OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Chrystal Macmillan

Jessie Chrystal Macmillan (Edinburgo, Eskozia, Erresuma Batua, 1872ko ekainaren 13a – ibidem, 1937ko irailaren 21a) britainiar matematikari, abokatu legelari, politikari, ekintzaile eta sufragista izan zen. 1896an, Edinburgoko Unibertsitatean Zientzietako karrera batean graduatu zen lehen emakumea izan zen, eta 1908an, Lorden Ganberan demanda bat egin zuen lehena. Ganbera horri eskatu zion botoa emateko eskubidea, emakume graduatuek aukera izan zezaten garai hartan unibertsitateen ordezkari ziren Parlamentuko Kideei botoa emateko.

## Ibilbidea

Lehen Mundu Gerraren aurka agertu zen, eta National Union of Women's Suffrage Societies (Emakumeen sufragioaren aldeko elkarteen liga nazionala) utzi ere egin zuen, gerra-ahaleginari babesa emateagatik.1915ean Hagan bakea bilatzeko bildu zen Emakumeen Nazioarteko Kongresuaren antolatzaileetako bat izan zen, baita proposamenak gobernu neutraletara eramateaz arduratu zen ordezkarietako bat ere. Bakearen eta Askatasunaren aldeko Emakumeen Nazioarteko Ligaren sortzaileetako bat izan zen, eta Parisko 1919ko Bake Konferentziako ordezkarietako bat. Konferentzia horretan, Nazioen Ligaren sorrera babestu zuen, eta Versaillesko Itunak Alemaniari aplikatutako termino gogorren aurka agertu zen. 1913 eta 1920 artean Emakumeen Nazioarteko Aliantzako idazkaria izan zen.
1935eko Hauteskunde Orokorretan Alderdi Liberaleko Parlamentuko kide izateko hautagaia izan zen eta bere barrutian hirugarren postua lortu zuen botoen %5,76rekin.
Bere bizitza osoan, emakumeek senarrengandik aparteko herritartasuna izan zezaten eta ezkontzean beste herritartasun bat hartzera beharturik egon ez zitezen borrokatu zuen. 1957an, hil eta hogei urtera, Nazio Batuek neurri hori onartu zuten azkenean.

## Aintzatespenak

2008an, Edinburgoko Unibertsitateak Gizarte eta Politika Zientzien Eskolaren eraikinari bere izena jarri zion haren omenez.

## Erreferentziak

* 1 2 Chrystal Macmillan. The University of Edinburgh.
* ↑ Jessie Chrystal MacMillan. School of Mathematics and Statistics - University of St Andrews.
* ↑ UK General Election results November 1935. Politics Resources.

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Chrystal Macmillan» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q2967444
* Multimedia: Chrystal Macmillan / Q2967444
# Trametopsis cervina

Trametopsis cervina Irpicaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Polyporus cervinus, Polyporus candidulus, Microporus cervinus, Microporus scarrosus, Trametes cervina, Polystictus orizabensis, Tyromyces candidulus, Antrodia cervina, Funalia cervina, Davidia cervina, Diplomitoporus cervinus.

## Deskribapena

Basidiokarpoa: Urteko sesilak, goiko ertza tolestuta, gutxitan erresupinatua, normalean inbrikatua; 20 cm-ko luzera eta 10-15 mm-ko lodierakoa. Gainazal antzua: hirtsutua, zonatu gabea edo apur bat zonatua, arrosakaratik buztin fin kolorera edo kanela kolorera doana. Azalera poroidea: Kanela fin koloretik marroi ilunera doan kolorekoa.
Poroak: Irregularrak finak eta dedaloide itxurakoak, urratuak, edo koskadunak, mm bat arteko zabalerakoak; disepimento sotilak, urratuak, koskadunak.
Haragia: Fibrosoa, zonatu gabea, homogeneoa eta10 mm-ko lodierakoa.
Tubuloak: Monoestratifikatuak, haragiaren kolorekoak eta 10 mm inguruko lodierakoak.
Etimologia: Trametes hitza latinezko “trama” hitzetik dator, ehun edo irun lodia, poroen itxuragatik. Cervina epitetoa ere latinetik dator, oreinetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Oso urria da.

## Sasoia eta lekua

Orokorrean pagoen egurrean, normalean hostozabal zuhaitzen enborrean.

### Banaketa eremua

Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 519 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela. (2009). Catalogo micológico. Banco de setas.
* ↑ Trametopsis cervina: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10701231
* Multimedia: Trametopsis cervina / Q10701231
# Akanera

Akanera Ghanako hizkuntzarik mintzatuena da, eta herrialdeko hegoalden bizi den akan herrikoa. Herrialdeko biztanleriaren %80aren lehenengo edo bigarren hizkuntza da eta Boli Kostan ere hitz egiten dute. Hiru dialekto garatu zituzten irizpide literario gisa ortografia ezberdinekin: asante eta akuapem (elkarrekin twi deituak) eta fante. Nahiz eta elkarrekiko ulergarritasun osoa izan, beste estandarren hizlarientzat idatzizko moduan eskuraezinak izan ziren Akanerazko Ortografia Batzordeak 1978an akanerazko ortografia komuna garatu zuen arte, nagusiki akuapem dialektoaren antzinako ideogrametan oinarritua.
Hizkuntza hau Hego Amerikara iritsi zen, bereziki Surinamera, esklabo trafikoarekin. Surinam barnera ihes egin zuten esklaboen ondorengoek akaneraren forma bat erabiltzen dute oraindik; horren barruan sartzen da jaiotzen diren asteko egunetik aurrera haurrei izena emateko ohitura, adibidez, Kwasi gizon batentzat eta Kwasiba igande batean jaiotako neskato batentzat.
Gaur egun, twi akanerazko barietatea Ghanako gobernuak sustatutako hizkuntza nagusietako bat da.

## Adibideak

* Akwaaba – Ongi etorri
* Aane (Asante) - Bai
* Nyew (Fante)– Bai
* Yiw (Akuapem) – Bai
* Yoo – Ados
* Oho / anhã (Fante)/Daabi (Asante)– Ez
* Da yie (Asante) – Gabon (hiztzez hitz: "ondo lo egin")
* Me rekɔ da(Fante) – Lotara noa
* Ɛte sɛn? (Asante) – Zelan? ("kaixo" esateko ere balio du)
* Medaase – Eskerrik asko
* Mepa wo kyɛw – Barkatu
* Ndwom (Fante)/nnwom (Asante) – Abestia edo musika
* Wo din de sɛn?/Yɛfrɛ wo sɛn? (Asante) - Nola duzu izena?
* Wo dzin dze dεn? (Fante) – Nola duzu izena?
* Me dzin dze.../Wɔfrɛ me... (Fante) – ... izena dut
* Woedzi mfe ahen? (Fante) – Zenbat urte ditu?
* Edzi mfe ahen (Fante) – Zenbat urte duzu?
* ɔwɔ hen? – Non dago?
* Me rekɔ – Banoa.
* Mbo (Fante)/Mmo (Asante)– Ondo
* Jo (Fante)/Kɔ (Asante) – Joan
* Ayɛ Adze (Fante) – Ondo eginda
* Gyae – Gelditu
* Da – Lo egin
* Bra - Etorri
* Bra ha - Etorri hona
* Bɛ didi - Hator eta jan

## Erreferentziak

* ↑ Berria. Estilo Liburua. .
* 1 2 3 4 (Ingelesez) «Akan (Twi) at Rutgers» Rutgers University.
* ↑ (Ingelesez) Arhin, Kwame. (1979). «A Profile of Brong Kyempim: Essays on the Archaeology, History, Language and Politics of the Brong Peoples of Ghana» Studies University of Ghana Institute of African (Afram).
* ↑ (Ingelesez) Harries, Patrick; Maxwell, David. (2012-07-20). The Spiritual in the Secular: Missionaries and Knowledge about Africa. Wm. B. Eerdmans Publishing ISBN 978-1-4674-3585-7..
* ↑ Abena Dolphyne, Florence. (1979). The Brong (Bono) dialect of Akan. Legon: University of Ghana.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28026
* Multimedia: Akan language / Q28026
# Ashanti (etnia)

Ashanti —edo asante— mendebaldeko Afrikako etnia da. Ghanako Ashanti eskualdean, bizi dira, bai eta Boli Kostan ere. Nekazari herria da, teknologia aski aurreratua duena. 1701–1896. urteen bitartean Ashanti Inperioa eratu zuten. Famatua da ashantien artea, Ashagiko meatzetan lortzen zuten urrearen pisua neurtzeko egiten zituzten letoizko tresnak batez ere. XVIII. mendearen ingurukoak dira aurkitu diren pisuak, irudi ederrez hornituak. Urrea eta zura ere lantzen zituzten, baina material horiekin egindako lanak ez dira hain garrantzitsuak. Zazpi milioi lagun inguru dira gaur egun. Twi hizkuntzan mintzo dira.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q457341
* Multimedia: Ashanti people / Q457341
# Sexua zehazteko ZW sistema

Sexua zehazteko ZW sistema Hegazti, zenbait arrain eta Krustazeo, intsektu (tximeletak eta sitsak) eta narrastiren (Komodoko dragoia) ondorengoen sexua zehazteko modua da. ZW sisteman, obuluak zehazten du seme-alaben sexua, sexua zehazteko XY sisteman ez bezala, non espermatozoideak zehazten duen sexua. Sistema horretako kromosomak izendatzeko, Z eta W letrak erabiltzen dira XY sistemakoetatik bereizteko. Arrak homogametikoak dira (ZZ); emeak, berriz, heterogametikoak (ZW). Z khandiagoa da, eta gene gehiago ditu, XY sistemako X kromosoma bezala.
# Brief Encounter

Brief Encounter (Topaketa laburra, euskaraz) David Leanek zuzendutako pelikula britainiarra da, 1945ekoa. 1946ko Canneseko Zinemaldian saritua izan zen, eta urte bereko Oscar Sarietarako hiru izendapen jaso zituen. Celia Johnson eta Trevor Howard dira drama erromantiko honen protagonista nagusiak.
Kritiko askoren ustez, Brief Encounter da inoizko film handienetariko bat. 1999an, British Film Institute erakundeak inoizko bigarren pelikula britainiar onena izendatu zuen, eta 2017ko beste sailkapen batek (Time-Out) 12. postuan kokatu zuen.
Estrenatu zenean harrera oso ona jaso zuen kritikaren aldetik, nahiz eta arrakasta komertziala ez izan maila berekoa. Bi antzezle nagusien lanak, bereziki (Celia Johnsonena eta Trevor Howardena) goraipamen handiak jaso zituen

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Filmak ezinezko maitasun baten istorioa kontatzen du. Tren geltoki batean elkar ezagutzen duten bi protagonistek, biak ezkonduak, amodio harreman labur bezain sutsua bizi dute, beren bizitza konbentzionalak sakon aldatuko dituena.

## Pertsonaiak

* Celia Johnson - Laura Jesson
* Trevor Howard - Dr. Alec Harvey
* Stanley Holloway - Albert Godby
* Joyce Carey - Myrtle Bagot
* Cyril Raymond - Fred Jesson
* Everley Gregg - Dolly Messiter
* Margaret Barton - Beryl Walters, asistente de la sala de té
* Marjorie Mars - Mary Norton

## Erreferentziak

* ↑ The 19th Academy Awards (1947) Nominnees and winners oscar.org
* ↑ Ros, Lucia Breve encuentro': obra maestra de David Lean que captura la magia de un amor imposible, con una elegancia y una belleza insuperables espinof.com
* ↑ Huddleston, Tom The 100 best British Films Time-Out (2017)
* ↑ Breve encuentro decine21.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q814296
# Lurdes Ansa Maiz

Lurdes Ansa Maiz (Andoain, Gipuzkoa, 1961) pedagogoa eta ikertzailea da, zientzia materialen edizio arduraduna Elhuyar fundazioan.

## Ibilbidea

Euskarazko lehen hiztegi entziklopediko osoaren erredaktoreetako bat izan zen, hain zuzen Hiztegi enziklopedikoan lan egiteko sartu zen Elhuyarren, 1991n eta 1993an kaleratu zuten enziklopedia hura,Harrezkero, zientzia euskaraz irakasle eta dibulgatzea ahalbidetu duten ahunka argitalpenen arduraduna izan da Elhuyarren. Azken urteotan, zientzia-hezkuntza sustatzen duten proiektuetan dabil buru- belarri.
Lurdesen bere aurkezpenean azaltzen duen bezala: Elhuyar Fundazioko argitalpen-ekoizpena antolatzeaz arduratzen da. Material arras ezberdinak baliatzen dituzte eta haiek jendartera iristeko egokitzat ikusten dituzten beharrizanen barnean txertatzen ahalegintzen dira. Edizioari dagokionez, teknologiak asko aurreratu du eta ezinbestekoa da birziklatzea, liburuak eta bestelako material horiek elkarren osagarri izan daitezen. Unibertsitatean hainbat bailiabide baitaratu zituen, lantzen dituen materialen oinarri gisa lagungarri zaizkionak.

## Argitalpenak

* Euskara-irakaslearen eskuliburua. Talde lanean.
* Kontabilitatea: teoria eta praktika. Elhuyar edizioak.
* Atlas geografikoa eta politikoa. 978-84-8331-550-7.
* Elementuen taula periodikoa. Nagore Rementeria Argote; Aitziber Lasa Iglesias; Eider Cartón Virto eta Danel Solabarrieta Arrizabalagarekin.

## Erreferentziak

* 1 2 «Diseño curricular y materiales didácticos - Facultad de Educación, Filosofía y Antropología - UPV/EHU» Facultad de Educación, Filosofía y Antropología (Noiz kontsultatua: 2024-12-17).
* 1 2 «Lurdes Ansa, Elhuyar Fundazioko edizio arduraduna -» Aiurri.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-20).
* ↑ «Ansa, Lurdes - Elhuyar Aldizkaria» aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-20).
* ↑ «Lurdes Ansa Maiz :: Inguma - Euskal komunitate zientifikoaren datu-basea» www.inguma.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-20).
* ↑ Lurdes, Ansa Maiz. (2009-03-01). «Kontabilitatea: teoria eta praktika» Zientzia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-17).
* ↑ «Egilearen liburu guztiakAnsa Maiz Lurdes» www.todostuslibros.com (Noiz kontsultatua: 2024-12-17).
* ↑ Ansa, Lurdes; Urdangarin, Mari Karmen. (1999). Atlas geografiko eta politikoa: Euskal Herria eta mundua. ISBN 978-84-8331-550-7. (Noiz kontsultatua: 2024-12-20).
* ↑ ELEMENTUEN TAULA PERIODIKOA - NAGORE REMENTERIA ARGOTE; AITZIBER LASA IGLESIAS; EIDER CARTON VIRTO - 9788495338631. (Noiz kontsultatua: 2024-12-17).
# Hilobiratze-ostilamendu

Hilobiratze-ostilamendua edo hilobiratze-hatuak, arkeologian, gorpu batekin batera ehortzitako objektu-multzoa da.

## Hilobiratze-ostilamenduak arkeologian

Hilobiratze-ostilamenduek garrantzi handia dute ikerketa arkeologikoetan, hilobiak, eta bertan aurkitzen diren materialak, beste egiturak baino hobeto kontserbatzen direlako maiz. Pertsona bat hiltzen zenean, ohikoa izaten zen bere objektu kutunekin batera lurperatzea. Objektu multzo horiek garaiari eta bere kulturari buruzko informazio handia ematen dute.
Egun, gero eta gehiago DNA azterketekin konparatzen da aurkitutako objektuetatik ateratako informazioa. Bereziki antzinako DNAren analisi genetikoa eta isotopoen azterketa dira indar biziaz sartu diren aurrerapenak, eta indusketa tradizionalari eta gorputzen azterketa antropologikoari gehitu zaizkie, ikuspegi berria eskaintzeko. Besteak beste, modu horretan posible da zehaztea ehortzitako lagunak tokikoak ala atzerritarrak ziren, eta baita haien artean lotura biologikorik ote zegoen. Askotan, ostilamendua xumea zenean edo kontraesankorra, eta hezurren hondakinak erdi galduta zeudenean, hildakoaren generoa identifikatzeko balio izan dute analisiek.

## Erreferentziak

* ↑ Arkeologia hiztegia. euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-20).
* 1 2 Kaiera, Zientzia. (2019-10-23). «Morrontzaren zantzuak, Brontze Arotik bertatik» Zientzia Kaiera (Noiz kontsultatua: 2023-10-30).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1399692
* Multimedia: Grave goods / Q1399692
# Mentol

Mentola konposatu organikoa da, C$_{10}$H$_{20}$O formula duena, alkoholen familiakoa eta monoterpenoideen klasekoa. Modu naturalean aurkitzen da mendaren familiako hainbat landareren olioetan, hala nola basamendan eta mendafinean. Argizariaren testura duen substantzia kristalinoa da, zuria edo gardena; solidoa da giro-tenperaturan, eta tenperatura horren gainetik partzialki urtzen da.
Naturan dagoen mentol-forma nagusia (−)-mentola da, eta (1R,2S,5R) konfigurazioa esleitzen zaio.
Pertsona askorentzat, mentolak freskotasun sentsazioa sortzen du arnastu, irentsi edo azalaren gainean ezartzen denean. Menda landareak mendeetan zehar erabili izan dira mina arintzeko eta elikagaietan belar aromatiko gisa. Mentolak ezaugarri anestesiko lokalak eta narritaduraren aurkakoak ditu, eta eztarriko narritadura txikiak arintzeko asko erabiltzen da. Mentolak, era berean, κ-opioideen agonista ahul gisa jokatzen du.

## Ekoizpena eta sintesia

Mentol naturala pipermint-olioa izoztuz erdiesten da. Agertzen diren mentolezko kristalak iragaziz separatzen dira.
Mentola sintitzatzeko Ryōji Noyori-k eta bere taldeak garatutako sintesi asimetrikoa usatzen da. Mirzenoa erabiltzen da lehengai gisa, beheko eskeman ikus daitekeen legez.

## Erabilera

Mentola aromatizatzaile gisa erabiltzen da hortzetako pastetan, farmazia-produktuetan, aerosol aire-gozagarrietan, kosmetikoetan, likoreetan, gozogintzan eta lurrinetan. Beste erabilera batzuk ere baditu industrian osagarri gisa: pintura eta laketan, itsasgarrietan, garbiketa-produktuetan, desinfektatzaileak, disolbatzaileetan eta animaliak zaintzeko produktuetan, besteak beste.

## Erreferentziak

* ↑ Gruenwald, Joerg, ed. (2007). PDR for herbal medicines. (4. ed. argitaraldia) Thomson Healthcare ISBN 978-1-56363-678-3. (Noiz kontsultatua: 2024-10-10).
* ↑ Mentol. Zientzia eta teknologiaren hiztegi entziklopedikoa. Elhuyar fundazioa.
* 1 2 (Ingelesez) PubChem. «Menthol» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-12-20).
* ↑ (Ingelesez) Eccles, R. (2011-04-12). «Menthol and Related Cooling Compounds» Journal of Pharmacy and Pharmacology 46 (8): 618–630. doi:10.1111/j.2042-7158.1994.tb03871.x. ISSN 2042-7158. (Noiz kontsultatua: 2024-10-10).
* ↑ Galeotti, Nicoletta; Di Cesare Mannelli, Lorenzo; Mazzanti, Gabriela; Bartolini, Alessandro; Ghelardini, Carla. (2002-04-12). «Menthol: a natural analgesic compound» Neuroscience Letters 322 (3): 145–148. doi:10.1016/S0304-3940(01)02527-7. ISSN 0304-3940. (Noiz kontsultatua: 2024-10-10).
* ↑ Ahoa garbitzeko moduak: zertarako balio du kolutorio bakoitzak?. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q407418
* Multimedia: Menthol / Q407418
# Psycho (1960ko filma)

Psycho (euskaraz, Psikosia) 1960ko Alfred Hitchcock ingeles zinema zuzendariaren beldurrezko filma da, Robert Bloch idazlearen Psycho eleberrian oinarritua. Anthony Perkins, Janet Leigh, Vera Miles, John Gavin eta Martin Balsam aktoreek antzeztu zuten. Zuri-beltzean filmatu eta lau Oscar Saritarako izendatu zen.
Psycho II (1983), Psycho III (1986), Bates Motel (1987), Psycho IV: The Beginning (1990) eta Psycho (1998) jarraipenak ditu.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
AEBetako Phoenix hiriko hotel batean, Marion Crane idazkariak (Janet Leigh) eta maitale Sam Loomis-ek (John Gavin) eztabaida latza dute: gizona diruz gaizki dabil, arazo larria dena bere emazteari hilabetero diru-zorra kitatzeko eta maitalearekin ezkontzeko. Idazkari gaztea, erabat etsita, bere enpresan lapurtu eta hiritik ihes egin du.
Ordu luzez noraezean gidatzen ibili ondoren, topatzen duen lehenbiziko lekuan gelditu eta atseden hartzea erabaki du: Norman Bates izeneko gazte lotsatiaren jabetzakoa errepide ondoko ostatua. Bai ostatuak, bai Norman (Anthony Perkins) eta haren ama bizi diren aldameneko etxaldeak itxuraz arruntak eta lasaiak dirudite, baina gauzak ez dira diruditena.

## Aktoreak

* Anthony Perkins: Norman Bates
* Janet Leigh: Marion Crane
* Vera Miles: Lila Crane
* John Gavin: Sam Loomis
* Martin Balsam: Milton Arbogast detektibea
* John McIntire: Al Chambers sheriffa
* Simon Oakland: Fred Richman medikua
* Frank Albertson: Tom Cassidy
* Patricia Hitchcock: Caroline
* Vaughn Taylor: George Lowery
* Lurene Tuttle: Chambers andrea
* John Anderson: California Charlie
* Mort Mills – Errepideko polizia
* Virginia Gregg, Jeanette Nolan eta Paul Jasmin – Norma Batesen ahotsa (Normanen ama)
* Ted Knight – Norman Bates zaintzapean duen polizia

## Iruditegia

* Alfred Hitchcock zuzendaria Batesdarren etxaldearen aurrean.
* Ostatuaren kartela.
* Ostatua eta etxaldea gaur egun.

## Liburua

* Psikosia (eleberria)

## Kanpo estekak

* Psycho filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q163038
* Multimedia: Psycho (1960 film) / Q163038
# Anthony Perkins

Anthony Perkins (New York, AEB, 1932ko apirilaren 4a - Los Angeles, 1992ko irailaren 12a) estatubatuar zinema-antzezlea izan zen.

## Biografia

Antzerkian jardun zuen gaztetatik. George Kucoren The Actress (1953, "Emakume aktorea") zineman egin zuen lehen filma izan zen, 1956an Friendly Persuasion filmean Gary Cooper aktorearekin batera antzeztu zuen. Hitchcocken Psycho (1960, "Psikosia") filmeko protagonista izan zen; lan horrekin arrakasta handia izan zuen. Geroztik gisa horretako antzezlanak egin izan zituen gehienetan. 1986an Psycho III ("Psikosia III") filmaren zuzendaria izan zen. Beste film ezagunak dira: Fedra (1962), The Trial (1962, "Auzia"), The Life and Times of Judge Roy Bean (1972, "Roy Bean epailearen bizitza eta garaia"), Murder on the Orient Expres (1974, "Hilketa Orient Expresen").

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q193146
* Multimedia: Anthony Perkins / Q193146
# Urte ilunak

Urte ilunak 1993 urtean Arantxa Lazkanok eginiko euskal filma da. 1993ko irailaren 26an estreinatu zen Donostiako Zinemaldiaren Zabaltegian.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Filmak Itziarren bizitza azaltzen du 8 urteko neska 1940ko hamarkadako Donostian: familia abertzalea eta eskolako errepresioa.

## Pertsonaiak

* Eider Amilibia: Itziar haurra
* Garazi Elorza: Itziar gaztea
* Klara Badiola: ama
* Carlos Panera: aita
* Amaia Basurto: Miren
* Andrea Toledo: Sofia
* Barbara Goenaga: Maite
* Nere Illarramendi: Nieves
* Nora Gurrutxaga: Maria Pilar
* Haizea Uria: Ana Mari
* Gorka Iruretagoiena: Jose Luis haurra
* Asier Arriola: Jose Luis gaztea
* Jose Lizaso: Cosme
* Nerea Arrizabalaga: Angela
* Ana Miranda: Rosario
* Miren Gojenola: neskamea
* Itziar Lazkano: saltzailea
* Mikel Albisu Cuerno: apaiza
* Ramon Ibarra: Felix
* Felipe Barandiaran: Jesus
* Joseba Arrasate: Jokin
* Txema Blasco: medikua
* Maite Zumeta: emagina
* Ramon Barea: ileapaindegiko gizona
* Daniel Trepiana: Lucio
* Javier Merino: pregonaria
* Amaia del Rio: Miren gaztea
* Maider Gambas: Mari Carmen
* Felix Arkarazo: Miguel
* Maria Luisa Arellano: txartelaria
* Aritz Dendategi: apaizgaia
* Giurdana Murga: Belen
* Xabier Unanue: Pedro Mari
* Mikel Asteinza: Jabi
* Alex Arzuaga: ileapaindegiko haurra
* Pilar Rodriguez: Mikaela
* Ani Narvaez: Maite haurra
* Elena Bravo: Maria Jesus haurra
* German Laso: Joaquin
* Lisa Sarasola: Maria Jesus gaztea
* Maialen Carrera: Maritxu
* Ane Esnal: Rosa Mari
* Violeta Rodriguez: Raquel
* Ivan Aguirre: Eduardo
* Jurgi Goñi: Jose Manuel
* Asier Hernandez: geltokiko gaztea
* Miguel Vazquez: goardia zibila
* Fermin Sanles: goardia zibila
* Eugenio Abalde: goardia zibila
* Maria Pilar Beobide: dendako emakumea
* Itxaso Azkarate: Cosmeren etxeko emakumea
* Feli Garaño: Cosmeren etxeko emakumea
* Miren Aranburu: Itziar gaztearen ahotsa
* Kiko Jauregi: Jose Luis gaztearen ahotsa
* Idoia Sagarzazu: Miren gaztearen ahotsa

## Sariak

1994an, Arantxa Lazkano zuzendari berrien Goya Sariarako hautagaia izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskadiko Filmategia. Urte ilunak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268735