OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Thymus

Thymus Lamiaceae familiako landare-genero bat da, 350 espeziez osatua. Gehienak belar aromatikoak dira, hala nola ezkaia eta sarpoila. Europako, Ipar Afrikako eta Asiako eskualde epeletakoak dira, jatorriz.
Espezie batzuk, batez ere Thymus vulgaris (ezkaia), kultibatu egiten dira ongailutarako eta landare apaingarri gisa.

## Ezaugarriak

Landare bizikorrak dira, belarkarak ia guztiak, eta 40 cm-rainoko altuerakoak. Zurtoinak zurezkoak eta finak izaten dira. Espezie ia guztien hostoak iraunkorrak dira, aurkako bikotetan antolatuak zurtoinean zehar; obalatuak eta osoak dira, 4 eta 20 mm artekoak, eta aromatikoak izaten dira. Loreak horiak, zuriak edo purpurak izaten dira.

## Espezie batzuk

* Thymus adamovicii
* Thymus bracteosus
* Thymus broussonetii
* Thymus caespititius
* Thymus camphoratus
* Thymus capitatus
* Thymus capitellatus
* Thymus carnosus
* Thymus cephalotus
* Thymus cherlerioides
* Thymus ciliatus
* Thymus cilicicus
* Thymus cimicinus
* Thymus comosus
* Thymus comptus
* Thymus doerfleri
* Thymus glabrescens
* Thymus herba-barona
* Thymus hirsutus
* Thymus hyemalis
* Thymus integer
* Thymus lanuginosus
* Thymus leucotrichus
* Thymus longicaulis
* Thymus longiflorus
* Thymus maroccanus
* Thymus mastichina
* Thymus mastigophorus
* Thymus membranaceus
* Thymus montanus
* Thymus moroderi
* Thymus nummularis
* Thymus odoratissimus
* Thymus pallasianus
* Thymus pannonicus
* Thymus piperella
* Thymus praecox
* Thymus pseudolanuginosus
* Thymus pulegioides
* Thymus quinquecostatus
* Thymus richardii
* Thymus serpyllum
* Thymus striatus
* Thymus thracicus
* Thymus villosus
* Thymus vulgaris
* Thymus zygis
** Thymus zygis subsp. gracilis

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131224
* Multimedia: Thymus (Lamiaceae) / Q131224
* Espezieak: Thymus (Lamiaceae)
# Palmondo errege

Palmondo erregea (Roystonea regia) palmondo espeziea da. Palmondoetan garaiena (30 metro inguru luzea), Ameriketan Estatu Batuetako hego-ekialdean, tropikoaldeko lurraldeetan eta Indiako mendebalean hazten dena. Enborreko azala porlanaren kolorekoa izaten du eta hostoak luma itxurako luzeak. Apaingarri gisa lantzen da.
Roystonea regia Kubako zuhaitz nazionala da, Santerian zein kristautasunean gurturako erabilia.

## Sinonimo taxonomikoak

Oreodoxa regia Kunth Oenocarpus regius (Kunth) Spreng. Palma elata W.Bartram Roystonea floridana O.F.Cook Euterpe jenmanii C.H.Wright Euterpe ventricosa C.H.Wright Roystonea jenmanii (C.H.Wright) Burret Roystonea elata (W.Bartram) F.Harper Roystonea ventricosa (C.H.Wright) L.H.Bailey Roystonea regia var. hondurensis P.H.Allen

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Cuba Naturaleza. Cuban Royal Palm (Roystonea regia), national tree of Cuba. .
* ↑ Roystonea regia. in: Royal Botanic Gardens, Kew: World Checklist of Selected Plant Families..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1069046
* Multimedia: Roystonea regia / Q1069046
* Espezieak: Roystonea regia
# Ipuru herrestari

Ipuru herrestaria (Juniperus horizontalis) Cupressaceae familiako zuhaitza da, Ipar Amerikan jatorria duena. 100 aldare baino gehiago ditu, horietatik asko landare apaingarri moduan erabiliak.

## Erreferentziak

* ↑ Bailey, L.H.; Bailey, E.Z.. (1976). Hortus third: A concise dictionary of plants cultivated in the United States and Canada. New York: Macmillan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q121427
* Multimedia: Juniperus horizontalis / Q121427
* Espezieak: Juniperus horizontalis
# Tindu-otxar

Tindu-otxarra edo otxar tindagaia (Rubia tinctorum) errubiazeoen familiako landare belarkara da.
Alizarina, purpurina, kinizarina edo purpuroxantina bezalako konposatuak dituenez, tindagai moduan erabili izan dute mendean zehar. Mohenjo-Daron, K.a. III. milurtekoan jada erabiltzen zuten.

## Erreferentziak

* ↑ John Cannon & Margaret Cannon. (2002). Dye Plants and Dyeing. (2. argitaraldia) A & C Black., 76, 80 or. ISBN 978-0-7136-6374-7..
* ↑ H. C. Bhardwaj & K. K. Jain. (1982). «Indian dyes and dyeing industry during 18th–19th century» (PDF) Indian Journal of History of Science (New Delhi: Indian National Science Academy) 17 (11): 70–81..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q163641
* Multimedia: Rubia tinctorum / Q163641
* Espezieak: Rubia tinctorum
# Zinta-belar

Zinta-belar (Chlorophytum comosum) Asparagaceae familiako landare iraunkorra da, hegoaldeko Afrikan jatorria duena. Landare apaingarri ezaguna bilakatu da.
Bi kultibar ezagunak ditu:
* C. comosum 'Vittatum'
* C. comosum 'Variegatum'

## Erreferentziak

* ↑ Chlorophytum comosum information from NPGS/GRIN. www.ars-grin.gov.
* ↑ Howell, J.T., P.H. Raven & P. Rubtzoff. (1958). Flora of San Francisco. in: Wasmann J. Biology., 1-155 or..
* ↑ Poole, R.T.; Chase, A.R.; Osborne, L.S.. (1991). Spider Plant Production Guide (CFREC-Apopka Foliage Plant Research Note RH-91-33). Central Florida Research and Education Center, University of Florida.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1164349
* Multimedia: Chlorophytum comosum / Q1164349
* Espezieak: Chlorophytum comosum
# Japoniar zelkoba

Japoniar zelkoba (Zelkova serrata) edo keyaki (japonieraz: 欅 (ケヤキ) keyaki /槻 (ツキ) tsuki; ; koreeraz: 느티나무 neutinamu) Ulmaceae familiako zuhaitza da, Japonian, Korean, ekialdeko Txinan eta Taiwanen jatorria duena. Hosto bakuna, txandaka antolatua eta estipuladuna izaten dute.

## Erreferentziak

* ↑ Andrews, S.. (1994). «Tree of the year: Zelkova» Int. Dendrol. Soc. Yearbook: 11-30..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q920344
* Multimedia: Zelkova serrata / Q920344
* Espezieak: Zelkova serrata
# Ametz ilaundun

Ametz ilaunduna edo haritz ilaunduna (Quercus pubescens, sin Quercus humilis) Fagaceae familiako zuhaitza da, hegoaldeko Europan eta hego-mendebaldeko Asian jatorria duena.

## Azpiespezieak

Flora Europaeak hiru azpiespezie onartzen ditu:
* Quercus pubescens subsp. pubescens – erdialdeko eta hegoaldeko Europa.
* Quercus pubescens subsp. anatolica O.Schwarz – hego-mendebaldeko Asia eta hego-ekialdeko Europa.
* Quercus pubescens subsp. palensis (Palassou) O.Schwarz – iparraldeko Espainia eta Pirinio aldea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161415
* Multimedia: Quercus pubescens / Q161415
* Espezieak: Quercus pubescens
# Ote beltz

Ote beltza (Ulex minor) lekadunen familiakoa eta Ulex generoko zuhaixka da (20-70 cm), arantzatsua eta hermafrodita. Mendebaldeko Europakoa da jatorriz, Erresuma Batutik Portugaleraino, euskal isurialde atlantikoa barne.
Ote zuriaren (U. europaeus) antz handia du. Ote zuriak baino lore txikiagoak dituena. Hark baino adar eta arantza gehiagoko zurtoina izaten du; arantza bigunagoak izaten ditu, ordea. Metro betea baino luzeago ez da izaten.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q793774
* Multimedia: Ulex minor / Q793774
* Espezieak: Ulex minor
# Tipulatx

Tipulatx edo exalota (Allium ascalonicum) landare belarkara da, tipula bezala Alliaceae familiakoa. Linnaeusek espezie ezberdintzat jo arren (A. ascalonicum), egun tipularen aldaera dela diote adituek, antzinako izena sinonimo bat besterik ez izanik.
Erraboilak baratxuriak bezala multzokatuak dituen tipula mota lore-morea, janariak ontzeko erabiltzen dena. Itxuraz mahastietako porruaren antzekoa da. Landu gabeko sailetan, tontor eguzkitsuetan eta mahastietan hazten da berez, baina baratze landare gisa ere zabaldu samarra dago zenbait lurraldetan. Janariak, eta bereziki haragia ontzeko erabiltzen dira tipulatxaren erraboilak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013-3-14 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ USDA. Allium ascalonicum information. in: Germplasm Resources Information Network..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193498
* Multimedia: Allium ascalonicum / Q193498
* Espezieak: Allium ascalonicum
# Galinsoga quadriradiata

Galinsoga quadriradiata Asteraceae familiako landare loredun txiki bat da. Badirudi bere jatorria Mexikoko erdialdean dagoela, baina beste leku askotan sartu du gizakiak, Ipar zein Hego Amerika, Europa, Japonia, Filipinak, India edo Nepal barne. Euskal Herrian ere aurki daiteke, parke batzuetan.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Galinsoga quadriradiata. 2020-10-21 (Noiz kontsultatua: 2020-11-29).
* ↑ Robinson, Benjamin Lincoln; Fernald, Merritt Lyndon; Club, New England Botanical. (1976). Rhodora. New England Botanical Club [etc.] (Noiz kontsultatua: 2020-11-29).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q614880
* Multimedia: Galinsoga quadriradiata / Q614880
* Espezieak: Galinsoga quadriradiata
# Tipuleta

Tipuleta (Allium fistulosum) landare belarkara biurtekoa da, Amaryllidaceae familiakoa. Jateko ona, ekialdeko Asiako sukaldaritzan erabiltzen dute batez ere.

## Erreferentziak

* ↑ www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2023-03-09).
* ↑ Fritsch, R.M.; Friesen, N.. (2002). Allium Crop Science: Recent Advances. Wallingford: CABI Publishing, 18 or. ISBN 0-85199-510-1..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27938
* Multimedia: Allium fistulosum / Q27938
* Espezieak: Allium fistulosum
# Jarava ichu

Jarava ichu Poaceae familiako urteko landarea da. Amerikan zabal aurkitzen den landare belarkara da, Mexikotik eta Argentinararte. Andeetako altiplanoan oso ugaria da. Abereentzako pentsu gisa erabiltzen da.

## Izena eta taxonomia

Ichu izenak kitxuaz "lastoa" esan nahi du, itxura hori hartzen baitu landareak. Hipólito Ruiz López eta José Antonio Pavón Jiménez botanikari espainiarrek deskribatu zuten 1798. urtean. Jarava ichu izenaz gain sinonimo bat ere badu, Stipa ichu. 1829an Carl Sigismund Kunth alemaniarrak deskribapen berria argitaratu zuen Révision des Graminées liburuan.

## Deskribapena

Ichuaren zurtoinek 60-180 cm-tako altuera hartzen dute. Hostoak zurrunak eta tenteak dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) ASALE, RAE-; RAE. «icho | Diccionario de la lengua española» «Diccionario de la lengua española» - Edición del Tricentenario (Noiz kontsultatua: 2022-11-11).
* ↑ «Tropicos» www.tropicos.org (Noiz kontsultatua: 2022-11-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q580843
* Multimedia: Stipa ichu / Q580843
* Espezieak: Jarava ichu
# Astakardu

Astakardua (Cirsium vulgare) Asteraceae familiako landarea da, ia Europa osoan, mendebaldeko Asian eta ipar-mendebaldeko Afrikan jatorria duena. Kardu mota txikia, jateko ona ez dena.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21177
* Multimedia: Cirsium vulgare / Q21177
* Espezieak: Cirsium vulgare
# Ophrys fusca

Ophrys fusca orkidea espezie bat da, Mediterraneoaren inguruan jaiotakoa, baina Euskal Herriko hainbat lekutan ikus daitekeena, adibidez Zumaiako flyschean dauden dunetan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q900777
* Multimedia: Ophrys fusca / Q900777
* Espezieak: Ophrys fusca
# Portugal txilar

Portugal txilarra (Erica lusitanica) erikazeoen familiako zuhaixka adartsua da, 2 m luzea. Erica generoko espezie asko bezala, txilar espezie-mota bat da.

## Morfologia

3,5 m-ko zuhaixka da. Adar tenteak ditu, Erica arborearen antzera, baina bere adasken indumentuak ile bakun eta leunak bakarrik dauzka.
Hostoak, 2,1-7,5 x 0,4-0,5 mm-koak dira eta bertizilatuak daude, eta berde argiak dira. Horretaz gain, hostoa ardatzean tolesten denez, azpialdea ez da ikusten. Gainera, glabroak dira eta sarritan dentikulatuak, oinarri eta erpinean. Batzuetan, hosto axialez lagunduta egoten da.
Infloreszentzia ugari garatzen ditu, 1-3 lorekoak, panikula piramidal luzeak osatzen dituzten lukuetan elkarturik. Pedizeloak 2-4 mm-koak, lodiak, glabroak eta arreak dira. Sepaloak, 1-1,2 mm-koak, obatuak dira, krema kolorekoak edo zurixkak eta glabroak. Korola 4-5 mm-koa da, tubularra edo kanpai-formakoa. Koloreari erreparatuz, zuri edo zuri-arrosa izaten da. Lobuluak 0,4-1 mm-koak eta tenteak normalean. Anterak, 0,5-0,8 mm-koak direnak, inklusoak dira eta estiloak exertuak. Obarioa glabroa da, gutxitan iletsua. 3 mm-ko estiloa du, exertua eta erlatiboki lodia dena. Estigmak kono alderantzikatuaren itxura du.
Haziak, 0,25-0,5 mm-koak dira, elipsoidalak eta erretikulatu-albeolarrak.

## Loraketa

Loraketa garaia, abendutik martxora bitartean ematen da. Polinizazioa erleen bidez gertatzen da. Hala ere, Erica generoko landareak haizearen bitartez poliniza daitezke arrakasta gutxiagorekin.

## Habitat eta ekologia

Klima hezea duten lur silizeo edo azidifikatuetan bizi da, esaterako; artadi eta hariztien baso mendel eta ordezko komunitateetan, eta baita leku eraldatuetan ere.

## Banaketa

Iberiar penintsulako ipar eta mendenbaldeko eskualdeetara eta Frantziako hegomendebaldera mugatzen da. Euskal Herrian isurialde kantauriarrean agertzen da arruntki.

## Erabilerak

Landare apaingarri gisa ezagutzen da.

## Erreferentziak

* 1 2 Flora ibérica : plantas vasculares de la Península Ibérica e Islas Baleares. Real Jardín Botánico, C.S.I.C 1986-<2017> ISBN 9788400062217. PMC 15529745. (Noiz kontsultatua: 2019-03-14).
* 1 2 3 I., Aizpuru,. (2010). Euskal herriko zuhaitz eta zuhaixken gida. (2. [argit.]. argitaraldia) Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia = Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco ISBN 9788445730515. PMC 868798162. (Noiz kontsultatua: 2019-03-14).
* ↑ ELSE; HAGERUP, OLAF. (1953-02). «THRIPS POLLINATION OF ERICA TETRALIX» New Phytologist 52 (1): 1–7. doi:10.1111/j.1469-8137.1953.tb05199.x. ISSN 0028-646X. (Noiz kontsultatua: 2019-03-14).
* ↑ RHS A-Z encyclopedia of garden plants. Dorling Kindersley, 1136 or. ISBN 1405332964..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2193234
* Multimedia: Erica lusitanica / Q2193234
* Espezieak: Erica lusitanica
# Cypripedium macranthos

Cypripedium macranthos Cypripedium generoko landarea da, Orchidaceae familiakoa. Asiako herrialde desberdinetan aurki daiteke.

## Banaketa geografikoa

Humusean eta baso planifolioetan eta sastrakadietan drainatutako lurzoruetan, 500 eta 2300 metro bitarteko altuerako mazeletan, aurki daiteke. Herrialde hauetan ikus daiteke: Bielorrusia, Siberia, Txina, Mongolia, Japonia, Korea eta Taiwan.

## Deskribapena

Orkidea bat da, tamaina ertainekoa, 15 eta 5 cm bitartekoa. Klima hotza nahiago du. Lurrerako joera du, 3 eta 6 hosto bitarteko zurtoinarekin, eta udaberrian eta uda hasieran loratzen da infloreszentzia terminal, lila edo purpura batean, tente, lore 1 eta 2 artean, hostoak bezalako braktea handiekin.

## Taxonomia

Cypripedium macranthos landarea Peter Olof Swartzek deskribatu eta Kongl. Vetenskaps Academiens Nya Handlingar aldizkarian argitaratu zuen (21: 251. 1800).

### Sinonimia

* Cypripedium macranthon Sw. (1800)
* Cypripedium macranthum Sw. (1800))
* Sacodon macranthos (Sw.) Raf. (1838)
* Cypripedium thunbergii Blume (1859)
* Cypripedium speciosum Rolfe (1911)
* Cypripedium speciosum var. albiflorum Makino (1926)
* Cypripedium thunbergii f. albiflorum (Makino) Okuyama (1955)
* Cypripedium macranthos var. atropurpureum Aver. (1999)

## Erreferentziak

* ↑ Jay Pfahl. «Cypripedium macranthos». Internet Orchid Species Photo Encyclopedia.
* ↑ Cypripedium macranthos en Trópicos
* ↑ Cypripedium macranthos PlantList webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1315287
* Multimedia: Cypripedium macranthos / Q1315287
* Espezieak: Cypripedium macranthos
# Sphagnum squarrosum

Sphagnum squarrosum Sphagnaceae familiako goroldioa da, Europan bizi dena.
Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrendan sartu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Eusko Jaurlaritza. (2013-7-5). Agindua, 2013ko ekainaren 18koa, Ingurumen eta Lurralde Politikako sailburuarena. Honen bidez, Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrenda aldatzen da. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q867250
* Multimedia: Sphagnum squarrosum / Q867250
* Espezieak: Sphagnum squarrosum
# Tragopan satyra

Tragopan satyra Tragopan generoko animalia da. Hegaztien barruko Phasianidae familian sailkatua dago. Oso desberdinak dira arra eta emea. Faisai adardunek ez dute hegazti mota berekoak ematen. Buru beltza eta gorputz gorrixka, tanta zuriduna izaten du arrak. Eme nahian dabilenean adar moduko bi luzakin urdin ateratzen zaizkio. Emea askoz txikiagoa da, eta marroi kolorekoa. Himalaiako eta Assamgo mendietan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Ikus, gainera

* Tragopan
* Phasianidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q685399
* Multimedia: Tragopan satyra / Q685399
* Espezieak: Tragopan satyra
# Sahats ilun

Sahats iluna (Salix atrocinerea) Salicaceae familiako zuhaitza da, mendebaldeko Europan eta iparraldeko Afrikan jatorria duena.

## Hibridoak

* Salix × expectata, Salix atrocinerea eta Salix cantabricaren artekoa.
* Salix × quercifolia, Salix atrocinerea eta Salix caprearen artekoa.
* Salix × guinieri, Salix atrocinerea eta Salix cinerearen artekoa.
* Salix × mairei, Salix atrocinerea eta Salix pedicellataren artekoa.
* Salix × altobracensis, Salix atrocinerea eta Salix bicolorren artekoa.
* Salix × viciosorum, Salix atrocinerea eta Salix purpurearen artekoa.
* Salix × secalliana , Salix atrocinerea eta Salix salviifoliaren artekoa.
* Salix × multidentata, Salix atrocierea eta Salix triandaren artekoa.
* Salix × stipularis, Salix atrocinerea eta Salix viminalisen artekoa.

## Erreferentziak

* ↑ www.tropicos.org

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3320649
* Espezieak: Salix atrocinerea
# Trichechus

Trichechus Sirenia ordenako trikekidoen familiako (Trichechidae) genero bakarra da, lau espezie baino ez dituena: manatiak. Uretako ugaztunak dira.
Herbiboro lasaiak dira, orduak eta orduak ematen dituztenak ibaietako eta itsasoetako ur azaletako landareak bilatzen eta jaten. Ur gezetan nahiz gazietan bizi dira, Amerikako eta Afrikako kosten inguruetan. Gizakia dute haien harrapakari bakarra; haragiagatik eta gantzagatik ehizatuak izan dira, baina gaur egun espezie babestuak dira.
Manati izena, Karibeko hizkuntzan, «ugaztun» esan nahi du.

## Ezaugarriak

300-500 kg bitartekoak dira, eta 3-4,5 m luzeak izaten dira. Gorputza grisa da, eta tolestura arrosak dituzte. Dugongidoek ez bezala, isats zapal horizontala dute, espatula-formakoa, eta ez ilargierdi-formakoa.
Landare-espezie asko jaten dituzte. Jateko, goiko ezpaina erabiltzen dute, erdibitua baitago. Manati heldu batek 50 kg belar jan ditzake egunean. Antilletako manatiek arrantzaleen sareetan harrapatutako arrainak ere jaten dituzte.
2-5 urtez behin, emeak kume bakarra izaten du. 35 bat kg pisatu ohi du jaiotzean, eta 90-120 cm luze izaten da. Amaren mendekoa da erabat, eta gutxienez bi urte ematen ditu amaren ondoan. Amak bakarrik zaintzen du kumea. Lau urte behar dituzte helduarora iristeko, eta 80 urte bizi daitezke.

## Espezieak

* Trichechus manatus - manati karibearra
* Trichechus senegalensis - manati afrikarra
* Trichechus inunguis - manati amazoiarra
* Trichechus bernhandi - manati nanoa

## Kanpo estekak

* Mendiburu, Joana, Manatiak, ingurumenaren egoeraren adierazleak, mehatxupean, zientzia.eus
# Balatondo

Balatondo (Manilkara bidentata) Manilkara generoko zuhaitza da, iparraldeko Hego Amerikan, Erdialdeko Amerikan eta Kariben bizi dena. 30–45 metroko altuera du. Fruitu jangarria du: 3–5 zentimetroko baia hori bat hain zuzen ere. Bere latex industrian erabiltzen dute, txikle ekoizteko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q804658
* Multimedia: Manilkara bidentata / Q804658
* Espezieak: Manilkara bidentata
# Itsas krabelin

Itsas krabelina (Armeria maritima) Plubajinazeoen familiako landare iraunkorra da, zuhaixka itxura ere har dezakeena, loreengatik apaingarri gisa oso erabilia. Zurtoinak landatuz edo udazkenean hazia ereinez ugaltzen da.
Izenak kontrakoa dioen arren, taxonomiaren ikuspegitik, ez da krabelina

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21036
* Multimedia: Armeria maritima / Q21036
* Espezieak: Armeria maritima
# Kanariar ametz

Kanariar ametza (Quercus canariensis) Fagaceae familiako ametza da, 20–30 m inguru luzea. Bere izendapenak bestelakorik dioen arren, egun ez da Kanarietan bizi (iraganean ziur asko bai). Hegoaldeko Espainian eta Portugalen, Tunisian, Algerian eta Marokon bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ www.lejardindesophie.net

## Kanpo estekak

* Datuak: Q638095
* Multimedia: Quercus canariensis / Q638095
* Espezieak: Quercus canariensis
# Trichius fasciatus

Gnorimus nobilis edo erle kakalardoa Scarabaeidae familiako kakalardoa da. Europan bizi da, mendialdeko basoetan. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Azpiespezieak

Bi azpiespezie aurkitzen dira:
* Trichius fasciatus var. dubius (Mulsant)
* Trichius fasciatus var. interruptus (Mulsant)

## Deskribapena

Tamaina txikiko kakalardoa da, 9-12 mm arteko luzera duena. Buru eta pronoto beltzak ditu, elitroak aldiz horixkak edo laranjak eta banda beltzak ageri tituzte, erlearen koloreen antza emanez. Burua eta pronotoa urre koloreko ilez estalita du, salebaldea ere bai. Guzti horrek erlastar itxura ematen dio eta harraparien aurreko babesa da.
Emea eta arra hankei begiratuta bereizten dira. Emeen hirugarren parean askoz indartsuagoa da, zuloak egiteko prestaturik dago.

## Habitata eta elikadura

Mendialdeko basoetako argiunetan ikusten dira. Zelaietako eta baso ertzetako loreetan aurkitzen dira.

## Bizi zikloa

Maiatza eta uztaila artean ikusten dira helduak, loreetan aurkitzen duten nektarraz elikatzen. Emeak enbor usteletan jartzen ditu arrautzak, normalean sahatsetan, eta beldarrak enbor hartaz elikatzen dira, bai eta bestelako atal organikotaz ere.

## Iruditegia

* Kakalardo heldua oso iletsua da.
* Kakalardoa hegan.
* Kakalardoa hatz baten gainean, tamaina ikusteko.
* Pupa.

## Erreferentziak

* ↑ «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» www.heteropterus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
* ↑ ondrej.zicha(at)gmail.com, Ondrej Zicha;. «BioLib: Biological library» www.biolib.cz (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).
* 1 2 «Escarabajo abeja común | Animalandia.» animalandia.educa.madrid.org (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1387496
* Multimedia: Trichius fasciatus / Q1387496
* Espezieak: Trichius fasciatus
# Beltxale distiratsu

Beltxale distiratsu edo binorri distiratsu du izen arrunta Ligustrum lucidum zuhaitzak. Oleaceae landareen espezie bat da, Txinako hegoalde-erdialdekoa, Korea eta Japoniakoa jatorriz. Gaur egun munduko herrialde askotan hedatua dago eta hainbat tokitan espezie inbaditzailea bilakatu da, bertoko basoetako flora autoktonoa lekuz aldaraziz.

## Deskribapena

Generoaren espezie handiena da. Hosto iraunkorreko zuhaitz honek 3 eta 8 metro arteko garaiera du baina 15 metro altuera har dezake. Hostoak berde ilunak dira, luzeran 5-15 cm eta zabaleran 3-8 cm bitartean. Fruituak esferikoak 0.6-1 cm ingurukoa dira, urdinxkarak eta distiratsuak.

## Erabilera

Txinatar medikuntza tradizionalean erabili izan dira fruituak. Sexu ezintasuna, tinnitusa eta nekea tratatzeko erabiltzen dira.

## Taxonomia

William Townsend Aitonek deskribatu zuen Ligustrum lucidum eta Hortus Kewensis-en argitaratua ; edo, Catalogue of the Plants Cultivated in the Royal Botanic Garden at Kew. London (2. edizioa) 1: 19. 1810.

### Etimologia

Ligustrum : aligustre plantako izen latindarretik eratorritako izen orokorra.
lucidum: epitetoa, latinez "distiratsua" esan nahi du.

## Iruditegia

* Landarea.
* Hostoak.
* Loreak.
* Fruituak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [1999]
* ↑ Flora Iberikoa, Madrilgo Errege Botanikoko Lorategia
* ↑ Izen Botanikoetan
* ↑ Epiteto Botanikoetan

## Kanpo estekak

* Datuak: Q732933
* Multimedia: Ligustrum lucidum / Q732933
* Espezieak: Ligustrum lucidum
# Trifolium alpinum

Trifolium alpinum landare mota bat da, Trifolium generokoa. 1 metroko altuera ere har dezake eta 1700 eta 2500 m. artean (batzuetan 2800 metrotara ere) bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ Codignola, A., et al. (1985). Preliminary studies on the photosynthetic structures of Trifolium alpinum L. as related to productivity. Ann Bot 55(4) 509-23.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q159593
* Multimedia: Trifolium alpinum / Q159593
* Espezieak: Trifolium alpinum