OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# BK Häcken

BK Häcken (izen osoa Bollklubben Häcken) Suediako Göteborg hiriko futbol taldeetako bat da. 2022an Ligako txapelduna izan zen aurreneko aldiz.

## Historia

1940an sortu zen eta hamarkada luzetan talde apala izan ondoren 1983an maila gorenera igotzea lortu zuen urtebeterako izan bazen ere. 1990 urtean Kopako finalera iritsi zen bigarren mailan zela, baina Djurgårdens IF-ek 3-0 emaitzaz garaitu zuen. Hurrengo hamarkadan gora eta behera ibili zen eta 2009tik aurrera Allsvenskan mailan dabil, maila gorenean. 2012an bigarren postuan gelditu zen, IF Elfsborg txapeldunetik bi puntu eskasera, orain arteko emaitzarik onena.
Lehenengo titulua 2016ko Kopako txapelketa izan zuen, Malmö FF-ri penalti jaurtiketetan irabazitakoa. 2019an bigarren aldiz irabazi zuen Kopa eta 2022an lehenengo Liga eskuratu zuen, bigarrenari zazpi puntu aterata. Hainbat alditan sailkatu da UEFA Europa Leagueko kanporaketak jokatzeko, lehenengo aldia 2007-08an, baina ez da liga fasera iritsi.

## Palmaresa
### Suedian: 4

* Suediako Liga (1): 2022.
* Suediako Kopa (3): 2016, 2019, 2023.

## Kanpo estekak

* (Samieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q639723
* Multimedia: BK Häcken / Q639723
# David Guetta

Pierre David Guetta, David Guetta izenaz ezagunagoaa (Paris, Frantzia, 1967ko azaroaren 7a) DJa eta musika elektronikoko produktore diskografikoa da, house musikan espezializatua.

## Biografia

80 eta 90ko hamarkadetan hainbat diskotekatan hasi zuen bere ibilbidea, Gum Production sortu eta bere lehengo albuma (Just a Little more love) atera baino lehen. Urte batzuk beranduago One love albuma atera zuen, Erresuma Batuan lehengo postura iritsi ziren When love takes over, Sexy Bitch eta Getting over abestiak zituelarik. 2009an, 3. postua lortu zuen DJmag inkestan eta 2010an 2. izan zen, urte horretan mundu osoan disko gehien saldu zuena zelarik. Bere ibilbide artistiko osoan 7,2 milioi diska saldu ditu, lorpen handia DJ batentzako. Gaur egun, David Guetta musika produktore estimatuenetako bat da, hip hop eta pop musika artista askoekin lan egin eta gero, besteak beste Rihanna, Akon, Madonna, LMFAO, FloRida etab.
Zarauzko Txanela diskotekan DJ lanetan aritu izan zen; ondoren ere kontzertuak eman izan ditu bertan.

## David Guettaren diskografia

* 2002: Just a Little More Love
* 2004: Guetta Blaster
* 2007: Pop Life
* 2009: One Love
* 2010: One More Love
* 2011: Nothing But the Beat
* 2014: Listen
* 2015: Listen Again
* 2018: 7 eta Jack Back Mixtape
* Datuak: Q8298
* Multimedia: David Guetta / Q8298
# IF Elfsborg

IF Elfsborg (izen osoa Idrottsföreningen Elfsborg) Suediako Borås hiriko futbol taldea da. Sei aldiz irabazi du Suediako liga eta hiru aldiz kopa. Bi Intertoto Kopa ere baditu palmaresean.

## Historia

1904ko ekainaren 26an sortu zen Borås Fotbollslag izenarekin. Dena dela, kirol talde ugarik Borås izena zutenez 1906an IF Elfsborg izena eman zioten. 30. hamarkadan talde indartsua osatu zuen eta hiru liga irabazi zituen. Garai hartako Sven Jonasson aurrelariak 1934 eta 1938ko Munduko Txapelketak jokatu zituen Suediako selekzioarekin.
40. hamarkadan ere puntan egon ondoren 1954ean bigarren mailara jeitsi zen. 1960an 22 partidatatik 20 irabaziz berriz ere lehen mailara igo zen eta 1961ean laugarren liga eskuratu zuen. Sven Andreasson zuen entrenatzaile.
XXI mendea bikain hasi du dagoeneko bi liga eta hiru kopa irabaziz. Azken tituluak 2012ko liga eta 2014ko kopa dira. 2005ean Borås Arena estadioa estreinatu zuen. 2020an bigarren egin zuen Ligan.

## Palmaresa
### Suedian: 10

* Suediako Liga (6): 1936, 1939, 1940, 1961, 2006, 2012.
* Suediako Kopa (3): 2001, 2003, 2014.
* Suediako Superkopa (1): 2007.

### Nazioartean: 2

* UEFA Intertoto Kopa (2): 1980, 2008.

## Kanpo estekak

* (Samieraz)(Ingelesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q211753
* Multimedia: IF Elfsborg / Q211753
# Esklerodermia

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Esklerodermia larruazaleko eritasun kronikoa da, sakoneko geruzen indurazio eta loditzeaz ezaugarritzen dena. Askotan ehun konektiboan eta zenbait erraitan antzeko alterazioak ikusten dira aldi berean. Berez ez du inongo tratamendurik, baina arazo organikoak tratatzen dituzte.
Gaixotasun autoimmunea da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltermaren definizioa
* ↑ Gabrielli A, Avvedimento EV & Krieg T. (2009). «Scleroderma» New England Journal of Medicine 360 (19): 1989–2003. doi:10.1056/NEJMra0806188. PMID 19420368..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q958797
* Multimedia: Systemic sclerosis / Q958797
# Postestrukturalismo

Postestrukturalismoa 1960 eta 1970ko hamarkadetan zenbait filosofok egindako lanetan biltzen den pentsamenduari deritzo, bereziki Michel Foucault eta Jacques Derrida filosofoengan zentraturik, estrukturalismoaren ideal modernoa baztertu eta giza eta gizarte errealitatea azaltzeko dekonstrukzioa (Derridak proposatutako metodoa dena) ezagutzaren genealogia (Foucaulten kasuan) aldezten dutenak. Horrela, postestrukturalismoa postmodernitateak aldezten duen ezagutza eszeptikoarekin dator bat, errealitatera hurbiltzeko estrukturalismoan jatorri duten metodoak erabiliz. Bereziki literatura kritikan zentraturiko eskola filosofikoa da, bere testuei dekonstrukzio metodoa aplikatuz.

## Erreferentziak

* Apodaka, Eduardo (2024): Subjektuaren zainak eta adarrak, Bilbo, UEU. ISBN 978-84-8438-897-5
* Galparsoro, Jose Ignacio (2008): "Aro Garaikidea. Filosofia Kontinentala" in Agustin Arrieta eta Ibon Uribarri (koord.): Filosofiaren historia, Donostia, Elkar. ISBN 978-84-9783-403-2

## Kanpo estekak

* Datuak: Q267932
* Multimedia: Post-structuralism / Q267932
# Ernest Bidegain

Ernest Bidegain Uharriet (Aldude, Nafarroa Beherea, 1922ko azaroaren 13a - ) euskal idazlea da.
Artikuluak idatzi izan ditu Eskualduna, Herria eta Gure Herria aldizkarietan, eta literaturan antzerkia landu du bereziki.

## Antzezlanak

* Manex Azeri
* Ustegabeko jendarmak

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko antzerkia
* Nafarroa Behereko idazleak

## Kanpo estekak

* Ernest Bidegain literaturaren zubitegian
* Datuak: Q12257058
# 2020ko Darfurko erasoak

2020ko Darfurko erasoak hiru tiroketa masibo izan ziren, 2020ko uztailean Darfurren gertatu zirenak, Sudanen. Beduino arabeek eta nekazari ez arabeek, masalit etniakoek bereziki, lurraren jabetza dela-eta, dituzten liskarrekin lotu zituzten sarraski horiek Sudango Gobernuak eta Nazio Batuen misioak. Gobernuaren arabera, erasotzaileak Omar al-Bashir presidente ohiaren aldeko milizia arabeak ziren.
* Uztailaren 12an, Kutumen (Ipar Darfur), 9 lagun hil eta 20 zauritu zituzten.
* Uztailaren 24an, Aboudosen (Hego Darfur), 20 lagun hil eta 22 zauritu zituzten.
* Uztailaren 25ean, Masterin (Mendebaldeko Darfur), 60 lagun hiltzeaz gain, etxeak arpilatu eta erre zituzten.

## Erreferentziak

* ↑ Sudan deploys security forces after 120 dead, injured in attack in Darfur. Middle East Monitor, 2020ko uztailak 28, middleeastmonitor.com (Noiz kontsultatua: 2020-11-3).
* 1 2 3 Soudan : le gouvernement envoie l'armée au Darfour, en proie à une flambée de violences. Franceinfo, 2020ko uztailak 29, francetvinfo.fr (Noiz kontsultatua: 2020-11-4).
* ↑ UN condemns deadly violence in Sudan’s North Darfur. Aljazeera, 2020ko uztailak 15, aljazeera.com (Noiz kontsultatua: 2020-11-4).
* ↑ Darfurren hogei lagun hil dituzte eraso batean. Berria, 2020ko uztailak 26, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2020-11-4).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q97701895
# Nudismo

Nudismoa espazio publikoetan, naturan zein kalean, biluzik agertzeko eskubidea, zaletasuna eta praktika defendatu eta bultzatzen dituen gizarte jarrera da. Nudismoa praktikatu duen pertsonari nudista deritzo.

## Nudismoa eta naturismoa

Nudismo hitzaren sinonimo moduan erabili da naturismo terminoa. Naturismoak esanahi zabalagoa du eta nudismoa bere gain hartzeaz gain, naturarekiko eta hurkoarekiko errespetua goraipatu eta bultzatzen dituen gizarte jarrera da. Adibidez, hondartza batean biluzik agertu eta aldi berean zaborra bota edo erre egiten duen pertsona nudista da, baina ez ordea naturista.

## Nudismoa eta sexu erakuskeria

Nudismoa sexu erakuskeriarekin lotzeko jarrerak daude gizartean. Nudista batek ez du zertan, ordea, beste pertsonen begirada edo arreta pizteko asmoa edukirik. Sexu erakuskeria gainera biluzik agertu gabe ere izan daiteke.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Nudoteca bloga.
* (Gaztelaniaz) FEN, Federación Española de Naturismo.
* (Gaztelaniaz) www.nudismo-naturismo.com
* Datuak: Q2484615
* Multimedia: Naturism / Q2484615

## Ikus, baita ere

* Hondartza nudista
* Naturismo

## Erreferentziak

* ↑ ¿Exhibicionismo o nudismo?, Descubriendo el nudismo blogean.
# Sexu harreman

Sexu harremana bi gizaki edo gehiagoren arteko sexu jarduera da, gorputzen ukipen fisiko estua izaten duena, maiz koitora heltzen dena. Definizio horri jarraikiz, nork bere burua masturbatzea ez da harreman sexual bat. Koito edo sarpenaz burutzen ez diren harremanak —zirritan ibiltzea edo elkar masturbatzea, kasu— sexu harremanak ote diren eztabaidagai da. Sexu harremanak, ugalketarako ez ezik, amodioa adierazteko edo plazer fisikoa sentitzeko ere egiten dira.
Sexu harremana gauzatzeak hainbat aldi izaten ditu:
* libido edo sexu gogoz hasten da sexu-harremana;
* musu, laztan eta bestelako estimuluen kitzikapena abiarazten da;
* koitoarekin edo gabe, orgasmora hel daiteke, sexu-harremana burutzeko.

## Sexu-harreman motak

Hainbat irizpideri jarraituz, mota askotako sexu harremanak izan daitezke:
* Sexu harreman heterosexuala: gizon eta emakume baten artekoa da.
* Sexu harreman homosexual: sexu bereko pertsonen artekoa da.
* Sarpenik gabeko sexu harremana: koitorik ez duen harreman sexuala, hala nola zirritan egitea eta elkar masturbatzea.
* Ménage à trois: hiru pertsonek batera duten sexu harremana, sexu berekoak izan edo ez.
* Taldekako sexu harremana: hiru pertsonak baino gehiagok batera duten sexu harremana.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5873
* Multimedia: Human sexual intercourse / Q5873
# Zirri

Zirria beste pertsona baten gorputzari eginiko ukitu estu eta leuna da, inolako koito edo sarpenetara heldu gabe egiten dena. Abantailatzat du sexu bidezko gaixotasunak kutsatzea saihesten dela sexu praktika honen bidez; eta, antisorgailurik gabe ere, nahi gabeko haurdunaldiaren arriskua oso txikia dela.
Zirriaren ekintza adierazteko, zirri egin edo zirritan ibili esamoldeak erabiltzen dira.
Zirritan ibiltzeko modu asko daude, hala nola elkar masturbatzea, norberaren sexu organoak inoren gorputz ataletan igurztea, edota besterik gabe besarkada estuak ematea, musuekin eta bestelako amodio adierazpenekin batera. Sexu harremanaren aitzin urratsetan ere ohikoa da zirritan ibiltzea. Antzina, zirritan ibiltzea beste pertsona baten gorputz atal baten ukipen edo ferekatze hutsari esaten zitzaion, zuzenean edo arropa tarteko zela, eta sexu asmo batez. Konnotazio moralak zituen adiera zen, eta egun guztiz gainditu da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13389820
* Multimedia: Sexual petting / Q13389820
# Erotismo

Erotismoa (antzinako grezieratik ἔρως: érōs) libido edo sexu-gogoa piztu eta sexu-kitzikapena sorrarazten duten esperientzia, irudikapen eta jokabideen multzoa da. Erotismoaren baitan dagoen zerbaiti erotiko deritzo. Erotikoak izan daitezke gorputz biluziak, usain bat, abesti bat nahiz esaldi bat, baldin eta sexu-kitzikapena sortzen badute. Erotismoa eta pornografia ezberdintasun nabarmenak dituzte: pornografiak sexu-harremanak modu esplizituan azaltzen ditu, erotikoak ere izan daitezkeenak, pertsona eta egoera zein diren; pornografiarik gabeko erotismoa ere posible da, sexu-kitzikapena eragiten duen begirada baten kasuan, adibidez. Egun, erotismoa pertsonen arreta erakartzeko publizitate-baliabide arrunta da, lentzeriaren kasuan adibidez. Historian zehar ere arte erotikoa eta literatura erotikoa genero artistiko garrantzitsuak izan dira kultura askotan.

## Erotismo literaturan

Erdi Aroko literatura herrikoia oso satirikoa eta lotsagabea zen. Lan horiek denborarekin antologietan eta kanteategietan. Lan haietan erotismoa azaltzen zen naturaltasunez, herri-kulturaren ezaugarria izanik. Pizkudearekin batera sortzaileek zentzu bereko lanak egin zituzten baina orduan beste motatako publiko bati begira, nobleak eta gorteetako pertsonak. Joera hau Kontrarreformarekin hautsi zen; horrelako lanek elizarekin talka egin zuten eta elizak haien aurka jarri zen, horrelako literatura debekatuz.
Ondoren, horrelako lanen eta, anonimoak ez direnean, egileen zerrenda biltzen dugu.
* Francisco Delicado: La lozana andaluza (1528)
* Pietro Aretino: Ragionammenti
* Li Yü: Jou pu tuan (Haragizko zerri txiki) (1634)
* Nicolás Chorier: Aloisiae Sigeae toletanae satyra sotadica de arcanis Amoris et Veneris, Aloisia hispanice scripsit, latinitate donavit Joannes Meursius, V. C. (1660)
* Saikaku Ihara: Kooshoku ichidai otoko (Bizizale baten maitasunak) (1682)
* John Cleland: Memories of a woman of pleasure (Fanny Hill) (1748)
* Nicolás Fernández de Moratín: Arte de las putas (XVIII. mendean)
* Andréa de Nerciat: Le diable au corps; Les Aphrodites (XVIII. mendean).
* Honoré Gabriel Riquetti, Conde de Mirabeau: Ma conversión; Hic et haec; Le rideau levé (siglo XVIII. mendean).
* Pierre Louÿs: Manuel de civilité pour les petites filles à l'usage des maisons d'éducation; Trois filles de leur mère; Les chansons de Bilitis; Pybrac (XX. mendean).
* Vladimir Nabokov: Lolita (1955)
* Emmanuelle Arsan: Emmanuelle (1959)
* Henry Miller: Kantzerreko tropikoa ,Kaprikornioko tropikoa, Kruzifixio Arrosa
* D. H. Lawrence: Lady Chatterley's Lover.
* Marguerite Duras: Maitalea, Les Yeux bleus cheveux noirs.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3519050
* Multimedia: Eroticism / Q3519050
# Kitzikapen

Kitzikapena, kitzikadura edo narritadura libido edo sexu-gogoa piztearen ondorioa da, sexu harremana izan baino lehen. Kitzikapenak eragin fisiko narbamenak ditu gizon eta emakumearen kasuan. Gizonaren kasuan, zakila handitu, gogortu eta tentetu egiten da, eta emakumearen kasuan, bagina zabaldu eta busti eta titiburuak gogortu egiten dira. Erreakzio fisiko hauen helburua gizona eta emakumea sexu-harreman eta koitorako prestatzea da. Bestelako eragin fisikoak ere badakartza kitzikapenak, bihotz-maiztasuna gehitzea esaterako. Kitzikapen-egoerara heltzeko musuak, laztanak eta bestelako sexu jolasak behar izaten dira, pizgarri moduan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q215127
* Multimedia: Sexual arousal / Q215127
# Sexualitate

Sexualitatea sexu bakoitzaren bereizgarri diren ezaugarri anatomikoen, fisiologikoen eta psikologikoen multzoa da. Gizabanakoaren izaera osatzen duten ataletako bat da, eta pertsonen arteko afektibitatea eta komunikazioa adierazteko modu bat.
Sexu organoen eginkizunari (heldutasun sexualari, beraz) lotu zaio luzaroan sexualitatea, baina Freudek, bere ikerketen ondorioz, bestelako oinarri batzuk ezarri zituen sexualitatea aztertzeko:
* Sexu bizitza ez da nerabe aroan hasten, jaiotzetik denbora laburrera baizik.
* Sexu senak ez du, nahitaez eta beti, beste sexukoengana jotzen, sen hori sexu berekoenganakoa, norbereganakoa edota animalienganakoa ere izan baitaiteke.
* Sexualitatea (sexuari dagokiona, alegia) eta sexu organoei lotutako jarduera ez dira gauza bat eta bera, zabalagoa baita sexualitatearen esparrua sexu organoen jarduerari dagokiona baino.
* Bizitza sexuala, berez, atseginari lotua da. Sexualitatearen muinean, hortaz, atseginaren bilaketa dago, eta ez ugaltzea (bigarren hau beste haren ondorio fisiologikoa, eta ez ezinbestekoa baino ez baita).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3043188
* Multimedia: Sexuality / Q3043188
* Aipu famatuak: Sexualitatea
# Baginako lubrifikazio

Emakumeengan, baginako lubrifikazioa Bartholinen guruinetatik baginara kolore nabarmenik gabeko likido zertxobait itsaskorra eta usainduna, baginako jario izenekoa, isurtzen denean gertatzen da, sexu kitzikapen aldian bereziki, koitoan zakilaren sarpena erraza eta minik gabea izan dadin. Emakumearen hilerokoan zehar ere gertatzen da lubrifikazio baginala baina neurri txikiagoan, obulazioaren inguruan edo menstruazioaren aurretik batez ere.
Lubrifikazio eskasak koitoa oztopatzen du eta beraren ondorioz, sexu harremanean ari diren gizonek zein emakumeek sentikortasuna eta harremanean bilatzen den plazera gal ditzakete. Lubrifikazio eskasak osasun arazo baten sintoma izan daiteke, baina besterik gabe arazo puntuala denean, koitoa burutu nahi bada, baginarako lubrifikatzaile bat edo ahoko listua, cunnilingus delako praktikaren bitartez esaterako, erabil daiteke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q536554
* Multimedia: Vaginal lubrication / Q536554
# Cunnilingus

Sexu harremanetan, cunnilingusa (latinezko cunnus, euskaraz alu, eta lingus, euskaraz mingaina, hitzetatik) emakumearen alua eta honen inguruak ahoaz, ezpainak eta mingaina erabiliz, kitzikatzea da. HIESa kutsatzeari buruz, arriskua duen praktika bat izan daiteke. Ildo beretik, cunnilingusa eluke inoiz egin behar ezpainetako herpes duen edo jasan duen pertsona batek.

## Cunnilingus praktikatzeko jarrerak

* Cunnilingusa jasotzen duen emakumea ahoz gora etzanda eta bikotekidea bere izter artean burua sartua: jarrera honetan cunnilingusa egiten duenak du cunnilingusaren kontrola; oso jarrera erosoa da cunnilingusa jasotzen duen emakumearentzat, cunnilingusaz gozatu bakarrik egin behar baitu, baina, deserosoa izan daiteke, luzaroan arituz gero, cunnilingusa egiten duenarentzat. Cunnilingusa egiten duena erosoago sentitzeko modu bat, egiten duena ohe ertzean belauniko jartzea da.
* Emakumea belauniko jarrita, ahoz gora etzanda dagoen bikotekidearen aurpegiaren aurka: jarrera honetan, cunnilingusak jasotzen duenak kontrolatzen du cunnilingusaren ekintza eta bilakaera, baina deserosoa izan daiteke cunnilingusa egiten duenarentzat, itolarria senti baitezake cunnilingusak jasotzen duenak bestearen ahoa eta sudurra gehiegi zapaltzen baditu.
* Emakumea eserita sofa edo aulki batean, eta cunnilingusa egiten duena lurrean belauniko jarrita. Oso jarrera erosoa da bientzat, baina eragozpen gisa, oheak sarpenerako edo bestelako sexu-praktiketarako eskaintzen dituen aukerak zabalak egin nahi izanez gero, oheraino joan beharra aipa daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ Hiesari ihes egiteko jakin beharrekoak, Sexualitartea webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8402
* Multimedia: Cunnilingus / Q8402
# Felazio

Sexu harremanetan, felazioa zakila ahoan sartu eta ezpainez eta mingainaz zurrupatu eta laztantzea da. Eiakulazioa eragin eta gizonaren orgasmoa lortu, koito aurretik zakila kilikatu eta tentetu edo besterik gabe sexu plazerra emateko egin daiteke. Babesik gabe, HIESa eta bestelako sexu gaixotasunak kutsatzeko arriskua dakarren sexu praktika bat da.

## Pornografia vs. errealitatea

Felazioak ohikoak dira pornografian, askotan gertuko eszena gisa. Pornoaren industriaren errepertorio estandarrean, ohikoa bihurtu da zakila felatzailearen ahutzetan sakonki sartzea, goragalea piztu arte. Ez hori bakarrik: ekoizleek, oka egitear dagoen felatzaileari, askotan zorion eta atsegin aurpegia jartzea espreski eskatzen diote. Horretara, pornoa kontsumitu ohi duten pertsonek praktika honen normaltasuna irudika dezakete, horrela ez denean. Halere, sexologoek seinalatu dutenez, porno erreferentziak baino ez dituzten maitale gazteen artean praktika honen eskaria handitzen ari da.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Sobre el sexo oral y las arcadas. (Noiz kontsultatua: 2021-02-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8401
* Multimedia: Fellatio / Q8401
# Flash uholde

Flash uholdea ibai baten emariaren bat-bateko uraldia da, eta, maizago, mendi-uhar batena edo noizbehinkako ibai batena. Motiboak jatorri askotakoak izan daitezke, baina ia arrazoi guztiak tokiko erliebearen ezaugarriei, ibilguaren luzetarako profilari, oro har arroko lurzoruaren eta harrien izaerari eta, bereziki, ibilguari dagozkie, higadurarekiko erresistentzia handiagoari edo txikiagoari, lurreko errotazio-mugimenduaren tokiko eskalako norabideari eta, jakina, ibai-korronte hori dagoen eremuaren ezaugarri meteorologikoei, klimatikoak baino gehiago.

## Deskribapena

Estatu Batuetako National Weather Servicek honela definitzen ditu flash uholdeak: ibai, uhar edo uharka baten arroan euri asko egin ondoren gertatzen diren uholdeak. Horrek esan nahi du emariaren igoera handiak ia berehala eragiten duela euri oso gogor horren ondoren. Eremu lehorretan eta landaretza urriko eremuetan suntsitzaileagoa da; eremu horietan, azaleko jariatze-uraren zati handi bat xurgatzen duten landareak, zuhaitzak eta lurzoruak falta dira. Halaber, higadura-prozesu larria eragiten dute arroaren zati batzuetan, batez ere ibilguaren ezkerraldean. Horrek esan nahi du ezkerreko ibaiertzaren higadura ohikoagoa eta zabalagoa dela, eta gainezkatzea edo uholdea ere larriagoa dela alde horretatik.

## Jatorria

Flash uholde guztiak, ia salbuespenik gabe, ibai-korrontearen emaria bat-batean handitzearen ondorio dira, iraupen laburreko euri oso handiaren ondorioz. Emari horren hazkundearen ondorioz, uren abiadura proportzionalki handitzen da, eta ubidetik abiadura handian jaisten den aurrealdeko ur-olatu moduko bat sortzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) National Weather Service Forecast Office Morristown, Tennessee. (2006-03-07). Definitions of flood and flash flood. National Weather Service Southern Region Headquarters.
# Uraldi

Uraldia edo ur-goraldia ibai edo beste ur-laster baten emariaren edo ur-mailaren goratze handia da. Ibilgutik atera eta gainezka egiten duenean uholdea sortzen du.
Uraldiak sortzen dira ibaian gora euri-jasa handiak izan direlako, baina beste arrazoi batzuk ere izan daitezke, hala nola, elurra urtzean, urtegi bat haustean, sifoi karstiko bat berrabiatzean edo, are gutxiagotan, lur-haustura batek maila freatikoa askatzean. Ezaugarri meteorologikoei eta geomorfologikoei lotuak, aspalditik aztertu diren fenomenoak dira uraldiak.
Uraldi eta uholdeen aurka egiteko antolamenduak izan daitezke babesekoak (adibidez, dikeak) edo prebentiboak (adibidez, ibilguaren hedaguneak, babes-basoak, kastoreen bersartzea ibai-arroan).

## Ezaugarriak

Honako hauek dira uraldi baten ezaugarri nagusiak:
* Gehieneko emaria edo gehieneko emaria funtsezkoa da babes-obra linealak edo ibaiertzeko defentsak dimentsionatzeko.
* Uraldiaren bolumena.
* Emaria handitzeko abiadura.
* Ezaugarri horiek, prezipitazio mota berdinetarako (hau da, euri-jasaren intentsitate eta denbora bera), aldatu egiten dira arroaren berezko ezaugarrien arabera: hedadura, malda eta lursailaren mota, etab., eta baita jarduera antropikoek alda ditzaketen ezaugarrien arabera ere: landare-estaldura, nekazaritzarako lurzorua prestatzeko motak, hiri-eremu gisa iragazgaiztutako eremuak, etab.

## Uraldiek eragindako kalteak

Uholdeetan, emariak eta abiadurak nabarmen handitzen dute uraren higadura indarra eta horren garraio ahalmena. Horrela, epe laburra nahikoa da ertzetako eta ibaiaren morfologian aldaketa nabarmenak eragiteko, gainezka handiak sortuz. Uholde horiek gutxitzea edo are gehiago baliogabetzea, ibaiertzeko defentsa egokia, harkaitz-jauzia edo uholdeak eraikitzea eraginkorra izan daiteke kalte mota hori ekiditeko.
Hainbat adibide ospetsu:
* Santa Teresa ibaiaren igoera, Espainia, 1879.
* Sena igoera, Pariseko uholdea eragin zuena, Frantzian, 1910.
* Valentziako uholde handia, Espainia, 1957.
* Arno uholdea, 1966ko Alluvione eragin zuena, Italian.
* Touseko urtegiaren uholdea, Espainia, 1982.
* Biescas kanpinaren uholdea, Espainia, 1996.
* Badajozko uholdea,Espainia 1997.
* Elba eta Danubio arroen gainezkatzea, Europa Erdialdea, 2002.
* Akonkagua ibaiaren, Maipo ibaiaren eta Tinguiririca ibaiaren gainezkak, Txile, 2003.

## Uraldien aurkako sistemak

Uraldiak gelditzeko edo saihesteko hainbat sistema daude:
* BoxBarrier
* Ar- zakua
* Big Bags
* Ur-hodi betegarria
* Ur-euste Hormigoi Blokea
* Uholdeen aurkako aldi baterako hesia
* Uholdeen aurkako aldi baterako hesi finkoa/tokira garraiatua

## Ikus, gainera

* Uhar
* Flash uholde

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2369493