OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lepaorno

Lepaornoak edo orno zerbikalak iduneko ornoak dira, haren mugikortasuna ahalbidetzen dutenak. Orno torazikoen eta garezurraren artean kokatzen dira, azken honen pisua jasanez. Gizakiongan zazpi daude: C1 (atlas), C2 (axis), C3, C4, C5, C6 eta C7 goitik behera izendatuta.

## Lepaornoen egitura

Lepaornoek orokorrean ondorengo atal hauek dituzte:
* Gorputza: zeharkako planoan hedatzen da. Hurrengo aurpegiak ditu: goikoa, behekoa, aurrekoa, atzekoa eta albokoak. Goiko, atzeko eta alboetako aurpegiak batzen diren lekuan, apofisi untziforme izeneko irtengune txikia dute.
* Orno zuloa: triangelu itxurakoa da, beste ornoen aldean handiagoa.
* Zeharkako apofisia: irtengune bifidoa da, hau da, bi tuberkulutan banatuta dago: aurreko tuberkulua eta atzeko tuberkulua. Erdialdean zeharkako zuloa dago, eta bertatik orno arteria igarotzen da.
* Giltzadura apofisia: goiko eta beheko ornoekin giltzatzeko irtenguneak dira. Lau dira (bi goiko eta bi beheko), eta giltzadura azalera laua dute.
* Arantza apofisia: atzerantz hedatzen den irtengunea da, eta bi muturretan amaitzen da.
Orno gorputz eta zeharkako apofisi artean (atzeko tuberkulua, zehazki) pedikulua dago. Zeharkako apofisi eta arantza apofisi artean, bestalde, lamina dago. Bi egitura hauen artean orno arkua eratzen dute.
Orno gorputzak haien artean lotzeko orno arteko diskoak daude, sinfisi motako giltzadurak. Giltzadura apofisiak, bestalde, artrodia motako giltzadurak dituzte haien artean.

## Ornoak
### C1 edo Atlas

Lehenengo ornoak ez du orno gorputzik, eta horren ordez aurre eta atze arkuak, bi albo masa, aurre eta atze tuberkuluak eta zeharkako apofisiak ditu. Aurreko arkuak beheko ertz bat du, Axisaren hortzarekin giltzatzen dena, eta aurreko aurpegian aurreko tuberkulua dauka. Bestalde, atzeko arkuaren atzeko aurpegian atzeko tuberkulua dauka, eta goiko aurpegian orno arteriaren ildoa.

### C2 edo Axis

Gorputz txikia du, eta haren goialdean hortza edo odontoide apofisia dauka, Atlasarekin giltzatzeko, trokoide giltzaduraren bidez. Honek lepoaren biraketa ahalbidetzen du.

### C3, C4, C5 eta C6

Hauek aipatutako egitura orokorraren antzekoa dauka.

### C7

Honek arantza apofisi luzea dauka, kanpotik nabarmena dena. Gainera, honen zeharkako zuloetatik ez da orno arteria igarotzen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) M. Schünke, E. Schulte, U. Schumacher, M. Voll, K. Wesker: Prometheus, texto y atlas de anatomía, tomo 1: anatomía general y aparato locomotor, Panamericana (2006), 82-85 orr, 9788479039776.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q900457
* Multimedia: Cervical vertebrae / Q900457
# Bizkar-orno

Bizkar-ornoa, orno dortsala (D) edo orno torazikoa (T) lepaornoen azpian, bizkarraren erdialdean, kokatuta dauden hamabi ornoetako bakoitza da. Hitzarmenez T1–T12 (edo D1–D12) izendatzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ [Traumatologia Hiztegia] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q578786
* Multimedia: Thoracic vertebrae / Q578786
# Meninge

Meninge (grezierazko μῆνιγξ: mēninx, "mintz" hitzetik ekarria) garunaren eta bizkarrezur muinaren inguruko mintza da. Ugaztunetan hiru geruza daude, bitarteko eremu bi dituztenak. Hona hemen barnealdetik kanpoaldera:
* piamater, garuna eta bizkarrezur-muina biltzen dituen mintz baskular mehea.
* espazio subaraknoideo edo araknoidepeko espazio. Bere barnean isurkari zerebroespinala gordetzen du.
* araknoide mintz, mintz fina.
* espazio subdural izeneko espazio linfatikoa.
* duramater edo pakimeninge, fibrosoena eta lodiena. Bere kanpo-azalera, hezurrari erantsia, biloz josia dago eta barne-azalera, berriz, leuna, mintz endotelial batek tapizatzen du.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q268930
* Multimedia: Meninges / Q268930
# Trapezio (muskulua)

    Artikulu hau muskuluari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Trapezio (argipena)».
Trapezioa garondoko eta bizkarreko gihar zabala da, garondo hezurretik eta lepoaldeko eta bizkarraldeko ornoetatik lepauztaira eta sorbalda-hezurrera doana. Besoa jasotzen du eta burua jirarazten eta aldeetara makurtzen laguntzen du. Oinarri zabala du( triangelu trapezoide itxura). Horrez gain, trapezioaren gorputz muskularra oso sendoa eta lodia da, bereziki goiko aldean.

## Kokapena
### Jatorria

T12 ornoaren arantza apofisian hasten da; ondoren, hortik gora dauden ornoen arantza apofisietatik pasatzen da; jarraian, C7 mailan dagoen garondoko lotailuarekin bat egiten du; hortik garondoko kanpoko protuberantzia okzipitalera abiatzen da, alboetarantz zabaldu eta garondoko goiko lerrora iristen da (esplenioarekin batera).

### Ezarpena

Arantza eskapularrera, akromionera eta klabikularen kanpo herenera iristen da.

## Zuntzak

Muskulu honen zuntzak goitik behera(zehar) eta behetik gora(lapran) doaz. Beraz, zuntzek norabide desberdina dute:
* Beheranzkoak:
Garondotik (garondoko marratik eta lotailutik) datozenak lapranki eta goitik behera klabikularen kanpoko herenera eta akromionera iristen dira.
* Horizontalak:
Beherago, zeharkako zuntzak edo horizontalak daude,C7-T12 ornoen arantza apofisietatik akromionera iristen dira.
* Goranzkoak:
Behetik hasten dira lapranki goruntz, arantza eskapularrera iritsiz.

## Funtzioak

Muskulu honen funtzioak, zuntz moten uzkurketaren araberakoak dira:
* Goiko zuntzen uzkurketak, eskapula kanporantz eta gorantz mugitzea edo biratzea eragiten du, barrunbe glenoideoa gorantz mugituz. Beraz, besoa gora igotzeaz arduratzen da.Horrela, goiko gorputz adarra enborretik urrundu egiten du.
* Zeharkako zuntzak uzkurtzen direnean, erronboideari laguntzen diote eskapula erdirantz mugituz. Horrela, besoa atzera mugitzea ahalbideratzen du.
* Beheko zuntzak uzkurtzean, eskapularen torsioan laguntzen du, hau da, goiko zuntzei laguntzen die besoa gora igotzen.
Orokorrean, eskapularen errotazioa, jasotzea eta itzultzea ahalbidetzen du. Bestalde, alde bateko uzkurketak (batez ere goiko zuntzenak), buruaren albo bateko biraketa eragiten du. Biak batera uzkurtzen direnean, ordea, burua hedatzen da.

## Inerbazioa

11. bikote kraneala (nerbio esplenioa edo laguntzailea) arduratzen da trapezioaren inerbazio somatikoaz. Aldiz, nerbio espinalen C3 eta C4 adarrek sentsitiboki inerbatzen dute, bertako sentsibilitatea hartzen baitute.

## Odoleztapena

Arteria sublabiotik datorren enbor tirozerbikalaren zeharkako arteria zerbikalak irrigatzen du.

## Kanpo estekak

* Dissection: Superficial Back Anatomy Guy
* Trapezius (Upper Fibers) ExRx.net
* trapezius (anatomy) GP notebook
* Datuak: Q204113
* Multimedia: Trapezius muscle / Q204113

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Anne M. Gilroy / Brian R. MacPherson / Lawrence M. Ross / Michael Schünke / Erik Schulte / Udo Schumacher / Markus Voll / Karl Wesker, Prometheus. (2013). Atlas de Anatomía, Panamericana. ISBN 9788498357080..
* ↑ F. H. NETTER, NETTER, MASSON (2011), ISBN: 9788445820650
# Bizkar

    Artikulu hau gorputzaren atalari buruzkoa da; itsasontziko atala gaitzat duena beste hau da: «Bizkar (nautika)»
Bizkarra gorputzaren atzealdeko gune zabala da, ipurmasailetatik gora lepo eta sorbaldetaraino doana. Bularraren beste aldean dagoen azalera da. Bizkarrezurrak definitzen du bere luzera, eta zabalera bular-kaxaren eta sorbalden tamainaren araberakoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q133279
* Multimedia: Human backs / Q133279
# Gorputz-enbor

Anatomian, gorputz-enborra edo soina gizakiaren eta beste animalia askoren gorputz atal zentrala da, toraxa eta abdomena biltzen dituena, nondik gorputz-adarrak (besoak eta hankak, gizakiaren kasuan) ateratzen diren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q160695
* Multimedia: Torsos / Q160695
# Medical Subject Headings

Medical Subject Headings (MeSH) Medikuntzako Liburutegi Nazionalak sortutako terminologia kontrolatua da.
MeSH-a Interneten (PubMed) kontsultatu eta deskargatu daiteke doan. 2007an urteko bertsio inprimatua argitaratzeari utzi zitzaion. Jatorriz ingelesez soilik egiten bazuten ere, MeSH hizkuntza askotara itzuli zuten, ingelesaz bestelako hizkuntzetako dokumentuak berreskuratzea ahalbidetu zuena. MeSHren helburu nagusia hierarkikoki antolatuta dagoen terminologia bat eskaintzea da, informazio biomedikoa indexatzeko eta katalogatzeko, MEDLINE/PubMed eta NLMren beste artikulu datu-base batzuk kasu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q199897
* Multimedia: Medical Subject Headings / Q199897
# Ibilbide kliniko

Ibilbide klinikoak osasun kalitatearen kudeaketak dituen tresna nagusiak dira, osasun prozesuak estandarizatzeko. Frogatuta dagoenez, hauek erabiliz praktika klinikoan aldaberatasuna murriztu daiteke.
Tresna eratzaile diziplinartekoa da, edozein prozedura edota diagnostikoan egin behar diren ekintzen arteko harreman sekuentziala errazten duena. Ibilbide klinikoek ospitaleko profesionalei zere gin behar duten une bakoitzean argitzen die.

## Historia

“Clinical pathway”: Ibilbide klinikoen kontzeptua 1985. urtean sortu zuen Karen Zander-ek New England Medical Center-en (Boston, AEB). Jatorria, industrial kalitatea kudeatzeko erabiltzen ziren dokumentuetan moldaeran dago, Lanerako Prozedura Normalizatuetan “LPN”-ak.
Hauen helburuak hurrengoak dira:
* Baliabideen efizientzia hobetu
* Betebeharrak denbora jakin batean egin

## Prozedura aukeratzeko iritziak

* Zerbitzuan edo ospitalean sarri agertzen den patologia izatea.
* Ondo ezagutzen den patologia izatea eta gaizoek antzeko arreta jasotzea
* Profesionalentzako zeintzuk diren praktika onenen gomendioak eta iritziak egotea adituen partetik.
* Azalpenik gabeko aldakortasuna
* Ospitalean dauden profesionalen arteko akordio lortzea
* Diziplina guztiek parte hartzea
* Gaizoentzako arrisku handia daukan patologia izatea
* Profesionalen motibazioa patologia batean lan egiteko
* Ospitalearentzako garestia den patologia izatea

## Kanpo estekak

* https://web.archive.org/web/20110121133718/http://www.viasclinicas.com/
* http://www.e-p-a.org
* https://web.archive.org/web/20071217040420/http://www.nkp.be/
* http://www.library.nhs.uk
* Datuak: Q1774706
# Ezagutzaren antolaketa

Ezagutzaren antolaketa edo informazioaren antolaketa diziplina intelektual bat da, eta hainbat jardueraz arduratzen da, hala nola dokumentuen deskribapenaz, indexazioaz eta sailkapenaz. Jarduera horiek ezagutza- eta informazio-objektuetarako irudikapen- eta ordena-sistemak emateko balio dute.
Informazio-baliabideak (adibidez, liburuak, mapak, dokumentuak, datu-multzoak, irudiak) biltzen dituzten lekuetan lan egiten duten pertsonek egindako jarduerak eta erabiltzen dituzten tresnak aztertzen ditu, gizakiak berehala nahiz etorkizunean erabiltzeko. Informazio-baliabideak informazio esanguratsua aurkitzeko prozesuak dira, bai norbaitek elementu ezagun bakar bat bilatzen badu, bai ehunka baliabidetan nabigatzen badu, zerbait erabilgarri aurkitzeko itxaropenarekin. Informazioaren antolaketak informazioa bilatzeko hamaika egoera ahalbidetzen ditu.
Esan daiteke ezagutza-trukearekin lotutako gaiak ezagutzaren kudeaketaren zati garrantzitsu bat izan direla luzaroan. Ezagutza-trukeak arreta handia jaso du enpresen ikerketan eta praktikan, bai erakundeen barruan, bai kanpoan, maila guztietan.
Ezagutza partekatzea ez da soilik besteei ematea, baizik eta ezagutzaren bilaketa, lokalizazioa eta xurgapena ere barne hartzen ditu. Langileen lanak eta betebeharrak ez ezagutzeak akatsak errepikatzea, baliabideak xahutzea eta proiektu berberak bikoiztea eragiten du. Garrantzitsua da kolaboratzaileak motibatzea beren ezagutzak parteka ditzaten. Kontzeptu horri ezagutzaren gaikuntza esaten zaio. Elkarte bateko gizabanakoen arteko konfiantzara eramaten du eta harreman irekiagoa eta proaktiboagoa sustatzen du, informazioa erraz trukatzeko aukera ematen duena.
Ezagutzak trukatzea ezagutza kudeatzeko prozesuaren parte da, hiru fasetan, eta etengabeko prozesuaren eredua da. Hiru alderdiak ezagutzak sortzea, ezagutzak aplikatzea eta ezagutzak trukatzea dira. Prozesua etengabea da, eta, beraz, zatiak ezin dira erabat banandu. Ezagutzak sortzea gizabanakoen interakzio eta jarduera mentalen ondorioa da. Ideia eta xedapen berrien garapenak ezagutzak sortzeko prozesuari egiten dio erreferentzia. Enpresan dauden ezagutzak modurik eraginkorrenean erabiltzeak ezagutzak aplikatzea dakar. Ezagutzen trukea, gure gairako prozesuaren zatirik funtsezkoena, bi pertsonak edo gehiagok elkarrengandik ikasiz etekina ateratzen dutenean gertatzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1929761
# Piramidal

Piramidala eskumuturrean dagoen hezur bat da, karpoko zortzi hezurretako bat, bikoitia, laburra, hanpatua, piramide formaduna eta sei aurpegirekin. Sei aurpegi horietatik, hiru artikularrak dira. Goialdean, pisiformearekin artikulatzen da, alboan, ilargi-formakoarekin eta, karpoko bigarren ilaran aurkitzen diren hezurretatik, kako-hezurrarekin artikulatzen da.
Karpoko lehen ilarako hirugarren hezurra da, eta, karpokoak ez diren hezurretatik, kubitoarekin artikulatzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q278417
* Multimedia: Triquetral bone / Q278417
# Notokorda

Notokorda edo bizkar-korda kordatuen soineko egitura da. Ornodunen umekietan gorputzaren bizkar aldea hartzen du osorik. Goi mailako animaliak jaio aurretik umekiaren bizkarrezur korda desagertzen da eta bizkarrezurra eratzen; behe mailako animalia helduek (ziklostomoek) bizkarrezurraren ordez bizkarrezur korda izaten dute.
Kanbriar aroan bizi den Haikouichthys generoak notokorda izateko lehenengoa izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ doi:10.1038/nature01264 Zita hau gehitzeko bi modu daude: Botaren zain egon gabe edo eskuz egin

## Kanpo estekak

* Datuak: Q243469
* Multimedia: Notochord / Q243469
# Orno

Ornoak bizkar hezurra osatzen duten hezur irregularrak dira. Giza gorputzean guztira 33 daude, sakroa eratzeko fusionatu diren bostak (besteak ornoarteko diskoen bidez banatuta daude) eta uzkornoa eratzen duten lau orno kokzigeoak barne. Goiko partean beste 24 ornoak ditugu hiru eskualdetan sailkaturik: 7 zerbikal, 12 toraziko eta 5 lunbar. Orno kopurua ez da normalki aldatzen, eta oso arraroa izaten da orno zerbikalen kantitatea aldatzea.

## Egitura orokorra

Lehen eta bigarren ornoak (atlas eta axis) izan ezik, orno mugikorrek (goi eskualdekoek) antzeko egitura aurkezten dute. Eredutzat hartzen den ornoa normalean toraxaren erdialdeko bat izan ohi da (T6).
Orno tipiko batek bi atal nagusi ditu: alde bentralean ornoaren gorputza (soma); eta alde dortsalean arku neurala.
Somaren tamaina mailaz maila handituko da, azken orno lunbarra (L5) garaiena izanik. Gainean ornoarteko diskoa du. Bere eginkizun nagusia gorputzaren pisua jasatea da.
Arku neurala laminaz eta pedikuluz osatua dago.

## Eskualdeak
### Orno zerbikalak

Guztira 7 orno zerbikal ditugu. Txikiak eta delikatuak, oso antzekoak dira beraien artean atlas (C1) eta axis (C2) izan ezik. Orno garaia ere berezitzat har daiteke (C7), ezten apofisia beste orno zerbikalek baino askoz luzeagoa baitu.

### Orno torazikoak

Orno torazikoak 12 dira guztira. Beraien ezten apofisia ohikoa baino txikiagoa da eta soma eta giltzadura apofisi tartean karillak ditu, saihetsak giltzatzeko.

### Orno lunbar

Orno lunbarrak 5 dira guztira, gorputzeko ornorik sendo eta handienak dira. Gorputzeko pisua aguantatzen dute.

### Sakro hezurra

Sakroa 5 ornoren elkartea da. Helduaroan batu egiten dira eta ez dute ornoarteko diskorik.

### Uzkornoa

Uzkornoa 3 eta 5 ornoez osaturiko hezurra da, sakroan bezala ornoarteko diskorik gabe. Animalia askok orno gehiago dituzte, buztana eratuz.

## Ikus, gainera

* Hezur

## Kanpo estekak

* Datuak: Q180323
* Multimedia: Vertebrae / Q180323
# Bizkarrezur-muin

Bizkarrezur-muina ornodunek bizkarrezurraren barnean duten nerbio-kordoia da, garunaren luzapentzat jo daitekeena. Garunarekin batera nerbio-sistema zentrala osatzen du. Burezur zulogune okzipitalean hasi eta lehenengo orno lunbarreraino iristen da (45 cm inguruko luzera du).
Garunaren hezur-egitura babeslea garezurra da; bizkarrezur-muinarena, aldiz, bizkarrezurra.
Bere zeregin nagusia nerbio-seinaleen garraioan datza, harremanetan jartzen baitu gorputza eta garuna. Izan ere, nerbio-seinale eragileak (garunetik gorputz enborrera eta adarretara doazenak) eta zentzumenezkoak (kontrako norabidean doazenak) garraiatzen ditu. Bizkarrezur-muinetik 31 nerbio espinal abiatzen dira, aipatutako seinaleak eramaten dituztenak.
Garunean gertatzen denaren aldean, bizkarrezur-muinean kontrakoa gertatzen da: gai zuria kanpoaldean dago, eta gai grisa barnealdean. Gogoratu gai grisa neuronen gorputzez (soma izenekoez) osatuta dagoela, eta gai zuria neurona horien axoiez (mielinaz bilduta daudenak). Muinaren zehar-ebakia eginez gero gai grisa barneko zatian ikusten da, eta H itxura du. H horren erdian hodi fin bat dago, ependimo-hodia, muinaren erdialdea burmuineko bentrikuluekin harremanetan jartzen duena. Isurkari zerebroespinalez beterik dago.

## Kanpo-estekak

* Bizkarrezur-muina berreraikitzeko aldamioak
* Bizkarrezur-muina sendatzeko eraren bila
* Datuak: Q9606
* Multimedia: Spinal cord / Q9606
# Estribu (hezurra)

Estribu erdiko belarriko hezurtxoa da, hezurtxo-katea osatzen dutenen artetik barnekoena. Buruaren bidez, ingudearekin giltzatzen da, eta, oinaldearen bidez, leiho obalean ezartzen da. Giovanni Filippo Ingrassiak 1546an deskribatu zuen lehendabizikoz.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Otorrinolaringologia Hiztegia] [2015]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q499897
* Multimedia: Stapes / Q499897
# Trapezio (hezurra)

    Artikulu hau hezurrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Trapezio (argipena)».
Trapezioa giza eskuko hezur bat da, bikoitia, hanpatua, laburra eta, bere izenak dioen bezala, trapezio formakoa.
Karpoko hezur bat da, eskumuturrekoa. Karpoko hezurren artean, eskafoide eta trapezoidearekin artikulatzen da. Eta, metakarpoen artean, lehenengo eta bigarren metakarpoekin, hau da, erpuru eta hatz erakuslearen metakarpoekin.

## Ikus, gainera

* Hatz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q265617
* Multimedia: Trapezium (bone) / Q265617
# Tendoi

Tendoi edo zurda zuntzezko banda edo kordoi zuria da, muskulu bat eta egitura mugikor bat (adib., hezur bat) elkar lotzen dituena. Helburua eskeleto-giharra hezurrean edo faszian sartzea eta mugimendua sortzeko indarra transmititzea du.

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Tendoi. .

## Ikus, gainera

* Aponeurosi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q232358
* Multimedia: Tendons / Q232358
# Espikula

Espikula edo galburuska (sin. buruxka), gramineoen oinarrizko infloreszentzia da: lore-elkarte bakuna da, erraki izeneko ardatz labur baten oinaldean gehienetan bat edo bi gluma (braktea antzu) dituena eta loreak bi ilaratan kokatuta.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko landareak eta inguruetakoak sailkatzeko gako irudidunak. (1. argit. argitaraldia) Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia = Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco 2004 ISBN 8445720902. PMC 432948603. (Noiz kontsultatua: 2019-04-30).
* ↑ Euskalterm-Euskararen corpusa, Terminologia Banku Publikoa. «Euskalterm - Euskararen corpusa - Euskadi.eus» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2019-04-30).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q520831
* Multimedia: Sponge spicules / Q520831
# Tortolos

    Artikulu hau hezurrari buruzkoa da; jolasa gaitzat duena beste hau da: «Tortolosak»
Tortolosa edo astragaloa hezur labur bat da, oinean dagoena, tartso hezur taldean.

## Ezaugarriak

Sei aurpegi artikular ditu. Tibia, peronea, kalkaneoa eta eskafoidearekin artikulatzen da. Tartso taldearen lehen ilaran dago.

## Jolasa

Antxume tortolosak edo kurkuluxak izen bereko jolasean erabiltzen dira. Euskal Herriko haur-jolas tradizional bat da, munduan zehar ere zabaldua. Hezurrak bota eta suertatzen diren aldeak zein diren, jaurtitzaileak irabazi edo galdu egiten du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13100
* Multimedia: Talus / Q13100
# Eskafoide (karpoa)

Eskafoidea giza gorputzeko hezur bat da, bikoitia, eskumuturrean. dagoena Laburra, hanpatua eta kubo formakoa, sei aurpegiduna, horietatik hiru, artikularrak.
Karpoko lehen ilarako lehen kanpoaldeko hezurra da. Erradioarekin, ilargi-formako hezurrarekin, hezur handiarekin, trapezoidearekin eta trapezioarekin artikulatzen da.

## Ikus, gainera

* Eskafoide (tartsoa)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13143
* Multimedia: Scaphoid bone / Q13143
# Artikulazio

Giltzadura edo artikulazioak zenbait hezurren arteko lotura-guneak dira. Hezurren artean kartilagozko geruza bat dago, hezurren arteko marruskadura eta hezurren higadura eragozten duena. Giltzadurak aztertzen dituen anatomiaren atala artrologia da.
Giltzadurak oso aldakorrak dira forma eta osagaiei dagokienez. Beraien funtzioen artean eskeletoari mugikortasuna eman, lotailu eta muskuluen laguntzaren bitartez oreka mantendu eta babes funtzioa aipa daitezke.

## Giltzadura motak

Giltzadura motak hezurreko osagaien arabera sailkatzen dira:

### Zuntzezko giltzadurak

Hiru motatakoak izan daitezke:
* Suturak: hezur lauen artean daude, esaterako burezurrean. Lotuta dauden hezurren artean zuntzezko ehun kantitate txikia egoten da. Giltzadura hauek mugiezinak dira helduetan, sutura gehienak erabat oxifikatzen dira jaio osteko garapenean zehar.
* Sindesmosiak: mintz baten bitartez ematen dira erradio eta kubito; tibia eta peronearen artean. Mintz hauek mintz interoseo izena hartzen dute eta beren funtzio nagusia muskulu taldeak banatzea da.
* Gonfosiak: hortz edo hagin eta periodontzioaren arteko banaketaz arduratzen dira. Ehun kartilaginotsu batek hortzen sustraiak adar albeolarrekin elkartzen ditu.

### Kartilagozko giltzadurak

Bi mota bereizten dira:
* Sinkondrosiak: kartilago hialinoak elkartzen ditu hezur artikularrak. Garrantzitsuenak metafasiak dira, hau da, luzerazko hazkundearen egitura erantzuleak. Behin behinekoak dira, mugikorrak oxifikatu arte (pubertaroan).
* Sinfisiak: aldakaren erdian sinfisi pubikoa dago, hezur iliakoak aurretik lotzen dira kartilago zuntzaren bidez eta egoera fisiologikoan mugiezina da. Beste sinfisi garrantzitsu bat ornoen artean ematen da eta orno arteko diskoa deritzo. Gehienbat zuntzezko kartilagoz osatuta dago. Orno arteko diskoak kontzentrikoki ezarritako hainbat eraztunez osatuta daude. Eraztun hauek gune mamitsu izeneko barrunbea mugatzen dute eta barrunbe hau gai dentso batez osatuta dago. Gune mamitsu honen funtzioa inpaktu eta pìsuaren energiaren xurgapena da.

### Giltzadura sinobiala

Lotuta dauden bi hezurren artean barrunbe bat dago. Barrunbe hau barrunbe sinobiala da eta kapsula batez mugatuta dago hemetikoki. Barrunbe sinobiala likido sinobial izeneko likido batez beteta dago eta giltzadura azaleren arteko irristapena du helburu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9644
* Multimedia: Joints / Q9644
# Trapezoide (hezurra)

Trapezoidea (Multangulu minus) eskumuturreko hezur bat da, bikoitia, laburra eta hanpatua. Eta, bere formari dagokionez, trapezoide formakoa.
Sei aurpegi ditu, eta, horietatik lau, artikularrak dira. Karpoko bigarren ilarako bigarren hezurra da. Karpoko hezurren artean, eskafoidea, trapezioa eta hezur handiarekin artikulatzen da. Metakarpoen artean, berriz, 2. metakarpoarekin artikulatzen da, hau da, hatz erakusleari dagokionarekin.

## Ikus, gainera

* Hatz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q847084
* Multimedia: Trapezoid bone / Q847084
# Lotailu (anatomia)

Anatomian, lotailua artikulazio batean hezurrak lotu eta horien arteko mugimendua ahalbidetu eta mugatu egiten duen ehun konektibozko zerrenda da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q39888
* Multimedia: Ligaments / Q39888
# Osteoklasto

Osteoklastoa hezur-ehuneko zelula erraldoia da, nukleo ugari dituena. Hezurraren eta kartilagoaren matrizea digeritu eta suntsitu egiten du, entzimen eraginez, eta hondakinak fagozitatzen ditu jarraian. Suntsitze hori ezinbestekoa da hezurraren hazkundea posible izan dadin. Birxurgapen osteoklastikoa kanpoko faktore erregulatzaile batzuen mende dago, hala nola paratohormona, 1,25-dihidroxikalziferola (D3 bitamina), kaltzitonina eta D bitamina.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Traumatologia Hiztegia] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q828410
* Multimedia: Osteoclast / Q828410
# Metakarpo

Metakarpo eskuko hezur multzoa da, karpoaren eta hatzen artekoa, metakarpoaren bost hezurrek osatua. Oinean bere baliokidea metatartsoa da.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q237229
* Multimedia: Metacarpus / Q237229