OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Mukiziza garun

Mukiziza garuna (Tremella encephala) Tremellaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, haragi biguna eta gelatinakara du. Espezie honen berezitasuna da garun itxura duela, nukleo zuri batekin.
Sinonimoak: Tremella fragiformis, Tremella encephaloides, Tremella alutacea, Encephalium aurantiacum, Dacrymyces fragiformis, Naematelia rubiformis, Naematelia encephala, Tremella rubiformis, Tremella encephaloidea, Tremella alabastrina, Dacrymyces rubiformis.

## Deskribapena

Karpoforoa: Fruitu sesila, bizi den substratuari zuzenean atxikia, 2 eta 6 cm bitarteko zabalera eta 1 eta 3 cm bitarteko garaiera. Globo itxura samarrekoa, krema kolorekoa, krema-arrosakara, haragi kolore zurbilekoa eta bukaeran, pixka bat arrexka. Zimurtasun ez oso sakoneko zerebriformea.
Himenoforoa: Leuna, matea edo apur bat distiratsua, karpoforoaren azalera osoa estaltzen du.
Hanka: Ez du; barnealdeko nukleoaren puntu batetik egurrari lotuta dago, eta azalera azaleratzen da.
Haragia: Zurixka edo arrosakara, zeharrargia; biguna, elastikoa, Gelatinakara, barruan nukleo zuria, sendoa eta gogorra du.
Etimologia: Tremella terminoa latinetik dator, dardara esan nahi duen, "tremulus" hitzetik. Bere haragiagatik. Encephala epitetoa berriz grekotik dator, garuna esan nahi duen "enkèphalos" hitzetik. Garunaren itxura duelako.

## Jangarritasuna

Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua

Oso espezie berezia da, garunaren antzeko itxura duelako, eta ebakitzean, barruan nukleo zuri bat agertzen delako, entzefaloaren antzekoa. Tremella foliacea delakoarekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua

Udazkenetik udaberrira, pinu eta izeien adar eta enborretan. Urte osoan ohikoa, koniferoen egur hiletan, hala nola Pinus, Larix eta Picea. Stereum sanguinolentum parasitatzen ere aurkitzen da.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Txile, Islandia, Europa, Errusia, Txina, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 666 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 502 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 439 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ Tremella encephala: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2598364
* Multimedia: Tremella encephala / Q2598364
* Espezieak: Tremella encephala
# Kitselas

Kitselas, Kitsalas edo Gits'ilaasü Kanadako ipar-mendebaldean dagoen Columbia Britainiarreko tsimshian nazioaren 14 tribuetako bat da. Gits'ilaasü jatorrizko izenak "arroilako jendea" esan nahi du. Tribua Kitselasen dago, Columbia Britainiarran, Kitselas arroilaren goiko muturrean, Skeena ibaian. Merkatal lokarri handia zen, Terrace hiritik iparraldera. Gitxsan nazioaren lurraldea mugatzen du.

## Kanpo estekak

* Kitselas First Nation webgunea
* Datuak: Q6418335
# Tesfaye Gebre Kidan

Tesfaye Gebre Kidan Geletu (amhareraz: ተስፋዬ ገብረ ኪዳን ገለቱ; Haranghe, c. 1935 – Addis Ababa, 2004ko ekainaren 2a) etiopiar militar eta politikaria izan zen. Etiopiako presidentea izan zen 1991ko maiatzaren 21etik 28ra.
Irakaskuntzarako prestatu zen eta irakasle egon zen Gamo Gofa probintzian. Soldatarekin ados ez zegoenez, Akademia Militarrean sartu zen. Han ezagutu zuen Mengistu Haile Mariam eta biak egin ziren adiskide. Tesfaye Dergeko kidea izan zen eta arrakasta militarrak izan zituen Somalian eta Eritrean, bereziki Ogadengo gerran.
1980an Defentsa ministro izendatu zuten eta 1988an Eritreako gobernadore militar. 1989ko estatu-kolpearen egileak epaitu zituen auzitegi militarreko kide izan zen.
1991n lehendakariorde izendatu zuten. 1991ko maiatzaren 21ean behin-behineko presidente bihurtu zen Mengistuk herrialdetik ihes egin zuenean, Etiopiako Herriaren Fronte Iraultzaile Demokratikoko matxinoak hiriburura hurbildu zirenean. Zazpi egun geroago, su-etena iragarri zuen eta Italiako enbaxadan babestu zen.
Hamahiru urtez egon zen enbaxadan babestuta. Han bihotzekoak jo zion eta gurpil-aulkian geratu zen. 2004an, Berhanu Bayeh errefuxiatu eta Kanpo Arazoetako ministro ohiak Kidan jo zuen buruan botila batekin eztabaida batean. Presidente ohia handik gutxira hil zen ospitale batean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1368337
# Pseudomerulius aureus

Pseudomerulius aureus Tapinellaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Merulius vastator, Mesenterica lutea, Merulius aureus, Phlebomorpha lutea, Xylomyzon solare, Xylomyzon croceum, Merulius luteus, Merulius croceus, Serpula aurea, Sesia aurea, Plicatura aurea.

## Deskribapena

Karpoforoa: 1 eta 2 cm bitartekoa, kopa txiki irregular baten formakoa, ertz puztu iletsu batekin, zuria, baina erdiko disko hori-urre bizi kolorekoarekin, laster zabaldua.
Himenioa: Zainekin, erretikulu moduko bat osatuz edo poro luzanga samarrak, hori bizi kolorekoa edo laranja kolorekoa eta zahartzean gorrixkarako joerarekin; oliba antzeko koloreko lausoak ager daitezke.
Haragia: hutsala.
Etimologia: Aureus epitetoa urre kolorea duelako du.

## Jangarritasuna

Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua

Hori-urre kolorea duelako ezagutzen da.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean eta neguan. Koniferoen eroritako egurretan, baina baita hostozabaletakoetan ere.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, India, Hego Korea, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 503 or. ISBN 84-282-0887-X (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Pseudomerulius aureus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10510655
* Multimedia: Pseudomerulius aureus / Q10510655
# Wegahta Gebreyohannes Abera

Wegahta Gebreyohannes Abera (Tigray, XX. mendea) Etiopiako langile humanitario bat da. Britainia Handiko BBC irratiaren 100 Women zerrendan sartu zen 2022an: urte horretan munduan inspirazio eta eragin handiena izan zuten ehun emakumeen artean nabarmenduz.

## Ibilbidea

Wegahta Gebreyohannes Abera langile humanitarioa da. Etiopiako Tigray eskualdean gerrak eragindako desnutrizioari aurre egiteko Hdrina erakundea sortu zuen; eta horretan egin du lan, elikagaiak lekualdatuen kanpamentuetara eramaten, baita hiri-lorezaintza irakasten ere. Irabazi asmorik gabeko erakundeak, halaber, gerraren testuinguruan lan sexuala edo indarkeria sexuala jasan duten emakumeak ahalduntzeko lan egiten du.

## Aintzatespenak

* 2022a BBCk gehien inspiratu zituen 100 emakumeen zerrendan sartu zen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Quiénes son las 100 Mujeres influyentes e inspiradoras elegidas por la BBC en 2022 (y cuáles son las 12 de América Latina) - BBC News Mundo. .
* ↑ (Ingelesez) Staff, The. (2022-12-07). «Inspirational Women from the Asia-Pacific on the 2022 BBC 100 Women List» Branding in Asia Magazine (Noiz kontsultatua: 2023-02-04).
* ↑ (Ingelesez) Press Releases- BBC reveals 100 Women list 2022, including global music phenomenon Billie Eilish, actress Priyanka Chopra Jonas and Iranian climber Elnaz Rekabi. (Noiz kontsultatua: 2023-02-04).
* ↑ (Ingelesez) «BBC 100 Women 2022: Who Is On The List This Year?» topstoriesworld.com 2022-12-15 (Noiz kontsultatua: 2023-02-04).
* ↑ (Ingelesez) «Ghanaian author Nana Darkoa Sekyiamah joins BBC’s 2022 100 Women list» Graphic Online (Noiz kontsultatua: 2023-02-04).
* ↑ Sabiiti, Daniel. (2022-12-08). Rwanda’s Salima Mukansanga Among BBC 100 Women Of The Year 2022. .
* ↑ Top 100 Music Videos Bolivia. .
* ↑ Ons Jabeur dans la liste des 100 femmes de la BBC. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115649870
# Alemitu Tariku

Alemitu Tariku Olana (Etiopia, 2000ko irailaren 28a) etiopiar atleta da.

## Ibilbidea

Alemitu Tarikuk 2019ko Munduko Kros Txapelketako nazioarteko lehen esperientzia irabazi zuen Aarhusen (Danimarka). Bertan zilarrezko domina irabazi zuen 20 urtez azpiko (U20) sailkapenean, 20:50 minututan, Kenyan Beatrice Chebeten atzetik, eta urrezko domina irabazi zuen etiopiar taldearekin. Gero, 3.000 metroko lasterketa irabazi zuen Afrikako Junior Txapelketan, Abidjanen (Boli Kosta), 9:33,53 minututan. Abuztuan, 5.000 metroko brontzezko domina irabazi zuen 15:37,15 minututan Rabateko Joko Afrikarretan, Lilian Kasait Rengeruk keniarraren eta Hawi Feysa herrikidearen atzetik.
2023ko martxoan Madrilgo maratoi erdian 2.a izan, Zewditu Aderaw Gelaw (1h07:38) irabazleak baino 11 segundo gehiago egin baitzituen. eta Alemitu Tariku Olana etiopiarrak izan ziren duelu eder bateko protagonistak, 21.097 metroko ibilbidean. Hirugarrena ere etiopearra izan zen, Ayinadis Teshome Birle 1h09:02an.

## Lorpenak

| Urtea | Gaitasuna | Posizioa | Ekitaldia | Denbora | Lekua |
| 2019 | Munduko Kros Txapelketa | 2.a | 20 urtetik beheitikoak | 20:50 | Aarhus, Danimarka |
| 2019 | Afrikako jokoak | 3.a | 5.000 metro lasterketa | 15:37:15 | Complexe Sportif Prince Moulay Abdellah, Rabat Maroko |
| 2019 | U20 Afrikako Txapelketa | 1.a | 3.000 metro lasterketa | 9:33 - 53 | Abidjan, Boli Kosta |

## Erreferentziak

* ↑ Alemitu Tariku | Profile. World Athletics.
* 1 2 Chebet shifts focus to World X-country after Birmingham heroics. MozzartSportKe.
* ↑ Chebet shifts focus to World X-country after Birmingham heroics. World Athletics 12 August 2022.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Los atletas africanos se imponen en la Medio Maratón de Madrid» www.larazon.es 2023-03-26 (Noiz kontsultatua: 2024-01-03).
* ↑ AARHUS, DENMARK - MARCH 30: Tsigie Gebreselama of Ethiopia, Beatrice Chebet of Kenya and Alemitu Tariku of Ethiopia competing in the U20 women’s race Stock Photo. Alamy 2019-03-30.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q66774588
# Tsehai printzesa

Tsehai Haile Selassie printzesa (Addis Abeba, 1919 – 1942) Etiopiako inperioko Haile Selassie eta Menen Asfaw enperadoreen laugarren umea zen. Dessieko ospitalean lan egin zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7244859
* Multimedia: Princess Tsehai of Ethiopia / Q7244859
# Fantu Worku

Fantu Worku Taye (Etiopia, 1999ko martxoaren 29a) etiopiar kirolaria da. Atletismoko distantza erdiko lasterketetan aditua da. Zilarrezko domina irabazi zuen 2016ko Sub-20 Munduko Atletismo Txapelketan, 1.500 metroko proban.

## Kirol ibilbidea

Berak ordezkatu zuen bere herrialdea 2017. urteko Munduko Txapelketetan, eta finalerdiak galdu zituen.
2018ko urtemugako Londresko Jokoetan, lehen postuan korrika egin ondoren, itzuli-erdia egiteari utzi zion, eta 4 kilometroko linea helmugako lineatzat hartuta nahastu egin zen, eta, gero, lasterka egiteari utzi zion.

## Emaitzak

* 2016ko 20 urtez azpikoen (Sub-20) Munduko Atletismo Txapelketan, Zilarrezko domina irabazi zuen1.500 metroko proban.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Fantu Worku Biography, Age, Height, Husband, Net Worth, Family» Celebrity Age Wiki (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).
* ↑ «Fantu Worku» Bing (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).
* ↑ «Fantu Worku (Athletics) : Prize list and results» www.the-sports.org (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).
* ↑ «Fantu WORKU - Sixth in 5000m at 2019 World Championships. - Ethiopia» Sporting Heroes (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).
* ↑ «Fantu WORKU | Profile | World Athletics» worldathletics.org (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).
* ↑ «Mixed relay report: Ethiopia gains revenge on Kenya in Aarhus | REPORT | World Athletics» worldathletics.org (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).
* ↑ www.eurosport.com (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34856862
# Haimar Etxeberria

Haimar Etxeberria Ansalas (Irun, 2003ko irailaren 8a - ) txirrindulari gipuzkoarra da.
2025eko denboraldirako Kern Pharma taldearekin kontratu profesionala sinatu du.

## Palmaresa

2020
* Udaberri Saria (junior mailan)
2021
* 6. Gipuzkoako Itzulian eta etapa bat
2022
* 2. Zumaiako Sarian
* 2. Gervais Memorialan
* 3. Laudio Sarian
* 3. Aiara Zirkuituan
* 4. Xanisteban Sarian
* 4. Altsasuko Sarian
* 8. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan (junior)
2023
* Xanisteban Saria
* 2. Valentziako Itzulian eta etapa bat
* 3. Manuel Sanroma Memorialan
* 4. Kantabriako Itzulian
2024
* San Gregorio Saria
* Loinaz Proba
* 2. Aiztondo Klasikan
* 2. Dorletako Ama Sarian
* 3. Guerrita garaikurran
* 3. Bidasoko Itzulian eta etapa bat
* 3. Nafarroa Behereko Itzulian
* 4. Santikutz Klasikan

## Taldeak

* Caja Rural-Seguros RGA - (2022)
* Eolo Kometa - (2023)
* Finisher - (2024)
* Kern Pharma - (2025-)

## Erreferentziak

* ↑ «Kern Pharma taldeak Haimar Etxeberria fitxatu du» eitb.eus 2024/07/08.
* ↑ Haimar Etxeberria triunfa en Eibar
* ↑ Haimar Etxeberria se impone en Andoain
* ↑ Haimar Etxeberria Ansalas - Eolo Kometa | Xanisteban Saria 2023
* ↑ Haimar Etxeberria bigarren Valentziako Itzulian
* ↑ Haimar Etxeberriak altxa ditu besoak Ibardingo lepoan

## Kanpo estekak

* Haimar Etxeberria - ProCyclingStats
* Datuak: Q123984391
# Fátimako sarraskia

Fatimako sarraskia ezaguna da 1976ko abuztuaren 20ko goizaldeko orduetan dinamitatu zituzten hogeita hamar gorpu agertu zirelako Argentinako diktadura militarrean, militarrek Argentinako Berrantolaketa Prozesu Nazionala izena eman zioten prozesuan, Fatima herrian, Buenos Airesko probintzian.

## Gertaerak

1976ko abuztuaren 20ko goizaldean hogei gizon eta hamar emakume bahitu zituzten Armada menpeko indar militar eta polizialek. Biktimak Fatima herritik gertu dagoen auzo-bide batean pilatu eta dinamitatu zituzten. Aurretik, lotu, bendatu eta tiroak jaso zituzten buruan metro batetik beherako distantziatik, Buenos Airesko Ganbera Federalak 1985ean egiaztatu zuenez. Hau izan zen Argentinako azken diktadura militarreko sarraskirik basatiena.

## Biktimen identifikazioa

Lehen unean bakarrik bost biktima identifikatu ziren. 1985ean, ardurak ikertzeko prozesuan lehendabizi, 1997tik aurrera ondoren, forentseek 17 biktima identifikatu zituzten. Azkenean, eraildakoen zerrenda hau gelditu zen: Inés Nocetti, Ramón Lorenzo Vélez, Ángel Osvaldo Leiva, Alberto Evaristo Comas, Conrado Alsogaray, Jorge Daniel Argente, Carlos Raúl Pargas, Ricardo José Herrera, José Daniel Bronzel, Susana Pedrini de Bronzel, Carmen María Carnaghi, Haydeé Cirullo de Carnaghi, Norma Susana Fontini, Selma Julia Ocampo, Horacio García Gastelú, Juan Carlos Vera, Roberto Héctor Olivestre, Enrique Jorge Aggio, María Rosa Lincon, Cecilia Podolsky de Bronzel.

## Hiltzaileak

2008ko apirilaren 29an, 5.zenbakiko Auzitegi Federala erantzuleak epaitzen hasi zen Fatimako sarraskiagatik. Juan Carlos Lapuyole – Harguindeguy ministro ohiaren gizona –, Carlos Gallone eta Miguel Angel Timarchi poliziak erretiratu zituzten, Segurtasun Federaleko Superintendentzian bahituta zeuden hogei gizon eta hamar emakume hiltzea egotzita.
Auzitegiak 2008ko uztailaren 18an epaia eman zuen, hogei gizon eta hamar emakumeren aurka azpikeriaz kalifikatutako askatasun-gabetze eta giza hilketaren delituengatik, funtzionario publikoa izateagatik larriagotua. Hauek izan ziren emaitzak:
* Juan Carlos Lapuyole, betiko espetxealdia.
* Carlos Gallone, betiko espetxealdia.
* Miguel Ángel Timarchi, absoluzioa.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.pagina12.com.ar/diario/ultimas/20-90007-2007-08-20.html
* ↑ https://www.pagina12.com.ar/diario/elpais/1-103204-2008-04-28.html
* ↑ https://web.archive.org/web/20160307223449/http://masacredefatima.com.ar/masacre/video/descarga/sentencia2008.pdf

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5437858
# Arhopalus ferus

Arhopalus ferus Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Étienne Mulsantek 1839an deskribatu zuena. Eremu Paleartiko guztian zabaldurik dago, baita Euskal Herrian ere.
1970. hamarkadan Ozeanian ikusi zuten, dirudienez 1950. hamarkadan iritsi zen Zeelanda Berrira.

## Izenak

Hainbat hizkuntzatan "Pinu erretako kakalardoak" izena jasotzen dute, adibidez ingelesez burnt pine longhorn beetle eta gazteleraz escarabajo de los pìnos quemados.

## Deskribapena

Kakalardo ertaina da, 8-30 mm artean neurtzen du. Kolore aniztasun handia du, beltza izatetik marroi argia izatera. Sexu dimorfismoa agertzen du, emeak arrak baino handiagoak izan ohi dira eta kolore ilunagoa izaten dute.
Gorputza luzea eta obalatua dute. Burua aurrerantz begira dago eta aho aparatu guztiak erakusten ditu. Antena luzeak ditu, gorputzaren luzeraren hiru laurdena hartzen dute. Arren antenak luzeagoak dira emeenak baino.

## Habitata

Koniferoen basoak atsegin dituzte, pinuak eta izeiak. Zuhaitz hiletaz, usteltzen ari direnetan edo suak erre dituen zuhaitzetaz elikatzen dira. Suak erretako edo zerrategietan ebaki berriak diren zuhaitzek askaturiko konposatu organiko lurrunkorrek erakartzen dituzte emeak.

## Bizi zikloa

Helduek aste ugari irauten dute eta udaberria eta udazkena artean ikusten dira. Emeek mila arrautza inguru ekoizten dituzte eta suak erre berri dituen zuhaitzen enborretan jartzen dituzte. Sutea izan eta 24 ordutara jadanik jartzen dituzte arrautzak 5-50eko multzoetan, oriandik bestelako bizidunik inguratu ez dela aprobetxatuz. 10 egunetara jaiotzen dira beldarrak eta zurean barnera sartzen dira oraindik gordetzen den izerdi landuaz elikatzeko. Beldarrak krema kolorekoak dira, zilindrikoak, eta hankak eta aho aparatuak oso garatuta dituzte.
3-4 urte behar izaten dituzte beldarrek zikloa osatu ahal izateko. Zeelanda Berrian 1-2 urtetan egiten dute.

## Iruditegia

* Kolore beltzeko alea.
* Ale marroia.
* Hegan.

## Erreferentziak

* ↑ «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» www.heteropterus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
* 1 2 3 Wang, Qiao; Leschen, Richard A. B.. (2003-12-01). doi:10.1080/00779962.2003.9722108. ISSN 0077-9962. (Noiz kontsultatua: 2024-12-06).
* ↑ (Ingelesez) «Burnt pine longhorn beetle» www.dpi.nsw.gov.au 2019 (Noiz kontsultatua: 2024-12-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Escarabajo de los pinos quemados (Arhopalus ferus)» Didactalia: material educativo@es||| (Noiz kontsultatua: 2024-12-06).
* 1 2 «NZ Farm Forestry - Burnt pine longhorn beetle, Arhopalus tristis» www.nzffa.org.nz (Noiz kontsultatua: 2024-12-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q748238
* Multimedia: Arhopalus ferus / Q748238
* Espezieak: Arhopalus ferus
# Elkanoren herriari bueltaka

Elkanoren herriari bueltaka Ander Izagirrek idatzitako saiakera da, jatorriz 2022an Libros del K.O. argitaletxeak argitaratua gaztelaniaz Vuelta al país de Elkano izenburuarekin. Euskarazko itzulpena Julen Gabiriak egina da, eta 2024ko Durangoko Azokan aurkeztu zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Izagirre, Ander. (2024). Vuelta al país de Elkano. Libros del K.O. ISBN 978-84-19119-00-1..
* ↑ Izagirre, Ander. (2024). Elkanoren herriari bueltaka. Libros del K.O. ISBN 978-84-19119-84-1..
* ↑ Ibañez Espinosa, Maider. (2024). «Julen Gabiria galdakoztarrak euskaratu duen ‘Elkanoren herriari bueltaka’ liburua aurkeztuko dute Durangoko Azokan» Geuria 2024-12-05.
* ↑ «Elkanoren herriari bueltaka» durangokoazoka.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
# Mariana Zaffaroni

Mariana Zaffaroni Islas (Buenos Aires, 1975eko martxoaren 22a) 1976an bahitu eta gurasoekin batera desagertutako ume argentinarra izan zen,1983an aurkitua eta 1993an itzulia.

## Biografia

Mariana Zaffaroni Buenos Airesen jaio zen 1975ean. María Emilia Islas Gatti eta Jorge Roberto Zaffaroni Castilla uruguaitarren alaba 1976ko irailaren 27an bahitu zuten, gurasoekin batera, Floridan, Condor Planaren esparruan. Hiru lekukok diote bahiketaren unean ama haurdun zegoela, bigarren seme-alabaren hirugarren hilabetean.
Bizirik atera zirenen testigantzen bidez jakin ahal izan zen hirurak atxilotuta egon zirela "Automotores Orletti" atxilotze zentro klandestinoan. Lekuko batzuek 1976ko irailaren 30era arte ikusi zituzten han. Uruguain egindako ikerketen arabera, urriaren 5etik 6ra bitartean hegaldi klandestino bat egongo zen, non Automotores Orlettiren atxilotu guztiak Montevideora eramango zituzten, eta han hil egingo zituzten.
Anaiaren jaiotzari buruz ez da ezer jakin, baina litekeena da atxilotze zentro klandestino batean jaio izana; izan ere, haurdun zeuden emakume atxilotu asko bizirik mantendu zituzten seme-alabak bereganatzeko.
Urteetan zehar, ama-amona Maria Ester Gattik, Maiatzeko Plazako Amonekin batera, ikerketa ugari egin zituen, eta arrastoei jarraitu zien, azkenean non zegoen jakin arte.
1991n, nerabe zela, epaile batek DNA proba bat egiteko eskatu zion. Ordura arte, Daniela Furci zuen izena, Miguel Angel Furci inteligentzia agente ohiaren eta haren emaztearen ustezko alaba. Hiru urte lehenago jakin zuen istripuz ez zela haien alaba biologikoa.
Garai horri buruz zera dio: "Epaileak ez ninduen nire familia biologikoarekin biziarazi, nik 17 urte nituelako eta ez nuelako nahi. Baldintza gisa jarri zidan Argentinan ikustea". "Urte askoan urtean behin edo bitan etorri ziren. Nik ez nuen entzun nahi zer esan behar zidaten mingarriegia zelako. Ez nuen nahi, ezin nuen, obligazio batetik harreman bat eraiki". Hala ere, aurrerago harreman estuagoa izan zuen bere familia biologikoarekin.
2015ean nazioarteko kanpaina batean parte hartu zuen, diktaduran bahitu dituzten haurrak kanpoan kokatzeko.

## Erreferentziak

* ↑ «Abuelas de Plaza de Mayo» www.abuelas.org.ar.
* 1 2 «Mariana Zaffaroni hija de desaparecidos en Argentina en campaña mundial por otros en su situación, incluido su hermano» LARED21.
* ↑ Mariana Zaffaroni y los niños robados – Association ¿Dónde Están? – France. .
* 1 2 (Gaztelaniaz) «"Cómo cambió mi vida saber que soy un nieto recuperado"» BBC News Mundo.
* ↑ «Mariana Zaffaroni participa de campaña para encontrar en el exterior niños robados durante la dictadura» Montevideo Portal.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55807206