OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Alejandro Maldonado Aguirre

Alejandro Baltazar Maldonado Aguirre (Guatemala Hiria, 1936ko urtarrilaren 6a) Guatemalako politikari eta abokatua da, Guatemalako Errepublikako presidente ohia, eta 2015eko irailaren 3tik 2016ko urtarrilaren 14ra arte jardun zuen presidente karguan, Otto Perez Molinak kargua utzi ondoren. Aurretik, Errepublikako Kongresuak presidenteorde izendatu zuen urte bereko maiatzaren 14an, Roxana Baldettik kargua utzi ondoren, hau, ustez, "La Línea" bezala ezagutzen den kontrabandoko sarean sartu zelako. Maldonado Aguirre Askapen Nazionalerako Mugimendua alderdiko diputatua izan zen Julio César Méndez Montenegro lizentziatuaren agintaldian, Hezkuntza ministroa Carlos Arana Osorio jeneralaren agintaldian, Guatemalako enbaxadorea Nazio Batuen aurrean 1974 eta 1980 artean, eta Guatemalako Konstituzio Gorteko magistratua hainbat alditan.
Otto Fernando Pérez Molina presidente ohiak 2015eko irailaren 3an kargua utzi ondoren, Maldonado Aguirre Guatemalako Errepublikako presidente izendatu zuten, 2016ko urtarrilaren 14an amaitu zen konstituzio-aldia amaitzeko, Guatemalako Errepublikaren historiako berrogeita bederatzigarren presidentea bihurtuz.
* Datuak: Q19914009
* Multimedia: Alejandro Maldonado / Q19914009
# Alejandro Larrakoetxea

Alejandro Larrakoetxea Agirrezabala (Izengoitiak: Legoaldi, Hipolito ; Zeanuri, 1892ko otsailaren 26a - Markina, 1976ko urtarrilaren 25a) Bizkaiko idazlea izan zen, Bedita Larrakoetxearen anaia. Karmeldarra. Larrean egin zituen apaiz izateko ikasketak, eta Gasteizen egin zen apaiz, 1916an. Zuzenbide Kanonikoko irakaslea izan zen Begoñan, Calahorran eta Erroman. 1936an bitartekari-lanak egin zituen, EAJko diputatuen eta Vatikanoaren artean, eta elkarrizketa luze bat izan zuen Pizzardo kardinalarekin. Harreman horien lekuko da Euzkadi y el Vaticano (1976) izeneko liburua. Karmeldarren ordenako Nafarroako buru izan zen, 1948-1951 eta 1957-1960 urte bitarteetan, eta ondoren, Vatikanoko artxiboetan ikerlari ibili zen. Grimm anaien ipuin-sorta bat euskaratu zuen, eta 1930-1940 urte bitartean argitaratu zituen Bilbon, Grimm anayen ipuiñak izenburupean. Euzkadi eta Karmengo Argia aldizkarietan eman zituen argitara lanik garrantzitsuenak. Harena da, halaber, Miguel de Cervantes idazlearen La tía Cornelia obraren itzulpena.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12253147
# Alejandro Lizaso

Alejandro Lizaso Eizmendi (Orio, Gipuzkoa, 1909ko azaroaren 9a - Legutio, Araba, 1937ko apirilaren 5a) gipuzkoar txistularia izan zen. Espainiako Gerra Zibilean hil zen Eusko Gudarosteko kapitaina zelarik. Eusko Gudariak ereserkia ondu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ (Gaztelaniaz) Euskal Memoria Fundazioa: Fallecidos/as en combate
* Datuak: Q12253146
# Alejandro Mallona

Alejandro Mallona Iza (1878ko otsailaren 2, Mundaka, Bizkaia - 1937ko irailaren 5, Derio, Bizkaia) EAJko politikaria zen, ideologiaz eskuindarra, katolikoa eta abertzalea. Mundakako alkatea izan zen.
1933ko irailean Alejandro Mallona eta berarekin zegoen Juan Maria Salaberri gaztea tiroz zauritu zituzten autobus batetik egindako erasoan.
1936an Espainiako Gerra Zibila piztu zen eta kolpe militarra eman zuten hainbat faxista bilbotarren bizitzak salbatu zituen, horien artean Ybarra familiako bi kide. Gerra garaian, Alejandrok Euzkadiko Errepublika federatua sortzeko ahaleginetan parte hartu zuen. 1937an faxistek atxilotu eta irailaren 5ean fusilatu zuten Derioko hilerrian.
Edorta Jimenez idazle mundakarrak Alejandro Mallonaren fusilamentuaren inguruko Kilkerren hotsak nobela idatzi zuen, fikzioa eta benetako gertakizunak eta pertsonaiak tartekatuz.

## Erreferentziak

* ↑ Bataio data
* ↑ La Vanguardia egunkaria 1933-09-26
* ↑ Diario Vasco, 2007-05-30
* 1 2 ARGIA astekaria, 2003-10-26, 1917. zenbakia, Edorta Jimenez idazleari elkarrizketa.

## Ikus, gainera

* Kilkerren hotsak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253148
* Multimedia: Alejandro Mallona Iza / Q12253148
# Alejandro Méndez Amunátegui

Alejandro Méndez Amunátegui (Galapagoak; 1920-2011) Txileko arkitekto eta poeta izan zen.

## Biografia

Oso gutxi dakigu Alejandro Méndez-i buruz bere jatdunbide profesionalari eta familiarrei buruz. Galapagos uharteetan jaio zen 1920an. Txileko Unibertsitate Katolikoan hasi zen arkitektura ikasten, eta 1947an graduatu zen. Costabalekin zuen adiskidetasunaren ondorioz, Costabal eta Garáfulic-en arkitektura bulegoan lan egin zuen eta gero independentea bihurtu zen eta Horacio Acevedeo eta Jorge Costabalekin elkartu zen, Gustavo Krefft H. arkitektoarekin ere lan egin zuen. Urte batzuk geroago eta familiaren presioaren ondorioz, Lontué herriko nekazaritza negozioa hartu zuen.
Hamarkadak igaro ahala poesiaren zaletasuna etorri zitzaion eta 1984an Tras las rejas izenburuko lehen poema labur liburua argitaratu zuen. Bere arrakastaren ondoren, honako poesia liburuak etorriko litzateke: Águilas (1986), Águilas II (1988), Cuadernos de las estaciones (1989), Cuaderno de las estaciones II (1996), Sendero (2006), Trabajo de Campo (2007) eta Poesía reunida (2002).. Bere liburu batzuetan Raúl Zuritarekin lan egin zuen. Inguruko tokiko egunkarietan eta, batez ere, Curicó-ko La Prensa egunkariak zabaldu eta goraipatu zuen. Bere bi lagun handiek ez bezala, Méndez oso ezaguna eta aintzatetsia zen literatura munduan. 2011n hil zenean, Raúl Zurita lagun eta lankide bikainak idatzi zuen bere poesiari eta bere ondareari buruz.

## Erreferentziak

* ↑ Revista AOA n°43. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108448717
# Alejandro Jáuregui

Alejandro Eduardo Jáuregui, Gurí (j. 1946), Argentinako folk musikako abeslaria da, baxu-erregistroa duena, Quinteto Tiempo taldearen sortzaile eta liderra.

## Jardunbidea

Alejandro Jáuregui Buenos Airesen jaio zen, eta La Platan finkatu zen Arte Ederren Eskolan hirugarren ikasketak egiteko. Buenos Airesekoa eta La Platakoa du bere burua, eta Estudiantes de La Plata Clubeko "zale fanatiko" gisa aitortzen da. Nerabea zenetik arrazoi sozialetarako zaletasuna izan zuen, eta 1963an hiru hilabetez espetxeratu zuten Ensenadako ontziolen grebalarientzako dirua biltzeko futbol txapelketa antolatzeagatik.
12 urte zituenetik Eduardo Molinaren laguna da. 1960ko hamarkadan, biek Coro Escuela de Bellas Artes abesbatza osatu zuten, Los Quiaqueños izeneko talde folklorikoa eta azkenik, 1966an, Quinteto Vocal Tiempo, Miguel Ángel Coloma, Sarita Masi eta Guillermo Masirekin, orduan jadanik La Platako musikari entzutetsua zen Jorge Combo-k zuzenduta eta haren moldaketak jarraituz.

### Quinteto Tiempo

1968 eta 1971 artean taldeak bere kide batzuk aldatu zituen, 1969an Rodolfo Larumbe, 1970ean Ariel Gravano eta 1971n Santiago Suárez sartu ziren. Hirurek, Alejandro Jáuregui eta Eduardo Molinarekin batera, talde egonkorra osatuko zuten, Carlos Groisman buru, etorkizunean aldaketa gehiagorik jasango ez zuena, musika taldeen artean ezohiko egoera. 1972an Quinteto Tiempo izena hartu eta El río está llamando (1973) lehen diskoa grabatu zuten, Cordobazo izenez ezagutzen den matxinada herrikoiari buruzko Julio Lacarraren abesti bat izenburutzat hartuta.
1975ean hasi eta bereziki 1976an ezarri zen diktadurarekin, taldeak mehatxuak eta zentsura jasan zituen, eta horrek bere lana Argentinan zabaltzea eragotzi zuen. Murrizketa horiekin, bost disko grabatu zituzten 1975 eta 1982 artean eta nazioarteko jaialdietan eta Latinoamerikako beste artista garrantzitsu batzuekin batera lanetan parte hartu zuten.
1984an, Argentinan demokrazia berreskuratzearekin batera, berriro ere disko bat kaleratu ahal izan zuten euren herrialdean, euren zazpigarren lana, Quinteto Tiempo izenburua besterik gabe. Geroztik, Latinoamerikako nueva canción (Vamos a andar) zabaltzeko egindako lana nabarmendu da eta Quinteto Tiempo canta a Armando Tejada Gómez (2002).

## Lana
### Albumak
#### Quinteto Tiempo taldearekin

* El río está llamando, EMI-Odeón, Buenos Aires, 1973
* Quinteto Tiempo Vol 2, EMI-Odeón, Buenos Aires, 1975 (Argentinan debekatua eta atzerrian bakarrik banatua)
* El pueblo unido, Amiga RD, Alemania, ? (Argentinan debekatua eta atzerrian bakarrik banatua)
* Quinteto Tiempo Vol 3, EMI-Odeón, Buenos Aires, 1975 (Argentinan debekatua eta atzerrian bakarrik banatua)
* Canto del pueblo argentino, Love Records, Finlandia, 1978
* De lejos vengo, Yasi Musical, Paraguay, 1982
* Quinteto Tiempo, EMI, 1984
* Vamos a andar, Todas las voces
* ...y otras pasiones,
* Somos lo que éramos, Fonocal, 1993
* QT canta a Armando Tejada Gómez, Fonocal, 2002
* Éramos lo que somos, Fonocal
* Vivo, Fonocal, 2004
* Antológico, Fonocal, 2006

## Erreferentziak

* 1 2 Alejandro Eduardo Jáuregui (Gurí). .

## Kanpo estekak

* Alejandro Eduardo Jáuregui (Gurí). .
* Datuak: Q5665144
# Alejandro Otero

Alejandro Otero (El Manteco, Bolivar, Venezuela, 1921eko martxoaren 7a - Caracas, Venezuela, 1990eko abuztuaren 13a) venezuelar pintore eta eskultorea izan zen; arte zinetikoaren aitzindaria Venezuelan.

## Biografia

Caracasko Arte Plastikoen Eskolan egin zituen ikasketak, 1939tik 1945era bitartean. Azkeneko urte horretan, Parisa joan zen, eta harrezkero, txandaka bizi izan zen Frantziako hiriburuan eta Caracasen. Prestakuntza-aldia bukatuta, Europan zehar bidaiatu zuen, garai guztietako artea ikusiz. Aldi hartan, Cafeteras saila margotu zuen (egunero erabiltzen diren gauzak, lerro eta planotan sintetizatuak).
1955ean, nazioarteko kritikaren ezagutza lortu zuen, eta bere lehenengo colorritmoa egin zuen (argiaren eta espazioaren azterketa, alderik alde zerrenda paraleloez zeharkatutako ohol luzeen bidez). Urte hartatik aurrera, zenbait arkitektura-proiektutan lan egin zuen (Caracasko Unibertsitate Hiria, mosaiko eta aluminiozko muralak eta beira-leihoak). 1958an Pintura Sari Nazionala irabazi zuen bere colorritmo horietako batekin.
1961ean beste aldi bat hasi zuen, erliebe zuri eta monokromoen zikloekin (Pintzela eta karratu zuria), eta gero, paper margotuen sailak egin zituen, pop-estiloko collage modukoak, tresna teknologikoak itsatsita eta guzti: Bonjour M. Braque.
Esperimentatzen jarraitu zuen, eta 1967an, makina artistikoak eta ludikoak eraikitzeari ekin zion, berriro. Une hartatik aurrera, adierazpide berrien bila hasi zen, eskulturaren alorrean, batez ere. Oterok kolorea, subjektua eta forma ezabatu zituen pinturatik, Kandinskiren antzera.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q2117224
* Multimedia: Alejandro Otero / Q2117224
# Alejandro Olabarria

Alejandro Olabarria Olabarria (Erandio, 1896 – Sevilla, 1958) euskal zinema zuzendari, gidoigile eta argazkigilea zen.
Ez zuen arrakasta handirik lortu bere lanetan.

## Filmografia
### Zuzendaria

* Martinchu Perugorría en Día de Romería (1925)
* Un Drama en Bilbao (1924)
* Lolita la huérfana (1924)

### Gidoigilea

* Un Drama en Bilbao (1924)

### Argazkigilea

* Un Drama en Bilbao (1924)
* Datuak: Q12253149
# Aitzineko bokal arteko ez biribildu

Aitzineko bokal arteko ez biribildua, bokal soinu mota bat da, ahozko hizkuntza zenbaitetan erabilia. Nazioarteko Alfabeto Fonetikoak ez du soinu hau adierazteko ikur berezirik, baina /e/-ren erabilpena oso zabaldurik dago. Transkribapen zehatzago batean [e̞] edo [ɛ̝] baliatu daitezke, lehenengoa, jaitsiera diakritikoduna, erabiliagoa dela.
Arteko eremuan aitzineko bokal ez biribildu kontrastibo bakarra duten hizkuntza askotan (itxia ez dena ezta irekia ere), bokal hau egiazko arteko bokal bezala ahoskatzen da, fonetikoki bokal erdi-ireki eta erdi-itxien ezberdina dela. Honen adibideen artean euskara, gaztelania, errumaniera, japoniera, turkiera, suomiera, greziera, Hejazgo arabiera, serbiar-kroaziera eta Seulgo koreera daude.
Malaysia eta Thailandian erabilia den kensiu hizkuntzan, beste edozein hizkuntzan topatu izan ez den egiazko arteko bokalen eta bokal erdi-itxi eta erdi-irekien arteko oposaketa deskribatua izan da, beste edozer ezaugarrik bereizten ez dituela (atzekotasuna edo biribiltasuna kasu).

## Ezaugarriak

Aitzineko bokal arteko ez biribilduak hurrengo ezaugarriak ditu:
* Bere garaiera artekoa da. Honek esan nahi du mihia ahoaren erdian kokatzen dela, bokal erdi-itxi eta erdi-irekien artean.
* Bere atzekotasuna aitzinekoa da. Honek esan nahi du mihia ahoaren aurrealdean kokatzen dela, baina kontsonante bezala sailkatuko litzatekeen hersketarik sortu gabe.
* Bere biribiltasuna ez biribildua da. Honek esan nahi du ezpainak ez direla biribiltzen.

## Erreferentziak

* ↑ Bishop, N. (1996). A preliminary description of Kensiw (Maniq) phonology. Mon–Khmer Studies Journal, 25.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3519604
# Aitziber Ugartemendia Zubeldia

Aitziber Ugartemendia Zubeldia (Andoain, Gipuzkoa, 1978ko urriaren 1a – Donostia, 2023ko abenduaren 16a) Katxiporreta konpainiako bazkideetakoa zen, eta bulego ardurak zeramatzan. Kultura eta Hezkuntza Saileko zinegotzi arduraduna izan zen, 2011-2015 agintaldian Andoaingo udalean.

## Bizitza
### Herrigintza

Axeri dantzan, euskalgintzan eta kulturgintzan, oro har, jardun zuen bere ibilbidean. Azkeneraino laguntzeko prest agertu zen, gainera. Axeriekin, esaterako, 2023ko udan Donostiako jaietan egin zuten dantza emanaldian jantziez arduratu zen. Ordurako, gaixotasunak bere gain zuen eragina nabarmena zen arren.
Borobilean Elkartearen bultzatzaile eta sortzailetako bat ere izan zen.

#### Politika

2011ko udaberrian azken unean Bildu koalizioak Udal hauteskundeetara aurkezteko aukera izan zuen. Andoaingo hautes-zerrenda hura Ana Carrerek ireki zuen, eta Aitziber Ugartemendia lehen postuetan zen. Haiek irabazi zituzten hauteskundeak, eta Bildurena izan ziren alkatetza eta aginte-postuak. Ugartemendiak Kultura eta Hezkuntza Saileko zinegotzi ardurak hartu zituen.
Ez zuen agintaldi osoa bete, ama izatear zela zinegotzi karguari uko egin baitzion. 2014ko azaroko Udal batzarraldian egin zuen iragarpena. Lekukoa gertuko lagunari eman zion, Esti Mujikari, beraz. Aipagarria da, agurreko plenoan, udal ordezkari politiko guztien aldetik jaso zituen hitz goxoak.

#### Lanbidea

Katxiporreta konpainiako bazkideetakoa zen, eta hark zeramatzan bulego ardurak. Ekainean, Lasarte-Oriako jaietan, omenaldi berezia jaso zuten. Bertan izan ziren konpainiako kide ugari, baita garai batean aritutako lankideak ere. Hantxe izan zen Aitziber Ugartemendia, eta pailazoek egin bezala hark ere eskertza adierazi zien bertaratu zirenei.

## Heriotza

Gaixotasun luzea pairatu ondoren hil zen.

## Erreferentziak

* ↑ «Aitziber Ugartemendia Zubeldia - Andoaingo EH Bildu - Eskelak» Aiurri.eus (Noiz kontsultatua: 2023-12-20).
* ↑ «Aitziber Ugartemendia Zubeldia - Lagun-taldea - Eskelak» Aiurri.eus (Noiz kontsultatua: 2023-12-20).
* 1 2 3 4 5 «Aitziber Ugartemendia Zubeldia zendu da - Andoain» Aiurri.eus (Noiz kontsultatua: 2023-12-20).
* ↑ «Aitziber Ugartemendia Zubeldia gogoan - Lasarte-oria» Txintxarri.eus (Noiz kontsultatua: 2023-12-20).
* ↑ elkartea, AZTIBEGIA. (2017-12-06). «Pirritx, Pirrotx eta Marimototxen deia gatazkak borobilean eserita konpontzeko» info7 irratia (Noiz kontsultatua: 2023-12-20).
* ↑ DV. (2014-11-27). «Aitziber Ugartemendia presenta hoy su renuncia al cargo de concejal» El Diario Vasco (Noiz kontsultatua: 2023-12-20).

## Kanpo estekak

* Elkarrizketa: Aitziber Ugartemendi, minbiziaz Antxeta.media.eus
* Datuak: Q123941636
# Aitzin-hizkuntza

Aitzin-hizkuntza edo protohizkuntza zenbait hizkuntzak elkarrekin osatzen duten hizkuntza-familiari hasiera eman zion hizkuntza da, eskuarki hizkuntza hipotetiko, berreraiki eta lekukotugabe bat.
Adiera hertsian, aitzin-hizkuntza familia bat osatzen duten hizkuntzen arbaso komun berriena da, guztien ama, delako familia hori ezagunak diren hizkuntza alabetan banatu baino justu lehenagokoa. Adibidez, aitzinindoeuropera, gerora indoeuropar hizkuntzak eman bide dituen hizkuntza berreraikia. Era berean, badira hurbileko beste zenbait adibide argi: latina (hizkuntza erromanikoen arbaso), aitzingermanikoa (germaniar hizkuntzen arbaso), aitzineuskara (euskararen arbaso), eta abar.

## Erreferentziak

* Lehmann, Winfred P. (1993), Theoretical Bases of Indo-European Linguistics, London, New York: Taylor & Francis Group (Routledge)
* Pulgram, Ernst (1959), "Proto-Indo-European Reality and Reconstruction", Language, 35 (Jul.–Sept.): 421–426, doi:10.2307/411229
* Pokorny, Julius (1953), Allgemeine und Vergleichende Sprachwissenschaft – Indogermanistik [General and Comparative Linguistics - Indo-European Studies], 2, Bern: A. Francke AG Verlag, 79–80

## Kanpo estekak

* Datuak: Q206577
# Aitzina!

Aitzina! Ipar Euskal Herriko gazte ezkertiar eta abertzaleen antolakundea izan zen, 2013ko azaroaren 2an sortu zen eta 2020ko urriaren 5ean bere ibilbideari amaiera ematea erabaki zuen. Haren ildo politiko nagusiak abertzaletasuna eta ezker politikoa ziren eta bereziki euskara sustatu eta defendatzea ere bai, gazte erakunde gisa, Euskal Herriko gazteak euskalduntasunera erakartzea. Hego Euskal Herriko Ernai gazte erakundearekin batera, hainbat ekimen egin zituen zazpi urteko ibilbidean.

## Kronologia

Aitzina! erakundeak 2013ko azaroaren 2an aurkeztu zen, Jeiki gazte egunaren baitan. Hil haren amaieran, Euskal Herriko bost gazte antolakundek (Aitzina!, Euskaldun Gazteria, ELB Gazte, Ernai eta Ikasle Abertzaleak) mobilizazio deialdi bateratua egin zuten Maulen. Abenduaren 3an, euskararen eguna antolatu zuten Baionan eta hainbat ekitaldi antolatu zituzten.
2014ko hasieran, Marengo karrikan (Baiona) gazte erakundearen egoitza ireki zen eta Euskal Herriko Kazeta (EHKZ) kazetaren sorrera babestu zuten. Urte bereko urrian, Poliziak Aitzina!-ren egoitza miatu eta lagun bat atxilotu zuen, frantses hutsean ziren bide seinaleak kentzea leporatuta. Hurrengo hiletan ere atxiloketak izan ziren frantsesezko bide seinaleen auzia zela eta. Horren aurka, mobilizazioak antolatu zituen; besteak beste, Euskal Herriaren nortasuna aldarrikatzeko bide seinaleak jarri zituzten Aitzina!-ko gazteek.
2017ko urrian, "Jauzi bat Aitzina" dinamika berria aurkeztu zuen antolakundeak. Bertan, urte osoan zehar eramaniko ikerketaren emaitzak aurkezten dira, non Aitzinaren hutsuneak eta etorkizunerako konpromezuak aurreikusten ziren.
2020ko urriaren 5ean bere ibilbidea amaitzeko erabakia azaltzen zuen oharra kaleratu zuen Aitzina!-k. Gazte ezkertiar eta abertzale guztientzako espazio izan eta euskal gazte eta herri gisa dauden erronkei erantzuteko ezintasunak aipatu zituzten bukaeraren arrazoi moduan.

## Ikus, gainera

* Ernai
* Segi
* Gazteriak

## Erreferentziak

* 1 2 Erremundegi Beloki, Ekhi. «Ibilbideari bukaera eman dio Aitzina Gazte Antolakundeak» Berria (Noiz kontsultatua: 2020-10-05).
* ↑ «Aske utzi dute goizean atxilotutako Aitzina-ko kidea», Berria, 2014-10-16
* ↑ Itxaso Cuevas, «Euskal Herriaren nortasuna aldarri, bide seinaleak jarri ditu Aitzina-k», Berria, 2014-12-24

## Kanpo estekak

* Aitzina!, erakundearen webgunea.
* Datuak: Q16515998
# Aitzina (argipena)

Aitzina hitzak aurrera adierazten du Ipar Euskal Herriko euskalkietan. Erabilera zenbait ditu:
* Aitzina!, Ipar Euskal Herriko ezker abertzaleko gazte erakundea;
* Antzina Pika, Zuberoako dantzetako dantza-jauzia;
* Aitzina Folk, Gasteizko folk musikako jaialdi
# Aitzindari (argipena)

Aitzindari hitzak adiera zenbait ditu:
* aitzindaria, lider, asmatzaile edo buruzagia;
* aitzindaria, zerbaiti bidea egiten dion pertsona edo taldea,
** Ipar Amerikako aitzindariak, Ipar Amerikan mendebalderuntz abiatu ziren kolono eta emigranteen multzoa;
* kimikan, aitzindari, erreakzio kimiko baterako beharrezko substantzia.
# Aegerosphecia

Aegerosphecia Sesiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Aegerosphecia calliptera da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Aegerosphecia calliptera | daturik gabe |
| Aegerosphecia cyanea | daturik gabe |
| Aegerosphecia fasciata | daturik gabe |
| Aegerosphecia fulviventris | daturik gabe |
| Aegerosphecia fumoptera | daturik gabe |
| Aegerosphecia myanmarensis | daturik gabe |
| Aegerosphecia mysolica | daturik gabe |
| Aegerosphecia rufea | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2277581
* Espezieak: Aegerosphecia
# Aegidienberger

Aegidenberger, (alemanez: Aegidienberger), Alemaniako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamainagatik aegidenberger zaldia zaldi tamainako arrazen sailkapen talderen mugan mugan dago, soin gurutzeraino altuerari dagokionez soin gurutzera 140-152 cm raino heltzen dela, ponien tamainatik gertu beraz. Beste zenbait ezaugarriengatik ordea ponien sailkapen taldean sartuko litzateke, eta halaxe hartzen dute aditu askok. Beraz esan dezakegu ezaugarri gehiago dauzkala ponienak zaldienak baino.
Arraza modernoa da eta 1981. urtean sortu zuten Walter Feldmann aita-semeak islandiar poni eta peruar urrats zaldi arrazak elkar gurutzaturik. Itxuraz antza gehiago dauka islandar poniarekin. Haiek bezala oso berea den trosta mota azkarra egiten dute, "tölt" izenekoa.

## Arrazaren historia

Poni arraza hau Walter Feldman izeneko zaldizaleak sortu zuen Alemanian 1981. urtean. Arraza sortzeko peruar urrats zaldiak eta Islandiar poniak erabili zituen. Arraza 1994. urtean ofizialki onartua izan zen.
Inoiz ez dira egon 100 aegidienberger abelburu baino gehiago eta beraien kopurua urritzen joan da arrazaren liburu ofiziala ireki zenetik.

## Ezaugarriak

Lehen esan bezala itxura gehiago dauka islandar poniarekiko peruar urrats zaldiekiko baino. Hau horrela da islandiar arrazaren edukin genetiko gehiago daukalako.
Zaldi txikia da, baina bizkorra eta zelarako berezi egina. Beste zaldientzat gaitzak diren lekuetan ibiltzeko aproposa, leku malkarretan esate baterako. Gainera Alemaniako eguraldiari ondo egokitutako arraza da.
* Koloreak: Edozein kolore onartzen da arraza honentzako.
* Tamaina: 143-152 cm. soin gurutzera.
* Zurda eta buztana ile ugarikoak dira, behera asko luzatzen zaizkiela.
* Lepo zabala da, indartsua. Burua handia da.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.theequinest.com/breeds/aegidienberger/

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Arrazari buruzko bideoa
* (Alemanez) Arrazako WEB ofiziala
* Datuak: Q380595
* Multimedia: Aegidienberger / Q380595
# Aeghyna

Aeghyna, Aeghyna, Aegyna, Aigino edo Aichina, (?-638) Baskoniako dukerriko dukea (626-638), Genialen ondorengoa izan zen.
626an frankoek Baskoniako dukerrian agintzeko hautatu zuten. Agintean gutxi gorabehera 638. urtera arte egon zen. Duke izendatu berri zela Paladio eta bere semea zen Senoceko artzapezpikua baskoien matxinada batekin bat egoteaz salatu zituen. Frankoen banaketa eta Akitaniako erresumaren ezartzea probestuz baskoiek Aiginorekiko abantailaz borrokatu zuten. 628. urte aldera Karibertok aurre hartuko die eta baskoiei euren gogoz kontra Tolosako erresuman sartzera behartzen ditu. Kariberto honek Loiratik Pirinioetako hiri guztiak bere kargu zituen, Tolosa barne, azken hau Akitaniako erresumaren hiriburu bihurtu zuelarik. Azkenik Aeghyna betirako zokoratua izan zen, bere ondorengoa eta duke berria Amand edo Ainand izan zelarik.

## Erreferentziak

* ↑ Aegino.Euskomedia.org
* ↑ Collins, Roger. The Basques. Blackwell Publishing: Londres, 1990
* ↑ John Michael Wallace-Hadrill The Fourth Book of the Chronicle of Fredegar with its Continuations. Greenwood Press: Connecticut, 1960.
* ↑ Monlezun, Jean Justin. Histoire de la Gascogne. 1846.
* ↑ Higounet, Charles. Bordeaux pendant le haut moyen age. Bordele, 1963.
* ↑ Lewis, Archibald R. "The Dukes in the Regnum Francorum, A.D. 550-751." Speculum, 51. Lib, 3. zbk (1976ko uztaila), 381-410. orr.
* Datuak: Q2827836