OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kaivalya

Kaivalya (devanāgarī: कैवल्य) sanskritozko terminoa da, «bakartzea», «lotura guztietatik askatzea» edo «askatzea» esan nahi du yogaren eta samkhyaren filosofian.
Mukti hitzarekin elkartuta, kaivalyamukti terminoak (berraragiztatzeen) betiereko askatzea esan nahi du, rāja yogaren helburua.

## Hinduismoan

Hinduismoan, kaivalya naturatik edo prakrititik erabat askatzea lortu duenaren egoera da. Bere kontzientzia(purusha) materiatik askatuta dago beraz. Sanskritozko hitz hori samkhyaren filosofiatik eta Patanjaliren Yoga-sutretatik dator.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Kaivalya. 2020-09-15 (Noiz kontsultatua: 2023-10-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2387797
# Ishvara

Ishvara (Sanskrito: ईश्वर), Îshwara, Ishwar, Isvara, edo Isha bezala ere ezaguna, hinduismoko kontzeptua da, eskola hinduista eta garai ezberdinetan zehar esanahian aldatu dena. Antzinako hindu filosofia testuetan Ishvara-k Jainko, entitate ahalguztidun, agintari, jaun, errege, edo senar esan nahi du. Bereziki Shaktismo doktrinan, īśvarī forma femeninoa erabiltzen zen, jainkosa goren bati erreferentzia eginez.
Ishvara Shiva jaunaren epiteto bezala erabiltzen da, Shaivismo eta korronte hinduista gehienetan Ishvara Shivaren sinonimo bezala hartuz.

## Erreferentziak

* ↑ Sullivan, Bruce M.. (2003). The A to Z of Hinduism. Vision Books ISBN 81-7094-521-6. PMC 61283248. (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).
* ↑ (Ingelesez) «Ishvara | Hinduism | Britannica» www.britannica.com (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).
* ↑ (Ingelesez) «What is Ishvara? - Definition from Yogapedia» Yogapedia.com (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).
* ↑ Lochtefeld, James G.. (2002). The illustrated encyclopedia of Hinduism. (1st ed. argitaraldia) Rosen ISBN 0-8239-2287-1. PMC 41612317. (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).
* ↑ Lord Śiva's Song : the Īśvara Gītā. 2014 ISBN 978-1-4384-5102-2. PMC 880450730. (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).
* ↑ Dalal, Roshen. (2010). Hinduism : an alphabetical guide. Penguin Books ISBN 978-0-14-341421-6. PMC 664683680. (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q71684
# Lingam

Lingam, linga edo shivalingam delakoa (sanskritoz linga, लिङ्ग, zeinu edo marka) hinduismoko tenpluetan Shiva jainkoa gurtzeko erabilitako irudikapena da. Indiako kultura tradizionalean, lingama jainkoaren energiaren eta potentzialtasunaren sinboloa da, zakil estilizatu bat, forma faliko bat.
Lingama yoni delakorekin batera irudikatzen da maiz, Shakti jainkosaren sinbolo batekin, hau da, emakumeen energia sortzailearekin eta aluarekin. Lingam eta yoni elkartzeak "maskulinoaren eta femeninoaren batasun zatiezina, eta espazio pasiboa eta denbora aktiboa adierazten ditu, bizitza guztiaren jatorria dena".

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, katalanezko wikipediako «Lingam» artikulutik itzulia izan da, 2022-01-26 data duen 29343578 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-01-26 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* ↑ Spoken Sanskrit Dictionary
* ↑ A Practical Sanskrit Dictionary. .
* ↑ Hinduism: Beliefs and Practices, by Jeanne Fowler, pgs. 42–43,
* 1 2 Mudaliyar, Sabaratna. Lecture on the Shiva Linga. Malaysia Hindu Dharma Mamandram.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q468895
* Multimedia: Lingam / Q468895
# Mantra

Mantra (तन्त्र devanagariz), jatorri sanskritoko hitz bat da, manaḥ eta trāyate hitzez osatua dagoena, lehenak burua eta bigarrenak askapena esan nahi dutelarik, hortik mantra, burua, berau nahasten duten etengabeko pentsamenduetatik askatzeko tresna bat dela esan izatea.
Mantra bat, silaba bat, hitz bat, esaldi bat edo testu luze bat izan daiteke, errezitatzen eta errepikatzen denean, pertsona, kontzentrazio sakoneko egoera batetara daroana (dhāraṇā).

## Erabilera

Budismo tibetarrean, mantra bakoitza, argiztapenaren arlo bakoitzari dagokion soinutzat hartzen da, eta argiztaturiko buruaren arlo horrekin identifikatzeko erabiltzen da.
Adibidez, om mani padme hum ezaguna, errukiari dagokio. "O, lotoko bitxia!" bezala itzultzen da, om mantra ezaguna, jatorrian, Brahmanari dagokion soinuzko ikurra delarik, mantra hau, esaldi budista ezagun baten zati izatera pasa zen arren.
Tradizio budista pollivetarraren arabera, mantra batek ez du erabateko eraginik bere errezitazioaren praktika maisu egoki batek gainbegiratu eta baimentzen ez badu (lama tibeteraz eta guru sanskritoz), aldi berean, budismoaren kasuan, Budagainano (ez derrigorrez buda historikoa) atzera dihoan maisu leinu batek babestua. Budismoaren arabera, errezitatzeaz gain, mantra bat tokiren batzuetan idaz daiteke, bere eragin izpiritualarekin onura jasotzeko.

## Mantra batzuk

* Om mani padme hum
* Gaiatri
* Om namah shivaya

## Ikus, gainera

* Meditazio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131510
* Multimedia: Mantras / Q131510
# Maya (hinduismoa)

    Artikulu hau hinduismoko kontzeptuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Maya (argipena)».
Maya, hinduismoan, (sanskritoz: माया), ilusioa da, ametsezko irudi bat, eta ez erreala. Sanskritotik dator, ma aia (ez da).
Advaita doktrinaren arabera, fenomenozko mundu honen aniztasuna eta arimak (atman) eta jainkoa (Brahman)en arteko ezberdintasuna, soilik maya (ez errealtasuna) da: errealitatea, soilik Jainkoa dela da.
Sankhya doktrinaren arabera, maya prakritirekin (materia) eta pradhanarekin (materiaren iturri den substantzia), baita, vedanta filosofiaren arabera, unibertso ikusgarriaren iturria ere.
Shivaisten erlijioaren arabera, maya, arima mundu material honetara lotzen duten lau pasha edo korapiloetako bat da.

## Ez errealtasun pertsonifikatua

Maya, maya irudikeriazko energiaren pertsonifikazioa ere bada. Bere aita, Anrita izango litzateke, eta, bere ama, Niriti (edo Nikriti), eta bera, Mritiu (heriotza pertsonifikatua)ren ama izango litzateke. Beste bertsio batzuetan, bere aita Adharma (ez erlijioa). Batzuetan, Durga jainkosarekin ere identifikatzen da.

## Budismoan

Maya, budisten arabera, bikoiztasuna da (24 pasio negatibo txikietako bat)
Tradizioaren arabera, Siddhartha Gautama budaren ama ere Maya deitzen zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q223890
# Moksha

Moksha edo mokṣa (sanskritoz मोक्ष, askapena) edo mukti (sanskritoz मुक्ति, askatu), hinduismoan, gizakia, karmaren loturetatik askatzeari erreferentzia egiten dion experientzia bat da, mayaren sorginkeriatik haratago joatea esan nahi du. Experientzia hau da hinduismoaren xedeetako bat da, Brahmarekin bateratuta egotea esan nahi baitu.
Hiru bide daude Brahmagana iritsi ahal izateko: Karma-Marga edo ekintza, Jnaña-Marga edo ezagutza, eta Bakhti-Marga edo debozioa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q183379
# Mimamsa

Mimamsa (sanskritoz: मीमांसा, mīmāṃsā) hinduismoaren eskola (darshana) ortodoxoa da, ortopraxia erritualekoa, eta Vedak interpretatzeko bere azterketa hermeneutikoagatik ezagutzen dena. Era berean, Vedak «betierekoak, izenik gabekoak, [eta] hutsezinak» zirela eta erritualetako manamenduak eta mantra vedikoak garrantzi primarioko ekintza preskriptiboak zirela adierazi zuten. Testu-azterketan eta interpretazioan zuen ikuspegiaren ondorioz, mimamsa beste eskola indiar batzuetan eragina izan zuen filologia-teoriak eta hizkuntzaren filosofia ere garatu zituen. Batez ere, hizkuntzaren helburua ekintza zuzenak, erritualak argi eta garbi agintzea eta dharma (betebeharra edo bertutea) zuzentzea zela esan zuten. Halaber, mimamsa nagusiki ateoa da, Jainkoaren existentziaren ebidentzia nahikoa ez dela eta Vedetan izendatutako jainkoek izenez, mantraz eta botereaz aparte ez dutela existentziarik esanez.

## Erreferentziak

* 1 2 Oliver Leaman (2006), Shruti, in Encyclopaedia of Asian Philosophy, Routledge, ISBN 978-0415862530, 503
* ↑ Peter M. Scharf, The Denotation of Generic Terms in Ancient Indian Philosophy (1996), Chapter 3
* ↑ Chris Bartley (2013), Purva Mimamsa, in Encyclopaedia of Asian Philosophy (Editor: Oliver Leaman), Routledge, 978-0415862530, 443-445
* ↑ Coward, Harold (2008-02-07). The perfectibility of human nature in eastern and western thought. 114. ISBN 9780791473368.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q847918
# Mudra

Mudra, sanskritoz मुद्रा ("zigilu", "marka", edo "keinu"), Indiako errituetan, ikonografian eta dantzan erabiltzen diren keinu sinbolikoak dira.
Artean gehien azaltzen direnak abhaya mudra ("beldurrik eza"), dharmacakra mudra (legeari buruzko hitzaldia) eta dhyana mudra ("meditazioa") dira. Hinduismoa eta budismoa Indiatik kanpoko beste herrialdetara zabaltzearekin batera hedatu zen mudraren erabilpena, Asia hego-ekialdean eta Tibeten batik bat.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q208030
* Multimedia: Mudras / Q208030
# Nonahikotasun

Nonahikotasuna edota ubikuotasuna edonon eta une berean egoteko gaitasuna da. Erlijioetan Jainkoari ematen zaion ezaugarria da.
Kontzeptu horrek berarekin batera hainbat paradoxa sortarazten ditu, adibidez:
* Nola egon liteke Jainkoa edonon, infernuan barne, hori Jainkoaren eza gisan definitua baldin bada?
* Nola liteke leku batean edo gehiagotan espazioaz gain badago eta material bat ez baldin bada?
* Jainkoa erabateko ontasuna baldin bada, egon al liteke akats eta ekintza gaiztoetan?
* Dena bere nonahikotasunaren inguruan ez egotea ba al liteke?

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1062803
# Om (mantra)

Om, edo transkripzio hobea Oṃ (ॐ, baita ere Auṃ eta ə̃ũ transkribatua) erlijio dharmikoetako (hinduismoa eta budismoa gisa) mantra sakratuetan da. Unibertso osoa eta Brahmanaren ikurra da.
Oṃ mantra hinduismoaren oinarrizko sinboloa da. Gorena denarekiko batasuna esan nahi du, fisikoaren eta espiritualaren arteko konbinazioa. Silaba sakratua da, ahalguztidunaren lehen soinua, beste soinu guztiak, musika edo hizkuntza jainkotiarrarenak, eratzen dituen soinua. Atmanaren kontzientzia eta errealitatearen esentzia islatzen du.

## Idazketa

* Devanagari: ॐ
* Kannada: ಓಂ,
* Tamil: ௐ
* Malayalam: ഓം
* Telugu: ఓం
* Bengalera: ওঁ
* Odia: ଓଁ

## Erreferentziak

* ↑ Wilke, Annette, 1953-. Sound and communication : an aesthetic cultural history of Sanskrit Hinduism. ISBN 3-11-024003-3. PMC 752862339. (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).
* ↑ Lochtefeld, James G., 1957-. (2002). The illustrated encyclopedia of Hinduism. (1st ed. argitaraldia) Rosen ISBN 0-8239-2287-1. PMC 41612317. (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).
* ↑ Holdrege, Barbara A., 1950-. (1996). Veda and Torah : transcending the textuality of scripture. State University of New York Press ISBN 0-585-04619-0. PMC 44961208. (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q184128
* Multimedia: Om (symbol) / Q184128
# Prana

Yoga eta hinduismo arloan, prana (sanskritoz: प्राण, prāṇa) arnasturiko airea edo indar bitala esan nahi du. Errealitatea maila guztietan iragazkortzen du, baita bizigabeko materia ere. Literatura hinduan, prāṇa Eguzkian sortu eta elementuak lotzen ditu.
Berez, bost prana daude:
* prana bera: arnasten den airea, edo bizi-indarra.
* udana: eztarrian dagoen eta igotzen den airea (ez du zehazten kanpora ateratzeko igotzen den ahotik edo sudurretik, edo burura igotzen den bizia eramateko). Jada k.a. 2. milurtekoko Atharvavedan (11, 8, 4) agertzen da.
* viana: gorputz osoan zehar dabilen edo zabaltzen den airea. Atharvavedan Apanaren seme gisa pertsonifikatuta agertzen da.
* samana: sabelean zarata egiten duen airea da (latinez ventris crépitus edo «sabel-zirtakatu»). Zilborraren mailan zirkulatzen du eta ezinbestekoa da elikagaiak digeritzeko. Atharvavedan Sādhyaren seme gisa pertsonifikatuta agertzen da.
* apana: airea beherantz, haize-mina (hesteetako airea), gorotza bultzatzeko aire berezia (eztarria itxi eta beherantz indarra egiten denean, egia esan, ez da aire berezia, baizik eta toraxeko muskuluek birikak beherantz bultzatzen dituzte, eta horrek estaltzen dituen diafragma eta hesteak zapaltzen dituzte).

## Erreferentziak

* ↑ Rama, Swami. (2002). Sacred journey : living purposefully and dying gracefully. Himalayan Institute Hospital Trust ISBN 978-8188157006. OCLC .61240413.
* ↑ (Ingelesez) Satyananda Saraswati, Swami. (1981eko iraila). «Prana: the Universal Life Force» Yoga Magazine (Bihar School of Yoga).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q506229
* Multimedia: Yogic breathing / Q506229
# Samsara

Samsara (sanskritoz: संसार, Saṃsāra; euskaraz: «mundua») Indiako tradizio filosofikoetan, hinduismoan, budismoan, jainismoan, bon, sikhismoan eta gnostizismoan, rosenkreutziarrengan eta munduko beste antzinako erlijio filosofikoetan jaiotza, bizitza, heriotza eta gizakundearen (birjaiotze budismoan) zikloa da.
Erlijio horien arabera, bizitza bakoitzean zehar, dharmak (onerako egindako ekintzak) eta karmak (egindakoaren/erabakitakoaren ondorioak) izaki bakoitzaren etorkizuna "izatera iristeko prozesuan" (eboluzioa edo inboluzioa) erabakitzen dute. Prozesu zikliko hau moksha lortzearekin (jaiotzaren eta heriotzaren ziklotik askatzea) amaitzen da.
Naturaren egitate ukaezintzat hartzen dute. Tradizio horiek prozesua deskribatzen duten terminologian eta nola interpretatzen den desberdinak dira. Erlijio horietako gehienek samsara negatiboki- sufrimendu-egoeratzat- jotzen dute, eta bertatik ihes egin behar da. Batzuen ustez, adibidez, mundua eta samsaran parte hartzea maya (ilusioa) da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q173324
* Multimedia: Saṃsāra / Q173324
# Shakti

Shakti (sanskritoz: शक्ति, Śakti), deva edo jainko baten energia kosmikoa da. Energia bere emazte bezala pertsonifikatzen dute eta hauen itxura edota osagarri femeninoa.
Hinduismoan eta Indiako tradizioetan, jainkosa hinduista oro devi deitua izan da, eta zuzenean edo zeharka lotu izan da ugalkortasunarekin; gero, devi bakoitza eta bere potentzia shakti bezala ulertu izan da. Horrela, shakti bakoitza Jainkosa Handiaren alderdi bat bezala ulertzen da (Parvati edo Kali, edo beste jainkosa nagusi bat). Suposatzen da shakti edo devi bakoitza deva baten osagarria dela, unibertsoari existentzia emanez.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19103
* Multimedia: Shaktism / Q19103
# Vedanta

Vedanta brahmanismoaren sei eskola nagusietako bat da, gehienbat Upanishadetan oinarritzen dena. Barne-eskolen artean aipatzekoak dira Sankararen (K.o. 788-820) eskola ez dualista (advaita), espirituaren askatasuna Brahmaren ezagutzaren bidez lor daitekeela dioena; Ramanujaren (1017-1137) eskola ez dualista, debozioa salbabide gisa proposatzen zuena, eta Madhvaren (1197-1276) Vedanta dualista, mundua, arimak eta Jainkoa beti bereizirik dauden izakiak direla dioena. Eskola horiek guztiek badituzte, hala ere, zenbait sineste guztientzat berdinak direnak: nortasunaren (samsara) transmigrazioa; pizkundearen zirkuluari ihes egin nahia; Vedaren nagusitasuna; Brahmanaren munduaren kausa materiala eta instrumentala biak batera direla; nortasuna dela bakoitzaren egintzen eragilea eta haien ondorioen pairatzaile edo hartzailea. Vedanta tradizio bizia da oraindik ere, eta eragin handia du Indiako kulturan eta erlijioan. Garrantzi handiko Vedantaren jarraitzaile eta pentsalari modernoak izan dira Swami Vivekananda, Aurobindo Ghose eta Sarvepalli Radhakrisnan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2512051
* Multimedia: Vedanta / Q2512051
# Bhagavad-gita

Bhagavad-gita (Sanskritoz, «Jaunaren kanta») Mahabharata Indiako epopeia nazionalak jaso zuen erlijio eta filosofia poema. Epopeia bera baino askoz geroagokoa da, eta hinduismoaren oinarrizko testutzat hartzen da. Idazki honetan Krisnak, Visnu gizon eginak, dharma edo erlijioaren berri ematen dio Arjuna printzeari; salbazioari buruz hitz egiten du batez ere. Indiako sekta guztiek onartzen duten Biblia antzeko liburu bihurtu da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q46802
* Multimedia: Bhagavad Gita / Q46802
# Upanishad

Upanishadak (sanskritoz: उपनिषद्, upəniʂəd ahoskatua) hinduismoaren oinarri teorikoa osatzen duten testu-filosofikoen bildumak dira. Vedanta ere izena dute, Vedaren amaiera esan nahi duena.
VII. eta XX. mendeen bitartean idatzitako testu filosofiko-erlijioso hauek sanskritoz idatziak daude, bertsoz eta prosaz moldatuak. Berrehundik gora dira, aski laburrak. Upanishadetan jasotako kontzeptu filosofikoak hinduismoaren vedanta izeneko doktrina ortodoxoaren oinarri dira (sei doktrina ortodoxo daude guztira). Maisu espiritualen irakaspenak biltzen dituzte elkarrizketa moduan; gizakien jatorria eta helburua eta izaki gorenarekiko harremanak dira gai nagusiak.
Indiako pentsamendu guztian erabateko eragina izan dute.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6113985
# Tulsidas

Tulsidas, Tulasī Dāsa, Goswami Tulsidas edo Ramanandi Vaishnava (devanagariz: तुलसीदास, tʊlsiːdaːs ahoskatua; c. 1554–1623) santu eta poeta Hindua zen, Rama jainkoaren debozioagatik ezaguna.

## Erreferentziak

* ↑ Frommer's India. (4th ed. argitaraldia) Wiley Pub 2010 ISBN 978-0-470-60264-5. PMC 638991422. (Noiz kontsultatua: 2022-07-11).
* ↑ (Ingelesez) Goswami Tulsidas – The Divine Life Society. (Noiz kontsultatua: 2022-07-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q312976
* Multimedia: Tulsidas / Q312976
# Ramakrishna

Sri Ramakrishna Paramahansa (Gadadhara Chattopadhyaya jaioa) erlijio-gizon hindua izan zen (Hooghly, Bengala, 1836ko otsailaren 18a - Kalkuta, 1886ko abuztuaren 16a). Bere garaian eragin handia izan zuen «bedanta» filosofia sistemaren jarraitzailea eta sustatzailea izan zen. Indian eta atzerrian hedatu zituen Ramakrishnaren ideiak haren ikaslea izan zen Vivekananda filosofo indiarrak. Belurren (Kalkutatik hurbil) bere izeneko erlijio-ordena sortu zuen 1897. urtean, gero munduko herri guztietara hedatu zuena. Ramana Maharshi filosofoa izan zen Ramakrishnaren tradizio mistikoaren jarraitzailea.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q183126
* Multimedia: Ramakrishna / Q183126
# Gita Govinda

Gita Govinda, sanskritoz eta devanagari grafiaz गीतगोविन्द, Indiako XII. mendeko bigarren erdiko liburu erotiko eta erlijiosoa da. Egilea Orissako Jayadeva poeta izan zen. Etimologikoki Gita Govindak zera esan nahi du: "Govinda kantatzen" edo kantuz laudatutako Govinda. Govinda, bestetik, "behiei plazerra ematen diena" edo "behiak zaintzen dituena". Govida, bestetik, Krishna jainkoaren beste izena da.

## Argumentua

Poema erlijoso-erotiko honetan Krishna nerabea eta Vrindavaneko gopi haurren arteko harremanak azaltzen dira. Gopien artean Radha izenekoa nabaria da. Radhak fedea galdu zuen baina, denboraz, sinesemenera itzuli zen. Sinbolikoki giza arimaren desbideratzea adierazten da baina hau, azkenik, Jainkoaren bidera itzuli egiten da. Lan honek hinduismo barruan eragin handia izan zuen, bereziki bhakti tradizioen zabaltze prozesuan.

## Egitura

Poema hau hamabi kapitulutan antolatua dago. Kapitulu bakoitzak 24 prabandhatan zaituta dago; hauek, aldi berean, zortzi ahapaldietan antolatzen dira, ashta padis izenekoak.

## Itzulpenak

William Jones (1746-1794) linguista britaniarra 1792an ingeleseko lehenengo itzulpena paratu zuen. Itzulpen horretan testuaren jatorri gisa Kalinga (Orissa estatu indiarraren izen zaharra) aipatu zen. Geroztik hizkuntza askotara itzuli egin da. Literarioki poesia sanskritoaren gailurreko adierazpen gisa onartua da.

## Erreferentziak

* ↑ Richard Blurton: Mitos bengalíes. Madril: Akal, 2008.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez): Ignca.nic.in (Gita Govindaren multimedia aurkezpena).
* Datuak: Q389414
* Multimedia: Gita Govinda / Q389414
# Madhvacharya

Madhvacharya edo Madhva Acharya (sanskritoz: मध्वाचार्य, Madhvācārya, mɐdʱʋaːˈtɕaːɽjɐ ahoskatua; kannadaz: ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು; c. 1238-c. 1317) eragin handiko erlijioso hindua izan zen, hegoaldeko Indian vishnuismoa zabaldu zuena.
Bere doktrinak tattua vāda (euskaraz: «egiari buruzko doktrina») du izena, Dvaita edo hinduismoaren dualismo izenez ere ezagutzen dena. Doktrina hau Adi Shankararen Advaita Vedanta («ez dualtasuna») doktrinaren aurka dago. Eragin handieneko hiru doktrina vedantistetako bat da.
Bere taldekideek (madhva-mata edo «madhvaren doktrina») madhva izena hartzen dute. Madhva Acharya Indiako bhakti mugimenduaren pentsalari garrantzitsuenetako bat izan zen. Aitzindaria izan zen hainbat alderditan, indiar kasta-gizarte zurrunean estandarren, konbentzioen eta arauen aurka joan baitzen.
Bere jarraitzaileek Mukhya Pranaren (euskaraz: «aire nagusia»; Vayu haizearen jainkoaren beste izen bat) hirugarren haragitzea zela uste zuten, Hanuman antropoidearen (Rama erregearen zerbitzaria) eta Bhima gerlariaren (bost pandava anaietako bat) ondoren.

## Erreferentziak

* ↑ Sharma, Chandradhar. (1994). A Critical Survey of Indian Philosophy. Motilal Banarsidass, 15 or. ISBN 978-81-208-0365-7..
* ↑ (Ingelesez) Stoker, Valerie. (2011). Madhva (1238-1317). Internet Encyclopedia of Philosophy.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q335371
* Multimedia: Madhvacharya / Q335371
# Bhakti

Bhaktia (sanskritoz: भक्ति) mugimendu erlijioso hinduista bat da, jainkozale baten Jainkoarekiko maitasuna nabarmentzen duena. Advaita Vedanta doktrinak ez bezala («ez dualtasuna», Jainkoa arimetatik desberdina ez dela dioena), bhaktia dualista da: biren arteko harremana da: fededuna eta jainkoa. Vishnu, Shiva eta Shaktik beren kultuak dituzten arren, bhaktia Vishnuren haragiztatzeen inguruan garatu da, hala nola Rama eta Krishna.
Praktiken artean, jainkoaren izena errezitatzea (mantra moduan), ereserkiak abestea, ikurren bat erabiltzea eta leku erlijiosoetara erromesaldiak egitea daude. Indiako hegoaldeko VII. eta X. mendeetako praktikanteen suhartasunak bhaktia barreiatu eta poesia eta arte asko inspiratu zituen. Kabir (1440-1518) eta Nanak (1469-1539, sikhismoaren sortzailea) bezalako poeta abstraktuek jainkotasuna irudikatu zuten, eta Mirabai printzesa (1498-1546) bezalako poetek, berriz, jainkozalearen eta jainkoaren arteko harremana sortu zuten giza termino arruntetan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q507417
* Multimedia: Bhakti / Q507417
# Chaitanya Mahaprabhu

Chaitanya Mahaprabhu (sanskritoz: , Caitanya Mahāprabhu, Vishvambhar Mishra jaioa}; 1486ko otsailaren 18a-1534ko ekainaren 14a) eragin handiko mistiko hindua izan zen, bengalar vishnuismoa sortu zuena. Bere jarraitzaileek Radha eta Krishnaren avatar konbinatua zela uste zuten. Krishna gurtzeko estasi-abestiak kantatzen zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «CC Ādi 7.11» vedabase.io.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q870262
* Multimedia: Chaitanya Mahaprabhu / Q870262