# Brontzearen gaitz

Brontzearen gaitza korrosio-prozesu atzeraezin eta ia gupidagabea da. Kloruro ioiak brontzea edo kobrea duten beste aleazio batzuk ukitzen dituztenean gertatzen da. Estaldura berde ilun gisa ager daiteke, edo estaldura zuri lauso edo berde iletsu askoz argiago gisa. Ez da bakterio-infekzioa, kloruroekin izandako erreakzio kimiko baten emaitza baizik. Erreakzio hori, normalean, brontze-objektua ur gaziarekin kutsatzeagatik edo kloruro ioiak dauden lurzoru-mota espezifikoetan lurperatzeagatik gertatzen da. Tratatzen ez bada, kaltetutako objektua erabat suntsi daiteke. Tratamendua oso zaila da, garestia eta ez beti eraginkorra.

## Azalpena

Brontzearen gaitza kobrea duten objektuen kloruro ioiak eraginiko korrosioa da. Jatorrian, bakterioek eragindakoa zela uste zen. Kutsakorra da, izan ere, gaitza duen objektu batek ukitzen duen beste objektu bat kutsa baitezake. Izena gorabehera, brontzearen gaitzak kobrea duen edozein aleaziori eragin diezaioke, ez brontzeari bakarrik. Gaitza antzinako, antigualeko zein objektu
garaikideei eragin diezaieke, hala nola kobre-nikelezko txanpon modernoei.
Brontzearen gaitzaren adierazpena kolore berde bizitik pastel berdera aldatzen da. Normalean, gama osoan dager tarte horretan eta kristal txiki eta mikroskopikoak ere egon daitezke.
Gaitza agertzeko ezinbestekoa da ingurunean kloruro ioia, ura eta oxigenoa egotea. Hiru horietako bat ez egoteak geldiarazi egiten du gaitzaren aurrerapena, nahiz eta egindako edozein kalte itzulezina izan. Afekzioa tratatzeko, oro har, kloruroak fisikoki, kimikoki edo elektrokimikoki ezabatzen dira. Halaber, objektua uretik eta oxigenotik isolatzen da ontzi hermetiko bat, argizarizko estaldura bat edo BTAzko patina bat usatuz. Tratamendu horiek edozein patina ere ezaba dezakete. Sarritan bildumagileek eta kontserbatzaileek galdu nahi ez badute ere, hobe da objektua galtzea baino.

## Erreakzio kimikoa

Gaitzaten erasoaren prozesuak 5 urratsetako bide bai segitzen dio:
1- Kobrea kobre(I) ioira oxidatzen da.
Cu → Cu$^+$ + e$^−$
2- Kobre(I) ioiak kloruro ioiarekin erreakzionatzen du kobre(I) kloruroa eratuz, solido zuri disolbaezina.
Cu$^+$ + Cl$^−$ → CuCl
3- Kobre(I) kloruroak atmosferako hezetasunarekin eta oxigenoarekin erreakzionatzen du berde koloreko kobre(II) kloruro/kobre(II) hidroxido nahastea emateko.
4 CuCl + 4 H$_2$O + O$_2$ → CuCl$_2$·3 Cu(OH)$_2$ + 2 HCl
4- Atzen erreakzio honetan sortu den azido klorhidrikoak kobre(I) ioiarekin erreakzionatzen du kobre(I) kloruroa emateko.
Cu$^+$ + Cl$^−$ → CuCl
5- Erreakzio errepikatu egiten da 3. ekuaziotik aurrera.

## Erreferentziak

* ↑ Scott, David A.. (2002). Copper and bronze in art: corrosion, colorants, conservation. Getty Conservation Institute ISBN 978-0-89236-638-5. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ «Bronze Disease» www.brown.edu (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* 1 2 (Ingelesez) Scott, David A.. (1990-01). «Bronze Disease: A Review of Some Chemical Problems and the Role of Relative Humidity» Journal of the American Institute for Conservation 29 (2): 193–206. doi:10.1179/019713690806046064. ISSN 0197-1360. (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).
* ↑ (Ingelesez) «Bronze Disease: Even Metal Gets Sick» Cardiff University 2017-01-24 (Noiz kontsultatua: 2024-10-30).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4974257