OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Sirius Passet

Sirius Passet Groenlandiako iparraldeko arkeologia aztarnategi bat da, Kanbriar garaikoa. Ipar-ekialdeko Groenlandiako natura parkea zaintzen duen Sirius patruilak eman dio izena.

## Geologia

Groenlandian iparralderen dagoen J.P. Koch fiordoaren ekialdeko ertzean kokaturiko sei eremutan aurkitu dira fosilak. Kanadako Burgess Shale aztarnategi ezaguna baino 10-15 milioi urte zaharragoa da, Txinako Maotianshan Shales aztarnategiaren garaikidea. Duela 518 eta 508 milioi urte artean eratu zen. Analisi geokimikoek erakutsi dutenez aurkituriko izakiak gutxieneko oxigenoaren mugan bizi ziren eta oxigeno gabezia horri esker kontserbatu izan dira fosilak halako egoera onean.

## Historia

A. Higginsek aurkitu zuen, 1984 urtean egindako espedizio geologiko batean. 1987an Simon Conway Morrisek ikerketaren emaitzak argitaratu zituen, eta ordutik aurrera Conway Morrisek berak eta J. S. Peelek hainbat espedizio gidatu zituzten bertara.

## Fauna

Artropodoak dira nagusi Sirius Passet aztarnategiko fosilen artean; hala ere, trilobiteen bi espezie baino ez dira aurkitu. Honako genero hauek aurkitu dira:
* Aaveqaspis
* Buenaspis
* Buenellus
* Hadranax
* Halkieria
* Kerygmachela
* Kiisortoqia
* Kleptothule
* Ooedigera
* Pambdelurion
* Pauloterminus
* Phragmochaeta
* Tamisiocaris

## Fosilak

* Aaveqaspis inesoni.
* Buenaspis fortey.
* Kerygmachela kierkegaardi.
* Kleptothule rasmusseni.
* Ooedigera peeli.
* Pambdelurion whittingtoni.

## Erreferentziak

* 1 2 «Peel,J.S. & Ineson,J.R. 2011, The extent of the Sirius... Bulletin of Geosciences, 86, 535-543.» www.geology.cz (Noiz kontsultatua: 2019-04-11).
* ↑ (Ingelesez) Stein, Martin. (2010). «A new arthropod from the Early Cambrian of North Greenland, with a ‘great appendage’-like antennula» Zoological Journal of the Linnean Society 158 (3): 477–500. doi:10.1111/j.1096-3642.2009.00562.x. ISSN 1096-3642. (Noiz kontsultatua: 2019-04-11).
* ↑ Hammarlund, Emma U.; Smith, M. Paul; Rasmussen, Jan A.; Nielsen, Arne T.; Canfield, Donald E.; Harper, David A. T.. (2019). The Sirius Passet Lagerstätte of North Greenland-A geochemical window on early Cambrian low-oxygen environments and ecosystems. Geobiology. 17:, 12-26 or..
* ↑ (Ingelesez) «The earliest annelids: Lower Cambrian polychaetes from the Sirius Passet Lagerstätte, Peary Land, North Greenland - Acta Palaeontologica Polonica» www.app.pan.pl (Noiz kontsultatua: 2019-04-11).
* ↑ «Palaeos Paleozoic: Cambrian: Sirius Passet Lagerstätten» web.archive.org 2007-08-31 (Noiz kontsultatua: 2019-04-12).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Palaeos.com: Cambrian Sirius Passet
* Datuak: Q427909
* Multimedia: Sirius Passet / Q427909
# Barbare Jorjadze

Barbare Eristavi-Jorjadze (georgieraz: ბარბარე ერისთავი-ჯორჯაძე; Kistauri, 1833 – Gremi, 1895eko apirilaren 22a/apirilaren 10a) georgiar printzesa, idazlea eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea izan zen.

## Bizitza

Davit Eristavi printzaren alaba eta Rapiel Eristavi poeta eta historialariaren arreba, Barbare Jorjadze Kistaurin jaio zen 1833an. 12 urterekin Zakaria Jorjadzerekin ezkondu zen.
Georgiako lehen feministatzat hartua, Jorjadze poeta, antzerkigile eta saiakeragilea izan zen. 1858an hasi zen idazten, Tsiskari aldizkarian poesia argitaratuz. Kritikatua izan arren, argitaratzen jarraitu zuen Droeba, Iveria, Kvali eta Jejili aldizkarietan.
1861ean georgieraren modernizazioaren inguruko eztabaidan parte hartu zuen, Ilia Txavtxavadzeren ideiak zalantzan jarriz.
1874an errezeta-liburu bat argitaratu zuen Ekvtime Kheladzeren argitaletxean. Liburu honek georgiar zein europar plateren errezetak bildu zituen. Gaur egun ezaguna izaten jarraitzen du eta errezeta asko georgiar plater tradizionalak prestatzeko praktika estandartzat hartzen dira.
1893an Hitz batzuk gizon gazteen arretarako izeneko gutuna argitaratu zuen Kvali aldizkarian. Emakumeen eskubideen gaia jorratzen du eta georgiar feminismoaren manifestutzat hartzen da.
1895ean hil zen. 2017an Georgiako Parlamentuko Liburutegi Nazionalak irakurketa-gela bati Barbare Jorjadzeren izena jarri zion.

## Erreferentziak

* ↑ Georgieraren eta armenieraren alfabetoetan idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistemak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2024-07-03).
* 1 2 3 4 5 (Ingelesez) Gaprindashvili, Lela. «Barbare Eristavi-Jorjadze» Heinrich Böll Stiftung 2014-02-13 (Noiz kontsultatua: 2024-07-03).
* 1 2 3 4 5 (Ingelesez) Lomsadze, Giorgi. «19th Century Princess And Cookbook Author Was Also Georgia's First Feminist» NPR 2017-04-28 (Noiz kontsultatua: 2024-07-03).
* ↑ (Ingelesez) Barkaia, Maia; Waterston, Alisse. (2017). Gender in Georgia: Feminist Perspectives on Culture, Nation, and History in the South Caucasus. Berghahn Books, 24 or. ISBN 9781785336768..
* 1 2 3 (Ingelesez) «Barbare Eristavi-Jorjadze - Writer» Gender Mediator jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2018-06-18) (Noiz kontsultatua: 2024-07-03).
* ↑ (Ingelesez) «Barbare Jorjadze's Room Opens in National Library of the Parliament of Georgia» UNDP in Georgia 2017-12-01 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2017-11-22) (Noiz kontsultatua: 2024-07-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q43400824
* Multimedia: Barbare Jorjadze / Q43400824
# Manuel Sodupe

Manuel Sodupe Zubizarreta Gelatxo baserrian jaio zen, Elgoibarren, (Elgoibar, Gipuzkoa, 1888ko otsailaren 27a - ib., 1953ko uztailaren 5a) eta hortik datorkio ezizena ere. Gipuzkoa aldean behintzat, gerra bitartean, bera izan zen soinu-jotzailerik sonatuena. Panderoarekin bere emazte Juliana Esnaolak (1892-1974) laguntzen zion gehienetan. Gipuzkoan ez ezik, Bizkaian ere asko ibili zen, eta errepertorio zabala ren jabe zen. Dohain aparta omen zuen piezak moldatzen ez ezik, inprobisatzen ere, sortzaile handia zen seinale.

## Biografia
### Soinujole

Hamasei urterekin bere kabuz hasi zen ilara bateko soinua jotzen. Gerora, ilara biko soinua eskuratu zuen. Baserriko lanak egin ondoren, herriz herri eta auzoz auzo ibiltzen zen ezkontzak eta erromeriak alaitzen. Batzuetan emazteak laguntzen zion panderoarekin eta beste batzuetan koinatuak, Manuel Esnaolak. Dantza lehiaketetan ibilitakoa zen eta bere 3 alaba ere dantzari izan ziren gerora. Frantzian ere aritu zen eta jaiero San Lorentzon erromerian jotzen zuen. Omenaldi ugari egin zioten, Elgoibarren, Azpeitian, bai eta Madarixan ere. Pertsona ona eta Euskal Herri osoan zabaldu zen gizon honen izena.

## Gelatxo II

Bere sei seme-alabetako bat, Pedro Sodupe, ere soinujole ezaguna izan zen aitaren goitizen bera hartu zuelarik, azken honek soinu handia jotzen zuelarik.
Aita semeen artean ia XX. mendeko gizaldi osoa dantzarazi zuten, Manuelek mende hasieran hasitako lana Pedrok 2000. urterarte luzatuz.
* Datuak: Q28872584
# Ferran Adrià

Ferran Adrià Acosta (L'Hospitalet de Llobregat, Bartzelona, 1962ko maiatzaren 14a) sukaldari katalana da. El Bulli jatetxearen chef eta jabea, Michelin Gidaren hiru izar dauzkana. Egungo sukaldaririk onena hartuta dago, eta noizean behin "sukaldearen alkimista" deitu diote. Time aldizkari estatubatuarrak 2004ko munduko 100 pertsonai berritzaileenetarikoen artean sartu zuen.

## Argitaratutako lanak

* El Bulli 1983-1993 ( Juli Soler eta Albert Adriàrekin)
* El Bulli: Mediterráneoaren zaporea, 1993, ISBN 84-7596-415-X
* Los secretos de El Bulli, 1997, ISBN 448710002
* El Bulli 1994-1997 (Juli Soler eta Albert Adriàrekin)
* Cocinar en 10 minutos con Ferran Adrià, 1998, ISBN 84-605-7628-0
* Celebrar el milenio con Arzak y Adrià (Juan Mari Arzakekin), 1999, ISBN 84-8307-246-7
* El Bulli 1998-2002 (Juli Soler eta Albert Adriàrekin), Conran Octopus, 2003, ISBN 1-84091-346-0; Ecco, 2005, ISBN 0-06-081757-7
* El Bulli 2003-2004 (Juli Soler eta Albert Adriàrekin), Ecco, 2006, ISBN 0-06-114668-4

## Ikus gainera

* El Bulli

## Kanpo Loturak

* "El Bulli" jatetxearen web gunea
* Datuak: Q170317
* Multimedia: Ferran Adrià / Q170317
# Juan Mari Arzak

Juan Maria Arzak Arratibel (Donostia, 1942ko uztailaren 31 - ) euskal sukaldaria da, gaur egun, mundu osoan garrantzitsu eta arrakastatsua.

## Biografia

1942ko uztailaren 31n jaio zen Donostian. 1966an, Ostalaritza Eskolan ikasketak, soldadutza eta atzerrian praktikak bukatu ondoren familiaren jatetxean hasi zen lanean.
1976an, Club de Gourmets aldizkariak antolaturiko lehiaketan parte hartu zuen Paul Bocuserekin.
2005az geroztik Karlos Argiñanoren programan agertzen da.

## Argitaratutako liburuak

Hona hemen Juan Mari Arzaken sukaldaritzan oinarritutako liburuak eta ondoan idazleak:
* Arzak recetas - Juan Mari Arzak
* Celebrar el milenio con Arzak & Adriá - Juan Mari Arzak eta Ferran Adrià
* Las recetas de ARZAK - Juan Mari Arzak
* La cocina del mercado - Paul Bocuse, eta Juan Mari Arzakek hitzaurrea.
* Cocinar lo menos posible - Xabier Gutiérrez
* Asfalto culinario - Xabier Gutiérrez
* El bosque culinario - Xabier Gutiérrez
* Hablemos del chocolate - Xabier Gutiérrez
* Tratado del chocolate - Xabier Gutiérrez
* Escuela de Cocina y de la Buena Mesa Volumen I - Karlos Argiñano eta Juan Mari Arzak
* Escuela de Cocina y de la Buena Mesa Volumen II - Karlos Argiñano eta Juan Mari Arzak
* Escuela de Cocina y de la Buena Mesa Volumen III - Karlos Argiñano eta Juan Mari Arzak
* Escuela de Cocina y de la Buena Mesa Volumen IV - Karlos Argiñano eta Juan Mari Arzak
* Escuela de Cocina y de la Buena Mesa Volumen V - Karlos Argiñano eta Juan Mari Arzak
* Escuela de Cocina y de la Buena Mesa Volumen VI - Karlos Argiñano eta Juan Mari Arzak
* Principios básicos de repostería - Xabier Gutiérrez

## Sariak

* Sukaldari onenari Gastronomia Sari Nazionala (1974);
* Jatetxe onenari Gastronomia Sari Nazionala (1985 eta 1995);
* Club de Gourmets Aldizkariaren Espainiako Sukaldari Onenari saria (1983);
* Club de Gourmets Aldizkariaren Espainiako Jatetxe Onenaren saria (1984);
* Michelin Gidako hirugarren izarra (1989);
* Tradition & Qualite katean sartzea (1989);
* Artearen Sari Nagusia Europako Sukaldari onenari;
* Frantziako Arte eta Letren Ordenaren Zaldun;
* Euskal Herritar Unibertsala, 2008;
* 2008- Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina (Espainiako Kultura Ministerioa)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) (Noiz kontsultatua: 2009.02.23).

## Ikus, gainera

* Arzak ostatua
* Elena Arzak

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) (Gaztelaniaz) (Frantsesez) ARZAK jatetxearen webgunea
* Juan Mari Arzaki elkarrizketa Argian
* Datuak: Q2657851
* Multimedia: Juan Mari Arzak / Q2657851
# Julie Andrieu

Julie Andrieu (Paris, Frantzia, 1974ko otsailaren 27a) frantziar telebista aurkezlea eta gastronomia kritikaria da.

## Bizitza

1974an jaio zen Parisen. Ama Nicole Courcel aktorea zuen.
1999an lehenengo sukaldaritza-liburua argitaratu zuen, La Cuisine de Julie izenburukoa.

## Liburuak

* All My Best Desserts, Paris, Alain Ducasse Éditions, 2015
* Les Carnets de Julie, la suite de son tour de France gourmand, Paris, Alain Ducasse Éditions 2014
* Les Carnets de Julie, Julie cuisine la France... chez vous !, Paris, Alain Ducasse, 2013
* All my best, Mes 300 meilleures recettes, Paris, Alain Ducasse, 2012.
* Mes Cocottes, Paris, Les Éditions Culinaires, 2011
* Julie cuisine le monde, Paris, Alain Ducasse, 2011.
* Comment briller aux fourneaux sans savoir faire cuire un œuf, Paris, Agnès Viénot, 2010.
* Carnet de correspondances. Mes accords de goûts, Paris, Agnès Viénot, 2009.
* Julie chez vous, Paris, Marabout, 2008.
* Confidences sucrées (Pierre Hermérekin lankidetzan), Paris, Agnès Viénot, 2007.
* Mes secrets pour garder la ligne... sans régime, Paris, Robert Laffont, 2007.
* Le B.A.-ba du chocolat, Paris, Marabout, 2006.
* Julie cuisine avec 3 fois rien, Paris, Albin Michel, 2006.
* Julie cuisine pour garder la ligne, Paris, Albin Michel, 2006.
* Julie cuisine en quelques minutes, Paris, Albin Michel, 2005.
* Julie cuisine à l'avance, Paris, Albin Michel, 2005.
* Ma p'tite cuisine, Paris, Marabout, 2005.
* Les Cantines de Julie, Paris, Parigramme, 2004.
* Le Canard de Julie, Paris, Marabout, 2003.
* La Cuisine expliquée à ma mère, Paris, Albin Michel, 2002.
* Tout cru, Paris, Albin Michel, 2001.
* La Cuisine de Julie, Paris, Albin Michel, 1999.
* Datuak: Q3189144
* Multimedia: Julie Andrieu / Q3189144
# Hannah Glasse

Hannah Glasse, ezkongabetako abizena Allgood, (Londres, Britainia Handia, 1708ko martxoa - Ibidem, 1770eko irailaren 1a) idazle ingelesa izan zen, The Art of Cookery made Plain and Easy (The Art of Cookery gisa laburtua) liburuaren egilea, 1747an lehen aldiz argitaratua. Liburuak hainbat edizio izan zituen bere lehen tiradan, XVIII. mendean hogei edizio inguru izan zituen eta 1843 arte argitaratzen jarraitu zen.

## Datu biografikoak

Glasse 1708ko martxoaren 28an bataiatu zuten St Andrewsen (Holborn, Londres). Ama Hannah Reynolds omen zuen, alarguna. Bere aita Isaac Allgood izan zen, Brandon eta Simonburneko lurjabea, biak Northumberlanden. Hannah Clarkekin ezkondu zen, Londresko ardogile baten alabarekin.
Haurtzaroan, Glasse aitaren arreba gaztearen (Margaret Widdrington izeba) lagun egin zen, eta harekin harremanetan egon zen helduaroan. Gorde ziren gutunak dira Glasseren bizitza pertsonalari buruzko informazio-iturri nagusia. 1724ko abuztuaren 5ean, Leytonen, John Glasse soldadu irlandarrarekin ezkondu zen. Glassen gutunek erakusten dutenez, 1728tik 1732ra Donegalleko laugarren kondearen etxean (Broomfield, Essex) karguak izan zituen bikoteak. Handik aurrera, badirudi Londresen bizi izan zirela.

### Idazle ibilbidea

Hannah Glasse XVIII. mendeko britainiar sukaldaritza-liburu ezagunenetako baten egilea zela egiaztatu zuen Madeline Hope Dodds historialariak 1938an. The Art of Cookery made Plain and Easy 1747an argitaratu zen eta harpidetzaz saldu zen, lehen orrialdearen arabera Mrs. Ashburn's China Shop izenburuarekin. Bigarren edizio bat agertu zen urtea amaitu baino lehen. Liburuak ez zuen bere autoretza adierazten, "By a Lady" aipamen lausoa erabiliz. Horrek aukera eman zuen John Hillek idatzi zuela oker baieztatzeko, adibidez, Boswell's Life of Johnson-en. Johnson ez zegoen konbentzituta. 1747an, liburua agertu zen urte berean, John Glasse hil zen, eta bera Tavistock Streeteko (Covent Garden) jostun edo jostun gisa finkatu zen, Margaret alaba zaharrenarekin batera.
Hannah Glasse-ren bizitzari buruzko xehetasunak hainbat pertsonarekin bizitzan izan zuen korrespondentziaren bidez ezagutzen dira. Gutun horiek guztiak aitak gorde zituen. Gaztaroan egin zituen bilketa-lanei esker, The Art of Cookery made Plain and Easy liburua idatzi ahal izan zuen 1747an. Salmentagatik irabaziak izan bazituen ere, 1757ko ekainaren 22an Marshalsea espetxean sartu zen, egindako zorrengatik. Bere obraren zuzenketa batzuk idatzi ondoren, 62 urterekin hil zen Hannah.

## Erreferentziak

* ↑ Allgood Papers, Northumberland County Record Office Collections

## Ikus, gainera

* Erresuma Batuko gastronomia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q531876
* Multimedia: Hannah Glasse / Q531876
# Nigella Lawson

Nigella Lucy Lawson (Wandsworth, Londres, Ingalaterra, 1960ko urtarrilaren 6a) ingeles kazetari, telebistako aurkezle eta sukaldaritza liburuen idazle bat da. Bere aita Nigel Lawsonen da, Erresuma Batuko Ogasun Buru ohia, eta ama Vanessa Lawson (jaiotzez Salmon). Amaren aldeko familia J. Lyons and Co. janari eta catering enpresaren jabea da.

## Liburuak

* How to Eat: Pleasures and Principles of Good Food, Chatto and Windus, John Wiley & Sons, (ISBN 0-471-25750-8, 1998)
* How to Be a Domestic Goddess: Baking and the Art of Comfort Cooking, Chatto and Windus, (ISBN 0-7011-6888-9, 2000)
* Nigella Bites, Chatto and Windus, (ISBN 0-7011-7287-8, 2001)
* Forever Summer with Nigella, Chatto and Windus, (ISBN 0-7011-7381-5, 2002)
* Feast: Food to Celebrate Life, Chatto and Windus, (ISBN 0-7011-7521-4, 2004) edo Hyperion (ISBN 1-4013-0136-3, 2004)
* Nigella Lawson, A Biography, Gilly Smith (ISBN 1-56980-299-8, 2006)
* Nigella Express, Chatto and Windus, (ISBN 0-7011-8184-2, 2007)
* Nigella Christmas, Chatto and Windus (ISBN 0-7011-8322-5, 2008)
* Nigella Kitchen: Recipes from the Heart of the Home, Chatto and Windus (ISBN 0-7011-8460-4, 2010)
* Nigellissima: Instant Italian Inspiration, Chatto and Windus (ISBN 0-7011-8733-6, 2012)
* Simply Nigella, Chatto and Windus (ISBN 978-0-7011-8935-8, 2015)
* At My Table: A Celebration of Home Cooking, Chatto and Windus, (ISBN 978-1784741631, 2017)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Celebrity milestones this week» NY Daily News (Noiz kontsultatua: 2018-04-03).
* Datuak: Q264724
* Multimedia: Nigella Lawson / Q264724
# Sare orriberunkara

Sare orriberunkara (Cortinarius infractus) Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da. Toxikoa izan gabe ere, bere zapore mikatzak eta itxura fuliginosoak (kedartuak, beltzaxkak) ez dute atsegina egiten.
Sinonimoak: Agaricus infractus (Basionimoa), Pholiota infracta, Phlegmacium infractum, Hydrocybe infractus, Cortinarius accedens, Gomphos infractus.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, gaztetan ganbila, gero zabaldu egiten da; hasieran arre-oliba iluna; ondoren, oliba-marroi zikina, eta, bukaeran, oliba-gris kolorekoa. Eguraldi hezean azal likatsua, batzuetan orban ilunagoz zipriztinduta.
Orriak: Nahiko estu, adnatu-eskotatuak, batzuetan bihurriak; kolore ilunekoak, batez ere zahartzean, oliba-arre koloretik arre-herdoil-oliba kolorera doazenak.
Hanka: 4 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, baina sarritan oinarrian lodiagoa; lehenengo betea, baina gero barnehutsa; marroi-oliba kolorekoa goialdea morez tindatuta. Gainazala fibrilosoa, gortina grisa edo gris-oliba kolorekoa.
Haragia: Zuria edo arrosakara, kapelarena guztiz oliba kolorez tindatua, morea oinaren goialdea eta okre antzekoa erraboilean; zertxobait elastikoa, zapore mikatzekoa.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Infractus epitetoa latinetik dator, hautsita, ebakia esan nahi duen "Infractus" hitzetik. Kapelaren azalak har dezakeen itxuragatik.

## Jangarritasuna

Ez da toxikoa, baina mingostasunak eta itxura arre-fuliginosoak, ez jasotzea gomendatzen dute.

### Nahasketa arriskua

Espezie hau, nahiz eta forma anitzekoa izan, erraz bereizten da.

## Sasoia eta lekua

Uda amaieran eta udazkenean oso ohikoa, pinuen eta hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Siria, Turkia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 457 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 167 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos,. Jose Luis Añanos Echo Editorial Pirineo, 455 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 204 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Cortinarius infractus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11023677
* Multimedia: Cortinarius infractus / Q11023677
# Beti Jai pilotalekua

Beti Jai pilotalekua Madrilgo antzinako frontoia da. 1894an inauguratu zuten, eta azken pilota partida 1918an jokatu zen. Urteetan abandonatua egon zen arren, zaharberritu dute eta bisitarientzat irekita dago.
XIX. mendearen azken hamarkadan altxatu zen eta 1977an Monumentu Nazionalaren izendapena jaso zuen. Erabaki hori 1991ean berretsi zen, Madrilgo udalak emandako babesarekin batera. Babestutako egitura den arren, ezer gutxi egin da eraikina kontserbatzeko.
2011ko otsailaz geroztik, Interes Kulturaleko Ondare egoera du Madrilgo Erkidegoan.

## Historia

Frontoia 1893an hasi zen eraikitzen 500.000 pezetako aurrekontuarekin. Egituraren diseinua Joaquín Rucobak egin zuen, besteak beste Bilboko udaletxearen eta Málagako zezen-plazaren egilea. XIX. mendearen amaieran Madrilen zabaldutako laugarren pilotalekua izan zen, Jai Alai, Fiesta Alegre eta Euskal Jai pilotalekuen atzetik.
1894ko apirilaren 29an ireki zuten, eta 1919 arte izan zen zabalik. Espainiako Gerra Zibilean, polizia etxetzat erabili zuten; eta ondoren, diktadura frankistan, musika banden entsegurako aretotzat. XX. mendearen erdialdean, pilotalekua Citroën enpresari saldu zioten, konponketak egiteko lantegitzat erabiltzeko. 1997an Frontón Jai Alai enpresak erosi zuen, pilotalekua berreskuratzeko asmoarekin. Proiektua bertan behera geratu eta pilotalekuak hainbat jabe izan ditu ondoren.
2011ko otsailaren 9an, kultura ondasun izendatu zuen Madrilgo Erkidegoak.

## Argazki galeria

* Zesta punta partida bat 1916an.
* Neomudejar barneko aurrealdea. Berritzea baino lehen
* Neomudejar barneko aurrealdea. Berritzea eta ondoren
* Harmailak berritzea baino lehen

## Erreferentziak

* ↑ Beti Jai pilotalekuaren Interes Kulturaleko Ondare izendapena, BOCM-en.

## Kanpo estekak

* Frontoia salbatzeko ekimenari buruzko albistea.
* Beti Jairi buruzko artikulua ARGIA astekarian
* Kristina Berasainen erreportaia, Berrian, 2024/03/14an.
* Datuak: Q8962895
* Multimedia: Frontón Beti Jai / Q8962895
# Txomin Ziluaga

Txomin Ziluaga Arrate (Erandio, Bizkaia, 1939 – 2012ko urriaren 24a) HASI alderdiko idazkari nagusia, Herri Batasunako sortzaile eta mahai nazionaleko kidea eta Politika-zientziako irakaslea izan zen UNED unibertsitatean eta Euskal Herriko Unibertsitatean.
ETAko Bulego Politikoaren kide izan zen eta, haren militantzia zela eta, 1969ko martxoan diktadurako poliziak atxilotu zuen. Atxiloaldian, torturak pairatu zituen Bilboko polizia etxean, eta gerra kontseilua egin zioten. Hamabost urteko kartzela zigorra ezarri zioten, ekintza subertsio-separatista, errebolta militarra eta bandidoei laguntzea leporatuta. Epaileek bereziki nabarmendu zuten erreboltaria zela, «euskaraz hitz egiten saiatzen» zelako.
1978 urtean aukeratu zuten HASIko idazkari nagusi eta 1988 urtean alderditik bereizi zen, beste militante batzuekin batera, ETAk Hipercorreko atentatua egin eta gero. 1986an Espainiako Kongresuko diputatu hautatu zuten, eta lehenago legebiltzarkide ere aukeratu zuten, nahiz eta bietan ez zuen bere lekua bete. Hainbat urtez ezker abertzalearen militantzia aktibotik aldenduta izan ondoren, parte hartze publikora itzuli zen 1990eko hamarkadaren bukaeran. Haizea Ziluaga abokatu ezkertiar abertzalearen aita zen.

## Erreferentziak

* ↑ Naiz.info. (2012-10-24). Txomin Ziluaga: hainbat belaunaldirentzat erreferente. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Zubiri, Alexander Ugalde. (2024-10-07). «Txomin Ziluaga, un dirigente al lado de su gente» www.naiz.eus (Noiz kontsultatua: 2024-10-24).
* ↑ «Fallece Txomin Ziluaga, uno de los fundadores de Herri Batasuna» El Correo 2012-10-24.
* ↑ «Txomin Ziluaga hil da» Berria 2012-10-24.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9090711
* Multimedia: Txomin Ziluaga / Q9090711
# Israelgo tribuak

Israelgo tribuak, hebreeraz: יִשְׂרָאֵל‎, Šīḇṭēy Yīsrāʾēl‎, edo Israelgo Hamabi Tribuak, Hebrear Bibliaren arabera, Israeldar nazioa osatzen zuten Jakob patriarka biblikoaren ondorengoak ziren. Tribu hauek bere hamabi semeetatik zetozen eta Israelgo Erresuma eta Judeako Erresumaren biztanleak ziren.

## Hamabi semeak

* Erruben
* Simeon
* Levi
* Juda
* Dan
* Neftali
* Gad
* Aser
* Isakar
* Zabulon
* Josef, denbora batez bere semeek ordezkatua, Manases era Efraim
* Benjamin

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2605404
* Multimedia: Tribes of Israel / Q2605404