OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Club Esportiu Europa

Club Esportiu Europa futbol talde katalana da, 1907an Bartzelonan sortutakoa. Hirugarren mailan jokatzen badu ere XX mendearen hasieran Kataluniako talde indartsua izan zen, honen adibide Espainiako Ligaren fundatzaileetariko bat izatea eta Errege Kopako final bat ere jokatu izana.

## Historia

1907an sortu zen Bartzelonako Vila de Gràcia auzoko Provençal eta Madrid taldeek bat egin zutenean. Erregistratzeko dirurik ez zutenez desagertzear zegoen Europa taldearen tokia eta izena hartu zuten.
Urrezko aroa 20. hamarkada izan zuen. 1923ko Kataluniako Txapelketa irabazi eta Errege Kopan parte hartu ahal izan zuen. Finaleraino iritsi zen baina bertan Athletic-ek garaitu zuen 1-0ko emaitzarekin. Hamarkada hartan bsei alditan izan zen Kataluniako txapelketako txapeldunordea, hori dela eta 1928an Espainiako Liga osatu zenean talde fundatzaileetako bat izan zen. Lehenengo denboraldian Atletico Madril (4-1) eta Real Madril (5-2) goleatu zituen etxean, baina sailkapenean 10 taldetatik zortzigarren amaitu zuen. Hiru denboraldi egin zituen lehen mailan.
1931ean maila galdu zuen eta taldeen profesionalizatze porzesuen eraginez Europak krisi ekonomiko eta deportibo latza izan zuen. Urte bakarra bigarren mailan egin eta hirugarrenera jeitsi zen. 1940an jokatu zen azkenengo Kataluniako txapelketan bigarren amaitu zuen baina ez zuen aukerarik izan mailaz igotzeko.
Hurrengo urteetan eskualde mailako txapelketetan aritu zen eta noizbehinka hirugarren mailan ere bai. 60. hamarkadan bi aldiz hirugarren mailako liga irabazi eta bigarren mailan jokatzeko aukera izan zuen.
Azken urteetan Kataluniako Kopan lortu ditu emaitza politak. Hiru aldiz izan da garailea, azkena 2015 urtean. Gaur egun hirugarren mailan jokatzen ari da Europa.

## Datuak

2024-25 barne:
* Denboraldiak 1. mailan: 3
* Denboraldiak 2. mailan: 6
* Denboraldiak 2. B mailan: 1
* Denboraldiak Lehen maila RFEFn: 0
* Denboraldiak Bigarren maila RFEFn: 3
* Denboraldiak 3. mailan: 56
* Denboraldiak Hirugarren maila RFEFn: 1
* Ligako posturik onena: 8.a (Lehenengo Mailan 1928-29 denboraldian)

### Azken denboraldietako emaitzak
## Irabazitako txapelketak

* Errege Kopa (0): finalista 1923an.
* Ligako lehen maila (0): zortzigarrena 1928-29an.
* Espainiako futbol ligako hirugarren maila (3): 1962, 1963, 2021
* Kataluniako txapelketa (1): 1923
* Kataluniako Kopa (3): 1997, 1998, 2015.

## Kanpo estekak

* (Katalanez)(Gaztelaniaz) CE Europaren webgune ofiziala
* Datuak: Q856024
* Multimedia: CE Europa / Q856024
# Sambou Diaby

Sambou Diaby (Iruñea, 1999) euskal aktoreea da.
Iruñean jaio zen baina zortzi hilabete besterik ez zituela familia Zumaiara mugitu zen, Oikiara, hain zuzen ere. 16 urterekin hasi zen aktore-munduan, Go!azen saioan, eta ordutik makina bat proiektutan aritu da. 2022an Eñaut Castagnet-ekin Bost Teilatu filmaren barruan Muga filma laburra egin zuen. Ekain Albiterekin Laiotz film laburra egin du, eta Netflix plataforman Itxaso telesaila ikus daiteke. Horrez gain, 2024an Amets Arzallusen eta Ibrahima Balderen Miñan liburuaren antzerkirako egokitzapenean ere parte hartzen du.

## Telesailak

* Itxaso (2023)
* Altsasu (2023)
* Go!azen (2016-2017)

## Antzezlanak

* Miñan (2024)

## Film laburrak

* Laiotz (bidean, 2025)
* Bost Teilatu (Muga, Gastibeltza eta Mirokutana, 2022)

## Sariak eta errekonozimenduak

* 2024: Euskal Aktoreen Batasunak banatzen dituen Besarkada sarietan errebelazio aktore onena.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Romatet, Juan Luis. (2024-10-24). «Sambou Diaby: "Obrako momentu batzuek barrenak asko mugitu dizkidate" - Azpeitia» azpeitiaguka.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-17).
* 1 2 «Ander Lipus: Dramatugiaren begiradatik ondo erabaki behar zen zein pasarte ziren interesgarrienak» EITB - Biba zuek 2024-10-21 (Noiz kontsultatua: 2024-11-17).
* ↑ Romatet, Juan Luis. (2023-12-17). «Sambou Diaby: "Drama handi bat egin nahiko nuke, beltzen etiketa horietatik kanpo dagoena" - Zumaia» Zumaiaguka.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-30).
* ↑ eitb. (2024-05-14). Sambou Diaby: "Zuzendariekin batera joan naiz Abdulen pertsonaia osatzen". (Noiz kontsultatua: 2024-11-17).
* ↑ Etxeleku, Iñaki. (2024-10-15). «'Miñan' antzezlana estreinatuko du Artedramak, ostiralean, Luhuson» Berria (Noiz kontsultatua: 2024-12-04).
* ↑ (Ingelesez) «Sambou Diaby | Additional Crew, Actor, Writer» IMDb (Noiz kontsultatua: 2024-11-17).
* ↑ «'Bost teilatu'» www.kulturklik.euskadi.eus 2022-06-04 (Noiz kontsultatua: 2024-11-30).
* ↑ Etxeleku, Iñaki. «Geuretik Sortuak deialdiko bost film erakutsiko dituzte Baigorrin» iparraldekohitza.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-30).
* ↑ Naiz. (2024-10-03). «Sambou Diaby aktorea, aurtengo Besarkada sarituen artean» naiz: (Noiz kontsultatua: 2024-11-17).

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko antzerkia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131192532
# Serbosistema

Serbosistema tresnak eta ibilgailuak urrutitik automatikoki kontrolatzeko eta agintzeko sistema da.
Serbosistema batean elkarrekin lotuak dauden osagai desberdinak dira; energia txikiko seinale bat jasoz une bakoitzean behar den motako energia eta behar den neurrian ekoiztea dute helburua. Osagaien arteko lotura hori korronte elektriko bidez, engranaia mekaniko bidez, argi bidez eta bestelako zenbait eratara egiten da. Serbosistemek agindu edo programa jakin batzuei jarraituz funtzionatzen dute era automatikoan, eta beren sistemari erasotzen dioten eragileei (marruskadurak, energia aldaketak, indarrak etab.) erantzuten diete.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017-02-23 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q640815
* Multimedia: Servos / Q640815
# Euskararen Nazioarteko Eguna

Euskararen Nazioarteko Eguna, ENE, euskararen aldeko ospakizun eguna da, abenduaren 3an egiten dena, Frantzisko Xabierkoaren egunean; izan ere, Frantzisko 1552ko abenduaren 3an hil zen Shangchuan uhartean, euskara zuen berezko hizkuntza eta, kondairak dioenez, hil aurreko azken hitzak bere ama-hizkuntzaz eman zituen, euskaraz.
1930ean Eusko Ikaskuntzak ezarri zuen, euskararen nazioarteko egun gisara. Lehen ospakizun egun horrek “lotsa handia litzateke guk, Euskaldunok, geure hizkuntza galtzen ikustea” izan zuen goiburu. Espainiako Gerra Zibilaren ostean, 1949an berpiztu zen, Buenos Airesko Laurac Bat elkartean eta, besteak beste, mundu osoko euskaldunei euskara landu eta sendotzeko laguntzak eskatzen zizkieten. Frankismo garaian, Ipar Euskal Herrian eta Amerikako zenbait lekutan soilik ospatzen zen, Espainiako diktadurako zentsuraren ondorioz. Egunaren sustatzaile nagusi aritu ziren Manu Sota, Manuel Intxausti, Telesforo Monzon, Piarres Lafitte, Louis Dassance eta Jean Saint-Pierre.
1995ean Eusko Jaurlaritzak eta Euskaltzaindiak bat eginik, Euskararen Nazioarteko Eguna instituzionalizatu zuten. 2024an, Euskararen Nazioarteko Eguna giro berezian igaro zen, EAEko erakunde publikoetan euskararen erabilera bermatzearen kontrako epaien segida luze bat zela eta, Oldarraldia deitu izan zena.
Euskararen Egunak hainbat izen izan ditu. Lehen edizioan, Eskuararen Eguna erabili zen eta ondorengo urteetan, Euzkararen eguna edo Euzkara Eguna (garai hartan euskara hitzak eguzki hitzarekin lotura etimologikoa zuela uste zen, hortik geroago baztertutako *euzkara, *euzko eta Euzkadi). Egun, Euskararen Eguna edo Euskararen Nazioarteko Eguna esaten zaio.

## Erreferentziak

* 1 2 «Zergatik ospatzen da Euskararen Nazioarteko Eguna abenduaren 3an?» Alea.eus (Noiz kontsultatua: 2022-12-03).
* ↑ «Zergatik ospatzen da Euskararen Nazioarteko Eguna abenduaren 3an?» Argia (Noiz kontsultatua: 2021-12-02).
* ↑ PAGOLA, Rosa Miren. «Euskararen Eguna eta Eusko Ikaskuntza» www.euskonews.eus (Noiz kontsultatua: 2020-12-03).
* ↑ SL, TAI GABE DIGITALA. (2024-12-01). «Manu Sota eta Euskararen Nazioarteko Eguna» naiz: (Noiz kontsultatua: 2024-12-03).
* ↑ «Politika publiko «ausartak» eskatu dituzte eragileek Euskararen Egunean» Berria 2024-12-03 (Noiz kontsultatua: 2024-12-04).
* ↑ SL, TAI GABE DIGITALA. (2024-12-02). «Euskararen aurkako oldarraldia, gero eta bortitzagoa» naiz: (Noiz kontsultatua: 2024-12-03).

## Kanpo estekak

* Euskadi.net - Eusko Jaurlaritza
* Datuak: Q12257629
# Ingeborg Malmström

Lucina Konstantia Ingeborg Malmström, jaiotzez Wallenius, (Oulu, 1831ko urtarrilaren 1a – Helsinki, 1919ko ekainaren 7a) finlandiar poeta eta margolaria izan zen.
Poeta gisa, Myosotis palustris izengoitia erabili zuen eta suedieraz idatzi zuen. Margolaria ere izan zen eta Robert Wilhelm Ekman artista ezagunaren eskutik ikasi zuen. Gutxienez hiru elizatako erretaulak margotu zituen, horietako bat Suodenniemiko elizan. Malmströmen esanetan, Vantaako San Laurendi elizako erretaula ere margotu zuen, baina, oro har, Ekman irakaslearen lantzat hartzen da.
1857an, Karl Robert Malmströmekin ezkondu zen.

## Lanak

* Dikter: urval ur en större samling: Andra häftet; af Myosotis palustris. Författare, Viborg 1899.
* Dikter: urval ur en större samling: Tredje häftet; af Myosotis palustris. Författare, Åbo 1899.

## Erreferentziak

* 1 2 (Finlandieraz) «Tiedot» Ylioppilasmatrikkeli 1640–1852 (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ (Finlandieraz) «Muutama tieto alttaritaulun ensi vuosikymmeniltä» Sukelluksia Suodenniemen historiaan 2015-11-30 (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5402592
# Santurce (Puerto Rico)

    «Santurce» orriak hona dakar. Bizkaiko udalerriari buruzko artikulua hau da: «Santurtzi»
Santurce Puerto Ricoko San Juan udalerriko auzo/barruti bat da. 2010eko erroldaren arabera, 81.251 biztanle zituen, eta Puerto Ricoko auzorik populatuena zen oraindik, nahiz eta biztanleriaren erdia baino gehiago galdu zuen 1950eko zentsuan maximo historikoa lortu zuenetik. Gainera, 13,57 km²-ko (5,25 mi²) lur-azalera eta 5987,5 bizt/km²-ko dentsitatea du (15 507,7 bizt./mi²). Dentsitate hori dela eta, Santurce da Puerto Ricoko biztanle-dentsitate handieneko eremuetako bat.
Auzoaren izena 1880an sortu zen, Pablo Ubarri y Capetilloren omenez, San Jose de Santurce-ko lehen kondea, jatorriz Bizkaiko Santurtzi herrikoa. Aurretik eta 1862an lurraldea hiriburuarekin lotu zutenetik, auzoa Cangrejos izenarekin ezagutzen zuten. Auzo hori San Mateo de Cangrejos udalerriko hirigunea izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ U. S. Census Bureau.(2010). American FactFinder fact sheet: San Juan, P.R.. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q511729
* Multimedia: Santurce / Q511729
# Olof Eriksson

Olof Werner William Eriksson (Helsinki, 1911ko apirilaren 5a – Ib., 1987ko maiatzaren 27a) Finlandiako udalerrietako hainbat armarri marraztu zituen gizona izan zen.
Finlandiar markoaren irudia grabatu zuen. 1965ean Pro Finlandia domina lortu zuen.
# Ahti Hammar

Ahti Hammar (1911ko irailaren 9a – 1979ko urtarrilaren 26a) Finlandiako udalerrietako hainbat armarri marraztu zituen gizona izan zen; Inari udalerrikoa esate baterako.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q402960
* Multimedia: Coats of arms by Ahti Hammar / Q402960
# Martti Ahtisaari

Martti Oiva Kalevi Ahtisaari (Viipuri, 1937ko ekainaren 23a - Helsinki, 2023ko urriaren 16a) politikari finlandiarra izan zen. Finlandiako Errepublikako hamargarren presidentea izan zen 1994-2000 urte bitartean. 2008an Bakearen Nobel Saria eman zioten herrialde ezberdinetako hainbat gatazka armatutan haren bitartekari-lanagatik, bereziki Kosovokoan.

## Biografia

Maisu eta ekonomia ikasketak egin zituen. 1965. urtean hasi zuen bere karrera diplomatikoa Finlandiako Kanpo Arazoetarako ministerioan, eta lankidetza teknikoan espezializatu zen. 1972an Garapenerako Laguntzaren Saileko zuzendariorde izendatu zuten. 1973-1976 bitartean Tanzania, Zambia, Somalia eta Mozambikeko enbaxadore izan zen. Ondoren nazioarteko zerbitzuetan sartu eta Kanpo Arazoetarako estatuko idazkariorde izatera iritsi zen. 1991ko urtarrilean Irak eta Kuwaitera joan zen NBEren idazkariorde orokor gisa Golkoko gerrak eragindako behar humanitarioak aztertzera. Bere txostenean Irakeko egoera katastrofikotzat jo zuen eta elikadura, erregai, eta osasun eta nekazaritza tresnen debekua bertan behera uztea gomendatu zuen. Urte bereko maiatzean NBEko lana bukatu eta Finlandiara itzuli zen estatu idazkari kargua betetzera. 1992an Bosnia-Herzegovinarako Lantaldearen lehendakari izendatu zuten Jugoslavia ohiari buruzko Nazioarteko Biltzarrean, eta NBEren idazkari orokorraren zona horretarako ordezkari berezi, errepublika horren etorkizun konstituzionalari buruzko negoziazioak bideratzen laguntzeko.
1994. urtean Finlandiako presidente aukeratua izan zen eta Europar Batasunean sartzeko negoziazioekin aurrera jarraituko zuela agindu zuen. 2008an Bakearen Nobel Saria jaso zuen, nazioarteko gatazkak konpontzen urteetan egindako lanagatik (Kosovon, gehienbat).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Martti Ahtisaariren webgunea (Ingelesez) (Finlandieraz)
* Datuak: Q29230
* Multimedia: Martti Ahtisaari / Q29230
# Fahrenheit 451

Fahrenheit 451 Ray Bradburyren fikziozko eleberri distopiko bat da. Aurkezten duen munduan, liburuen irakurketa debekatuta dago eta pentsamendu kritikoa, ezabatuta (irakurtzeak pentsatzea dakar eta pentsatzeak zoriontasun eza: gizarte hartan, zoriontsua izatea derrigorrezkoa da). 451 Fahrenheit gradu (233ºC inguru) "liburuak su hartu eta erre" egiten diren tenperatura da.
Lehen aldiz 1951n nobela motz gisa argitaratu zen, Suhiltzailea izenarekin, baina eleberri gisa, 1953an. 1966an, François Truffaut zinemagileak izen bereko filma egin zuen.
Eleberriak garaiko hainbat auzi garrantzitsu jorratzen ditu Bradburyk: "indar pentsamendu-suntsitzalieak" deitzen zuen McCarthyismoa 1950. hamarkadan; liburuen erretzea 1933ko Alemania nazian; Josef Stalinen liburuen eta autoreen debekua Sobietar Batasunean; eta arma nuklear baten leherketaren eragin izugarriak.
2010ean Txalaparta argitaletxeak argitaratu zuen euskaraz, Nagore Tolosaren itzulpena dela medio.

## Pertsonaiak

* Guy Montag: protagonista. Suhiltzailea da, baina bere lana ez da sua itzaltzea, liburuak erretzea baizik. 451 zenbakidun kaskoa buruan eta keroseno botatzen duen letoizko mangera eskuetan duelarik lan egiten du. Clarisse ezagututakoan, pentsamoldea erabat aldatu zaio.
* Clarisse McClellan: neska alai eta irekia da. Haren ikaskideek eta irakasleek ez dute oso maite, beti “zergatik” galdetzen duelako, “nola” galdetu beharrean, baita arreta naturan jartzeagatik ere, teknologian jarri beharrean. Haren eraginagatik, Montagen pentsamoldea erabat aldatu da. Egun batean, desagertu da: Montagen emazteak esaten dio auto batek harrapatu eta hil duela.
* Beatty kapitaina: Suhiltzaileen burua. Aspaldian irakurle amorratua izan zen, baina orain liburuei gorroto die, elkarren kontraesanean baitaude. Montagek erre eta hil du.
* Faber: irakasle ohia. Egoeraren guztiz kontra dago baina horri aurre egitearen beldur da. Hala ere, estrategia bat adosten du Montagekin, liburuak ezkutuan inprimatzeko.
* Mildred Montag: Guy Montagen emaztea. Oso konformista eta egoeraren aldekoa da. Senarra salatzen du.
* Granger: intelektual iheslari batzuen burua da. Liburuen edukia buruz ikasten dute, ez daitezen inoiz gal.

## Zinema

* Fahrenheit 451 (1966ko filma)

## Eragina eta ondarea

Fahrenheit 451 liburua Ray Bradburyren lanik ospetsuenetako bat da, eta literatura distopikoaren funtsezko pieza bihurtu da. 1953an argitaratua, eleberriak zentsura, gobernu-kontrola eta alienazio soziala bezalako gaiak lantzen ditu etorkizuneko gizarte batean. Liburuaren eta pentsamendu kritikoaren garrantziari buruzko mezua belaunaldiz belaunaldi zabaldu da, generoaren barruan obra giltzarri gisa finkatuz.
Horrez gain, Fahrenheit 451ek egokitzapen ugari izan ditu zineman, antzerkian eta telebistan. Nabarmentzekoa da François Truffaut-ek 1966an egindako filma eta HBOk 2018an ekoitzitako telebista bertsioa. Lan honek askatasun adierazpenari buruzko eztabaidetan eragina izan du, eta zentsuraren eta autoritarismoaren aurkako erresistentziaren sinbolo bihurtu da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q202009
* Multimedia: Fahrenheit 451 / Q202009
# Kaarlo Bergbom

Kaarlo Bergbom (Viipuri, 1843ko urriaren 2a- Helsinki, 1906ko urtarrilaren 17a), antzerki zuzendari finlandiar bat izan zen. Finlandiako Antzerki Nazionalaren sortzailea izan zen, finlandierazko lehen antzerki konpainia. Lan askorik idatzi ez zuen arren, Minna Canth bezalako zenbait antzerkigile finlandiar sartzearen arduraduna da, baita William Shakespeare eta beste atzerriko idazleen lanak itzultzearena ere. Bergbomek, gainera, Kirjallinen Kuukausilehti aldizkaria sortu zuen.
* Datuak: Q3058231
* Multimedia: Kaarlo Bergbom / Q3058231
# Mauno Koivisto

Mauno Henrik Koivisto (Turku, 1923ko azaroaren 25a - Helsinki, 2017ko maiatzaren 12a) finlandiar politikaria eta finantzaria izan zen. Finlandiako bederatzigarren presidentea izan zen, 1982tik 1994ra.

## Bizitza

Finantza-ministroa (1966-1967) eta Finlandiako Bankuko gobernadorea izan zen 1968. urteaz geroztik. Lehen ministro 1968-1970 bitartean, Finantza-ministro berriro 1972an, eta lehen ministro izendatu zuten 1979. urtean. Komunisten laguntza izan zuen ezker-zentroko gobernua osatu zuen, eta, Kekkonen lehendakariak dimisioa aurkeztu zuenean, Koivisto bera hautatu zuten lehendakarigai alderdi sozialdemokrataren aldetik (1982). Finlandiako lehendakari hautatu zuten berriro 1987. urtean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q29021
* Multimedia: Mauno Koivisto / Q29021
# Gustaf Komppa

Gustaf Komppa (Viipuri, 1867ko uztailaren 28a - Helsinki, 1949ko urtarrilaren 20a) kimikari finlandiar bat izan zen, 1903an kanforraren sintesi osoa munduan komertzializatu zuen lehena izateagatik ezagunagoa dena.
Komppa Vyborgen jaio zen 1867an. Helsinkiko Unibertsitatean graduatu zen 1891n eta jarraian Suitzan lan egin zuen Filosofia doktoretza lortu baino lehen. Denbora laburrez Finlandiara itzuli ondoren kimika irakaslea izan zen Helsinkiko Teknologia Unibertsitatean. Zenbait finlandiar erkunde handitan kide zuzendaria ere izan zen, eta Zientzien Finlandiar Akademiaren kide sortzailea. Uppsalako Unibertsitateak, Kopenhageko Unibertsitateak eta Heidelbergeko Unibertsitateak ohorezko doktore bezala gonbidatu zuten.
Komppak estentsiboki lan egin zuen konposatu ugariren sintesi organikoarekin, batez ere kanforra eta terpenoideekin. Kanforraren sintesia aurrerapen handi bat izan zen, bereziki, pinu oliotik eratorritako pinenoaren erdisintesia komertzializatu zuelako. Gainera, turba fuela bihurtzeko metodoak garatu zituen. Bere karreran zehar Komppak 200 ikerketa artikulu baino gehiago argitaratu zituen.
* Datuak: Q3750494
* Multimedia: Gustaf Komppa / Q3750494
# Frans Eemil Sillanpää

Frans Eemil Sillanpää (Hämeenkyrö, Finlandia, 1888ko irailaren 16a - Helsinki, Finlandia, 1964ko ekainaren 3a) finlandiar idazlea izan zen.

## Biografia

Laborari-familiakoa zen, eta natura-zientzietako ikasketak egin zituen Helsinkin. 1913an jaioterrira itzuli eta idazten hasi zen.
Lehen eleberrian, Elämä ja aurinko (1916, Bizitza eta Eguzkia), bi gazte maiteminduren udaldia deskribatzen du, baina pertsonaiak, funtsean, izadiaren agerpena besterik ez dira.
Finlandiako gerra zibilak (1918) eragin zion zirrara bere eleberririk mamitsuenaren iturburu izan zen: Hurskas kurjuus (1919, Miseria Santua), gerraren zurrunbiloan harrapaturiko nekazari xume baten historia kontatzen duena. Eleberri laburrez osaturiko liburuak argitaratu ondoren Finlandiatik kanpo ezagunena den eleberria idatzi zuen: Nuorena nukkunut (1931, Loak gazterik hartu zuen), neska gazte baten bizitza laburraz eta hartan pairatuaz diharduena. Eleberri horretan eta garai bereko gainerakoetan M. Maeterlincken mistizismoaren eragina nabarmentzen da.
Sillanpäären beste zenbait eleberri: Miehen tie (1932, Gizon baten bidea); Ihmiset suviyössä (1934, Gizakiak udako gauean), eleberri poetikoa.
1939an Literaturako Nobel saria eman zioten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q132723
* Multimedia: Frans Eemil Sillanpää / Q132723
# Ahti Karjalainen

Ahti Kalle Samuli Karjalainen (Hirvensalmi, Finlandia, 1923 – Helsinki, Finlandia, 1990) finlandiar politikaria izan zen.

## Biografia

Zientzia politikoko ikasketak egin zituen Helsinkiko Unibertsitatean. 1946an Nekazarien Alderdiko kide egin zen, eta ministro-kargu ugari bete zituen: Finantzetakoa (1957-1958), Merkataritza eta Industriakoa (1959-1961) eta Kanpo Arazoetakoa (1961-1962 eta 1963-1967).
Lehen aldian Kanpo Arazoetako ministro zela, Finlandiako neutraltasun politika erabat aldatu zuen, Stalinen ondorengo Sobiet Batasunari hurbildu baitzitzaion. 1962an Lehen Ministro izatera iritsi zen, baina 1963an kargua utzi zuen, berriz ere Kanpo Arazoetako ministro izateko. 1967 arte jardun zuen zeregin horretan. 1970-1971 bitartean berriro Lehen Ministro aukeratu zuten, Berde-gorri izeneko koalizio aurrerakoiaren gobernuko buru. Epe horretan bere herriko politika neutralzalea indartu zuen, eta Alemaniako Errepublika Demokratikoarekiko erlazioak izan zituen.
1979an Finlandiako Bankuaren zuzendaritza hartu zuen eta 1982an Sobiet Batasunarekiko Harremanetarako Batzordeko presidentetza.
1989an bere oroimenak argitaratu zituen Gizon presidentea izenburupean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q402977
* Multimedia: Ahti Karjalainen / Q402977
# Kristian Gullichsen

Kristian Gullichsen (Helsinki, Finlandia, 1932ko irailaren 29a - ibidem, 2021eko martxoaren 17a) finlandiar arkitektoa izan zen.

## Biografia

Helsinkiko Teknologia Unibertsitatean egin zituen ikasketak 1951tik 1960ra. Alvar Aalto, Toivo Korhonen eta Heikki Sirenen estudioetan aritu zen laguntzaile gisa 1952tik 1961era. Gero, bere lehenengo estudioa zabaldu zuen, eta Juhani Pallasmaa izan zuen lankide 1973ra arte. 1965etik 1967ra, Finlandiako Arkitektura Museoko zaindari izan zen, eta Teknologia Unibertsitateko irakasle 1961etik 1969ra. 1973tik aurrera, Erkki Kairamo eta Timo Vormala arkitektoekin lan egin zuen.
1978an, Finlandiako Arkitektura Sari Nazionala irabazi zuen, eta, 1988an, Arteetan katedraduna izendatu zuten. 1989an, Hiri Ingurunea saria irabazi zuen, eta 1990ean Hormigoizko Eraikuntza Onenaren Saria.
Lan nagusiak: banketxe bat Lappeenrantan (1983-1988), T. Vormala eta E. Kilpiörekin batera; herritarrentzako zentro bat Pieksämäkin (1983-1989), T. Vormala, E. Kipliö, M. Linko eta A. Jylhärekin batera; Stockmann saltegi handien zabaltze-lana, Helsinkin (1984-1989), E. Kairamo, T. Vormala, J. Sutela, M. Muoniovaara eta J. Linkoren batera.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3751310
* Multimedia: Kristian Gullichsen / Q3751310