OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tuyo

Tuyo Arabako herria da, Erriberagoitia udalerrikoa.

## Historia

Tullica izeneko karistiar herria bertan zegoen, Zadorraren ertzean.

## Demografia

* Tuyoko biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* Santa Ana eliza.
* Tuyoko pikota.

## Erreferentziak

* ↑ Tuyo Euskaltzaindiaren Euskal Onomastikaren Datutegian
* ↑ Emborujo, A., Ortiz de Urbina, E. & Santos, J.. (1992). «Reconstrucción paleogeográfica de autrigones, caristios y várdulos» Complutum (2): 449..
* ↑ (Gaztelaniaz) «Urkamendiak Euskal Herrian» Eusko Ikaskuntza (Noiz kontsultatua: 2024-10-22).

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera

* Añanako Kuadrilla

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3542486
* Multimedia: Tuyo / Q3542486
# Kashtin

Kashtin 1984an Mani-Utenam innu komunitatean (Côte-Nord, Quebec) Claude McKenzie eta Florence Vollantek sortutako folk rock taldea da. Quebeceko eta Ipar Amerikako jatorriko herrietako kideek osatutako musika talderik arrakastatsu eta ezagunenetakoa izan da.

## Izena

Kashtin hitzak "tornado" esan nahi du innu-aimun edo innueraz; izenak, bestalde, paronimoa edo hitz jokoa egiten du ingelesezko cashed in (cash=diru) esapidearekin. Taldeak hala erantzun nahi izan zien diruzaletasunak jota hasiak zebiltzala zioten lagunei.

## Biografia

Bikotea lehen Quebecen hasi ziren ezagunak izaten; 1988an telebista kate baterako innu herriari buruzko dokumental batean agertu ziren. Montrealera eraman zuten estreinakoz grabatzera eta taldearen izena daraman diskoa egin zuten 1989an. Beren innu-aimun hizkuntzan kantatu bazuten ere, Quebec, Groenlandia eta Kanada arrakastatsua izan zen eta platinozko disko bikoitza irabazi zuten. E Uassiuian eta Tshinanu singleak azpimarratzekoak dira.
1990ean Europan zehar kontzertuak egin zituzten eta Frantzian momentuko 10 "izarren" artean sartzea lortu zuten. 1991n Innu beren bigarren albuma atera zuten eta Ishkuess singlearekin Kanada mailako arrakasta lortu zuen; taldearen kantarik ezagunena da.
1994an atera zuten Akua Tuta beren hirugarren albumerako Columbia Records diskoetxearekin sinatu zuten. Robbie Robertson musika egile eta gitarra jotzaileak izen bereko kanta berak grabatutako Music for The Native Americans diskoan sartu zuen.
Akua Tuta diskoaren ostean McKenzie eta Vollant taldekideek bakoitzak bere kabuz bakarlari lanak egiteari ekin zioten eta harrezkero ez dute Kashtin izenpean diskorik atera, nahiz eta lantzean behin elkarrekin jotzeko biltzen diren. Samian hip hop abeslariarekin ere kolaboratu dute 2010ean innuen Tshinanu kantari egin zion bertsioaren harira.
Kashtinen abestiak Dance Me Outside filmaren zein Northern Exposure eta Due South telebista programetako soinu bandetan agertzen dira.

## Diskografia

* Kashtin (1989)
* Innu (1991)
* Akua Tuta (1994)

## Erreferentziak

* ↑ Innu herriaren lurraldea.
* ↑ "Kashtin - Innu Dawn Rising", Alastair Sutherland, Music Express, 145 alea, 1990eko 44.a.
* ↑ Samian: les forces de paix. cyberpresse.ca, 2010eko maiatzaren 1a.

## Ikus, gainera

* Innuera
* Côte-Nord
* Samian

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) (Frantsesez) Kashtin Kanadiar entziklopedian.
* Datuak: Q3193701
# Babi (abeslaria)

Barbara Guillen Cantarero, artistikoki Babi (Madril, 1999ko ekainaren 24a) madrildar abeslari eta musikagilea da eta "Lo Jodiste", "Colegas", "Rota", "Nasa" eta "Flores" abestiekin egin zen ezaguna. YouTube sarean, 2021. urtearen amaieran, 190 milioi erreprodukziotara iritsi zen eta Spotifyn hilero 1.2 milioi entzule mantentzen zituen.

## Musika ibilbidea

2014an hasi zen kantuak terapia gisa idazten, Calero eta Canserbero rap abeslarien eraginez. Urte batzuk geroago hasi zen bere kantuak partekatzen, publiko gaztean oso harrera ona izan zutenak. Babi bere ibilbidea hastera ausartu zen, Juancho Marqués edo C Tangana artisten cover-ak YouTuben argitaratuta.*
Erritmo pausatuearekin bere musika sad definitzen du Babik, nahiz eta lofi, rap eta trap artean mugitzen den. Lankidetza egin ditu lanak, besteak beste, Denom, G Sony (raperoa), Miranda bikotea, Luna Ki, Marc Seguí edo Ly Rainerekin.
Kontzerturik ez ematean indartu egin zuen artistaren ezaugarri den misterio-kutsua.
Macaco abeslariarekin kolaboratu zuen Mario Casas protagonista duen No matarás (2020) film espainiarraren «Me matarás» kanturako.
2024an 888 (karma) izena duen abestia kaleratu zuen eta bertan Xina Morarekin kolaboratu zuen.

## Diskografia

* En canal (2016)
* Desierto (2019)
* Rota (2019)
* Duelo dulce (2019)
* Tu nana (2019)
* A tus brazos no (2019)
* Low Key (2019)
* Lo jodiste (2019)
* Colegas (2019)
* Stressed out (2019)
* Devuélvemelo (2019)
* No queda na (2019)
* Game Ova (2019)
* Me sabe mal (2020)
* Prioridades (2020)
* NASA (2020)
* Amén (2020)
* Nací pa esto (2021)
* Lo sabía (2021)
* Disney (2021)
* Incondicional (2021)
* Cocaína (2021)
* Flores (2022)
* Morir de pena (2022)
* No somos iguales (2022)
* No drama (2022)
* Corales (2022)
* Lejos ft. Albany (2022)
* De frente (2023)
* Los mejores (2023)
* Marte ft. Denom (2023)
* Tarde ft. 3AM (2023)
* loca (2024)
* Caro (2024)

## Erreferentziak

* ↑ «Babi, el secreto mejor guardado del pop español» VozPopuli 5 de marzo de 2021.
* ↑ «Babi: «Para mí la música es una cosa terapéutica. Llevo haciéndolo desde que tenía 14 años por un problema en clase y ahora es mi vida»» Nostromo Magazine 189383de diciembre de 2019.
* ↑ «Babi: Las canciones que debes conocer de la artista revelación del momento» HappyFm 2019.
* ↑ «Entrevistamos a Babi: cantarle al dolor como desahogo y compañerismo» Más de Cultura.
* ↑ Macaco presenta "Me matarás" con la colaboración de Babi. 5 de octubre de 2020.
* ↑ «babi no drama - Buscar con Google» www.google.com.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q109439637
# Atxako aztarnategia

Atxako aztarnategia Gasteiz iparraldean, Zadorra ibaiaren gainean, dagoen aztarnategi arkeologikoa da.
Zehazki Zadorra etorbidea eta Wellingtongo dukea kaleen elkargunean. Gaur egun, Zadorrako hiri-inguruko parkearen zati da.
Asentamendu hau leku estrategikoan kokaturik zegoen, Zadorraren gaineko muinotxo batean egonik, Arabako Lautadaren mendebalde osoa begiz menderatzen baitzen bertatik.
Kokalekuaren indusketak 1982tik 1988ra egin ziren. Lan hauetan ikusi zenez, bi asentamendu mota egon ziren: Burdin Aroko herri gotortua eta erromatar garaiko kanpamendua.

## Burdin Aroko herri gotortua

Bertako lehen asentamendua Kristo aurreko IV. eta III. mendeen artekoa izan zen. Ez da ezagutzen segurtasunez zein tributakoak ziren bigarren Burdin Aroko biztanleak, baina indusketetan aurkitutako objektu eta ohituren arabera, eragin zeltiberiko nabarmena zuten. Ikerketa arkeologikoek diotenez, lehen biztanle hauek bertan mende batez bizi ondoren, tokia okupatu gabe geratu zen.

## Atxako kanpamendu militarra

Kristo ondoko I. mendean, Flaviotarren dinastiaren garaian, erromatarrek Atxako muinoa okupatu zuten eta gune militarra eraiki zuten, luze iraun ez zuena, agian gotorleku laguntzaile bat.
II. mendekoak diren material hauek aurkitu ziren: terra sigillata hispanikoaren materialak, zeramika arrunta, hondoa apaindua duen beirazko botila bat, burdinazko iltzeak eta txapak, berunezko bi pisu, etab.; guzti hori etxe baten inguruan.

## Ikus, gainera

* Iruña-Veleia

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) triskelpablo. (2019-02-05). «Arqueología aérea de ATXA. (Vitoria-Gasteiz. Alava).» ARKEOHISTORIA TRISKEL (Noiz kontsultatua: 2023-02-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) Gil, Eliseo. (1984). «Atxa-ko Aztarnategia (Vitoria-Gasteiz)» Arkeoikuska 84: 30-31..
* ↑ Gil Zubillaga, E. (1995): Atxa. Memoria de las excavaciones arqueológicas 1982-1988. Arabako Foru Aldundia ISBN 84-7821-212-4
* ↑ Gil Zubillaga, E. (2002): "Testimonios arqueológicos en torno al mundo militar romano en Vasconia/Euskal Herria". Arqueología militar romana en Hispania ISBN 84-86547-64-4, 245-274. orr.
* ↑ Urkiza, Julen; Uribarren, Patxi. (2022). «Lekukotasun arkeologikoak Araban. Erromatarren presentzia» Karmel 2022-1-(317) Urtarrila-Martxoa: 39-74. ISSN 1132-2357..

## Bibliografia gehiago

* GIPyPAC (2023-10-19 ) "Monografía sobre el proyecto arqueológico de Aistra (Zalduondo-Araia, Álava)", Página del Grupo de Investigación en Patrimonio y Paisajes Culturales (Gobierno Vasco, IT936-16) Euskal Herriko Unibertsitatea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8208868
# Gastiburu

Gastiburu Arratzun dagoen Burdin Aroko aztarnategia da, Marueleza Arrolako herri harresitutik 800 metrotara, mendebaldera. Luis Valdesek ikertu zuen 17 urtez eta santutegi gisa interpretatzen du.
Dena den, izango zuen funtzioa ez da guztiz ezaguna. Egitura konplexu batez osatua dago, lau harmailez integratua, anfiteatro eran. Guneak bilera espazio bat eratzen du, zeinak antzekotasunak gordetzen dituen Mediterraneoko hiri askotan aurkitzen diren ekklesiasteria (Grezia klasikoaren herritarren batzarrak edo ekklesia egiteko lekua) eta comitia-ekin (erromatar munduko herritarren batzarrak egiteko lekua. Ikusi Comitium). Hauen gisara, batzar politikoetara zuzendua egon zitekeen, besteak beste. Ikerketa arkeologikoek gune hau epe zabal batean kokatzen dute, K.a. VI. mendetik k. o. I. mendera, momentu desberdinetako elementuak batuz, zaharrenetarikoak nekropoli batena seguruenik.

## Erreferentziak

* ↑ Gastiburu : el santuario vasco de la Edad del Hierro y el territorio cariete del oppidum de Marueleza. in: Bibliotheca archaeologica hispana. Real Academia de la Historia, 302 or. ISBN 8496849481. OCLC .663906394.
* ↑ Valdés, Luis. (2005). «El Santuario Protohistórico de Gastiburu (siglos IV al I a.C.) y el calendario estacional (Arratzu, Bizkaia)» Munibe (Antropologia-Arkeologia). Homenaje a Jesús Altuna (Donostia) 57 ISSN 1132-2217 ISSN 1132-2217. (Noiz kontsultatua: 2018-08-13).
* ↑ «75. Gastiburuko santutegi prehistorikoa-arrolako herrixka harresitua (Arratzu)» www.euskadi.eus 2020-06-15 (Noiz kontsultatua: 2024-08-01).

## Kanpo estekak

* Santuario de Gastiburu (Arratzu)
* Datuak: Q61070401
# Illunzar (aztarnategi arkeologikoa)

Illunzar Nabarniz udalerriko izen bereko mendi gainean dagoen barruti harresitu bat da. Denbora luzean uste izan zen Burdin Aroko kastro edo herri gotortua zela, baina gaur egun onartzen da erromatar garaiko behin-behineko kanpaleku militarra (castra aestiva) zela.

## Ezaugarriak

Kanpalekuak zortzi hektarea inguruko azalera dauka, iparraldetik hegoaldera 348 metro luze eta ekialdetik mendebaldera 273 metro zabal.
Illunzar mendiaren gotorlekuaren ezaugarri formalak -gailurrera egokitutako egitura angeluzuzena, 90º-ko angeluetan biribildutako izkinekin eta vallum (defentsa lerroa) bikoitza- direla eta, kanpainako kanpamendu erromatar bat dela esan daiteke, castra aestiva bat, zehazki De Munitionibus Castrorum idazlanena deskribatzen den IV. motakoa, hau da, "castra in monte" bat (mendiko kanpamendua), non, segur aski, metator batek egituraren diseinuan eta eraikuntzan parte hartu baitzuen. Hala ere, azken esku-hartze arkeologikoen ondoren, ez da haien kronologiari buruzko arrastorik ematen digun materialik aurkitu, eta ezin da baieztatu iparraldeko bi harresi-lerroen artean lubanarroa (fossa) zegoenik, kanpamenduetan ohikoa izaten den legez.
Antxoka Martínez arkeologo bizkaitarrarentzat, legio bat hartzeko adinako edukiera zuen kanpaleku handi baten arrazoia Arrola edo Maruelezako ondoko kastroan aurki daiteke, kilometro bat baino gutxiagora dagoena.

## Oharrak

* ↑ Pseudo-Hyginus, egile ezezagun bat da, De Munitionibus Castrorum idatzi zuena, erromatar kanpalekuak deskribatzeko. Garai batean idazlan hori Hyginus Gromaticus, II. mendeko idazleari egotzi zitzaiolako, gaur egun De Munitionibus Castrorum libnuruaren autorea Pseudo-Hyginus esaten zaio.
* ↑ Castrorum metatores, erromatar armadako ingeniari batzuk ziren, kanpamenduak non jarriko zen erabakitzen zutenak. Ikusi: Le Dictionnaire des Antiquités Grecques et Romaines de Daremberg et Saglio. Article CASTRORUM METATOR. Université Tolulouse Jean Jaurès

## Bibliografia

Artikulu hau, batez ere iturri bat kontsultatuta idatzi da:
* (Gaztelaniaz) Bolado del Castillo, Rafael; Martínez Velasco, Antxoka. (2003-2007). «El recinto fortificado de Illunzar (Nabarniz, Bizkaia) y el Alto de Motrollu (Munitibar, Bizkaia)» Nivel Cero (Santander) 11: 65-78..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q104549706
# Suabia

    Artikulu hau Alemaniako eskualde historikoari buruzkoa da; Bavariako eskualdeari buruzkoa beste hau da: «Suabia (Bavariako eskualdea)».
Suabia (alemanez: Schwaben edo Schwabenland) Alemaniako hego-mendebaldeko eskualde historiko-kulturala da, Baden-Württemberg estatuaren ekialdea eta Bavariaren mendebaldea hartzen dituena.

## Historia

Antzina zeltak, sueboak, alamanak eta frankoak bizi izan ziren Suabian. IX. mendean dukerri bihurtu zen eta Erdi Aroko Alemaniako bost dukerri handietakoa izan zen. 1079tik 1268ra, Hohenstaufen etxearen mende izan zen, harik eta familia hura desagertu zenean dukerria barruti independenteetan bereizi zen arte.
Erdi Aroaren amaieran, Suabiako ligak sortu ziren, garrantzi handia izan zutenak; hiri handienek aitoren semeen eta dukeen aginpidea murrizteko ligak eratu zituzten, baina habsburgotarrek beste noble talde bat antolatu zuten, eta borrokak izan ziren bi ligen artean.
1389an ligak antolatzea debekatu bazen ere, 1488an Suabiako ligarik garrantzitsuena, Suabiako Liga Handia, eratu zen, salerosketa eta Suabiako barrutien arteko bakea sustatzeko; gudarostea, epaitegia eta konstituzio berezia zituen.
Suabiako Liga Handia 1534an desegin zen katolikoen eta protestanteen arteko tirabiren ondorioz, eta lurraldea bi alderditan banatua gelditu zen; alderdi protestantea, Württembergeko dukea buru zuena, eta katolikoa, Austriaren aliatua. Dukerria 1648ko Westfaliako bakearen ondoren desagertu zen.
1803an, Napoleondar Gerren ondoren, eskualdearen zati bat Bavariari eman zitzaion.
Alemania naziak Suabia Berria deitzen zuen Antartikako lurralde baten gaineko subiranotasuna aldarrikatu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. 154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak. euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-02).
* 1 2 Swabia. britannica.com (Noiz kontsultatua: 2024-12-3).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11812551
* Multimedia: Swabia / Q11812551
# Txistu (komikia)

Txistu haurrei zuzendutako aldizkaria eta lehen euskal komikia izan zen, 1927tik hamasei zenbaki publikatu zituzten. Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunean gordetzen dira ale guztiak.

## Historia

1926ko apirilaren 4an, Haurrentzako euskarazko lehen komikia iragarri zuen Argia astekariak: Txistu. Abdón González de Alaitzak bultzatuta eta Madrilgo zenbait euskal ikasleren laguntzaz, euskarazko komiki-sorta argitaratzea zen asmoa, denbora-pasa, ipuin eta besterekin. Argia aldizkariarekin batera zabalduko zen hamabostean behin. 1927ko urtarrilean ikusi zuen argia.
Madrildik aldizkariaren sortze prozesuan aritu zen Alaitza. Dena dela, egilea hil eta gero argitaratu ziren komikiak Argia aldizkarian: hamabostean behin ateratzen zen, zortzi orrialde zituen eta guztira 16 ale argitaratu ziren. Umeak euskalduntzea zuen helburu. Aldizkariaren egile batzuk Madrilen zeuden, arkitektura ikasleak zirela jakina da, baina ez da beraien izenik ezagutzen. 90. hamarkadan egindako ikerketan ondorioztatu zen ez zela aldizkariaren alerik gorde, baina 2010 urtetik aurrera egindako beste ikerketa batzuei esker jakin zen Koldo Mitxelena kulturunean Antonio Zavalaren funtsetan bazeudela ale guztiak.
Lehen asmoak, ordea, ez ziren komiki bat ateratzekoak: hasieran, Txistu ez zen komiki baten izena, pertsonaia batena baizik. 1926ko urtarrilaren lOelik hasten da argitaratzen "Txisturen txokoa" izeneko ataltxoa, irregularki ateratzen zen zati txiki bat. Orokorrean, garai hartan haurrentzako komunikabide guztiek egundoko garaipena ezagutu zutela Ameriketan eta Europa osoan. Beraz, komiki bat ateratzeko momentu egokia zen. Hamasei zenbaki ondoren, proiektua bertan behera gelditu zen, arrakasta handirik gabe. 1932an Txistu birsortzen, urte haiek lehengoak baino aproposagoak zirelakoan. Alferrik, Txistu ez baitzen berriro argitara irten. 1935ean beste euskaltzale batek, Ixaka Lopez Mendizabal tolosarrak, Poxpolin izeneko komikia argitaratzeari ekin zion, hau ere euskara hutsez.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/haurrentzako-euskarazko-lehen-komikia-iragarri-zuen-argia-astekariak-txistu
* ↑ https://www.argia.eus/argia-astekaria/2654/anartz-gorrotxategi-alkatea-euskarazko-lehen-komiki-aldizkariaren-atzetik
* ↑ https://web.archive.org/web/20230404085240/https://www.jakin.eus/aldizkaria/artikulua/%C2%ABtxistu%C2%BB-euskarazko-lehen-komiki-aldizkaria/1928

## Ikus, gainera

* Argia aldizkaria
* Abdón González de Alaitza
* Poxpolin

## Kanpo estekak

* Txistu aldizkariaren zenbaki guztiak eskaneatuta Koldo Mitxelena Kulturunearen hemerotekan
* Javier Diaz Nociren artikulua, Jakin aldizkarian, 60.zk, 1990, 55-64. or.
* Miel Anjel Elustondoren artikulua Berrian, 2020/06/10.
# Klesie Kelly

Klesie Kelly edo Klesie Kelly-Moog (Kentucky, AEB, XX. mendea) estatubatuar abeslari sopranoa da eta kantu irakaslea Koloniako Musika eta Dantza Unibertsitatean eta nazioarteko eskola magistraletarako.

## Bizitza

Kelly Kentucky estatuan jaio zen eta Alemanian ikasi zuen kantua Bettina Björgsten, Helmut Kretschmar eta Günther Weißenbornekin.

## Musika ibilbidea
### Kantari

Kontzertuetan operako agertokian baino aktiboago, Moshe Atzmon, Wolfgang Gönnenwein, Erich Leinsdorf, Bruno Maderna eta Hiroshi Wakasugi zuzendariekin jardun du, besteak beste.
1971n, Kelly Vienako Konzerthauseko Mozartsaalean aurkeztu zen, Purcell, Franz Schubert eta Straussen Lieder izenekoak abestuz, besteak beste, Norman Shetlerrek lagunduta. Besteak beste, Mozart, Schumann, Wolf eta Zemlinsky konpositoreen abestiak grabatu zituen Werner Genuit piano-jotzailearekin. 1977an, Abendlieder, Liebeslieder und Romanzen («Gaueko abestiak, maitasun abestiak) grabatu zituen bakarlari instrumentalekin batera, hala nola, Ian Partridge tenorearekin, Hermann Baumann (tronpa), Dieter Klöcker (klarinetea), Karl-Otto Hartmann (fagota) edo Genuit. Oso gutxitan interpretatzen den ganbera-musikaren aukeraketan, Benedict Randhartingerren Schlummerlied («Lotarako abestia») soprano, tenor, tronpa eta pianorako, Franz Lachnerren Seit ich ihn gesehen (Chamissoren ondoren) soprano, klarinete eta pianorako, eta bere "Laute Liebe" («Maitasun zaratatsua») soprano, fagot eta pianorako.
Wiesbadenen, Rheingauer Kantorei abesbatzarekin abestu zuen, bai 1979an Felix Mendelssohnen Elias oratorioa Frankfurteko hr-Sinfonieorchesterrekin Erich Wenkekin batera zati nagusian, bai Le Roi David de Honegedgerren 1980an Claudia Eder eta Gerienstekin.

### Irakasle

1986an hasi zen kantu irakasle lanetan Koloniako Musika eta Dantza Unibertsitatean. Eskola magistralak eman ditu Europan eta Hego Korean. Ikasleen artean, Juan Carlos Echeverry, Julia Kleiter, Ulrike Maria Maier eta Christiane Oelze daude. Bere ikasleetako batzuk nazioarteko lehiaketetan sarituak izan dira eta opera konpainia nagusietako kideak dira.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Meisterkurs bei Klesie Kelly, Sopran (USA). Universidad de Música, Teatro y Medios de Hannover.
* 1 2 «Prof. Klesie Kelly» Opernakademie Henfenfeld.
* ↑ Liederabend Klesie Kelly. Am Klavier Norman Shetler. Biblioteca Nacional de Austria.
* ↑ Klesie Kelly, Sopran. Claudio Genuit.
* ↑ Abendlieder, Liebeslieder und Romanzen. Biblioteca Nacional de Alemania 1977.
* ↑ Abendlieder, Liebeslieder und Romanzen. Claudio Genuit.
* ↑ «Christiane Oelze» Westdeutsche Konzertdirektion Köln.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17484189
# Tòni Escala

Antònia Escala, ezagunagoa Tòni Escala izenez (Tremp, LLeida, Katalunia, 1961) lleidar idazlea da. Okzitanieraz idazten du; zehazki, araneraz.

## Literatura ibilbidea

Tremp herrian jaio zen, Kataluniako Lleidako probintzian. Araneraz idatzitako autore emankorrenetako bat da, hainbat alditan Arán Literatura Saria irabaziz, bere modalitate ezberdinetan. 2011ko edizioan hiru sari lortu zituen Lisson (narratiba), Pensamentòts (poesia) eta Praube de nosatri (haurrentzako ipuina) lanengatik.
Okzitanierazko Les Talúries de cuento saria gutxienez hiru aldiz irabazi du (2004, 2006 eta 2008), eta 2007an Italian La Gàrdia en Jaune izeneko nazioarteko saria jaso zuen En vacances eleberriarekin. Okzitanian eta Proventzan ere sariak irabazi ditu.
2010ean, Lengua Viua saria jaso zuen araneraz idatzitako literatura lanarengatik.
2019an, hainbat urteko isilunearen ondoren, 101 pensades poema-liburua argitaratu zuen.

## Literatura-lanak

* Tanplan tornèc (2004) (eleberria)
* En vacances (2007) (nobela beltza)
* T'i maridaràs (2007) (eleberria)
* Moria! Ene perduts! (2009) (gazte eleberria)
* Hered (2010) (eleberria)
* 101 pensades (2019) (poesia)

## Erreferentziak

* ↑ «Era Literatura en Aran» www.gencat.cat/..
* ↑ (Gaztelaniaz) «Poesia i Prosa en Aranés - Tòni Escala» Fundació Siscoaran (Noiz kontsultatua: 2024-10-17).
* ↑ (Katalanez) «Letras d’Òc que presente ua òbra de Tòni Escala» Jornalet 2022-01-10 (Noiz kontsultatua: 2024-10-17).
* ↑ XXI Concors Mn. Condò. Arán informacion julio de 2011.
* ↑ L'escrivana aranesa Tòni Escala publica un libre de poesia. jornalet.com 16 de marzo de 2019.

## Kanpo estekak

* Jornalet. Tòni Escalaren profila
* Datuak: Q110251464
# Tütten aintzira

Tütten aintzira (alemanez: Tüttensee) Bavaria Garaiko eskualde administratiboan dago, Bavariako estatuan (Alemania). 523 metroko altueran dago eta 10.8 hektareako eremua du.
Alpeetako iparraldeko hegalean dago. Azken ikerketa geologiko eta biologikoek erakutsi dute Tüttenek zohikaztegirik gabeko profila duela Würm glaziazioatik; geroztik 12.500 urte baino gehiagoz igaro dira.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20240307204630/https://www.wwa-ts.bayern.de/fluesse_seen/gewaesserportraits/tuettensee/index.htm
* ↑ https://www.lfu.bayern.de/geologie/doc/tuettensee_datierungen_kurztext_kea_end.pdf
* ↑ https://www.lfu.bayern.de/pressemitteilungen/l/441

## Kanpo estekak

* Datuak: Q895603
* Multimedia: Tüttensee / Q895603