# Trieste

Trieste (friulieraz: Triest) Italiako ipar-ekialdeko hiria da, Friuli-Venezia Julia eskualdeko hiriburua, Esloveniako mugaren ondoan: hegoaldean, Koper udalerri esloveniarra dago, eta ekialdean, Sežana eta Divača herrikideak.
2004an 207.069 biztanle zituen (2.479 biz./km$^2$), eta 204.234 berriz 2017an. Herrialdeko 15. hiririk populatuena da.

## Inguru naturala

Hiria Itsaso Adriatikoaren kostaldean dago, izen bereko golkoan. Ospo ibaiak zeharkatzen du, Esloveniatiko bere bidean.

## Historia

K.a. II. mendean Tergeste izena hartu zuen Erromatar Inperioaren garaian. Erromatarren kolonia izan zen K.a. 177tik aurrera. K.a. 33. urtean Augusto enperadoreak portua eraikitzeko agindua eman zuen. Erromako Inperioa deuseztatu zenean, Istriako eskualdean geratu zen.
788. urte arte Bizantzioren kontrolpean egon zen. 1202. urtean veneziarrek konkistatu zuten. 1382. urtean Leopoldo III.a Habsburgokoaren mende geratu zen, eta Germaniako Erromatar Inperio Santuaren barnean gero. 1719. urtean merkataritza askerako portu egin zuten, Austria-Hungariako Inperioko portu frankoa. Inperioak Mediterraneorako zuen irteera nagusi bilakatu zen (156.000 biztanle zituen ordurako).
XX. mendearen hasieran, biztanleen bi herenak italiarrak ziren eta esloveniarrak eta kroaziarrak, gainerakoak. 1918an Italiak inbaditu ondoren hasi zen portuko merkataritza jardueraren gainbehera. 1943an alemaniarrek okupatu zuten eta, Bigarren Mundu Gerra amaitu zenean, lurraldea banatzeko hitzarmena izenpetu zuten Jugoslaviak eta Italiak.

## Klima

Datu klimatikoak (Trieste Barcola) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 16.6 | 21.2 | 23.9 | 29.3 | 32.2 | 36.2 | 37.2 | 37.0 | 34.4 | 30.8 | 24.4 | 18.0 | 37.2 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 7.6 | 9.0 | 12.2 | 16.5 | 21.6 | 25.0 | 27.9 | 27.7 | 23.3 | 17.8 | 12.3 | 8.8 | 17.5 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 3.8 | 4.3 | 6.6 | 10.0 | 14.5 | 17.8 | 20.3 | 20.4 | 16.8 | 12.7 | 8.1 | 4.0 | 11.6 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -9.3 | -14.6 | -6.4 | 1.2 | 3.8 | 8.1 | 10.3 | 11.0 | 7.0 | 3.6 | -1.5 | -7.9 | -14.6 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 58.0 | 56.9 | 63.4 | 82.8 | 84.2 | 100.4 | 62.1 | 84.5 | 103.4 | 111.4 | 107.4 | 88.5 | 1003 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1.0 mm) | 7.8 | 6.2 | 7.8 | 8.5 | 8.7 | 9.3 | 6.5 | 7.3 | 7.1 | 7.9 | 9.1 | 8.4 | 94.6 |
| Eguzki orduak | 96.1 | 118.7 | 142.6 | 177 | 226.3 | 243 | 288.3 | 260.4 | 210 | 167.4 | 99 | 83.7 | 2112.5 |
| Hezetasuna (%) | 67 | 64 | 62 | 64 | 64 | 65 | 62 | 62 | 66 | 68 | 67 | 68 | 65.5 |
| Iturria: Servizio Meteorologico dell'Aeronautica Militare, data 1951-2011 ||||||||||||||

## Ekonomia

Merkataritza (jarduera handiko portua da; 26.304.000 tona 1983an) eta industria (ontziolak, petrolio findegiak, kimika industria, altzairugintza, metalurgia, janari industria, papergintza, ehungintza) ekonomi jarduera nagusiak dira.

## Ondasun nabariak

Garai askotako monumentuak kontserbatu ditu. Aipagarriak dira erromatarren garaiko anfiteatro eta atearen hondakinak, XI-XIV. mendeetako San Giusto katedrala, 1343ko kanpandorrea, XV-XVI. mendeetako gaztelua eta XVIII-XIX. mendeetako etxe eta jauregi barroko eta neoklasiko ugariak.

## Biografiak

* Italo Svevo (1861-1928), idazlea.
* James Joyce (1882-1941) idazle irlandarra bertan bizi izan zen.
* Boris Pahor (1913-2022), idazlea.

## Kirolak

* US Triestina Calcio, futbol taldea.

## Iruditegia

* Miramare gaztelua
* Kanala
* San Giusto katedrala
* Udaletxea
* Ikuspegia

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Hiriko webgune ofiziala
* Tourist guide
* Trieste - Argazki gida - (Italian) (pdf)
* Datuak: Q546
* Multimedia: Trieste / Q546