# Luz Vidal

Luz Pascuala Vidal Huiriqueo (Padre Las Casas, 1973ko abenduaren 24a) etxe-langilea da, sindikatu-zuzendaria eta maputxe jatorriko Txileko politikaria. 2022ko martxoaren 11z geroztik, Emakumea eta Genero Ekitatearen idazkariordea Gabriel Boric-en gobernuan.

## Familia eta ikasketak

1973ko abenduaren 24an jaio zen, Padre Las Casasen, Araucanía eskualdean, Curruhuinca Vidal izeneko maputxe-komunitate batean. Han bizi izan zuen bere haurtzaroa, bere hamaika neba-arrebekin eta gurasoekin batera, eta horiek nekazaritza eta abeltzaintzako ekoizpenean aritzen ziren. Gurasoak mapungun-ez hitz egiten bazekiten ere, ez zieten seme-alabei transmititu.
Lenfuen G-490 eskolan egin zituen lehen mailako ikasketak. Gero, bigarren mailako ikasketak egitera Temucoko A-28 Eskolara joan zen —gaur egungo Liceo Pablo Neruda—, eta ikasle maputxeen aurkako diskriminazio-ekintzak ikusi zituen.
Goi-mailako ikasketak 1994an egin zituen, eta La Fronterako Unibertsitatean sartu zen, historiako pedagogia ikasketak egiteko. Aldi berean, bere familiarekin landa-lanean hasi zen ikasketak ordaintzeko. Ondoren, 1997an, unibertsitatea utzi behar izan zuen arazo ekonomikoak eta osasun-arazoak zirela medio.

## Lan-ibilbidea

1998an, Santiagoraino migratu zuen, lan-aukeren bila. Behin hiriburuan, etxe partikularreko langile gisa hasi zen lanean. Hainbat urtetan zenbait etxetan egin zuen lan. 2008an, bere lanak egiten ari zela bizi izan zuen istripu baten ondorioz, bere eskuineko sorbalda dislokatu zuen eskailera altuetatik erori eta Etxe Partikularreko Langileen Enpresa Arteko Sindikatua (SINTRACAP) ezagutu zuen, eta han bere eskubideei buruzko aholkuak eman zizkioten, lan eskubide urraketak jasan ondoren. Harrezkeroztik, harremanetan jartzen eta erakundean parte hartzen hasi zen, eta emakume langileen eskubideen defentsan sakonki parte hartu zuen.
Enplegu-emaileekin izandako esperientzia lotsagabea eta aitaren osasunaz kezkatua zela eta, Padre Las Casasera itzuli zen. Bertan, Folil Araucanía emakume maputxeen kooperatibaren sortzaileetako bat izan zen. Emakume maputxeen taldea zen, eta artisau-merkataritzako jarduerak sendotu nahi zituzten. Horretarako, Temuco Atarian (Alemania etorbidea) kokatutako kooperatiba bereko lokal batean saltzen zituzten beren produktuak. Ehunean eta larruan egindako lana ezagutzen zuenez, talde honetan bere produktuak eskaintzeko eta, bide batez, beste emakume batzuk ezagutzeko gune bat ikusi zuen. Aita hil ondoren, Santiagora itzuli zen.
Ruth Olate SINTRACAPeko presidentea 2019an gaixotu egin zen, eta haren lanpostua hutsik geratu zen. Hori dela eta, postulatu egin zen hura ordezteko, eta sindikatuko presidente berria bihurtu zen, eta urte hartako martxoan hartu zuen bere gain. Kargu hartatik, protesta baten buru izan zen Langileen Nazioarteko Egunean, Kondeseko Komunan, COVID-19ko pandemiaren ondorioz bota zituzten langileen kaleratzeen aurka. Manifestazioak amaitu ondoren, hiriburuko beste leku batean atxilotu zituzten Txileko Karabineroek. Halaber, “Zaindu zaintzen zaituena” kanpaina bultzatu zuen, langileen osasun- eta lan-baldintzak bermatzeko.
Aldi berean, beste jarduera batzuen artean, Familien Fundazioko funtzionarioa izan zen, Lehendakaritzaren Fundazioen Sareko kidea.

## Ibilbide politikoa

2021ean, urte horretako maiatzeko hauteskunde konbentzional konstituziogileetako hautagaia izan zen independente gisa, Iraultza Demokratikoko (ED) kupo baten barruan, «Apruebo dignidad» zerrendan, 9. barrutiko ordezkari gisa.
(Cerro Navia, Conchalí, Huechuraba, Independiente, Lo Prado, Quinto Normal, Recoleta Renca). Botoen %1,86 lortu zuen, baina ez zen aukeratua suertatu. Bere kanpainan, Konstituzio berri bat idazteko beharra adierazi zuen, «genero-ikuspegiarekin, eta hainbat eskaera historiko feminista eta sozial aintzatesteko». Adibidez, etxeko lanak eta zainketak onartzea, «hezkuntza laikoa eta ez-sexista» ezartzea eta jatorrizko herriak ikusaraztea.

### Estatuko Idazkariordetza

2022ko otsailean, Gabriel Boric-ek, orduko lehendakari hautatuak Emakumearen eta Genero Berdintasunaren Idazkariordetzaren titular izendatu zuen . Funtzio hori urte horretako martxoaren 11n hartu zuen bere gain, administrazioaren hasiera formalarekin.

## Hauteskunde-historia
### 2021eko hauteskunde konbentzional konstituziogileak

* 2021eko hauteskunde konbentzional konstituziogilea 9. barrutiko ohiko konstituzio baterako; Conchalí, Huechuraba, Renca, Cerro Navia, Lo Prado, Quinta Normal, Independencia eta Recoleta herriek osatzen dute.
| Hautagaia | Ituna | Zatitua | Botoak | % | Emaitzak |
| Rodrigo Logan Soto | Indipendiente | Ind, | 34 781 | 97.10.10 | Konbentzionala |
| Barbara Sepulveda Hales | Apruebo Dignidad | PC | 24 900 | 7.85 | Konbentzionala |
| Alejandra Pérez Espina | La lista del Pueblo | Ind. | 18 002 | 5,68 | Konbentzionala |
| Natalia Henríquez Carreño | La lista del Pueblo | Ind. | 17 903 | 5,65 | Konbentzionala |
| Gloria Pinto Becerra | La lista del Pueblo | Ind. | 16 281 | 5,14 | |
| Jessica Cayupi Llancaleo | Mug. soc. plurinazionalak | Ind. | 13 733 | 4,1 | |
| Arturo Zúñiga Jory | Vamos por Chile | UDI | 11 571 | 3,65 | Konbentzionala |
| Rodrigo Mallea Cardemil | Apruebo Dignidad | CS | 10 329 | 3,26 | |
| César Valenzuela Maass | Apruebo Dignidad | PS | 9592 | 3,03 | Konbentzionala |
| Luz Vidal Huiriqueo | Apruebo Dignidad | Ind. | 5895 | 1,86 | |
| Oberreuter Umazabal Pagadia | Apruebo Dignidad | Ind. | 2595 | 0,82 | |

## Erreferentziak

* 1 2 3 «El perfil de Luz Vidal, la futura subsecretaria de la Mujer: fue dirigenta de las trabajadoras de casa particular» ADN Radio 2 de febrero de 2022.
* ↑ «Paridad de género y mayoría de profesionales de la U. de Chile: Quiénes son los subsecretarios nombrados por Gabriel Boric» Emol 1 de febrero de 2022.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 «La presidenta de las trabajadoras de casa particular que quiere ser constituyente» Vergara 240 17 de diciembre de 2020.
* ↑ «La trayectoria política de Luz Vidal, la asesora del hogar que será subsecretaria de la Mujer» T13 1 de febrero de 2022.
* ↑ «Resultados de elecciones para la Convención Constitucional» Emol mayo de 2021.
* ↑ «Luz Vidal Huiriqueo, dirigenta sindical, mapuche y feminista: conoce a la nueva subsecretaria de la Mujer y la Equidad de género» El Mostrador 1 de febrero de 2022.
* ↑ «Elecciones de Convencionales Constituyentes Generales 2021» www.servelelecciones.cl.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110816934