# Honorio

Flavio Honorio (latinez: Flavius Honorius; Konstantinopla, 384ko irailaren 9a - Ravenna, 423ko abuztuaren 15a) 395etik hil zen arte mendebaldeko erromatar enperadorea izan zen. Teodosioren seme gazteena zen, eta, hortaz, Arkadio ekialdeko enperadorearen anaia ere bazen.
Honoriok augusto titulua 393an jaso zuen. Enperadore 10 urte zituela bihurtu zen, aita 395eko urtarrilean hil baitzen. Agintaldiaren lehenengo erdian Estiliko vandaloaren menpean egon zen Honorio.
Hasiera batean, Milanen kokatu zuen hiriburua Honoriok. Hala ere, 402an, bisigodoek Italia eraso zutenean, Ravennara mugitu zuen hiriburua, padurek babesten zutelako. Hiriburua ongi babestuta egon arren, Italiako gainerakoa ia-ia armadarik gabe geratu zen. Honela, Alariko bisigodoen erregeak Erroma arpilatu ahal izan zuen 410eko abuztuaren 24an.
Izan ere, Estiliko 408ko udan hilarazi zuen Honoriok. Jeneral indartsurik gabe, orduko barbaroez betetako armada erromatarra menderagaitza zen, eta zaila zuen Honoriok Alarikori aurre egitea. Gainera, kristauak baino ez zituen postu altuenetara igotzen.
Defentsa sistema kaxkar horrek ez zuen bisigodoek Erroma setiatu zezaten galarazi. Goseteak bultzatuta, hiriko ateak zabaldu ziren, eta erasotzaileek sartu baino ez zuten egin behar. Erroma ez zegoen kanpoko indarren menpean 7 mende lehenagoko Galiako zeltek eraso zutenetik. Bisigodoen garaipenak oso eragin sakona eta azkarra izan zuen Inperio osoan zehar. San Agustinek, horren harian, Jainkoaren Hiria idatzi zuen.
410ean ere Honoriok Britania bere kasa defendatzen utzi zuen, hango ofizialek laguntza eskatu ondoren. Izan ere, Italia gorde ezinik, Honoriok ez zituen urruneko probintziak defenditzerik.

## Bisigodoen krisia
### Bisigodoak Inperioaren barnean

Hunoen erasoen ondorioz, godoek Inperioaren muga gurutzatu zuten 376an aterpea aurkitu nahian. Valente enperadoreak aurre egin zien, baina ezin izan zituen garaitu Adrianopolisko batailan (378), eta bizia galdu zuen. 382an, hitzarmen bat adostu zuten bisigodoek eta Teodosio I.a enperadoreak: Inperioaren subjektu izatera pasatu ziren, "federatu" izaerarekin, eta eremu bat eman zitzaien Dazian eta Trazian finka zitezen, zerbitzu militarraren truke.
Teodosio 395ean hil zenean, bisigodoek amaitutzat jo zuten hitzarmena. Alariko erregeak matxinatu eta Konstantinopla hiriburua mehatxatu zuen. Gero Greziara joan zen, bidean Mazedonia arpilatuz. Estilikok, mendebaldeko eta ekialdeko inperioetako armadak mendean zituela, aurre egin zien bisigodoei, baina gudurik eman gabe. Arkadio ekialdeko enperadoreak agintetik kendu zuen, eta horrek bide eman zien bisigodoei Greziako zati handi bat arpilatzeko. Handik Epirora joan zenean, Erromak haren baldintzak onartu zituen: Alarikok, Iliriako magister militum tituluarekin batera, probintzia horretan behar adina baliabide eskuratzeko baimena jaso zuen.

### Bisigodoak Italian

Zeukan titulua galduta, eta Erromak hunoak haren kontra erabliko zituen beldurrez, Alarikok Italiara eraman zuen herria 401ean. Hasieran erresistentziarik aurkitu ez arren, Estilikok aurre egin zien, hasieran Milanen, eta gero Pollentian eta Veronan. Eraso horien ondorioz, Honoriok hiriburua Ravenara aldatu zuen, defendatzen errazagoa baitzen, inguruko padurak zirela eta.
405ean, Alariko Estilikoren aliatu bihurtu zen, eta elkarrekin egin zioten aurre Radagaisoren inbasioari. Baina aliantza horrek balioa galdu zuen 408an, Estiliko berriz adiskidetu zenean Ekialdeko Inperioarekin. Orduan, Alariko matxinatu eta 288.000 solido eskatu zituen, Italia inbadituko zuelako mehatxupean. Estutasun handiz lortu zuen Estilikok Senatuak ordainketa onartzea. Baina enperadorearekiko harremana gaiztotuta zegoen, eta Honoriok agindu zuen Estiliko atxilotu eta exekutatzeko. Alarikok, orduan, ez zuen agindutako dirua jaso. Erromako armada hasi zen orduan germaniar soldadu federatuak hiltzen, ordura arte aliatuak izan zirenak. Ihes egitea lortu zutenek Alarikorekin egin zuten bat.
Alarikok Estiliko hil eta sei hilabetera eraso zion Italiari. Hiriak arpilatzen zituzten hegoalderako bidean, Erromara ailegatu eta setiatu arte. Hirian, gosea zabaldu zen, eta arrazionamenduak ezarri ziren. Azkenean erreskate bat pagatu zen, 5.000 libera urre eta 30.000 libera zilarrekoa. Hiriko esklabo barbaroek bat egin zuten Alarikorekin.

### Erromaren arpilatzea

Alarikok bere herria finkatzeko lurrak nahi zituen. Negoziazioek atzera eta aurrera asko egin zituzten. Honoriorekin berarekin Ravenatik kanpo elkartzekoa zen egun batean, Alarikori eraso zion Saro etsai bisigodoak erromatarren indar txiki bat zuela. Alarikok, bizirik atera baitzen, erabaki zuen negoziazioei utzi eta Erromara jotzea. Setiatu eta, 410eko abuztuaren 24an, hirian sartu ziren. Hiru egunez arpilatu zuten.
Hiriko eraikin ospetsuenetako ugari arpilatu zituzten, besteak beste Augustoren eta Hadrianoren mausoleoak, non lehengo enperadore asko zeutzan. Nonahiko ondasun higigarriak lapurtu zituzten. Petriren eta Pauloren basilikak, aldiz, errespetatu zituzten, baina Laterango jauregitik zilarrezko ziborio bat ostu zuten, Konstantinoren oparia izan zena. Erromatar ugari hartu zituzten preso, besteak beste enperadorearen arreba, Gala Plazidia. Batzuengatik erreskatea kobratu zuten, eta beste asko esklabo saldu zituzten.
Arpilatzea, hala ere, ez zen izan zitekeen bezain okerra. Sarraski orokorrik ez zen izan, eta Petriren eta Pauloren basiliketan gordetakoak errespetatu zituzten. Hiriko eraikin eta monumentu gehienek iraun zuten, baina ondasun higigarriak galduta.
Erromatik Alarikok hegoaldera jo zuen. Bisigodoek Campania, Lucania eta Calabria hondatu zituzten. Ezin izan zuten, hala ere, Mesinako itsasartea zeharkatu. Alariko Consentian hil zen 410ean bertan. Gero, Ataulfo hautatu zuten errege bisigodoek, eta hark Galiara eraman zituen. Ataulfo 415ean hil zen, eta hurrengo erregeak, Waliak, lortu zuen Honoriok Garona inguruko lurrak ematea finka zitezen, ziur aski hospitalitas sistemaren azpian. Hitzarmen horren bidez, bisigodoek bertako zergak jasoko zituzten, eta, trukean, laguntza militarra eman beharko zioten Inperioari. Hala gertatu zen, esaterako, Atilaren kontra, Katalauniako Zelaietako Guduan, 451n.

## Konstantino III.aren krisia
### Rhin ibaiaren zeharkaldia

Radagaiso godoak armada handi batekin Italia inbaditu zuen 405ean, eta 406ko abuztuan baino ezin izan zuen gelditu Estilikok Etruriako Fiesoleko guduan, mertzenario huno, bandalo eta alanoen laguntzarekin. 406ko abenduaren 31n, iturri tradizionalen arabera, zenbait barbaro (besteak beste bandaloak, alanoak eta sueboak) Rhin ibaia gurutzatu eta Inperioaren barnean sartu ziren. Baliteke garai hartako Rhineko defentsaren ahultasunaz baliatu izana, hainbat unitate erretiratu baitziren Alarikoren bisigodoekin izandako gatazkaren ondorioz eta agian Radagaisoren aurkako guduen ondorioz. Hala ere, ezin da baztertu hunoengandik ihes egin izana.
Ez da segurua, dena dela, talde horiek zenbatekoak ziren eta zehazki non zeharkatu zuten ibaia. Oso litekeena da gaur egungo Mainz (Mogontiacum) eta Worms hirien artean gertatu izana, haiek izan baitziren inbaditzaileen erasoak jasan zituzten lehenak. Mainzen, Rhin zubiak oraindik osorik irauten zuen. Batzuetan espekulatzen da Rhin izoztua zegoela, baina hori ez da iturrietan aipatzen. Era berean, nekez zeharka zezaketen ibaia jendetza handiekgau bakarrean.
Nolanahi ere, Galiako bidea zabalik gelditu zitzaiein gudariei, eta hiri ugari eraso eta arpilatu zituzten. Haien ondorengo mugimenduei buruzko informazio zatikatua dugu. Hala ere, ematen du ezen, Rhin zeharkatu ostean, barbaroak ipar-mendebaldera joan zirela lehenik, eta hegoaldera eta hego-mendebaldera gero.

### Matxinada Britanian

406an, 6.000 bat soldatu zituen Erromak Britainian. Nahigabea nagusi zen, paga faltagatik eta armadaburu berriagatik. Matxinatu eta lider berri bat aukeratu zuten. Hastapenean, Marko izeneko bat hautatu eta enperadore izendatu zuten, baina ez zeudenez pozik haren jardunarekin, hil eta Graziano izeneko bat hautatu zuten. Hark ere ez zituen bete troparen espektatibak, eta lau hilabeteren buruan hil zuten hura ere. Hautatu zuten hurrengoa Konstantino izeneko bat izan zen.
Ezer gutxi ezagutzen da Konstantinoren aurreko bizitzaz: ez jaioterria, ez jaioteguna, ez maila militarra. Baliteke soldadu arrunta izatea, ez ofizial bat. Hark Konstantino Handia enperadorearekin lotu zuen bere burua (Konstantino Handia ere Britaniako tropek izendatu zuten enperadore): haren lehenengo txanponek "Flavius Claudius Constantinus" izena agertzen dute, ziur aski Konstantino Handiarena zelakoan (errealitatean Konstantino II.a semearena zen izena), eta txanpon haien estiloa eta legendak ere Konstantino II.arenak dira.
Dena dela, baliteke gertakarien benetako burua ez izatea Konstantino bera, azaleko figura besterik ez zena izango, ezpada Gerontzio militarra, laster bere politika independentea jarraituko zuena.

### Galia mendean

Ez dago argi zergatik egin zuen salto Konstantinok Galiara. Agian noblezia galiarren laguntza-dei bati erantzun zion, edo, hango anarkiak Ravennako enperadorearen itxurazko ahultasuna eta ezintasuna agerian utzita, inperio txikia are gehiago zabaltzeko anbizioa piztu zitzaion beharbada. Beste arrazoi bat izan daiteke, bestalde, beldur izatea ezingo ote zion Britainia Handiari eutsiko epe luzera kontinentea ere kontrolatu gabe, lehenago Karausiori gertatu zitzaion bezala.
Konstantinok Galian zeuden bi ofizial izendatu zituen jeneral: Justiniano eta Nebiogastes. Agindu zien Arles eta Italiako joan-etorriak kontrolatzen zituen pasabideak hartzeko. Mantxako Kanala zeharkatu zuen berarekin zeramatzala Britainian gelditzen ziren 6.000 soldaduak. Lyonen zegoela, lehenengo txanponak irarri zituen bere izenarekin. Galiako armadak haren alde egin zuen, eta gero Hispaniako administrazio zibilak. Konstantinok, Ravennako agintariek ez bezala, barbaroen inbasioari aurre egin zion, eta hitzarmenak lortuta franko, alaman eta burgundiarrekin, lortu zuen Rhineko muga segurtatzea.
Honorio enperadoreak eta Estilikok, Italia indar militarrik gabe utzi nahi ez zutenez, armada txiki bat bidali zuten Galiara, Saro godoa buru zuela. Armada hark Justinianorena garaitu zuen. Gero, Konstantino Valencen setiatu zuen, eta Nebiogasten hura laguntzera joan zenean, hura ere garaitu zuen Sarok. Baina Gerontziok, franko eta alaman errekrutatu berriez osatutako armada batekin, setioa hautsi zuen, eta Saro Italiara itzularazi zuen. Horri esker, Konstantinok Galiaren gehiena mendean hartu zuen.

### Koenperadorea

Konstantinok Arles hartu zuen hiriburutzat, eta hango administrari eta ofizial inperialak bere egin zituen. Kalitate oneko txanponak atera zituen, eta Mendebaldeko eta Ekialdeko enperadoreen adinakoa zela erakutsi.
408an hasieran, Konstante semea eta Gerontzio jenerala Hispaniara igorri zituen. Hispania Honorioren gotorlekua zen, haren leinuaren jatorria bertakoa baitzen. Konstantinok oina sartu zuenean kontinentean, Honorioren senideek eta aldekoek ezin izan zioten aurre egin. Sarok Konstantino mendean hartuko zuela irudi zuenean, Honorioren familiako bi kide, Didimo eta Veriniano, matxinatu ziren, eta Konstantinoren agintea uzkaili zuten Hispanian. Gero, saiatu ziren Pirinioetako igarobideak buxatzen. Konstantek Zaragoza hartu zuen, eta Gerontziok Honorioren aldekoak garaitu zituen Lusitanian, non Didimo eta Veriniano atzeman zituen. Hispania berriz Konstantinoren kontrolpean, Konstante Arlesera itzuli zen, non Didimo eta Veriniano exekutatu zituzten.
408aren bukaeran, Konstantinok enbaxada bat bidali zuen Ravenara. Bisigodoen krisian bete-betean, Honoriok onartu zuen koenperadore gisa, eta janzki morea igorri zion, errekonozimenduaren ikur. Biak kontsulak izan ziren 409an.

### Porrota

411n, Honorioren jeneral berri batek, Konstantziok, Italiako armada Galiara eraman zuen, Konstantino mendean hartu nahian. Arlesera ailegatu zen Gerontzio kanpoan zegoela. Haren tropetako asko desertatu eta Konstantziorekin batu ziren. Gerontzio Hispaniara erretiratu zen gelditzen zitzaizkion tropekin, eta etsita, bere buruaz beste egin zuen.
Konstantinok Galiako iparraldean tropak errekrutatu zituen frankoen eta alamanen artean, eta Galian oraindik bere alde zituen tropekin, aurre egin zion Konstantziori, baina ezin izan zuen garaitu. Horretaz gain, Rhineko tropek harekiko leialtasuna hautsi eta Jovino enperadoregai berriaren alde egin zuten. Orduan, Konstantinok errenditu eta bere burua entregatu zuen. Konstantziok, bizitza errespetatuko ziola agindu arren, Konstantino exekutarazi zuen 411ko udaren bukaeran. Irailaren 18an, haren buru moztua Honorio enperadoreari aurkeztu zioten.

## Krisien ondorioak

413an, Ataulfo bisigodoak Jovinoren matxinada garaitu zuen. Galia baketu zuten, eta Erromaren kontrolpera itzuli zen. Bisigodoak Akitanian finkatu ziren, Erromaren aliatu gisa.
Hala ere, Erromak behin betiko galdu zituen ordura arte mendean izan zituen zenbait lurralde. Hispanian, sueboek bere erresuma sortu zuten, eta 584ra arte iraun zuen. Erromaren agintea ez zen berriz itzuli Britainiara, Konstantinok bertako defentsak berarekin eraman ondoren.
Konstantziok Estilikoren lekukoa hartu zuen Mendebaldeko Inperioan. 417an, Gala Plazidia Honorioren arrebarekin ezkondu zen, eta 421eko otsailaren 8an, Honoriok koenperadore izendatu zuen. Hala ere, 7 hilabeteko agintaldia baino ez zuen izan Konstantziok, irailaren 2an hil baitzen. Honoriok bakarrik gobernatu zuen 423an hil arte. Orduan, Konstantzioren seme zen Valentiniano III.ak hartu zuen agintea.

## Erreferentziak

* ↑ Andy Merrills, Richard Miles: The Vandals. Oxford-Malden/MA 2010, S. 35 f.
* ↑ Vgl. auch Roland Steinacher: Die Vandalen. Aufstieg und Fall eines Barbarenreichs. Stuttgart 2016, S. 50
* ↑ Drinkwater, J. F. (1998). "The Usurpers Constantine III (407–411) and Jovinus (411–413)", 278. or.
* ↑ Drinkwater, J. F. (1998). "The Usurpers Constantine III (407–411) and Jovinus (411–413)", 280. or.
* ↑ Kulikowski, Michael (2000). "Barbarians in Gaul, Usurpers in Britain". Britannia. 31: 325–334, 333. or.
* Datuak: Q159798
* Multimedia: Honorius / Q159798