OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Cortinarius emollitus

Cortinarius emollitus Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Myxacium emollitus, Phlegmacium emollitum, Gomphos emollitus.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikoa gero lautua, titi oso handi batekin, krema-okre antzeko kolorekoa, boli edo grisaxka koloreko hondoan hori-okre koloreko berezko fibrilen bidez, haragitsua, ertz argiagoarekin; likatsua eta ilunagoa erdian eguraldi hezearekin, lehorrarekin distiratsua.
Orriak: Zabalak, zabal, borobildu-itsatsiak, tartekatutako orritxoekin, okre antzeko kolorekoak apur bat haragi kolorez tindatuak.
Hanka: 5 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, laburra, ia zilindrikotik klabiformera, baina baita puztua ere oinarrian ardatzaren formarekin, barrubetea, gero barnehutsa. Zuria edo zurixka, batzuetan lasto kolorekoa eguraldi hezean.
Haragia: Okre zurbila, oinarrian argiagoa. Usain bereizgarriarekin eta zapore garratzarekin.
Etimologia: Emollitus epitetoa latinetik dator, pattal, biguna, esan nahi duen “emollitus” hitzetik. Haragia biguna duelako.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria, bere zapore garratzagatik.

## Sasoia eta lekua

Denboraldiaren hasieran, irail osoan zehar. Espezie arraro samarra eta urria. Hostozabalen basoetan, gutxitan koniferoen azpian.

### Banaketa eremua

Kanada, Europa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 135 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela. (2009). Catalogo micológico. Banco de setas.
* ↑ Cortinarius emollitus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10460090
# Cortinarius elegantissimus

Cortinarius elegantissimus Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da. Cortinarius gehienek bezala, ez du asko balio sukaldaritzarako.
Sinonimoak: Cortinarius auroturbinatus, Phlegmacium sulphurinum, Cortinarius elegantior, Cortinarius cedretorum subsp. elegantissimus, Phlegmacium elegantissimum, Phlegmacium auroturbinatum.

## Deskribapena

Kapela: 15 cm arteko diametrokoa, ganbiletik laura. Kapelaren azala hori-sufre aldakor kolorekoa, orban arre ilunago koloreko ugarirekin.
Orriak: Itsatsiak, horixka kolorekoak, heltzean okre-oliba kolorekoak bihurtzen dira.
Hanka: 12 cm arteko garaierakoa, eraztun zuriarekin gortinaren gainean (honek tonu arreak hartzen ditu esporak jaurti ondoren), zuri-horixka kolorekoa, luzetarako fibrila arreekin eta erraboil marjinatu batekin, lurperatuta egoten da.
Haragia: Lodia, sendoa, zurixka, horia kapelaren azalaren azpia eta oinaren ertzean, oinaren goialdean kolore moreko ñabarduraren bat izan dezake, usain ahulekoa eta zapore gozokoa. KOH erreaktiboarekin, gorri-odol kolorea hartzen du kapelaren azalean eta haragian (eremu horietan).
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Beste Cortinarius horixka batzuekin nahas daiteke, hala nola, Cortinarius splendens; honen orriak hori-sufre kolore biziagoa dute, eta, itxaron ondoren, arre-burdin kolorea hartzen dute (okre-oliba kolorearen ordez).

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean. Tamainagatik eta koloreagatik ez da oharkabean pasatzen. Haritzetan, pagoetan eta beste hostogalkor batzuetan. Espezie hau ez da oso ugaria, batez ere penintsularen iparraldeko herenean ateratzen da.

### Banaketa eremua

Eskozia Berria, mendebaldeko Europa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 212 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
* ↑ Cortinarius elegantissimus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10544667
* Multimedia: Cortinarius elegantissimus / Q10544667
# Cortinarius elegantior

Cortinarius elegantior Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Agaricus elegantior, Myxacium elegantior, Phlegmacium elegantius, Gomphos elegantior.

## Deskribapena

Kapela: 90 mm arteko diametrokoa, lehenengo esferaerdiko formakoa, ganbila, azkenik, lau-ganbila edo laua, ertza inbolutua, oxkarratua. Kapelaren azala bereiz daiteke, likatsua eta distiratsua eguraldi hezean, lehorra eta matea eguraldi lehorrean, ezkata txikiekin erdialdean eta ertzerantz berezko fibrilla batzuekin, okre-hori kolorekoa, alutazeoa, ertzerantz tonu argiagoekin.
Orriak: Nahiko estu, erregularrak, eskotatuak, hori-okre-berdexkak, azkenik marroi herdoil kolorekoa.
Orri eskotatuak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenek.
Hanka: 60 mm arteko garaierakoa eta 25 mm arteko lodierakoa, erregularra, zilindrikoa, fibrilosua, horia, gero arre-marroi kolorekoa, marjinatutako erraboilarekin, ertza biribildua eta horixka kolorekoa, 40 mm arteko zabalerakoa, gortina ugari, horixka, helduaroan herdoil-marroi kolorekoa.
Haragia: Sendoa, horixka, usain eta zapore berezirik gabea. Erreakzio kimikoak: KOH, arrosa kolorea ematen du berehala haragian, batez ere erraboilean. NH3, arrosa-karmin kolorea haragian eta kapelaren azalean.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Elegatior epitetoa latinetik dator, dotoreagoa, esan nahi duen, "elagantior" hitzetik.

## Jangarritasuna

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

Cortinarius bovinus, Cortinarius calochrous, Cortinarius claricolor eta beste batzuekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua

Uda amaieran eta udazkenean. Mendiko koniferoen basoetan, lurzoru karetsuetan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 212 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 225 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia. .
* ↑ Cortinarius elegantior: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10550362
# Cortinarius erythrinus

Cortinarius erythrinus Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Gomphos erythrinus, Hydrocybe erythrina, Cortinarius castaneus var. erythrinus.

## Deskribapena

Kapela: Genero honetako txikiena, 5 cm-ko diametroa gainditzen du, baina 10era ez da inoiz iristen, gaztetan koniko-kanpai itxurakoa, gero lautzeko joerarekin, baina titi bereizgarri bat mantentzen du erdian. Gaztetan erdigunea marroi kolorekoa izaten du eta ertza grisaxka samarra, kolore argiagokoa ikusten da, baina oraindik marroia. Kapelaren gainazala fibrilosoa da, eta zahartzean erradialki pitzatzeko joera izaten du.
Orriak: Adnatuak eta marroiak, esporen eraginez okre-burdin kolorez zikintzen dira. Sabeldunak dira eta ez oso estu.
Hanka: Luzanga eta erdian, kapelaren kolore antzekoa du edo pixka bat argiagoa, argi eta garbi fibrilosoa, normalean okertua, eta oro har, betea.
Haragia: Okre antzeko kolorekoa eta hezea, ez oso lodia, haritsua batez ere oinean, usain espermatikoa du eta zaporea ez du desatsegina, kontrastea egiten du usainarekin.
Etimologia: Cortinarius hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Versus epitetoak udaberrikoa esan nahi du.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Sailkatu berria eta espezie interesgarria, hau da, beharbada, neguko elurra urtu ostean, udaberria iristearekin batera, agerraldia egiten duen lehen Cortinarius-a. Atentzioa deitzen du, beti goroldio eremuetan agertzeak. Espezie honen mizelioen eta goroldioaren artean harremana egon daiteke, inguruko zuhaitzak ez dira izaten berdinak. Aztertzekoa.

## Sasoia eta lekua

Bere izenak adierazten duen bezala udaberrikoa da, hainbat zuhaitzei lotuta agertzen da, bai izeiei eta bai hostozabalei, baina beti goroldiotan. Ez da ugaria, baina ateratzen den lekuetan taldeetan ere egiten du.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 234 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Calvo Pérez Javi. (2006). El mundo de las setas. Asociacion Micológica Fungipedia.
* ↑ Cortinarius erythrinus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10460093
* Multimedia: Cortinarius erythrinus / Q10460093
# Cortinarius flexipes

Cortinarius flexipes Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Telamonia flexipes, Gomphos flexipes, Hydrocybe flexipes.

## Deskribapena

Kapela: 1,5 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, lehenik koniko-kanpai itxurakoa, gero laua titi arin batekin, ertz mehea, soberakin pixka batekin, erregularra, zurixka, zahartzean pitzatua. Kapelaren azala marroi-more kolorekoa, ale gazteetan ertzean ezkata zurixka eta trinkoez estalita.
Orriak: Zabal, lodiak, uhinduak edo zuzenak, marroiak edo marroi-kanela kolorekoak, ñabardura moreekin.
Hanka: Zilindrikoa, kapelarekiko luzea, sarritan kurbatua, zahartzean barnehutsa, marroi kolorekoa, hasieran errezelaren hondakin zuri eta zetadunekin, esporen jalkinaren ondorioz, orrien kolore bereko eraztun eremu hauskor eta iheskorra osatzen dute. Gortina iheskorra eta zurixka.
Haragia: Mehea, zurbila, geranio usainarekin eta zapore gozoarekin.
Etimologia: Cortinarius hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna

Susmagarria. Toxikoa izan daiteke.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean. Urria. Leku hezeetako gaztainondoen hosto-hondakinetan hazten da. Taldeak osatuz hazten da.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Groenlandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián. (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
* ↑ Cortinarius flexipes: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5173320
* Multimedia: Cortinarius flexipes / Q5173320
# Cortinarius evernius

Cortinarius evernius Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Cortinarius scutulatus var. evernius, Gomphos evernius, Telamonia evernia, Hydrocybe evernia.

## Deskribapena

Kapela: 6 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, nahikoa titirekin, ertza eskotatu samarrekoa, zetazko gainazala, arre-gorrixka-purpura samarreko kolore eder batekoa, hori-grisaxka zimeltzean.
Orriak: Zabal, okre antzeko koloretik pixka bat ametistara doan kolorekoak.
Hanka: Luzanga, 13 cm arteko garaierakoa eta cm 1 arteko diametrokoa, ardatz-itxurakoa, morexka, koloregabetuaz, zetaduna, eremu zirkular arinekin, Pseudoscutulatus aldaeran gehiago.
Haragia: Morexka kolorekoa oinaren goialdean, gainerakoa zuria, babarrun usainarekin.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Evernius epitetoak, kementsua, esan nahi du.,

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Antzeko espezieak: Cortinarius brunneus, Cortinarius obtusus eta Cortinarius vernus.

## Sasoia era lekua

Uztailetik denboraldia amaitu arte. Koniferoen basoetan goroldioetan, sarritan taldeetan.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Taiwan, Txina, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 218 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Velaz Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela. (2009). Banco de setas.
* ↑ Cortinarius evernius: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5481564
* Multimedia: Cortinarius evernius / Q5481564
# Giemsa tindaketa

Giemsa tindaketa hematologian usu erabiltzen den tindaketa da, odolaren elementuak, besteak beste, aztertzeko. Odol-frotisak (protozooak eta parasitoak antzemateko), ebaketa histologikoak eta beste lagin biologikoak dira tindaketa honekin tratatzen direnak.
Gustav Giemsa asmatu zuen bere izena daraman tindaketa, 1904an, Plasmodium falciparum, malariaren eragilea, odol-frotisetan ikertzen ari zenean
Giemsa tindaketa, besteak beste, oso erabilia da laborategietan honako mikrobio hauek edo egitura zelularrak ikusi ahal izateko:
* Plasmodium falciparum (malariaren sortzailea)
* zelulako kromosomak, mitosian
* Trypanosoma protozooa
* Spirillum minus
* Rickettsia, zelula barneko bakterio parasitoa
Tindaketa honen bi koloratzaile nagusiak eosina (koloratzaile azidoa) eta metileno urdina (koloratzaile basikoa) dira. Hautsean saltzen da, eta laborategian egunero prestatu behar da, hautsa uretan disolbatuz (ordu gutxi batzuetan koloratzaileak bere ezaugarri kimikoak galtzen dituelako).
Odol-frotisak aztertzeko, koloratzaile bota aurretik lagina finkatu behar da, metanola erabiliz. Hau da prozedura osoa:
* odol-frotisa prestatu, porta baten gainean
* gehitu metanola, lagina finkatzeko, eta utzi 5 minutu
* dekantatu, metanola kentzeko
* Giemsa koloratzailea bota, eta 25 minutu utzi
* urez garbitu
* utzi airean lehortzen, eta gero behatu mikroskopioan

## Erreferentziak

* ↑ Fleischer, B Editorial: 100 years ago: Giemsa’s solution for staining of plasmodia Trop Med Int Health, 2004 Jul; 9 (7), pp: 755-756
* ↑ Forbes, b:, Sahm, D., Weissfeld A.: Diagnóstico microbiológico Ed. Panamericana (2004), 521 orr. ISBN: 950-06-0796-4
* ↑ Rodriguez, F. (2017) Tinción de Giemsa Blog de laboratorio clínico y biomédico

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1412684
* Multimedia: Giemsa stains / Q1412684
# Shogi

Shogia (japonieraz: 将棋, shōgi, ɕo̞ːŋi edo ɕo̞ːɡʲi ahoskatua) , japoniar xakea edo Jeneralen jokoa, japoniar taula-joko bat da. Indiar txaturangan oinarrituta, XVI. mendean jada jokatzen zen. Shogia 9 lerroko eta 9 zutabeko taula baten gainean jolasten da, kolore bereko laukiekin. Jokalariek hogeina pieza dituzte. Xakean eta xiangqian bezala, helburua errege arerioa harrapatzea da, eta xake matea, berriz, erregea harrapatzea galarazten ez duen posizioan dagoenean gertatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Hodges, George, ed. «Shogi history & the variants» Shogi (27): 9–13..
* ↑ Angulo Martin, Patxi. (1997). «Mundu zabaleko jokoak. Jokoen mundu zabala» www.elhuyar.eus (Elhuyar) ISBN 978-84-92457-60-1. (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).

## Ikus, gainera

* Jokoenea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131375
* Multimedia: Shōgi / Q131375
# Historia Naturalaren Museo Zibikoa (Milan)

Historia Naturalaren Museo Zibikoa (italieraz: Museo Cívico di Storia Naturale) Milanen dagoen Natur Historia museoa da, Europar Batasunean mota honetakoa den museo garrantzitsuenetakoa. Milanen erdigunean kokaturik dago, Indro Montanelli parkearen ondoan.

## Historia

XIX. mendeko Giuseppe de Cristoforis eta Giorgio Jan bildumagileek egindako donazioetan oinarrituta sortu zen 1838an. Gaur egungo eraikina 1888 eta 1893 artean eraiki zen estilo neorromanikoan.
Bigarren Mundu Gerraren barnean 1943. urtean estatubatuarren bonbaketek suntsitu egin zuten eta bildumaren erdia galdu zen.

## Erakusgaiak

Turistak gehien erakartzen dituena ehun diorama inguru dira. Haietan munduko ekosistema nagusiak eta Italiako babesturiko eremu garrantzitsuenak irudikatzen dira. Diorama horietan animalia espezie ugari ikus aitezke.
Hiru milioi pieza inguru gordetzen ditu. Hainbat zientziatako bildumak ditu; mineralogia, paleontologia, botanika eta zoologia.
* Mineralogia atala: Erakusgai aipagarrienak munduko sulfre kristal handiena eta Brasilgo topazio bat dira.
* Paleontologia atala: Paleozoologiaren eta paleobotanikaren oinarriak azaltzen dituzte fosilen bidez. Pieza aipagarrienak Spinosaurus baten muturra, bi elefante pigmeoren hezurdurak, existitzen den Scipionix samniticus teropodoaren fosil bakarra eta Tyrannosaurus rex-aren bosgarren hezurdura osoena.
* Gizakiaren historia naturalaren atala: Gizakiaren eboluzioa aztertzen da primate goiztiarrenetarretik Homo sapiens-era. Elementu aipagarriena Australopithecus afarensis baten hezurdura da.
* Ornogabeen zoologia atala: Bi gela ditu, lehenengoan moluskuak eta artropodoak, bertan txirla erraldoia eta bi japoniar karramarro erraldoi daude, eta bigarren gela entomologia gela da.
* Ornodunen zoologia atala: Kaxalote baten hezurdura eta diorama oso errealistak daude.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q1533416
* Multimedia: Museo civico di storia naturale (Milan) / Q1533416
* Espezieak: MSNM
# Txaturanga

Txaturanga, sanskritoz चतुरङ्ग; caturaṅga, antzinako Indiako estrategia joko bat da. Itxuraz, xakea bertatik eratorria da. Izenak hitzez hitz "lau gorputz-adar" esan nahi du, catur ("lau") eta anda ("gorputz-adar"), alegia, gudaroste bat osatzen duten lau atalak: oinezkoak, zaldizkoak, elefanteak eta gurdiak. Haren erreferentzia zaharrena K.a. III. mendeko Majábharata erlijio-epika idazlanean aipatzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q206230
* Multimedia: Chaturanga / Q206230
# Hrubov

Hrubov Eslovakiako udalerri bat da, Humennéko barrutian kokatuta. 14,42 km²ko azalera du eta 489 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1478. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q784600
* Multimedia: Hrubov / Q784600
# Paleta (lanabesa)

    Agian Palet (materialak pilatzeko plataforma) bilatzen ari zinen.
Eraikuntzan, paleta edo palote igeltseroen tresna da, altzairuzko xafla triangeluarraz eta goranzko giderraz osatua, eta morteroa egiteko eta zabaltzeko erabiltzen dena.

## Erreferentziak

* ↑ «Paleta». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2024-12-14.)
* ↑ «Palote». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2024-12-14.)
* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Paleta. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3918600
* Multimedia: Brick trowels / Q3918600
# Gorka Arrese

Gorka Izeta Arrese (Zarautz, 1965) kazetari, argitaratzaile, itzultzaile eta idazlea da.

## Ibilbidea

Euskal filologiaren ikasle izan zen baina ikasketak baztertu zituen, argitalpen munduan buru belarri aritzeko. Lan oparoena Susa argitaletxean egin zuen, hogeita hamar urtean argitaletxeko editorea izan baitzen, 1988tik 2018 arte. Argian eta Euskaldunon Egunkarian kultur kazetaria izan zen 1985tik 1991ra, Kultura saileko lehen erredakzio-burua izanik. Euskal literaturaren historiari buruzko perspektiba osoago bat izaten lagundu dio Armiarma.eus ataria osatzen jarduteak. Gaur egun, Berria egunkarian idazten du.
Azpimarratzekoa da haren garaiko idazle berri askoren editore erreferentziala izan dela, 1970 eta 1980ko hamarkadetan jaiotako idazle askorena, alegia. Adibidez, Leire Bilbao, Harkaitz Cano, Mikel Peruarena, Eider Rodríguez, Kirmen Uribek... haren laguntzaz eman zituzten lehenengo urratsak idazle gisa.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20210523211051/https://www.jakin.eus/egilea/gorka-arrese/1816
* ↑ https://mhli.net/artxiboa/gorka-arrese/

## Kanpo estekak

* Beñat Sarasolak idatzitako Gorka Arreseren biografia.
* Gorka Arresek edizioaz hizketaz, Youtuben.
* Datuak: Q106998029
# Kareore

Kareorea edo kare-morteroa igeltsero-lanetan bere gogortasunagatik erabiltzen den kare, hondar eta urez eginiko morteroa da. Ezagutzen den mortero motarik zaharrenetako bat da, Antzinako Erroman eta Grezian erabilia, neurri handi batean Antzinako Egiptoko eraikuntzan ohikoak ziren buztin eta igeltsu morteroak ordezkatu zituenean.
XIX. mendean Portland zementua hedatu zenean, kare-morteroaren erabilerak behera egin zuen pixkanaka eraikuntza berrietan. Hori, neurri handi batean, Portland zementua erabiltzeko erraztasunari, haren ezarpen azkarrari eta indar konpresibo handiari zor zaio. Hala ere, kare-morteroaren propietate leun eta porotsuek zenbait abantaila ematen ditu, harri naturala eta terrakota bezalako eraikuntza-material bigunagoekin lan egitean. Horregatik, Portland zementua adreiluzko eta hormigoizko eraikuntza berrietan erabiltzen den bitartean, ez da gomendagarria hasieran kareorez eraikitako adreiluzko eta harrizko egiturak konpotzeko eta zaharberritzeko.
Kareorea transpiragagarritzat jotzen da, hezetasuna askatasunez mugitzeko eta gainazaletik lurruntzeko aukera ematen duelako. Eraikuntza zaharretan, denborarekin mugitzen diren paretak dituztenetan, egituran euri-ura sartzen uzten duten pitzadurak aurki daitezke. Kareoreak hezetasuna lurruntzea uzten du, eta horma lehor mantentzen. Horma zahar bat zementu-morteroz junturatzeak edo zarpiatzeak lurruntze naturala geldiarazten du, eta arazoak sor ditzake.

## Erabilera

Kareorea, harri edo adreiluak haien artean elkartzeko, zarpiatuak edo iztukuak egiteko erabiltzen da.
Kareorearen ezaugarri nagusia obran jarri ondoren pixkanaka gogortzen dela da. Denborarekin erresistenteago bihurtzen da eta milimetro gutxiko lodiera izan dezakeen harrizko azal baten modura jokatzen du. Prozesu honetan, aireko karbono dioxidoaren kontaktuan, karea berriro karbonatatzen da, jatorrizko harria (kareharria) izatera itzuliz.

## Erreferentziak

* ↑ «Kareore». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2024-12-14.)
* ↑ (Ingelesez) Lucas, A. (2003). Ancient Egyptian Materials and Industries. USA: Kessinger Publishing, LLC, 584 or. ISBN 0-7661-5141-7..
* 1 2 Baserria eraikitzen. Eusko Jaurlaritza ISBN 978-84-457-3336-3..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q911999
* Multimedia: Lime mortar / Q911999