OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Brassica

Brassica Brassicaceae familiako generoa da, aza jendea batzen dituena.
Genero hau nekazaritzan eta baratzezaintzan garrantzitsuak diren espezie asko izateagatik nabarmentzen da. Hainbat sastraka ditu, bai taxoi basatiak bai laborantzatik ihes egindakoak. 30 espezie basati baino gehiago daude, eta kultibar ugari. Asko urterokoak edo biurtekoak dira, eta batzuk zuhaixka txikiak dira.

## Espezieak

* B. carinata
* B. elongata
* B. fruticulosa
* B. juncea
* B. napus (Koltza)
* B. narinosa
* B. nigra
* B. oleracea (Aza)
* B. perviridis
* B. rapa
* B. rupestris
* B. septiceps
* B. tournefortii

### Brassica barazkiak

Hautespen artifizial hedatuak barazki kultibar ugari sortu ditu Brassica generoan.
Taxoiak :
| Izena | generoa | espeziea | Kultibar taldea |
| Etiopiar ziapea | Brassica | carinata | |
| Aza kizkurra | Brassica | oleracea | Acephala taldea |
| Bazka-aza | Brassica | oleracea | Acephala taldea |
| Kai-lan (txinatar brokolia) | Brassica | oleracea | Alboglabra taldea |
| Aza | Brassica | oleracea | Capitata taldea |
| Milango aza | Brassica | oleracea | Milango aza taldea |
| Bruselaza | Brassica | oleracea | Gemmifera taldea |
| Brokolia | Brassica | oleracea | Italica taldea |
| Romanescoa | Brassica | oleracea | Botrytis taldea / Italica taldea |
| Azalorea | Brassica | oleracea | Botrytis taldea |
| Basaaza | Brassica | oleracea | Oleracea taldea |
| Bok choy | Brassica | rapa | chinensis |
| Komatsuna | Brassica | rapa | perviridis edo komatsuna |
| Mizuna | Brassica | rapa | nipposinica |
| Arbi-gara | Brassica | rapa | parachinensis |
| Choy sum | Brassica | rapa | parachinensis |
| Arbia | Brassica | rapa | rapifera |
| Arbi-aza | Brassica | napus | napobrassica |
| Siberiar aza | Brassica | napus | pabularia |
| Koltza | Brassica | rapa/napus | oleifera |
| Indiako ziapea | Brassica | juncea | |
| Ziape zuria | Brassica (edo Sinapis) | hirta | |
| Ziape beltza | Brassica | nigra | |
| Tatsoia | Brassica | rosularis | |

## Erreferentziak

* ↑ Jakoba Errekondo. Lorez lore. Argia (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q58677
* Multimedia: Brassica / Q58677
* Espezieak: Brassica
# Brema

Brema (Abramis brama) Cyprinidae familiako ur gezako arraina da.

## Morfologia

Bremak 30-55 cm luze (batzuk 75 zentimetroraino iritsi daitezke) eta 0,5-2(4) kiloko pisukoak izaten dira. Gorputza alboetatik zapaldua eta bizkar makotua (zaharrenek, batez ere). Zilar kolorekoak dira, baina zaharrenak brontze kolorekoak izan daitezke. Gorputza neurri handiko ezkatez eta mukiz estalia izaten du. Hegalak gris ilunak. Uzki-hegala oso luzea eta 23-30 erradio bigunekin. Bizkar-hegala laburra eta sabel-hegalak baino atzerago kokatua. Ahoa oso txikia eta goi-baraila behekoa baino luzeagoa.

## Banaketa

Europako arro hidrografiko gehienetan bizi da, Aturritik Petxoraraino (Errusia), eta Egeo itsasoaren arroko Bolbe aintziran eta Struma eta Maritsa ibaietan. Iberiar penintsula, Adriatikoaren arroa, Italiar penintsula, Eskozia eta Eskandinaviako iparraldea berezko banaketa eremutik kanpo daude. Irlanda, Espainia eta Italiako ipar-ekialdeko zenbait ibaietan sartua izan da. Asian Marmarako itsasoaren arrotik (Turkia) ekialdera, Aral itsasoaren arroraino banaturik dago. Baikal aintziran eta Jenisei eta Ob ibaien goi aldeetan sartua izan da.

## Habitat

Aintzira eta ibai ertain eta handietan bizi da. Ugariagoa da ur geldietan, ur bareko ibaietan, estuarioetan eta ur gatzduneko eta sakontasun gutxiko urmael epeletan. Ugaltzeko landaredi trinkoko ur geldiak, uholde-lautadak eta aintzira bazterrak aukeratzen ditu.

## Elikadura

Sedimentu finetatik ateratzen dituen ornogabe bentonikoak jaten ditu, eta baita gasteropodoak ere. Aho protraktilaren bitartez, hondoko harrapakinak bilatu eta iragazten ahal ditu. Umeak zooplanktonez elikatzen dira.

## Ugalketa

Ugaltzeko ibaian gora migratzen dute (100 km Dnieperren). Ugalketa apirila eta ekaina bitartean hasten da, uraren tenperatura 15 °Ctik gorakoa denean. Emeak, ur-landareetan itsasten diren ehunka mila (300.000 emearen pisuaren kiloko) arraba likatsu erruten ditu. 8-12 egunen buruan (180 °C x egun) umeak arrabetatik irteten dira. Bitelo-zakua galdu ondoren planktona jaten hasten dira.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 (Ingelesez) Freyhof, J. & Kottelat, M. (2008). «{{{title}}}». In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Deskargatze data: 2012/03/01.
* ↑ Elosegi, Arturo. (1994/12/01). Ibaiak, bizitza urlasterretan. www.zientzia.net.
* 1 2 3 Brème commune Maisondelapeche.be

## Kanpo estekak

* Datuak: Q144534
* Multimedia: Abramis brama / Q144534
* Espezieak: Abramis brama
# Broma (bibalbioa)

Broma (edo zizare barrenaria) oso eraldatutako itsas txirlen generoa da. Zura zulatzen dute eta sortzen dituzten tunelen barruan bizi dira, kaltzio karbonatozko geruza batez estaltzen dituztenak. Zuraren harra ere deritzo (shipworms ingelesez). Biologiari dagokionez, Teredinidae familia taxonomikoan sartutako itsas molusku bibalbioak dira. Teredo navalis da bere espezi tipoa.
Bibalbio honek tunelak sortzen dituenez, Teredo hitza aukeratu zuten Teredo sareen tunel-protokoloa izendatzeko. HMS Teredo itsaspekoa ere molusku genero horretatik abiatuta izendatu zuten, gainazalaren azpian lan egiten baitu, ikusezin.
| « | Ontzia oso gaizki zegoen berriro, "Jainkoak nahi beste bromarekin", Elkanok idatzi zuenez. Ura ateratzeko ponpari hamabi alditan ematen zitzaion egunez eta hamabi alditan gauez. | » |
| —Joseba Sarrionaindia, "Munduari bira eman zion ontzia", 129. orrialdean |||

## Dieta

Itsas bibalbio gehienak bezala, Teredo generoko harrak iragazketa bidez elikatzen dira, eta seston kontsumitzen dute gehienbat, eta ez zura. Egurra, bere dietaren osagarri dena, brankien zelulen barruan dauden bakterioen laguntzaz kontsumitzen da. Hala ere, zura ez da ezinbesteko baldintza bere dietan, zuraren gainazalean edo zurezkoak ez diren egituren gainean bizi baitaitezke.

## Espezieak

Teredo generoko espezieak:
* Teredo aegypos Moll, 1941
* Teredo bartschi Clapp, 1923
* Teredo bitubula Li, 1965
* Teredo clappi Bartsch, 1923
* Teredo fulleri Clapp, 1924
* Martas teredo furtzfera Semonen, 1894
* Teredo johnsoni Clapp, 1924
* Teredo mindanensis Bartsch, 1923
* Teredo navalis Linneo, 1758
* Teredo poculifer Iredale, 1936
* Teredo portoricensis Clapp, 1924
* Teredo somersi Clapp, 1924
* Teredo triangularis Edmondson, 1942

## Argazki galeria

* Teredo navalis espeziearen espezimen deshidratatua, egurretik eta hura inguratzen zuen karezko tuneletik erauzia. Artifizialki hariztatu zuten irudia hartzeko. Maskorraren bi kuskuak aurreko muturrean dauden egitura zuriak dira, Tunela zurean hondeatzeko erabiltzen direnak.
* Epoxi zuntzezko pote batetik hartutako argazki honek erakusten du zizareek ez dutela zurik behar bizirik irauteko, eta zurezkoak ez diren egiturak ere hondatu ditzaketeela. Zuloen sakonera ez zen 10 mm-tik gorakoa. Irudiaren behealdean, eskuinean, kroskoaren hondarrak ikusten dira.

## Erreferentziak

* ↑ Serge Gofas (2004). "Teredo Linnaeus, 1758". WoRMS. World Register of Marine Species.
* ↑ Paalvast, Peter; van der Velde, Gerard. (2013-07-01). «What is the main food source of the shipworm (Teredo navalis)? A stable isotope approach» Journal of Sea Research 80: 58–60. doi:10.1016/j.seares.2013.03.003. ISSN 1385-1101. Bibcode: 2013JSR....80...58P..
* ↑ «How a Ship-Sinking Clam Conquered the Ocean» Smithsonian Magazine.
* ↑ Taub, Matthew. (2018-10-15). «A Century Ago, Wood-Eating Worms Devastated San Francisco Bay» Atlas Obscura.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3467542
* Multimedia: Teredo / Q3467542
* Espezieak: Teredo
# Buia (animalia)

    Ez nahasi Txangurru izena ere duen krustazeoarekin (Maja squinado).
Buia edo txangurrua (Cancer pagurus) Brachyura infraordenako krustazeo dekapodoa da. Neurri handiko karramarro hau Ipar Itsasoan, Ipar Atlantikoan eta Mediterraneoan bizi da.
Txangurruaren (Maja squinado) antza du, baina buiaren oskola leuna da guztiz, txangurrua ez bezala. Kolore arre-gorrixkako oskol arrauzkara du, 25 cm zabal izatera irits daitekeena heldua denean. 3 kg izatera irits daiteke. Hanketako hagin puntak beltzak ditu.

## Ezaugarriak

Buia helduen oskola arre-gorrixka da, gazteena ordea arre-gorrindola da. Batzuetan orban zuriak dituzte eta aurrealdeko ertzean bederatzi gingil, tarta batel azala bezala. Arren oskola 60 mm luze izan ohi da eta emeena 98 mm, nahiz eta 150 mm eta 250 mm izatera irits daitezkeen kasu batzuetan. Oskolaren toles bat sabelaldean luzatzen da, ganbera brankiala osatzeko, zakatzak dauden lekua. .
Lehenengo pereiopodoa eraldatua dago, hagindun hanka indartsuak izateko, punta beltzekoak. Beste pereiopodoak seta zurruneko zerrendaz estaliak daude.
Aurreakaldean, antenak eta antenulak ikusgai dira. Hauen atzean begizuloak daude, non begi elkartuak kokatuak diren. Ahoaldean hiru pare maxilipedo ditu, hauen atzean maxila pare bat eta maxilula pare bat, eta, azkenean, barailak.
Beste karramarroen antzera, abdomena toraxaren azpian tolestua du eta dimorfismo sexuala nabari zaio: arrek estua dute eta emeek zabala.

## Jokaera

Gaueko harraparia da. Bere zulotik atera eta 50 metrora urrun daiteke ehizan. Krustazeo eta molusku ugari harrapatzen ditu. Buiaren harrapariak arrainak eta zefalopodoak dira. Beste karramarro batzuk baino geldoago ibiltzen da baina konpentsatzeko hagin handiak ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Fundazioa, Elhuyar. «buia» Elhuyar Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2024-01-27).
* ↑ Fundazioa, Elhuyar. «txangurru» Elhuyar Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2024-01-27).
* 1 2 3 Mario J. de Kluijver & Sarita S. Ingalsuo. «Cancer pagurus» Macrobenthos of the North Sea.
* ↑ Ken Neal & Emily Wilson. (2008). Cancer pagurus. .
* 1 2 3 4 Ray W. Ingle. (1997). «Structure and function» Crayfishes, lobsters, and crabs of Europe: an illustrated guide to common and traded species. , 2–10 or. ISBN 9780412710605..
* Datuak: Q752188
* Multimedia: Cancer pagurus / Q752188
* Espezieak: Cancer pagurus
# Burtain

Burtaina (Cottus gobio) Cottidae familiako ur gezako arraina da, Europa osoan bizi dena.
2005ean, Freyhof, Kotellat eta Noltek Frantzia eta Ipar Euskal Herriko ibaietan generoko bost espezie topatu zituztela argitaratu zuten. Horien artean Aturriko arroan bizi den Cottus aturi dago, euskaraz burtain izena ere baduena.

## Erreferentziak

* ↑ Tomlinson ML & Perrow MR. (2003). «Ecology of the Bullhead» Conserving Natura 2000 in: Rivers Ecology Series. (Peterborough: English Nature) (4).
* ↑ Freyhof, Jörg; Kottelat, Maurice; Nolte, Arne. (2005eko ekaina). «Taxonomic diversity of European Cottus with description of eight new species (Teleostei: Cottidae)» Ichthyol. Explor. Freshwaters (Munich: Verlag Dr. Friedrich Pfeil) 16 (2): 107-172. ISSN 0936-9902..
* ↑ Cottus aturi
* Datuak: Q374092
* Multimedia: Cottus gobio / Q374092
* Espezieak: Cottus gobio
# Callophrys rubi

Callophrys rubi Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europan, Afrika iparraldean eta Asian aurkitzen da, Iberiar penintsulan hasi eta Siberia eta Pakistaneraino. Callophrys izenak "bekain politak" esan nahi du.
Lineo naturalista suediarrak deskribatu zuen 1758. urtean, Systema Naturae liburuaren 10. edizioan.

## Deskribapena

Tximeleta txikia da, 26-30 mm-ko hegal zabalera du. Hegalen gainaldea marroi ilun kolorekoa da, arraren kasuan bi orbain argi ditu aurreko hegaletan. Azpialdea berriz berde bizia da eta marra zuri fin bat du, batzuetan falta dena. Kolore berde bizi hori errepikatzen diren egitura mikroskopikoek ematen diote tximeletari.
Beldarrak berdeak dira eta atzealdean marra hori batzuk dtuzte.

## Bizi zikloa

Tximeleta helduak martxoa eta ekaina artean ikusten dira hegan. Inoiz ikusi izan dira uztailean eta baita abuztuan ere. Pausatzen direnean beti ixten dituzte hegalak, alde berdearekin belarretan kamuflatzeko helburuaz.
Arrak lurraldekoiak izaten dira eta haien lurraldean sartzen diren emeak gorteiatzen dituzte. Arrautzak banan banan jartzen dituzte landarean eta handik beldarrak jaiotzen dira. Negua iritsi aurretik pupa bihurtzen dira eta zarata berezia ateratzen dute inurriak erakartzeko. Haiek inurritegira sartu eta bertan gordetzen dituzte eta pupak horrela igarotzen du negua.

## Habitata

Beldarra landare espezie ugaritaz elikatzen da, izan ere edozein habitatetan aurkitu dezakegu; basoetako irekigunetan, basamortuetan, ibaiertzetan... 0 eta 2.300 metrotako altueratan aurkitu izan da.

## Azpiespezieak

* Callophrys rubi rubi (Europan eta Kaukasoan)
* Callophrys rubi fervida Staudinger, 1901 (Iberiar penintsulan, Marokon eta Ekialde Hurbilean)
* Callophrys rubi borealis Krulikovsky, 1890 (Uraletan, Errusian)
* Callophrys rubi sibirica Heyne, [1895] (Siberian eta Asian)

## Iruditegia

* Tximeletaren gainaldea.
* Hegalen azpialdea.
* Arrautza.
* Beldarra.

## Erreferentziak

* 1 2 «Green hairstreak - Callophrys rubi» web.archive.org 2016-03-03 (Noiz kontsultatua: 2022-11-04).
* ↑ «Callophrys rubi on euroButterflies by Matt Rowlings» www.eurobutterflies.com (Noiz kontsultatua: 2022-11-04).
* ↑ «Callophrys» ftp.funet.fi (Noiz kontsultatua: 2022-11-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1345952
* Multimedia: Callophrys rubi / Q1345952
* Espezieak: Callophrys rubi
# Calopteryx virgo

Calopteryx virgo Calopterygidae familiako odonatua da.

## Deskribapena

45 mm inguruko sorgin-orratza da. Arrak hegal berde ilunak eta pterostigmarik gabeak eta gorputz berde metalkara ditu. Emeak hegal arre irisatuak, pterostigma zuriarekin, eta gorputz berdea (abdomenaren muturra brontze kolorekoa) ditu. Jirabiraka hegan egiten du, tximeleten antzera

## Bizilekua

Larbak ur garbi eta laster samarreko erreka eta ibaietan garatzen dira. Erreka itzaltsuetan ugaria izaten da.

## Banaketa

Mendebaldeko Europatik (Portugal eta Espainiako iparraldetik, batez ere) Ekialde Hurbileraino hedaturik dago. Ekialderantz Kaukasoraino eta Iparraldeko Europan Finlandia eta Suediaraino banatua da. Marokoko iparraldean ere bizi da.

## Erreferentziak

* 1 2 Calopteryx virgo British Dragonfly Society. British-dragonflies.org.uk

## Kanpo estekak

* Datuak: Q248379
* Multimedia: Calopteryx virgo / Q248379
* Espezieak: Calopteryx virgo
# Buztanori

Buztanori (Bombycilla garrulus) Bombycillidae familiako eta Bombycilla generoko hegaztia da. 18–21 cmko txori fruitujalea da, Europa eta Asiako iparraldeko eta Ipar Amerikako mendebaldeko baso borealetan habia egiten duena.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Bombycilla
* Bombycillidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q26135
* Multimedia: Bombycilla garrulus / Q26135
* Espezieak: Bombycilla garrulus
# Canis

Canis Carnivora ordeneko generoetako bat da. 7tik 10era espezie ditu bere barnean, txakurra, otsoak eta txakalak barne.

## Banaketa

* Canis lupus
** C. l. familiaris
** C. l. dingo
* Canis rufus
* Canis lycaon
* Canis latrans
* Canis aureus
* Canis adustus
* Canis mesomelas
* Canis simensis
* †Canis dirus

## Erreferentziak

* Datuak: Q149892
* Multimedia: Canis / Q149892
* Espezieak: Canis
# Canis aureus

Canis aureus edo urre koloreko txakala otsoaren antza duen animalia da, bera bezala Canidae familiakoa. Leku beroagoetan bizi dira, Afrikako ekialdean, India, Errusia eta Balkanetan. Urre koloreko txakalek moldatzeko gaitasun handia dute, eta aurrera egiten dute gizakia nagusi den inguruneetan. Batez ere animalia hilen haragiaz elikatzen dira. Ugaztun txikien harrapariak eta orojaleak direnez, haien presentzia ez da askorik nabarmentzen.

## Banaketa

Urre koloreko txakala bitarteko tamainako haragijale bat da, oso hedatua Eurasiako hegoaldean eta Afrikako iparraldean. 1960ko hamarkadan gainbeheraldia izan ondoren, espeziea suspertu egin da, eta, aurreko banaketa eremua birkolonizatu ez ezik, beste eremu batzuetara hedatzea ere lortu du. Espeziea azkar ari da aurrera egiten Europan; eskala handiko gertakari bat da, beste haragijale handi batzuenaren antzekoa. Europako herrialde askotan, Estoniatik Frantziaraino, animalia erratikoen presentziaz dagoeneko ezaguna eta dokumentatua dena baieztatzen da.

## Azpiespezieak

Txakalaren azpiespezie ugari dago munduan zehar:
* Canis aureus algirensis, Aljeriako txakala.
* Canis aureus anthus, Senegalgo txakala.
* Canis aureus aureus, Txakal arrunta.
* Canis aureus bea, Serenguetiko txakala.
* Canis aureus cruesemanni, Siamgo txakala.
* Canis aureus ecsedensis
* Canis aureus indicus, Indiako txakala .
* Canis aureus lupaster, Egiptoko txakala. Hainbat adituentzat otso grisaren azpiespezie bat da, horregatik Afrikako otsoa deitzen dute Canis lupus lupaster. Beste adituentzat ordea, Canis anthus-en azpiespezie bat da, horrexegatik deitzen dute Canis anthus lupaster.
* Canis aureus moreotica, Europako txakala.
* Canis aureus naria, Zeilango txakala.
* Canis aureus riparius, Abisiniako txakala.
* Canis aureus soudanicus
* Canis aureus syriacus, Siriako txakala.

## Euskal Herrian

2023ko urtarrilaren 8an horrelako txakal bat aurkitu zuten. Azken hamarkadetan, beste eremu batzuetara hedatzea lortu du Europan barrena, eta urtarrilekoa Euskal Herrian ikusi den lehena da —baita Iberiar penintsula osoko lehena ere—. Halere, auto batek harrapatu eta hil zuen A-1 errepideko 379. kilometroan, Aguraindik gertu. aurkikuntza. Animalia desitxuratuta zegoen eta espeziea ziurtatzeko animaliaren laginen bitartez DNA analisi batekin osatu zuten EHUko Gasteizko Farmazia Fakultateko Zoologia eta Animalia Zelulen Biologia Sailekoek. Pentsatzekoa da bat agertu baldin bada ere, gehiago egongo direla. Orain kezka nagusia da ea otsoarekin nahas daitekeen zeren eta hori iberiar kanidoarentzako beste arriskua izango bailitzateke.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.eitb.eus/eu/albisteak/gizartea/osoa/9155687/urre-koloreko-txakal-bat-aurkitu-dute-araban-iberiar-penintsulako-lehena/
* ↑ https://alea.eus/lautada/1680110949914-urre-koloreko-txakal-bat-aurkitu-araba-auto-batek-harrapatuta
* ↑ https://www.berria.eus/albisteak/226179/urre-koloreko-txakal-bat-aurkitu-dute-araban-auto-batek-harrapatuta-hil-da.htm

## Kanpo estekak

* Datuak: Q128098
* Multimedia: Canis aureus / Q128098
* Espezieak: Canis aureus
# Celastrina argiolus

Celastrina argiolus Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Hainbat tokitan kobre tximeleta izena ere ematen zaio. Eremu holartiko guztian aurkitzen da, Europan, Asian, Ipar Amerikan eta Afrika iparraldean. Finlandiako tximeleta nazionala da.
Lineok deskribatu zuen 1758. urtean eta Papilio argiolus izena eman zion.

## Deskribapena

Tximeleta txikia da, hegal-zabalera 26-32 mm artekoa da. Emeak arrak baino handiagoak dira. Hegalak kobalto-urdin kolorekoak dira eta ertzetan kolore beltza edo gris iluna izaten dute. Ertz ilun hori zabalagoa da emeen kasuan. Hegalen azpialdea urdin argia da, ia zuria. Buruan begi ilun handiak palpo zuri luzeak eta eraztun zuridun antenak dituzte.
Beldarrak zapal samarrak dira eta ile fin ugari dituzte. Berdexkak izan ohi dira, baina beste kolore batzuk ere izan ditzakete.

## Bizi zikloa

Bi tximeleta belaunaldi izaten dira urtean, bata udaberrian (apiriletik ekainera) eta bestea udan (uztailean eta abuztuan). Uda luzatzen den tokietan hirugarren bat ere izan dezakete irailean.
Emeak lore eta hostoen kimuetan ezartzen ditu arrautzak. Beldarra jaiotzen denean inurriekin elkartzen da eta haiekin batera landare mota asko kontsumitzen ditu. Pupa landare baten hostoaren azpiko aldean ezartzen da eta okre kolorekoa da, orbain marroiak ere baditu.

## Parasitismoa

Celastrina argiolus tximeletaren kopuruak gora beherak izaten ditu ziklikoki. Listrodromus nycthemerus listorrak arrautza jartzen du Celastrinaren beldarraren barruan eta pupatzen ari denean liztorraren larba ateratzen da, tximeleta hilez.

## Habitata

Tximeleta honi naiade estaen zaio toki batzuetan. Greziar mitologian naiadeak ur gezatako ninfak ziren eta tximeleta hau ur lasterretan eta iturburuetan aurkitzea ohikoa da, leku ilun eta hezeetan batez ere. Itsas mailatik 1.900 metrotako altuerara aurkitu daiteke.

## Iruditegia

* Arra.
* Emea.
* Hegalen azpialdea.
* Arrautza.

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Náyade. Celastrina argiolus» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).
* 1 2 Aguado Martín, Luis Oscar. (2007). Las mariposas diurnas de Castilla y León : (Lepidópteros Ropalóceros) : especies, biología, distribución y conservación. Junta de Castilla y León, Consejería de Medio Ambiente ISBN 978-84-9718-472-4. PMC 630854411. (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).
* ↑ «UK Butterflies - Holly Blue - Celastrina argiolus» www.ukbutterflies.co.uk (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).
* ↑ «Celastrina argiolus on euroButterflies by Matt Rowlings» www.eurobutterflies.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q792871
* Multimedia: Celastrina argiolus / Q792871
* Espezieak: Celastrina argiolus
# Cercopithecus cephus

Cercopithecus cephus Cercopithecus generoko espezieetako bat da. Generoko guztiak bezala Afrikan bizi da.
* Datuak: Q883005
* Multimedia: Cercopithecus cephus / Q883005
* Espezieak: Cercopithecus cephus
# Cercopithecus

Cercopithecus Catarrhiniren barruko Cercopithecidae familiako generoetako bat da. 29 espezie ezagutzen dira. Gehienez ere 1,3 metro neurtzen dituzte eta 8 bat kilogramoko pisua dute. 25 urteko bizi-itxaropena dute.
Euren dietan fruituak, haziak, loreak, grama, intsektuak, narrastiak eta txoriak daude. Afrika osoan bizi dira, batez ere sabanan, manglaretan eta ura dagoen mendietan.
Gehienak 20-40 kideko taldetan bizi dira. Bertan eme heldu bakoitzak bere familia-talde txikiagoa du. Espresioak egiteko gaitasun handia dute.

## Espezieak

* Cercopithecus
** Cercopithecus dryas
** Cercopithecus diana
** Cercopithecus roloway
** Cercopithecus nictitans
** Cercopithecus mitis
** Cercopithecus doggetti
** Cercopithecus kandti
** Cercopithecus albogularis
** Cercopithecus mona
** Cercopithecus campbelli
** Cercopithecus lowei
** Cercopithecus pogonias
** Cercopithecus wolfi
** Cercopithecus denti
** Cercopithecus petaurista
** Cercopithecus erythrogaster
** Cercopithecus sclateri
** Cercopithecus erythrotis
** Cercopithecus cephus
** Cercopithecus ascanius
** Cercopithecus lhoesti
** Cercopithecus preussi
** Cercopithecus solatus
** Cercopithecus hamlyni
** Cercopithecus neglectus
** Cercopithecus aethiops
** Cercopithecus lomamiensis
* Datuak: Q255571
* Multimedia: Cercopithecus / Q255571
* Espezieak: Cercopithecus
# Cercopithecus diana

Cercopithecus diana edo Diana tximinoa Cercopithecus generoko espezieetako bat da. Generoko guztiak bezala Afrikan bizi da. Sierra Leona eta Bolikostan bizi dira.
* Datuak: Q724362
* Multimedia: Cercopithecus diana / Q724362
* Espezieak: Cercopithecus diana
# Cerdocyon thous

Cerdocyon thous Cerdocyon generoko eta Canidae familiako ugaztun haragijale bat da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)Mammals - full taxonomy and Red List status Ugaztun guztien egoera 2008an

## Kanpo estekak

* Cerdocyon thous espeziearen deskribapena Mammal species of the world webgunean
* Datuak: Q321376
* Multimedia: Cerdocyon thous / Q321376
* Espezieak: Cerdocyon thous