# Uri Ruiz Bikandi

María Uribarri "Uri" Ruiz Bikandi (Durango, Bizkaia, 1950eko maiatzaren 24a - Gasteiz, Araba, 2023ko otsailaren 21a) irakaslea, hezitzailea eta idazle euskalduna izan zen, hezkuntzako hainbat arlotan aritua. Filologiako ikasketak egin zituen eta Pedagogian doktorea izan zen.

## Biografia

Uri Durangon jaio zen 1950ean, gerrak eta faxismoak jotako herri eta etxe batean.

### Haurtzaro eta gaztaro gogorrak

Bizitzari, gizarteari eta etorkizunari buruz etxean eta gizartean jasotako ikuspegi kontrajarriek moldatu zuten neskato hura. Urik amamaren altzoan aditu zituen gerraren bortizkeriak, justizia ezak, gizonen maltzurkeriak, errepresioa, askatasun eza eta boteretsuen ase-ezintasuna. Eskolan eta gizartean, ostera, faxismoaren aldeko gorazarreak entzun zituen etengabe, langarrak lurra bustitzen duen legez.
Gaztetan jabetu zen bere bizitza gidatuko zuten zerez: euskararen eta euskaldunen bazterketa, emakumeen eta gizonen eskubide berdintasun eza, zapalduen eta gizarteak baztertuen egoera latza eta elizak faxismoarekin zuen konplizitate maltzurra jasan ezinak moldatutako zedarriak.

### Euskaldunduta ikastolako andereñoa (1970-1979)

Euskara ikasi zuen gaztetan eta hizkuntzaren biziberritze-ekimenetan aritu zen gero. 1970ean Iurretako Goiuria ikastolako andereño izan zen, eta urtebete jardun zuen han, ikastola itxi zioten arte. Hurrengo bi urteetan, Bizkaiko Ikastolen Elkartea izango zenaren koordinatzaile izan zen, eta gero Elorrioko ikastolara joan zen (1975-1979).
Hasiera zail, bihurri, korapilatsua ezagutu zuen Bizkaiko ikastoletako irakasleen koordinatzaile zela, ikastoletako lehenbiziko lan gatazkak eta Adela Ibabe andereñoaren heriotza barne.

### Eskola publikoko irakaslea (1979-1989)

Geroago hezkuntza publikora joan zen, garai hartan irakasle-mugimendu indartsua sortu baitzen eskola publikoa euskalduntzeko, Urte horietan sartu ziren lehenengo maisu-maistra euskaldunak eskola publikoan, hurrengo urteetan euskalduntze- eta modernizatze-prozesuan aldaketa handiak eragingo zituen belaunaldi bat. Arabara mugitu zen, euskarazko eskolak ematera. 1979an Legutioko eskola publikoan hasi zen A ereduko ikasleekin. Eusko Jaurlaritza hezkuntzaren eskumenak garatzen hasi zenean, euskara ikasteko lehen liburuak idatzi zituen. "Hegaz" liburuak lehenengo materiala izango ziren, horretan ere aitzindaria izan zen Uri. Hala, Gasteizen euskara eskolak ematen hasi ziren irakasle guztien irakaslea izan zen Ruiz Bikandi, "maistra eta gidari".

### Didaktikako irakaslea unibertsitatean (1989-2015)

Ondoren, Gasteiza jo zuen eta Hizkuntza eta Literaturaren Didaktikako irakasle izan zen Euskal Herriko Unibertsitatean, Bilboko eta Gasteizko Irakasleen Unibertsitate Eskolan.

## Ikertzailea bigarren hizkuntzaren didaktikan

Oroz gain, bigarren hizkuntzaren didaktika eta irakasleen prestakuntza izan zituen lan eta ikergai. Hezkuntzan beti egin zuen pedagogia eraldatzaile eta berritzailearen alde, autoritarismoaren aurka. Ama hizkuntzaren eta bigarren hizkuntzaren jabekuntza-prozesuez mintzatu da maiz, eta ahozkotasuna lantzeak duen garrantzia azpimarratzen zuen.
2005ean doktore-tesia aurkeztu zuen Anna Camps Mundó eta Itziar Plazaola Rezola irakasleen zuzendaritzapean. Murgiltze-programetako irakasleekin egindako ahozko hizkuntzazko prestakuntza-prozesu bat analizatu zuen (Análisis de un proceso formativo en lengua oral (L2) con docentes de programas de inmersión).
Ruiz Bikandik koordinatu eta idatzi zuen liburu bat gidari izan da hizkuntzak irakasten dituzten irakasleentzat: Bigarren hizkuntzaren didaktika Haur eta Lehen Hezkuntzan. Liburu hori asko zabaldu da, eta hogeita hamar urte igaro badira ere, oraindik ez du gaurkotasuna galdu.
20 urtez (1994-2014) Zuzendaritza Batzordekoa izan zen Graó argitaletxeko Textos de Didáctica de la Lengua y de la Literatura sailean (Hizkuntza eta Literaturaren Didaktika Saila, Ed. Graó. Barcelona), baita batzorde editorialeko kide ere Educational Review Journal aldizkarian (Birminghamgo Unibertsitatea).
Hegoa Institutuari atxikitako irakasle eta ikertzailea zen.

## Feminista

Emakumeen eskubide ezaz jabeturik, gogor eta ozen errebindikatzen zuen genero berdintasuna, eta indar osoz salatzen zituen injustiziak eta gizonkeriak, Durangoko Talde Feminista ere sustatuz. Faxismoaren eta gizakiaren zapalkuntzaren aurkako borrokak mugimendu sozio-politikoetan parte hartzera eta komunismora eroan zuen Uri, injustiziaren aurka eta gizakion berdintasunen alde.
| « | Lagunen artean dena ematen zuen emakume Indartsua, konprometitua eta kuriositate handikoa zen, eskuzabala, bizi-bizia, alaia, kontraesankorra. Oso apasionatua zen, pasioa zen bere ezaugarri bat, kulturzalea, liburuzale porrokatua. Irakurle klubean ere parte hartzen zuen; hamarkadak eman ditu bertan. | » |
| —Amelia Barquin, Itziar Rekalde, Inma Ortega eta Belen Arrondo |||

## Argitalpenak

Euskal komunitate zientifikoaren datu-basean Ruiz Bikandiren 25 ekarpen baino gehiago jaso dira.

### Liburuak

* RUIZ BIKANDI, Uri; Arberas, Andoni; Kortabarria Jon: Kukubiku (1984) Arabako Foru Aldundia. Diputación Foral de Álava. ISBN: 84-500-8236-6
* RUIZ BIKANDI, Uri; Arberas, Andoni; Kortabarria Jon: Anianiku (1984) Arabako Foru Aldundia. Diputación Foral de Álava. ISBN: 84-500-8237-4
* RUIZ BIKANDI, Uri; Arberas, Andoni; Kortabarria Jon: Hegaz 1 ikaslearen liburua (1989) Eusko Jaurlaritza-Gobierno Vasco y Santillana Editorial. ISBN:84-294-2909-3
* RUIZ BIKANDI, Uri; Arberas, Andoni; Kortabarria Jon: Hegaz 1 irakaslearen liburua (1989) Eusko Jaurlaritza-Gobierno Vasco y Santillana Editorial. ISBN:84-294-2912-3
* RUIZ BIKANDI, Uri; Arberas, Andoni; Kortabarria Jon: Hegaz 2 ikaslearen liburua (1989) Eusko Jaurlaritza-Gobierno Vasco y Santillana Editorial. ISBN:84-505-0686-7
* RUIZ BIKANDI, Uri; Arberas, Andoni; Kortabarria Jon: Hegaz 2 irakaslearen liburua (1989) Eusko Jaurlaritza-Gobierno Vasco y Santillana Editorial. ISBN:84-294-2913-1
* RUIZ BIKANDI, Uri; Arberas, Andoni; Kortabarria Jon: Hegaz 3 ikaslearen liburua (1989) Eusko Jaurlaritza-Gobierno Vasco y Santillana Editorial. ISBN:84-294-2911-5
* RUIZ BIKANDI, Uri; Arberas, Andoni; Kortabarria Jon: Hegaz 3 irakaslearen liburua (1989) Eusko Jaurlaritza-Gobierno Vasco y Santillana Editorial. ISBN:84-294-2914-X
* RUIZ BIKANDI, Uri (apailatzailea) & IÑURRIETA LABAIEN, Iñaki: Bigarren hizkuntzaren didaktika Haur eta Lehen Hezkuntzan. EHU Argitalpen zerbitzua. 2010.)
* RUIZ BIKANDI, Uri, 2006, “Consideraciones básicas para facilitar el aprendizaje de la L2 a los principiantes”, Cultura y Educación. 18 zk.

### Artikuluak

* Irakasle hasiberriaren esperientzia  Itziar Plazaola Rezola, Kristina Elosegi Aduriz (1949-2013), Uri Ruiz Bikandi, Ana Arregi Martinez, Nerea Badiola Uribe. IKASTARIA. 2013.
* Zer dakite DBHko ikasleek gramatikaz? Subjektua eta Nor/Nork eztabaidan. Kasu azterketa  Amelia Barquin Lopez, Uri Ruiz Bikandi, Teresa Zulaika Galdos. TANTAK. 2011
* Hizkuntzen kudeaketa eskolan  Amelia Barquin Lopez, Uri Ruiz Bikandi. TANTAK. 2009
* Hizkuntza eskolan. Aldaketak egoera berriaren aurrean  Uri Ruiz Bikandi, Matilde Sainz Osinaga. JAKIN. 2006
* Hizkuntzen irakaskuntzan printzipio metodologiko komunak, zein neurritan?  Uri Ruiz Bikandi. JAKINGARRIAK. 2006
* Lau kontu euskararen inguruan  Uri Ruiz Bikandi. HIKA. 1999
* Su-etena  Uri Ruiz Bikandi. HIKA. 1998
* Litekeenik denera: materialak hizkuntzaren irakaskuntzan  Uri Ruiz Bikandi. REVISTA DE PSICODIDACTICA. 1998
* Bigarren hizkuntza irakasteko eskolak egin dezakeena  Uri Ruiz Bikandi. TANTAK. 1998
* Hizkuntzari buruzko gogoeta, komunikazioaren ikuspuntutik  Uri Ruiz Bikandi. EUSKO IKASKUNTZEN KONGRESUAK. 1995

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Ruiz Bikandi, Uri. (2005). «ANALISIS DE UN PROCESO FORMATIVO EN LENGUA ORAL (L2) CON DOCENTES DE PROGRAMAS DE INMERSION» www.educacion.gob.es (UPV/EHU) (Noiz kontsultatua: 2022-05-24).
* ↑ «Uriren ahots grabea itzali da - Gasteiz» Alea.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-21).
* 1 2 3 4 Barreña, Andoni. (2023-02-22). «Uri Ruiz Bikandi, agur eta ohore!» Anboto.org (Anboto) (Noiz kontsultatua: 2023-02-22).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Fallece la feminista y renovadora pedagógica Uri Ruiz Bikandi» andra.eus 2023-02-22 (Noiz kontsultatua: 2023-02-23).
* 1 2 Elustondo, Miel Anjel. (2017-06-18). «"Eskolako ateak itxi eta umeak sailkatzeko joera klasista dago"» Argia (Noiz kontsultatua: 2023-02-23).
* ↑ Elustondo, Miel Anjel. (2017). «"Eskolako ateak itxi eta umeak sailkatzeko joera klasista dago"» Argia (Noiz kontsultatua: 2017 - 10 - 19).
* 1 2 3 4 5 Hik Hasi. (2023-02-23). «Uri Ruiz Bikandi irakaslea, hezitzailea eta hezkuntza elebidunean aditua zendu da» Argia (Noiz kontsultatua: 2023-02-23).
* 1 2 Hik Hasi. (2002-04-01). «RUIZ BIKANDI, Uri:» www.hikhasi.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-23).
* ↑ «Adela, geurea» sustatu.eus (Noiz kontsultatua: 2022-05-24).
* 1 2 3 4 https://www.isbns.at/author/Uri_Ruiz_Bikandi
* 1 2 3 https://www.isbns.at/author/Uri_Ruiz_Bikandi
* 1 2 https://www.isbns.at/author/Uri_Ruiz_Bikandi
* 1 2 3 «Uriren ahots grabea itzali da - Gasteiz» Alea.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) Ruiz Bikandi, Maria Uribarri. (2005). «Análisis de un proceso formativo en lengua oral (l2) con docentes de programas de inmersión.» www.educacion.gob.es (UPV/EHU -TESEO) (Noiz kontsultatua: 2023-02-22).
* ↑ Ruiz Bikandi, Uri; Miret, Ines. (1994). «Enseñar gramática, un problema viejo» Textos de didáctica de la lengua y la literatura (2): 4–5. ISSN 1133-9829. (Noiz kontsultatua: 2023-02-27).
* ↑ (Ingelesez) Searching Uri Ruiz-Bikandi in Educational Review Journal. University of Birmingham. Taylor and Francis Online.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cayado, Nahikari. (2023-02-21). «Fallece la especialista en educación bilingüe Uri Bikandi Ruiz» El Correo (Noiz kontsultatua: 2023-03-07).
* ↑ «Uri Ruiz Bikandi :: Inguma - Euskal komunitate zientifikoaren datu-basea» www.inguma.eus (Noiz kontsultatua: 2019-11-04).
* 1 2 https://www.isbns.at/author/Uri_Ruiz_Bikandi
* ↑ Bigarren hizkuntzaren didaktika Haur eta Lehen Hezkuntzan. Universidad del País Vasco, Servicio Editorial = Euskal Herriko Unibertsitatea, Argitalpen Zerbitzua D.L. 2009 ISBN 978-84-9860-316-3. PMC 796320900. (Noiz kontsultatua: 2021-06-28).

## Ikus, gainera

* Amelia Barquin
* Belen Arrondo
* Andereño (ikastolak)

## Kanpo estekak

* Dialnet, Uri Ruiz Bikandiren argitalpen batzuk.
* «"Eskolako ateak itxi eta umeak sailkatzeko joera klasista dago"» Miel Anjel Elustondo. (2017-06-18). Argia
* (Gaztelaniaz) Uri Ruiz Bikandiren argitalpen batzuk.(Graó argitaletxea)
* (Gaztelaniaz) Uri Ruiz Bikandiren argitalpen batzuk (Todosusulibros.com).
* Datuak: Q42256518
* Multimedia: Uri Ruiz Bikandi / Q42256518