OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kautxu-landare

Kautxu-landarea (Ficus elastica) Moraceae familiako landarea da, ipar-ekialdeko Indian, Nepalen, Bhutanen, Birmanian, Txinan (Yunnan), Malaysian eta Indonesian jatorria duena. Latex zuria isurtzen du, lehen kautxu egiteko erabiltzen zutena.
Etxe barruko landare gisa ere erabiltzen den landare egurtsua da, berez hazten den lekuetan 25 m luze egin daitekeena. Kanaberaren antzeko enborra eta lantza itxurako hosto zabal luzeak, berde eta horiak izaten ditu. Berez Malaysia eta Indiakoa da, baina lurralde aberatsetako etxeetan eta bulegoetan oso sartua dago apaingarri gisa.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015-1-17 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Zhengyi Wu, Zhe-Kun Zhou & Michael G. Gilbert. Ficus elastica. in: Flora of China. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q160576
* Multimedia: Ficus elastica / Q160576
* Espezieak: Ficus elastica
# Rubus ulmifolius

Laharra edo sasia (Rubus ulmifolius) arrosaren familiako eta Rubus generoko zuhaixka arantzatsua da, masustak ematen dituena. Hau da Euskal Herrian dagoen masusta-lahar ohikoena, Rubus fruticosus laharrarekin batera. Ulmifolius izenak zumar-hosto esan nahi du, dituen hostoen itxuragatik.

## Taxonomia

Rubus generoaren taxonomia sailkapena oso zaila da eta arazoak eman ditu historian zehar, hibridazio eta apomixi arrazoiengatik. Horrela, laharrek batzuetan ehunka edo milaka espezie dituzte, asko sinonimoak izan daitezkeenak. Beste batzuetan espezie-konplexutzat jo izan dira, horien artean Rubus fruticosus edo/eta Rubus ulmifolius bera.

## Ezaugarriak

Ikus Rubus fruticosus.

### Barietateak

* Rubus ulmifolius var. inermis
* Rubus ulmifolius var. ulmifolius

## Kanpo estekak

* Datuak: Q59843
* Multimedia: Rubus ulmifolius / Q59843
* Espezieak: Rubus ulmifolius
# Araujia sericifera

Araujia sericifera Apocynaceae familiako espeziea da. Landare apaingarri gisa erabiltzen da.

## Ezaugarriak

Jatorriz Hego Amerikako landarea da eta belar txar gisa kontsideraturik dago hedatu den gainerako kontinenteetan. Landare inbaditzailea da gainera.
Araujia sericifera igokaria da, hazkuntza azkarrekoa, eta igotzeko erabiltzen duen zuhaitzarekin argiarekiko lehian sartzen da.

## Erreferentziak

* ↑ An illustrated guide to common weeds of New Zealand. (2nd ed. argitaraldia) New Zealand Plant Protection Society 2004 ISBN 0-473-09760-5. PMC 57620998. (Noiz kontsultatua: 2022-05-30).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2704519
* Multimedia: Araujia sericifera / Q2704519
* Espezieak: Araujia sericifera
# Gardneria

Gardneria Loganiaceae familiako landare-loredun generoa da. 15 espezie ditu.

## Espezieak

* Gardneria angustifolia
* Gardneria distincta
* Gardneria fagraeacea
* Gardneria fragraeacea
* Gardneria glabra

## Sinonimia

* Pseudogardneria

## Erreferentziak

* ↑ https://ecuador.inaturalist.org/taxa/576283-Gardneria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9297467
* Multimedia: Gardneria / Q9297467
* Espezieak: Gardneria
# Libanoko zedro

Libanoko zedroa (Cedrus libani) cedrus generoko zuhaitz espezie bat da, jatorria Mediterraneoko itsasertzetan duena.
Bi mota edo azpiespezie daudela jotzen da: Libanoko zedroa bera (Cedrus libani subsp. libani edo var. libani) batez ere Libano, Palestina, Israel, Jordania, Siria eta Turkia hegoaldekoa, eta Turkiako zedroa edo Taurus zedroa (Cedrus libani subsp. stenocoma edo var. stenocoma) Turkia hego-mendebaldekoa. Gainera, nahiz eta aditu gehienek Atlasko zedroa espezie banatutzat hartu, badira batzuk Libanoko zedroaren azpiespezietzat hartzen dutena (C. libani subsp. atlantica).

## Ezaugarriak

Hosto iraunkorreko zuhaitz sendoa da: 40 m garai izan daiteke. Gaztea denean, forma konikoa du Libanoko zedroak; heltzen denean, itxura ikusgarria hartzen du: adaburu zapala da goiko aldetik, eta adarrak maila horizontal oso zabaletan antolatzen dira.

### Zurtoina – Azala

Libanoko zedroaren zurtoina lodia da; eta azala, grisaxka eta zartatua.

### Hostoak

Hostoak orratz formakoak dira -azikulak-, berde ilunak eta zorrotzak, eta multzotan sortzen dira.

### Loreak

Konoek forma esferikoa dute -goiko aldea zapala da-. Kono arrak azikula multzoen erdian sortzen dira, eta emeak baino txikiagoak dira. Ernaldu ondoren, haziak sortzen dira kono emeetan. Zedroak landare gimnospermoak dira —obuluak ez daude obulutegi baten barruan—, eta haziak ez daude fruitu baten barruan.

## Habitata

Lurzoru arina eta freskoa, eta klima lehorra eta bero behar ditu Libanoko zedroak.

## Erabilera

Oso estimazio handiko zura du Libanoko zedroak: oso astuna, trinkoa, gogorra, iraunkorra eta usaintsua da.
Duen itxura ikusgarriagatik, lorategi eta parkeak apaintzeko erabiltzen da.
Hostoetatik ateratzen den olioak ahalmen antiseptikoa du, eta arnas aparatuko infekzioetan erabilgarria da: faringitisa, bronkitisa, sinusitisa, gripea, hotzeria...

### Ikurra

Zedro espezie hau Libano herrialdearen ikurra da, eta handitasuna eta hilezkortasuna adierazten du, bizitza luzea izan baitezakete (1.000 urte baino gehiago bizi daitezke).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.
* ↑ Güner, A., Özhatay, N., Ekim, T., & Başer, K. H. C. (ed.). 2000. Flora of Turkey and the East Aegean Islands 11 (Supplement 2): 5–6. Edinburgh University Press. ISBN 0-7486-1409-5
* ↑ Eckenwalder, J. E. (2009). Conifers of the World: The Complete Reference. Timber Press ISBN 0-88192-974-3.
* Datuak: Q61105
* Multimedia: Cedrus libani / Q61105
* Espezieak: Cedrus libani
# Bromus bromoideus

Bromus bromoideus landare espezie bat da. Larre-oloaren generoan eta Poaceae familiak sailkatzen da, eta landare belarkara da.
Belgikan aurki zitekeen, bide karedunetan, batez ere Rochefort, Beauraing eta Comblain-au-Pont udalerrien inguruan. Bertan aurkitu zuten landarea 1821ean. 1930ko hamarkadan desagertu zela uste zen, baJarina hainbat hazi aurkitu zituzten Belgikako Lorategi Botanikoan. David Aplin botanikariak aurkikuntza azaltzearekin batera beste hazi batzuk ere atera ziren han-hemenka.
2009an Belgikako Lorategi Botanikoak adierazi zuen ehunka ale ernamuindu zituztela.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2926031
* Multimedia: Bromus bromoideus / Q2926031
* Espezieak: Bromus bromoideus
# Vaucheria litorea

Vaucheria litorea alga hori-berdeen barruan sailkatzen den alga bat da. Modu filamentotsuan hazten da, zelula tubular luzeak sortuz, alde bakarretik bakarrik lotuak. V. litorea Ipar Atlantikoko kostako marearteko gunearen espezie ohiko bat da, bai Ipar Amerikan baita Europan ere. Ozeano Barean ere aurki daiteke, Washington Estatuaren kostatan. Eurihalinoa da.
Alga gehienek bezala bere energia fotosintesiaren bitartez lortzen du, kloroplastoen lanari esker. V. litorearen kloroplastoek klorofila a, klorofila c, β-karoteno eta diadinoxantin karotenoidea dute.
Elysia chlorotica itsas-barraskiloak alga hau jan eta kloroplastoak liseritu beharrean erlazio endosinbiotikoa hasten du, fotosintesia egiten duten barraskiloak izatera iritsiz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3555044
* Espezieak: Vaucheria litorea
# Sekuoia luze

Sequoia generoa egun espezie bakarraz osatuta dago, sekuoia luze edo sekuoia gorri (Sequoia sempervirens) delakoa, Cupressaceae familiakoa dena. Urtean zehar hostoak ditu eta oso bizi luzea du, 2.000 eta 3.000 urte ingurukoa. Zuhaitzetan handiena da (halere, eukalipto zuhaitzen aleren batekin parekatu beharko litzateke), 125 metroko luzeera duelako eta oinarrian 7 metroko diametrora irits daitekeelako.
Sekuoia izen arrunta Sequoia sempervirens duen Sequoioideae subfamiliako kideak izendatzeko erabiltzen dugu, sekuoia erraldoia (Sequoiadendron) eta Metasequoia ere espezieak barnean dituena.
2016an, ezagutzen den zuhaitz luzeena mota horretakoa da, Hyperion (115,55 metroko altuera).

## Ikus, gainera

* Domikoko urtegiko sekuoia gorria (Lesakan)
* Datuak: Q150129
* Multimedia: Sequoia sempervirens / Q150129
* Espezieak: Sequoia sempervirens
# Tuia erraldoi

Tuia erraldoia (Thuja plicata) Cupressaceae familiako zuhaitz espeziea da. Jatorriz hego-mendebaldeko Kanadakoa eta AEBetako ipar-mendebaldekoa da.
60 metro altu eta 2 metroko diametroa duen zuhaitz honen enborraren azala gorri-arrea da.

## Erreferentziak

* ↑ Gregor Aas & Andreas Riedmiller. (1993.). Gran Guía de la Naturaleza. (4. argitaraldia) Everest, 76 or. ISBN 84-241.2663.5..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q147417
* Multimedia: Thuja plicata / Q147417
* Espezieak: Thuja plicata
# Euterpe oleracea

Euterpe oleracea edo açaí, asaí, azaí, huasaí edo naidí Hego Amerikako iparraldean jatorri duen palmondo mota bat da. Bere fruituaren elikadura ezaugarriak direla eta oso baliagarria da. Brasil, Guiana, Surinam, Trinidad, Boliviako hegoaldean, Peru, Venezuelan eta Kolonbiako hainbat eskualdetan hazten da.
Bere fruituek balio handia izan dute Kolonaurreko garaian eta amazoniar dietaren atal garrantzitsua da. 1980ko eta 1990eko hamarkadatan oso hedapen handia izan zuen Brasilen.
Bere fruituaz gain bere barruko palmondo haragia ere kontsumitzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33943
* Multimedia: Euterpe oleracea / Q33943
* Espezieak: Euterpe oleracea
# Hegoaldeko elorri zuri

Hegoaldeko elorri zuria (Crataegus laevigata) errosazeoen familiako zuhaixka handia edo zuhaitz txikia da, mendebaldeko eta erdialdeko Europatik zabalduta dagoena.
Landare apaingarri moduan erabiltzen dute eta zenbait kultibarrak ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Phipps, J.B.; O’Kennon, R.J.; Lance, R.W.. (2003). Hawthorns and medlars. Cambridge: Royal Horticultural Society.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q159553
* Multimedia: Crataegus laevigata / Q159553
* Espezieak: Crataegus laevigata
# Kanelondo

Kanelondo (Cinnamomum zeylanicum edo Cinnamomum verum J.Presl) laurazeen familiako zuhaitz hostoiraunkorra da, Sri Lankan jatorria duena. Kanela ematen duen zuhaitza da, eskualde epeletakoa.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q370239
* Multimedia: Cinnamomum verum / Q370239
* Espezieak: Cinnamomum verum
# Tradescantia fluminensis

Tradescantia fluminensis landare belarkara eta hostoiraunkorra da, jatorriz Hego Amerikakoa eta apaingarri gisa erabiltzen dena. Katu belarri izena ematen zaio, baina Tradescantia generoko beste bi espezie izendatzeko erabiltzen da ere: Tradescantia pallida eta Tradescantia zebrina.

## Ezaugarriak

Katu belarria landare hostoiraunkor herrestari bat da, ilegabeko zurtoin eta hosto leunak dituena. Zurtoin mamitsua erraz-erraz sustraitzen da lurra ukitzean. Landareak hosto obalatu eta berde ilunak ditu, punta zorrotzekoak, distiratsuak, leunak eta mamitsuak, 32 eta 64 mm luze bitartekoak. Loreak zuriak dira, hiru petalodunak eta 13 – 25 mm diametrokoa. Udan multzo txikietan sortzen dira eta haziak gara ditzakete.
Eskualde azpitropikaletan argi betean edo erdi-itzaletan hazten da, 20 eta 40 cm.

### Landaketa

Batez ere landare apaingarri bezala hedatu da, lorategietan, bide-ertzetan, estalduran eta (bereziki klima hotzetan) etxeko landarea gisa. Aldaxkatuz erraz ugaltzen da; zurtoinak nabarmenki segmentatuak dira eta sustraiak sarritan pitzaduretan hazten dira. Azkar hazten da, gaixotasunei aurre egiten die eta itzala jasaten du.
Eskualde askotan, espezie honek lorategietatik ihes egin du, batez ere AEBtako hegoaldean, Zeelanda Berrian eta Australian. Hori dela eta, toki askotan landare inbaditzailetzat jotzen da. Sastraka trinkoak eratzen ditu oihanpean, bertako espezieen berritzea eragotziz. Ukitu gabe uzten bada, bertako basoen desagertzea eragin dezake. Klima epel eta hotzetan fruitua garatzen ez den arren, azkar sakabanatzen daiteke animaliek, gizakiek eta lurraren mugimenduek eraginda. Zurtoin mamitsuak erraz hausten dira korapiloetan eta sustraiak eratzen dituzte lur hezea aurkitzen badute. Aldaxkatuz erraz ugaltzen da.

## Taxonomia

Nomenklatura binomiala:
* Tradescantia: izen generikoa, Lineok izendatua John Tradescant (1608-1662) naturalistaren omenez, zeinak hainbat amerikar landare Erresuma Batura eraman zituen, Virginiara egindako hiru espedizioren ondoren
* fluminensis: latinezko Rio de Janeiro-koa (Flumen Januarii)
Sinonimoak:
* Tradescantia albiflora Kunth
* Tradescantia decora W.Bull.
* Tradescantia fluminensis var. pubescens C.B.Clarke
* Tradescantia fluminensis var. tenella (Kunth) C.B.Clarke
* Tradescantia fluminensis forma tenella (Kunth) Voss
* Tradescantia laekenensis L.H.Bailey & E.Z.Bailey
* Tradescantia mundula Kunth
* Tradescantia mundula var. scabrida Seub.
* Tradescantia tenella Kunth

## Erreferentziak

* ↑ Calflora
* ↑ Sinonimoak: Catalogue of life
* ↑ Tradescantia fluminensis PlantList
* ↑ «Tradescantia fluminensis» World Checklist of Selected Plant Families (Noiz kontsultatua: 2013-5-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q601079
* Multimedia: Tradescantia fluminensis / Q601079
* Espezieak: Tradescantia fluminensis
# Schoenoplectus californicus

Totora (Schoenoplectus californicus) Cyperaceae familiako landarea da, ihiaren antzekoa. Estatu Batuetako hegoalde eta mendebalde, Mexiko, Erdialdeko eta Hego Amerika, Pazko uharte eta Falkland uharteetako zingiretan hazten da. Titikaka aintziraren inguruan bizi diren aimara etniako kideek etxolen teilatuak eta txalupa txikiak egiteko erabiltzen dituzte totora hostoak, eta totora deitzen zaie totora hostoez egindako ontziei ere.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015/09/23 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1759331
* Multimedia: Schoenoplectus californicus / Q1759331
* Espezieak: Schoenoplectus californicus
# Osmanthus heterophyllus

Osmanthus heterophyllus Oleaceae familiako zuhaixka hosto-iraunkorra da, jatorriz Asia Ekialdekoa, gorostiaren antza duena. Batez ere aurkitzen da Japonia erdi eta hegoaldean (Honshū, Kyūshū, Shikoku eta Ryukyu uharteak) eta Taiwanen.

## Ezaugarriak

Zuhaitz txiki edo zuhaixka betiberdea da, 2-8 m garai hazten dena. Azala marroi edo gris-belzkara da, xafla txikitan zartatzen dena landare zaharretan. Hostoak aurkakoak dira, 3-7 cm luze eta 1,5-4 cm zabal, testura larrukararekin, berde ilun distiratsua gainaldean eta hori-berde ahulagoa azpialdean. Ertza osoa da edo 1-4 arantza-itxurako koxkekin alde bakoitzean. Hosto arantzatsu gehienak landare txiki edo gazteetan agertzen dira (belarjaleengandik babesteko) eta ertz osoak landare handi eta helduetan, animalien helmenetik urrun.
Loreak oso lurrintsuak dira, zuriak, lau gingileko korolarekin. Korola hodia 1-2 mm luze da eta gingilak 2,5-5 mm luze. Udazkenean loratzen da. Fruitua drupa oboide more iluna da, 1 cm zabal eta 1,5 cm luze, urrengo udan heltzen dena loratu eta 9 hilera.
* Loreak
* Fruituak
* Hostoa

## Landaketa

Heskaietan sarri erabiltzen da. Kultibar ugari hautatu dira lorezaintzan erabiltzeko, horien artean 'Aureus', 'Goshiki', 'Purpureus', 'Rotundifolius', eta 'Subangustatus'.
Espeziea hibridatu egin da Osmanthus fragrans espeziearekin, eta emaitza hibrido bat da Osmanthus × fortunei Carr. izenekoa.

## Erreferentziak

* ↑ Hata Labs Plant Ecology Laboratory: Osmanthus heterophyllus (japonieraz; google translation)
* ↑ Rokko mendiko zuhaitz gida: Osmanthus heterophyllus (japonieraz; google translation)
* 1 2 3 4 Huxley, A., ed. (1992). New RHS Dictionary of Gardening. Macmillan ISBN 0-333-47494-5.
* ↑ Sakanishi. (1935ko abendua). «The Magic Holly in Japanese Literature» Journal of the American Oriental Society: 444–450. doi:10.2307/594762..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2364246
* Multimedia: Osmanthus heterophyllus / Q2364246
* Espezieak: Osmanthus heterophyllus
# Gazania krebsiana

Gazania krebsiana Asteraceae familiako landare loredun bat da. Hegoaldeko Afrikan natiboki hazten den landare belarkara da, Angola, Zambia, Mozambike eta Hego Afrikan hedatzen dena. Gazania generoko este 19 landarerekin batera, Hegoaldeko Afrikan hedatzen denetako bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12229340
* Multimedia: Gazania krebsiana / Q12229340
* Espezieak: Gazania krebsiana
# Itsas oenetera

Itsas oenetera (Oenothera drummondii) onagrazeoen familiako landare iraunkorra da. Ipar Amerikako Atlantikoko kostaldeetan du jatorria, itsas-dunetan batez ere. Euskal Herrian ere aurki daiteke, baina landare inbaditzailea da.

## Erreferentziak

* ↑ Zarauzko dunetako landaredia = Vegetación de las dunas de Zarautz : Iñurritzako biotopoa. Aranzadi Zientzia Elkartea 2016 ISBN 978-84-944251-9-6. PMC 1018121097. (Noiz kontsultatua: 2020-09-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9051804
* Multimedia: Oenothera drummondii / Q9051804
* Espezieak: Oenothera drummondii
# Tulbaghia violacea

Tulbaghia violacea Amaryllidaceae familiako landare belarkara da. Hegoafrikan du jatorria baina gaur egun mundu guztiko lorategietan ikus daiteke landare apaingarri gisa. Sendabelarra ere bada.

## Deskribapena

70 cm-tako altuera hartu dezake. Oinarrian errizoma bat du, 1'5-2'7 cm-takoa eta 1-1'5 cm-ko diametroa duena. Hostoak linealak dira eta 17-50 cm luzera dute. Unbela itxuran irekitzen dira infloreszentziak eta korole morekoak dira. Fruituak kapsula itxura du.
Landareak marihuanaren antzeko usaina du.

## Erabilera

Tulbaghia violacea-ren hostoak baratxuria ordezkatzeko erabiltzen dira. Hegoafrikan zulu jendeak patatekin edo haragiarekin sukaldatuta jaten ditu hostoak eta loreak.
Onddoei aurre egiten dienez botika gisa erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7851979
* Multimedia: Tulbaghia violacea / Q7851979
* Espezieak: Tulbaghia violacea
# Sisal

Sisala (Agave sisalana) Agavaceae familiako landare belarkara da. Bere zuntzagatik landatzen da, bereziki klima tropikaletan. Erdialdeko Amerikan du jatorria. Gaur egun Asian eta Afrikan ere landatzen da.

## Deskribapena

Landarek hosto haragitsuen errosetan dute. 2 metro izatera irits daiteke.

## Erreferentziak

* G. W. Lock, Sisal (Longmans Green & Co., 1969)
* Howard Scott Gentry, Agaves of Continental North America (University of Arizona Press, 1982) pp. 628-631
* Datuak: Q159221
* Multimedia: Agave sisalana / Q159221
* Espezieak: Agave sisalana
# Orkidea tigre

Orkidea tigrea Orkidazeoen familiako landare epifitoa da (Rossioglossum grande; lehen, Odontoglossum grande). Zurtoin motza eta hosto luze zabalak ditu. Zurtoinak oinean erraboila-itxurako konkorra izaten du. Hostoak aurrez aurre antolatuak izaten ditu. Atalik ikusgarriena lorea du, eta horregatik da orkidazeoetan aintzat hartuenetakoa. Sei orriko lorea du; horietako hiru luze estuak dira, kolorez hori marroiak; bi luze zabalak, erdi bat horia eta beste erdia marroia dutenak, eta seigarrena, txirla baten itxurakoa, kolorez zuri-gorria. Mexikotik Hondurasera bitartean hazten da. Lorategietako apaingarri gisa lantzen da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2046121
* Multimedia: Rossioglossum grande / Q2046121
* Espezieak: Rossioglossum grande
# Panax ginseng

Ginseng izenarekin Panax landare generoaren barruan dauden hainbat espezie izendatzen dira, baina txinatar medikuntzan erabiltzen dena espreski Panax ginseng da. Medikuntzan estimulagarri gisa erabiltzen da.

## Ginseng izena izan dezaketen beste landare batzuk

Panax generoan:
* Panax japonicus
* Panax pseudoginseng
* Panax quinquefolius
* Panax trifolius
* Panax vietnamensis
** Panax vietnamensis var. fuscidiscus
Beste genero batzuen barruan:
* Eleutherococcus senticosus
* Pseudostellaria heterophylla
* Pseudostellaria heterphylla
* Angelica sinensis
* Lepidium meyenii
* Gynostemma pentaphyllum
* Withania somnifera
* Pfaffia paniculata

## Ikus, gainera

* Panax
* Sendabelar

## Kanpo estekak

* Datuak: Q182881
* Multimedia: Panax ginseng / Q182881
* Espezieak: Panax ginseng
# Potentilla erecta

Potentilla erecta landare iraunkor belarkara da, Rosaceae familiakoa. Zazpi-hosto eta zazporri izenak ematen zaizkio euskaraz.

## Deskribapena

Zurtoin herrestaria du, 5-30 zentimetro luze. Hosto palmatisektuak, 3-5 foliolo obobatuz osatuak eta 2 estipulaz hornituak. Folioloak horztunak dira muturrean, eta estipulak aldakorrak, folioloen antzekoak askotan; pezioloa oso laburra, baldin bada ere. Lore gutxiko infloreszentziak; lore bakoitzak 4 sepalo, 4 lore-hosto hori, eta lorezil anitz ditu. Akenio askoz osaturiko fruitua dauka.

## Habitata

Lurzoru azidoetan bizi da, larre, sastrakadi eta baso bakanetan, estai muinotarretik subalpetarreraino.

## Banaketa

Europan eta mendebaldeko Asian hazten da. Ipar Amerikako ekialdean sartua izan da. Euskal Herrian iparraldeko bi herenetan banaturik dago.

## Erabilpenak

Errizoma lehortua eta birrindua beherakoak eta ahoko hanturak tratatzeko erabiltzen da medikuntza tradizionalean.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Zazporria. Orotariko Euskal Hiztegia. euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-9-4).
* 1 2 Potentilla erecta. Mapa de Vegetación Potencial de Navarra 1:25.000, navarra.es (Noiz kontsultatua: 2023-9-4).
* ↑ Potentilla erecta. euskal-herria.org (Noiz kontsultatua: 2023-9-4).
* ↑ Tormentillae rhizoma. European Medicines Agency, ema.europa.eu (Noiz kontsultatua: 2023-9-4).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q160098
* Multimedia: Potentilla erecta / Q160098
* Espezieak: Potentilla erecta
# Japoniar altzifre

Japoniar altzifrea (Chamaecyparis obtusa) Cupressaceae familiako espezie bat da. Izenak dioen bezala, jatorria Japonia erdialdean du. Japonierazko izena hinoki da (檜 edo 桧)

## Ezaugarriak

Hazkunde moteleko zuhaitza da, 35 m garai dena eta metro bateko diametroa duen enborra duena. Azala arre gorrixka iluna da. Hostoak ezkatak dira, 2-4 mm luze, puntan biribilduak, gainetik berdeak eta azpitik berdeak estoma zuridun zerrenda batekin hosto bakoitzaren oinarrian. Konoak biribilak dira, 8-12 mm-ko diametroa dute, eta 8-12 ezkata dituzte parez pare. Hurbileko beste espezie bat, sawara altzifrea (Chamaecyparis pisifera), erraz bereiz daiteke, hosto erpin zorrotzak eta kono txikiagoak dituelako.
Taiwanen dagoen antzeko altzifre bat espezie honetako barietatetzat jotzen dute botanikari batzuk (Chamaecyparis obtusa var. formosana bezala) edo Chamaecyparis taiwanensis espezie bereizitzat beste batzuk. Zertxobait ezberdina da kono txikiagoak dituelako (6-9 mm-ko diametroa), ezkata txikiagoekin eta hostoak askoz ere zorrotzagoekin.
Hinoki polena, sugi polena bezala, errinitis alergikoaren arrazoi nagusietako bat da Japonian.

## Erabilera

Japonian oso kalitate handiko zura da, eta bertan jauregiak, tenpluak, santutegiak, Nō antzoki tradizionalak, bainu ontziak eta ping pong palak egiteko erabiltzen da. Zurak limoi usaina du, kolore arre-arrosa argia, ale aberats eta zuzenekoa, eta ustelgaitza. Adibidez, Horyujiko tenplua eta Osakako gaztelua hinoki zurez eraiki ziren. Kison hazten den altzifrea, Ise santutegia eraikitzeko erabiltzen dena, Go-Shin-boku (御神木) deitzen da, hau da, "jainkoa egon zen zuhaitza".
Parke eta lorategietako zuhaitz apaingarri ezaguna ere bada, bai japoniar lorategietan, bai klima epeleko beste leku batzuetan, mendebaldeko Europa eta Ipar Amerikakoetan barne. Kultibar ugari garatu dira lorategietan landatzeko, forma nanoak, hosto horiak dituztenak eta hostotza trinkoa dutenak barne. Bonsai moduan ere landatzen da askotan.

## Irudiak

* C. obtusa 'Nana Gracilis'
* Altzifre azala, teilatu estalgarri tradizionala (hiwadabuki) Tō-ji tenpluan, Kyoton
* Bonsaia
* Hostoak, azpialdeko estoma lerro zuriak

## Erreferentziak

* 1 2 3 Farjon, A. (2005). Monograph of Cupressaceae and Sciadopitys. Royal Botanic Gardens, Kew. ISBN 1-84246-068-4
* 1 2 3 Rushforth, K. (1987). Conifers. Helm ISBN 0-7470-2801-X.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q917187
* Multimedia: Chamaecyparis obtusa / Q917187
* Espezieak: Chamaecyparis obtusa