OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Eper gris

Eper grisa (Perdix perdix) phasianidae familiako hegaztia da. Espeziearen jatorrizko izen bat gehien iraun zuen eskualde euskaldunetan eper urdina da.
Ia Europa osoan eta mendebaldeko Asian bizi den hegazti hau, gizakiak Ipar Amerikara zabaldua izan da.
Hegazti hau garai historikoetan zabalduagoa egon zen Euskal Herrian, baina gizakiak eragindako habitataren aldaketak zein geheiegizko ehizak galdu zuten espeziea leku gehienetan. Egun bakarrik Populazio txiki bat mantentzen da Nafarroako zein Zuberoako Pirinioetan. Azken urtetan dena den hainbat egitasmo abiatu dira eper urdina berreskuratzeko Euskal Herrian. Haren ondorioz, esate baterako, hainbat hegazti askatu dira Gorbeiako natura parkean eta gauza berbera egiteko asmoa dago Valderejoko natura parkean ere.

## Azpiespezie

Eper grisak zazpi azpiespezie ditu:
* Perdix perdix perdix
* Perdix perdix sphangnetorum
* Perdix perdix armoricana
* Perdix perdix hispaniensis
* Perdix perdix lucida
* Perdix perdix robusta
* Perdix perdix canescens

## Erreferentziak

* ↑ BirdLife International (2004). Perdix perdix. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006
* ↑ http://www.hazi.es/es/proyectoshazi/eremu-naturala-eta-biodibertsitatea/237-gallipyr-gestion-y-recuperacion-de-galliformes-de-montana.html%5B%5D
* ↑ Clements, J. F. 2007. The Clements Checklist of Birds of the World, 6th Edition. Cornell University Press.
* Datuak: Q26106
* Multimedia: Perdix perdix / Q26106
* Espezieak: Perdix perdix
# Equus

Equus Equidae familiako ugaztun perisodaktilo genero bat da. Zaldiak, astoak, onagroak eta zebrak genero honetakoak dira. Bere familian bizirik dagoen genero bakarra da, baina, historian zehar, beste genero batzuk ere izan dira. Izena latinetik dator, eta "zaldi" esan nahi du. Era berean grezierako "ἴκκος" (ikkos) hitzetik dator, hau ere, "zaldi".
Animalia lirainak dira, hanka luzeekin eta behatz bakar batekin. Hirugarren behatzaren (edo zentrukoaren) luzapen eta garapenetik sortu da, beste guztiak desagertu direlarik edo, gehienez ere, txiki mantentzen direlarik. Behatz horren inguruan azkazal handi bat hazten da.

## Espezieak

Equus africanus Equus ferus Equus grevyi Equus hemionus Equus quagga Equus zebra
* Datuak: Q27022
* Multimedia: Equus / Q27022
* Espezieak: Equus
# Ergates faber

Ergates faber Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1761ean deskribatu zuena. Europan, Afrika iparraldean eta Ekialde Hurbilean bizi dena. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena

Tamaina handiko kakalardoa da, 25 mm-tik hasi eta 60 mm ere har ditzake luzeran. Iberiar penintsulan aurki daitekeen handienetakoa da. Kolore marroi iluna du. Emeak ilunagoak dira, arrak aldiz gorrixkagoan. Gorputza obalatua da. Sabelalean ile horixka ugari izaten du.
Antena luzeak dituzte, bereziki arrek, gorputza bera baino handiagoak baitira.
Beldarrak zuriak eta lodiak dira.

## Habitata

Koniferoen basoetan soilik aurkitzen dira.

## Bizi zikloa

Helduak egunez egur artean ezkutaturik egoten dira eta gauez ateratzen dira hegan. Egurra txikitzeko hortz handiak dituzte. Argiek erakarri egiten dituzte eta herrietako kale-argien inguruan ikusten dira sarritan.
Helduak uztailean eta abuztuan ikusten dira. Ondoren emeak arrautzak enbor zaharretan jartzen ditu. Beldarrak bi urte behar ditu garatzeko eta xilofagoa da. Materia organikoa deskonposatzen laguntzen du.

## Iruditegia

* Arra.
* Emea.
* Beldarra.
* Pupak.

## Erreferentziak

* ↑ «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» www.heteropterus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
* 1 2 adminSandra. (2021-09-02). «Ergates faber» De vueltas por el mundo (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).
* 1 2 3 «CERAMBYX, LUCANUS Y OTROS... - Ergates faber» sites.google.com (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1089589
* Multimedia: Ergates faber / Q1089589
* Espezieak: Ergates faber
# Erinaceus

Erinaceus triku generoetako bat da, Erinaceidae familiaren barruan. Normalki baso zabaletan bizi dira, sastraken artean ezkutuan edo gizakia bizi den lekuetatik gertu. Animalia gautarrak dira eta intsektuak, ornodun txikiak eta arrak jaten dituzte.

## Espezieak

* Erinaceus amurensis
* Erinaceus concolor
* Erinaceus europaeus
* Erinaceus roumanicus
* Datuak: Q498993
* Multimedia: Erinaceus / Q498993
* Espezieak: Erinaceus
# Errefau

Errefaua edo errefautxoa (Raphanus sativus) Brassicaceae familiako landare belarkara da. Haren sustraiak jangarriak dira eta baratzetan landatu ohi da.
Uraz gain, karbohidratoak eta zuntza dira bere osagai nagusiak. Ur asko duenez, errefaua kaloria gutxiko jakia da. Bitaminei dagokienez, C bitamina eta folatoak dira aipagarrienak. Mineral ugarienak, aldiz, potasioa eta iodoa dira. Halaber, kaltzio eta fosforo nahiko du eta magnesioa, maila urriagoan.
Uste denez, Raphanus raphanistrum landarearen azpiespeziea da.

## Barietatak

* Errefautxo gorria
* Raphanus sativus var. longipinnatus
* Mantanghong
* Raphanus sativus var. niger (azal beltza, frantses errefaua.
* Raphanus sativus var. longipinnatus (daikona, japoniar errefaua).

## Galeria

* Errefautxo-platera.
* Daikona (Raphanus sativus var. longipinnatus).
* "Mantanghong", txinatar errefaua.

## Ikus, gainera

* Errefau-aza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7224565
* Multimedia: Raphanus sativus / Q7224565
* Espezieak: Raphanus sativus
# Errinozero beltz

Errinozero beltz (Diceros bicornis) Diceros generoko animalia da. Perisodaktiloen barruko Rhinocerotidae familian sailkatuta dago.

## Azpiespezieak

Errinozero beltzak honako azpiespezieak ditu:
* Diceros bicornis bicornis
* Diceros bicornis brucii
* Diceros bicornis chobiensis
* Diceros bicornis longipes (2011n IUCNek iraungitzat hartua)
* Diceros bicornis michaeli
* Diceros bicornis minor

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)Mammals - full taxonomy and Red List status Ugaztun guztien egoera 2008an
* ↑ Linnaeus. (1758). 1 Syst. Nat., 56 or..
* ↑ El Mundo

## Ikus, gainera

* Rhinocerotidae

## Kanpo estekak

* 'Diceros bicornis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
* Datuak: Q95036
* Multimedia: Diceros bicornis / Q95036
* Espezieak: Diceros bicornis
# Errododendro

Errododendroa (antzinako grezieraz: ῥόδον, rhódon "arrosa" eta δένδρον déndron "zuhaitz") edo azalea Ericaceae familiako Rhododendron generoko espezieei ematen zaien izen arrunta da.
Errodoendro nagusia Rhododendron ferrugineum da, baina 1.000 errododendro-espezie inguru daude; Rhododendron lapponicum eta Rhododendron myrtilifolium, esaterako.
Loreak gorri-beltzak edo arrosa kolorekoak dituzte, oso ikusgarriak. Hostoek lantza-itxura dute, eta oso gogorrak izaten dira. Landare apaingarri gisa erabiltzen dira; Europako, Ipar Amerikako eta Asiako lurralde menditsuetan eta Himalaian, batez ere, ugariak dira.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q189393
* Multimedia: Rhododendron / Q189393
* Espezieak: Rhododendron
# Erromero txiki

Erromero txikia (Remora remora) Echeneidae arrain familiako espeziea da.
Generoaren espezie tipoa da eta mendebaldeko Mediterraneoan, Ozeano Atlantikoan eta Ipar Itsasoan bizi da. Gorputza marroi, beltza edo grisa du. 86,4 zentimetroko luzera ere izan dezake, nahiz eta normalena 40 zentimetrokoa baino ez izan.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), «Remora remora», FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.
* ↑ Margaret M. Smith eta Phillip C. Heemstra. (1986). Smith's Sea Fishes. (6. argitaraldia) New York: Springer-Verlag, 662 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q749460
* Multimedia: Remora remora / Q749460
* Espezieak: Remora remora
# Errusiar urretxindor

Errusiar urretxindorra (Luscinia luscinia) Luscinia generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Luscinia
* Muscicapidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q206130
* Multimedia: Luscinia luscinia / Q206130
* Espezieak: Luscinia luscinia
# Erythrina crista-galli

Erythrina crista-galli Faboideae subfamiliako zuhaitza da, jatorriz Hego Amerikakoa dena. Zeibo eta Oilar-gandor gorri ere esaten zaio.
Hainbat izen ditu Hego Amerikako eskualdearen arabera: árbol del coral, bucaré, ceibo, ceíbo, cachimbo, flor de coral, cockerel, pico de gallo, sananduva, seibo edo seíbo.
Argentinako ipar-ekialdean eta zentro-ekialdean erraz aurkitu daiteke zuhaitz hau, baita Boliviako ekialdean, Brasilgo hegoaldean, Paraguaiko toki askotan eta ia Uruguai osoan ere. Argentinan eta Uruguain zuhaitz eta lore nazionala da.
Uliako Mintegietako parkean ale eder bat dago, Donostian. Gipuzkoan dagoen ale bakarra da.

## Toxikotasuna

Erythrina generoko espezieen airetiko zatiek alkaloideak eduki ditzakete, hala nola eritralina eta erisodina, horien irensteak osasun-arriskua dakar.

## Taxonomia

Erythrina crista-galli Carlos Linnaeusek deskribatu zuen eta Mantissa Plantarum liburuan argitaratu zuen.
Erythrina: izen arrunta grezieratik dator ερυθρος erythros = "gorri"
crista galli: Latinez "oilarraren gandor" esan nahi du.

### Sinonimia

* Erythrina falcata Benth.
* Corallodendron falcatum (Benth.) Kuntze
* Erythrina laurifolia Jacq.
* Erythrina martii Colla
* Corallodendron crista-galli (L.) Kuntze
* Erythrina fasciculata Benth.
* Erythrina laurifolia Jacq.
* Erythrina pulcherrima Tod.
* Erythrina mitragyna Andrews
* Micropteryx crista-galli Walp.
* Micropteryx fasciculata Walp.
* Micropteryx laurifolia Walp.
* 1 2 3 "Azaroaren 22, Lorearen Egun Nazionala, ceibo" Argentinako Hezkuntza Ministerioa.
* ↑ Elikagaien Segurtasunerako Europar Agintaritza (EFSA) (2012)
* ↑ www.tropicos.org: Erythrina crista-galli
* ↑ USDA, NRCS. 2005.
* ↑ METAFRO.

## Bibliografia

* USDA, ARS, National Genetic Resources Program. GRIN. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. https://web.archive.org/web/20090323174212/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?15739 (2007-12-20)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q162849
* Multimedia: Erythrina crista-galli / Q162849
* Espezieak: Erythrina crista-galli
# Eskardinio begigorri

Eskardinio begigorria (Scardinius erythrophthalmus) Scardinius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian. Europa eta Asiako ur gezatan jatorria du eta beste eremutan inbaditzailea da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), «Scardinius erythrophthalmus», FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.

## Ikus, gainera

* Scardinius
* Cyprinidae

## Kanpo estekak

* FishBase.org
* Datuak: Q200594
* Multimedia: Scardinius erythrophthalmus / Q200594
* Espezieak: Scardinius erythrophthalmus
# Eskinko arrunt

Eskinko arrunta (Scincus scincus) Scincus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Hondarretako eskinkoa ere deitua. Sugandilaren antzeko narrasti ezkataduna da, kolorez marroi-zurixka, zeharkako zerrenda beltzak dituena. Hondarretan ibiltzeko oso gorputz egokia du. Aise azpiratzen eta ibiltzen da hondar azpian, igerian bezala. Arabiarrek sendagai modura erabili izan dute haren haragia, xehatu eta ondo lehorturik. Afrikako iparraldeko basamortuetan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ The Species 2000 and ITIS Catalogue of Life
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Ikus, gainera

* Scincus
* Scincidae

## Kanpo estekak

* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
* Datuak: Q620576
* Multimedia: Scincus scincus / Q620576
* Espezieak: Scincus scincus
# Estrepa

Estrepa, txara edo txaraka (Cistus) Cistaceae familiako landare loredunen generoa da, 20 espezie inguru dituena.

## Espezieak

| Cistus albanicus Cistus albidus Cistus chinamadensis Cistus clusii Cistus creticus Cistus crispus Cistus heterophyllus Cistus incanus Cistus ladanifer Cistus laurifolius | Cistus libanotis Cistus monspeliensis Cistus munbyi Cistus osbeckiaefolius Cistus parviflorus Cistus populifolius Cistus psilosepalus Cistus salviifolius Cistus symphytifolius Cistus varius |

## Erreferentziak

* ↑ Ellul P., M. Boscaiu, O. Vicente, V. Moreno, J. A. Rossello. (2002). «Intra- and Interspecific Variation in DNA Content in Cistus (Cistaceae)» Annals of Botany 90 (3): 345-351..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q206127
* Multimedia: Cistus / Q206127
* Espezieak: Cistus
# Estrilda mokogorri

Estrilda mokogorria (Estrilda astrild) Estrilda generoko animalia da. Hegaztien barruko Estrildidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Estrilda
* Estrildidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q583220
* Multimedia: Estrilda astrild / Q583220
* Espezieak: Estrilda astrild
# Etxe-euli

Etxe-eulia (Musca domestica) etxeetan arruntena de eulietako bat da, eta mundu osoan zabalen hedaturik dagoena; zenbait kasutan gaixotasun larriak eragin ditzakeen izurri gisa sailkatzen da.

## Deskribapen fisikoa

Helduak 6-9 mm luze izan ohi dira. Torax grisa daukate eta bizkarrean lau marra ilun. Abdomenaren behealde horia daukate, eta gorputz osoa ilez estalita daukate. Emeak arrak baino pixka bat handiagoak dira, eta begiak banatuagoak dauzkate.
Gainerako dipteroek bezala, hegoen pare bakarra daukate; atzeko hegoak hegaldiaren egonkortasunean laguntzen duten halterio bilakatu dira.
* Datuak: Q166111
* Multimedia: Musca domestica / Q166111
* Espezieak: Musca domestica
# Etxe-kilker

Etxe-kilkerra edo labatxirria (Acheta domesticus) Gryllidae familiako ortopteroa da. Hego-mendebaldeko Asian jatorria duen kilker hau mundu osora zabaldu dute. Etxeko animalia da eta baita etxeko animalien elikagaia ere.

## Erreferentziak

* ↑ Walker TJ.. (2007). House cricket, Acheta domesticus. in: Featured Creatures. University of Florida/IFAS.
* Datuak: Q27711
* Multimedia: Acheta domestica / Q27711
* Espezieak: Acheta domesticus
# Europar otso

Europar otsoa (Canis lupus lupus) Eurasiatik hedatzen den tamaina handiko otso azpiespeziea da.
Gaur egun, hedapen handiena duen otso azpiespeziea da, eta oso hedaturik dago Europako eta Asiako kontinenteen iparraldean. Siberian populazio handiak ditu eta Siberiako otso arrunta edo eurasiar otsoa munduko otsorik handiena kontsideratzen da, hots, azpiespezie honetako Siberiako populazioak.
Arrek 35-60 kilo artean pisatzen dute, baina 80 kiloko arrak ere neurtu dira (ehizatutako eurasiar otsorik handienak 87 kilo pisatzen zituen). Emeak %20 txikiagoak dira.
Sorbaldaraino 99 zentimetro garai da, munduko azpiespezietan garaiena.
Taldetan ehizatzen du eta harrapakin gogokoenak ungulatu handiak ditu, oreinak, altzeak eta basurdeak gehienbat. Harrapakinak nekez eta odolustuz hiltzen ditu taldearen indarrarekin, normalean, distantzia handietan zelatatzen ditu harrapakinak, taldeka hozkada zitalak ematen dizkieten bitartean (harrapakin handien kasuan).

## Erreferentziak

IUCN-ko mehatxaturiko espezieen zerrenda gorria (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q898061
* Multimedia: Canis lupus lupus / Q898061
* Espezieak: Canis lupus lupus
# Europar sugegorri

Europar sugegorria (Vipera berus) Europako zati handi batean dagoen sugea da. Zirkulu Polar Artikotik Iberiar eta Italiar Penintsulako iparraldera, Balkanak utzi gabe, zabaltzen da. Erdialdeko eta hegoaldeko Europan nahiko esporadikoa izaten da.Errusiatik Ozeano Bareko itsasaldera ere hedatzen da.

## Itxura

Helduak 65cm inguruko luzera izan dezake buztana barne. Emeak arrak baino handiagoak izan daitezke. Sugegorriaren gorputza lodia da eta bere muturra zapala da.Burua hirukierakoa eta ondo zehaztua. Begininiak zutika ditu eta ez du betazalik. Bere gainaldeko ezkatak karenatuak ditu. Sugegorri gehienek bizkar hezurrean sigi-saga egiten duen lerro bat izaten dute ongi nabarmendua.
Koloreak asko aldatzen dira sexuaren arabera. Arrak zuriak eta urdinabarrak , beltz marka bortitzekin. Emeak berriz , arre kolorezkoak edo gorrixkak izaten dira. Sabelaldea urdinabarra edo beltza izaten da ; batzuetan orban zuriekin. Buztana oria , laranja eta azpitik gorria. Badaude oso ilunak, ia beltzak, diren ale batzuk.

## Ohiturak

Bere bizilekua zabala da: belar-soro, txilardi, otadi, sastrakadi, baso ireki eta oro har, landaretza ugariko inguruetan. Atsegin dituen beste tokiak , hesiak, baso-ertzak, mendiko bideen ezpondak eta nekazarien eraikuntzetako harresiak izaten dira.Itsas mailatik 3000 metroko garaieraraino (Alpetan) ager daitezke.
Oso ehiztari trebea da harrapakinak harrapatzen. Haien artean ugaztun txiki , sugandila, musker eta txoritxoak daude. Harrapakinak Jacobsonen organoari esker eta mingaina mugituz atzematen ditu. Organo horrek usaimenaren antzeko eginkizuna betetzen du eta mingainaren bidez jasotako estimulu kimikoak aztertzen ditu. Ehizakiak hiltzeko sugegorriak dituen letaginak erabiltzen ditu. Letagin hauek zulatuak eta mugikorrak dira. Ausikitzerakoan pozoia zuzenean harrapakinari sartzen dio. Gero, pozoiak bere lana egin arte, itxaroten du eta ondoren, mingaina erabiliz ehizakiaren arrastoari jarraitzen dio. Aurkitzen duenean, burutik hasita, ehizakia oso-osorik irensten du.

## Ugalketa

Udaberrian ugaltzen dira. Sugegorriak barnerruleak (obobibiparoak) dira. Arrautzak amaren barruan txitatzen dira erditzeko unea iritsi arte. 4-8 kumeak uztaila-abuztutik aurrera ateratzen dira.

## Pozoia

Nahiz eta indar handiko pozoia den bere hozkada ez da aspis sugegorriarena baino arriskutsuagoa, dena den, gizakiarentzat ezinbesteko kasuak eman dira.

## Ikus, gainera

* Aspis sugegorri
* Kantabriar sugegorri
* Orsini sugegorri
* Suge biperakara
* Datuak: Q192056
* Multimedia: Vipera berus / Q192056
* Espezieak: Vipera berus
# Ezpata-arrain

Ezpata-arraina (Xiphias gladius) ur gaziko arrain espezie bat da, mundu osoko ur tropikal, azpitropikal eta epeletan bizi dena. Xiphiidae bere familian espezie bakarra da.

## Izena

Xiphias gladius izen zientifikoa, antzinako grezierazko ξίφος (ezpata) eta latinezko gladius (ezpata) hitzen lotura da.
Mundakan akula bidegarde, Bermeon akule bidegarde edo akule bidegardie, Ondarroan akula biregarde, akula biregardi edo esparroi, Elantxoben akula bideberde, Lekeition akula melebarda, Hondarribian ezpalarta eta Ziburun ezpalarte esaten diote edo esan izan diote. Arrain ezpata izena ere erabili izan da lapurteraz, txitxi-ezpata gipuzkeraz, esparloi bizkaieraz, eta esparroi bizkaiera nahiz gipuzkeraz.

## Ezaugarriak

Ezpata antzeko mutur gogorra, luzea eta zorrotza du. 5 m inguru luze da. Kolorez antxoaren antzekoa izaten da, erditik gora urdina eta erditik behera zilarkara. Igerian oso azkarra da. Kontu handiarekin ibiltzen dira arrantzaleak ezpata-arrainaren harrapaketan, arriskutsua izan daiteke eta. Munduko itsaso bero eta epel guztiak ditu bizileku. Itsasertzetara, ordea, arrautzak jartzera bakarrik hurbiltzen da, udaberri aldera. Zefalopodoak eta arrainak jaten ditu. Oso aintzat hartua da sukaldaritzan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-2-15 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Sepkoski, Jack. (2002). «A compendium of fossil marine animal genera» Bulletins of American Paleontology 364: 560..
* ↑ Fritsches, Kerstin A., Brill, Richard W. eta Warrant, Eric J.. (2005). «Warm Eyes Provide Superior Vision in Swordfishes» Current Biology (15): 55−58..
* ↑ «ezpalarta», Orotariko Euskal Hiztegia.
* ↑ Barrutia, Eneko. (2003). «Arrainen izenak Bizkaian XX. mendean» (pdf) Zainak (Donostia: Eusko Ikaskuntza) (25) ISBN 8484198790. ISSN 1137-439X. Bibcode: 1137-439X..
* ↑ «Pez», Diccionario Auñamendi.
* ↑ «arrain ezpata», Orotariko Euskal Hiztegia.
* ↑ «pez», in Plazido MUXIKA: Diccionario castellano-vasco.
* Datuak: Q164327
* Multimedia: Xiphias gladius / Q164327
* Espezieak: Xiphias gladius
# Ezpata-belar

Ezpata-belarra (Carex) ihiaren antzeko belar landare batzuei ematen zaien izena da. Cyperaceae familiako 1.500 espezie baino gehiagok osatzen dute genero zabal hau.
Gurean, espezierik ezagunenak hauek dira:
* Ezpata-belar arrunta (Carex pendula)
* Hareetako ezpata-belarra (Carex arenaria)
* Carex hirta espezie tipoa.
* Carex chordorrhiza
* Carex paniculata

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q158501
* Multimedia: Carex / Q158501
* Espezieak: Carex
# Fasciola hepatica

Fasciola hepatica Trematodoen klaseko platelmintoa da, animalia belarjale batzuen (eta baita gizakiaren ere) parasitoa dena. Hosto itxurako har parasito hau txikia da (2-3 cm-ko luzeera) eta bi bentosa ditu: bat aho aldean eta bestea sabelaldekoan.
Bizkarroi moduan kalte handiak sortzen ditu abereengan, ardiengan eta behiengan, batez ere. Izan ere, fasziolosi gaitza eragiten die. Harrak gibela eta behazun xixkua kaltetzen ditu, eta gizakia ere gaixotu dezake. Hainbat herrialdeetan izurrite latzak sortzen ditu Fasciola hepaticak, eta abeltzainei galera handiak dakarzkie.
Hermafrodita da. Gibelean dagoenean arrautzak jartzen ditu, behazunbideen bidez gorozkiekin kanporatuak direnak. Arrautz horietatik jaiotzen diren harrek uretan eta belarretan bizirauten dute. Animalia belarjaleek ur edo belarra irensten dutenean infektatzen dira, parasitoaren bizi-zikloa itxiz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q334149
* Multimedia: Fasciola hepatica / Q334149
* Espezieak: Fasciola hepatica
# Felis

Felis Felidae familiako ugaztun haragijale genero bat da. Tradizionalki felino guztiak genero honen barnean sartzen ziren, baina gaur egun 5 basakatu eta katu arrunta sartzen dira. Generoko animalia guztiak txikiak dira, isatsa dute eta animalia txikiak ehizatzen dituzte, batez ere karraskariak, hegaztiak eta narrasti txikiak. Espezializazio eskasa badute ere felinoen barneko zuhaitz ebolutiborik zabalena duen taldea da.

## Sailkapena

* Felis bieti
* Felis chaus
* Felis manul
* Felis margarita
* Felis nigripes
* Felis silvestris
* Datuak: Q228283
* Multimedia: Felis / Q228283
* Espezieak: Felis