz-jokoak...

## Irudigilea

Elena Odriozola irudigileak, normalean, pertsonak marrazten ditu, honako honetan, baina, liburuaren interpretazioa eginda, pertsonak (eta animaliak: katua eta txoritxoa) zuhaitz-adarretan kokatu ditu: dilindan, etzanda, oinez, jauzika, belauniko, kokoriko... Adin askotakoak daude (jaioberri diren haurtxoak, umeak, helduagoak eta adinekoak), baita sexu ezberdinetakoak ere; batzuk biluzik, besteak jantzita.

## Erreferentziak

* ↑ «Ilunorduak eta argilaurdenak» elkar.eus.
* ↑ Lopez Gaseni, Manu. «Ilunorduak eta argilaurdenak (2007)» Behinola aldizkaria 17. zbk..

## Kanpo estekak

* Informazioa Ilunorduak eta argilaurdenakri buruz, Galtzagorri Elkartea.
* Informazioa Ilunorduak eta argilaurdenak ri buruz, M.L.G.
* / Bideoa Ilunorduak eta argilaurdenakri buruz, Youtube.
* Informazioa Ilunorduak eta argilaurdenakri buruz, Elkar.
* Haur eta Gazte Literaturaren Historia, EHU
* Datuak: Q25476483
# Iluntasun

    «Ilun» orriak hona dakar. pertsonaia mitologikoari buruzko artikulua hau da: «Ilun (mitologiako pertsonaia)»
    «Ilunpe edo Ilunbe» orriak hona dakar. Bestelako esanahiei buruzko orria hau da: «Ilunbe (argipena)»
Iluna, iluntasuna edo ilunpea argi ikusgarriaren eza da. Iluna den edo dagoenaren egoera da.
Gizakiok ezin ditugu koloreak ezagutu iluntasun edo argi asko dagoenean. Argi gutxi dagoenean, pertzepzio akromatikoa da eta, azkenik, beltza.
Iluntasunarekiko erantzun emozionalak hitzaren erabilera metaforikoa sortu du hainbat kulturatan.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ http://www.uni-leipzig.de/~psycho/wundt/opera/wundt/OLiPsych/OLiPsy06.htm

## Kanpo estekak

* Datuak: Q204170
* Multimedia: Darkness / Q204170
# Iluntze

Iluntzea, arratsa edo ilunsentia egunaren momentu bat da, Eguzkia sartzen denaren inguruan ematen dena. Euskaraz iluntzea Eguzkia sartzen den momentuari esaten badiogu ere, kultura ezberdinetan arratsaldeko denbora bat da, adibidez ingelesezko evening, 17:00tik 19:00ra bitarte edo 19:00tik ohera joateko ordura arte luzatzen dena, lekuaren eta kulturaren arabera.
Kultura eta aisialdiarekin lotutako jarduera asko denbora honetan izan ohi dira, eta familian denbora elkarrekin egoteko ohiturak daude, kluturaren arabera.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7725
* Multimedia: Evening / Q7725
# Ilunki Kultur Elkartea

Ilunki Kultur Elkartea Amara Berriko Olaeta plazan dagoen elkarte kultural eta gastronomikoa da. Auzoko abertzale eta ezkertiarren topagune izateko helburuz sortu zen 1984an, Ilunbe Elkartea izenez. Gaur egun hainbat ekimen antolatzen ditu, hala nola, bertso bazkariak, mariskadak, poesia errezitaldiak, zinema-zikloak, ikastaroak, etab. Kultura jendartea eraldatzeko tresna gisa sustatu nahi du. Auzo mailako hainbat kultur ekimenetan ere parte hartzen du: Korrika Kulturala, Amara Berriko Euskara Batzordea...

## Historia

1984an Amara Berriko abertzale eta ezkertiarren bilgune gisa sortu zen Ilunbe Elkartea izenez. Izen bereko zezen plaza eta aisialdi gunea eraiki zirenean, bazkideek izena aldatzea erabaki zuten, Ilunki Kultur Elkartea sortuz. 1985etik Amara Berriko Jaiak antolatu zituen, Amara Berriko Jai batzordea sortu eta zeregin hau bere gain hartu zuen arte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20493044
# Ilunpeen bihotzean

Ilunpeen bihotzean (ingelesez: Heart of Darkness) Joseph Conrad idazlearen eleberririk ospetsuena da, 1902an argitaratua. Idazlea sei hilabetez egon zen Belgikako Leopoldo II.a erregeak suntsitutako Kongon, eta egonaldi horretan oinarrituta dago liburua.
Eleberrian Charlie Marlow marinel zaharrak, urte batzuk lehenago, Kurtz jaunaren bila Kongo ibaian zehar egindako ibilaldia kontatzen du. Kurtz boli-ustiategi bateko nagusia zen eta Kurtzekiko topaketa jarrera kolonialista hipokritaren baieztapena izango da. Halaber, kolonialismoaren zuribidea (gurutzada moral eta merkataritzakoa zela) guztiz gezurtatuta geratuko da.
Francis Ford Coppola eleberri honetan inspiratu zen Apocalypse Now filmaren gidoia prestatzean. Gaur egun ere, eleberriak film eta telesail ugari inspiratzen ditu.

## Eskarara itzulpena

1990 urtean Ibaizabal argitaletxeak euskarara ekarri zuen Literatura Unibertsala bilduman, Iñaki Ibañezek itzulita. 2014 urtean Elkar etxeak berrargitaratu zuen Urrezko Biblioteka bilduman.

## Ikus, gainera

* Eleberri ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak

* Euskarara ekarria Armiarman
* Datuak: Q129778
* Multimedia: Heart of Darkness / Q129778
# Ilunpeko itsasoa

Ilunpeko Itsasoa, "Mare Tenebrosum" latinez, "Bahr al-Zulumat" arabieraz) Ozeano Atlantikoaren izenetariko bat izan zen Erdi Aroan. Paul Lunde historiagilearentzat izen horren zergatia Portugaletik mendebaldera ikusten ziren hodei multzo trinkoetan bilatu behar da. Izen horrek kristauentzat deabruaren beraren irudia zekarren lotuta. Atlantikoak ere beste izen batzuk izan zituen, besteak beste, "Itsaso Iluna", "Bahr al-Muslim" arabieraz. Dena dela, beste izen batzuk ez ziren hain ezkorrak izan: Al-Masudi historiagile eta geografo arabiarrak "Itsaso Berdea" eta "Inguratzen duen Itsasoa", "Bahr al-Muhit" arabieraz, esan zion; azken izen hau ohikoena bihurtu zen.. Itsasgizonentzak itsaso hori garaiezina zen.
Ilunpeko Itsasoaren denominazioa aurkikuntzekin batera hurrundu joan zen. 1434.urtean Gil Eanes nabegatzaile portulgaldarrak egun osoa eman zuen Atlantikoan sartzen. Datuak garrantzi berezia izan zuen ezen geroztik beste nabigatzaileak ozeano horretan saiatu baitziren. XV. mendearen hasieran beldurraren muga Bojador muturrean kokatu zen: aizeen eta itsas korronteen eraginez haratago ezin zela jo pentsatzen baitzen.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20131206040334/http://revista.legadoandalusi.es/n42_revista_el_legado_andalusi/reportajes/mas_alla_de_las_columnas_de_hercules.html

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): Gloria Latasa Gloriameteoren artikulua Garan.
* Datuak: Q3306229
# Iluntze berri baten bila

Iluntze berri baten bila SextySexers musika taldearen lehen diskoa da, 2006. urtean Gaztelupeko Hotsak diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa.

## Abesti zerrenda

Diskoa hamaika abestiz osatuta dago:
* Berriz galdetuko diat (are you ready?) (5:19)
* Pneumatiko usaia (3:32)
* Lokomotora (4:45)
* Ipurdi bustiak (2:27)
* Bera rock city (2:53)
* Iluntze berri baten bila (0:48)
* Larrupean pozoia (3:38)
* Maite zaitut (3:31)
* Ukabila naiz (4:12)
* Heart full of soul (2:13)
* Hiltzen naizenean (8:06)

## Musikariak
### Taldekideak

* Mikel Larratxe 'Strangelove': ahotsa
* Julen Irazoki 'Juzz Suicide': gitarra
* Joseba Baleztena 'Electric Child': gitarra
* Xiker Salaberria 'Freezer': baxua
* Inaxio Agara 'Loverman': bateria

## Erreferentziak

* ↑ «Iluntze berri baten bila» Badok (Noiz kontsultatua: 2018-02-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259541