# Eva Canel

Agar Eva Infanzón Canel (Cuaña, Asturias, 1857ko urtarrilaren 30a - Habana, Kuba, 1932ko maiatzaren 2a) Eva Canel izenez ezagunagoa, espainiar idazlea, hizlaria, eleberrigilea eta kazetaria izan zen.

## Bizitza

1857ko urtarrilaren 30ean jaio zen Asturiasko Cuaña herrian. Epifanía Canel y Uríaren eta Pedro Infanzón medikuaren alaba. Hiru urte zituenean, aita pirata batzuek eragindako hondoratze batean hil zen, eta amarekin batera Madrilera joan zen bizitzera. Han, hamabost urte bete ondoren, antzerkian aktore lanetan hasi zen, eta Eloy Perillán y Buxó ezagutu zuen, La Broma izeneko aldizkari satiriko bateko zuzendaria, eta urte hartan bertan ezkondu zen harekin. 1874an, senarra erbesteratu egin zuten zentsurak desegokitzat jo zuen panfleto bat argitaratzeagatik, eta Boliviara joan behar izan zuen, aldizkariaren zuzendaritza utzita.Handik urtebetera, Eva Ameriketara joan zen, Perillanek zuzentzen zuen La Paz hiriko El Ferrocarril aldizkarian kolaboratzeko.1875eko urtarrilean, bikotea Buenos Airesera joan zen, eta El Petroleo sortu zuten, eta han hasi zen bera kazetaritzan buru-belarri. 1876an, berriz ere Limara joatea erabaki zuten, Las Noticias sortu zuten eta El Comercio eta El Peru Ilustrado egunkariekin kolaboratu zuten. Gainera, han jaio zen bikotearen seme bakarra, eta aitaren izen berarekin bataiatu zuten.
Peru eta Txileren arteko Ozeano Bareko Gerraren ondorioz, Eva eta bere familia Espainiara itzuli ziren eta Bartzelonan finkatu ziren. Hala ere, Perillanek Kubara alde egin zuen azkenean, eta bertan hil zen 1889ko martxoaren 1ean, eta Eva handik gutxira uhartera joan zen . Han, Kubako bi egunkaritan, Diario de la Marina eta Unión Constitucionalen, lana bilatzen saiatu zen, baina horietako zuzendariek uko egin zioten lanpostua emateari. Hori dela eta, 1891n, kazetariak La Cotorra. Órgana política- satírica y libérrima. Semanario político que no sabe tirar al sable y no se bate más que a picotazos astekaria sortu zuen Habanan. Argitalpen hori satirikoa eta panfletarioa zen, eta 1893ra arte iraun zuen.
Kuban zortzi urte eman ondoren, Kubako Independentzia Gerra amaitu ostean Espainiara itzuli zen, eta Madrilen kokatu zen berriro. Hala ere, 1899an Buenos Airesera itzuli eta bere literatura gorenari ekin zion: hiru eleberri idatzi zituen, hitzaldi ugari eman zituen, eta hainbat egunkaritan kolaboratu zuen. Gainera, inprenta baten jabe egin zen eta 1904an Kosmos eta 1907an Vida Española aldizkariak sortu zituen.
Canel kristau-elizkoia zen, eta, hasiera batean, errepublikanismoaren eta senarraren ideia demokratikoen aldekoa zen politikan.Hala ere, kontserbadorismoan eta karlismoan kokatuta amaitu zuen. 1899an, Buenos Airesen zegoela, Don Carlos eta Doña Bertaren eskaintza autografo bat jaso zuen.
1905eko uztailaren 15ean hitzaldi bat eman zuen Buenos Aires probintziako General Villegas Teatro Españolen gala-emanaldian, Karidadeko Ospitalearen inaugurazio-ospakizunen barruan. Jaime Serralta jaunak idazle ospetsuaren aurkezpena egin zuen. "La Caridad" ri buruz hitz egin zuen eta luzaroan txalotu zuten.
1914an bidaia bat hasi zuen Hispanoamerikan zehar, baina Panamara iristean gaixotu egin zen, eta, hasieran AEBetako klinika batera joatea erabaki bazuen ere, azkenean Kubara itzuli zen, eta han bere lagun Antonio Diaz Blancoren laguntza jaso zuen. Han jarraitu zuen kazetaritza- eta literatura-lanarekin, 1924an bere osasun-egoerak okerrera egin zuen arte, eta nerbio-krisiak eta oroimena gero eta hondatuago zituen arte. Azkenean, 1932ko maiatzaren 2an hil zen, eta jaioterrian lurperatu zuten.

## Lanak

Bere lanetan hainbat joeraren eragina nabari da, teknika erromantikoetatik hasi eta naturalistetaraino erabiltzen ditu. Batzuetan, horietako batzuen egiletza ukatu zioten, eta Eloy Perillán Buxó senarrari eman zioten.Beata de Jaruco, Fray Jacobo, Ibo Maza, Sofia de Burgos edo Clara Mont izan ziren sinatzeko erabili zituen beste ezizenak.

### Eleberria

* Manolin (1891)
* Trapitos al sol (1891)
* Oremus (1893), 2022an Espinas argitaletxeak berrargitaratua.
* El agua turbia (1899)

### Antzerkia

* La mulata (1891)
* El indiano (1894)
* Fuera de la ley (1902)
* Agua de limón (1904)
* La abuelita (1905)
* De Herodes a Pilatos (1905)
* Uno de Baler (1907)

### Beste genero batzuk

* Beste munduko gauzak. Amerikar bidaiak, istorioak eta ipuinak (Cosas del otro mundo. Viajes, historias y cuentos americanos) (1889)
* Magosto. Asturiasko tradizio, eleberri eta hitzaldien bilduma (Magosto. Colección de tradiciones, novelas y conferencias asturianas) (1894)
* Trocharen albuma. Cienfuegosetik San Fernandora lerro militarra zeharkatuz egindako txango zoriontsu baten aipamen laburra (Álbum de la Trocha. Breve reseña de una excursión feliz desde Cienfuegos a San Fernando, recorriendo la línea militar) (1897)
* Ameriketakoak. Bidaiak, tradizioak eta nobelatxo laburrak (De América. Viajes, tradiciones y novelitas cortas) (1899)
* Kuban ikusi nuena. Uhartean zehar (Lo que vi en Cuba. A través de la isla) (1916)

## Sariak eta aintzatespenak

* 1921ean Benedikto XV.a Aita Santuak Ecclesia et Pontifice Gurutzea eman zion.
* 1929an Madrilgo Elkarte Geografikoak Urgazle izendatu zuen.
* Primo de Riveraren gobernuak Isabel La Catolicaren Ordenaren Lokarria eta Itsasoz Haraindiko Urrezko Domina eman zizkion.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Recordando a Eva Canel. La Nueva España.
* 1 2 3 Eva Canel en escritoras.com. .
* 1 2 «Agar María Joaquina Infanzón Canel | Real Academia de la Historia» dbe.rah.es.
* ↑ Kenmogne 1995, 47, 54 orr. .
* ↑ Biblioteca Nacional de España. .
* ↑ «Regresa del olvido Eva Canel, la primera feminista española» La Voz de Asturias 2022-04-01.
* ↑ «Eva Canel en escritoras.com» escritoras.com.

## Kanpo estekak

* Eva Canel, Por qué firmé con nombre de hombre, Asociación Clásicos y Modernas elkartearen podcast
* Datuak: Q5852497
* Multimedia: Eva Canel / Q5852497