OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gorputz-zorri

Gorputz-zorria (Pediculus humanus humanus edo Pediculus humanus corporis) Pediculidae familiako zorri-azpiespeziea da. Hegoak ez dituzten intsektu hauek gizakien azalean ematen dute beren bizitza osoa odolaz elikatzen.

## Erreferentziak

* 1 2 Buxton, Patrick A.. (1947). The Louse; an account of the lice which infest man, their medical importance and control. Londres: Edward Arnold, 5-23 or..
* Datuak: Q549378
* Multimedia: Pediculus humanus / Q549378
# Greziar dortoka

Greziar dortoka (Testudo graeca) Testudo generoko animalia da. Narrastien barruko Testudinidae familian sailkatuta dago.
Egun 20 azpiespezie inguru ditu, hona hemen nagusiak:
* T. g. graeca (iparraldeko Afrika eta hegoaldeko Espainia)
* T. g. soussensis (hegoaldeko Maroko)
* T. g. marokkensis (iparraldeko Maroko)
* T. g. nabeulensis (Tunisia)
* T. g. cyrenaica (Libia)
* T. g. ibera (Turkia)
* T. g. armeniaca (Armenia)
* T. g. buxtoni (Kaspiar Itsasoa)
* T. g. terrestris (Israel/Libano)
* T. g. zarudnyi (Iran/Azerbaijan)
* T. g. whitei (Aljeria)

## Erreferentziak

* ↑ The Species 2000 and ITIS Catalogue of Life

## Ikus, gainera

* Testudo
* Testudinidae

## Kanpo estekak

* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
* Datuak: Q504549
* Multimedia: Testudo graeca / Q504549
* Espezieak: Testudo graeca
# Haematopus

Haematopus Haematopodidae familia monotipikoaren kide bakarra da.
Hematopodidoek 38-51 cm bitarteko luzera izan dezakete. Moko luze estua eta kolore gorrikoa dute. Jaio eta berehala uzten dute umeek habia. Kontinente guztietan bizi dira.

## Espezieak

| Espezieak ordena taxonomikoaren arabera |
| Izen arrunta | Izen binomiala | Irudia |
| | Haematopus leucopodus | |
| | Haematopus ater | |
| | Haematopus bachmani | |
| | Haematopus palliatus | |
| | Haematopus meadewaldoi † | |
| | Haematopus moquini | |
| Itsas mika | Haematopus ostralegus | |
| | Haematopus longirostris | |
| | Haematopus finschi | |
| | Haematopus chathamensis | |
| | Haematopus unicolor | |
| | Haematopus fuliginosus | |

## Erreferentziak

* ↑ Hockey, P. (1996). del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. ed. Family Haematopodidae (Oystercatchers). in: Handbook of the Birds of the World. 3: Hoatzin to Auks Lynx Edicions ISBN 84-87334-20-2..
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27515
* Multimedia: Haematopus / Q27515
* Espezieak: Haematopus
# Haitzetako barbarin

Haitzetako barbarina (Mullus surmuletus) Mullidae familiako ur gaziko arraina da, ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan, Itsaso Beltzan eta Mediterraneo itsasoan bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ Alan Davidson, Mediterranean Seafood, Penguin 1972, ISBN 0-14-046174-4
* Datuak: Q7119
* Multimedia: Mullus surmuletus / Q7119
* Espezieak: Mullus surmuletus
# Hamearis lucina

Hamearis lucina Riodinidae familiako tximeleta da, Europa osoan bizi dena.

## Deskribapena

Tximeleta txikia da, arrak 29-31 mm arteko hegal zabalera du eta emea zerbait handiagoa da, 31-34 mm. Xake taula baten itxurako hegalak ditu, hegal marroi.ubelak eta orban laranja ugari, batez ere hegalen kanpoaldera. Azpialdea argiagoa da eta atzeko hegaletan gelaxka zuri nabarmenak agertzen dira.

## Bizi zikloa

Tximeletak arrautzak multzo txikitan jartzen ditu elikagai izango duten landareen hostoen azpian. Handik jaiotzen diren beldarrak ia gardenak dira eta ile luzeak dituzte. Hostoen peziolotan gordetzen dira egunez eta gauez ateratzen dira elikatzera. Denborak aurrera egin ahala berde kolorea hartzen dute.
Pupa aldiak bederatzi hilabete irauten ditu eta hilkortasun tasa handia izaten dute, karraskariek eta bareek jaten dituztelako. Tximeleta helduak maiatza eta ekaina artean ikusten dira hegan.

## Habitata

Bi eremutan aurkitzen da, karezko lurzorua duten zelaietan eta antzinako basoetako argiunetan.

## Erreferentziak

* ↑ M. Oates & A. M. Emmet. (1990). The Butterflies of Great Britain and Ireland. 7 Part 1 (Hesperiidae to Nymphalidae) Colchester: Harley Books, 177–179 or. ISBN 0946589372..
* ↑ (Gaztelaniaz) «Hamearis lucina (Perico)» guadarramistas 2011-05-10 (Noiz kontsultatua: 2023-05-16).
* Datuak: Q1114576
* Multimedia: Hamearis lucina / Q1114576
* Espezieak: Hamearis lucina
# Haragi-euli

Haragi-eulia (Calliphora vomitoria) Calliphoridae familiako eulia da

## Erreferentziak

* ↑ Kurahshi, Hiromu. (2007-5-28). 109. Family CALLIPHORIDAE. in: Australasian/Oceanian Diptera Catalog. Hawaii Biological Survey.
* Datuak: Q1141108
* Multimedia: Calliphora vomitoria / Q1141108
* Espezieak: Calliphora vomitoria
# Harea-boa

Harea-boa (Eryx jaculus) Boidae familiaren suge-espeziea da. Ekialdeko Europan, Ekialde Hurbilean eta Afrikan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ McDiarmid, Roy W., Jonathan A. Campbell, and T'Shaka A. Touré. (1999). Snake Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference. in: Herpetologists' League. 1, 511 or. ISBN 1-893777-01-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q918120
* Multimedia: Eryx jaculus / Q918120
* Espezieak: Eryx jaculus
# Hartxori gangardun

Hartxori gangarduna (Acridotheres cristatellus) Acridotheres generoko animalia da. Hegaztien barruko Sturnidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Acridotheres
* Sturnidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q715819
* Multimedia: Acridotheres cristatellus / Q715819
* Espezieak: Acridotheres cristatellus
# Hegalabur

Hegalaburra, zimarroia edo atungorria (Thunnus thynnus) ur gazitan bizi den Scombridae familiako arrain urdin mota bat da, sukaldaritzat oso haintzat hartua. Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneoan bizi da (Itsaso Beltzean izan ezik). Espezie hau arriskuan dago, gehiegizko arrantza dela-eta.
Haragia hegaluzeak (atunzuriak) baino gorriagoa du, hortik izena.

## Ezaugarriak
### Bizimodua

Uda hasieran, hegalabur gazteek migrazio trofiko bat egiten dute Bizkaiko Golkora, eta udazkena arte janari bila dabiltza, antxoa haien presa nagusi bat izanez.

### Elikadura

Hegalaburrak gehienbat arrainak jaten ditu, ahal bada kaloria asko izango dituen arrain urdinak, batez ere antxoak jaten ditu (%80). Egun batean atun batek 40 antxoa gazte (180 g) baino gehiago jan ditzake.

## Erreferentziak

* ↑ Barrutia, Eneko. (2003). «Arrainen izenak Bizkaian XX. mendean» (pdf) Zainak (Donostia: Eusko Ikaskuntza) (25) ISBN 8484198790. ISSN 1137-439X. Bibcode: 1137-439X..
* 1 2 3 Espezieen arteko harremanen ezagutza, arrantzaren kudeaketa ekosistemiko baterako lehen urrats bat: hegalaburra eta antxoaren kasua Nicolás Goñi (Azti-Tecnalia)

## Ikus, gainera

* Hegaluzea

## Kanpo estekak

* Zientzia.net
* ITIS (Ingelesez)
* AQUATAB.NET
* Datuak: Q214415
* Multimedia: Thunnus thynnus / Q214415
* Espezieak: Thunnus thynnus
# Hegazterren tximeleta

Hegazterren tximeleta edo pauma tximeleta (Aglais io) Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa.

## Banaketa

Eurasia guztian espezie arrunta da. Bi azpiespezie ditu:
* A. io caucasica (Jachontov, 1912)
* A. io geisha (Jachontov, 1912)

## Deskribapena
### Imagoa

Tximeleta handia da, 50-55 mm-ko hegal zabalera hartzen du. Nahasterik ez dagoen tximeleta da. Gainaldean kolore gorri indartsua du eta hegal bakoitzean ozelo urdin-beltz deigarria du. Ozelo horien funtzioa harrapariak izutzea da. Azpialdean kolore marroi iluna du, hosto lehorren itxura hartuz. Gorputza bera marroia du.

### Beldarra

Beldarra beltza da eta puntu zuri batzuk baditu. Gorputzean arantza zorrotz handiak ditu.

## Bizi zikloa

Udaberriaren hasieran arrautzak jartzen ditu, 500 inguru. Astebetera beldarrak jaiotzen dira. Hasieran 3 mm-ko luzera dute eta jaiotzean zuri-berdexkak badira ere iluntzen joaten dira amaieran belztu arte. 4 cm-ko luzera hartzen dute. Beldarrak asunetaz elikatzen dira.

## Iruditegia

* Gainaldea.
* Azpialdea.
* Ozeloa.
* Beldarra.

## Erreferentziak

* ↑ Aglais io, Moths and Butterflies of Europe and North Africa
* ↑ (Ingelesez) Stevens, Martin. (2005). «The role of eyespots as anti-predator mechanisms, principally demonstrated in the Lepidoptera» Biological Reviews 80 (4): 573–588. doi:10.1017/S1464793105006810. ISSN 1469-185X. (Noiz kontsultatua: 2022-02-20).
* ↑ «A-Z of butterflies - Butterfly Conservation» web.archive.org 2010-11-16 (Noiz kontsultatua: 2022-02-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q158699
* Multimedia: Aglais io / Q158699
* Espezieak: Aglais io
# Heste-zizare handi

Heste-zizare handia (Enterobius vermicularis) askaridoen familiako animalia ornogabe bizkarroia da, arra 12-17 cm luze eta emea 25 cm inguru luze dena. Itxuraz lurreko zizarearen antzekoa izaten da, hura baino meheagoa; kolorez, berriz, zurixka da. Arrautzez ugaltzen da; zizare eme batek 30.000.000 arrautza errun ditzake 6-10 hilabetetan. Gizakiaren hesteetan bizkarroi gisa bizi izaten da. Lurralde bero eta hezeetan, eta garbitasunik ez denetan izaten da gehiena.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-1-10 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q468771
* Multimedia: Ascaris lumbricoides / Q468771
* Espezieak: Ascaris lumbricoides
# Hippopotamus

Hippopotamus generoak gaur egun espezie bakarra duen artiodactyla ordenako ugaztun handia da. Izena grezieratik dator, eta «ibai zaldia» esan nahi du (ιπποπόταμος, hippopotamos: hippos «zaldia» eta potamos «ibaia»).
Hippopotamidae familiakoa da, bere barnean Hipopotamo nanoa (Choeropsis liberiensis) eta desagertutako beste hainbat espezie dituena.

## Espezieak

Hippopotamus generoaren barnean daude:
* †Hippopotamus aethiopicus
* Hippopotamus amphibius, Hipopotamoa
* †Hippopotamus antiquus
* †Hippopotamus behemoth
* †Hippopotamus creutzburgi, Kretako hipopotamo nanoa
* †Hippopotamus gorgops
* †Hippopotamus kaisensis
* †Hippopotamus laloumena
* †Hippopotamus lemerlei
* †Hippopotamus madagascariensis, Madagaskarreko hipopotamoa
* †Hippopotamus major
* †Hippopotamus melitensis, Maltako hipopotamoa
* †Hippopotamus minor, Zipreko hipopotamo nanoa
* †Hippopotamus pentlandi, Siziliako hipopotamoa
* †Hippopotamus sirensis
* Datuak: Q629680
* Multimedia: Hippopotamus / Q629680
* Espezieak: Hippopotamus
# Horma-belar

Horma-belarra, odol-belarra edo pareta-belarra Urticaceae familiako Parietaria generoko landare belarkara da. Parietaria generoak belar landareak, urterokoak edo bizikorrak hartzen ditu bere baitan, gehienetan ile gurutzatuak dituztenak eta hosto txandakatuak, txortendunak, osoak eta brakteaz inguraturiko loreak, zimatan edo hosto oineko glomeruluetan bilduak. Eskualde bero eta epeletako 15 bat mota hartzen ditu bere baitan. Antzinako medikuntzan horma-belar sendagarria gernu eragile gisa erabilia izan zen, % 1eko infusioan.

## Espezie hautatuak

Generoak 20–30 espezie inguru ditu:
* Parietaria alsinifolia Delile
* Parietaria australis (Nees) Blume
* Parietaria cardiostegia Greuter
* Parietaria cretica L.
* Parietaria debilis G.Forst.
* Parietaria diffusa Mert. & W.D.J.Koch
* Parietaria filamentosa Webb & Berthel.
* Parietaria floridana Nutt.
* Parietaria hespera B.D.Hinton
* Parietaria judaica L.
* Parietaria laxiflora Engl.
* Parietaria lusitanica L.
* Parietaria mauritanica Durieu
* Parietaria micrantha Ledeb.
* Parietaria officinalis L. (horma-belar sendagarria)
* Parietaria pensylvanica Muhlenb. ex Willd.
* Parietaria praetermissa B.D.Hinton
* Parietaria ruwenzoriensis Cortesi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q163536
* Multimedia: Parietaria / Q163536
* Espezieak: Parietaria
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Flora Europaea: Parietaria
* ↑ African Flowering Plants Database: Parietaria (enter genus name in search box)
* ↑ Flora of North America: Parietaria
* ↑ Flora of China: Parietaria
* ↑ Flora of Pakistan: Parietaria
* ↑ Australian Plant Name Index: Parietaria
# Hypericum elodes

Hypericum elodes Hypericaceae familiako landarea, mendebaldeko Europan jatorria duena. Padura eta aintziren ondoan jaioa, lore txiki horiak ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q159576
* Multimedia: Hypericum elodes / Q159576
* Espezieak: Hypericum elodes
# Hyssopus

Hyssopus generoak batzen ditu Lamiaceae familiako azpi-zuhaixka batzuk, jatorriz Europakoak eta Asiakoak.

## Espezie nagusiak

* Hyssopus ambiguus (Trautv.) Iljin
* Hyssopus cuspidatus Boriss.
* Hyssopus ferganensis Boriss.
* Hyssopus latilabiatus C. Y. Wu & H. W. Li
* Hyssopus macranthus Boriss.
* Hyssopus officinalis L. (Isipu-belarra)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q720501
* Multimedia: Hyssopus / Q720501
* Espezieak: Hyssopus (Lamiaceae)
# Ibis gorrizta

Ibis gorrizta (Eudocimus ruber) Eudocimus generoko animalia da. Hegaztien barruko Threskiornithidae familian sailkatua dago.
Kolore bizi-biziko ibisa da, Ameriketan bizi diren bi ibis espezietako bat. Hego Amerikako Atlantikoko kostaldeko zenbait ingurutan bizi da (ikus hedadura mapan, area marroi eta laranjak).

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Eudocimus
* Threskiornithidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q467996
* Multimedia: Eudocimus ruber / Q467996
* Espezieak: Eudocimus ruber
# Ihi

Ihiak alde hezeetan hazten diren belarki bizikorrak dira (Juncus generoa), zurtoin zuzena eta malgua dutena. Orokorki 1,5 metroko garaiera dute.
Ihiak Mediterraneo herrietan, Amerikan e Afrikan bizi dira. 225 espezie baino gehiago dira.
Saskigintzan erabiltzen dira, teilatuak eta hesi naturalak egiteko. Lanpara asmatu baino lehen, argi egiteko erabiltzen ziren. Euskal Herrian, pilotako erremonte jokorako saski edo xisterak ihiz egin ohi dira, nahiz eta gaur egun plastikoak bazter utzi.

### Etimologia

Aitzineuskaraz: *ini Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.

## Erreferentziak

* ↑ Juan José Arbelaiz: Las etimologías vascas en la obra de Luis Michelena, Tolosa.
* Datuak: Q158480
* Multimedia: Juncus / Q158480
* Espezieak: Juncus
# Ijito-sardina

Ijito-sardina (Sprattus sprattus) Sprattus generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da. Ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan bizi da eta jateko onak dira. Izan ere, Baltikoan, Eskandinavian edo Irlandan ketzen eta ontziratzen dituzte. Beste izena du ere kokarta.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), «Sprattus sprattus», FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.
* ↑ L.A.Fredrik Nilsson, Uffe Høgsbro Thygesen, Bo Lundgren, Bo Friis Nielsen, J.Rasmus Nielsen & Jan E. Beyer. (2003ko uztaila). Vertical migration and dispersion of sprat (Sprattus sprattus) and herring (Clupea harengus) schools at dusk in the Baltic Se. in: Aquatic Living Resources. 16 Acoustics in Fisheries and Aquatic Ecology, 317-324 or. doi:10.1016/S0990-7440(03)00039-1..

## Kanpo estekak

* FishBase.org
* Datuak: Q506823
* Multimedia: Sprattus sprattus / Q506823
* Espezieak: Sprattus sprattus

## Ikus, gainera

* Sprattus
* Clupeidae
# Ikaraio pikart

Ikaraio pikarta (Torpedo torpedo) ur gaziko arrain kartilaginosoa da, Torpedinidae familiakoa.
Ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ Bigelow, H.B. & W.C. Schroeder. (1953). Fishes of the Western North Atlantic, Part 2. Sears Foundation for Marine Research, Yale University.
* Datuak: Q1498066
* Multimedia: Torpedo torpedo / Q1498066
* Espezieak: Torpedo torpedo
# Ikazkin (arraina)

Ikazkina (Pollachius virens) Gadidae familiako arraina da, ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan, batez ere Bizkaiko golkoan, bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ Davidson, Alan. (1999). Oxford Companion to Food. Oxford University Press, 682 or. ISBN 0-19-211579-0..
* Datuak: Q5125285
* Multimedia: Pollachius virens / Q5125285
* Espezieak: Pollachius virens
# Ipar-bele

Ipar-belea edo belaxaga (Lizarreraz eta erronkarieraz "txarra" dokumentatuta) (Corvus frugilegus) passeriformes ordenako hegaztia da, corvidae familiakoa.

## Ezaugarriak

Nagusiena den Corvus frugilegus frugilegus Mendebaldeko Europa osoan Altaieraino bizi da. Moko inguruan ez du lumarik.
Bigarren azpiespeziea den Corvus frugilegus pastinator Ozeano Bareko kostaldean bizi da. Beste baino txikiagoa da.

## Galeria

* Dartmoor aldean
* Alexei Kondratyevich Savrasoven margolana
* Corvus frugilegus

## Bibliografia

* C. M. Perrins (arg.) Handbook of the Birds of Europe, the Middle East, and North Africa: The Birds of the Western Palearctic VIII:. liburukia ISBN 0-19-854679-3
* Madge and BurnCrows and Jays ISBN 0-7136-3999-7
* Debout G 2003. Le corbeau freux (Corvus frugilegus) nicheur en Normandie: recensement 1999 & 2000. Cormoran, 13, 115–121. orr.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25386
* Multimedia: Corvus frugilegus / Q25386
* Espezieak: Corvus frugilegus
# Intxaurjale

Intxaurjalea (Nucifraga caryocatactes) Nucifraga generoko animalia da. Hegaztien barruko Corvidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Nucifraga
* Corvidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q184820
* Multimedia: Nucifraga caryocatactes / Q184820
* Espezieak: Nucifraga caryocatactes
# Inurri gorri

Inurri gorria (Formica rufa) inurrien familiako intsektu-espeziea da.

## Erreferentziak

* ↑ Elhuyar Hiztegia
* ↑ Luc Passera, Serge Aron. (2005). Les fourmis: comportement, organisation sociale et évolution. NRC Research Press, 480 or. ISBN 0-660-97021-X, 9780660970219..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q148769
* Multimedia: Formica rufa / Q148769
* Espezieak: Formica rufa
# Inurri beltz

Inurri beltza (Lasius niger) Formicidae familiako intsektu-espeziea da.

## Erreferentziak

* ↑ Elhuyar Hiztegia
* ↑ Les fourmis: comportement, organisation sociale et évolution. Luc Passera, Serge Aron. NRC Research Press, 2005. ISBN 0-660-97021-X, 9780660970219, 480 orr. online

## Kanpo estekak

* Datuak: Q839823
* Multimedia: Lasius niger / Q839823
* Espezieak: Lasius (Lasius) niger
# Ipar-berdantza

Ipar-berdantza (Calcarius lapponicus) Calcarius generoko animalia da. Hegaztien barruko Calcariidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Calcarius
* Calcariidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q208703
* Multimedia: Calcarius lapponicus / Q208703
* Espezieak: Calcarius lapponicus
# Ipurtsarde

Ipurtsardea (Forficula auricularia) Forficulidae familiako dermapteroa da. Europan jatorria duen orojale hau izurri bilakatu da Ipar Amerikan

## Erreferentziak

* ↑ White RA, Borror DJ. (1987). A Field Guide to Insects: America North of Mexico. Boston: Houghton Mifflin. ISBN 0-395-91170-2

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2537221
* Multimedia: Forficula auricularia / Q2537221
* Espezieak: Forficula auricularia
# Itsas aingira

Itsas aingira (Conger conger) Congridae familiako arraina da, ekialdeko Ozeano Atlantikoan, Mediterraneo itsasoan eta Itsaso Beltzan bizi dena.
Itsas aingiraren batez besteko luzera 3 metrokoa da eta 110 kiloko pisua dute, bere klasean astunenak izanik. Bizkaian aingira diote.

## Erreferentziak

* ↑ Göthel, H. (1992) Fauna marina del Mediterráneo. Ediciones Omega, S.A., Bartzelona. 319. orr.
* ↑ Barrutia, Eneko. (2003). «Arrainen izenak Bizkaian XX. mendean» (pdf) Zainak (Donostia: Eusko Ikaskuntza) (25) ISBN 8484198790. ISSN 1137-439X. Bibcode: 1137-439X..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q212552
* Multimedia: Conger conger / Q212552
* Espezieak: Conger conger
# Itsas katu

Itsas katua (Chimaera monstrosa) Kimeridoen familiako itsas arraina da, 1,5 m inguru luzea. Buru sendo handia du, ahoa berriz txikia eta buruaren azpiko aldean kokatua. Bular-hegalak luze zabalak izaten ditu eta isatsa ere oso luzea eta zorrotza. Duen haragia oso gogorra da jateko, baina arrautzak ahogozo onekoak dira. Gibelean duen olioa ebakiak ixteko erabiltzen da herri sendagintzan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-1-26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Barrutia, Eneko. (2003). «Arrainen izenak Bizkaian XX. mendean» (pdf) Zainak (Donostia: Eusko Ikaskuntza) (25) ISBN 8484198790. ISSN 1137-439X. Bibcode: 1137-439X..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1160972
* Multimedia: Chimaera monstrosa / Q1160972
* Espezieak: Chimaera monstrosa
# Itsas lanproi

Itsas lanproia (Petromyzon marinus) ur gazi eta ur gezako arraina da, Petromyzontidae familiakoa. Europa eta Ipar Amerikako atlantiar kostaldeetan bizi da.
1,2 metroko luzera duen barailarik gabeko arrain hau mota askotako arrainen bizkarroia da. Bizkaian lanpre edo lanpra ere diote.
Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrendan sartu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ CBinder, Thomas R. Relative Importance of Water Temperature, Water Level, and Lunar Cycle to Migratory Activity in Spawning-Phase Sea Lampreys in Lake Ontario. Transactions of the American Fisheries Society v. 139 no. 3 (May 2010) p. 700-12, 2010
* ↑ Barrutia, Eneko. (2003). «Arrainen izenak Bizkaian XX. mendean» (pdf) Zainak (Donostia: Eusko Ikaskuntza) (25) ISBN 8484198790. ISSN 1137-439X. Bibcode: 1137-439X..
* ↑ Eusko Jaurlaritza. (2013-7-5). Agindua, 2013ko ekainaren 18koa, Ingurumen eta Lurralde Politikako sailburuarena. Honen bidez, Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrenda aldatzen da. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q385764
* Multimedia: Petromyzon marinus / Q385764
* Espezieak: Petromyzon marinus
# Heartstopper (telesaila)

Heartstopper britainiar telesaila da, Alice Osemanek Netflixentzat egina.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Bi neraberen —Charlie Spring eta Nick Nelson— arteko harremana aztertzen duen kontakizun erromantikoa da, eta hasieratik naturaltasunez azaltzen du nerabezaro bete-betean dauden bi mutilen arteko maitemintze prozesua. Prozesu horretan sor daitezkeen gorabehera ia guztiak erakusten dira: tximeletak sabelean, urduritasunak, ilusioa, etsipena, zerbait berria sentitzearen ziurgabetasuna, arbuiatua izateko beldurra eta abar.

## Aktoreak

* Kit Connor: Nick Nelson
* Joe Locke: Charlie Spring
* William Gao: Tao Xu
* Yasmin Finney: Elle Argent
* Corinna Brown: Tara Jones
* Kizzy Edgell: Darcy Olsson
* Tobie Donovan: Isaac Henderson
* Jenny Walser: Tori Spring
* Rhea Norwood: Imogen Heaney
* Sebastian Croft: Ben Hope
* Cormac Hyde-Corrin: Harry Greene
* Fisayo Akinade: Nathan Ajayi
* Chetna Pandya: Coach Singh
* Stephen Fry: Preside Barnes
* Olivia Colman: Sarah Nelson
* Jack Barton: David Nelson
* Leila Khan: Sahar Zahid
* Nima Taleghani: Youssef Farouk

## Erreferentziak

* ↑ «Baikortasunaren bidezidorretik» Berria 2024-9-28 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
# Izain

Izaina edo Hirudinea (Gastelaniaz sanguijuela eta latinez Hirudo medicinalis) ur gezetako zizare mota xurgatzailea da, gorputzetik odola ateratzeko erabiltzen zena.
Jatorriz Europakoa, milaka urtez erabili izan da medikuntzan.
Espezie hirudineo hau ez da erabilera sendagarria duen bakarra, Hirudo orientalis, Hirudo troctina, Hirudo verbana, Hirudinaria manillensis mexikarra eta Macrobdella decora ipar-amerikarra ere erabiltzen dituzte eta.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30041
* Multimedia: Hirudo medicinalis / Q30041
* Espezieak: Hirudo medicinalis