OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Pintada arrunt

Pintada arrunta (Numida meleagris) Numida generoko hegazti espeziea da. Bere generoko espezie bakarra da.

## Deskribapena

50 cm arteko luzera du, moko luze samarra, sendoa eta sendoa, oinarrian argizari moduko bat duena, eta sudur-hobiak haren gainean irekitzen dira. Burua, lumaz biluzia eta kolore zuri edo urdinxka nagusia duena, kolore more biziko karunkula edo eskreszentzia haragitsuekin eta ohiko zimera edo korne-protuberantziarekin buruaren goialdean. Lumajea grisa eta beltza da, eta motots zuri txikiak ditu. Arrak eta emeak itxuraz berdinak dira, eta ezin dira erraz bereizi beren portaeragatik ez bada, hau da, ez dute dimorfismo sexualik. Sei eta zortzi urte bitartean bizi dira.

## Ekologia

Pintada etxekotu egin dute eta bere banaketa geografikotik kanpo bertakotu da, adibidez Italian, hegoaldeko Frantzian, Argentinan eta Paraguain, hego-ekialdeko Asian, Estatu Batuetako eremu beroetan, Karibe Itsasoko uharteetan eta Antilletako eta Ekialdeko Indietako uharte batzuetan.
Bere elikadura orojalea eta askotarikoa da, zereal, fruta, barraskilo, zizare, intsektu eta lurreko intsektuen larben haziak dira. Parke zabaletan haziak hazten direnean, haziak baino ez dira beharko, hala nola garia, artoa, oloa, sorgoa, artatxikia, garagarra eta abar, eta zizareak edo magurioak ere bai.
Eremu ireki moduko espeziea da, eremu beroetako berezko landaretza sakabanatua bizi dena. Klima mediterraneoko zonaldeetan bizitzeko gai da, urtaro hotz batekin. Itxian, etxeko beste oilo batzuekin nahastutako taldeetan bizi diren arren, normalean mukerrak eta zaputzak izaten dira, eta, beraz, ez zaie utzi behar behe-mendiko eremuetan sartzen (itzuliko ez direlako). Parke edo eremu libre samarreko eremuak behar dituzte, eta hotzetik eta airetik ondo babestutako oilategia, batez ere neguan. Leku libreetan ez dira jazarri behar, erraz izutzen baitira beren oilategitik, bizitza basatira itzuliz.

## Azpiespezieak

Pintadak bederatzi azpiespezie ditu:
* N. m. coronatus (Gurney, 1868)
* N. m. galeatus (Pallas, 1767)
* N. m. marungensis (Schalow, 1884)
* N. m. meleagris (Linnaeus, 1758)
* N. m. mitratus (Pallas, 1764)
* N. m. papilosus (Reichenow, 1894)
* N. m. reichenowi (Ogilvie-Grant, 1894)
* N. m. sabyi (Hartert, 1919)

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]
* ↑ M. Beaman & S. Madge, (1999) Guide encyclopédique des oiseaux du Paléarctique occidental, Nathan, Paris, 872 p.
* ↑ Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, D. Roberson, T. A. Fredericks, B. L. Sullivan & C. L. Wood (2015). «The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2015». The Cornell Lab of Ornithology.

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q251842
* Multimedia: Numida meleagris / Q251842
* Espezieak: Numida meleagris
# Arabarba

Arabarba (Rheum rhabarbarum) poligonazeoen familiako landare belarkara eta bizikorra da, jatorriz asiarra dena. Bere sustrai eta errizomak medikuntzan libragarri modura erabili izan dira.
Britainia Handia eta Frantzian arabarba oso ezaguna da. Hostoen pezioloak baino ez dituzte erabiltzen. Hostoen linboek azido oxaliko gehiegi dute eta toxikoak dira. Arabarbaren pezioloekin marmelada eta pastelak egiten dira. Benetako fruitua ez izan arren, sukaldaritzan horrela erabiltzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Arabarba. .
* ↑ Hood, Karen Jean Matsko. (2011). Rhubarb Delights Cookbook: a Collection of Rhubarb Recipes. Spokane Valley, WA: Whispering Pine Press International, Inc., 20, 22 or. ISBN 9781930948006..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7535
* Multimedia: Rheum rhabarbarum / Q7535
* Espezieak: Rheum rhabarbarum
# Ekialdeko tuia

Ekialdeko tuia (platycladus orientalis) Cupressaceae familiako zuhaitz espeziea da. Jatorriz ipar-ekialdeko Asiakoa da.
20-30 metro altu eta metro bateko diametroa duen zuhaitz hau ez da benetako tuia bat: hasieran Thuja orientalis izen zientifikoa bazuen ere, egun bere genero monotipikoa du.

## Erreferentziak

* ↑ Kremer B.P.. (1986). Árboles. Bartzelona: Blume, 78 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33482
* Multimedia: Platycladus orientalis / Q33482
* Espezieak: Platycladus orientalis
# Pinu-gailupa

Pinu-gailupa (Pinicola enucleator) Pinicola generoko animalia da. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Pinicola
* Fringillidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q214571
* Multimedia: Pinicola enucleator / Q214571
* Espezieak: Pinicola enucleator
# Itsas plantain

Itsas plantain (Plantago maritima) plantaginazeoen familiako urtebeteko edo gehiagoko bizitza duen belar landarea da, 2-22 cm luzea.
Lau azpiespezie ditu:
* Plantago maritima subsp. maritima. Europa, Asia, ipar-mendebaldeko Afrika.
* Plantago maritima subsp. borealis (Lange) A. Blytt eta O. Dahl. Artiko.
* Plantago maritima subsp. juncoides (Lam.) Hultén. Hego Amerika, Ipar Amerika
* Plantago maritima subsp. serpentina (All.) Arcang. Erdialdeko Europa.

## Erreferentziak

* ↑ Flora Europaea: Plantago maritima

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21126
* Multimedia: Plantago maritima / Q21126
* Espezieak: Plantago maritima
# Abrikotondo

Abrikotondoa edo muxurka arbola (Prunus armeniaca) Prunus generoko zuhaitza da. Haren fruitua abrikota da, hezurduna, laranja kolorekoa eta tamaina erdikoa.

## Motak

* Búlida
* Moniquí
* Galta Roja
* Luizet
* Rouge de Rousillon

## Erreferentziak

* Datuak: Q37453
* Multimedia: Prunus armeniaca / Q37453
* Espezieak: Prunus armeniaca
# Pinudietako behi-onddo

Pinudietako behi-onddoa (Suillus bovinus) Suillus generoko onddo gorria da Suillaceae familian. Europako eta Asiako onddo arrunta izanda, Ipar Amerikan eta Australian sartu da. Hasieran, Lineok Boletus bovinus gisa deskribatu zuen 1753an, eta, gaur egun, Roussel-ek eman zion izena erabiltzen da, 1806an. Onddo jangarria da, baina ez da gehiegitan agertzen gastronomian.

## Deskribapena

Onddoa koniferoen basoetan hazten da bere jatorrizko guneetan, eta pinu-landaketetan naturalizatu den herrialdeetan. Elkarketa ektomikorriziko sinbiotikoak eratzen ditu zuhaitz biziekin, zuhaitzaren lurpeko sustraiak ehun fungikoko lekekin inguratuz, eta batzuetan Gomphidius roseus onddoak parasitatzen du. Suillus bovinus-ek fruta-gorputzak sortzen ditu esporekin, askotan kantitate handitan, lurzoruaren gainean. Onddoak tapa konbexu-horia edo okre-kolorekoa du, 10 cm ingurukoak, adinarekin zapaltzen dena. Beste Boletus batzuek bezala, hodiak ere baditu, tapoiaren behealdetik beherantz zabaltzen direnak, brankien ordez; esporek helduarora ihes egiten dute hodiaren irekiduren edo poroen bidez. Poroaren azalera horia da. Ez du eraztunik.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Txina, Taiwan, Vietnam, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Galeria

* Suillus bovinus
* Suillus bovinus

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1165762
* Multimedia: Suillus bovinus / Q1165762
* Espezieak: Suillus bovinus
# Ahuntz-sahats

Ahuntz-sahatsa edo sahats hosto-beltza (Salix caprea) Salicaceae familiako zuhaitza da, Europan eta erdialdeko eta mendebaldeko Asian jatorria duena. 5-12 m luzeko zuhaitz nahiz zuhaixka honek hostoak arrautza egiturako zabalak, zimurrak eta gain berde ilunekoak ditu.
Bi aldaera ditu:
* S. c. var. caprea
* S. c. var. sphacelata (Sm.) Wahlenb. (syn. S. caprea var. coaetanea Hartm.; S. coaetanea (Hartm.) Floderus)

## Erreferentziak

* 1 2 Meikle, R. D. (1984). Willows and Poplars of Great Britain and Ireland. BSBI Handbook 4. ISBN 0-901158-07-0.
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Rushforth, K. (1999). Trees of Britain and Europe. Collins. ISBN 0-00-220013-9.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q159565
* Multimedia: Salix caprea / Q159565
* Espezieak: Salix caprea
# Arbi-aza

Arbi-aza (Brassica napobrassica, Brassica napus var. napobrassica edo Brassica napus subsp. rapifera) barazki gisa erabiltzen den sustrai eta hosto jangarridun landarea da, aza eta arbiaren arteko gurutzatzea dena.
Lehendabizikoz 1620an Gaspard Bauhin suitzar biologoak aipatu zuen, Suedian basa-landarea zela esan zuenean. Eskandinavian eta Errusian jatorria duela esaten dute. Iparraldeko Europako sukaldaritzan ohikoa da.

## Erreferentziak

* ↑ Hawkes, Alex D. 1968. A World of Vegetable Cookery. New York: Simon and Schuster.

## Ikus, gainera

* Aza-arbi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q158464
* Multimedia: Brassica napus subsp. rapifera / Q158464
# Piper-belar igokari

Piper-belar igokaria (Fallopia convolvulus) poligonazeoen familiako landare belarkara da, Eurasian eta iparraldeko Afrikan jatorria duena. 100-150 cm.-ko altuera du.

## Erreferentziak

* ↑ Blamey, M. & Grey-Wilson, C., 1989. Flora of Britain and Northern Europe. ISBN 0-340-40170-2.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1149295
* Multimedia: Fallopia convolvulus / Q1149295
* Espezieak: Fallopia convolvulus
# Salbia sendakari

Salbia sendakaria edo sendagarria (Salvia officinalis), Lamiaceae familiako landare-espeziea. Hizkera arruntean, salbia deritzo. Lineok sailkatu zuen 1753an.
Mediterraneoan du jatorria, mundu osoko lekuetara egokitu bada ere. Tradizionalki, asko erabili da bai medikuntzan bai sukaldaritzan; gaur egun, aldiz, lorategiak apaintzeko baliatzen da, bereziki.
Mende askoz landatu da Mundu Zaharrean, janaria gozatzeko eta botikak prestatzeko, eta sendatzeko dohain miraritsuak ere egotzi zaizkio. Officinalis epitetoa, izan ere, medikuntza-erabileratik datorkio (latinez, officina), senda-belar gisa banatzen baitzuten Erdi Aroko monasterioetan.
Sendagarri gisa, ezaugarri hauek ditu: izerdiaraztearen eta hipoglumeziaren kontrakoa da, estimulatzailea, espasmoen kontrakoa, idorgarria eta antiseptikoa. Sukaldaritzan, aldiz, haragi koipetsuak, gazta eta edari batzuk prestatzeko erabiltzen da.

## Deskribapena

Usain-belar bizikorra da, eta 70 cm-rainoko garaierara hel daiteke. Zurtoin zutituak eta pubeszenteak ditu, eta hostoak, berriz, peziolatuak, oblongoak eta obalak, zeinak ongi markatua baitute zain-egitura. Lore zuri-biolazeoak ematen ditu luku eran, 3 cm-rainoko koroladunak; kaliza korola baino txikiagoa da, purpura-kolorekoa.

## Kokapena eta habitata

Mediterraneo ingurua du habitata, itsas mailatik hasi eta mendietaraino. Leku harritsu eta belardi lehorrak ditu gustuko, lur ez-emankorrak, batez ere. Espainian, lavandulifolia izeneko barietatea da ohikoena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1111359
* Multimedia: Salvia officinalis / Q1111359
* Espezieak: Salvia officinalis
# Ekialdeko plantano

Ekialdeko platanoa (Platanus orientalis) Platanaceae familiako zuhaitz-espeziea da, hego-ekialdeko Europan eta hego-mendebaldeko Asian jatorria duena. 30-40 metroko altuera ere izan dezake. Ibaien ertzetan aurkitzen dugu maiz modu naturalean, beste zuhaitz-espezie batzuekin batera, haltzak, sahatsak eta makalak, esaterako, baina lur lehorretan behin ezarriz gero arrakastazko biziraupena izateko kapaza da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161105
* Multimedia: Platanus orientalis / Q161105
* Espezieak: Platanus orientalis
# Andere-mahats gorri

    Artikulu hau Ribes rubrum landareari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Andere-mahats (argipena)».
Andere-mahatsa (Ribes rubrum) Mendebaldeko Europako zati batekoa (Frantzia, Belgika, Herbehereak, Alemania eta Italiako iparraldea) den landarea da. Zuhaixka hostoerorkorra da, 1 eta 1,5 metro garai izaten da, batzuetan 2 metrora ere heltzen da.
Andere-mahatsak jangarriak diren andere-mahats edo andere-mahats gorri baiak ematen ditu.

## Ikus, gainera

* Andere-mahats beltza
* Andere-mahats zuria
* Datuak: Q146661
* Multimedia: Ribes rubrum / Q146661
* Espezieak: Ribes rubrum
# Erratz (landarea)

    Artikulu hau sendabelarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Erratz (argipena)».
Erratza (Ruscus aculeatus) Asparagazeoen familiako zuhaixka da, Eurasian jatorria duena. Sendabelarra, hemorroide eta barizeak sendatzeko erabiltzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ Bouskela, Eliete; Cyrino, Fatima Z. G. A.; Marcelon, Gilbert. (1993). «Effects of Ruscus Extract on the Internal Diameter of Arterioles and Venules of the Hamster Cheek Pouch Microcirculation» Journal of Cardiovascular Pharmacology 22 (2): 221–4. doi:10.1097/00005344-199308000-00008. PMID 7692161..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161425
* Multimedia: Ruscus aculeatus / Q161425
* Espezieak: Ruscus aculeatus
# Kartamo

Kartamoa (Carthamus tinctorius) lore-elkartuen familiako urteko belar landarea da, 20–80 cm luzea, arrautza egiturako eta hortz zorrotzeko hosto luzaranak, eta lore horixkak dituena. Berez ekialdeko lurraldeetako landarea da, baina Europan eta Ameriketan ere lantzen da gaur egun. Hiru tintagai ateratzen dira haren loreetatik: bi, kolore horikoak eta erabilera handirik ez dutenak, eta bestea kolore gorrikoa, eta zetazko eta artilezko oihalak tindatzeko erabiltzen dena.

## Erabilerak
### Koloratzaileak

Tradizionalki, laborea koloregaien industrian (horia eta gorria) erabili izan zen, espezietan, batez ere anilina merkatzearen eta erabilgarritasunaren aurretik, eta sendagaietan. 1950. urteaz geroztik, landarea hazietatik landare-olioa ateratzeko lantzen da. Munduko karkamu olioaren ekoizpenik handiena duten herrialdeak Mexiko, India eta Ameriketako Estatu Batuak dira. Ondoren, Etiopia, Kazakhstan, Txina, Argentina eta Australia.

### Olioak
#### Erabilera industriala

Kartamo olioa pinturak egiteko erabiltzen da linazi olioaren ordez, batez ere zuriarekin, linaziak duen tindagai horia ematen ez duelako.

#### Elikagai-erabilerak

Bi kartamo olio mota daude: gantz-azido monoasegabearen (azido oleikoa) eduki handia duena eta bestea gantz-azido poliasegabeen (azido linoleikoa) eduki handia duena..
Elikaduran ekilore olioaren antzekoa da. Sukaldeko olio gisa asko erabiltzen da, entsaladetan eta margarina ekoizteko. Nutrizio-osagarri gisa ere kontsumitzen da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-9-18 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156625
* Multimedia: Carthamus tinctorius / Q156625
* Espezieak: Carthamus tinctorius
# Ositxeka

Ositxeka (Sanicula europaea) Apiaceae familiako landare-espeziea da. Ginbaildunen edo apiazeoen familiako landare belarkara hau 25-45 cm luzea da, oso sustrai laburrak eta zurtoin luze zuzena dituena. Zurtoin bakarra eta oso hosto gutxikoa izaten du. Baditu, ordea, zainetik zuzenean ateratzen diren beste hainbat hosto ere, txorten-luzeak eta ondo bereizitako 3-5 gingil dituztenak. Lorea, ginbail itxuran eratua, kolorez zuria eta bost hostokoa izaten du. Balearretan, Kretan, eta Islandian izan ezik Europa guztian hazten da.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157846
* Multimedia: Sanicula europaea / Q157846
* Espezieak: Sanicula europaea
# Pitoi tigrekara

Pitoi tigrekara edo Indiako pitoia (Python molurus) Python generoko animalia da. Narrastien barruko Pythonidae familian sailkatuta dago.
Asiako hegoaldean bizi da eta 4 m inguru luze egin daiteke. Itxuraz pitoi handiaren antzekoa da, baina neurriz txikiagoa.

## Erreferentziak

* ↑ The Species 2000 and ITIS Catalogue of Life
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Ikus, gainera

* Python
* Pythonidae

## Kanpo estekak

* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
* Datuak: Q245183
* Multimedia: Python molurus / Q245183
* Espezieak: Python molurus
# Plantain handi

Plantain handia (Plantago major) plantain, zainbelar edo arpin barietatea belarkara bizikorra da. Landare hau jatorriz Europakoa da, kolonietara hedatu zutena ere bai. Belar txarra da nekazarien artean.

## Etimologia

Aitzineuskaraz arpin *ardi-bini (ardi-mihia) esaten zen, Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.

## Erreferentziak

* ↑ Koldo Mitxelena (1976). Fonética histórica vasca. Donostia: Gipuzkoako Aldundia.
* Datuak: Q157154
* Multimedia: Plantago major / Q157154
* Espezieak: Plantago major
# Sandalo zuri

Sandalo zuria (Santalum album) santalazeoen familiako Santalum generoko zuhaitz-espeziea da. Itxuraz intxaurrondoaren antzekoa da, baina neurriz hura baino txikiagoa. Zur zuria eta usaintsua du. Hostoak bakunak, osoak, zabalak eta puntaestuak ditu, elkarren aurka antolatuak. Lore txikia izaten du, eta fruitua gereziaren antzekoa. Indian eta Malaysiako uhartedian eta Australian hazten da, batez ere. Zura oso egokia da lantzeko. Intsentsuaren antzera, gai lurrintsu gisa ere erabiltzen dute hinduistek eta budistek, horretarako makila txikietan prestatu eta errez. Sustrai oliotsuak ditu, eta hazten den lurraldeetako biztanleek haietatik ateratzen duten olioa gorputza igurzteko eta xaboia eta gai lurrintsuak egiteko erabiltzen dute.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q210858
* Multimedia: Santalum album / Q210858
* Espezieak: Santalum album
# Erruda usaindun

Erruda usaindun, boskoitza edo bortusaia (Ruta graveolens) errutazeoen familiako landare loreduna da. Landare ornamental gisa landatzen da, batez ere bere hosto urdinxkengatik eta beroa zein lehorrari erakusten dion erresistentzia dela eta.

## Deskribapena

Adar askoko zuztarra eta sortako lore horiak dituen landare hau 30-80 cm izaten da luze. Oso usain garratza darien guruin oliotsuak izaten ditu.
Hostoak haragitsuak dira, berdeak eta txandakatuak. Zapore mingotsa dute.
Infloreszentzia korinbo itxurakoa da. Lore horiak ditu lau edo bost petalodunak. Fruitua bost lobulutako kapsula bat da.

## Bizitokia

Berez, Mediterraneo ekialdean eta Asia Txikian hazten da, baina baratzetan ere landatzen da, gero medikuntzan erabiltzeko.

## Erabilera

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Duen zapore garratz eta minagatik sukaldaritzan erabiltzen da saltsak ontzeko, bai eta alkoholdun edariei fragantzia emateko ere.
C bitamina kopuru handia duenez eskorbuto gaitzari aurre egiteko erabili izan da medikuntzan. Landare hau kopuru txikitan kontsumitu behar da, bestela pozointsua bihurtzen baita.

## Iruditegia

* Erruda landareak loretan.
* Infloreszentzia.
* Lorea.
* Fruituaren kapsula.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ (Ingelesez) Douglas, J. D.; Tenney, Merrill C.. (2011-05-03). Zondervan Illustrated Bible Dictionary. Zondervan ISBN 978-0-310-49235-1. (Noiz kontsultatua: 2024-03-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25062
* Multimedia: Ruta graveolens / Q25062
* Espezieak: Ruta graveolens
# Itsas salsola

Itsas salsola (Kali turgida, Kali turgidum) Amaranthaceae familiako landare belarkara da. Baltikoko, Ipar Itsasoko eta Europako Ozeano Atlantikoko hondartzetako dunetan jatorria du. Barnerago eta Mediterraneo Itsasoan bere ahaide Kali tragus-ek ordezkatzen du.

## Erreferentziak

* ↑ Sabrina Rilke: Revision der Sektion Salsola s.l. der Gattung Salsola (Chenopodiaceae). Bibliotheca Botanica. Vol. 149, 1999, ISBN 978-3-510-48020-3 (online).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q163655
* Multimedia: Salsola kali / Q163655
* Espezieak: Salsola kali
# Solanum dulcamara

    Artikulu hau Solanum generoko landareari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Azeri-mahats».
Azeri-mahats (Solanum dulcamara) Solanaceae familiako landare-espeziea da. Landare igokaria da, aihen ugari dituena. Bi metroko altuera izaten du; hosto luzexkak, bakanak edo txandakatuak. Loreak more kolorekoak izaten ditu; fruitua, gorria, arrautza itxurako ale txiki mamitsua duena. Toki hezeetan hazten da, Asian, Europan eta Afrikako iparraldean. Herri sendagintzan asko erabili izan da, azaleko gaitzak sendatzeko batez ere.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q147707
* Multimedia: Solanum dulcamara / Q147707
* Espezieak: Solanum dulcamara
# Pleotza

Pleotza (Phleum) Poaceae familiako landare belarkararen generoa da, Eurasian eta Ipar Amerikan jatorria duena.

## Espezieak

| Phleum alpinum Phleum arenarium (harea-pleotza) Phleum boissieri Phleum commutatum Phleum crypsoides Phleum echinatum Phleum exaratum (sin. P. graecum) Phleum gibbum | Phleum hirsutum Phleum iranicum Phleum japonicum Phleum montanum Phleum nodosum Phleum paniculatum Phleum phleoides Phleum pratense (sin. P. bertolonii, larre-pleotza) Phleum subulatum |

## Erreferentziak

* ↑ Watson L, Dallwitz MJ.. (2008). The grass genera of the world: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval; including synonyms, morphology, anatomy, physiology, phytochemistry, cytology, classification, pathogens, world and local distribution, and references. in: The Grass Genera of the World..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q158502
* Multimedia: Phleum / Q158502
* Espezieak: Phleum
# Oilaran

Oilarana (Prunus mahaleb) errosazeoen familiako zuhaitz txikia da, gereziondoaren antz handia duena. Zuhaixka edo zuhaitz txiki hau 10 m-rainokoa da eta zur usaintsu, hosto obatu horzdunak eta lukutan hazten diren lore zuriak dituena. Fruitua drupa-motakoa eta gorrixka edo beltza da. Leku bero edo epeletan hazten da.

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Oilaran. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161920
* Multimedia: Prunus mahaleb / Q161920
* Espezieak: Prunus mahaleb
# Mairu-belar

Mairu-belarra (Solanum nigrum) Solanaceae generoko landare-espeziea.
Landare belarkara da, eta 50 cm-ko garaierara hel daiteke. Hosto handi, lantzeolatu edo erronboide-formakoak ditu, peziolatuak eta aldizkakoak. Loreak hermafroditak dira, 5-7 cm-koak, eta 3-6 loreko infloreszentziak osatzen dituzte. Loreek petalo zuriak eta antena horiak dituzte.
Fruituak globulu-formako baiak dira; berdeak izan ohi dira ondu gabe daudenean, eta beltzak eta distiratsuak, ondutakoan. Solanina-kontzentrazio handia izan lezakete, lurzoruaren eta fruituen umotasunaren arabera. Substantzia hori oso toxikoa izan liteke; izan ere, harrapariek jan ez dezaten baliatzen du, defentsa gisa. Hortaz, ez du bazka-baliorik abereentzat, ezta elikadura interesik ere gizakiontzat. Solanum nigrumaz pozoituz gero, goitika, tripako mina, loeria, tenperatura-igoera eta, kasu larrietan, paralisia eta heriotza eragin dezake, bihotza gelditzeagatik.
Landare pozoitsu askok bezala, ordea, badu interesik sendabelar gisa. Kasu honetan, hosto, zurtoin eta fruituak baliatzen dira. Solanum nigrumen hostoekin egindako infusioak propietate lasaigarri, antiinflamatorio, antipiretiko eta libragarriak ditu. Nekazaritza ekologikoan ere baliatzen da intsektizida gisa, Agrobacterium tumefaciens bakterioarekin nahasita, bereziki.
Jatorriz Eurasiakoa da, eta Amerikan, Australian, Asian eta Afrikaren hegoaldean ere sartu da. Solanazeoa denez, patataren, alberjiniaren eta tomatearen familiakoa da. Nitrogeno ugari duten lurzoruak gustatzen zaizkio, eta, hori dela eta, ganadua dagoen tokiekin hazten da sarri.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q146400
* Multimedia: Solanum nigrum / Q146400
* Espezieak: Solanum nigrum