# Vatikanoko Liburutegia

Vatikanoko Liburutegia, ofizialki Vatikanoko Liburutegi Apostolikoa (latinez: Bibliotheca Apostolica Vaticana) Vatikano Hirian dagoen liburutegi ospetsua da. Sortu zen unetik "Apostolikoa" izena du, "Aita Santuaren Liburutegitzat" hartzen den erakundea baita, berea baita zuzenean. Munduko liburutegi zaharrenetako bat da, eta testu historikoen bilduma oso garrantzitsua gordetzen du. 1.600.000 liburu inguru ditu, 180.000 eskuizkribu, horietatik 8.600 inkunableak direnak,300.000 monetak eta dominak, 150.000 argazki baino gehiago...

## Kokapena eta ezaugarriak

Vatikanoko Jauregi Apostolikoan dago kokatuta; bertara sartzen da Belvedere patiotik. Sixto V.a aita santuak (1585-1590) Vatikanoko Liburutegiaren handitzeko eraikin berria enkargatu zuen, hiru solairuko hegal bat eraikiarazi zuen Bramanteko Belvedereko patioaren parean, honela bitan zatituz eta Bramanteren obra nabarmen aldatuz.
Lehenengo erdisotoan papiro gela bat eta eskuizkribuen biltegi bat daude. Lehenengo solairuan zaharberritze-laborategia dago, eta bigarren solairuan argazki-artxiboa. Liburutegiak 42 kilometro apalategi ditu. Liburutegia 2007ko uztailaren 17an itxi eta 2010eko irailaren 20an ireki zen bermoldaketak egiteko. Berrikuntzak hiru urte iraun zuen eta 9 milioi euroko kostua izan zuen. Horren ondorioz, liburutegia erabat itxi zuten gela klimatizatuak jartzeko.
Vatikanoko Liburutegian 200 irakasle aldi berean sar daitezke, eta urtean 4.000 eta 5.000 ikertzaile artean hartzen ditu, gehienak graduondoko ikerketak egiten dituzten akademikoak.

## Historia

1448an Nikolas V.a aita santuak sortu zuen liburutegia, 350 kodize greko, latino eta hebrear bilduz, tartean Codex Vaticanus ospets . Kodize horiek bere aurrekoengandik jaso zituen bere erosketekin, besteak beste, Konstantinoplako liburutegi inperialeko zenbait eskuizkribu. Fundazioa bera Sixto IV.ak, Ad decorem militantis Ecclesiae buldarekin (1475eko ekainaren 15a), aurrekontu bat esleitu eta 1481ean lehen katalogo bat egin zuen Bartolomeo Platina liburuzain izendatu zuenean gertatu zen. Liburutegiak, orduan, 3.500 eskuizkribu baino gehiago zituen, eta horrek mendebaldeko handiena bihurtzen zuen. 1587 inguruan, Sixto V aita santuak Domenico Fontana arkitektoari liburutegia gordetzeko eraikin berri bat egiteko eskatu zion; eraikin hori oraindik erabiltzen da.
XVII. mendearen hasieran, Vatikanoko Artxibo Apostolikoa liburutegitik bereizi zen, hau da, Vatikanoko Artxibategi Sekretua gisa ezagutzen dena. Horrek egun 150.000 testu inguru ditu. 1623an, Bavariako Maximiliano I.a Handiak, Hogeita Hamar Urteko Gerran Gregorio XV.ak eman zion laguntza eskertzeko, Heidelbergko jauregiko liburutegian zeuden 3 500 eskuizkribu Vatikanoko Liburutegiari oparitu zizkion. 1657an Urbinoko duke-etxearen eskuizkribuak ere eskuratu ziren. 1661ean, Leone Allacci intelektual greziarra liburuzain bihurtu zen. 1689an Kristina Suediako erreginaren bildumak jaso ziren liburutegian.
XVIII. mendean zehar, liburutegia erosketa berriekin aberastu zen eta liburutegiko eskuizkribuen katalogo oso bat argitaratzeko lehen proiektua sortu zen. Hala ere, proiektatutako hogei liburukietatik hiru baino ez ziren argitaratu. Mendearen amaieran, liburu batzuk Napoleonen Frantziari eman behar izan zitzaizkion gerrako zerga gisa. Hala ere, gehienak Napoleonen porrotaren ondoren itzuli ziren, 1815ean.

### Liburutegiaren garaiak

Ikerlariek bost garai bereizten dituzte:
* Laterango baino lehen: Liburutegiaren hasierak, Elizaren historiaren lehen etapari dagozkionak, hondoak Laterango Jauregian kokatu aurretik. Oso liburu gutxi daude garai horretatik.
* Liburuak eta eskuizkribuak Laterango Jauregian gorde zirenean hasi zen, eta XIII. mendearen amaiera arte iraun zuen, Bonifazio VIII.aren Aita Santuaren garaian.
* Avignon (Frantzia). Garai horretan, Avignonen bizi izan ziren aita santuen liburu eta artxiboen bildumak nabarmen hazi ziren, Bonifazio VIII.a hil eta 1370 bitartean, aita santuaren egoitza Erromara itzuli arte.
* Vatikano aurrekoa. 1370 eta 1447 artean liburutegia sakabanatu egin zen, eta Erroman, Avignonen eta beste leku batzuetan banatu zen.
* Vatikanoa. Gaur egun, 1448an hasi zen, liburutegi osoa Vatikanora lekualdatu zenean.

## Liburuzainen zerrenda

| Izena | Urteak | Izendapena | Liburuzain garaia |
| Marcello Cervini | 1501–1555 | Bibliothecarius I | 1550eko maiatzaren 24tik–1955ko apirilaren 9 arte. |
| Roberto de' Nobili | 1541–1559 | Bibliothecarius II | 1555tik – 1559ko urtarrilaren 18 arte. |
| Alfonso Carafa | 1540–1565 | Bibliothecarius III | 1559 – 1565ko abuztuaren 29 arte. |
| Marcantonio da Mula | 1506–1572 | Bibliothecarius IV | 1565 – 1572ko martxoaren 17 arte. |
| Guglielmo Sirleto | 1514–1585 | Bibliothecarius V | 1572ko martxoaren 18tik – 1585eko urriaren 16 arte. |
| Antonio Carafa | 1538–1591 | Bibliothecarius VI | 1585 urriaren 16tik – 1591ko urtarrilaren 13 arte. |
| Marco Antonio Colonna | 1523 ca.–1597 | Bibliothecarius VII | 1591 – 1597ko martxoaren 3 arte. |
| Cesare Baronio | 1538–1607 | Bibliothecarius VIII | 1597ko maiatzatik – 1607ko ekainaren 30 arte. |
| Ludovico de Torres | 1552–1609 | Bibliothecarius IX | 1607ko uztailaren 4tik – 1609 uztailaren 8 arte. |
| Scipione Borghese Caffarelli | 1576–1633 | Bibliothecarius X | 1609ko ekainaren 11tik – 1618ko otsailaren 17 arte. arte |
| Scipione Cobelluzzi | 1564–1626 | Bibliothecarius XI | 1618ko otsailaren 17tik – 1626ko ekainaren 29 arte. |
| Francesco Barberini | 1597–1679 | Bibliothecarius XII | 1626ko uztailaren 1etik – 1633ko abenduaren 13 arte. |
| Antonio Barberini | 1569–1646 | Bibliothecarius XIII | 1633ko abenduaren 13tik - 1646ko irailaren 11 arte. |
| Orazio Giustiniani | 1580–1649 | Bibliothecarius XIV | 1646ko irailaren 25etatik – 1649ko uztailaren 25 arte. |
| Luigi Capponi | 1583–1659 | Bibliothecarius XV | 1649ko abuztuaren 4tik – 1659ko apirilaren 6 arte. |
| Flavio Chigi | 1631–1693 | Bibliothecarius XVI | 1659ko ekainaren 21etik – 1681eko irailaren 19 arte. |
| Lorenzo Brancati | 1612–1693 | Bibliothecarius XVII | 1681eko irailaren 19tik – 1693ko azaroaren 30 arte. |
| Girolamo Casanate | 1620–1700 | Bibliothecarius XVIII | 1693ko abenduaren 2 – 1700eko martxoaren 3 arte. |
| Enrico Noris | 1631–1704 | Bibliothecarius XIX | 1700eko martxoaren 26a – 1704ko otsailaren 2 arte. |
| Benedetto Pamphili | 1653–1730 | Bibliothecarius XX | 1704ko otsailaren 26tik – 1730ekomartxoaren 22 arte. |
| Angelo Maria Querini | 1680–1755 | Bibliothecarius XXI | 1730eko irailaren 4tik – 1755eko urtarrilaren 6 arte. |
| Domenico Passionei | 1682–1761 | Bibliothecarius XXII | 1741eko uztailaren 10etik – 1755eko urtarrilaren 12 arte 1755eko urtarrilaren 12tik – 1761eko uztailaren 5 arte. |
| Alessandro Albani | 1692–1779 | Bibliothecarius XXIII | 1761ko abuztuaren 12tik – 1779ko abenduaren 11 arte. |
| Francesco Saverio de Zelada | 1717–1801 | Bibliothecarius XXIV | 1779ko abenduaren 15tik – 1801eko abenduaren 29 arte. |
| Luigi Valenti Gonzaga | 1725–1808 | Bibliothecarius XXV | 1802ko urtarrilaren 12tik – 1808ko abenduaren 29 arte. |
| Giulio Maria della Somaglia | 1744–1830 | Bibliothecarius XXVI | 1827ko urtarrilaren 26tik – 1830ko apirilaren 2 arte. |
| Giuseppe Albani | 1750–1834 | Bibliothecarius XXVII | 1830eko apirilaren 23tik – 1834ko abenduaren 13 arte. |
| Luigi Lambruschini | 1776–1854 | Bibliothecarius XXVIII | 1834ko abenduaren 11tik – 1853ko ekainaren 27 arte. |
| Angelo Mai | 1782–1854 | Bibliothecarius XXIX | 1853ko ekainaren 27tik – 1854ko irailaren 9 arte. |
| Antonio Tosti | 1776–1866 | Bibliothecarius XXX | 1860ko urtarrilaren 13tik – 1866ko martxoaren 20 arte. |
| Jean Baptiste François Pitra | 1812–1889 | Bibliothecarius XXXI | 1869ko urtarrilaren 19tik – 1889ko otsailaren 2 arte |
| Placido Maria Schiaffino | 1829–1889 | Bibliothecarius XXXII | 1889ko otsailaren 20tik – 1889ko irailaren 23 arte |
| Alfonso Capecelatro | 1824–1912 | Bibliothecarius XXXIII | 1890eko abuztuaren 29tik – 1912ko azaroaren 14 arte |
| Mariano Rampolla del Tindaro | 1843–1913 | Bibliothecarius XXXIV | 1912ko azaroaren 26tik – 1913ko abenduaren 16 arte |
| Francesco di Paola Cassetta | 1841–1919 | Bibliothecarius XXXV | 1914ko urtarrilaren 3tik – 1919ko martxoaren 3 arte |
| Francis Aidan Gasquet | 1845–1929 | Bibliothecarius XXXVI | 1919ko maiatzaren 9tik – 1929ko apirilaren 5 arte |
| Franz Ehrle | 1845–1934 | Bibliothecarius XXXVII | 1929ko apirilaren 4tik – 1934ko martxoaren 31 arte |
| Giovanni Mercati | 1866–1957 | Bibliothecarius XXXVIII | 1936ko ekainaren 18tik–1957ko abuztuaren 23 arte |
| Eugène Tisserant | 1884–1972 | Bibliothecarius XXXIX | 1957ko irailaren 14tik–1971ko martxoaren 27arte |
| Antonio Samoré | 1905–1983 | Bibliothecarius XL | 1974ko urtarrilaren 25tik–1983ko otsailaren 3 arte |
| Alfons Maria Stickler | 1910–2007 | Bibliothecarius XLI | 1983ko irailaren 7tik–1985eko maiatzaren 27 arte 1985eko maiatzaren 27tik–1988ko uztailaren 1 arte |
| Antonio María Javierre Ortas | 1921–2007 | Bibliothecarius XLII | 1988ko uztailaren 1etik–1992ko urtarrilaren 24 arte |
| Luigi Poggi | 1917–2010 | Bibliothecarius XLIII | 1992ko apirilaren 9tik–1994ko azaroaren 29arte 1994ko azaroaren 29tik–1997ko azaroaren 25 arte |
| Jorge María Mejía | 1923–2014 | Bibliothecarius XLIV | 1998ko martxoaren 3tik–2003ko azaroaren 24 arte |
| Jean-Louis Tauran | 1943–2018 | Bibliothecarius XLV | 2003ko azaroaren 24tik–2007ko ekainaren 25 arte |
| Raffaele Farina | 1933– | Bibliothecarius XLVI | 2007ko ekainaren 25etatik–2012ko ekainaren 9 arte |
| Jean-Louis Bruguès | 1943– | Bibliothecarius XLVII | 2012ko ekainaren 26tik–2018ko irailaren 1 arte |
| José Tolentino de Mendonça | 1965– | Bibliothecarius XLVIII | 2018ko irailaren 9tik–2022ko irailaren 9 arte |
| Angelo Vincenzo Zani | 1950– | Bibliothecarius XLIX | 2022ko irailaren 26tik– |

## Departamenduak

Hiru dira nagusiak:
* Eskuizkribuen Saila
* Liburu Inprimatuen Saila
* Numismatika Saila

## Katalogoa

Jatorrian, eskuizkribuak indexatzeko erabiltzen ziren koadernoen bidez antolatzen zen bilduma. Bilduma milaka baino gehiagora hazi zenean, apal-zerrendak erabili ziren. Katalogo modernoaren lehen sistema Aita Franz Ehrleren pean jarri zen martxan 1927 eta 1939 bitartean, Estatu Batuetako Kongresuaren Liburutegiko fitxen katalogo sistema erabiliz. Ehrlek ere lan garrantzitsu edo arraroen argazkiak ateratzeko lehen programa jarri zuen martxan. Liburutegiko katalogoa are gehiago eguneratu zuen Leonard E. Boyle agurgarriak, 1990eko hasieran informatizatu zutenean.

### Eskuizkribuak

Liburutegian garrantzi handiko eskuizkribuak gordetzen dira. Hona hemen batzuk:
* Codex Vaticanus
* Barberini Ebanjelioak
* Sacramentarium Gelasianum, Liturgia kristauaren liburu zaharrenetariko bat.
* Joshuako biribilkia
* Lorscheko ''Codex Aureus''
* Menologium Basil II'
* Libri Carolini
* Vergilius Vaticanus
* Vergilius Romanus
* Vergilius Augusteus
* Euklidesen Elementuak lanaren zatiak
* De arte venandi cum avibus
* Borgia Kodexa
* Ríos Kodexa
* Liburutegiak Koraneko hainbat bildumatako 100 eskuizkribu baino gehiago ditu.

## Digitalizazioa

2014. urtearen hasieratik, eta narriadurak sahiesteko asmoz, Luciano Ammenti Vatikanoko Liburutegikoak koordinatutako taldeak hilean 1.000 eskuizkribu ingururen erritmoan digitalizatzen lan egin du, 10 urteko epean "backup" oso bat egiteko asmoz. Izan ere, 5.300 inguru kontsulta daitezke jada.

## Lotutako liburutegiak

Vatikanoko Liburutegiarekin zuzenean lotuta beste bi erakunde daude:
* Vatikanoko Artxibo Apostolikoa italieraz: Archivio Apostolico Vaticano: Egoitza Santuko dokumentazioaren artxiboa da. Vatikano Hiriko Jauregi Apostolikoan dago.
* Vatikanoko Zinema-liburutegia italieraz: Archivio Apostolico Vaticano: Joan XXIII.ak sortua, zortzi mila film baino gehaigo gordetzen du.

## Ondarearen iruditegia

* Ebanjelioa Mateoren arabera persieraz, hizkuntza horretaz libutegian sartutako lehen eskuliburua.
* Jacques Barbireauk idatzitako Missa Virgo Parens Christiren "Kyrie"ren esku-orria.
* Mappamondo Borgiano, baita ere "Tavola di Velletri" gisa ezagututa (1430).
* Codex Aureus (Lorsch), azala eta kontrazala bolizkoako dira (VIII. mendea).
* IV. mendeko Filokalo kaligrafoaren 354ko Cronografiaren maiatza hilabetea.
* San Emerich Hungariakoaren kondairaren eskuizkribu argitua, c. 1335.

## Erreferentziak

* ↑ Mendelsohn, Daniel (2011). «God's Librarians». The New Yorker 86 (42): 24. ISSN 0028-792X.
* ↑ https://es.catholic.net/op/articulos/26690/biblioteca-apostlica-vaticana.html#modal
* ↑ https://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians
* ↑ https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826
* ↑ https://www.nbcnews.com/id/wbna39193265#.U9aubW9X-uY
* ↑ https://www.vaticanlibrary.va/it/la-biblioteca/la-storia-della-BAV.html
* ↑ url=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=storia
* ↑ http://www.gcatholic.org/dioceses/romancuria/d91.htm
* ↑ http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1561.htm
* ↑ https://archive.today/20180109150454/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1596.htm%23Baronio
* ↑ https://archive.today/20170523102136/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1605.htm%23Caffarelli
* ↑ https://web.archive.org/web/20130331151144/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1657.htm#Chigi
* ↑ http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1863.htm
* ↑ https://web.archive.org/web/20170925212859/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1885.htm#Capecelatro
* ↑ https://web.archive.org/web/20110131203917/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios-p.htm#Poggi
* ↑ https://www.thevaticantickets.com/es/vatican-library/
* ↑ https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html
* ↑ https://www.xataka.com/n/la-biblioteca-vaticana-asi-han-contado-la-historia-quienes-poseen-buena-parte-del-saber-universal

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Liburutegiaren digitalizazioaren berri.
* (Italieraz)(Ingelesez):https://www.vaticanlibrary.va Vatikanoko Liburutegiaren webgune ofiziala.]
* (Gaztelaniaz):Vatikanoko Liburutegia barrutik, Youtubeko bideoa.
* Datuak: Q213678
* Multimedia: Biblioteca Apostolica Vaticana / Q213678