OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Svetlana Alliluieva

Svetlana Iosifovna Alliluieva (errusieraz: Светла́на Ио́сифовна Аллилу́ева, georgieraz: სვეტლანა ალილუევა; Mosku, Errusia, 1926ko otsailaren 28a - Richland Center, Wisconsin, Ameriketako Estatu Batuak, 2011ko azaroaren 22a) Joseph Stalin sobietar presidentearen eta haren bigarren emazte Nadezhda Alliluievaren alaba gazteena eta bakarra izan zen. 1967an, nazioartean oso albiste nabarmena izan zen Sobietar Batasunetik ihes egin eta estatubatuar herritartasuna hartu zuenean. Urte batzuk geroago, William Wesley Peters arkitektoarekin ezkondu eta Lana Peters (georgieraz: ლანა პეტერსი) izen-deiturak hartu zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). (Noiz kontsultatua: 2020-04-26).
* ↑ «Stalin’s Daughter Dies at 85 - NYTimes.com» web.archive.org 2011-11-29 (Noiz kontsultatua: 2024-10-16).
* ↑ «Land of Opportunity», TIME, 1967-05-26.
* ↑ «Stalin's daughter Lana Peters dies in US of cancer», BBC News, 2011-11-29.
* Datuak: Q228584
* Multimedia: Svetlana Alliluyeva / Q228584
# Danel Elezkano

Danel Elezkano Bilbao, pilota arloan Elezkano II.a deituraz ezaguna (Zaratamo, Bizkaia, 1994ko apirilaren 9a), esku huskako pilotari profesional ohia da. Aurrelari aritzen zen, Aspe enpresarekin. 1,86 m luze da, eta profesionala zelarik 85 kilo pisatzen zuen. Profesionaletako lehendabiziko partida 2012ko abuztuan jokatu zuen, Bilboko Bizkaia pilotalekuan, Asegarce enpresarekin; gero, 2016ko uztailaren bukaeran, Aspe enpresara igaro zen, jokatzeko aukera gehiagoren bila. Binaka jokatuz nabarmendu zen bereziki; izan ere, binakako txapeldun izan zen 2019an (Beñat Rezusta atzelaria lagun) eta 2021ean (Jose Javier Zabaleta atzelaria lagun); eta binakako txapeldunorde 2018an (Beñat Rezusta atzelaria lagun). 2024ko urrian erretiratu zen, brakialgiak eta bizkarreko minak pilotan jokatzea guztiz eragozten diotelako.
2018an, titulartzat jokatu zuen lehenengo Binakako Txapelketa Nagusian, txapeldunorde bukatu zuen, Beñat Rezusta atzelaria lagun. Hurrengo urtean, atzelari berarekin, txapelketa hori bera irabazi zuen.

## Kirol lorpenak

Esku huskako pilotan, hauek ditu lorpen nagusiak:

### Profesionaletan

* 2021: binakako txapelduna, Jose Javier Zabaleta atzelaria lagun.
* 2019: binakako txapelduna, Beñat Rezusta atzelaria lagun.
* 2018: binakako txapeldunordea, Beñat Rezusta atzelaria lagun.
* 2013: bigarren mailako buruz buruko txapeldunordea.

#### Binakako Txapelketa Nagusiko finalak

| Urtea | Txapeldunak | Txapeldunordeak | Tantoak | Pilotalekua |
| 2018 | Ezkurdia - Zabaleta | Elezkano II.a - Rezusta | 22-9 | Bizkaia |
| 2019 | Elezkano II.a - Rezusta | Irribarria - Zabaleta | 22-19 | Bizkaia |
| 2021 | Elezkano II.a - Zabaleta | Peña II.a - Albisu | 22-7 | Bizkaia |

#### Bigarren Mailako Buruz Buruko Txapelketako finalak

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Tantoak | Pilotalekua |
| 2013 | Untoria | Elezkano II.a | 22-15 | Labrit |

### Amateurretan

* 2011:
** Euskadiko binakako txapelduna, gazte mailan
** El Diario Vasco-Bankoa lehiaketako txapelduna, promesetan
** Baque torneoko buruz buruko txapelduna, gazte mailan.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Elezkano II se compromete con ASPE»], Aspepelota.com, 2016-07-29.
* ↑ Mujika Telleria, Beñat. (2024-10-16). «Danel Elezkanok erretiroa hartu du» Berria (Noiz kontsultatua: 2024-10-16).
* ↑ «Ezkurdia eta Zabaleta txapeldun (22-9)» Berria 2018-04-08 (Noiz kontsultatua: 2018-04-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) G. Vico, Igor. (2018-04-09). «La tormenta perfecta» Deia (Noiz kontsultatua: 2018-04-09).
* ↑ «Elezkanok eta Rezustak irabazi dute binakako txapela» Berria (Noiz kontsultatua: 2019-04-08).

## Kanpo loturak

* Asperen webguneko fitxa
* Datuak: Q16516835
# Solomon R. Guggenheim Museoa

Solomon R. Guggenheim museoa —Guggenheim museoa izenez ere ezaguna— Ameriketako Estatu Batuetako museo bat da, arte inpresionistaren eta postinpresionistaren bilduma iraunkor nabarmena duena, bai eta arte moderno goiztiarrarena eta arte garaikidearena ere. Era berean, museoak aldi baterako erakusketa bereziak antolatzen ditu urtean zehar. New Yorkeko Manhattan auzoko Bosgarren hiribideko 1071. zenbakian eta Upper East Side auzuneko 89. zenbakian dago. Solomon R. Guggenheim Fundazioak eratu zuen 1939an, hasiera batean Pintura Abstraktuaren Museoa izendatua, lehen zuzendaria Hilla von Rebay artista abstraktua izanik. Museoak Fundazioaren sortzaile zen Solomon R. Guggenheimen heriotzatik gutxira hartu zuen gaur egungo izena, 1949an.
1959an museoa alokaturiko espazio batetik gaur egungo kokapenera lekualdatu zen; XX. mendeko arkitekturaren adierazgarri zen eraikuntza bat bezala aitortua. Eraikin zilindrikoa Frank Lloyd Wrightek diseinatu zuen, estuagoa bere azpiko aldean goiko aldean baino, eta “espirituaren tenplu” bezala sortua. Eraikinak galeria funtzio betetzen duen arrapala bat dauka, beheko pisutik hasi eta kiribil jarraikor batean eta justu sabai-leihoaren azpian amaitzen dena. Eraikinak 1992an zabaldua eta berritua izan zen, 2005 eta 2008 artean dorre bat atxikiz eraikinari. 2019tik Gizateriaren ondare izendapena du UNESCOren aldetik, Frank Lloyd Wrighten XX. mendeko arkitektura multzoaren barnean.
Bilduma nabarmen hazi da zortzi hamarkadetan zehar, eta hainbat bilduma pribatu garrantzitsuez osaturik dago, Solomon R. Guggenheimena zen jatorrizko bildumatik hasita. Bilduma Fundazioaren anai diren museoekin partekatzen da. 2013an Museoak 1.2 milioi bisitari izan zituen eta New Yorkeko arte garaikidearen erakusketa ospetsuena izan zuen.

## Erreferentziak

* ↑ «The 20th-Century Architecture of Frank Lloyd Wright» whc.unesco.org (UNESCO) (Noiz kontsultatua: 2024-10-16).
* ↑ The Art Newspaper. .

## Ikus, gainera

* Bilboko Guggenheim Museoa
* Veneziako Peggy Guggenheim Museoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q201469
* Multimedia: Solomon R. Guggenheim Museum / Q201469
# Carlos Espinosa de los Monteros

Carlos Espinosa de los Monteros Sagaseta de Ilurdoz (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1847ko apirilaren 12a - Madril, Espainia, 1928ko maiatzaren 27a) Espainiako Armadako jenerala eta Valtierrako markesa izan zen. Koronel izan zen azken karlistaldian. Oso kargu garrantzitsuak izan zituen: Espainiako Gorteetako diputatua 1881. urtean, Gipuzkoako gobernadore zibila, Posta eta Telegrafoetako zuzendari nagusia (1907), VI. lurralde militarreko kapitan nagusia (1913) eta enbaxadore Parisen (1914). Teknika militarrari buruzko obra eta artikuluak eman zituen argitara, El Imparcial agerkarian.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q8263894
* Multimedia: Carlos Espinosa de los Monteros y Sagaseta de Ilurdoz / Q8263894
# Felipe Pomar

Felipe Pomar (Lima, 1943) perutar surflaria da.
Hawaiin ikasi zuen eta bertan hasi zen surfean. 1965ean Munduko Surf Txapelketa irabazi zuen. Hori lortu zuen lehen perutarra eta latinoamerikarra izan zen. Hawaiin bizi da eta surfaren jatorria "totora zalditxo" (caballito de totora) perutarrean dagoela dio.
# Edward L. G. Bowell

Edward L. G. "Ted" Bowell (Londres, 1943ko azaroaren 26a) Ameriketako Estatu batuetan lan egiten duen astronomo ospetsua da. Londresko University Collegen eta Parisko Unibertsitatean ikasi zuen. Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) proiektuaren ikertzaile nagusia da. Berari esker asteroide asko aurkitu izan dira, batzuk LONEOS proiektu barruan eta beste batzuk hau martxan jarri aurretik. Haien artean hauek aipa daitezke: Asteroide troiarrak (2357) Phereclos, (2759) Idomeneo, (2797) Teucro, (2920) Automedonte, (3564) Taltibio, (4057) Demophon eta (4489) 1988 AK.
Halaber, aldiko 140P/Bowell-Skiff kometa eta ez-aldiko C/1980 E1 kometaren aurkikuntzan lagundu zuen.

## Beste batzuk

* (9000) Hal

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Edward Bowellen webgunea.
* Datuak: Q358274
# 1982
## Urtarrila

* Urtarrilaren 1a : Daniel Muñoz, 7 urteko umea, eta Manuel Cosano Cuenca, 68 urtekoa, balaz zauritu dituzte goardia zibilek Oreretan, amnistiaren aldeko manifestazio baten ostean tiroka hasi direnean.
* Urtarrilaren 2a : Alegiako Pablo Garaialde Jauregizabal taxilaria hilda agertu da Berastegin. Triple Ak hartu du hilketa bere gain.
* Urtarrilaren 18a : Kalez jantzitako ustezko sei poliziak neska bat eraso eta auto batean eramaten saiatu ziren Andosillan (Nafarroa). Pistolak atera eta airera tiroak ere bota zituzten jendea neska laguntzera hurbildu zenean.

## Martxoa

* Martxoaren 19a : CRS bi tirokatu eta hil dituzte Baigorrin: Bernard Roussarie eta Jacques Bouyer. BVE ultraeskuindar erakundeak bere gain hartu zuen atentatua, baina poliziak IKri leporatuko dio ekintza, iparretarrek ukatu arren. Filipe Bidart eta Gabi Mouesca kondenatuko dituzte atentatuan parte hartzeagatik.
* Martxoaren 29a : Esteban Muruetagoiena bihotzekoaz hil da hiru egun aurretik bederatzi egunez atxilotuta eta torturatua izan ondoren.

## Maiatza

* Maiatzaren 7a : Soud-Ouest eta Le Monde egunkariek Madrilgo Gobernuari leporatu diote Hendayais tabernako ekintzaren erantzukizuna.

## Urria

* Urriaren 16a : Victoriano Agiriano, 59 urtekoa, eta Maria Angeles Barandiaran, 52 urte, senar-emazteak poliziaren tiroez hil dira Gamarran (Gasteiz) jarritako kontrol batean.
* Urriaren 16a : Marcelo Garciandia tolosarra balaz zauritu du poliziak Lasarte inguruan jarritako kontrol batean. 19an hilko da.

## Ikus, gainera

* Gerra zikina
* Estatu terrorismoa
* GAL
* BVE

## Erreferentziak

* ↑ [Seis supuestos policías agredieron a una joven en Andosilla] Egin 1982.01.19

## Bibliografia

* AMEDO. El Estado contra ETA Melchor Miralles - Ricardo Arques. Plaza&Janes/Cambio16, 1989 - ISBN 84-7863-006-6
* EL GAL. El terrorismo de Estado en la Europa de las democracias CEDRI. Txalaparta, 1990 - ISBN 84-86597-25-0
* EUSKADI ETA ASKATASUNA. EUSKAL HERRIA Y LA LIBERTAD Txalaparta, 1993 - ISBN 84-86597-87-0
* QUE SE VAYAN Javier Bordagaray Hordago, 1978 - ISBN 84-7099-042-X

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12258444
# Gemma Herrero

Gemma Herrero Virto (Bizkaia, 1974ko ekaina) misterioa eta naturaz gaindiko thriller-ak sutsu dituen idazlea da, paranormala suspensearekin uztartzeko talentu berezia duena. Haien istorioak hilketaz, mamuz eta enigmaz beteta daude, mundu logiko eta arrazional honetan ere beti dagoela magiarako tokia.

## Lanak

* La red de Caronte (2006)
* Ojo de gato (2014)
* Trece sombras (2014)
* Viajes a Eilean I: Iniciación (2014)
* Viajes a Eilean II: Arcanos (2014)
* Viajes a Eilean III: La ley de lo triple (2015)
* Zhilan: El hombre confuso, el chino muerto y los gatos parlantes (2016)
* Suicidios inducidos (2017)
* Los crímenes del lago (2017): Finalista del Premio Literario Amazon
* VenganZa: El apocalipsis zombi desde el otro lado de la verja (2017)
* Detrás del velo (2018)
* Los cadáveres blancos (2018)
* ¿Tú me ves? I: La maldición de la casa Cavendish (2018)
* ¿Tú me ves? II: Carpe diem (2018)
* ¿Tú me ves? III: El susurro de los condenados (2019)
* ¿Tú me ves? IV: El regreso de Sarah Ellen (2019)
* ¿Tú me ves? V: Roanoke (2019)
* ¿Tú me ves? VI: Croatoan (2019)
* Reflejo mortal (2020)
* Trilogía de Kayne I: La muerte del heredero (2021)
* Trilogía de Kayne II: La profecía del traidor (2021)
* Trilogía de Kayne III: El orbe del olvido (2023)
* Misterios a medianoche (2023)
* La historia de Clarice I: División OpenMind (2022)
* La historia de Clarice II: El último cuervo (2022)
* La historia de Clarice III: La Línea Cometa (2024)
* Criaturas malditas (2022)
* Un asunto pendiente (2024)
* Las campanas del diablo (2024)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28733519
* ↑ (Gaztelaniaz) Premio Literario Amazon Storyteller. 2024-03-22 (Noiz kontsultatua: 2024-10-16).
# Thaxterogaster turmalis

Thaxterogaster turmalis Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da. Jangarritzat jotzen da.
Sinonimoak: Cortinarius claroturmalis (Basionimoa), Cortinarius turmalis.

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ganbilera eta laura, titi pixka batekin, gaztetan ertza biribildua eta gortinaren hondarrekin. Kapelaren azala likatsua hezetasunarekin eta zetaduna eguraldi lehorrarekin, hori-okre zurbil kolorekoa edo gris-buztin kolorekoa, okre-gorrixka kolorerako joerarekin, batez ere erdialdean, errezelaren fibrila zurixkaz estalia.
Orriak: Adnatu-eskotatuak, finak, estu, ertz krenulatuak, krema argi kolorekoak, zahartzean arre-gris eta marroi kolorekoak bihurtzen dira.
Orri eskotatuak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: 3 eta 5 cm bitarteko garaierakoa, zilindrikoa, trinkoa, zuria okrerako joerarekin, errezel hondakinen fibrilez estalia, marjinatu gabeko erraboil txiki batekin, sustrai antzekoekin, oinarriko mizelioa tonu lila-arrosa kolorekoekin.
Haragia: Zuria, gogorra, trinkoa. Usaingabea eta zaporegabea. Espora-jalkina herdoil kolorekoa.
Etimologia: Cortinarius hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna

Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua

Multiformis taldekoek erraboil baztertua dute. Cortinarius claricolor delakoak oinarrian ez du arrosa kolorerik eta ezkatetan urratutako errezel zuri ugari izaten du oinean.

## Sasoia eta lekua

Uda amaieran eta udazkenean. Gregario hazten da. Pagoen eta gaztainondoen basoetan, urriagoa hariztietan edo pinudietan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Hego Korea, Japonia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 229 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ : GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.
# Mesoamerikar pilota joko

Mesoamerikar pilota jokoa (nahuatlez tlachtli edota ōllamalīztli) Mesoamerikan K.a. 1400. urtetik aurrera Kolonaurreko herriek jokatutako erritual izaerako pilota kirol bat da, eguneroko bizitzan nahiz erlijio ospakizunetan jokatzen baitzen. Milaka urtez kirolak tokian tokiko bertsio ezberdinak izan ditu. Gaur egun oraindik ere, Guatemala eta Mexikoko zenbait lekutan antzinako kirol honen ulama deritzon bertsio modernoa jokatzen da. Dirudienez, izaera ezberdinetako gatazkak konpontzeko balio zuen: lursailen jabetzak, tributuak, merkatal kontrolak, eta abar.
Pilota jokoaren arauak ezezagunak dira, baina haren ondorengoak den ulamari so eginik, racketball kirolaren antzekoak lirateke, honetan helburua pilota jokoan mantentzea da, pilota lurrera eroriz gero zorte txarra adierazten zuen, historialari batzuen arabera pilota eguzkiaren sinboloa baitzen. Aldiz, harrizko eraztunak beranduagoko gehikuntzak dira. Gehikuntza honek kirola erabat aldatu zuen, pilota eraztunetik igaroaraziz berehalako garaipena lortu zitekeelako, edo pilotak eraztuna ukitzearekin soilik puntuak lortzen zirelako. Hulezko pilotak mugimenduak astro sakratuen ibilbideak irudikatzen zuen: Eguzkia, Ilargia eta Artizarra.
Jokoaren irabazleak Jainkoak babesa eta mesedea bereganatzen zuen, halere irabazleak ala galtzaileak sakrifikatuak ziren inguruko zalantza badago. Ez zen joko bat bakarrik: Huitzilopochtlik bere ahizpa garaitu eta egunsentia hasten zela irudikatzen zuen.
Mesoamerika osoan kirol honetako jokalekuak topatu izan dira, hegoaldean Nikaraguaren hegoaldetik hasi, eta iparraldean, ziurrenik AEBetako Arizona estaturaino.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q610098
* Multimedia: Mesoamerican ballgame / Q610098
# Thaxterogaster barbatus

Thaxterogaster barbatus Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Agaricus barbatus (Basionimoa), Elenchus fungorum, Hypophyllum lacteum, Cortinarius crystallinus, Myxacium barbatum, Gomphos crystallinus, Cortinarius emollitus, Cortinarius barbatus.

## Deskribapena

Kapela: 5 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, lau-ganbila pixka bat titiduna, krema-boli kolorekoa, okre zurbil samarreko kolorekoa erdigunean, kolore bereko berezko fibrila finekin eta ertz zurixkarekin. Gortina lirdingatsu banangarriarekin eta garratzarekin.
Orriak: Marjinatuak, okre-arrexka zurbil kolorekoak.
Hanka: 7 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa eta liraina, pixka bat klabiformea eta azpi-radikantea, ia fusiformea, Lehorrean ildaska fin batzuk ditu eta zetazko itxura ematen diote. Barrubetea gero barnehutsa. Zurixka edo lasto kolore arin batekoa.
Haragia: Urria, garratza, lasto kolorekoa oinean.
Etimologia: Crystallinus epitetoa latinetik dator, kristalezkoa, esan nahi duen ”crystallinus” hitzetik. Bere itxuragatik.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Antzekoa den Cortinarius emollitus baino dotoreagoa eta lirainagoa da.

## Sasoia eta lekua

Hostozabaletan, pagoetan. Baita baso mistoetan ere.

### Banaketa eremua

Alpeak, Austria‎, Danimarka‎, Norvegia‎, Suedia‎, Estonia‎, Espainia‎, Frantzia, Italia‎, Erresuma Batua, Belgika‎, Herbehereak‎, Alemania‎‎, Polonia‎, Errumania‎, Pirinioak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 137 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Thaxterogaster barbatus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130542365
# Zarate (jatetxea)

    Artikulu hau Bilboko jatetxeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zarate (argipena)».
Zarate Bilboko Poza Lizentziatua kalean dagoen jatetxea da. Bertoko sukaldariburua Sergio Ortiz de Zarate da.
2011n sortua, hori baino lehen sukaldariburua Lekeitioko Arropain jatetxean izan zen. Lekeitioko hastapen horien ukitua nabari da haren plateretan. Kantauri itsasoan barrena murgiltzen duen kartaz gain, 11 platereko menu bat ere eskaintzen dute. Kartako platerek 25 eurotik gora balio dute, eta 11 platereko menuak, berriz, 105 euro.
2015ean Michelin Gidaren lehenengo izarra lortu zuen. Epaimahaiak arrainekin egindako lan bikaina nabarmendu nahi izan zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Domínguez, Koldo. (2015/11/25). «El Zarate de Bilbao, única nueva estrella Michelin en Euskadi» El Correo.
* ↑ «Alvaro Garrido sukaldariak bere bost euskal jatetxe gustukoenen zerrenda atera du» Berria 2022-07-20 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* ↑ EiTB. (2015/11/25). 27 Michelin izar, Euskadiko sukaldaritzaren zeruan. .

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q21561336
# Thaxterogaster vibratilis

Thaxterogaster vibratilis Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da. Mikatzegia da kontsumorako.
Sinonimoak: Cortinarius vibratilis, Myxacium vibratile, Agaricus vibratilis(Basionimoa), Cortinarius amarus.

## Deskribapena

Kapela: 50 mm arteko diametrokoa, hasieran koniko-ganbila, kanpai-itxurakoa, gero zabaldua, titi antzeko batekin, ertz inkurbatua, osoa, laster zuzena, errezelaren hondar zurixkekin; kapelaren azala erdiraino bereiz daiteke, higrofanoa, distiratsua, leuna, likatsua edo glutinosua, biskositate mikatza, okre-laranja kolorekoa edo hori-lehoi kolorekoa, okre zurbil kolorera edo hori zurbil kolorera koloregabetzen da, batez ere lehortzean.
Orriak: Ez oso estu, meheak, adnatuak edo adnatu-bihurgunetsuak; okre zurbil kolorekoak, gero okre-kanela kolorekoak.
Hanka: 80 mm arteko garaierakoa eta 10 mm arteko lodierakoa, fusiformea eta klabiforme samarra, betea, likatsua, biskositate mikatza, orrietara pruinaduna, fibrila finekin eta zetaduna; zuria, ondoren zurixka-okre kolorekoa, ukitzean edo zahartzean hori-okre kolorea hartzen du; gortina ez da oso ugaria eta oina kapelaren ertzarekin lotzen du, zeta-antzekoa, hialianoa, zurbila, glutinosua.
Haragia: Lodia, laster biguna, zurixka; usain nabarmenik gabea, zapore oso mikatza.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Vibratilis epitetoa latinetik dator, distira egin, distira, esan nahi duen "vibràtilis" hitzetik.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Cortinarius eburneus delakoarekin nahas daiteke, honen kapelaren azala zuria da. Baita Cortinarius causticus espeziearekin ere, hau sendoagoa da, kapela marroi-gorri kolorekoa du, hori gutxiagorekin.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean. Koniferoen basoetan (Pinus, Abies, Picea), mendian. Oso urria eta lokalizatua.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia, Japonia, Taiwan.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 204 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ : GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.
# Thaxterogaster fulvo-ochrascens

Thaxterogaster fulvo-ochrascens Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Agaricus riederi, Cortinarius riederi, Gomphos riederi, Phlegmacium riederi, Cortinarius fulvo-ochrascens (Basionimoa), Phlegmacium fulvo-ochrascens, Cortinarius fuscomaculatus.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, Hemisferikoa, itxia, gero ganbil-laua edo erdian deprimitu samarra; eguraldi hezean likatsua, opakua lehorrean; okre-lehoi kolorekoa, ertzean zurixkagoa, orban argiagoekin. Ertza luzaroan barrurantz biribildua.
Orriak: Hasieran gris-more edo lila kolorekoak, gero arreak; itsatsi-unziformeak edo itsatsiak, nahiko estu.
Hanka: 5 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa. Erraboilarekin, batzuetan marjinatua edo arbi-formakoa (3 cm); zurixka-okre antzekoa, inoiz lila antzekoz goialdean. Errezela eta gortina zuritik okre antzerako kolorekoak.
Haragia: Zurixkatik okre zurbilera doan kolorekoak, eremuetan lehoi kolorekoa; zapore gozokoa; usaingabea.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Fulvoochrascens epitetoa latinetik dator, arrosakara, horia, ilehoria esan nahi duen “fulvus” hitzetik eta gorrirako joerarekin, esan nahi duen, “ochrascens” hitzetik. Kapelaren koloreagatik.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean. Koniferoen eta hostozabalen basoetan lurzoru karetsuetan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 149 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ : GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.