OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Badia Hadj Nasser

Badia Hadj Nasser (arabieraz: بادية حاج ناصر; Tanger, Maroko, 1938ko maiatzaren 8a) marokoar psikoanalista eta idazlea da, frantsesez idazten duena.

## Bizitza

Badia Tanger herrian jaio zen 1938an. Paris eta Tanger artean bizi da.

### Lan ibilbidea

Psikoanalista jardunean, frantsesezko ikerkuntzan eta idazketa sortzailean aritzen da. Besteak beste, Le voile mis à nu eleberria (Paris, Reditions de l'Arcantère, 1985), Corps écriten l'Arabie heureuse (Paris, PUF, 1989) eta La fascination de la virginité et ésa résonance dans le corps (Paris, PUF, 1989) argitaratu zituen. Kontakizun labur ugari ere idatzi ditu.

## Lanak

Besteak beste, lan hauexek egin ditu:

### Argitalpenak

* Lettres à Lui , edizioa: du Seuil, 1980. Eleberria.
* Les plages ignorées, edizioa: du Seuil, 1982. Eleberria.
* Le voile mis à nu, edizioa: Arcantères, 1985 ISBN 9782868290083 frantsesez ISBN 8496806227 gaztelaniaz
* Les mille et une nuits, corps écrits, l’Arabie heureuse, PUF, 1989. Saiakera.
* La fascination de la virginité et sa résonance dans le corps des femmes immigrées, edizioa: . La pensée sauvage, 1991. Saiakera.
* Essai sur les femmes libres dans l’Antiquité et de nos jours de la Méditerranée au Gange, edizioa: G. Pastre, 1992.
* Lan kolektiboa. Les hédonistes 2009 ISBN 9782360550005
* Tanger, rue de Londres: nouvelles 2010 ISBN 9789954212011
* Le cap des Trois Fourches 2010 ISBN 9782360550012
* Le cap des Trois Fourches, edizioa: de la Guette, 2012, ISBN 9782360550012

### Literatura

Gaztelaniaz argitaratutako lana:
* El velo al desnudo, María Esperanza del Arco Heras, Alcalá Grupo Editorial, Alcalá la Real, 2007 itzuli zuen. ISBN 978-84-96806-22-1

## Ohoreak
### Kide berriak

* Letretako Jendearen Elkartea.

## Erreferentziak

* ↑ Borrego Sierra, Francisco José. (2010). Rebeldes literarias.. Sevilla: Arcibel, p.105-154 or. ISBN 9788496980785..
* ↑ «Badia Hadj Nasser» Bing (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).
* ↑ «Badia Hadj Nasser - Institut Français de Tanger» if-maroc.org.
* ↑ (Gaztelaniaz) lecturalia.com. «Badia Hadj Nasser: libros y biografía autora» Lecturalia (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) «DE AMOR Y POLITICA: LA TRAGEDIA NEOCLASICA ESPAÑOLA | | Casa del Libro» casadellibro 2006-01-25 (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) «EL VELO AL DESNUDO | BADIA HADJ NASSER | ALCALA GRUPO EDITORIAL | Casa del Libro» casadellibro 2007-10-29 (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).
* ↑ EL VELO AL DESNUDO - BADIA HADJ NASSER - 9788496806221. (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).
* ↑ «Badia Hadj Nasser - Site de la Médiathèque de Seine-et-Marne» mediatheque.seine-et-marne.fr.

## Kanpo estekak

* http://lnt.ma/badia-hadj-nasser-presente-ses-oeuvres-a-paris/ artxibatua .
* Datuak: Q431263
# Gudugarreta

Gudugarreta Beasaingo auzo bat da, herriaren mendebaldean kokatua, Murumendi mendiaren magalean. Ondarre eta Arriaran auzoak ditu mendebaldean eta Loinatz auzoa ekialdean. Hainbat baserri daude eta industria eta tailerrak, bertan auzoaren izen bera daraman industriagune bat baitago.

## Historia

Txikia izan arren (eliza propiorik ere ez zeukan), hiribildu beregaina izan zen 1615 eta 1882 bitartean. Aurretik, lurraldea Segurari zegokion.
1840an lortu gabe saiatu zen Beasainen integratzen, une horretan udalerria ez zelako bideragarria. 1860ko erroldan 91 biztanle zeuden. Azkenean, 1882an, lortu zuen Beasainen integratzea.

## Demografia

* Gudugarretako biztanleria

## Kanpo estekak

* Gudugarreta auzoa Gipuzkoako Datu Espazialen Azpiegituran
* Datuak: Q9001120
# Guretzat

Guretzat euskal abesti herrikoia da. Abestiaren hitzak Gabriel Arestik sortu zituen, aldiz Oskorri taldeak musikatu eta edonon ezagutarazi zuen.
Oso kanta ezagun bilakatu zen eta 2005ean Euskal Kanturik Onena saioan hautatu zuten.
Oskorriren abesti ezagunenetako bat da. 1996an, Getxoko Fadura frontoian, Oskorrik zuzeneko 25 kantu-urte diskoan luxuzko laguntzarekin grabatu zuten kantu hau: Pedro Guerra abelari kanariarrak interpretatu zuen. Abestiko lau bertsoetako bat espainieraz kantatu zuten, hirugarrena.
Gau ahaztezin hartan Kukubiltxo antzerki-taldeak ere parte hartu zuen, eta luxuzko musikari eta bestelako gonbidatu batzuek ere bai: Martin Carthy, Niko Etxart, Joserra Fernandez, Pedro Guerra, Gwendaleko kide batzuk, Kepa Junkera, Mikel Laboa, Fermin Muguruza, Liam O'Flynn, Ruper Ordorika, Juan Carlos Perez, Albert Pla, Anton Reixa, Jon Sarasua, Joseba Tapia, Patrick Vaillant eta Gabriel Yacoub.
* Gabriel Aresti, hitzen egilea
* Oskorri taldea
* Pedro Guerra, 1996ko bertsioan abeslari izan zen

## Hitzak

Langile-klasearen aldeko aldarri positibo bat sortu zuen Gabriel Arestik bertso hauekin.
Hitz guztiak hainbat webgunetan irakur daitezke. Hasiera besterik ez dugu aipatuko, Arestik sorturiko hitzak oraindik egile eskubideen pean daudelako:
| « | Guretzat berdin dira astea eta jaia, lana bihurtzen dugu kantatzeko gaia. Har ditzagun eskuan giltza eta laia, gariz eta burdinaz lantzeko Bizkaia. | » |

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Taldea, elkar. «Oskorriri zor dioguna - PostData» postdata.elkar.eus (Noiz kontsultatua: 2020-08-11).
* ↑ (Frantsesez) «Guretzat Paroles – OSKORRI – GreatSong» GREATSONG : Paroles de Chansons Officielles et Traduction musique (Noiz kontsultatua: 2020-08-13).
* ↑ «Letras de Guretzat de Oskorri | euskal musika, música vasca» eu.musikazblai.com (Noiz kontsultatua: 2020-08-13).
* ↑ (Gaztelaniaz) «GURETZAT - Oskorri» Letras.com (Noiz kontsultatua: 2020-08-13).

## Ikus, gainera

* Aita-semeak
* Bizkaiko aberatsak
* Euskaldun berriaren balada
* Furra furra
* Gaztelugatxe (abestia)
* Gora ta gora beti
* Insumisioarena
* Ostatuko neskatxaren koplak
* Violetaren martxa

## Kanpo estekak

* Guretzat (Oskorri) Gabi de la Mazak karaokerako prestatua. Youtube
* OSKORRI - HAUXE DA DESPEDIDIA - Kontzertua. Oskorriren azken kontzertuan, Elkar argitaletxea, Youtube
* Datuak: Q25475487
# Rabia (filma)

    Ez nahasi Amorrua 2009ko filmarekin.
Rabia 2024ko Mareike Engelhardt alemaniar zinema zuzendariaren thriller dramatikoa da, bere izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Bizitza berri baten promesak bultzatuta, Jessica, frantziar gazte bat, Siriara joango da EIn parte izateko. Raqqa hirian, etxe batean hartuko dute. Mundu osoko emakumeak daude bertan; borrokalarien emazte bihurtzea espero dute. Laster, Jessicak Madameren konfiantza bereganatuko du, zentroko zuzendari karismatiko eta beldurgarriarena. Harreman horrek, mendetasunak eta kontrolak markatuta, bere mugetatik harago jotzera bultzatuko du Jessica, gero eta ilunagoa den errealitate batera eramanez.

## Aktoreak

* Megan Northam : Rabia
* Lubna Azabal : Madame
* Natacha Krief : Laïla
* Lena Lauzemis : Oum Maryam
* Klara Wöedermann : Oum Mikaïl
* Maria Wöedermann : Oum Mansour
* Andranic Manet : jihadista
* Christine Gautier

## Erreferentziak

* ↑ «Iraganak badu zeresanik» Berria 2024-12-11 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131183245
# Tom Voyce

Thomas Michael Dunstan Voyce (Truro, 1981eko urtarrilaren 5a – Northumberland, 2024ko abenduaren 7a) britainiar hamabosteko errugbilaria izan zen, hegaleko eta atzelari postuetan aritzen zena.
Bere jaioterrian hasi zen errugbian jokatzen eta ondoren Bath Rugby, Wasps RFC, Gloucester Rugby eta London Welsh RFC taldeetan jokatu zuen.
Ingalaterrako errugbi selekzioarekin bederatzi partida jokatu zituen 2001 eta 2006 artean.
Voyce abenduaren 7an hil zen Darragh ekaitzak eragindako uholdeetan itota. Haren gorpua bost egun geroago aurkitu zuten.
* Datuak: Q3530910
* Multimedia: Tom Voyce / Q3530910
# Amorrua (filma)

    Ez nahasi Rabia 2024ko filmarekin.
Amorrua (gaztelaniaz: Rabia) Sebastián Corderok zuzendutako filma da, Gustavo Sánchez Parra eta Martina Garcíak protagonizatuta. 2010eko maiatzaren 28an estreinatu zuten.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Jose Maria igeltseroa eta Rosa etxeko langilea Hego Ameriketatik Europara etorritako etorkinak dira. Espainian lan egiten dute eta duela aste bi harreman bat hasi dute. Jose Mariak izaera aldakorra du eta, berarekin eztabaida bat izan ostean, bere ugazaba hil egingo da, "istripu" baten eraginez. Jose Mariak ez du zer egin jakingo eta Rosaren lantokian, luxuzko etxe batean, ezkutatuko du bere burua, hari ezer esan gabe.

## Pertsonaiak

* Martina García: Rosa
* Gustavo Sánchez Parra: José María
* Tania de la Cruz: Viviana
* Karlos Aurrekoetxea: Mekanikaria
* Yon González: Adrián
* Javier Tolosa: Ugazaba
* Concha Velasco: Torres andrea
* Xabier Elorriaga: Torres jauna
* Alfonso Torregrosa: Polizia 1
* Asier Hormaza: Polizia 2
* Àlex Brendemühl: Álvaro
* Icíar Bollaín: Marimar
* Carmen Parra: Bikia 1
* Maria Parra: Bikia 2
* Fernando Tielve: Esteban
* Anartz Zuazua: Lainoztatzailea
* Jeremy Xabier Vargas: Joselito

## Erreferentziak

* ↑ imdb.com
* ↑ EiTB. Zinema Euskaraz > Amorrua. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6095949
# Melchor de Santa Inés Oianguren

Melchor de Santa Inés Oianguren (Leintz Gatzaga, 1688 – Mexiko Hiria, 1747) gipuzkoar misiolari frantziskotarra eta filologoa izan zen. Valladoliden egin zen frantziskotar eta Filipinetarantz abiatu zen, misiolari, 1715. urtean. Bi urte geroago iritsi zen Manilara, eta Kotxintxinako misioetara bidali zuten. Gaixorik, Mexikora bidali zuten osa zedin, eta 1724an Manilara itzuli zen. Misio-lanetan jardun zuen, begietako eritasun batek jota, 1732. urtean Mexikora itzuli behar izan zuen arte. Sendatu ondoren, San Agustin de las Cuevasko komentuan geratu, eta han hil zen. Hizkuntzalaritzaren inguruan egin zuen lanengatik egin zen ezagun, ordea. Latinaren, grekoaren, hebreeraren, tagaloaren, txineraren, japonieraren, aramitaren eta malaysieraren berri bazuen. Japoniera eta tagalera, Filipenetako mintzaira, ikasteko bi gramatika idatzi eta publikatu zituen: Arte de la lengua Japona dividida en cuatro libros según el arte de Nebrija (1738) eta Tagalismo elucidado (1742). Bestalde, euskarari buruz ere gramatika bat idatzi zuela iduri du, baita hiztegi hirukoitz bat ere: Arte de la lengua vascongada, Cantabrismo elucidado eta Diccionario trilingüe Tagalo-Castellano-Cántabro. Euskarari buruzko azken lan horiek ez ziren argitara eman, eta gaur egun galdutzat jotzen dira.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12263354
# Cucujoidea

Cucujoidea Cucujiformia infrordenaren barruan dagoen kakalardoen goifamilia da, marigorringo gehienak barnean dituena.

## Familia

* Protocucujidae Crowson, 1954
* Sphindidae Jacquelin du Val, 1860 (= Aspidiphoridae)
* Brachypteridae Erichson, 1845 (= Cateretidae, Kateretidae)
* Nitidulidae Latreille, 1802
* Smicripidae Horn, 1879
* Monotomidae Laporte, 1840
* Boganiidae Sen Gupta & Crowson, 1966
* Helotidae Reitter, 1876/Chapuis, 1876
* Phloeostichidae Reitter, 1911
* Silvanidae Kirby, 1837
* Cucujidae Latreille, 1802
* Laemophloeidae Ganglbauer, 1899
* Propalticidae Crowson, 1952
* Phalacridae Leach, 1815
* Hobartiidae Sen Gupta & Crowson, 1966
* Cavognathidae Sen Gupta & Crowson, 1966
* Cryptophagidae Kirby, 1837
* Lamingtonoiidae Sen Gupta & Crowson, 1969
* Languriidae Crotch, 1873
* Erotylidae Latreille, 1802
* Byturidae Jacquelin du Val, 1858
* Biphyllidae LeConte, 1861
* Bothrideridae Erichson, 1845
* Cerylonidae Bilberg, 1820
* Alexiidae Imhoff, 1856
* Discolomatidae Horn, 1878
* Endomychidae Leach, 1815
* Coccinellidae Latreille, 1807
* Corylophidae LeConte, 1852
* Latridiidae Erichson, 1842 (= Lathridiidae)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q651038
* Multimedia: Cucujoidea / Q651038
* Espezieak: Cucujoidea
# Habaila

Habaila gizateriaren armarik zaharrenetakoa da, bi sokaz osatua, muturrean jaurtigaiarentzako edukitoki malgu bat dutela. Arma, edukitokira lotuta ez dauden muturretatik hartuz, biratu eta biratu egin behar da, jaurtigaiak abiada har dezan, eta, ondoren, soketako bat askatzen da, aldi berean, jaurtigaia askatuz, honek distantzia eta talka botere handia lortuz. Habailak egitean erabiltzen diren materialak asko izan daitezke: larrua, ehun zuntzak, tendoiak, animalia zurdak... Jaurtigaiak ere oso ugariak izan daitezke, harri natural biribilduak edo doitasun handiz landutakoak, eguzkitan egosi edo lehortutako buztina, moldatutako beruna eta abar.
Hizkuntza batzuetan, eta entretenimendu eta ume jokoen erabilerako testuinguruan, habaila hitza, tiragomari erreferentzia egiteko erabiltzen da. Baina tiragoma, nahiko berria da agerpenari dagokionez eta kautxuaren erabilerarekin lotuta dago.

## Historia

Habailaren jatorria, Historiaurrean dago, beharbada, Paleolito amaieran, non ehiza-arma gisa bakarrik erabiltzen zen. Baina, bere existentziaren ebidentzia arkeologikoak Neolitoari dagozkio Ekialde Hurbil inguruan, egositako buztinezko jaurtigai mordoa agertzen denean, gerrarako erabilpenarekin lotuta.
Garai klasikoetan, habaila, greziarrek, kartagotarrek eta erromatarrek erabili zuten, beste herri batzuen artean. Antzinateko munduan, oso ospetsuak ziren habailari balearrak, mertzenario gisa kontratatzen zituztenak Antzinateko armada ezberdinek. Txikitatik, habaila erabiltzeko abilezian entrenatuak izaten ziren, eta neurri ezberdinetako hiru habaila mota eramaten zituzten, jaurtiketa distantziaren arabera. Esaten zenez, euren zehaztasunak eta potentziak ez zuten parekorik. Berunezko jaurtigaien erabilpenak, greziarrek asmatutakoak, arma beldurgarri bihurtuko zuen habaila, arkua baino are gehiago, zuen irismen eta talka potentzia handiagoagatik. Honi, jaurtigaien tamaina txikia batzen zitzaion, gorputzean, bala bat bezala sar zitezkeenak, eta, balak bezala, airean ikusezinak ziren. Gerra arma gisa, habaila, oraindik Erdi Aroan ere erabiliko zen, lehenengo kanoiekin batera egonez. Artzaintzarekin lotutako tresna gisa habaila, Neolitotik egundaino erabili izan da.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Habaila tiraketaren Federazio Balearra
* (Gaztelaniaz) Habaila tiraketa eskola
* Datuak: Q199771
* Multimedia: Sling weapons / Q199771
# Theo de Rooij

Theo de Rooij (Harmelen, 1957ko apirilaren 25a), Herbehereetako txirrindulari ohia da, profesionala 1980tik 1990era.
Garaipenik aipagarrienak, 1980ko Flandriako txapelketa klasikoa eta 1982ko Alemaniako Itzulia izan ziren. Erretiratu ostean, Rabobank taldeko kirol zuzendaria izan zen 1996 eta 2007 artean.

## Dopina

2012ko maiatzean, aitortu zuen 2003tik 2007ra bitartean zuzentzen zuen Rabobank taldean "arreta mediko sofistikatuaz" erabiltzen zirela jabetu zela. Dopin produktuen aukeraketa, funtsean, txirrindularien ardura zen. Taldeko medikuak arduratzen ziren haien osasuna arriskuan egon ez zedin. Hala ere, esan zuen taldeak ez zuela inoiz dopina sustatu edo ordaindu.

## Palmaresa
### Amateurreutan

1975
* 10. Munduko errepideko txapelketan (junior)
1978
* Munduko Unibertsitate txapelketa
* Eslovakiako Itzulia
* Renania-Palatinatuko Itzulia
* 3. Drentheko Itzulian
* 3. Jan van Erp garaikurrean
1979
* Ronde van Noord-Holland
* Ekialdeko Alamaniako Itzuliko etapa 1
* 2. Herbehereetako errepideko txapelketan (amateur)
* 3. Renania-Palatinatuko Itzulian eta etapa 1
* 3. Drentheko Itzulian

### Profesionaletan

1980
* Romandiako Tourreko etapa 1
* Flandriako txapelketa
* 2. Baracchi Sarian (Ludo Peetersekin)
* 3. Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 4. Lombardiako Giroan
* 10. Suitzako Itzulian
1981
* Setmana Catalanako etapa 1
* Union Dortmund Sari Nagusia
* 2. Alemaniako Itzulian
* 2. Frans Verbeeck Sari Nagusian
* 7. Paris-Toursen
1982
* Laigueglia Saria
* Alemaniako Itzulia ella etapa 1
* 2. Setmana Catalanan
* 2. Suitzako Itzulian eta etapa 1
* 7. Tirreno-Adriatikoan
* 10. Paris-Toursen
1983
* Union Dortmund Sari Nagusia
* Mendebaldeko Hainauteko Tourra
* Herbehereetako Itzuliko etapa 1 (taldekako erlojupekoa)
1984
* 2. Flèche Brabançonnen
* 2. Union Dortmund Sari Nagusian
* 2. Dr. Eugeen Roggeman Sari Nagusian
* 9. Amstel Gold Racen
1985
* Setmana Catalanako etapa 1
* Norvegiako Tourreko etapa 1
* 2. Herbehereetako Itzulian eta etapa 1 (taldekako erlojupekoa)
* 3. UC Bessèges-eko Sari Nagusian
* 10. Tirreno-Adriatikoan
1986
* 2. Mugako Zirkuituan
* 3. Flèche Brabançonnen
1987
* 3. Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 10. Amstel Gold Racen
1988
* Frantziako Tourreko etapa 1 (taldekako erlojupekoa)
1989
* Luxenburgoko Tourreko etapa 1
* Herbehereetako Itzuliko etapa 1
* 2. Flandrian Zeharrean
* 7. Ameriketako Sari Nagusian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan

| Lasterketa | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | - | - | 111. | 79. | - | 161. |
| Frantziako Tourra | - | 39. | 19. | 29. | 59. | 80. | - | 91. | - | 125. | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | - | - | - | 38. | - | - | - | - | - |
| Munduko errepideko txapelketa | - | 18. | - | - | - | - | 82. | - | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak

* ↑ De Rooij admission

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1739184
* Multimedia: Theo de Rooij / Q1739184
# Giltza (musika)

Giltza haize-instrumentu baten piezetako bat da (txirula, oboea, klarinetea fagota...), estutzean soinuaren altuera aldatzen duena.
Metalezko haize-instrumentuetan, giltzei pistoi deritze.
Ez dira nahastu behar «giltza» eta «gakoa» terminoak. (Ingelesez, italieraz eta alemanez bi kontzeptuetarako hitz bera erabiltzen da).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42935438
# Bearnes

Bearnesa (bearnesez: bearnés edo biarnés), okzitaniera hizkuntzaren barruan, gaskoi dialektoaren azpidialekto bat da, Bearnon (Pirinio Atlantikoak, Frantzia) mintzatua. Zuberoako mugan ere hitz egin izan da, eta etxalde batzuetan oraindik ere badira bearnesaren hiztun gutxi batzuk. Bearnesak izan du okzitanieraren aldaera guztietatik atzerakada gutxien, eta nortasun handikoa da, historikoki Pirinioen testuinguruan Bearnok izandako garrantzi politikoarengatik.

## Historia

Bearnesak, hizkuntza idatzi gisa, Bearnoko bizkonderria izan zen bitartean loraldia bizi izan zuen, XIV. mendetik 1620ra. Bearnesa, horrela, lege- eta administrazio-agirietan erabiltzen zen, beste okzitaniar aldaerak jada eremu horietatik at zeudenean. 1620tik aurrera, bearnesaren gainbehera hasi zen pixkanaka. Frantziar Iraultzaren ondoren, 1789tik aurrera, frantsesak ia osoki ordezkatu zuen agiri eta ekitaldi ofizialetan.
1982ko ikerketa baten arabera, Bearnoko biztanleen % 51 bearnesa hitz egiteko gai zen; % 70, ulertzeko gai; eta % 85, hizkuntza babestearen alde zeuden. Gaur egun, bearnesa gaskoiaren aldaerarik indartsuena da, nahiz eta egoera gutxitu argian egon eta hizkuntza-transmisioa gero eta urriagoa izan.

## Erreferentziak

* ↑ «bearnes - Elhuyar hiztegiak» hiztegiak.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2021-03-10).
* ↑ "Euskara bidaide", Nora aldizkaria, 22. alea, 2009ko azaroa

## Ikus, gainera

* Gaskoi (hizkuntza)
* Okzitaniera
* Bearno

## Kanpo-estekak

* (Frantsesez) Bearnerari buruzko webgunea
* Datuak: Q2736556
* Multimedia: Béarnese dialect / Q2736556
# Triplax aenea

Triplax aenea Erotylidae familiako kakalardoa da, zientziarako Johann Gottlieb Schallerrek 1783an deskribatu zuena. Europa erdialde eta iparraldean zabaldurik dago, Euskal Herrian ere bai.

## Deskribapena

Kakalardo txikia da, 3,6 - 4,4 mm arteko luzera du eta iparralderago 6 mm ingurukoa izatera ere iristen da. Kakalardoa nahiko borobiltsua eta trinkoa da. Burua, pronotoa eta hankak laranja-gorrixkak ditu eta elitroak urdinak dira, distira metalikoa dutenak. Eremu batzuetan urdinak beharrean berdeak ere izan daitezke. Elitroetan puntutxoz osaturiko lerroak ditu aurretik atzera doazenak. Antena labur eta sendoak ditu, borra itxurakoak.

## Habitata eta elikadura

Mediterranear isuriko Europan ez da ageri, Iberiar penintsulari dagokionez Piriniotan, Euskal Herrian, Kantabrian eta Errioxan baino ez. Europa mailan ugariena Erresuma Batuan eta Eskandinavian da.
Euskal Herriari dagokionez pagadietan aurkitzen da. Intsektu saproxilikoa da, hau da, usteltzen ari diren zuhaitzetan aurkitzen da, eta haietan hazten diren onddoetaz elikatzen da.

## Bizi zikloa

Helduak maiatza eta urria artean ikusten dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Suedieraz) «Artfakta från SLU Artdatabanken» artfakta.se (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).
* ↑ «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» www.heteropterus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Triplax aenea (Schaller, 1783)» www.gbif.org (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).
* 1 2 «Triplax aenea | NatureSpot» www.naturespot.org (Noiz kontsultatua: 2024-12-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15736580
* Multimedia: Triplax aenea / Q15736580
# Fenerbahçe

Fenerbahçe SK (izen osoa Fenerbahçe Spor Kulübü) zenbait modalitate desberdin egiten duen Turkiako kirol taldea da, egoitza eta jokolekua Istanbul hiriko Şükrü Saracoğlu estadioan dituena. Turkiako futbol taldeen artean bigarrena da palmaresari dagokionez, 19 Liga eta 6 Kopa ditu. Etxeko partiduak
Futbolaz gain beste hainbat kirol ere baditu, nagusiena saskibaloi taldea, Fenerbahçe Ülker.

## Historia

Abdul Hamid II.a sultanak turkiarrek futbolean jokatzea debekatu zuen eta beraz ixilpean sortu zen 1907an Fenerbahçe taldea. Berehala bihurtu zen Istanbuleko talde onenetakoa, hiriko txapelketa ugari irabazi baitzituen.
Bigarren Mundu Gerraren garaian Turkia osoko Milli Küme liga jokatu zen eta 1937 eta 1950 artean 6 aldiz eskuratu zuen txapelketa. 1959an Turkiako lehenengo liga abiatu zenean Fenerbahçek irabazi zuen lehen ekitaldia. Ordutik Istanbuleko beste bi taldeekin batera liga eta koparen dominatzailea izan da. Nazioarteko titulu bakarra 1967ko Balkandarren Kopa du, 1967an lorturikoa AEK Atenasen aurka. Bakoitzak partida bana irabazi eta hirugarrena jokatu behar izan zuen garaipena eskuratzeko.
XXI mendean Galatasaray eta Fenerbahçe izan dira ligak irabazi dituzten taldeak, seina bakoitzak, eta palmares orokorrean ere biak daude 19na garaipenekin. 2011ean beste bederatzi talderekin partida erosketen eskandaluan sartuta egon zen. UEFAk hiru urtetan Europan jokatzeko debekua ezarri zion, baina 2011eko liga garaipena ez zuen galdu.

## Uniformea

* 1907 ||
* 1908tik ||
* Batzuetan ||
* 2018-2019 ||
* 2019-2020 ||
* 2020-2021 ||
* 2021-2022 ||
* 2022-2023 ||

## Palmaresa
### Turkian: 41

* Turkiako Liga (19): 1959, 1961, 1964, 1965, 1968, 1970, 1974, 1975, 1978, 1983, 1985, 1989, 1996, 2001, 2004, 2005, 2007, 2011, 2014..
* Turkiako Kopa (7): 1968, 1974, 1979, 1983, 2012, 2013, 2023.
* Turkiako Superkopa (9): 1968, 1973, 1975, 1984, 1985, 1990, 2007, 2009, 2014.
* Milli Küme, ligaren aurrekaria (6): 1937, 1940, 1943, 1945, 1946, 1950

### Istanbulen: 32

* Istanbuleko liga (15): 1912, 1914, 1921, 1923, 1930, 1933, 1935, 1936, 1937, 1944, 1947, 1948, 1953, 1957, 1959.
* Istanbuleko kopa (1): 1945.
* Istanbuleko Superkopa (4): 1930, 1934, 1938, 1939.
* TSYD Kopa (12): 1969, 1973, 1975, 1976, 1978, 1979, 1980, 1982, 1985, 1986, 1994, 1995.

### Nazioartean: 1

* UEFA Europa League (0): final aurrekoak 2013an.
* Balkandarren Kopa (1): 1967.

## Euskal taldeen aurkako partidak

Fenerbahçe taldeak kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:
| Denboraldia | Txapelketa | Fasea | Etxekoa | Emaitza | Kanpokoa |
| 2024-25 | UEFA Europa League | Liga fasea | Fenerbahçe | 0-2 | Athletic |

## Ikus, gainera

* Fenerbahçe Ülker (saskibaloia)

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Fenerbahçe Sport Club Offical Web
* Datuak: Q6601875
* Multimedia: Fenerbahçe SK (association football) / Q6601875