OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ismailismo

Ismailismo edo ismaelismoa (arabieraz: الإسماعيليون‎, al-Ismāʿīliyyūn; persieraz: إسماعیلیان‎, Esmāʿiliyān) Islam xiitaren korronteetako bat da. Haren jarraitzaileei septimaniar deitzen zaie, xiismoaren lehenengo zazpi imamak baino ez dituztelako onartzen.

## Jatorria

Ismailismoaren jatorria 765. urtean dago. Urte horretan hil zen Jafar as-Sadiq, xiiten seigarren imama, eta eztabaida piztu zen haren oinordekotzaren inguruan. Jafar as-Sadiqek bere seme zaharrena Ismail ibn Jafar izendatua zuen oinordeko, baina hau aita baino urte batzuk lehenago hila zen. Xiiten talde batek, beranduago hamabitarrak deitutakoek, Musa al-Kazim izendatu zuen oinordeko, imamaren beste semea. Ismaildarrek, ordea, ez zuten onartu Ismail hilik zegoenik eta ezkutaturik zegoela esan zuten. Beren ustetan munduaren bukaeran itzuliko da mahdi gisa.
Historialari ez ismaildarren arabera, ezkutatze horrek imamaren figurak sortzen zituen arazo politikoak konpontzeko erabili zen. Garai hartan Bagdadeko kalifek gogor egiten zuten imam xiiten aurka eta hauek hilik edo kartzelan bukatu ohi zuten. Ezkutatzean imamak dimentsio espiritual berria jaso zuen eta fededunek aukera gehiago zituzten politikoekiko jarrera ezberdinak hartzeko. Oso jazarriak izan ziren ismaildarrak, baina beren fedea zabaltzen jardun zuten indar handiz, lehenik Ekialde Hurbilean, eta ondoren mundu osoko musulmanen artean. Tunisian, amazighen laguntzaz, estatu txiki bat sortu zuten eta hortik Egipto konkistatzeari ekin zioten, Fatimitar Kalifa-herria sortuz. Beste ismaildar batzuek, karmata izenekoek, kalifa eta imam fatimitarren autoritateari uko egin eta estatu bat sortu zuten Bahrainen. Oso ezagunak izan ziren garai hartan, beren jarrera bortitza zela-eta.
Fatimitarrek, berriz, banaketa handia izan zuten 1094. urtean, Al Mustansir kalifaren heriotzaren ondoan. Erregeordeak Al-Mustali seme txikia jarri zuen, Al-Nizar seme nagusiaren ordez, bi talde sortuz: nizariak eta mustaliak.

## Dotrina

Ismailiarrek dotrina konplexuak dituzte, neoplatonismo, gnostizismo eta manikeismoren eragin handiekin. Haientzat Islamak bi printzipio osagarri ditu: zahiria, profeta, Korana bere zentzu literalean eta xarian oinarritua; eta batinia imamarengan eta Koranaren interpretazio mistikoan oinarritua. Ismaildarrek uste dute Korana beste mezu ezkutu baten alegoria dela, eta hau, aldi berean, beste alegoria bat mezu ezkutu batekin. Horrela jarraitzen dute zazpi ezkutatze mailatara iritsi arte, azken horretan biltzen delarik benetako egia. Alamuten (Iran) nizariek ismailismoa aldatu zuten eta Asasino deitu zioten aldaerarekin erritual islamiko guztiak alde batera utzi zituzten, fedearen alde esoterikoan bakarrik oinarrituz.

## Erreferentziak

* ↑ Ismailism. in: Encyclopædia Iranica. iranicaonline.org (Noiz kontsultatua: 2016-7-18).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) The Ismaili webgunea, theismaili.org
* Datuak: Q230386
* Multimedia: Ismailism / Q230386
# Nizarismo

Nizarismoa (arabieraz: النزارية‎, an-nizāriyya) xiismoaren korronteetako bat da, ismaildar adarrekoa, Nizar ibn al-Mustansir-en jarraitzaileek sortua. XIII. mendera arte, indar politikoa izan zuen, eta gaur egun India, Siria eta Iranen ditu jarraitzaileak. Aga Khan dute buruzagi espiritual.

## Historia

Ismailismoa 765ean jaio zen, Islamaren adar xiitak izandako zatiketa baten ondorioz. Borroka gogorrak izan ostean, 909an Kairon kokatu zuten ismaildarrek beren boterearen erdigunea: Fatimitar Kalifa-herria. Al-Mustansir Billah (1035–1094) fatimitar kalifa-imamaren heriotzaren ostean, ismaildarrak bi talde nagusitan banatu ziren: nizariak, Al-Mustansir-en seme nagusi Al-Nizar onartzen zutenak ondorengotzat, eta mustaliak, Al-Mustaali seme gazteena onartzen zutenak.
XI. mende amaieran, nizariek Imamerri Ismaildar Nizaria eratu zuten Siria eta Persian, erdigune nagusi Alamut zuena. 1256an, mongolek suntsitu zuten nizarien estatua, Alamuteko gotorlekua barne. Handik aurrera, diskrezioz bada ere, imamek segitu zuten jarraipena eta aholku ematen Persia, Siria eta Hegoaldeko Asian sakabanatutako komunitateei.

## Erreferentziak

* ↑ Hach Embarek, Beñat. Alamut, hashshashinen gotorleku. zuzeu.eus, Creative Commons, Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 Unported (Noiz kontsultatua: 2017-2-15).
* 1 2 Ismaʿilism xvii. The imamate in Ismaʿilism. iranicaonline.org (Noiz kontsultatua: 2017-2-15).

## Ikus, gainera

* Asasino

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1623739
* Multimedia: Nizari Ismailism / Q1623739
# Zaidismo

Zaidiak (arabieraz: الزيدية‎, az-zaydiyya) xiismoaren adar bat dira, islamiar erlijioaren barnean, eta VIII. mendean sortu ziren.
Gainontzeko xiiten lehen lau imanak onartzen dituzte, baina ez bosgarrena (Muhammad al-Baqir) bere anaia Zayd ibn Alik ordezkatu zuena eta 740an omeiatar boterearen aurkako matxinada bat sustatu zuena.
Yemengo iparraldean (non gehiengoa diren) eta Saudi Arabian bizi dira. Sunismotik hurbilen dagoen adar xiita da, imana ez dagoela Jainkoak gidatuta eta, beraz, ez dela hutsezina uste baitute.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Euskaltzaindiaren Hiztegia. .
* ↑ (Ingelesez) Fattah, Khaled. (2009-10-28). (html) Yemen: A slogan and six wars. in: Conflicts Forum..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q144333
# Haxid

Haxid (arabieraz: حاشد‎; musnadez: 𐩢𐩦𐩵𐩣) Yemengo bigarren tribu konfederazio handiena da. Ali Abdullah Salehen aurkako matxinada egin zuen 2011n.

## Erreferentziak

* ↑ «Zein da zein» Berria 2015/01/25.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1585293
# Haxemiak

Haxemiak edo haxemien dinastia (arabieraz: الهاشميون‎, Al-Hāshimīyūn) Jordaniako famili erreala da. Lehen Siria (1920), Hijaz (1916–1925) eta Irakekoa (1921–1958) ere baziren. Familia Dhawu Awn adarrekoa da, Mekako xerife hasanidarrak direnak. Mahomaren ondorengoak dira.
Hussein ibn Ali xerifeak dinastia hasi zuen. Hussein Arabiar Iraultzan errege bilakatu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 182. arauaː Dinastien izenak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1774915
* Multimedia: Hashemites / Q1774915
# Hezbola

Hizbula, Hezbollah edo Hezbola (arabieraz: حزب الله‎, ḥizbu-llāh, euskaraz: «Jainkoaren Alderdia») Libanoko erakunde islamista bat da, Siriaren eta Iranen aldekoa, adar politiko eta armatu bana duena. 1979an Iranen, eta 1982an Libanon sortu zen, orduko israeldar okupazioari erantzuteko asmoz. Gaur egun, Hassan Nasrallah du lider nagusi.
Ruhola Khomeini aiatolaren (Irango Iraultzako liderra) ideologia islamista xiitari jarraitzen dio. Amal mugimenduarekin batera (Siriaren aldekoa eta Hezbolaren aliatua), Libanoko komunitate xiitaren ikur politiko eta militar nagusia da (xiitak herrialdean jarraitzaile gehien duen erlijio taldea dira).
Hezbola Libanoko Gerra Zibilean agertu zen lehen aldiz, Khomeiniren jarraitzaile xiiten miliziatzat. Erakundearen hiru helburu nagusiak ondorengo hauek dira: Libanon mendebaldeko kolonialismoarekin zer ikusia duen guztia deuseztatzea, Kataeb alderdia zigortzea eta Libanon errepublika islamikoa ezartzea.

## Bandera

Hezbolaren banderak, beste kolore batzuetakoa ikusi izan bada ere, erdian berde koloreko erakundearen irudia du hondo hori baten gainean. Irudiaren gainean eta azpian bi testu txiki ditu, gorri kolorekoak (zenbaitetan berdeak ere bai).
Testu hauek arabieraz idatzita daude. Ikurraren gaineko testuak honela dio: فإن حزب الله هم الغالبون (Ziur izan Jainkoaren Alderdia izango dela garaile). Beheko hitzak hauek dira: المقاومة الإسلامية في لبنان (Erresistentzia islamikoa Libanon).

## Erreferentziak

* ↑ «Hizbulak dio "lurreko borrokaldi baterako prest" dagoela» EITB 2024-09-30 (Noiz kontsultatua: 2024-09-30).
* ↑ «Hezbollah – Berriaren Estilo Liburua» www.berria.eus (Noiz kontsultatua: 2024-09-30).

## Ikus, gainera

* Jihada
* Israel eta Libanoren arteko mugako gatazka (2023-2024)
* Xiismoa

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Arabieraz)
* Hezbolari buruzko erreportajea Argia astekarian
* Datuak: Q41053
* Multimedia: Hezbollah / Q41053
# 1628
## Jaiotzak

* Urtarrilaren 8a – François-Henry de Montmorency-Bouteville, Luxenburgoko dukea eta Frantziako mariskala (h. 1695).
* Urtarrilaren 12a – Charles Perrault, idazle paristarra (h. 1703).
* Martxoaren 10a – Marcello Malpighi, italiar sendagilea eta anatomista (h. 1694).
* Martxoaren 17a – François Girardon, frantses eskultorea (h. 1715).
* Martxoaren 24a – Sofia Amalia Brunswick-Lüneburgekoa, Brunswick-Lüneburgeko dukesa eta Danimarka eta Norvegiako erregina ezkontidea (h. 1685).
* Apirilaren 25a – William Temple, ingeles diplomatikoa eta idazlea (h. 1699).
* Maiatzaren 15a – Carlo Cignani, italiar margolaria (h. 1719).
* Abuztua – Pedro de Mena, espainiar eskultorea (h. 1688).
* Azaroa – John Bunyan, ingeles teologo eta idazlea (h. 1688).

## Heriotzak

* Urtarrilaren 12a – Francisco Ribalta, kataluniar pintorea (j. 1565).
* Otsailaren 24a – Juan de Mendoza, espainiar noble eta militarra, Nafarroako erregeordea.
* Abuztuaren 23a – George Villiers (Buckinghamgo 1. dukea), ingeles gortesaua, estatuko gizona eta arteetako patroia, Jakue I.a Ingalaterrakoa erregearen begikoa eta beharbada maitalea (j. 1592).
* Urriaren 14a – Palma Gaztea, italiar margolaria (j. 1549).
* Urriaren 16a – François de Malherbe, frantses olerkaria (j. 1555).
* Hirano Nagayasu, japoniar samuraia (j. 1559).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6840
* Multimedia: 1628 / Q6840
# 1719
## Jaiotzak

* Urtarrilaren 15a – Miguel Muzkitz, nafar politikaria (h. 1785).
* Apirilaren 2a – Johann Wilhelm Ludwig Gleim, alemaniar idazlea (h. 1803).
* Ekainaren 2a – Michel-Jean Sedaine, frantziar dramagilea (h. 1797).
* Ekainaren 28a – Étienne François de Choiseul, frantziar politikaria (h. 1785).
* Uztailaren 24a – Pedro González de Castejón, nafar itsas gizona, Espainiako Itsas Armadan teniente-jenerala (h. 1783).
* Abuztuaren 1a – Pedro Pablo Abarca de Bolea, X. Arandako kondea, espainiar noble, militar eta estatu-politikaria (h. 1798).
* Irailaren 27a – Abraham Gotthelf Kästner, alemaniar matematikaria (h. 1800).
* Urriaren 20a – Gottfried Achenwall, alemaniar filosofo eta estatistikaria, estatistikaren asmatzaileetako bat (h. 1772).
* Azaroaren 14a – Leopold Mozart, alemaniar konpositorea, Wolfgang Amadeus Mozarten aita (h. 1787).

## Heriotzak

* Apirilaren 15 – Françoise de Maintenon, frantziar emakume noblea (j. 1635).
* Irailaren 8a – Carlo Cignani, italiar margolaria (j. 1628).
* Irailaren 19an lurperatua – Jan Weenix, herbeheretar margolaria (j. 1641-1649).
* Irailaren 29a – Jean Orry, Espainiaren zerbitzuan izan zen frantses ekonomialaria (j. 1652).
* Irailaren 30a – Bernard Renau Elizagarai, nafar ingeniari eta militarra (j. 1652).
* Urriaren 7a – Pierre Raymond de Montmort, frantziar matematikaria (j. 1678).
* Urriaren 14a – Arnold Houbraken, herbeheretar margolari eta idateologj. 1660).
* Abenduaren 2a – Pasquier Quesnel, frantses teologo jansenista (j. 1634).
* Abenduaren 31a – John Flamsteed, ingeles astronomoa (j. 1646).
* Renaud-Bertrand Elizagarai, Frantziako Erresumako militarra (j. 1652).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6902
* Multimedia: 1719 / Q6902
# Here (filma)

Here (Hemen) Robert Zemeckisek zuzendutako eta Eric Rothek idatzitako film dramatiko estatubatuarra da. Richard McGuireren izen bereko eleberri grafikoan oinarrituta dago. Tom Hanks, Robin Wright, Paul Bettany eta Kelly Reilly dira filmeko aktore nagusiak. Here Ameriketako Estatu Batuetan estrenatu zen 2024an, Sony Picturesen eskutik.

## Argumentua

Historiak gela bakarreko gertaerak eta iraganetik etorkizunera doazen bertako biztanleak azaltzen ditu. Espazio berean, historiaurretik gaur egun arte, baina garai desberdinetan pertsonen bizitzak kokatzen dira eta horiek erakusten ditu filmak, puzzle antzeko eskema baten bidez. Multzoa oso modu originalez antolatzen da, berritzailea.

## Aktore nagusiak

* Tom Hanks
* Robin Wright
* Paul Bettany
* Kelly Reilly
* Leslie Zemeckis
* Michelle Dockery
* Gwilym Lee

## Erreferentziak

* ↑ https://www.boxofficemojo.com/title/tt18272208/

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Filmaren webgune ofiziala.
* (Ingelesez):Trailler ofiziala.
* (Gaztelaniaz):Here filma IMDb webgunean.
* Datuak: Q112054756
# Iturengo arotza

Iturengo arotza euskal abesti herrikoia eta euskaldunon artean ospetsua da. Bere jatorria Nafarroako Ituren herrian du, Malerrekan. eta Erramun Joakin izeneko bertako arotz baten "akzioak" kontatzen ditu. Euskal Herri osoan zeharo hedatua dago, gaur egun denon artean ezaguna delarik.

## Bertsioak

Euskal musikari ugarik abesti herrikoi honen hainbat eta hainbat bertsio moldatu izan dituzte:
* Mikel Laboak bere lehenengo diskoan sartu zuen kantu herrikoi hau (Mikel Laboa, Herri Gogoa. 1969), eta beste hiru diskotan ere geroago: Euskal kanta berria (Elkar, 1987), Txerokee, Mikel Laboaren Kantak (IZ-Seaska-Elkar, 1990) , eta 60ak + 2 (Elkar, 2003)
* Oskarbik Eskutari albumean sortu zuen bertsio polifoniko bat 1972an (Herri Gogoa / Edigsa), eta 2004an Esperantzari leiho bat: antologia 1966-2004 albumean (Elkar). Mikel Laboak grabatu zuen lehenago, baina Oskarbiren bertsioak baditu gutxienez hiru aldaketa: gizona eta emakumearen arteko elkarrizketan ahots biak bereizten dira, trailarai koda gehitzen zioten, eta erritmo azkarragoan kantatzen dute.
* Urria taldeak Argi tirrintan... diskoan argitaratu zuen 1978an (Gravure Universelle).
* Oskorrik bertsio herrikoi bat egin zuen Oskorri & The Pub Ibiltaria 4 albumean (Elkar, 2000).
* Mikel Laboa
* Oskarbi
* Oskorri

## Hitzak

Iturengo arotza, Erramun Joakin, haserre omen zaude zeren dugun jakin santurik ez leiteke fiatu zurekin, San Kristobal urtu ta joareak egin.
Arotzak erran dio bere andreari: -Urtu behar dinagu, ekarran santu hori. -Gizona, hago isilik! Bekatu duk hori. -Ez zionagu erranen sekulan inori
Arotzak erran dio bere andreari: -Begira zaion ongi joare multzoari soinuan bilatu ta denak zeuden ongi, salatu ez bagindu koinatak, Joana Mari...
Kobrezko santurikan inon bazarete, egoten ahal zarete hemendik aparte, bertzenaz arotz horiek jakiten badute, joareak eiteko urtuko zaituzte."
Elizako serorak, ermitauak ere, bakoitza zeun tokitan egon zaitez erne, bestela arotz horiek jakiten badute, elizako santuak ihes joanen dire.

## Erreferentziak

* ↑ «Mikel Laboa» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-07).
* ↑ Laboa, Mikel. (1987). «Euskal kanta berria» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-07).
* ↑ Laboa, Mikel. (2003). «60ak + 2» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-07).
* ↑ Oskarbi. (1972). «Eskutari» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-07).
* ↑ Oskarbi. (2004). «Esperantzari leiho bat: antologia 1966-2004» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-07).
* ↑ Treku, Joxelu. (2017). Doinu zaharren haritik euskal kantu berriaren bidean : (Oskarbi taldea 1966-2017) /. Ba Dok Oskarbi Musika Elkartea, ISBN 978-84-697-3146-8. (Noiz kontsultatua: 2024-07-08).
* ↑ URRIA. (1978). «Argi tirrintan...» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-07).
* ↑ Oskorri. (2000). «Oskorri & The Pub Ibiltaria 4» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-07).

## Kanpo estekak

* Mikel Laboaren "Iturengo arotza" abestiaren bertsioa entzungai.
* Datuak: Q12259890
# Carlo Cignani

Carlo Cigagni (Bolonia, 1628ko maiatzaren 15a – Forlì, 1719ko irailaren 8a) italiar margolaria izan zen.
Bolonian ikasi zuen Francesco Albanirekin eta bere ikaslerik ospetsuena izan zen. Correggioren eta Melozzo da Forlìren eragina ere jaso zuen. Parman denbora bat eman zuen Boloniara itzuli aurretik, eta azkenean Forlìsera joan zen bizitzera.
Estilo berritzailearekin margotu zuen, Boloniako klasizismoaren estilo kementsua baino gozoagoa eta Guercino eta Guido Reniren azken lanen aurrekoa. Bere maisulana Forlìseko Santa Maria del Fuoco elizako kupulako Ama Birjinaren Jasokundea da.

## Iruditegia

* Madonna eta Haurra
* Marcello Malpighiren erretratua.
* Madonna eta Haurra, circa 1680
* Moisesen topaketa
* San Agustin
* San Joan eta bildotsa
* Madalena penitentea
* Datuak: Q239980
* Multimedia: Carlo Cignani / Q239980
# Hamabi Imamak

Islamaren hamabitar xiismoren adarrean, Hamabi Imamak (arabieraz: ٱلْأَئِمَّة ٱلْٱثْنَا عَشَر‎, al-ʾAʾimmah al-ʾIthnā ʿAšar; persieraz: دوازده امام‎‎, Davâzdah Emâm) Mahoma profetaren oinordeko espiritual eta politikoak dira. Hamabitar teologiaren arabera, Mahomaren ondorengoa gizaki hutsezina da, eta ez du soilik komunitatea zuzentasunez gidatzen, baizik eta Jainkoaren Legea eta bere esanahi esoterikoa gorde eta interpretatzeko gai ere badena. Mahomaren eta Imamen hitzak eta lanak komunitateak jarrai dezan gida eta eredu dira; ondorioz, ismahri esker, akatsetatik eta bekatutik libre daude, eta jainkozko dekretuz edo Mahoma profetaren bidez aukeratu behar dira. Hamabitarrek Hamabi Imanak Hamabi Ondorengoen Hadithen iragarriak izan zirela uste dute.

## Hamabi Imamen zerrenda

| Zbk. eta ikurra | Izena | Titulua | Jaiotza | Heriotza |
| 1 | Ali ibn Abi Talib | Amir al-Mu'minin | 600 Mekan | 661 Kufa |
| 2 | Hasan ibn Ali | al-Mujtaba | 624 Medina | 670 Medina |
| 3 | Husain ibn Ali | Sayyid ash-Shuhada | 626 Medina | 680 Karbala |
| 4 | Ali ibn al-Husayn | al-Sajjad, Zayn al-'Abidin | 658 Medina | 712 Medina |
| 5 | Muhammad al-Baqir | Baqir al-Ulum | 677 Medina | 732 Medina |
| 6 | Ya'far as-Sadiq | as-Sadiq | 702 Medina | 765 Medina |
| 7 | Musa ibn Ya'far | al-Kazim | 744 Medina | 799 Bagdad |
| 8 | Ali ibn Musa | ar-Rida, Reza | 765 Medina | 817 Maxhad |
| 9 | Muhammad al-Yawad | al-Taqi, al-Jawad | 810 Medina | 835 Bagdad |
| 10 | Ali al-Hadi | al-Hadi, al-Naqi | 827 Surayya | 868 Samarra |
| 11 | Hasan al-Askari | al-Askari | 846 Medina | 874 Samarra |
| 12 | Muhammad ibn al-Hasan | 868 Samarra | |

## Erreferentziak

* ↑ Gleave, Robert. (2004). Imamate. in: Encyclopaedia of Islam and the Muslim world. 1 MacMillan ISBN 0-02-865604-0..
* ↑ Nasr, Seyyed Hossein. Ali. in: Encyclopædia Britannica Online..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57560
* Multimedia: The Twelve Imams / Q57560
# Martha Haines Butt

Martha Haines Butt, ezkondu ondorengo abizenez Bennett, (Norfolk, 1833ko azaroaren 22a – New York, 1871ko otsailaren 9a) esklabotzaren aldeko idazle estatubatuarra izan zen. Iparraldeko zein hegoaldeko estatuetako hainbat egunkari eta aldizkaritan kolaboratu zuen. 1853an, 19 urte zituela, Antifanaticism: A Tale of the South eleberria kaleratu zuen. 1850eko hamarkadan emakumeen eskubideen aurkako lanak idatzi bazituen ere, 1870erako, emakumeen sufragioaren aldekoa zen.

## Bizitza

Martha Haines Butt Norfolken jaio zen, Virginia estatuan, 1833ko azaroaren 22an. Familiako alaba bakarra zen. Bere ama, Mary Ann Morriss Butt kapelagilea, frantziar jatorrikoa zen, eta aita, Francis Butt, ingeles jatorrikoa.
1847tik 1850era, Ellicott's Millseko Patapsco Emakumeen Institutuan ikasi zuen, Baltimoretik gertu. Gero Harrisburgeko Emakumeen Unibertsitatean jarraitu zituen ikasketak eta urrezko dominarekin graduatu zen.
Hamalau urterekin lehen idazlana kaleratu zuen, nahiz eta ordura arte hainbat urtez idatzi zuen. 1853an Antifanaticism: A Tale of the South esklabotzaren aldeko eleberria idatzi zuen Harriet Beecher Stoweren Osaba Tomen etxolari erantzun gisa. Gero Leisure Moments eta Pastimes with Little Friends bildumak kaleratu zituen. Hainbat aldizkaritan kolaboratu zuen, hala nola Ladies' Home Journalen.
1865eko uztailaren 6an, Norfolken, Nathan Ives Bennett connecticutarrarekin ezkondu zen. Hasiera batean Bridgeporten bizi izan ziren eta gero New Yorkera joan ziren.
1870ean, Butt Virginia Estatuko Emakumeen Sufragio Elkarteko presidenteorde izan zen.
Martha Haines Butt pneumoniak jota hil zen New Yorkeko Grand Central hotelean, 1871ko otsailaren 9an.

## Lan hautatuak

* Antifanaticism: A Tale of the South (1853)
* The Leisure Moments of Miss Martha Haines Butt (1860)
* Pastimes with My Little Friends (1866)

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Davidson, James Wood. (1869). «Mrs. Martha Haines Butt Bennett» The Living Writers of the South. Carleton, 42 or. ISBN 9780608428185. (Noiz kontsultatua: 2024-12-08).
* ↑ (Ingelesez) Larson, Kerry. Imagining Equality in Nineteenth-Century American Literature. Cambridge University Press (argitaratze data: 2008-11-20), 75 or. ISBN 978-1-107-32121-2. (Noiz kontsultatua: 2024-12-08).
* 1 2 3 4 5 6 (Ingelesez) «Martha Haines Butt (1833–1871)» Encyclopedia of Virginia (Noiz kontsultatua: 2024-12-08).
* 1 2 3 4 5 (Ingelesez) Tardy, Mary T. (1870). «Martha Haines Butt Bennett» Southland Writers: Biographical and Critical Sketches of the Living Female Writers of the South. With Extracts from Their Writings. Claxton, Remsen & Haffelfinger, 806 or. (Noiz kontsultatua: 2024-12-08).
* ↑ (Ingelesez) Wallace-Sanders, Kimberly. (2008). Mammy: A Century of Race, Gender, and Southern Memory. University of Michigan Press, 24 or. ISBN 978-0-472-11614-0. (Noiz kontsultatua: 2024-12-08).
* ↑ (Ingelesez) «Martha Haines Butt Bennett» Collective Biographies of Women (The Institute for Advanced Technology in the Humanities, University of Virginia) (Noiz kontsultatua: 2024-12-08).
* 1 2 (Ingelesez) «Personal» The Buffalo Commercial: 2. 1871-02-11.
# Goierriko Hitza

Goierriko Hitza 2004ko urriaren 4an sortu zen euskara hutsezko egunkaria da, 8 orrikoa asteartetik ostegunera, eta 16 orrikoa ostiraletan. 0 zenbakia 2004ko irailaren 11n atera zen. Goierri eskualdea osatzen duten 18 udalerrietako albisteak biltzen ditu.
Beasainen daukate egoitza nagusia. Zuzendaria Aimar Maiz da.
2010ean webgune bat abiatu zuten. Sare sozialak ere erabiltzen dituzte, hala nola Facebook, Twitter, Instagram eta YouTube.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20140329214826/http://goierri.hitza.info/harpidetza/
* ↑ «Goierriko Hitza» 2021 publizitate tarifak: 5. (Noiz kontsultatua: 2024-09-18).
* ↑ «Goierriko hitza : eskualde osoan banatua» Fundación Sancho el Sabio jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2014-05-13) (Noiz kontsultatua: 2024-09-18).
* 1 2 Madinabeitia, Tere. «Adinez nagusiak gara» Goierriko Hitza 2022-10-05 (Noiz kontsultatua: 2024-09-18).

## Ikus, gainera

* Hitza

## Kanpo estekak

* Goierriko Hitzaren webgunea
* Datuak: Q12258610
# Karbala

Karbala (arabieraz: كَرْبَلَاء‎, Karbalāʾ, karbaˈlaːʔ ahoskatua) Irakeko hiria da, Siriar basamortuaren ekialdeko ertzean, Bagdadetik 88 km-ra hegoalderantz. 572.300 biztanle (2003). Xiiten erromesgune garrantzi handikoa da.

## Historia

Karbalako guduan, Yazid I.a kalifa omeiatarrak Hussein ibn Ali, Mahomaren biloba, menderatu eta hil zuen, 680. urtean. Gudu horren ondorioz sendotu zen islamaren barruan xiiten eta suniten arteko etena.
1802ko apirilaren 21ean, Abdelaziz ben Saudek, wahhabiten buruzagiak, Irak inbaditu eta Kerbala arpilatu zuen. Ikonoklastek, santutegiak suntsitu zituzten, horien artean Al-Hussein ibn Alirena eta bere mausoleoa. Gainera, 2.000 eta 3.000 biztanle artean hil zituzten.
2003ko apirilaren hasieran, Irakeko Gerran zehar, hiri-borroka bortitzak izan ziren Irakeko armada eta Estatu Batuetako koalizioaren artean.

## Klima

Datu klimatikoak (Karbala) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 15.7 | 18.8 | 23.6 | 30.6 | 36.9 | 41.5 | 43.9 | 43.6 | 40.2 | 33.3 | 23.7 | 17.6 | 30.8 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 5.4 | 7.0 | 11.2 | 17.1 | 22.5 | 26.3 | 28.8 | 28.2 | 24.3 | 19.0 | 11.6 | 6.9 | 17.4 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 17.6 | 14.3 | 15.7 | 11.5 | 3.5 | 0.1 | 0.0 | 0.0 | 0.3 | 4.1 | 10.5 | 15.3 | 92.9 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 7 | 5 | 6 | 5 | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | 4 | 5 | 7 | 42 |
| Iturria: World Meteorological Organisation (NBE) ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .
* ↑ (Ingelesez) Aghaie, Kamran S.. (2004). The Martyrs of Karbala: Shi'i Symbols and Rituals in Modern Iran. Seattle & London: University of Washington Press ISBN 978-0-295-98455-1..
* ↑ (Alemanez) Wellhausen, Julius. (1901). Die religiös-politischen Oppositionsparteien im alten Islam. Berlin: Weidmannsche Buchhandlung, 65 or. OCLC .453206240.
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ (Frantsesez) Joint Daguenet, Roger. (1997). Histoire de la Mer Rouge. Paris/Montreal: L'Harmattan, 11 or. ISBN 978-2-7384-5854-4..
* 1 2 (Ingelesez) Abdullah, Thabit. (2003). A Short History of Iraq. Pearson Education, 89 or. ISBN 0-582-50579-8..
* ↑ (Ingelesez) Zucchino, David. (2004). Thunder run. New York: Grove Press, 352 or. ISBN 978-0-8021-4179-8..
* ↑ World Meteorological Organisation. World Weather Information Service – Karbala. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q199909
* Multimedia: Karbala / Q199909