OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Azpelar

Azpelarra (Colchicum autumnale) Colchicaceae familiako lorea da. Azafraiaren antzekoa baina jateko oso desegokia, toxikoa, izan ere koltxizina izeneko toxina sortzen du. Udazkenean loratzen da

## Deskribapena

Landare belarkara eta bizikorra da, 25 cm-ko altuera hartzen duena.
Loreak 4-7 cm luzera duten sei petalo morez osaturik daude. Barnean sei estamin laranja ditu. Polinizatzeko orduan obarioa lur azpian aurkitzen da.

## Hedadura eta habitata

Europa guztian hedaturik dago, erdialdean eta mendebaldean bereziki. Britainia Handian eta Irlandan ere bai. Azken urteetan Suedian eta Errusian ere naturalizatu dela ikusi da, eta baita Zeelanda Berrian ere.
Altuera handiko zelai hezeetan aurkitzen da.

## Erabilera

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Erraboil itxurako bere kormoak koltxizina du, hezueri eta Mediterranear sukarra sendatzeko erabiltzen dena.
Landareen ekoizpenean ale poliploideak ekoizteko ere erabiltzen da koltxizina.

## Toxikotasuna

Koltxizina landarearen atal guztietan aurkitzen da, beraz dena kontsideratzen da pozoitsua. Hartz-baratxuriaren (Allium ursinum) antza badu eta animalia belarjaleek nahastuta jan dezakete. Bereziki kaltegarria da felidoentzat.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) S.L., Botanical-online. «¿El azafrán silvestre se puede comer?» www.botanical-online.com (Noiz kontsultatua: 2018-11-05).
* ↑ Parnell, J. and Curtis, T.. (2012). Webb's An Irish Flora. Cork University Press ISBN 978-185918-4783..
* ↑ «Colchicum autumnale - Burke Herbarium Image Collection» burkeherbarium.org (Noiz kontsultatua: 2023-11-06).
* ↑ (Ingelesez) «Plants of the World Online | Kew Science» Plants of the World Online (Noiz kontsultatua: 2023-11-06).
* ↑ BBC News. (2008-01-19). Medicinal plants 'facing threat'. .
* ↑ «Vsak dan prvi - 24ur.com» www.24ur.com (Noiz kontsultatua: 2023-11-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q152553
* Multimedia: Colchicum autumnale / Q152553
* Espezieak: Colchicum autumnale
# Miaulari gris

Miaulari grisa (Dumetella carolinensis) Dumetella generoko animalia da. Hegaztien barruko Mimidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ Euskalterm: [Kontsulta-fitxak] [2001]

## Ikus, gainera

* Dumetella
* Mimidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q831597
* Multimedia: Dumetella carolinensis / Q831597
* Espezieak: Dumetella carolinensis
# Apomahats

Apo-mahatsa (Dioscorea communis) ñamearen Dioscoreaceae familiako landare loreduna da, Europa, Afrikako Ipar-sartalde eta Asiako Sartaldekoa.
Apo-mahatsa 2-4 m-rainoko garaiera izaten duen landare igokari belarkara da, aihen biribilduduna. Hostoak bihotz formakoak ditu, kiribilduak, 10 cm-ko luzera eta 8 cm-ko zabalera izan daitezkeenak eta 5 cm-rainoko luzera izan ahal duen txortena dutenak. Landare dioikoa da, landare ar eta emeak dituena. Bakarka gutxi nabarmentzen diren lore laru berdexkak ditu, 3-6 mm-ko diametroko eta sei petalokoak; lore arrak 5-10 cm-ko luku lirainetan, emeak talde laburragotan. Fruituak baia gorri eta distiratsuak dira, 1 cm-ko diametrokoak. Landarearen zati guztiak, baita nahiko handiak diren bere tuberkuluak ere, pozoitsuak dira.

## Erreferentziak

* Blamey, M. & Grey-Wilson, C. (1989). Flora of Britain and Northern Europe. Hodder & Stoughton. ISBN 0-340-40170-2.
* Flora Europaea: Tamus communis distribution
* Datuak: Q161378
* Multimedia: Dioscorea communis / Q161378
* Espezieak: Dioscorea communis
# Cyperus papyrus

Papiroa (Cyperus papyrus) Cyperaceae familiako landare belarkara da, afrikar jatorrikoa. Ebakidura triangeluarreko 3-5 metroko zurtoinak ditu. Zurtoin bakoitzaren goiko muturrean hosto-mototsa zabaltzen da. Landare urzalea da, Afrikako padura, aintzira eta ibai bazterretan eremu handiak hartzen dituena.
Antzinako Egipton landare hau papiro papera egiteko erabiltzen zen.

## Kanpo estekak

* Joseba Errekondo: Elurmenak lurmentzen, argia.com-en
* Datuak: Q158808
* Multimedia: Cyperus papyrus / Q158808
* Espezieak: Cyperus papyrus
# Osterzuri

Osterzuria edo eskarola (Cichorium endivia) Asteraceae familiako landare jangarria da. Euskal Herrian osterzuria gordinik jan ohi da, entsaladetan, baina prestatuta ere jan daiteke.
Osterzuria endibiaren genero berekoa da, baina, nahiz eta bere izen zientifikoan "endivia" agertu, ez dira nahastu behar. Euskal Herrian endibia izenarekin ezagutzen dena Cichorium intybus espezieko foliosum barietatea da.
* Datuak: Q178547
* Multimedia: Cichorium endivia / Q178547
* Espezieak: Cichorium endivia
# Cladium mariscus

Cladium mariscus Cyperaceae familiako landarea da. Europa eta Asiako eskualde epeletan hazten da, eremu alkalinotan eta aintziren ondoan. 2,5 metroko altuera ere izan dezake.

## Erreferentziak

* ↑ Theocharopoulos, Michael; Georgiadis, Theodoros; Dimitrellos, Georgios; Chochliouros, Stergios; Tiniakou, Argyro. (2006). «Vegetation types with Cladium mariscus (Cyperaceae) in Greece» (PDF) Willdenowia 36: 247–256. doi:10.3372/wi.36.36120..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q158918
* Multimedia: Cladium mariscus / Q158918
* Espezieak: Cladium mariscus
# Txinpart belar

Txinpart belarra (Caltha palustris) Europan jatorria duen landarea da, leku heze, zingiratsu eta putzuz inguratutako lekuetan hazten dena.
Herrestaria den landarea da, 15-45cm-ko altuera izan dezake. Bere hostoak berde kolore biziko bihotz forma daukate. Loreak horiak eta handiak dira, infloreszentzia laxoarekin eta lorezil hori ugarirekin.
Martxotik ekainera bitartean loratzen da, leku lohitsuetan. Urkiola ibai ertzean ikus daiteke, besteak beste.

## Erreferentziak

* ↑ «Urkiolako Parke Naturala: Landaredia» www.urkiola.net (Noiz kontsultatua: 2023-04-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q147192
* Multimedia: Caltha palustris / Q147192
* Espezieak: Caltha palustris
# Jute

Jutea edo jute zuria (Corchorus capsularis) landare espezie bat da. Bere zurtoina 4 metro edukitzera irits daiteke. Jute zuntza lortzeko erabiltzen da.
Klima heze eta beroetan, batez ere Indian eta Bangladeshen, lantzen da.
Haren zuntza oso aberatsa zelulosan eta lignina ugari du. Jangarria da; fruituak eta hostoak sukaldaritzan erabiltzen dira, baita sendabelar gisa ere.

## Kanpo estekak

* Jute - Open Directory Project
* International Jute Study Group (IJSG)
* Department of Horticulture & Landscape Architecture, Purdue University
* Datuak: Q3190566
* Multimedia: Corchorus capsularis / Q3190566
* Espezieak: Corchorus capsularis
# Cucurbita pepo

Cucurbita pepo kuien familiako udako landare bat da. Kuia espezie honen arbasoa Ameriketakoa da.
Espezie honek barietate ugari ditu, hala nola kuiatxoa.

## Irudiak

* Delicata kuia
* Pâtisson kuia
* Spaghetti kuia
* var. styriaca

## Ikus, gainera

* Kuiatxoa
* Kuia
* Datuak: Q7229863
* Multimedia: Cucurbita pepo / Q7229863
* Espezieak: Cucurbita pepo
# Gari arrunt

Gari arrunta, gari biguna edo gari berantiarra (Triticum aestivum) Poaceae familiako espeziea da. Espezie hau hazteko garia da. Ekoiztutako gariaren %95 inguru gari arrunta da.
Kultibar ezagunenak honakoak dira:
* Albimonte
* Manital

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]
* ↑ PMID 23192148 (PubMed) Citation will be completed automatically in a few minutes. Ilara saltatu edo eskuz egin
* ↑ Bonjean, Alain P. & William J. Angus, ed. The world wheat book : a history of wheat breeding. Andover: Intercept, 1131 or. ISBN 1-898298-72-6..
* ↑ Caligari, P.D.S. & P.E. Brandham, ed. Wheat taxonomy : the legacy of John Percival. Londres: Linnean Society, Linnean Special Issue 3, 190 or..
* ↑ Heyne, E.G., ed. Wheat and wheat improvement. Madison, Wis.: American Society of Agronomy, 765 or. ISBN 0-89118-091-5..
* ↑ Zohary, Daniel & Maria Hopf. (2000). Domestication of Old World plants: the origin and spread of cultivated plants in West Asia. Oxford: Oxford University Press ISBN 0-19-850356-3..
* 1 2 doi:10.1016/j.envexpbot.2009.02.008 Zita hau gehitzeko bi modu daude: Botaren zain egon gabe edo eskuz egin

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161098
* Multimedia: Triticum aestivum / Q161098
* Espezieak: Triticum aestivum
# Palmondo nano

Palmondo nano Chamaerops palmondo-generoaren izan arrunta da. Generoak espezie bakarra du: Chamaerops humilis hain zuzen ere. Enbor laburra, 2 m inguru luzea, abanikoaren egiturako hosto zabal biribilak, enbor-buruan arrosaren antzera eratuak eta mizpiraren itxurako fruitu hori gorrixkak dituena. Mediterraneo itsasoko uharteetan, Marokon, Aljerian eta Tunisiako iparraldean hazten da.
Bi aldaera eta bi labore ditu:
* Chamaerops humilis var. argentea André (sin. cerifera). Ipar-mendebaldeko Afrikako aldaera
* Chamaerops humilis var. humilis. Hego-mendebaldeko Europako aldaera.
* Chamaerops humilis 'Vulcano'. Laborea.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ WCSP, World Checklist of Palms: Chamaerops
* ↑ www.rhs.org.uk

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161747
* Multimedia: Chamaerops humilis / Q161747
* Espezieak: Chamaerops humilis
# Drosophyllum lusitanicum

Drosophyllum lusitanicum landare intsektujalea da, Drosophyllaceae familiakoa, Iberiar penintsularen hego-mendebaldean eta iparraldeko Afrikan hazten dena. Ile itsaskorrez inguratutako hostoak ditu intsektuak harrapatzeko. Gainerako landare karniboroak ez bezala, ingurune lehorretan bizi da, txilardi mediterraneoetan zehazki. Drosophyllum generoko espezie bakarra da.

## Erreferentziak

* ↑ Repeto Deudero, Irene, Gómez González, Susana, Ojeda Copete, Fernando. Distribución geográfica y estado de conservación de la planta carnívora Drosophyllum lusitanicum a partir de registros de herbario. Almoraima: revista de estudios campogibraltareños, ISSN 1133-5319, Nº. 49, 2018, págs. 55-73, dialnet.unirioja.es (Noiz kontsultatua: 2020-5-14).
* ↑ Orobengoa, Olatz. Landare haragijaleen mundu ezezaguna. Elhuyar aldizkaria, 177. zenbakia, 2002ko ekainak 1, CC-BY-SA-3.0, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2020-5-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q736307
* Multimedia: Drosophyllum lusitanicum / Q736307
* Espezieak: Drosophyllum lusitanicum
# Misera

Misera, kamartza edo abakandoa (Homarus gammarus) Nephropidae familiako krustazeo espezie bat da, sukaldaritzan oso aintzat hartua. Batzuetan, europar misera izena ematen zaio, genero bereko beste espezie bakarretik bereizteko (amerikar misera, Homarus americanus).
Otarrainaren antza handia du, baina miseraren aurreko hankek haginak dituzte.

## Hedadura

Otarrainaren bizilekua Ozeano Atlantikoaren ipar-ekialdea da, Norvegia hegoaldetik Marokoraino, Euskal Herria barne. Mediterraneoa mendebaldean, Kretan, Itsaso Beltzaren iparraldean eta Azoreetan ere bizi da.

## Ezaugarriak

Miseraren oskola beltz urdinkara da, orban argiekin.
Miserak bost hanka pare ditu, horietako lau toraxean eta, nahiz eta txikiak izan gorputz osoarekiko, animalia mugitzeko adina indar dute. Aurreko hanka pareak berriz, haginak dituzte, horietako bat ertz zorrotzekoa, ebakitzeko, eta bestea zapalagoa, birrintzeko.
Buruan bi antena luze eta bi labur ditu.

## Bizi zikloa

Misera animalia bakartia, gauekoa eta lorraldekoia da, egunean zehar itsas hondoko zulo eta pitzaduretan bizi dena. Udan, miserek migratu egiten dute sexukide bila. Garai hau izaten da aproposena arrantzatzeko. Emeek hamaika hilabetez eramaten dituzte arrautzak, ia urte osoan zehar hortaz. Arrautzetatik larba planktonikoak irteten dira, 2-3 astez ur zutabe baten mantenduz. Ondoren, ur zutabetik kanporatu eta hondoko zulo batean kokatzen dira, bertan 2 urte igaroz. Oskola 15 mm luze denean, hondar-zuloa utzi eta arroketako pitzaduretara joaten dira. Heldutasuna 4-5 urteren buruan lortzen dute.

## Irudiak

* Homarus gammarus, europar misera.
* Homarus gammarus, europar misera.
* Homarus gammarus, europar misera.
* Homarus gammarus, europar misera.
* Homarus americanus, amerikar misera.
* Homarus americanus, amerikar misera.
* Homarus americanus, amerikar misera.
* Homarus americanus, amerikar misera.

## Erreferentziak

* ↑ «'abakando', 'misera' - Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-03).
* ↑ «kamartza - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-03).
* ↑ Barrutia, Eneko. (2003). «Arrainen izenak Bizkaian XX. mendean» (pdf) Zainak (Donostia: Eusko Ikaskuntza) (25) ISBN 8484198790. ISSN 1137-439X. Bibcode: 1137-439X..
* Datuak: Q27690
* Multimedia: Homarus gammarus / Q27690
* Espezieak: Homarus gammarus
# Kroton

Kroton (Codiaeum variegatum) Euphorbiaceae landare-familiako espezie baten izen arrunta da. Indiako hegoaldean, Sri Lankan, Indonesian, Malaysian eta Ozeano Bareko mendebaldeko uharteetan baso irekietan eta sastrakadietan hazten den bizi da.

## Deskribapena

Hosto iraunkorreko zuhaixka da, 7,5 metroko altueraraino hazten da, eta hosto handiak, lodiak, koriazeoak, iraunkorrak eta distiratsuak ditu, txandaka antolatuta, 5-30 cm luze eta 0,5-8 cm zabal. Infloreszentziak 8-30 cm-ko luzera duten mahats-mordoak dira, eta lore maskulinoak eta femeninoak infloreszentzia bereizietan. Lore maskulinoak zuriak dira, bost petalo eta 20-30 lorezil dituzte, eta lore femeninoak horixkak, petalorik gabeak. Fruitua 9 mm-ko diametroko kapsula bat da, 6 mm-ko hiru hazi dituena. Zurtoinek izerdi esnetsua dute, ebakitako zurtoinetatik odola dariola.

## Sinonimia

* Codiaeum chrysosticton Rumph. ex Spreng.
* Codiaeum variegatum (L.) Blume
* Croton variegatus L.
* Crozophyla variegata (L.) Raf.
* Oxydectes variegata (L.) Kuntze
* Phyllaurea variegata (L.) W.Wight

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]
* 1 2 Flora of China: Codiaeum variegatum
* 1 2 Huxley, A., ed. (1992). New RHS Dictionary of Gardening 1: 665. Macmillan.
* ↑ Codiaeum variegatum PlantList

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1345646
* Multimedia: Codiaeum variegatum / Q1345646
* Espezieak: Codiaeum variegatum
# Alberjinia

Alberjinia edo berenjena (Solanum melongena) barazki loditsu eta luze bat da, azal gogor eta beltzekoa, mami haritsu eta zuria duena.
Urteko zikloa du landare honek. Tomatearen antzeko premiak ditu: lur arina eta ondo ongarritua behar du, ondugabeko ongarri organikoak onartzen ditu, eta eguraldi beroa behar du.

## Laborantza

* Erein: lur beroan otsail-martxoan (1 gramo = 250 hazi).
* Landatu: maiatzean, toki babes edo eguteran. Landare artean, 40-50 cm-ko tartea; eta ilara artean, 70 cm-ko tartea.
* Lanak: tomatea bezala, hasieran arba nagusia ez den puja guztia kimatu behar da (30 cm-raino), gero 4 edo 5 adar utzita.
* Uzta: abuztu-irail-urrian.

## Erreferentziak

* ↑ «Alberjinia». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2023-10-21.)
* ↑ «Berenjena». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2023-10-21.)

## Ikus, gainera

* Caponata

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7540
* Multimedia: Solanum melongena / Q7540
* Liburuak: Kategoria:Osagaia:Alberjinia
* Espezieak: Solanum melongena
# Liho

    Artikulu hau liho arruntari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Liho (argipena)».
Lihoa (Linum usitatissimum) landare urterokoa eta belarkara da, batez ere zuntza eta olioa egiteko kultibatzen dena.
Lihoaren laborantza oso garrantzitsua Euskal Herrian izan zen. Euskal lihoa Erresuma Batuko, Frantziako eta Italiako mihiseekin lehiatzen zen XVI. eta XVII. mendeetan.
Lihoaren zuntz luzea da. Lihoaren olioa ez da jangaia. Linazi liho hazia da eta sendabelarra da (laxantea)
Hego Eurasiar jatorria du.

## Ezaugarriak

Lihoa ehungintzan erabili zen lehenengo landare zuntza izan zen. Egiptoarrek ere erabiltzen zuten.
Bere zurtoina metro bat izatera irits daiteke. Loreak, urdin kolorekoak eta bakartiak dira, bost petalodunak. Fruitu kapsula borobila da. Lihoaren hazian 48 olio edukitzera irits daiteke. Prozesu osoa bere esku zegoen, baita saltzea ere.

## Kanpo estekak

* https://web.archive.org/web/20071113002705/http://www.elkarfundazioa.org/hemeroteka.cfm?orria=berria%5Flinovasco%5F2006%2D11%2D14%2Ehtm
* http://www.ahotsak.com/eskoriatza/pasarteak/esk-003-032/ Liho-festa
* http://www.goierrikohitza.info/paperekoa/2007-03-08/p00007010/Lihoaren_ezkutuko_historiak.htm Goierriko Hitza
* Datuak: Q45108
* Multimedia: Linum usitatissimum / Q45108
* Espezieak: Linum usitatissimum
# Lupulu

Lupulua (Humulus lupulus) Cannabaceae familiako landare belarkara, igokari, bizikor eta dioikoa da. Hosto aurkako, lobulatu eta horzdunak ditu, lore arrak panikulatan daude eta emeak kono oboidetan biltzen dira. Bere zurtoina zazpi metro edukitzera irits daiteke. XV. mendetik erabiltzen da garagardoari usain emateko.

## Kanpo estekak

Lupulua Euskal Herrian. Argia astekariko artikulua..
* Datuak: Q104212
* Multimedia: Humulus lupulus / Q104212
* Espezieak: Humulus lupulus
# Moko-arraia

Moko-arraia (Dipturus oxyrinchus) ur gaziko arrain kartilaginosoa da, Rajidae familiakoa.
Ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ Bigelow, H.B. & W.C. Schroeder. (1953). Fishes of the Western North Atlantic, Part 2. Sears Foundation for Marine Research, Yale University, 352–362 or..
* ↑ IUCNren Zerrenda Gorria: Dipturus oxyrinchus
* Datuak: Q2701254
* Multimedia: Dipturus oxyrinchus / Q2701254
* Espezieak: Dipturus oxyrinchus
# Itsas armika

Itsas armika (Eryngium maritimum) Apiaceae familiako landarea da, Europako kostaldetan jatorria duena. Elisabetar aroan, bere sustraiak afrodisiakoak zirela uste zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Plants for a Future—PFAF Plant Database: Eryngium maritimum (Sea Holly)
* ↑ William Shakespeare. The Merry Wives of Windsor. in: Open Shakespeare. Open Knowledge Foundation.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21110
* Multimedia: Eryngium maritimum / Q21110
* Espezieak: Eryngium maritimum
# Itsas getozka

Itsas getozka (Halimione portulacoides) Amaranthaceae familiako zuhaixka da. Eurasia epeletan eta Afrikako zenbait eskualdetan jatorria duen landare hau halofitoa da eta normalean itsasgorak estalitako lekuetan hazten da.

## Erreferentziak

* ↑ Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. Itsas getozka. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q888227
* Multimedia: Halimione portulacoides / Q888227
* Espezieak: Halimione portulacoides
# Mokozabal arrosa

Mokozabal arrosa (Platalea ajaja) Platalea generoko animalia da. Hegaztien barruko Threskiornithidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Platalea
* Threskiornithidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q389664
* Multimedia: Platalea ajaja / Q389664
* Espezieak: Platalea ajaja
# Mnemosine tximeleta

Mnemosine tximeleta (Parnassius mnemosyne) Papilionidae familiako tximeleta bat da Euskal Herrian ere aurkitzen dena. Europako eta Asia erdialdeko mendilerro garaietan ikusten da, Piriniotan barne, ez da ordea 1.500 metrotako altueratik gora igotzen.

## Deskribapena
### Imagoa

Tximeleta zuria da eta aurreko hegalen puntatan kolore grisak azaltzen zaizkio. Hegal bakoitzean bi orbain beltz deigarri ere baditu. Azpialdean nerbiadura grisa nabarmenduta dauka. Emea arraren antzekoa da baina gardenagoa izan ohi da, azpialdean nabari da batez ere.
Tximeleta handiak izaten dira Papilionidae familiako espezieak. Mnemosine tximeleta haien artean txikienetakoa bada ere 6 cm-ko hegal-zabalera hartzen du.

### Beldarra

Mnemosine tximeletaren beldarra beltza eta arantzatsua da. puntu hori edo laranjazko lerroak ditu. Puntu horiek ez dira borobilak izaten.

## Bizi zikloa

Errunaldi bakarra duen tximeleta da. Beldarrak lozorroann igarotzen du negua udaberrian elikatuko den landarearen oinean. Corydalis generoko landareak dituzte gustokoen. Tximeletak ekaina eta uztailan zehar ikusten dira.

## Iruditegia

* Arraren gainaldea.
* Arraren azpialdea.
* Emea ia gardena izaten da batzuetan.
* Beldarra.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Parnassius mnemosyne (Linnaeus, 1758)» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2022-03-12).
* 1 2 «Parnassius mnemosyne» web.archive.org 2007-05-29 (Noiz kontsultatua: 2022-03-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30665
* Multimedia: Parnassius mnemosyne / Q30665
* Espezieak: Parnassius mnemosyne
# Molorrika

Molorrika edo akantoa (Acanthus mollis) Akantazeoen familiako landarea da, zurtoin-zuzena, 50-120 cm luzea eta hosto handi gingildunak dituena. Ez du zurtoin txikirik, eta duen bakarretik ateratzen zaizkio hostoak. Loreak zurtoinaren puntaldeko inguru guztian ditu, ezpaindunak eta zuriak. Apaingarri gisa erabiltzen da.
Bere hostoak korintiar zutabeen apaingarrien inspirazioa izan ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Vitruvio. Arkitekturaz. IV.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q136648
* Multimedia: Acanthus mollis / Q136648
* Espezieak: Acanthus mollis
# Erratz-txilar

Erratz-txilarra (Erica scoparia) Erikazeoen artean altuera handiena lor dezakeen zuhaixka argal eta tentea da. Normalean 0,5-2,5 m artekoa izanik, 7 metrotara hel daiteke. Bestalde lore txikienak eta kaskarrenak dituen txilarra da.

## Morfologia

Adaxkak gaztea ilegabeak ditu, eta bertan hosto txikiak, forma linearrekoak, berdexkak eta ilegabeak, 3-4 bertizilotan antolatzen dira. Loreak ez dira oso ikusgarriak, gehienetan berdexkak izan arren, zenbaitetan kolore gorria hartzen dute. Hauek muturreko luku estutuan biltzen dira; sepaloak, bai adaxkak bai hostoak bezala ilegabeak dira. Anterak luzakin gabekoak dira, eta eslotiloa pixka bat irtena da.

## Polinizazioa

Erica scopariaren lorazioa maiatzetik abuztura ematen da, garai horretan polinizazioa intsektuen edota airearen bitartez gertatuz.

## Banaketa eta habitata

Lurzoru haretsuetan eta silizeotan bizi da, hainbat sastrakadi eguzkitsuetan parte hartuz, besteetan baso ezkutuetako soilgune eta orlak kolinizatuz.Europa erdialdeko eta mendebaldeko endemikoa izanik, oso ugaria da Mediterraneo ertzeko herrialdeetan, hauen artean Portugal, Espainia, Frantzia, Italia eta Jugoslavia. Euskal Herrian, ekialdetik mendebaldera doan erdiko banda zabal batean aurkitzen da, normalean mendiko karraskaletan. Hala ere, ipar isurialdeko leku isolatu batzuetan ere azaltzen da.
* Erica scoparia.

## Erabilerak

Txilar erratzak egiteko gehien erabili izan den espeziea da, izan ere, horregatik hartzen du "erratz-txilarra" izena arrunta.
* Txilar erratza.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 I., Aizpuru,. (2010). Euskal herriko zuhaitz eta zuhaixken gida. (2. [argit.]. argitaraldia) Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia = Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco ISBN 9788445730515. PMC 868798162. (Noiz kontsultatua: 2019-03-15).
* 1 2 3 Euskal Herriko landareak eta inguruetakoak sailkatzeko gako irudidunak. (1. argit. argitaraldia) Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia = Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco 2004 ISBN 8445720902. PMC 432948603. (Noiz kontsultatua: 2019-03-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2110024
* Multimedia: Erica scoparia / Q2110024
* Espezieak: Erica scoparia