OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Francisco Ayerra Santamaría

Francisco Ayerra Santamaría (San Juan, 1630 - Mexiko Hiria, 1708) Puerto Ricoko erlijio gizona eta poeta izan zen. Puerto Ricon jaiotako lehen poetatzat jotzen dute.

## Lehen urteak

Santamaria San Juanen jaio zen, Puerto Ricon, eta bertan jaso zituen lehen eta bigarren hezkuntza. Mexikora joan zen gazte zela, eta Mexikoko Unibertsitatean matrikulatu zen; han, Zuzenbide Kanonikoan lizentziatura bat lortu zuen. Ondoren, apaiztu egin zuten.
Mexikon idatzi zituen Santamariak bere lan gehienak, eta arrakasta lortu zuen poeta gisa. Bere estilo poetikoa "kulturala" bezala ezagutua izan zen, gai erlijioso eta historikoetan oinarritzen zelako. Espainolez zein latinez idatzi zituen bere bertsoak. Antologia askotan sartu dute haren lana.

## Tridentino seminarioko lehen errektorea Mexikon

1690ean, Carlos de Sigüenza intelektual mexikarra liluratuta geratu zen Alonzo Ramirez puertorricarraren abenturekin. Umetan, San Juanetik (Puerto Rico) abiatu zen abenturazko bidaia batean, 1675ean. Munduaren inguruan ibiliko zen, eta, noizbehinka, Yucatanera (Mexiko). Sigüenzak "Infortunios de Alonso Ramírez" (Alonso Ramirezen zorigaitzak) liburua idatzi zuen, non abentura hauek kontatzen zituen. Fabio López-Lázarok duela gutxi aurkitutako artxiboko ebidentziak Ramirezen existentzia ez ezik, piratekin izandako esperientzien egiazkotasun historikoa ere frogatzen du, nabarmenago William Dampier, Sigüenzak kontatua.
Santamariak Ofizio Santuaren Zentsore kargua zuen Mexikon, Sigüenzak heldu zionean. Denbora tarte horretan, elizak normalean gaitzetsi egiten zuen lan hori; hala ere, Santa Mariak, Ramirez bezala, Puerto Ricoko San Juan herrikoa zenak, ez zituen kontuan hartu bere betebeharrak eta argitaratzeko baimena eman zuen. Alonso Ramirez munduan zehar bidaiatu duen lehen puertorricarra dela uste da. Denborarekin, Santa Maria Tridentino Mintegiko lehen errektore bihurtu zen Mexikon. Mexikon hil zen 1708an.

## Erreferentziak

* 1 2 3 «Ayerra Santamaría, Francisco. San Juan (Puerto Rico), 1630 – Ciudad de México (México), 1708.» Real Academia de la Historia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15524770
* Multimedia: Francisco Ayerra de Santa María / Q15524770
# Four Weddings and a Funeral

Four Weddings and a Funeral (euskaraz Lau Ezkontza eta Hileta Bat) 1994ko Mike Newell ingeles zinema zuzendariaren amodio eta umorezko filma bat da. Bertan, Hugh Grant, Andie MacDowell, James Fleet, Simon Callow, John Hannah eta Kristin Scott Thomas aktoreek antzeztu zuten.
Mundu osoan bai ikusle nahiz diru etekinekiko sekulako arrakasta izan zuen, Film onenaren Oscar Sarirako izendapena jasoz.
Bestalde, soinu bandako Wet Wet Wet ingeles pop musika taldearen jatorrizko The Troggs taldearen Love Is All Around ("Maitasuna Zure Inguruan Dago") abestiaren bertsioa bera filma bezain ezaguna bilakatu zen.

## Argumentua

Erresuma Batuko Londres hiriburuan girotua dago. Charles (Hugh Grant) eta bere lagunak, denak ere ezkongabe eta bikote gabeak, heuren ia ezagun guztiak ezkonduak dauden adin batera iritsi dira. Adiskide taldea gonbidatua izan den hauetako ezkontza batean, Charlesek Carrie (Andie MacDowell) estatubatuarra ezagutu eta lehen bistadizoan haretaz maitemindu da. Gaua elkarrekin igarotzan dute baina ez dira berriz ere elkar ikusiko. Hurrengo ezkontzararte itxaron beharko dute, zoritxarrez Charlesentzat Carrie bere senargaiarekin ezkontzen dena.

## Aktoreak

* Hugh Grant: Charles
* Andie MacDowell: Carrie
* James Fleet: Tom
* Simon Callow: Gareth
* John Hannah: Matthew
* Kristin Scott Thomas: Fiona
* David Bower: David
* Charlotte Coleman: Scarlett
* Timothy Walker: Angus
* Sara Crowe: Laura
* Rowan Atkinson: Aita Gerald
* David Haig: Bernard
* Sophie Thompson: Lydia
* Corin Redgrave: Sir Hamish Banks
* Anna Chancellor: Henrietta ("Ahate Aurpegi")
* Duncan Kenworthy (krediturik gabe) Matthewren mutilagun nazkagarria

## Kanpo estekak

* Four Weddings and a Funeral filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q901213
# Hizkuntza laguntzaile

Hizkuntza laguntzailea lehen hizkuntza ezberdinetan mintzatzen diren bi talde edo pertsonen arteko komunikazioa ahalbideratzeko helburuz erabiltzen den hizkuntza eraikia ala eraiki gabea da.
Antzinaroan hizkuntz laguntzaile nagusiak antzinako greziera eta latina izan ziren. Erdi Aroan latina. XVIII. eta XIX. mendeetan frantsesa eta XX. mendetik aurrera ingelesa.
Bestalde, hizkuntza laguntzaile izateko helburuz sortutako hizkuntza eraiki nagusienak interlingua eta esperantoa dira.
Bestalde, hizkuntza laguntzaileak erabiltzen diren munduko eskualdeak ere baudaude: adibidez, Erdialdeko Europan alemana, Sobiertar Batasuneko errepublika ohietan errusiera, Hego Amerika eta Ertamerikan gaztelania, Iparramerikan ingelesa, iparraldeko Afrika eta Ekialde Hurbilan arabiera, mendebaldeko Afrikan swahilia, eta abar.

## Ikus, gainera

* Lehen hizkuntza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q838296
* Multimedia: International auxiliary languages / Q838296
# Carlos Ruiz González (Oskarbi)

Carlos Ruiz González (Donostia, 1957) gipuzkoar abeslaria da. Oskarbi taldeko kidea izanik, 1976tik euskal kantagintza berrian dihardu. Ibilbide luze horretan Oskarbi taldeko zortzi diskotan parte hartu du. Hasi zenetik 2021era arte taldeko akordeoilaria izan zen, eta urte horretatik aurrera ahots baxua.

## Diskografia

Oskarbi taldearen honako 8 album hauetan parte hartu du Carlos Ruizek:
* Hitz urri batzuk (1976, Herri Gogoa)
* Euskara eta txakolina (1979, Elkar)
* Esperantzari leiho bat: antologia 1966-2004 (2004, Elkar)
* ... CD bikoitza izan zen zazpigarrena.
* Olentzero berria (2008, Elkar)
* Xirimiri (2012, Elkar) Herri kantak eta kantu berriak tartekatuta agertzen dira, baina herri kanta gehienak ere inoiz grabatu gabeak dira. Kantu berrien artean, Jose Luis Treku, Xabier Lete eta Bitoriano Gandiagaren poemetan oinarritutakoak daude: Xirimiri, Gabon hitzak eta Kuku hurrenez hurren.
* Mendira naiz (2016, Elkar)
* Kantua zuei (2021, Elkar)

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat «Carlos Ruiz González (Oskarbi)» artikulutik hartua da. Artikulu hark Gontzal Agote du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.
* ↑ Aita Donostia Abesbatza. (2024-06-15). «XXVII. Aita Donostia Aste Musikala, 2024ko ekainaren 13, 14 y 15ean» www.aitadonostia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-07-26).
* ↑ Berria. «Bere lanaren antologia plazaratu du Oskarbi taldeak» Berria (Noiz kontsultatua: 2019-10-20).
* ↑ «Oskarbi» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-07-09).
* ↑ Zabala, Juan Luis. «Oskarbik kantu berriekin osatutako diskoa plazaratu du» Berria (Noiz kontsultatua: 2019-10-20).

## Bibliografia

* Doinu zaharren haritik euskal kantu berriaren bidean : (Oskarbi taldea 1966-2017). Ba Dok Oskarbi Musika Elkartea, 2017 ISBN 978-84-697-3146-8.

## Ikus, gainera

* Euskal Musika garaikidea
* Euskal Musika tradizionala
* Luis Romero Eskamendi
* Androkanto
* Esperantzari leiho bat
* Marinela
* Mendira naiz
* Soin berriko koplak

## Kanpo estekak

* Euskal kantarien bizipenak-AHOTS HARIAK (2) (Kontzertua-Tolosa, 2024-11- 20) (25'00). Anbune. Youtube (2024-11-27)
* Euskal kantarien bizipenak-AHOTS HARIAK (1) (Kontzertua-Tolosa, 2024-11- 20) (31'20''). Anbune. Youtube (2024-11-27)
* Androkanto abestia entzun. 10. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Esperantzari Leiho bat abestia entzun. 13. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Marinela abestia entzun. 11. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Mendira naiz abestia entzun. 12. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Soin berriko koplak abestia entzun. 7. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Androkanto abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Esperantzari leiho bat abestia. Oskarbi: gaia, Youtube
* Marinela abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Mendira naiz abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Soin berriko koplak abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Datuak: Q131360438
# Maite Aldaregia

Maite Aldaregia gipuzkoar musikaria da. Oskarbi taldeko kidea 2021az geroztik. Oskarbi taldearen 2021eko Kantua zuei diskoan parte hartu zuen biolina jotzen.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat «Maite Aldaregia» artikulutik hartua da. Artikulu hark Gontzal Agote du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.
* ↑ «Kantua zuei» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-01).
* ↑ Aita Donostia Abesbatza. (2024-06-15). «XXVII. Aita Donostia Aste Musikala, 2024ko ekainaren 13, 14 y 15ean» www.aitadonostia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-07-26).

## Bibliografia

* Doinu zaharren haritik euskal kantu berriaren bidean : (Oskarbi taldea 1966-2017). Ba Dok Oskarbi Musika Elkartea, 2017 ISBN 978-84-697-3146-8.

## Ikus, gainera

* Euskal Musika garaikidea
* Euskal Musika tradizionala
* Androkanto
* Esperantzari leiho bat
* Marinela
* Mendira naiz
* Soin berriko koplak

## Kanpo estekak

* Euskal kantarien bizipenak-AHOTS HARIAK (2) (Kontzertua-Tolosa, 2024-11- 20) (25'00). Anbune. Youtube (2024-11-27)
* Euskal kantarien bizipenak-AHOTS HARIAK (1) (Kontzertua-Tolosa, 2024-11- 20) (31'20''). Anbune. Youtube (2024-11-27)
* Androkanto abestia entzun. 10. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Esperantzari Leiho bat abestia entzun. 13. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Marinela abestia entzun. 11. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Mendira naiz abestia entzun. 12. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Soin berriko koplak abestia entzun. 7. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Androkanto abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Esperantzari leiho bat abestia. Oskarbi: gaia, Youtube
* Marinela abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Mendira naiz abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Soin berriko koplak abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Datuak: Q131372827
# Gontzal Iñarra

Gontzal Iñarra (Donostia, 1959) gipuzkoar musikaria da. Oskarbi taldeko kidea 1976an sartu zela, euskal kantagintza berrian dihardu. Ibilbide luze horretan Oskarbi taldeko zortzi diskotan parte hartu du flauta jotzen.

## Diskografia

Oskarbi taldearen honako 8 album hauetan parte hartu du Gontzal Iñarrak:
* Hitz urri batzuk (1976, Herri Gogoa)
* Euskara eta txakolina (1979, Elkar)
* Esperantzari leiho bat: antologia 1966-2004 (2004, Elkar)
* ... CD bikoitza izan zen zazpigarrena.
* Olentzero berria (2008, Elkar)
* Xirimiri (2012, Elkar) Herri kantak eta kantu berriak tartekatuta agertzen dira, baina herri kanta gehienak ere inoiz grabatu gabeak dira. Kantu berrien artean, Jose Luis Treku, Xabier Lete eta Bitoriano Gandiagaren poemetan oinarritutakoak daude: Xirimiri, Gabon hitzak eta Kuku hurrenez hurren.
* Mendira naiz (2016, Elkar)
* Kantua zuei (2021, Elkar)

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat «Gontzal Iñarra» artikulutik hartua da. Artikulu hark Gontzal Agote du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.
* ↑ Aita Donostia Abesbatza. (2024-06-15). «XXVII. Aita Donostia Aste Musikala, 2024ko ekainaren 13, 14 y 15ean» www.aitadonostia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-07-26).
* ↑ Berria. «Bere lanaren antologia plazaratu du Oskarbi taldeak» Berria (Noiz kontsultatua: 2019-10-20).
* ↑ «Oskarbi» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-07-09).
* ↑ Zabala, Juan Luis. «Oskarbik kantu berriekin osatutako diskoa plazaratu du» Berria (Noiz kontsultatua: 2019-10-20).

## Bibliografia

* Doinu zaharren haritik euskal kantu berriaren bidean : (Oskarbi taldea 1966-2017). Ba Dok Oskarbi Musika Elkartea, 2017 ISBN 978-84-697-3146-8.

## Ikus, gainera

* Euskal Musika garaikidea
* Euskal Musika tradizionala
* Luis Romero Eskamendi
* Androkanto
* Esperantzari leiho bat
* Marinela
* Mendira naiz
* Soin berriko koplak

## Kanpo estekak

* Euskal kantarien bizipenak-AHOTS HARIAK (2) (Kontzertua-Tolosa, 2024-11- 20) (25'00). Anbune. Youtube (2024-11-27)
* Euskal kantarien bizipenak-AHOTS HARIAK (1) (Kontzertua-Tolosa, 2024-11- 20) (31'20''). Anbune. Youtube (2024-11-27)
* Androkanto abestia entzun. 10. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Esperantzari Leiho bat abestia entzun. 13. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Marinela abestia entzun. 11. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Mendira naiz abestia entzun. 12. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Soin berriko koplak abestia entzun. 7. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
* Androkanto abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Esperantzari leiho bat abestia. Oskarbi: gaia, Youtube
* Marinela abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Mendira naiz abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Soin berriko koplak abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Datuak: Q125916100
# Faustin Twagiramungu

Faustin Twagiramungu (Cyangugu, 1945eko abuztuaren 14a - Brusela, 2023ko abenduaren 2a) ruandar politikaria izan zen. Ruandako lehen ministroa izan zen 1994tik 1995era.
Hutu etniakoa, Québecen ikasi zuen 1969ko hamarkadan. Bere aitaginarreba Grégoire Kayibanda 1973ko uztailean kargutik kendu zuten estatu-kolpe batean eta Faustin Twagiramungu Juvénal Habyarimanaren diktadura-erregimenaren oposiziogile bihurtu zen. Heriotza-zigorra ezarri zioten eta zigorra betiko espetxeratu zuten.
1991n Alderdi Demokratiko Errepublikanoaren sorreran parte hartu zuen, eta alderdiko presidente bihurtu ondoren, Ruandako Fronte Patriotikoaren talde armatuarekin aliantza bat egitea babestu zuen.
Arushako Akordioetan lehen ministro izateko proposatu zuten, baina Ruandako genozidioa eta Ruandako Gerra Zibila amaitu arte itxaron behar izan zuen kargua 1994ko uztailean hartzeko. 1995eko abuztuan dimisioa eman eta Belgikan erbesteratu zen.
2003an hautagai independentea izan zen presidentetzarako hauteskundeetan. 2013an, Paul Kagameren erregimenak herrialdean sartzea galarazi zion.
# António Lobo Antunes

António Lobo Antunes (Lisboa, 1942ko irailaren 1a) portugesez idazten duen idazlea da, Literaturako Nobel Sariarako hautagai izandakoa.
Medikuntzan lizentziatua da, psikiatria espezialitatean. 1970 eta 1973 artean Angolako gerra kolonialean parte hartu zuen. Orduko bizipenak, haurtzaroko oroitzapenak, Krabelinen iraultzaren ondoko etsipena eta maitasun gorabeherak dira bere idazlanen ardatz nagusiak.
Gaur egun, Lisboan bizi da eta literaturan eta kazetaritzan lan egiten du.

## Liburuak

* Memória de elefante (1979)
* Os cus de Judas (1979)
* A explicação dos pássaros (1981)
* Conhecimento do inferno (1981)
* Fado alexandrino (1983)
* Auto dos danados (1985)
* As naus (1988)
* Tratado das paixőes da alma (1990)
* A ordem natural das coisas (1992)
* A morte de Carlos Gardel (1994)
* Crónicas (1995)
* Manual dos inquisidores (1996)
* O esplendor de Portugal (1997)
* Olhares 1951-1998 (1999) (Eduardo Gageirorekin)
* Exortação aos crocodilos (1999)
* Não entres tão depressa nessa noite escura (2000)
* Que farei quando tudo arte (2001)
* Segundo livro de crónicas (2002)
* Diálogos (2003)
* Boa tarde às coisas aqui em baixo (2003)
* Eu hei-de amar uma pedra (2004)
* D'este viver aqui neste papel descripto: cartas de guerra (2005)
* Ontem Não te vi em Babilónia (2006)
* O Meu Nome é Legião (2007)
* O Arquipélago da Insónia (2008)
* Que Cavalos São Aqueles Que Fazem Sombra no Mar? (2009)
* Sôbolos Rios Que Vão (2010)
* Comissão das Lágrimas (2011)
* Não é Meia-Noite quem quer (2012).
* Caminha Como Numa Casa em Chamas (2014).
* Da Natureza dos Deuses (2015).
* Para Aquela que Está Sentada no Escuro à Minha Espera (2016).
* Até Que as Pedras Se Tornem Mais Leves Que a Água (2016)
* A Última Porta Antes da Noite (2018)
* A Outra Margem do Mar (2019)
* Diccionario da Linguagem das Flores (2020)
* O Tamanho do Mundo (2022)

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* Datuak: Q333849
* Multimedia: António Lobo Antunes / Q333849
# Nerpio

Nerpio Albaceteko probintziako udalerria da. Granada, Murtzia eta Jaengo probintziekin muga egiten du.

## Ikus, gainera

* Albaceteko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* (Gaztelaniaz) Nerpioko udalerriari buruzko informazioa.
* Datuak: Q593528
* Multimedia: Nerpio / Q593528
# Níjar

Níjar Almeriako hego-ekialdean dagoen udalerria da.2006ean 24.435 biztanle zituen.

## Herriak

Udala populazioaren hurrengo nukleoetan zatitzen da.
| Herria | Biztanleria (2005) |
| Campohermoso | 7.172 |
| San Isidro de Níjar | 4.818 |
| Níjar | 2.759 |
| Saladar y Leche | 1.569 |
| Puebloblanco | 1.215 |
| El Barranquete | 926 |
| San Jose | 728 |
| Los Nietos | 658 |
| El Viso | 604 |
| Atochares | 548 |
| Pujaire | 461 |
| Ruescas | 444 |
| Pozo de los Frailes | 397 |
| Aguaamarga | 369 |
| Las Negras | 298 |
| Fernan Pérez | 289 |
| Venta del Pobre | 237 |
| La Isleta | 201 |
| Rodalquilar | 177 |
| Albaricoques | 176 |
| El Nazareno | 132 |
| Hornillo | 123 |
| Hortichuelas | 81 |
| Huebro | 27 |
| Tristanes | 26 |

## Demografia

Eboluzio demografikoa :
| Urtea | 1996 | 1998 | 2000 | 2004 | 2005 | 2006 |
| Biztanleak | 15017 | 15406 | 16269 | 21306 | 24435 | 26070 |

## Inguru naturala

Udalerrian Gatako lurmuturra kokatuta dago, Natura Parketzat izendaturik.

## Kanpo estekak

* Nijar - Nijarko Udala. web orri ofiziala
* Nijar -Andaluziako Juntaren informazioa
* Nijar - Almeriako Probintzia Aldundia
* Níjar - Nijar turistiko portalea
* Nijar(San Jose) - San Jose turistiko portalea
* Datuak: Q1110355
* Multimedia: Níjar / Q1110355
# Olea (Kantabria)

Olea Valdeolea udalerriko herria da, Espainiako Kantabrian. 2022an 46 biztanle zituen.

## Kokapena

Itsa gainerko 1.010 metrotan dago, Híjar mendilerroaren ekialdeko hegoaldean. Udalerriko burua den Mataporquera 10 kilometrotara dago.

## Ondarea

* San Miguel baseliza. 1980an, berreskuratzeko lanetan, erromatar aldare bat aurkitu zen.
* Santa María eliza, XIII. mendekoa.
* San Miguel de Hoyos baseliza.

## Gastronomia

Bertako izena daraman ogi mota bat egiten da.

## Musika

Olean urtero arrabita-jotzaileen nazioarteko jaialdia egiten da.

## Festak

San Migel inguruko eguna ospatzen da (maiatzaren 8), normalean gertuena den larunbatean.

## Iruditegia

* San Miguel baselizaren absidera.
* San Miguel baselizan aurkitutako aldare erromatarra.

## Erreferentziak

* ↑ https://turismodecantabria.com/localidades/olea/
* ↑ https://web.archive.org/web/20240916081327/https://surdecantabria.es/olea/
* ↑ https://www.ayuntamientovaldeolea.com/?q=content/fiestas-de-los-pueblos-de-valdeolea

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Oleari buruzko bideoa Youtuben.
* Datuak: Q6049727
* Multimedia: Olea (Cantabria) / Q6049727
# Bai Yulu

Bai Yulu (Weinan, Shaanxi, Txina, 2003ko uztailaren 10a; txineraz: 白雨露) snooker jokalari txinatarra da. 2024ko Emakumezkoen Munduko Snooker Txapelketa irabazi zuen, 20 urterekin. Aurreko urtean ere finalean izan zen, baina Baipat Siripaporn tailandiarraren kontra galdu zuen.
Txina kontinentaleko lehen emakumezkoa izan da World Snooker Tour profesional nagusian parte hartzeko gonbidapena jaso duena, 2024–25 denboraldiaren hasieratik. 21 urtetik beherako emakumeen munduko txapelduna ere izan zen.
2024an, UK Championship lehiaketako sailkapenekoetan hiru partida erreskadan irabazitako emakumezko lehen snooker jokalaria bilakatu zen: Farakh Ajaib, Jamie Jones eta Scott Donaldson gainditu zituen, baina Jack Lisowskiren aurka galdu zuen hurrengoa, azken 32en lehiaketa nagusiaren atarian gelditu zelarik.

## Erreferentziak

* ↑ «BAI YULU SECURES FIRST WOMEN'S WORLD SNOOKER CHAMPIONSHIP WITH KNIFE-EDGE WIN OVER MINK NUTCHARUT» www.eurosport.com (Noiz kontsultatua: 2024-05-06).
* ↑ (Ingelesez) «Bai Yulu beats Scott Donaldson in UK Championship qualifying» BBC Sport 2024-11-20 (Noiz kontsultatua: 2024-12-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q77252078
# Juan Luis Bikuña

Juan Luis Bikuña (Bergara, 1946 - Bergara, 2024ko azaroaren 13a) Euskal Telebistako (ETB) kazetaria, kulturgilea eta idazlea izan zen.

## Biografia

Bergara bere jaioterriko euskalgintzan, kulturgintzan eta komunikazioan hasi zen 1960ko hamarkadan. Ernai antzerki-taldean aritu zen, adibidez. Herri albisteen informatzaile gisa hasita, esparrua zabaldu zuen gero. La Voz de España, Deia eta El Correo egunkarietan aritu ostean, 1983an ETBrako bidea egin zuen.
ETBko mugarri bateko protagonista izan zen: Teleberri gaztelaniazko albistegiaren lehen aurkezlea. Luis Alberto Aranberri Amatiño ETBko orduko zuzendariak eskaini zion 1983 amaieran, eta aste batetik hurrengora aurkezten jarri zen, 15 urtez egon zelarik egiteko horretan. Gero, beste 8 urte beste programa batzuk aurkezten jardun zuen, 2008an jubilatu zen arte. Punto de encuentro, El Punto eta El Txoko Taurino izan ziren aurkeztu zituen programa horietako batzuk. Euskaraz eta gaztelaniaz zezenketak eman zituen lehen kazetaria izan zen, zezenzale amorratua ere izan baitzen, 2018an Bilboko Club Taurinoak saritua “bere zezenzaletasun jatorrarengatik, bere izakera eta jarrera eredugarriengatik, zezen-plazetan, hedabideetan zein gizarte osoan”.

## Erreferentziak

* ↑ Aranbarri Arzuaga, Idoia. (2024-11-13). «Juan Luis Bikuña kazetari bergararra hil da - Bergara» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-15).
* ↑ Amatiño. (2006/07/23). «Juan Luis Bikuña, corresponsal» Eibar.org (Noiz kontsultatua: 2024-11-15).
* ↑ Amatiño. (2024/11/14). «Juan Luis Bikuña zendu da» Eibar.org (Noiz kontsultatua: 2024-12-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131176560
# HESA Shahed 136

HESA Shahed 136 (persieraz: شاهد ۱۳۶‎, hots, "Lekukoa 136"), edo Geran-2 (errusieraz: Герань-2, "Geranioa-2", Errusiak erabiltzen duenean), Irango munizio inguratzaile bat da, dron autonomo forman. HESA enpresak ekoizten du, Shahed Abiazio Industriekin batera.
Munizioaren diseinuak lurzoruan dauden helburuei eraso egiten die, bosteko taldetan jaurtita, arerioaren aire defentsak nekatzeko eta baliabideak mugatzeko asmotan. Yemengo Gerra Zibilan, Ukrainako inbasioan, Siriako Gerra Zibilaren osteko gatazketan eta, 2024koan, Iran-Israel gatazkan erabili dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Explainer: Russia Deploys Iranian Drones | The Iran Primer» iranprimer.usip.org 2022-10-12 (Noiz kontsultatua: 2024-04-13).
* ↑ (Ingelesez) «Can Iranian Drones Turn Russia’s Fortunes in the Ukraine War?» Council on Foreign Relations (Noiz kontsultatua: 2024-04-13).
* ↑ «Ukrainian experts identify Iranian producer of Shahed drones» www.ukrinform.net (Noiz kontsultatua: 2024-04-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q109044360
* Multimedia: Shahed 136 / Q109044360
# Neurketa inertzialeko unitate

Neurketa inertzialeko unitatea edo IMU (ingelesezko inertial measurement unit-etik) gailu baten abiadura, orientazioa eta grabitate-indarrak neurtzen eta jakinarazten dituen gailu elektroniko bat da, azelerometro eta giroskopioen konbinazioa erabiliz. Neurketa inertzialak hegazkinak maniobratzeko erabiltzen dira normalean, tripulaziorik gabeko aireko ibilgailuak barne, beste erabilera askoren artean, eta espazio ontziak ere, transbordadoreak, sateliteak eta lurreratze moduluak barne.
IMU da hegazkinetan, espazio ontzietan, itsasontzietan eta misil gidatuetan erabiltzen diren nabigazio inertzialeko sistemen osagai nagusia, besteak beste. Erabilera honetan, IMU baten sentsoreek bildutako datuek gailuaren posizioa jarraitzeko aukera ematen diote ordenagailu bati, estimazio bidezko nabigazio izeneko metodoa erabiliz.

## Erreferentziak

* ↑ 'GPS system with IMUs tracks first responders'. .

## Kanpo estekak

* giroskopio isolatutako IMU laguntza baten deskribapena (ingelesez)
* Nabigazio inertziala: 40 urteko bilakaera - Laburpena www.imar-navigation.de webgunean (ingelesez)
* Hiru ardatzeko IMU bat (ingelesez)
* IMU lan-printzipioa
* Datuak: Q941680
* Multimedia: Inertial measurement units / Q941680