# Beisbol

Beisbola (ingelesezko baseball; base, eta ball-etik (pilota) 9 jokalariko bi talderen artean jokatzen den pilota kirola da. Talde bakoitzean, 9 jokalari daude. Arrakasta handia dauka, batez ere Amerikan eta Japonian; Europan eta beste leku batzuetan ere badaude ligak. Euskal Herrian kirol praktikatuenen artean ez badago ere, zenbait hamarkadatako tradizioa dago, eta talde nabari batzuk ere bai.

## Jokoaren mekanika

Beisbola bate eta pilota kirola da. Bi talderen artean jokatzen da, bakoitzak bederatzi jokalariz osatutakoa; txandaka aritzen dira bateatzen eta zelaian jokatzen. Jokoa hainbat jokalditan gertatzen da; orokorrean, joko bakoitza hasten da zelaiko jokalari batek, jaurtitzaileak (pitcher), pilota bat botatzen duenean eta bateatzaile-taldeko jokalari batek, bateatzaileak, batearekin jotzen saiatzen denean. Eraso-taldearen helburua (bate-taldea) da joko-zelaian pilota jotzea eta beste taldeko jokalariengandik ahal den urrunen bidaltzea, bere taldeko jokalariei baseak korritzeko aukera emanez. Taldeko jokalariek, erlojuaren orratzen kontrako noranzkoan lau baseen inguruan korrika eginez, korrikaldia (run) lortu behar dute. Defentsa-taldearen helburua (zelai-taldea deritzona) da bateatzaileak korrikalari bihurtzen saihestea eta horiek baseen inguruan aurrera egiten ekiditea. Korrikaldi bat lortzen da korrikalari bat baseen inguruan, ordenan, aurrera egiten duenean eta «home» (etxea) plaka ukitzen duenean (jokalaria bateatzaile gisa hasi den lekua).
Bate-taldearen hasierako helburua jokalari batek lehen basea modu seguruan lortzea da; hori, normalean, gertatzen da bateatzaileak pilota jo lehenengo basera heltzen bada aurkariak pilota berreskuratu eta basera iritsi aurretik, edo jaurtitzaileak pilota bateatzailearen helmenetik kanpo botatzen jarraitzen duenean. Bate-taldeko jokalariak, lehen basera «kanporatua» izan gabe iristen direnean, hurrengo baseetara iristen saia daitezke korrikalari moduan, bai jarraian, bai bate-kideen txandetan. Zelaiko taldeak lasterketak saihesten ahalegintzen da bateatzaileak edo korrikalariak kanporatuz, horrek jokalekutik kanpo ateratzera behartzen baititu. Jaurtitzaileak hiru kolpe «strike» eginez kanpora dezake bateatzailea, eta zelaiko jokalariek, berriz, bateatzailea kanpora dezakete pilota lurra ukitu baino lehen hartuz, eta korrikalari bat kanpora dezakete pilotarekin ukituz hura basea ukitzen ari ez den bitartean.
Taldeek txandaka aritzen dira bateatze eta zelai-jokoan; bateatze taldearen txanda amaitzen da zelaiko taldeak hiru kanporaketa erregistratu ondoren. Talde bakoitzarentzako bateatze txanda bat sarrera bat da. Joko batek, normalean, bederatzi sarrera izaten ditu, eta jokoaren amaieran lasterketa gehien egin dituen taldeak irabazten du. Joko gehienak bederatzigarren sarreraren ostean amaitzen dira, baina une horretan puntutan berdinduta bada, normalean, sarrera gehigarriak jokatzen dira. Beisbolak ez du joko-denborarik, nahiz eta lehiaketa batzuetan joko-erritmo arauak dauden, hala nola joko-denbora laburtzeko jaurtiketa-erlojua.

## Historia

Beisbolak Ingalaterran jokatzen ziren pilota eta bate joko zaharretatik abiatuta izan zuen bilakaera, XVIII. mendearen erdialdean. Jokoa etorkinek eraman zuten Ipar Amerikara, eta bertsio modernoa han garatu zen. Beisbolaren jatorri amerikarrak eta Estatu Batuetako historiako une gatazkatsuetan, hala nola Amerikako Gerra Zibilean eta Depresio Handian, eskapismo-iturri gisa izan zuen ospeak eraman dute kirola «Amerikako Denbora-pasa» goitizena jasotzera. XIX. mendearen amaieratik aurrera, ez-ofizialki, Estatu Batuetako kirol nazionaltzat onartua izan da, nahiz eta garai modernoetan beste kirol batzuk (futbol amerikarra, adibidez) baino gutxiago estimatzen den. Ipar Amerikaz gain, beisbola XIX. eta XX. mendeetan zabaldu zen Amerika osoan eta Asia–Pazifikoan, eta, gaur egun, Erdialdeko eta Hego Amerikako, Karibeko eta Ekialdeko Asiako kirol ezagunena da, batez ere Japonian, Hego Korean eta Taiwanen.

### Liga profesional modernoak

Beisboleko liga nagusietan (Major League Baseball (MLB)), Estatu Batuetako eta Kanadako beisbol profesionaleko mailarik altuenean, taldeak Liga Nazionalean (NL) eta Amerikar Ligan (AL) banatzen dira, bakoitza hiru dibisiorekin: Ekialdea, Mendebaldea eta Erdialdea. MLBko txapelduna Munduko Seriean amaitzen den play-offek erabakitzen dute. Japonian ere, jokoaren maila gorena Erdialdeko Ligaren eta Barealdekoaren artean banatuta dago, eta, Kuban, Mendebaldeko Ligaren eta Ekialdeko Ligaren artean. «World Baseball Classic» txapelketa, Beisboleko eta Softboleko Munduko Konfederazioak antolatua, kirolaren nazioarteko lehiaketa nagusia da, eta mundu osoko nazio-talde onenak erakartzen ditu. Beisbola 1992tik 2008ra Olinpiar Jokoetan lehiatu zen, eta, 2020rako baino ez zen berrezarri.

## Arauak eta jokatzeko modua
### Ikuspegi orokorra

Beisbol partida bat bi talderen artean jokatzen da; talde bakoitza bederatzi jokalarik osatzen dute, eta txandaka aritzen dira erasoan (bateatzen eta baseak korritzen) eta defentsan (jaurtitzen eta zelaian). Txanda pare bat talde bakoitzeko, bat jaurtitzen eta bestea zelaian, sarrera bat da. Joko batek bederatzi sarrera ditu (zazpi bigarren mailako eskoletan eta partida bikoitzean unibertsitatean; Minor League Baseballean, eta, 2020 denboralditik aurrera, Major League Baseballean; eta sei sarrera liga txikietan). Talde bat, normalean talde bisitaria, goialdean edo lehen erdian bateatzen du sarrera bakoitzean. Beste taldeak, normalean etxeko taldeak, behealdean edo bigarren zatian bateatzen du sarrera bakoitzean.
Jokoaren helburua beste taldeak baino puntu (korrikaldi) gehiago lortzea da. Bateatze taldeko jokalariak korrikaldi puntuak egiten saiatzen dira beisboleko diamantearen izkinetan finkatutako lau baseak ordenan jotzen. Jokalari batek etxe-plakan bateatzen du, eta, segurtasunez, base batera iristen saiatu behar du, eta, erlojuaren orratzen kontrako noranzkoan, lehenengo basetik, bigarrenera, hirugarrenera eta etxera itzuli behar du korrikaldi bat markatzeko. Zelaian dagoen taldea, berriz, korrikaldiak saihesten saiatzen da kanporaketak eraginez; horrek eraso ekintzetatik kanporatzen ditu aurkako jokalariak, hurrengo bateatze itzulia berriro iritsi arte. Hiru kanporatze erregistratzen direnean, taldeek rolak aldatzen dituzte hurrengo erdi-sarrerarako. Bederatzi sarrera ondoren jokoaren puntutan berdinduta badago, sarrera gehiago jokatuko dira lehiaketa ebazteko. Joko amateur askok, batez ere antolatu gabekoek, jokalari kopuru eta sarrera ezberdinak hartzen dituzte
Jokoa eremu batean jokatzen da, zeinaren muga nagusiak, falta-marrak, 45 graduko angeluetan zabaltzen diren etxe-plakatik. Falta-marren barruko 90 graduko eremua baliodun lurraldetzat hartzen da; hortik kanpoko 270 graduko eremua falta-lurraldea da. Baseak eta horietatik haragoko zenbait yardak mugatzen duten zelaiaren zatia barne koadroa da; barne koadrotik haragoko eremua, berriz, kanpoko zelaia da. Barne koadroaren erdian, muino bat dago jaurtitzailearentzat, erdian gomazko plaka errektangular batekin (kautxua). Zelaiaren kanpoko muga hesi garai batek mugatzen du, edozein materialekoa eta garaierakoa izan daitekeena. Etxe-plakaren eta zelaiaren kanpo aldeko mugaren arteko lurraldea da beisbolaren joko zelaia, nahiz eta gertakari esanguratsuak gerta daitezkeen falta lurraldean ere.
Beisbolean oinarrizko hiru tresna daude: pilota, batea eta eskularrua edo eskuzorroa:
* Beisbolaren pilotak, gutxi gorabehera, heldu baten ukabilaren tamainakoa da, 23 zentimetro inguru zirkunferentzian. Gomazko edo kortxozko bihotza du, hariz biribildua eta behi larru zuriz estalia, jostura gorriarekin.
* Batea kolpatze tresna bat da, tradizioz, zurezko pieza gogor bakar batez egina. Gaur egun, profesionalak ez diren jokoetarako, beste material batzuk erabiltzen dira. Makila biribil gogor bat da; jotze muturrean, 2,5 hazbete (6,4 zentimetro) inguruko diametroa du, heldulekurantz estutzen doana eta eskutoki batean amaitzen dena. Helduek erabiltzen dituzten bateak 34 hazbete (86 zentimetro) ingurukoak izaten dira, eta ez 42 hazbete (110 zentimetro) baino gehiagokoak.
* Eskularrua edo eskuzorroa zelai-tresna da, larru barrubigunez egina eta hatzen artean uhalak dituela. Pilotari eusteko eta harrapatzeko lagungarri gisa, hainbat forma hartzen ditu zelai-posizioen behar espezifikoak asetzeko.
Babes-kaskoak ere ekipo estandarrak dira bateatzaile guztientzat.

### Jokalarien izen eta kokaguneak

* P: jaurtitzailea (Pitcher).
* C: jasotzailea (Catcher).
* 1B: lehen basea (izena baseman).
* 2B: bigarren basea (Second baseman)
* 3B: hirugarren basea (Third baseman).
* SS: erdilaria (Short stop).
* LF: ezkerreko kanpoaldea (Left fielder).
* CF: erdialdeko kanpoaldea (Center fielder).
* RF: eskuineko kanpoaldea (Right fielder).
Erdi sarrera bakoitzaren hasieran, zelaiko taldeko bederatzi jokalariak zelaiaren inguruan antolatzen dira. Horietako bat, jaurtitzailea, jaurtitzailearen muinoan gelditzen da. Jaurtitzaileak hanka bat kautxuan duela jaurtiketarekin hasten da, abioa hartuz plakarantz botatzerakoan. Zelaiko taldeko beste jokalari bat, hartzailea, kukubilko jartzen da plakaren alde urrunenean, jaurtitzaileri begira. Zelaiko taldeko gainerakoak etxe-plakari begira jartzen dira, normalean, barru koadroko lau jokalari moduan antolatuta (luzeran edo irudizko lerroetatik kanpo (base bideak) metro batzuk gutxira lehenengo, bigarren eta hirugarren baseen artean) eta hiru zelai-jokalari (outfielder). Moldaketa estandarrean, lehen base (jokalari) bat dago lehen basetik ezkerrera zenbait pausora; bigarren base bat, bigarren basetik eskuinera, gerarazle motz (shortstop) bat bigarren basetik ezkerrera eta hirugarren base bat hirugarren basetik eskuinera. Zelaiko oinarrizko posizioak dira ezkerreko zelai-jokalaria, erdiko zelai-jokalaria eta eskuineko zelai-jokalaria dira. Hartzailea izan ezik, zelai-jokalari guztiek baliodun lurraldean egon behar dute bateatzen denean. Epaile neutral bat hartzailearen atzean jartzen da. Beste epaile batzuk ere zelaian zehar banatuko dira.

### Erasoa

Jokoa bateatze taldeko kide batekin hasten da, bateatzailea, zutik bi bateatze kaxetako batean etxe-plakaren ondoan, bate bat eutsiz. Bateatzailea jaurtitzaileak etxe-plakara pilota bat botatzeko zain dago. Hartzaileak, hala, bateatzaileak kolpatzen ez dituen jaurtiketak (dela kulunka ez egiteagatik (swing) edo ez kolpatzeagatik) hartzen ditu, eta jaurtitzaileari itzultzen dizkio. Joko-zelaian pilota jotzen duen bateatzaile batek batea utzi, eta lehenengo baserantz korrika hasi behar du; momentu horretan, jokalaria korrikalaritzat hartzen da (edo, jokaldia amaitu arte, bateatzaile-korrikalaritzat).
Kanporatu gabe, lehen basera iristen den bateatzaile-korrikalari bat seguru dela esaten da, eta basean dago. Bateatzaile-korrikalari batek bi aukera ditu: lehen basean jarraitu edo bigarren basera edo harantzago joaten saiatzea, modu seguruan irits daitekeela uste duen lekuraino. Zelaiko jokalariek joko egokia egin arren, basera iritsi den jokalariak arrakasta (hit) lortu du. Lehen basera, modu seguruan, arrakastaz iristen den jokalariari sinple bat ematen zaio. Arrakastaren ondorioz bigarren basera modu seguruan iristen bada, bikoitza ematen zaioa; hirugarren basera iritsiz gero, hirukoitza. Pilota airean kolpatuz gero falta-marren barruan kanpoko zelai osoan zehar (eta kanpoko zelaiaren hesian, baldin badago), edo bateatzaile-korrikalariak, modu seguru batean, base guztiak zapaltzen baditu, etxe-korrikaldi (home run) bat da: bateatzaileak eta basean dagoen edozein korrikalarik libreki zapal ditzakete baseak, bakoitzak korrikaldi bat markatuz. Hori da bateatzailearentzat emaitzarik desiragarriena. Azken emaitza eta bateatzaile batentzat desiragarriena litzateke etxe-korrikaldi bat egitea hiru baseak okupatuta edo «kargatuta» dauden bitartean; hau da, kolpe bakarrean, lau korrikaldi puntuatzea. Horri kolpe handia (grand slam) deritzo. Zelaiko akats baten ondorioz basera iristen den jokalari bati ez zaio arrakastarik ematen; horren ordez, zelaiko jokalari arduradunari akats batez kargatzen da.
Basean dagoen edozein korrikalari saia daiteke aurrera egiten jotako pilotak erortzean edo lurra jotzean baliodun eremuan, pilota erori aurretik edo ondoren. Lehen basean dagoen korrikalariak aurrera egiten saiatu behar du pilota bat jokoan erortzen bada, ezen, une jakin batean, base bat korrikalari batek bakarrik bete baitezake; gauza bera gertatzen zaie beste korrikalariei taldekide batek aurrera egin behar duen base batean baldin badaude. Jokoan sartutako pilota batek huts egiten badu barruko zelaitik pasa aurretik, hilda geratzen da, eta korrikalariek jokoa hasi zenean zeukaten basera itzuli beharko dute. Pilota airean jo eta lurreratu baino lehen harrapatzen bada, bateatzaileak hegan harrapatu du, eta basean dauden korrikalariek aurrera egiten saia daitezke «tag up» egiten badute soilik (jokoa hasterakoan zeukan basea, pilota harrapatzen denean edo ondoren). Korrikalariak hurrengo basera aurreratzen ere saia daitezke, jaurtitzailea pilota etxe-plakara entregatzeko prozesuan dagoen bitartean; ahalegin arrakastatsua lapurtutako basea da.

## Historia

Beisbolaren bilakaera, bate eta pilota joko zaharrenetik abiatuta, zaila da zehatz arakatzea. Garai batean, adostasunez esan izan zen gaur egungo beisbola «rounders» izeneko joko zaharren garapen iparramerikarra dela, Britainia Handiko eta Irlandako haurren artean ezaguna zena. David Block beisbolaren historialari estatubatuarrak iradokitzen du jokoa Ingalaterran sortu zela; duela gutxi aurkitutako froga historikoek jarrera hori bultzatzen dute. Block-ek dio rounders eta beisbol goiztiarra eskualdeko elkarren arteko aldaerak zirela, eta jokoaren aurrekari zuzenenak «stoolball» eta «tut-ball» joko ingelesak direla dio Beisbolari buruz ezagutzen den lehen erreferentzia 1744ko britainiar argitalpen batean dago: A Little Pretty Pocket-Book, John Newberyrena. Block-ek aurkitu zuen lehen «Bass-Ball»" partida Surreyn jokatu zela, 1749an, eta Galesko Printzea jokalari gisa ibili zela Jokoaren hasierako forma hori, itxuraz, etorkin ingelesek eraman zuten Kanadara
1830eko hamarkadaren hasieran, kodetu gabeko bate eta pilota jokoei buruzko berriak daude Ipar Amerikan zehar, beisbolaren lehen forma gisa antzematen direnak. Ipar Amerikan ofizialki erregistratutako lehen beisbol partida Beachvillen, Ontarion (Kanada) jokatu zen, 1838ko ekainaren 4an. 1845ean, Alexander Cartwright, New Yorkeko Knickerbocker Klubeko kideak, Knickerbocker Rules (arauak) deituriko kodifikazioa zuzendu zuen, zeinak, aldi berean, Gotham Clubeko William R. Wheatonek 1837an garatutako arauetan oinarritu baitziren. New Yorkeko Knickerbockers-ek 1845ean partidak jokatu zituztela dioten arren, AEBko historian ofizialki erregistratutako lehen beisbol joko gisa onartutako lehiaketa 1846ko ekainaren 19an izan zen, Hobokenen, New Jersey: New York Nine taldeak Knickerbockers taldea garaitu zuen, 23-1, lau korrikalditan. Knickerbocker kodea oinarritzat hartuta, beisbol modernoaren arauek eboluzionatzen jarraitu zuten hurrengo mende erdian. Ondoren, jokoa Ozeano Bareko arroan eta Ameriketan zehar hedatu zen, amerikarrek kirola babestu zuten amerikar balioak zabaltzeko modu gisa.

## Arauak

Hauek dira arau nagusiak:
* Bateatzaileak ezin du esku bakarrarekin bateatu, bi eskuekin bateatu behar du nahi eta nahi ez.
* Bateatzailea ezin da base batetik pasatu hura zapaldu gabe.
* Bateatzailea ezin da base batetik pasatu (home catchak) basea itxi badu.
* Jaurtitzaileak ez badu lau alditan pilota ondo botatzen, bateatzaileari lehendabiziko basea hartzen uzten du.
* Ezin dira talde bereko bi lagun (bateatzen dutenak) base berean egon.
* 9 jokalariek joko-zelaian zehar hedatuta egon behar dute pilota hartzeko.
* Jaurtitzaileak bere tokitik baino ezin du jaurti.
* Jaurtitzaileak indar handiz jaurti behar dio pilota bateatzaileari, hark jo ez dezan.

### Jokaldiak

* Home run: pilota oso gogor jo edo estadiotik kanpora bota duelako, buelta osoa ematen duenean.
* Strike: pilota jotzeko saiakera egin eta huts egitea.
* Ball: pilota jotzeko saiakerarik ez egin eta ez jotzea.
* Foul ball: pilota jo eta kanpora joatea.
* Out: norbait kanporatu edo eliminatzea.
* Run: pare bat jaurtiketatan buelta osoa ematea.
* Pitch: jaurtitzaileak egiten duen jaurtiketa.

## Kirolari buruzko zertzeladak

Beisbol modernoa 1839an Cooperstownen (New York estatua, AEB) asmatu zela zioen tradizioak, baina ez da erraza hori baieztatzea, mende batzuetako garapena izan duen jokoa baita eta hurrengo urteetan kodifikatu baitzen.
1880ko hamarkadatik 1940kora arte ez zen Liga Handian jokalari beltzak jokatzea baimendu. Horregatik, jokalari beltzekin taldeak sortu ziren haren ordez, eta, halaxe, «liga beltzak» eratu ziren. Ezagunena Negro National League izan zen. Liga Handian sartu zen lehen gizon beltza Jackie Robinson izan zen, 1947an.
Gaur egun, profesional arloko AEBko talderik ospetsuenak hauek dira: New York Yankees, Boston Red Sox, Philadelphia Phillies eta Los Angeles Dodgers. Jokalariei dagokienez: Many Ramirez, Alex Rodriguez, Jimmy Rollings eta Shane Victorino.

## Oharrak

* ↑ Espainiar estatuko Ohorezko ligako 10 taldeetatik 3 dira Euskal Herrikoak 2009-2010 denboraldian; Ipar Euskal Herrian ordea arazo handiak izan ditu gutxieneko mailan ere garatzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren Hiztegia "Beisbol" Euskaltzaindia
* ↑ Dominikar Errepublika, Kuba, Panama, Puerto Rico, Venezuelan... kirol nazionala da, eta AEBn nagusienetakoa.
* ↑ "Official Baseball Rules" (PDF) (2019 ed.). Major League Baseball. Archived (PDF) from the original on May 2, 2019. Retrieved September 3, 2021.
* ↑ (Ingelesez) Bjarkman, Peter C.. (2006-09-01). «American Baseball Imperialism, Clashing National Cultures, and the Future of Samurai Besuboru» Studies on Asia 3 (3): 123–140. (Noiz kontsultatua: 2024-09-24).
* ↑ (Ingelesez) League, Little. «Little League Rules, Regulations, and Policies» Little League (Noiz kontsultatua: 2024-09-24).
* ↑ Thurston (2000), p. 15; Official Rules/Foreword. Major League Baseball. Official Rules/1.00—Objectives of the Game (Rules 1.01–1.03). Major League Baseball. Official Rules/2.00—Definitions of Terms. Major League Baseball. Official Rules/4.00—Starting and Ending a Game (Rule 4.10). Major League Baseball.
* ↑ Official Rules/1.00—Objectives of the Game (Rules 1.04–1.07). . Official Rules/2.00—Definitions of Terms. .
* ↑ Porterfield (2007), p. 23; Official Rules/1.00—Objectives of the Game (Rule 1.09). .
* ↑ Official Rules/1.00—Objectives of the Game (Rule 1.10a). . Fitzgerald, Stephen. (November 8, 2005). Polymer Composite Baseball Bat Endcap (U.S. Patent Application 20050176531). .
* ↑ Official Rules/1.00—Objectives of the Game (Rules 1.12–1.15). .
* ↑ Thurston (2000), pp. 21, 30, 31; Official Rules/1.00—Objectives of the Game (Rule 1.16). .
* ↑ Porterfield (2007), pp. 16–18, 25, 34, 35; Official Rules/9.00—The Umpire (Rule 9.03a). .
* ↑ «AP source: 7 umpires rotate at World Series» USA Today September 29, 2014.
* 1 2 3 Official Rules/5.00—Putting the Ball in Play. Live Ball. . Official Rules/6.00—The Batter (Rule 6.09). . Official Rules/10.00—The Official Scorer (Rules 10.06, 10.12). .
* ↑ Epstein, David. (August 8, 2011). It's All About Anticipation: Ryan Howard and Rafael Nadal don't have quicker reflexes than you do. They hit the fastest pitches and return the hardest serves because they can see the future. ., eta, batearekin, pilota jotzen saiatuko da
* ↑ Official Rules/2.00—Definitions of Terms. . Official Rules/5.00—Putting the Ball in Play. Live Ball (Rule 5.09e). . Official Rules/6.00—The Batter (Rule 6.05a). . Official Rules/7.00—The Runner (Rules 7.08d, 7.10a). . Official Rules/10.00—The Official Scorer (Rule 10.07). .
* 1 2 Block (2005), pp. 86, 87, 111–113, 118–121, 135–138, 144, 160; Rader (2008), p. 7.
* ↑ Rounders (English Game). .
* ↑ Cohen, Claire. (February 2, 2015). «Save rounders! It's the only sport for people who hate sport» The Telegraph.
* ↑ Block (2005), pp. 139, 140, 151, 164, 178, 179, et seq.; Hellier, Cathy. Mr. Newbery's Little Pretty Pocket-Book. Colonial Williamsburg Foundation. See Wikisource edition of A Little Pretty Pocket-Book
* ↑ «Why isn't baseball more popular in the UK?» BBC News July 26, 2013.
* ↑ «Boston Red Sox : News : Boston Red Sox News» web.archive.org 2006-03-21 (Noiz kontsultatua: 2024-09-25).
* ↑ (Ingelesez) Crown, Daniel. (2017-10-19). The Battle Between Baseball and Cricket for American Sporting Supremacy. .
* ↑ «Why cricket and America are made for each other» The Economist ISSN 0013-0613..
* ↑ (Ingelesez) Guthrie-Shimizu, Sayuri. (2012-04-04). Transpacific Field of Dreams: How Baseball Linked the United States and Japan in Peace and War. Univ of North Carolina Press ISBN 978-0-8078-8266-5..
* ↑ DR1.com - Dominican Republic News & Travel Information Service. .
* ↑ Block (2005), pp. 4–5, 11–15, 25, 33, 59–61, et. seq.
* ↑ (Ingelesez) Giddens, David. (June 15, 2017). How Canada invented 'American' football, baseball, basketball and hockey. Canadian Broadcasting Corporation.
* ↑ Sullivan (1997), p. 292.
* ↑ Kittel, Jeffrey. Evolution or Revolution? A Rule-By-Rule Analysis of the 1845 Knickerbocker Rules. Protoball.
* ↑ Sullivan (1997), pp. 32, 80, 95.
* ↑ Tygiel (2000), pp. 8–14; Rader (2008), pp. 71–72.
* ↑ (Ingelesez) Guthrie-Shimizu, Sayuri. (2012-04-04). Transpacific Field of Dreams: How Baseball Linked the United States and Japan in Peace and War. Univ of North Carolina Press ISBN 978-0-8078-8266-5..
* ↑ (Ingelesez) Dyreson, Mark, ed. (2013-09-13). Mapping an Empire of American Sport. Routledge doi:10.4324/9781315872971. ISBN 978-1-317-98036-0..
* ↑ Tienou, Debora N.. (2019-03-29). Beyond the outfield: Baseball fiction and historical fantasy, 1864-present. University of Illinois at Urbana-Champaign, 1 or..
* ↑ Neurri batean, beisbolak garai hartan jokatutako kriket forma baino askoz iraupen laburragoa zelako eta jokatzeko ez zuelako zelai berezirik behar.

## Bibliografia orokorra

* Bjarkman, Peter C.. (2004). Diamonds Around the Globe: The Encyclopedia of International Baseball. Greenwood ISBN 978-0-313-32268-6. OCLC .58806121.
* Block, David. (2005). Baseball Before We Knew It: A Search for the Roots of the Game. University of Nebraska Press ISBN 978-0-8032-6255-3. OCLC .70261798.
* Burgos, Adrian. (2007). Playing America's Game: Baseball, Latinos, and the Color Line. University of California Press ISBN 978-0-520-25143-4. OCLC .81150202.
* Burk, Robert F.. (2001). Never Just a Game: Players, Owners, and American Baseball to 1920. University of North Carolina Press ISBN 978-0-8078-4961-3. OCLC .28183874.
* Charlton, James, ed. The Baseball Chronology: The Complete History of the Most Important Events in the Game of Baseball. Macmillan ISBN 978-0-02-523971-5. OCLC .22704314.
* Clarke, William Jones; Fredrick Thomas Dawson. (1915). Baseball: Individual Play and Team Play in Detail. Charles Scribner's Sons OCLC .2781766.
* Gmelch, George. (2006). Baseball Without Borders: The International Pastime. University of Nebraska Press ISBN 978-0-8032-7125-8. OCLC .64594333.
* González Echevarría, Roberto. (2001). The Pride of Havana: A History of Cuban Baseball. Oxford University Press ISBN 978-0-19-514605-9. OCLC .46601626.
* Guttmann, Allen. (2007). Sports: The izena Five Millennia. University of Massachusetts Press ISBN 978-1-55849-610-1. OCLC .5912442808.
* Guzzo, Glenn. (2007). The New Ballgame: Baseball Statistics for the Casual Fan. ACTA ISBN 978-0-87946-318-2. OCLC .123083947.
* Keri, Jonah, ed. Baseball Between the Numbers: Why Everything You Know About the Game Is Wrong. Basic ISBN 978-0-465-00547-5. OCLC .77795904.
* Koppett, Leonard. (2004). Koppett's Concise History of Major League Baseball. Carroll & Graf ISBN 978-0-7867-1286-1. OCLC .54674804.
* Kte'pi, Bill. (2009). «Baseball (Amateur)» in Rodney Carlisle Encyclopedia of Play in Today's Society, Volume 1. SAGE ISBN 978-1-4129-6670-2. OCLC .251215353.
* Lewis, Michael M.. (2003). Moneyball: The Art of Winning an Unfair Game. W. W. Norton ISBN 978-0-393-32481-5. OCLC .54896532.
* Mahony, Phillip. (2014). Baseball Explained. McFarland Books ISBN 978-0-7864-7964-1..
* Mandelbaum, Michael. (2005). The Meaning of Sports: Why Americans Watch Baseball, Football, and Basketball and What They See When They Do. PublicAffairs ISBN 978-1-58648-330-2. OCLC .55539339.
* McNeil, William. (2000). Baseball's Other All-Stars: The Greatest Players from the Negro Leagues, the Japanese Leagues, the Mexican League, and the Pre-1960 Winter Leagues in Cuba, Puerto Rico, and the Dominican Republic. McFarland ISBN 978-0-7864-0784-2. OCLC .42976826.
* Morris, Peter. (2007). Level Playing Fields: How the Groundskeeping Murphy Brothers Shaped Baseball. University of Nebraska Press ISBN 978-0-8032-1110-0. OCLC .70884952.
* Porterfield, Jason. (2007). Baseball: Rules, Tips, Strategy, and Safety. Rosen ISBN 978-1-4042-0991-6. OCLC .67773742.
* Powers, Albert Theodore. (2003). The Business of Baseball. McFarland ISBN 978-0-7864-1426-0. OCLC .50866929.
* Puhalla, Jim; Jeff Krans; Mike Goatley. (2003). Baseball and Softball Fields: Design, Construction, Renovation, and Maintenance. John Wiley & Sons ISBN 978-0-471-44793-1. OCLC .50959054.
* Rader, Benjamin G.. (2008). Baseball: A History of America's Game. University of Illinois Press ISBN 978-0-252-07550-6. OCLC .176980876.
* Riess, Steven A.. (1991). City Games: The Evolution of American Urban Society and the Rise of Sports. University of Illinois Press ISBN 978-0-252-06216-2. OCLC .23739530.
* Rudel, Anthony J.. (2008). Hello, Everybody!: The Dawn of American Radio. Houghton Mifflin ISBN 978-0-15-101275-6. OCLC .192042215.
* Schwarz, Alan. (2004). The Numbers Game: Baseball's Lifelong Fascination with Statistics. Thomas Dunne ISBN 978-0-312-32222-9. OCLC .54692908.
* Stallings, Jack, ed. Baseball Strategies: Your Guide to the Game Within the Game. American Baseball Coaches Association/Human Kinetics ISBN 978-0-7360-4218-5. OCLC .50203866.
* Sullivan, Dean, ed. Early Innings: A Documentary History of Baseball, 1825–1908. University of Nebraska Press ISBN 978-0-8032-9244-4. OCLC .36258074.
* Terry, Thomas Philip. (1911). Terry's Mexico: Handbook for Travellers. Gay and Hancock, Houghton Mifflin, and Sonora News OCLC .7587420.
* Thurston, Bill. (2000). Coaching Youth Baseball: A Baffled Parents Guide. McGraw-Hill ISBN 978-0-07-135822-4. OCLC .43031493.
* Tygiel, Jules. (2000). Past Time: Baseball as History. Oxford University Press ISBN 978-0-19-508958-5. OCLC .42290019.
* Votano, Paul. (2013). Stand and Deliver: A History of Pinch-Hitting. McFarland ISBN 978-0-7864-1588-5. OCLC .52047315.
* Zimbalist, Andrew. (2007). In the Best Interests of Baseball?: The Revolutionary Reign of Bud Selig. John Wiley & Sons ISBN 978-0-470-12824-4. OCLC .62796332.
* Zoss, Joel. (2004). Diamonds in the Rough: The Untold History of Baseball. University of Nebraska Press ISBN 978-0-8032-9920-7. OCLC .54611393.

## Gainerako iturriak

* Dickson, Paul. The Dickson Baseball Dictionary, 3rd ed. (W. W. Norton, 2009). ISBN 0-393-06681-9.
* Fitts, Robert K. Remembering Japanese Baseball: An Oral History of the Game (Southern Illinois University Press, 2005). ISBN 0-8093-2629-9.
* Gillette, Gary, and Pete Palmer (eds.). The ESPN Baseball Encyclopedia, 5th ed. (Sterling, 2008). ISBN 1-4027-6051-5.
* Peterson, Robert. Only the Ball Was White: A History of Legendary Black Players and All-Black Professional Teams (Oxford University Press, 1992 [1970]). ISBN 0-19-507637-0.
* Reaves, Joseph A. Taking in a Game: A History of Baseball in Asia (Bison, 2004). ISBN 0-8032-3943-2.
* Ward, Geoffrey C., and Ken Burns. Baseball: An Illustrated History (Alfred A. Knopf, 1996). ISBN 0-679-40459-7.

## Ikus, gainera

* Beisbola Euskal Herrian
* Beisbola 2008ko Olinpiar Jokoetan
* Beisbola 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan
* Pitching

## Kanpo estekak

* Beisbola ez da “Made in USA” soilik artikulua HABE aldizkarian.
* Baseball-ak gona zuenekoa artikulua Argian
* Datuak: Q5369
* Multimedia: Baseball / Q5369