OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Otxar basati

Otxar basatia (Rubia peregrina) errubiazeoen familiako landare belarkara da. Mediterraneoko Europan, Erresuma Batuan eta iparraldeko Afrikan jatorria du.

## Galeria

* Landarea
* Landarea
* Loreak
* Fruituak
* Fruituak
* Hostoak

## Sinonimoak

* Rubia anglica Huds. (1762)
* Rubia angustifolia L. (1767)
* Rubia lucida L. (1767)
* Rubia bocconii Petagna (1787)
* Rubia longifolia Poir.
* Rubia splendens Hoffmanns. & Link (1824)
* Rubia requienii Duby (1830)
* Rubia dalmatica Scheele (1844)
* Rubia angustifolia var. requienii (Duby) Nyman (1879)
* Rubia peregrina var. dalmatica (Scheele) Nyman (1879)
* Rubia peregrina var. lucida (L.) Nyman (1879)
* Rubia peregrina var. splendens (Hoffmanns. & Link) Nyman (1879)
* Rubia erratica Bubani (1899)
* Rubia reiseri Halácsy ex Hayek (1930)
* Rubia peregrina subsp. longifolia (Poir.) O.Bolòs (1969)
* Rubia peregrina var. requienii (Duby) Cardona (1974)
* Rubia peregrina subsp. requienii (Duby) Cardona & Sierra (1980)
* Rubia agostinhoi Dans. et Silva
* Rubia peregrina subsp. agostinhoi (Dans. et Silva) Valdés eta López

## Erreferentziak

* ↑ Pignatti, S.. (1982). Flora d'Italia. II Edagricole, 379 or..
* ↑ Anthos
* ↑ Kew Gardens

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3095290
* Multimedia: Rubia peregrina / Q3095290
* Espezieak: Rubia peregrina
# Mendaski

Mendaski (Sisymbrium officinale) Brassicaceae familiako landare belarkara da, handi samarra, zurtoin zuzenekoa, ileduna eta albo-adar zabalak dituena. Hosto zabal luzaranak ditu, ebaki sakoneko hortzak eta puntako gingila luzea dituztenak. Hosto txikitako lore horixka izaten du eta fruitua leka egiturako punta-zorrotza. Landu gabeko sailetan eta bide bazterretan hazten da, batez ere, eta landutako zenbait lur sailetan ere bai, oso iparraldeko edo hegoaldeko herrialdetan izan ezik ia mundu guztian.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2018-3-21 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157698
* Multimedia: Sisymbrium officinale / Q157698
* Espezieak: Sisymbrium officinale
# Mangle gorri

Mangle gorria (Rhizophora mangle) tropikoko lurraldeetan hazten den zuhaitz sustraihandia da, berezkoez gainera zenbait kimu ere sustrai bihurtzen dituena. Hosto luze puntazorrotzak eta mordotan antolatuak izaten ditu, palmondoaren antzekoak. Hostoak, azala eta fruitua tindagaiak egiteko erabiltzen dira; zura, berriz, uretan egon behar duten eraikuntzak egiteko.
Mangle gorria da mangladietako mangle mota ezagunena.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q853914
* Multimedia: Rhizophora mangle / Q853914
* Espezieak: Rhizophora mangle
# Mugurdiondo

Mugurdiondo (Rubus idaeus) Rubus generoaren espeziea da, Europan eta iparraldeko Asian jatorria duena. Masustak ematen dituen lahar edo sasi arrunta ere Rubus genero honetakoak da.

## Ezaugarriak

Mugurdia oso erraza da landatzen eta oso erraz hedatzen da. Fruituaren zaporea, garratza eta gozoa da, burdin asko du baita C bitamina ere. Ikerketa batzuek diotenez oso onuragarria da minbiziaren kimioprebentziorako.

## Gastronomia

Munduan, mugurdien %90aren produkzioa zukuak eta marmeladak egiteko erabiltzen da, berehala usteltzen direlako.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [2003]
* ↑ Flora Europaea: Rubus idaeus
* ↑ Germplasm Resources Information Network: Rubus idaeus
* ↑ Herbal Fire
* Datuak: Q12252383
* Multimedia: Rubus idaeus / Q12252383
* Espezieak: Rubus idaeus
# Artatxiki arrunt

Artatxiki arrunta (Panicum miliaceum) Poaceae familiako espeziea da, artatxikietan ezagunena dena. Noiz eta non etxekotu zen ezezaguna da, baina duela 7.000 urte Transkaukasian eta Txinan agertu zen. Egun oraindik Indian, Errusian, Ukrainan, Ekialde Hurbilean, Turkian eta Errumanian hazten dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q165196
* Multimedia: Panicum miliaceum / Q165196
* Espezieak: Panicum miliaceum
# Teilatuetako betibizi

Teilatuetako betibizia (Sempervivum tectorum) Crassulaceae familiako espezie baten izen arrunta da, hegoaldeko Europan jatorria duena.
Antzinatik teilatuetan landatu dute, etxea ekaitzetatik babesteko.

## Erreferentziak

* ↑ Cockayne, Oswald. (1866). Leechdoms, Wortcunning, and Starcraft of Early England: Being a Collection of Documents, for the most part never before printed, illustrating the History of Science in this Country Before the Norman Conquest. in: Rerum Britannicarum Medii Aevi Scriptores or Chronicles and Memorials of Great Britain and Ireland During the Middle Ages [The Rolls Series]. 3 Londres: Longman, 329 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161724
* Multimedia: Sempervivum tectorum / Q161724
* Espezieak: Sempervivum tectorum
# Polyommatus damon

Polyommatus damon Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Hainbat tokitan kobre tximeleta izena ere ematen zaio. Europan eta Asian aurkitzen da, Iberiar penintsulatik Mongoliaraino.
Denis eta Schiffermüller naturalistek deskribatu zuen 1775. urtean.

## Deskribapena

Tximeleta txikia da, hegal-zabalera 20-34 milimetro artekoa du. Sexu dimorfismo nabarmena ikusten da, hau da, arrak eta emeak desberdinak dira. Arren hegalak urdinak dira eta ertz beltzak dituzte, emeen hegalak ordea marroiak dira. Azpialdean sexu biek okre kolorea dute, eraztun zuridun puntu beltzak erakusten dituzte eta marra zuri sendo bat.
* Polyommatus d. damone ♀
* Polyommatus d. damone ♀ △
Beldarra berdea da eta oso iletsua. Bizkarraldean marra beltz bat du alderik alde zeharkatzen duena.

## Bizi zikloa

Uztailean eta abuztuan ikusten dira tximeletak. Beldarrek estrategia berezia dute, inurriek zaintzen dituzte.

## Habitata

Mendialdean bizi den tximeleta da, itsas mailatik 900-2.100 metro arteko altueran ikus dezakegu. Txilardegiak eta estaldura gutxiko basoak atsegin ditu, baita belardiak ere.

## Iruditegia

* Arra.
* Emea.
* Hegalen azpialdea.
* Arra eta emea elkarturik.

## Erreferentziak

* ↑ «Polyommatus damon on euroButterflies by Matt Rowlings» www.eurobutterflies.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).
* ↑ (Ingelesez) DK. (2010-02-01). Butterflies and Moths: A Photographic Guide to British and European Butterflies and Moths. Dorling Kindersley Limited ISBN 978-1-4053-6003-6. (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).
* ↑ Tolman, Tom. (cop. 2009). Guide des papillons d'Europe et d'Afrique du Nord : 440 espèces illustrées en 2000 dessins en couleurs. ([Nouvelle édition revue et augmentée]. argitaraldia) Delachaux et Niestlé ISBN 978-2-603-01649-7. PMC 690679182. (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1315003
* Multimedia: Polyommatus damon / Q1315003
* Espezieak: Polyommatus damon
# Polyphylla fullo

Polyphylla fullo Scarabaeidae familiako koleoptero polifago espezie bat da, 3-4 cm luze dena. Larbak landareen sustraiez elikatzen dira, eta helduek pinu-hostoak jaten dituzte. Batzuetan kalteak eragin ditzake eta izurritetzat hartzen da.

## Deskribapena

Kakalardo hau Europako eskarabeoideoen superfamiliako bigarren ordezkari handiena da, soilik Oryctes nasicornis espeziearen atzetik. Heldua marroi iluna da eta orban zuri bereizgarriak ditu. 36 milimetrora irits daiteke. Haizemaile-formako antena handien bidez hauteman daitezke arrak. Soinu entzungarriak sortzeko gai dira, mehatxupean sentitzen badira. Emeek antena sinpleagoak dituzte. Helduak ilunabarrean ibiltzen dira, ekainean eta uztailean. Pinuen hostoez elikatzen dira.

## Banaketa eta habitata

Europan, Afrikako iparraldean eta Ekialde Ertainean aurki daitezke, baita Euskal Herrian ere, nahiz eta arraroak diren. Pinudi bero eta hareatsuetan bizi dira.

## Erreferentziak

* ↑ de Jong, Y.S.D.M. (ed.): Fauna Europaea version 2.6.2 Polyphilla fullo
* ↑ Roskov Y., Abucay L., Orrell T., Nicolson D., Kunze T., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., De Wever A., eds.. (2015). Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2015 Annual Checklist. Leiden, Países Bajos.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1076931
* Multimedia: Polyphylla fullo / Q1076931
* Espezieak: Polyphylla fullo
# Mingarratz txiki

Mingarratz txikia edo uztao txikia (Rumex acetosella) Polygonaceae familiako landare loreduna da. Sastraka iraunkor hau Eurasian du jatorria eta Ipar Hemisferio osora zabaldu dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29951
* Multimedia: Rumex acetosella / Q29951
* Espezieak: Rumex acetosella
# Errabia-belar

Errabia-belarra edo sagu-belarra (Hieracium pilosella) Asteraceae familiako landarea da, Europan eta iparraldeko Asian jatorria duena. Konposatuen familiako belar landarea hau aski arrunta da.

## Deskribapena

Hostoen erroseta batetik 30 cm inguruko zurtoina ateratzen da eta puntan infloreszentzia hori bat du. Hostoak eta zurtoina ile zurixkaz estalita daude. Loreak 1,8-2,2 cm diametroa du eta udan agertzen da, maiatza eta iraila artean.
Oinarritik estoloi luze finak ateratzen ditu eta landare berriak sortzen dira horrela.

## Bizitokia

Europa osoan zabaldurik dago larre, txilardi, arroka eta harrizko hormetan.

## Erabilera

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Eguzki-lozioetan erabilia, diuretiko sendoa ere bada.

## Izen arruntak

* katalanez: Pelosella
* danieraz: Håret Høgeurt
* txekieraz: Jestřábník chlupáček
* frantsesez: Epervière piloselle, Piloselle, Oreille de souris, Piloselle de rat, Herbe à l'épervier, Veluette.
* alemanez: Kleines Habichtskraut
* ingelesez: Mouse-ear hawkweed
* gaztelaniaz: Vellosilla, Pelusilla, Hierba de la Salud, Carrillejo.
* finlandieraz: Huopakeltano
* hungarieraz: Ezüstös hölgymál
* italieraz: Pilosella
* latinez: Auricula muris
* nederlanderaz: Muizenoor
* norvegieraz: Hårsveve
* polonieraz: Jastrzębiec kosmaczek
* suedieraz: Gråfibbla
* ukraineraz: Нечуйвітер волохатенький

## Iruditegia

* Landarea.
* Loreak.
* Hostoen errosetak.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15593797
* Multimedia: Pilosella officinarum / Q15593797
* Espezieak: Pilosella officinarum
# Arakatz

Arakatza grosulariazeoen familiako zuhaixka hosto erorkorra da. Europakoa, Afrikako ipar-mendebaldekoa, eta Asiako hegoalde eta hego-ekialdekoa da jatorriz. Arakatzaren fruitua jan daiteke, eta merkaturatzeko nahiz kontsumo pribaturako landatzen dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41503
* Multimedia: Ribes uva-crispa / Q41503
* Espezieak: Ribes uva-crispa
# Pongo pygmaeus

Pongo pygmaeus edo Borneoko orangutana orangutan espezieetako bat da. Borneon bizi dira. Sumatrako orangutanarekin batera, Asiako tximino handi bakarrak dira.
35 eta 40 urte arteko bizi itxaropena dute, baina zoologikoetan 60 urte arte bizi daitezke. Arrek 50 eta 100 kilo arteko pisua dute eta 1,2 eta 1,4 metro tamaina, gutxi gorabehera. Emeen pisua batez bestean 38,5 kilokoa da 1 eta 1,2 metro arteko altuera.
* Datuak: Q599672
* Multimedia: Pongo pygmaeus / Q599672
* Espezieak: Pongo pygmaeus
# Hesilahar

Hesilaharra (Rhamnus cathartica) Rhamnaceae familiako espeziea da, Europan, ipar-mendebaldeko Afrikan eta mendebaldeko Asian bizi dena.. Zuhaixka toxikoa da gizaki zein animalientzat, eta libragarri moduan erabiltzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ Flora Europaea: Rhamnus cathartica
* ↑ Germplasm Resources Information Network: Rhamnus cathartica
* ↑ Gale, Samuel. (2000). «Control of the invasive exotic Rhamnus cathartica in temperate North American forests» Restoration and Reclamation Review 6: 1–13..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q147861
* Multimedia: Rhamnus cathartica / Q147861
* Espezieak: Rhamnus cathartica
# Biri-belar

Biri-belarra edo biri-belar sendagarria (Pulmonaria officinalis) Borrajinazeoen familiako belar-landare baten izen arrunta da. Mendetan zehar hazi dute biriketako arazoak eta asma sendatzeko.

## Deskribapena

Lur azpian horizontalki doan errizoma bat du. Udaberria hasterakoan zurtoinak ateratzen ditu bertatik, 10-30 cm inguru hartzen dutenak. Azpialdean hostoak garatzen dira erroseta itxuran. Zurtoinak eta hostoak ile txikiz estalirik daude.
Zurtoinaren adarkadura bakoitzaren puntan loreak ateratzen dira. Arroxa-more kolorekoak dira eta irekitzen direnean kolore urdina hartzen dute. Sepaloek babesturiko tutuaren amaieran ateratzen dira bost petalo. Loraldia martxoa eta maiatza artean izaten du biri-belarrak.

## Habitata

Europa erdialde eta mendebalde guztiak hedaturik dago, labar, aldapa eta baso ertzetak, beti ere hezetasuna baldin badago. Piriniotako mendietan altuera nahiko handian ere ikusten dira.

## Erabilerak

Landarearen goiko atalak, goialdeko hostoak eta loreak, jaso eta lehortu egiten dira. Ondoren infusioa egiten da eztulari, bronkitisari, eztarriko minei eta afoniari aurre egiteko. Izerdia eragiten du eta antiinflamatorioa ere bada.

## Iruditegia

* Biri-belarraren loreak.
* Landarea.
* Hostoen erroseta.

## Erreferentziak

* ↑ Pignatti, S.. (1982). Flora d'Italia. II Edagricole, 407 or..
* 1 2 (Gaztelaniaz) «PULMONARIA en Soria Natural» Soria Natural (Noiz kontsultatua: 2024-01-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q324331
* Multimedia: Pulmonaria officinalis / Q324331
* Espezieak: Pulmonaria officinalis
# Porpita porpita

Porpita porpita edo botoi urdina knidarioen filumeko eta Hydrozooen klaseko polipo txikien kolonia bat da. Ur tropikal eta azpitropikaletan aurkitzen da, Ozeano Bare, Atlantiko eta Indikoan, bai eta Mediterraneo itsasoan eta Arabiako itsasoan ere.
Lineok deskribatu zuen 1758. urtean eta Medusa porpita izena jarri zion.

## Deskribapena

Karabela portugesaren antzera antolaturik dago. Marmoka baten itxura badu ere polipo hidrozoo txikien kolonia bat da.
30 mm-tako diametroa hartzera irits daiteke. Bi atal berezten zaizkio; flotatzen duen atala eta hidroideen kolonia bera. Flotagailua gogorra da, zirkularra eta zapala eta kolore urdin, berde edo marroia du. Egitura honi esker bertikalean mugitu daiteke kolonia osoa. Flotagailuaren azpian irekidura bat du harrapakina barneratzeko eta hondakinak kanporatzeko. Ahoaren inguruan gonozoidee eta daktilozoideen eraztun bat aurkitzen da.
Hidroideen kolonia urdin-berdea da, batzutan horia ere izan daiteke, eta marmoken garroen antza duten luzakinez osaturik dago. Luzakin hauek daktilozoideen eraztunetik ateratzen dira eta adarkatuak dira. Punta bakoitzean nematozisto erresumingarriak daude.

## Habitata eta elikadura

Itsasoaren azaletik gertu bizi da eta haizeak eta itsao-korronteek eramaten dute jitoan. Votoi urdinak krustazeaok eta arrain txikiak harrapatzen ditu, bai eta kopepodoak eta krustazeoen larbak ere.
Botoi urdinaren harrapariak herensuge urdina (Glaucus atlanticus) eta Janthina generoko itsas-barraskiloak dira, besteak beste.
Carangoides malabaricus arrain gazteekin komentsalismo harremana eratzen du.

## Erreferentziak

* 1 2 «Blue Button Jellyfish (Porpita porpita) blue jellyfish with fringe.» www.beachhunter.net (Noiz kontsultatua: 2023-05-31).
* ↑ Meinkoch, Norman. (1981). The Audubon Field Guide to North American Seashore Creatures. New York.
* ↑ Lillo, Antonio & Tiralongo, Francesco & Tondo, Elena. (2019). New Records of Porpita porpita (Linnaeus, 1758) (Cnidaria: Hydrozoa) in the Mediterranean Sea. Natural and Engineering Sciences. 4, 293-298 or..
* ↑ Gul, Shahnawaz & Gravili, Cinzia. (2014). On the occurrence of Porpita porpita (Cnidaria: Hydrozoa) at Pakistan coast (North Arabian Sea). Marine Biodiversity Records.
* ↑ «WoRMS - World Register of Marine Species - Medusa porpita Linnaeus, 1758» www.marinespecies.org (Noiz kontsultatua: 2023-05-31).
* ↑ Fryer G, Stanley GD. (2004). A Silurian porpitoid hydrozoan from Cumbria, England, and a note on porpitoid relationships. Palaeontology 47(5):, 1109–1119 or..
* ↑ (Gaztelaniaz) Segovia, Johanna; López, Gina. (2015-12-01). «Registro de Glaucus atlanticus en la costa de El Salvador, Pacífico de Centroamérica» Revista Mexicana de Biodiversidad 86 (4): 1089–1090. doi:10.1016/j.rmb.2015.05.015. ISSN 1870-3453. (Noiz kontsultatua: 2023-05-31).
* ↑ Hayward P.J. & Ryland J.S.. (1990). The Marine Fauna of the British Isles and North-West Europe. Volume 2 - Molluscs to Chordates. Clarendon Press, Oxford, 681 or. ISBN 0-19-857515-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2535508
* Multimedia: Porpita porpita / Q2535508
* Espezieak: Porpita porpita
# Eskortzonera

Eskortzonera (Scorzonera hispanica) Asteraceae familiakoa eta Scorzonera generokoa den landare belarra da. Sustraia jateko landatzen da. Bere lorea horia da eta zurtoina beltza du.
Ez da nahastu behar Tragopon porrifolius(salsifia)

## Balio nutritiboa

| Balio energetikoa | kcal / 289 kJ |
| Gluzidoak | 12,5 g |
| Proteinak | 1,5 g |
| Lipidoak | 0,5 g |
| C bitamina | 5 mg |
| B1 bitamina | 0,05 mg |
| B2 bitamina | 0,02 mg |
| Potasio | 400 mg |
| Kaltzio | 60 mg |
| Burdina | 1,5 mg |

## Irudiak

* Barietate bat
* zurtoinaren motza

## Erreferentziak

* Berdonces i Serra Gran Enciclopedia de las plantas medicinales Editorial TIKAL
* Pius Font i Quer Plantas Medicinales. El Dioscórides renovado Barcelona: Editorial Labor S.A.
* Pamplona Roger Enciclopedia de las Plantas Medicinales

## Kanpo estekak

* http://biodiver.bio.ub.es/naturdigit/
* http://biodiver.bio.ub.es/biocat/homepage.html
* http://www.motherearthnews.com/Organic-Gardening/1994-10-01/Scrozonera-Salsify-and-Celtuce.aspx
* Datuak: Q385259
* Multimedia: Scorzonera hispanica / Q385259
* Espezieak: Scorzonera hispanica
# Erromero

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
    Artikulu hau landareari buruzkoa da; arraina gaitzat duena beste hau da: «Erromero (arraina)»
Erromeroa edo erromania (Rosmarinus officinalis) landare loredunen espezie botaniko bat da. Erromeroa Lamiaceae familiaren eta Rosmarinus generoaren barnean dago. Landare usainduna da, lore ezpaindun urdinak dituena. Mediterraneo inguruko landarea da. 0 eta 1000 metro arteko garaieran bizi da.

## Deskribapena

Zuhaixka honek 50 eta 200 zentimetro arteko garaiera har dezake. 10 mm lore urdin-moreak izaten ditu, urtarril eta abenduaren artean loratzen direnak. Loreak usaintsuak dira, eta eztitarako erabiltzen dituzte erleek. Fruitua txikia da eta lau nukulaz osaturik dago.
Hostoak txikiak dira, eta oso ugariak. Luzeak eta finak dira, eta gainaldetik berde ilunak badira ere, azpialdean kolore zurixka dute, eta ile txikiz estalita daude.

## Erabilera

Landarearen hostoak erabiltzen dira gehienbat, baina batzuetan loreak ere bai. Osagai aktibo asko ditu. Honako hauetarako erabiltzen da:
* Landaretik ateratako esentzia-olioekin erromero-alkohola egiten da, hantura eta minak lasaitzeko erabiltzen dena.
* Burusoil gelditzea eragozteko buruan igurzketak egiteko erabiltzen da.
* Erromero hostoen egoskinak eztula arintzen du.
* Erromero-keak txurruna arintzen du.
* Erromero-kanforrak efektu hipertentsiboa dauka eta odolaren zirkulazioa bizkortzen du.
* Zauriak orbaintzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q102240169
* Multimedia: Salvia rosmarinus / Q102240169
* Espezieak: Salvia rosmarinus
# Mendebaldeko platano

Mendebaldeko platanoa (Platanus occidentalis) Platanaceae familiako zuhaitz-espeziea da, ekialdeko Ipar Amerikan jatorria duena. 30-40 metroko altuera ere izan dezake.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157739
* Multimedia: Platanus occidentalis / Q157739
* Espezieak: Platanus occidentalis
# Frantziar arrosa

Frantziar arrosa (Rosa gallica) arrosa espezie bat da, jatorria Europa erdialde eta hegoaldean, eta Asia mendebaldean (Turkiatik Kaukasora) duena. Espezie honen barietate bat, officinalis delakoa, Provinseko arrosa deitzen da eta Erdi Aroan oso ezaguna izan zen.

## Ezaugarriak

Hosto erorkorreko zuhaixka bat da, 2 m garaira irits daitekeena. Zurtoinek arantzak eta iletxoak dituzte. Hostoek 3-7 geruza berde urdinxka dituzte. Loreak taldeka daude bilduta, 1-4 bitartean. Lore sinpleak dira, eta korolak arrosa koloreko bost petalo usaintsu ditu.
Fruituek, oboide-forma globulosokoak, 10-13 mm-ko diametroa dute, eta heltzen direnean, laranja-marroi kolorekoak dira.

### Landaketa

Espezie hau oso lur drainatuetan landatzen da, eguzkitan edo erdi itzaletan eta -25ºC jasan dezake. Landatzen den arrosa-espezie zaharrenetako bat da; antzinako grekoek eta erromatarrek ezagutzen zituzten, eta Erdi Aroko lorategietan ohikoak ziren. XIX. mendean, hazitako arrosa-espezie garrantzitsuenetako bat zen, eta Europako larrosa-labore moderno gehienek, gutxienez, Rosa gallica espeziearen ekarpen txiki bat dute beren geneetan.
Gallica hibrido eta kultibarren arrosa-taldeak espeziearen ezaugarri begetatiboak partekatzen ditu, sastraka txiki babesleak eratuz. Loreak sinpleak izan daitezke, baina ohikoagoak dira bikoitzak edo erdi-bikoitzak. Loreen kolorea zuria (ezohikoa), arrosa eta purpura iluna izan daiteke. Gallica taldeko arrosa guztiek loraldi paregabea dute. Landatzeko errazak dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157668
* Multimedia: Rosa gallica / Q157668
* Espezieak: Rosa gallica
# Pottorro txiki

Pottorro txikia (Alle alle) Alcidae familiako hegazti karadriformea da, Artikoan bizi dena. Espezie migratzaile hau batzuetan Euskal Herrira ailegatzen da.

## Taxonomia

Pottorro txikiak azpiespezie bi ditu:
* Alle alle alle, Groenlandian, Islandian, Zembla Berrian eta Spitsbergenen bizi dena.
* Alle alle polaris, Frantzisko Joseren Lurran bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ Freethy, Ron (1987): The Auks: an ornithologist's guide. Facts on File, New York.ISBN 0-8160-1696-8

## Kanpo estekak

* Datuak: Q26470
* Multimedia: Alle alle / Q26470
* Espezieak: Alle alle