OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Abd Allah ibn Muhammad

Abd Allah ibn Muhammad ibn Lubb ibn Musa al-Qasaw ibn Musa ibn Furtun ibn Qasi (arabieraz: عبد الله بن محمد بن لب‎; c. 872 – Tutera, 915) Banu Qasi leinuko buruzagia izan zen.

## Biografia

Lope anaia (Lubb ibn Muhammad) 907an hil zenean, Tuterako eskualdeko agintea hartu zuen, eta berehala jasan zuen Iruñeko Antso I.a Gartzeitzren jazarpena, zeinek gotorleku ugari kendu zizkion bere lurraldeekin. Hala, Doneztebe (gaur egun Deioko gaztelua) eta Ega ibaiaren erriberak (908-910 inguruan), Errioxako Calahorra eta Arnedo inguruko eskualdeak (914) eta Faltzes eta Caparrosoko gazteluak (915); Zaragoza eta Huescako musulmanek, berriz, beste plaza batzuk kendu zizkioten beren lurren ekialdean.
915eko uztailaren 20a, Bardeako mendietan Antso Gartzeitzekin bataila batean preso hartu zuten. Bere anaia Mutarrif ibn Muhammadek Caparroso eta Faltzesko gazteluak eta alaba bat eta seme bat bahitu gisa entregatuz erreskatatu zuen. Askatu eta bi hilabetera hil zen.

## Familia

Bost seme-alaba izan zituen:
* Muhammad ibn Abd Allah
* Musa ibn Abd Allah
* Fortun ibn Abd Allah
* Abd Allah ibn Abd Allah
* Urraka ibn Abd Allah
Zuhaitz genealogikoa :
Urraka Tuterakoa
Lubb ibn Musa
Muhammad ibn Lubb
Abd Allah ibn Muhammad
Muhammad ibn Abd Allah :

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2016-09-30). (PDF) 181. araua: Erdi Aroko pertsona-izenak. Iruñea, 16 or..
* ↑ Martínez Díez, Gonzalo. (2007). Sancho III el Mayor Rey de Pamplona, Rex Ibericus. Madril: Marcial Pons Historia, 26 or. ISBN 978-84-96467-47-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Gran Enciclopedia de Navarra. ABD ALLAH IBN MUHAMMAD. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q118877228
# Muhammad ibn Abd Allah

Muhammad ibn Abd Allah ibn Muhammad ibn Lubb ibn Musa al-Qasaw ibn Musa ibn Furtun ibn Qasi Banu Qasi leinuko buruzagia izan zen. Abd Allah ibn Muhammaden semea eta Urraka ibn Abd Allahen neba izan zen. Tuterako walia, 920an Abd ar-Rahman III.a emir kordobarrak Iruñeko Erresumaren eta bere leondar aliatuen aurka egindako kanpainan parte hartu zuena. Cárcar kendu zien iruindarrei. Familiako azken kide nabarmenetako bat izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Lévi Provençal, Évariste. Ramón Menéndez Pidal & Leopoldo Torres-Balbás ed. Historia de España: España musulmana hasta la caída del califato de Córdoba: 711-1031 de J.C.. IV Espasa-Calpe ISBN 9788423948000..
# Çağla Akalın

Çağla Akalın (Turkia, 1990eko ekainaren 17a) turkiar aktore, modelo, abeslari eta giza eskubideen aldeko ekintzailea da.
2013an emakume transgeneroentzako Miss Queen Turkia edertasun-lehiaketa irabazi zuen.
2015ean Köpek filmeko protagonista izan zen.

## Filmografia

| Urtea | Izenburua | Rola | Oharrak |
| 2015 | Köpek | Ebru | |

## Kanpo estekak

* Çağla Akalınen Twitter profila
* Datuak: Q31189831
# Txana Bertsolari Gazteen Sariketa

Txana Bertsolari Gazteen Sariketa Barañainen 2019tik urtero antolatzen den bertsolari gazteen txapelketa bat da. Sei bertsolarik hartzen dute parte eta saio bakarra izaten da.
Juana Mari Santesteban Iturri "Txana"ren izena darama, Barañaingo euskalgintzako militante sutsua bera.

## Palmaresa

| Urtea | Irabazlea |
| 2019 | Oihana Arana |
| 2020 | Haizea Arana |
| 2021 | ? |
| 2022 | Irantzu Idoate |
| 2023 | Maider Arregi |
| 2024 | Haira Aizpurua |

## Erreferentziak

* ↑ Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Txana Bertsolari Gazteen Sariketa (2. 2020. Barañain) - Aldizkakoa - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-18).
* ↑ Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Txana Bertsolari Gazteen Sariketa (4. 2022. Barañain) - Aldizkakoa - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-18).
* ↑ Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Txana Bertsolari Gazteen Sariketa (5. 2023. Barañain) - Aldizkakoa - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-18).
* ↑ «Haira Aizpuruak irabazi du Txana Sariketa Barañainen» bertsoa.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131282285
# Fedora (kapela)

Fedora buru-estalki malgua da, hegal ertain edo zabalekoa, gainaldea luzetara tolestua duena. Dena den, gainaldeko tolesak hainbat formatakoak izan daitezke.

## Historia

Fedora kapelak historia aberatsa du. 1880ko hamarkadan sortua, hasieran emakumeek erabiltzen zuten. XX. mendearen hasieran, gizonezkoen modako buru-estalki bilakatu zen, eta gangster eta detektibeen sinonimo 1920ko eta 1930eko hamarkadetan, zinemari esker. Besteak beste, Humphrey Bogartek jantzi zuen Casablanca filmean.
XX. mendearen erdialdean, modaz kanpo geratu arren, 1980ko eta 1990eko hamarkadetan berpiztu egin zen, eta pertsona dotoreen oinarrizko osagarri bihurtu. Gaur egun ere, modatik joan ez den kapela da, edozein janzkerari sofistikazio ukitua eransten diona.

## Erreferentziak

* ↑ Fedora. lexico.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-18).
* ↑ Kilgour, Ruth Edwards (1958). A Pageant of Hats Ancient and Modern. R. M. McBride Company.
* 1 2 A History Timeline About Fedora Hats. historytimelines.co (Noiz kontsultatua: 2024-11-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q638335
* Multimedia: Fedoras / Q638335
# Muhammad ibn Lubb ibn Muhammad

Muhammad ibn Lubb ibn Muhammad ibn Lubb ibn Musa al-Qasaw ibn Musa ibn Furtun ibn Qasi (? -929) Banu Qasi leinuko azken buruzagietako bat izan zen. Bere aita Tutera eta Lleidako Lubb ibn Muhammad walia izan zen 907an hil zuten arte. Monzón, Balaguer (919) eta Barbastroko gazteluak konkistatu zituen eta Agira izeneko leku bat (Àger izan zitekeena) ere. 922an Lleida berreskuratu zuen eta bere lurrak Montmagastre eta Calasanzetik hedatzen jarraitu zituen. Baina 927an hiritik bota zuten, baita Balaguerretik ere. Azkenean, 929an Ramon II.a Pallars-Ribagorzakoa Pallarsko kondeak, zeinak gonbidatu eta etxean hartu baitzuen, erail zuen.

## Familia

Zuhaitz genealogikoa :
Muhammad ibn Lubb
Lubb ibn Muhammad
Muhammad ibn Lubb :

## Erreferentziak

* 1 2 3 Mestre i Campi, Jesús, ed. "banū Qasī". in: Diccionari d'Història de Catalunya. Edicions 62, 94 or. ISBN 84-297-3521-6..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11937843
# Furtun ibn Lubb

Furtun ibn Lubb ibn Muhammad ibn Lubb ibn Musa al-Qasaw ibn Musa ibn Furtun ibn Qasi (? -X. mendea) Banu Qasi leinuko azken buruzagietako bat izan zen. Bere aita Tutera eta Lleidako Lubb ibn Muhammad walia izan zen 907an hil zuten arte.
Huescako jauna eta Loperen antzinako etsaia zen, Muhammad al-Tawil muladiak Furtun ibn Lubbi bere jarauntsia ostu eta Lleidako wali berri bihurtu zen.
Lubb kristau bilakatu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Mestre i Campi, Jesús, ed. "banū Qasī". in: Diccionari d'Història de Catalunya. Edicions 62, 94 or. ISBN 84-297-3521-6..
# Ene Bada! aldizkaria

Ene Bada! aldizkaria Legazpiko euskara hutsezko astekaria izan zen. XX. mende amaierako Euskal Herriko euskara hutsezko herri aldizkarietan, Arrasate Pressekin batera, aitzindarietakoa izan zen. "Euskaldunon Egunkaria" sortu aurreko urteetan abiatua (1989), Legazpin aurrekari izan zuen "hots aldizkaria" eta hura desagertu izanak utzitako hutsunea bete zuen. Proiektua martxan jarri ostean, Legazpiko Udalaren babesa ere izan zuen, iragarleen publizitateaz gain. 10 mila biztanleko herrian 3 mila aleko tirada izatera iritsi zen. Azken aleak, 368.zenbakidunak (1999), mila aleko tirada izan zuen.
Aldizkariaz gain, bestelako argitalpenak ere plazaratu zituen Ene Bada!k, hala nola, LEGAZPI izeneko jaietako ale bereziak, hauteskundeen gainekoak, urtekariak nahiz historikoak (Gehrard Bahren familiaren gainekoa).

## Historia

1989ko irailak 14an zero alea kaleratu zuen "ENE BADA!" aldizkariak, Legazpiko Euskal Txokoaren eskutik. Haztegi Ikastolako maixu Joxe Mari Auzmendi zuen bultzatzaile nagusi, Miel Anjel Iraeta "Fox" eta Mikel Untzillarekin batera. Laguntzaile ziren ia bi dozenako gazte taldean zeuden astekariaren ibilbide osoan jarraitu zuten Alberto Aranburu, Iñigo Aranburu eta MIel Anjel Markotegi "MItx". Lehen koordinatzaileak Tere Madinabeitia eta Aintzane Ortiz izan ziren. Publizitatearen arduraduna Josema Azpeitia zen, "Hau herria hau!" binetaren egilea ere bazena. Graparik gabeko 8 orrialdeetako formatoan 43 ale kaleratu ziren.
1992ko martxoak 5ean Ene Bada!ren 100.alea kaleratu zen, 16 orrialdeko grapadunetan 57. alea. Urteurrenari buruzko 4 orriko gehigarri zentrala zuen. Aloña Zubillaga zen koordinatzailea.
1994ko abenduak 1ean Ene Bada!ren 200. alea kaleratu zen, 16 orrialdeko formatuan, Inma Zabaleta koordinatzaile zela.
1997ko irailak 18an Ene Bada!ren 300. alea kaleratu zen, 16 orrialdeko formatuan, Arrate Zubillaga koordinatzaile zela.
1999ko uztailaren 30ean Ene Bada!ren 368. alea kaleratu zen, 12. orrialdeko formatua, Agurtzane Elustondo koordinatzaile zela.

## Ene Bada! argitarapenak

1989-1999 tartean 368 astekari kaleratu ziren, 8 eta 16 orrialde artekoak.
1997an, Legazpiko Santikutz jaiei loturiko ale berezia, 62 orrialdekoa.
1998an Urtekaria, 70 orrialdekoa.
1991eko irailean argitaratutako gehigarriaren moldaketa gisa, "Udanako alemanak" gehigarri berezia argitaratu zen, Gehrard Bahr jaio izanaren mendeurrena gogoratuz, Jose Luis Ugartek moldatu eta Ioseba Villarrealek koordinatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61069176
# Reina Victoria Hotel Zaharra

Reina Victoria Hotel Zaharra estilo modernistako eraikina da, Espainiako Melilla hiriko hotela izandakoa. Melillako Zabalgune Modernistan dago, General Pareja kalean, eta Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren parte da, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia

1908ko urtarrilaren 18an, 21 eta 30 orubeak eman zitzaizkion Antonio Rovira Busquets-i, eta hauek, Jaime Cunillera Civil eta José Calaf-ekin, behe eta pisuko hotel bat eraiki zuten. Alejandro Rodriguez Borlado ingeniari militarrak proiektatu zuen obra, eta 1908ko martxoaren 6an sinatu zituen planoak. Eraikitzeko baimena maiatzaren 11n eman zen, eta urte horretako urriaren 31n, larunbata, inauguratu zen.
Urte horretako abenduaren 31n, Francisco Reinaren Café Restaurant Universal del Hotel inauguratu zen, eta 1910eko apirilaren 20an, Rovira y Cunillerari baimena eman zitzaion Miguel Barella, Salvador Guitart, (Guitart eta Konpainia) ordezkatuz saltzeko. Bederatzi egun geroago, Enrique Nietoren erreforma-planoa izapidetu zen, eta hurrengo eguneko 6. egunean obra baimendu zen. 1910 eta 1911 artean, pisu berri bat eraiki zuten, eta etxebizitzen banaketa berregituratu zuten, luxuaren beharretara egokitzeko: 45 gela izatetik 80 izatera igaro ziren.
Salvador Guitartek jatetxearen eta ostatuaren negozioa ustiatzeari utzi zion, eta Rodolfo Lussnigg enpresari turistiko almeriarrari eskualdatu zion, 1921eko abenduaren 6an Arbitrioen Batzordeko Presidenteari zuzendutako instantzian agertzen den bezala, nahiz eta jabetzari eutsiko dion, errentariak 1925eko maiatzean ahoz salatzen baitu, kornisa eta balaustriaren hondamen egoeraren aurrean.
Ruíz Albenizek “Ritz de Melilla” deitu zion, eta bainugela eta dutxen egongela eta harrera-gela, irakurketa-gela eta jangela handi eta dotore bat, “sabaia estilo modernistako benetako arte-obra bat” duena, Enrique Nieto enkarguz, 1909ko maiatzaren 14an Melillara iritsi zenetik, gutxi gorabehera, 1911ko otsailaren 26an ezkondu eta hilabetera, Prim kalera joango da.
1927an itxi zen.

## Deskribapena

Beheko solairua eta bi solairu ditu, eta tokiko harrizko eta adreilu trinkozko harlangaitzezko hormekin eraikita dago, burdinazko habeekin eta sabaietarako adreilu bereko gangatilekin. Fatxaden artean nabarmentzekoak dira balkoietako burdinsareak, hotelaren izena hizki handitan atxikita zuten errotuluak zituztenak, eta alaken gailurreko frontoiak, hiruki formakoak handitzearen aurretik eta biribilduak hotelaren izenarekin. Bere fatxada nagusiak, General Pareja kalera ematen zuenak, markesina bat zeukan sarrerako atearen gainean.

## Erreferentziak

* ↑ «Real decreto 2751/1986, de 5 de diciembre por el que se declara Bien de Interés Cultural, con la categoría de Conjunto Histórico, una zona de la ciudad de Melilla» Boletín Oficial del Estado (15): 1289-1390. 17 de enero de 1987 ISSN 0212-033X..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47502080
* Multimedia: Hotel Reina Victoria, Melilla / Q47502080
# Aldaize

Aldaize Idiazabalgo euskarazko herri aldizkaria da.
Illati euskara elkarteak 2004tik argitaratzen du bi hilabetero. Idiazabalgo berriak jasotzen ditu gehienbat.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253112
# Cabanillas Hermanos Burdindegia

Moises S. Cohén Laredoren Etxea, Cabanillas Hermanos Burdindegia deitua, eraikin modernista bat da. Espainiako Melilla hiriko Sidi Abd-el-Kader kaleko 16-18 eta Juan Carlos I Rey etorbideko 33 zenbakiek osatzen duten izkinan dago. Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren zati da, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia

Eraikina, hasieran, beheko solairua, biltegiak eta goiko solairua, etxebizitzak zituena, 1910ean eraiki zen, Eusebio Redondo Ballester ingeniari militarrak 1910eko apirilaren 21ean Isaac Benarroch Benchimolentzat egindako diseinu eta konposizioaren arabera; beheko baoak goikoak baino zabalagoak ziren, bere merkataritza-helburua zela eta. 1929ko abenduaren 8an, Cabanillas anaien burdindegi eta pintura establezimendu bat jartzeko baimena eman zen.
1936ko apiriletik 1937ko otsailera bitartean, Enrique Nieto arkitektoak José Chocrón-entzat handitu zuen, Moisés S. Cohen jabearen izenean, eta lanak Moisés S. Cohen-en amaitu ziren.
1944ko maiatzaren 3an sute bat izan zuen, Enrique Nieto erreskate lanen buru zela. Bertan, Antonio Albertu Gomez Abiazioko funtzionarioa eta Miguel Lirola Simon eta Pedro Perez Torregrosa suhiltzaileak hil ziren. Hauei, Altxortegian zubi bat eskaini zitzaien eta Batzorde Iraunkorrak esleitutako mausoleo batean lurperatu zituzten.
Nietok, halaber, urte bereko ekainaren 19an ezbeharra jasan duen zatia berreraikitzeko proiektua egin zuen 140.000 pezetako kostuarekin.

## Deskribapena

Obra honetan elementu modernistak eta art decó delakoak nahasten dira; joera hori Melillan garatu zen hogeita hamarreko hamarkadatik aurrera, eta Nieto —bere aldakortasun bereziarekin— bertan integratu zen.
Eraikinak lau solairu ditu, eta eskema asimetrikoa alakaren inguruan. Solairu bakoitzeko baoei dagokienez, antolaketa uniformea du, eta leihoetan moldura berdinak —proiektatutakoaren desberdina: solairu bakoitzean molduren diseinu desberdina, eta balkoien hegalkina, pareka edo luzeka, igotzean—. Lehenengo bi solairuetan begiratoki bat du alakan horretan.
Apaingarriei dagokienez, begiratokia da aipagarriena, karelak baititu eta leihoen gainean ikonografiako eta art decó figurazioko elementuak erreproduzitzen baitira: zirkulu seriatuak eta angeluetako arkuteriak, hurrenez hurren. Erlaitz lauan amaitzen den multzoari bertikaltasuna ematen dioten beste lore- eta irudi-elementu batzuekin batera: sareta bihurritua, liburutegiko pertsianak, mentsula ildaskatuak eta profil klasikoko kiribilak elkartzen diren simetria-ardatz gisa akanto-hostoak dituzten moldurak.

## Erreferentziak

* ↑ «Real decreto 2751/1986, de 5 de diciembre por el que se declara Bien de Interés Cultural, con la categoría de Conjunto Histórico, una zona de la ciudad de Melilla» Boletín Oficial del Estado (15): 1289-1390. 17 de enero de 1987 ISSN 0212-033X..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q44843686
* Multimedia: Edificio Ferretería Cabanillas / Q44843686
# Amrram J. Wahnonen etxea

Amrram J. Wahnon Melilla hiri espainiarreko Zabalgune Modernistako eraikin arrazionalista bat da, La Avenidan kokatua eta Melilla Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren parte dena, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia

1908an eraiki zen, Droctoveo Castañón ingeniari militarraren proiektuaren arabera. Beheko solairua eta nagusia Laura Rodríguez Pérezentzat zituen. 1937ko irailean handitu egin zen, Enrique Nietok López Moreno kalerako gela bat eginez, eta arkitekto berak handitu egin zuen berriro urte bereko urrian, egungo La Avenidara ematen zuten beste bi gelekin.
1946ko apirilean, Amrram J. jabeak eskatuta. Wahnon Enrique Nietok solairu berri bat gehitu zion, nagusia eraberritu eta teilatuan etxebizitza bat atezainarentzat, eta 1947ko otsailaren 15ean proiektua aldatu zuen, eskaileraren kokapena aldatuz, sarrera Lopez Moreno kalera pasatuz eta eraikin osoa eraberrituz.

## Deskribapena

Beheko solairua eta hiru solairu ditu. Harri lokaleko eta adreilu trinkoko harlangaitz-hormaz egina dago, eta burdinazko habeak eta adreilu trinkozko gangatilak ditu sabaietarako.
Fatxadak bistako adreiluzkoak dira, leihoek moldurak dituzte ateburuen gainean, balkoiak burdinsareekin eta erdiko begiratoki zehatz bat La Avenidan eta beste bat Lopez Moreno kalean.

## Erreferentziak

* ↑ «Real decreto 2751/1986, de 5 de diciembre por el que se declara Bien de Interés Cultural, con la categoría de Conjunto Histórico, una zona de la ciudad de Melilla» Boletín Oficial del Estado (15): 1289-1390. 17 de enero de 1987 ISSN 0212-033X..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42268572
* Multimedia: Casa de Amrram J. Wahnon, Melilla / Q42268572
# La Avenida

Etorbidea da Melillako arteria nagusia. Espainiako Héroes auzoan dago, Reina Victoria udalerrian, 2. barrutian, Melillako iparraldean. Benitez komandantearen plazan hasi eta Espainia plazan amaituko da.

## Historia

Hasiera batean Industrialdeko errepidea deitu zuten, Santa Barbarako atetik, gaur egun Espainia plaza dena Poligono Aparta auzoraino gidatzeagatik, geroago Chacel kalea eta geroago Alfonso XIII etorbidea, Errepublika etorbidea, uztailaren 17ko Heroien etorbidea eta Generalisimo etorbidea, gaur egun ofizialki Juan Carlos I Rey etorbidea deitzen den arte.
Hirurogeita hamarreko hamarkadaren erdialdean, Francisco Mir Berlanga alkate zela, hirurehun mila pezetaren truke zolatu zen marmolarekin. 1994ko irailaren 12tik abenduaren 10era bitartean, Ignacio Velázquez alkateak inauguratu zuenean, Dragadosek birmoldatu egin zuen, zoladura aldatu eta isabeldar farolak jarri ziren.

## Deskribapena

Horren azpian Kolektore Nagusia dago, Poligono auzoko euri urak jasotzen zituen estolda, egungo Jose Garcia Cabrelles kaletik igarota, La Avenidatik jarraitu eta itsasoan amaitu baino lehen.
1908 eta 1915 bitartean eraiki ziren ia eraikin guztiak, klasismoa eta eklektizismoa bezalako arkitektura estiloetan, nahiz eta aldaketak eta erreformak jasan zituzten, modernista eta art decó bihurtu zituztenak.
Hauek dira aipagarrienak:
Ekonomatu militarra
Saltoki Handiak La Reconquista
La Pilarica etxea
Felix Saenzen etxea
Metropol eraikina

## Erreferentziak

* ↑ Uceta, G.. (4 de septiembre de 1994). Velázquez define el enlosado de la Avenida como la "Obra de los cincuenta años". .
* ↑ Velázquez inauguró ayer las obras de remodelación de la Avenida de Juan Carlos I Rey. 11 de diciembre de 1994.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q38018349
* Multimedia: La Avenida, Melilla / Q38018349
# Zurtoin

Botanikan, zurtoina eskuarki ubarroien ardatza da, hostoei, loreei eta fruituei eusten dien organoa da. Haren funtzio nagusia fotosintesia sustrai eta orrien artean garraiatzea da. Sustraietatik bereizten da, gorringoak eta hostoak dituzten korapiloengatik, eta geotropismo negatiboa dutelako, hau da, grabitate-indarraren aurka hazten direlako.

## Zurtoinaren atalak

* Lepoa: sustraiaren hasieran dago.
* Korapiloak: zurtoinean zehar agertzen diren nodulu txikiak dira, hostoen sorrera adierazten dituztenak.
* Korapiloarteak: elkarren segidako bi korapiloren arteko espazioak dira.
* Besapea: adarraren edo orriaren arteko lotura-puntu zehatza da.
* Apize begetatiboa: zurtoinaren muturrean dago, etengabe bereizten ari den zelula meristematikoen multzoa da, eta hosto kumulu batek babesten du, gorringo terminala deritzona. Bertatik sortuko da lorea eta fruitua.
* Gorringoak: besapeetan agertzen diren kimu txikiak dira, adar berri baten jaiotza adierazten dutenak.

## Funtzioak

Hostoei eusten dien oinplanoaren ardatza da: horrek egokiro antolatzen ditu, eguzki-erradiazio kopuru handiena hartzeko. Ugaltzeko unean, zurtoinak loreei eta fruituei ere eusten dir. Espezie askotan, zurtoina ura gordetzeko eta fotosintesia egiteko organoetako bat da, batez ere ugalketa-etapa baino lehen. Hala ere, haren funtzio nagusia ura sustraien eta hostoen artean garraiatzea da. Metro askoko altuera izan dezake: ezagutzen den zurtoinik luzeena 185 metrokoa da, Calamus Manan palmondoa.

## Hazkunde eta simetriaren norabidea

Zurtoina zoruaren gainean bertikalki hazten denean, landare tentea dela esaten da. Kasu horretan, adarrak ardatz nagusiaren inguruan oso azkar garatzen dira eta adar bakoitza horizontalki hazten da.Aldiz, zurtoin nagusia horizontalki hazten denean, plagiotropoa deitzen da.

## Zurtoin motak

Zurtoinak beren sendotasunaren, iraupenaren eta bizi diren bitartekoaren arabera sailkatzen dira.
Sendotasunen arabera:
* Zurkarak: zuhaitz eta zuhaitzetan ohikoak dira.
* Erdizurkarak: lore edo lehia-landaretan tipikoak dira.
* Belarkarak: barazki eta landare basatien ohikoa.
Iraupenaren arabera:
* Urtekoak: urtebeteko bizitza duten landareak.
* Bi urtean behin: bi urteko bizitza duten landareak.
* Iraunkorrak: zuhaitzei eta zuhaixka handiei dagokie.
Bizi diren ingurunearen arabera:
* Aireko zurtoinak.
* Lurpeko zurtoinak.
* Uretako zurtoinak.

## Erreferentziak

* ↑ «Órganos vegetales. Tallo. Atlas de Histología Vegetal y Animal» mmegias.webs.uvigo.es (Noiz kontsultatua: 2021-05-12).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «PARTES del TALLO y sus FUNCIONES - Resumen con esquema» ecologiaverde.com (Noiz kontsultatua: 2021-05-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) Redacción. (2017-07-09). «Tallo | Qué es, definición, partes, formación, clasificación» Flores (Noiz kontsultatua: 2021-05-12).
* ↑ «Salisbury, F.B. and Ross, C.W. (1985) Plant physiology. Wadsworth Publishing Co., Belmont. - References - Scientific Research Publishing» www.scirp.org (Noiz kontsultatua: 2021-05-12).
* ↑ «Tallo» web.archive.org 2009-12-20 (Noiz kontsultatua: 2021-05-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q134267
* Multimedia: Plant stems / Q134267
# Kenneth Rooks

Kenneth Rooks (1999ko urriaren 21a) atleta estatubatuarra da. Jatorriz College Placekoa, Washington, Rooks BYU Cougars-en lehiatu zen unibertsitatean. Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina bat irabazi zuen 3000 m oztopoetan 2024an.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris | 02 ! | 3.000m oztopo |

## Erreferentziak

* ↑ Morrow, Jeff. (June 13, 2023). «College Place grad wins NCAA Track and Field title + CBC coach added to NW hall of fame» Tri-City Herald.
# Kerluhirreko zutarria

Kerarako menhirra edo zutarria (frantsesez: Menhir de Kerluhir) Morbihan departamenduko Carnac herrian, Bretainian, dagoen Neolitoko monumentu megalitikoa da. 1889tik Frantziako Monumentu historikoaren izendapena du. Estatuaren jabetza da.

## Deskribapena

Zelai batean kokatuta, Kerluir herrixkatik 200 metrotan eta Cloucarnacetik 300 metrotan, 80 metrotan Roch-Vihan trikuharria dago. Gutxi gorabehera hiru metrok garaiera du, 1,2 × 1 mko luzera oinarrian. Erosioak menhirraren alde bat asko markatu du.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20171204061245/http://megalithes-breton.fr/56/accueil_56.php?nom=me/kerluir.html

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Menhirra Merimée datu basean.
* (Frantsesez):Megalitoraren mapa eta informazioa.
* Datuak: Q22927387
* Multimedia: Menhir de Kerluhir / Q22927387
# Aratz Gallastegi

Aratz Gallastegi Sodupe (Berango, Bizkaia, 1976ko irailaren 4a ) euskal errugby jokalari ohia da.

## Ibilbidea

Espainako errugbi selekzioarekin jolasten hasi zen 1997an. 1999ko azaroaren 16an, Espainiako errugbi selekzioarekin jokatzeari uko egin zion Gallastegik. Europako Kopa jokatzekoa zen, eta Espainiako Selekzioak dei egin zion Getxo Arteako jokalariari. Gallastegi hamabost aldiz izana zen espainiar selekzioarekin, baina ez zela itzuliko jakinarazi zien. Euskal Herriko selekzioaren alde lan egin nahi zuela adierazi zuen, eta euskal kirol agintariei Legebiltzarrean onartu zen Kirol Legea bete zezatela eskatu zien.
Getxo Artea rugby taldeko jokalaria izan zen. 2008an Durango Rugby Taldeko entrenatzaile izan zen, eta 2014tik Ordizia Rugby Elkartean entrenatzaile da.

## Erreferentziak

* ↑ «Efemeridea: Espainiako errugbi selekzioarekin jokatzeari uko egin zion Aratz Gallastegik» Argia (Noiz kontsultatua: 2024-11-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28147542