OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Amuarrain arrunt

Amuarrain arrunta (Salmo trutta), salmonidae familiako arraina da eta Europako amuarrainik ezagun eta arruntena. Euskal Herrian ere populazio ugari dauka.
Arrantzaleen artean preziatua da oso, harrapatzeko zaila baita. 14 kilogramokoak ere aurki daitezke.
Espezie polimorfikoa, honako morfoak ditu:
* Salmo trutta morfo trutta, itsas amuarraina
* Salmo trutta morfo fario, ibai amuarraina
* Salmo trutta morfo lacustris, aintzira amuarraina
Itxura eta jokabide desberdinak izan arren, morfo hauek ez dira subespezieak.

## Deskribapena

Amuarrain arruntak gorputz lirain eta fusiformea du, ur-lasterretan igeri egitera oso ongi moldatua. Helduak batezbeste 25-40 cm luze izaten dira, baino batzuk 90 cmko luzera izatera iristen dira. Kolorazioa oso aldakorra da. Ibai-amuarrainak (morfo fario) bizkar iluna, marroi, gris edo berdekara, tanta beltz edota gorriz apaindua, eta azpialde zurixka izaten du. Itsasoan egon diren amuarrainak (morfo trutta) zilar-kolorekoak dira.

## Bizilekua

Ibai garbi, fresko eta ongi oxigenatuetan bizi dira.

## Elikadura

Amuarrain gazteek intsektuak (Ephemeroptera, Trichoptera, Diptera) jaten dituzte batez ere. Helduak harrapariak dira eta irensteko gauza diren edozer jan dezakete: intsektuak, barraskiloak, krustazeoak, zizareak, harrak eta ornodun txikiak (amuarrainkumeak barne).

## Ugalketa

Amuarrain arruntak bi-hiru urte beteta hasten dira umatzen. Ugaltze-garaiak azaro hasieratik otsaila arte irauten du. Lehenik, amuarrainak ibai eta erreketan gora abiatzen dira, errunleku egokiren bila. Errun ahal izateko uraren tenperatura 5 eta 12 °C artekoa izan behar da. Errunlekuan emeak, buztana astinduz, zulo bat egingo du ibaiaren zolan eta arrautzak askatuko ditu. Gero arrak hazia isuriko du arrautzen gainera. Azkenik emeak, berriz ere buztana inarrosiz, arrautzak legarrez estaliko ditu. Emeak, pisatzen duen kilo bakoitzeko, 1.500-4.000 arrautza errun ditzake. Umeak 45-60 egunen buruan sortuko dira. Beste 4-6 astez, errunlekuko errekarrien artean babesturik, bitelo-zakuko erreserbetatik elikatuko dira.

## Hedapen geografikoa

Amuarrain arrunta ia Europa osoko ibaietan bizi da. Ipar Amerikan, Hego Amerikan, Australian, Zelanda Berrian eta beste lurralde askotan kirol-arrantzarako sartua izan da.

## Kanpo estekak

* Ibai-amuarraina Zientzia.net-en
* (Ingelesez) Amuarrain arrunta IUCNren Zerrenda gorrian
* (Ingelesez) Amuarrain arruntaren hedapen mapa (IUCN)
* Datuak: Q2857311
* Multimedia: Salmo trutta / Q2857311
* Espezieak: Salmo trutta
# Gibelzuri orrizabal

Gibelzuri orrizabala (Russula delica) Russulaceae familiako onddoa da.

## Deskribapena

Kapela: 7 eta 20 cm arteko diametrokoa. Hasieran hemisferikoa, gero inbutu formakoa, erdian oso nabarmen hondoratua. Ertza gingilduna (lobulatua) eta barrurantz begira. Kolore zurikoa edo okre zikinekoa. Erdian orban arre edo marroiak ditu, ertz argiagoa eta batzuetan apur bat pitzatua. Ilegabea, lehorra eta matea. Azala berriz ezin da bereiztu. Oro ar, landare hondarren eta lurrez erdi estalita agertzen da.
Orriak: Ez oso dekurrenteak eta sabeldunak. Kolore zurixkakoak edo krema-argi zikinak, marroiz zikintzen dira zahartzean edo ertzak igurtzitzean.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Laburra, trinkoa, gogorra, zilindrikoa eta oinarrirantz mehetua. Zuria, orban irregular arrexkak ditu.
Haragia: Zuria, baina airearekin kontaktuan dagoenean, ordu batzuetara tonalitate arreak edo arrosak hartzen ditu. Oso hauskorra eta gogorra. Fruta gaztearen usaina baina zahartuaz arrainarena hartuaz joaten da. Zapore mina.
Etimologia: Latinetik dator russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: Apur bat gorrixka, kolore gorria daukatelako russula generoko espezie askok. Delica berriz, delicor-etik dator, adorerik gabe, latex gabe.

## Jangarritasuna

Erdipurdikoa, kontsumitzeko denbora luzean egosi behar da.

### Nahasmen arriskua

Orriak urdin-berdexka zurbilez tindatuta (batez ere oinaren ondoan) dituen Russula chlotoides-arekin. Autore batzuentzat espezie bera da. Lactarius vellereus eta Lactarius piperatus espeziekin, baina hauek latexa edo esnea dute haustean. Russula pseudodelica-rekin, kolore horixka du, baita gorrixka ere.

## Sasoia eta lekua

Udaberri amaieratik udazkenera arte. Oso ohikoa konifero eta hosto-zabal basoetan. Kare-lurretan edo neutroetan. Erdi lurperatuta agertzen da. Desegitean, Asterophora parasitica agertzen da perretxiko honen gainean.

### Banaketa eremua

Europa, Britania Handia eta Asia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 130 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 382 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 497 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 383 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q843177
* Multimedia: Russula delica / Q843177
* Espezieak: Russula delica
# Amuarrain artiko

Amuarrain artikoa (Salvelinus alpinus) Salmonidae familiako arraina da, Artikoan, azpiartikoan eta antzeko eremuetan bizi dena. Ur gezakoa edo migratzailea izan daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ Cambridge Bay Arctic Char Fisheries and Oceans Canada

## Kanpo estekak

* Datuak: Q421047
* Multimedia: Salvelinus alpinus / Q421047
* Espezieak: Salvelinus alpinus
# Anagallis tenella

Anagallis tenella primulazeoen familiako belar landare herrestari txikia da. Eurasiako duna eta txilarditan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ Preston c.D, Pearman D.A, Dines T.D. (2002). New Atlas of the British and Irish Flora. Oxford University Press.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q160247
* Multimedia: Lysimachia tenella / Q160247
* Espezieak: Lysimachia tenella
# Anaglyptus mysticus

Anaglyptus mysticus Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europa guztian eta Afrika iparraldean bizi da. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena

Tamaina txikiko kakalardoa da, 8-15 mm arteko luzera izaten du. Burua eta pronotoa beltzak dira. Elitroak gorrixkak dira aurrealdean eta gris-urdinak atzealdean. Kolore argiko hiru lerrok zeharkatzen dute, marrazki bitxia osatuz. Ile txikiz estalita du gorputza eta tonu urdinxka ematen diote animaliari.

## Habitata

Baso hosterorkorretan aurkitzen dira, hurritza, pagoa, astigarra, haltza eta horrelako zuhaitzak nagusi diren tokietan. Bertan behera utzitako lorategi, parke eta baratzetan ere ohikoak dira.

## Bizi zikloa

Bi edo hiru urte hartzen dituen zikloa osatzen du Anaglyptus mysticus kakalardoak. Helduek arrautzak jartzen dituzte hildako zuhaitzen enborretan eta beldarrak haietako zuraz elikatzen dira. Helduak udaberrian eta udan ikusten dira lorez lore hegan, bereziki infloreszentziak atsegin dituzte.

## Iruditegia

* Heldua infloreszentzia baten gainean.
* Elitro koloretsuen bi adibide.
* Kakalardoaren burua.

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Ingelesez) «Anaglyptus mysticus» uk beetles (Noiz kontsultatua: 2024-03-03).
* ↑ «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» www.heteropterus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
* 1 2 «Anaglyptus mysticus» www.cerambyx.uochb.cz (Noiz kontsultatua: 2024-03-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1101855
* Multimedia: Anaglyptus mysticus / Q1101855
* Espezieak: Anaglyptus (Anaglyptus) mysticus
# Anakonda arrunt

Anakonda arrunta (Eunectes murinus) Eunectes generoko animalia da. Narrastien barruko Boidae familian sailkatuta dago.
Bederatzi metro luze izan ditzakeen sugea da, kolorez berde iluna, bizkarrean biribil ilunez osatutako lerro bat duena. Ezagutzen den sugerik handienetakoa da, Ameriketan bizi da; uretan ibiltzen da, eta odol beroko animalia txikiz elikatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ The Species 2000 and ITIS Catalogue of Life
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Ikus, gainera

* Eunectes
* Boidae

## Kanpo estekak

* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
* Datuak: Q207347
* Multimedia: Eunectes murinus / Q207347
* Espezieak: Eunectes murinus
# Sare hiltzaile

Sare hiltzailea edo kortinario hiltzaile gorria (Cortinarius orellanus) kortinarioen familiako perretxiko hilgarria da. Bere ezaugarriak oso arruntak direnez, identifikatzeko zaila izaten da eta pozoitzeak eragiteko aukera handitu egiten da. Gainerako kortinarioek bezala, gortina edo errezela daukate gaztetan txapelaren eta hankaren artean, baina galdu egiten dute partzialki edo erabat ale zaharragoetan.
Abizena amerindiarrek aurpegia margotzeko erabiltzen zuten orella substantzia gorritik datorkio.

## Morfologia

Txapelak 3 eta 10 zentimetro inguruko diametroa dauka. Hasieran ganbila da eta gero zapala, baina ia beti titidun formakoa. Marroi kolorekoa da, hasieran gorriagoa eta gero laranjaxka.
Orri zabalak dauzka, adnatuak, bakanak, laranja kolorekoak edo marroiak.
Hanka haritsua dauka, txapela baino pixka bat argiagoa eta oinarrian estuagoa. Gortina horixka da, denborarekin desagertzen dena.
Espora marroiak.

## Ekologia

Udan eta udazkenean hazten da, hostoerorkorren basoetan (gehien bat harizti eta pagadietan), lurzoru azidoetan. Ez omen da oso arrunta gure artean, baina badirudi Europa aldean gehiago agertzen dela.
Ez da erraza espezie jangarri arruntenekin nahastea, baina kontuz ibili behar da kortinario jangarriak biltzeko ohitura edukiz gero.

## Jangarritasuna

Onddo hau hilgarria da. Saguetan dosi hilgarria 2 gramo kilogramokoa dela behatu da, eta beraz, gizaki heldu bat 100-150 gramo janda hil daiteke. Bere konposatu toxiko nagusia orellanina da. Toxikotasun handiaz gain, heriotza eragiteko arrazoi nagusietakoa sortasun luzea da: lehen sintomak ez dira agertzen perretxikoa jan eta 2-3 egun igaro arte, eta zenbaitetan 3 aste ondoren ere ager daitezke.
Sare hilgarriak sindrome orellanikoa deritzona eragiten du. Lehen sintomak gripearen antzekoak dira (goragalea, urdaileko mina, buruko mina, etab.). Gero giltzurrunak huts egiten du (egarri handia, txizalarria, mina giltzurrunen inguruan), eta azkenerako txiza egiteko ahalmena galtzen da eta giltzurrunen hutsegite orokorra gertatzen da. Azkenean heriotza etortzen da. Ez dago antidotorik orellanina pozoitzearen aurka, baina zenbait kasutan ospitaleratze goiztiarrak heriotza galarazi eta kalte larriak arindu ditzake.

## Espeziearen egoera

Aranzadi Elkartearen arabera, Sare hiltzailea desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ Zerrenda Gorria, Aranzadi Zientzia Elkartea

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Cortinarius orellanus Mycobank-en
* Datuak: Q1367003
* Multimedia: Cortinarius orellanus / Q1367003
# Zekale-aino

Zekale-aino (Claviceps purpurea) zekalea loratzean horren obulutegietan sartzen den onddo askomizetoa da, haztean leka beltz baten itxura hartzen duena. Berez pozoitsua da. Onddo hori duen zekalea (Secale cornutum) hainbat botika egiteko biltzen da.

## Deskribapena

Karpoforoa: Esklerozio luzanga edo zilindriko batetik sortzen da, leuna edo marra xumeekin, more kolorekoa, tamaina, parasitatzen duen landarearen araberakoa da. Hainbat fruktifikazio ugal daitezke esklerozio berean.
Fruktifikazioak: Zurtoin luzez osatutakoak, 10 mm-ko luzera erraz gainditzen dutenak, marroi ilun kolorekoak tonu gorrixkekin edo lila kolorekoekin, eta horren amaieran buru txiki bat dago, batzuetan makroskopikoki ia ikusten ez dena, mm batzuk besterik ez ditu, okre-horixka kolorekoa, nahiz eta ostioloak osatzen dituzten puntu batzuek markatuta egon.
Haragia: Hutsala.
Etimologia: Purpurea epitetoa latinetik dator, purpura esan nahi duen, “purpureus” hitzetik. Koloregatik.

## Toxikotasuna

Toxikoa.

### Nahasketa arriskua

Sclerotia clavipes Microlepiota aipatuko dugu, belar ezberdinen hazietan hazten dena.
Oharrak: Perretxiko honek substantzia toxikoak eta are haluzinogenoak ditu.
Historikoki, Salem-en gertatutako gertaeren atzean dagoela uste da, non emakume asko exekutatu baitzituzten sorginkeria leporatuta Claviceps purpurea delakoarekin kutsatutako zekale-ogia jan ostean, eta Erdi Aroan ergotismo epidemia famatuak Europa suntsitu zuenean.

## Sasoia eta lekua

Udaberrian eta udan oso kaltegarria da. Erabat parasito hazten da hainbat belarren zurtoinetan, zekaleetan bakarrik ez.

### Banaketa eremua
## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-6-6 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 336 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Calvo Pérez Javi. (2006). El mundo de las setas. Asociacion Micológica Fungipedia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q217227
* Multimedia: Claviceps purpurea / Q217227
* Espezieak: Claviceps purpurea
# Pagadi-esneki berde

Pagardi esneki berdea (Lactarius blennius) Russulaceae familiako onddo bat da. Janezina.

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 10 cm. arteko diametrokoa. Hasieran ganbila, baina laster zabaltzen da eta pixka bat zilbor forma hartzen du, azkenean inbutu formara pasatzeko. Ertza mehea eta kiribildua. Azala oso likatsua eta distiratsua. Gris-marroi-oliba kolorekoa, bazter argiagoarekin eta zirkulu zentrokideetan dauden orban txiki ilunagoekin.
Orriak: Itsatsiak edo apur bat dekurrenteak, estu eta meheak, zuri-krema kolorekoak eta ukitzean grisez zikintzen dira.
Orri dekurrenteak: hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Gaztetan oin betea, gero hutsa, likatsua eta kolore gris-berdexkakoa, kapela baino zurbilagoa eta orban txiki ilunagoekin.
Haragia: Lodia, hauskorra, zurixka, baina gris-berdexka kapelaren azalpean eta oinaren azalaren azpian. Ez du usain nabarmenik eta zapore garratza du.
Esne oso ugari, zuria, gero gris-olibara pasatzen dena eta garratza.
Etimologia: Lactarius terminoa lac, lactis, esnetik dator; esneari dagokio. Latex-a jariatzen duelako ebakitzean edo haustean.

## Jangarritasuna

Ezinda jan haragiaren minagatik.

### Nahasketa arriskua

Lactarius fluens-ekin, baina hau handiagoa da, kapela oso zonatua du eta latex-a ez da gris bihurtzen. Lactarius circellatus antzekoa da, baina kapela zonatua du eta orriak kolore hori-okre kolorekoak.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean agertzen da, baso nahasietan talde handiak osatuz, pagadietan batez ere.

### Banaketa eremua

Europa, Oman, Errusia, Ingalaterra Berria eta Zeelanda Berria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas.. Diputacion foral de vizcaya, 148 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 418 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 524 or. ISBN 524..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 365 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1543833
* Multimedia: Lactarius blennius / Q1543833
* Espezieak: Lactarius blennius
# Ziza ilun-hankahorixka

Ziza ilun hanka-horixka (Tricholoma portentosum) Tricholomataceae familiako onddo bat da. Perretxiko jangarri hau koniferoen basoetan hazten da batez ere, Europa osoan eta Ipar Amerikan.
Sinonimoak: Burubeltz, ziza beltz, ziza ilun-tiznera, ziza ilun-hankazuriska.

## Ezaugarriak

Perretxiko handia ekoizten du, 3-11 cm diametro dituen txapel ganbilekoa eta ertz irregularrekoa. Txapela itsaskorra da hezetasuna dagoenean. Gris iluna edo beltza da, eta marra ilunagoak izan ohi ditu erditik ertzera. Kolorea argitu egiten da pixka bat ertzera hurbiltzean, eta batzuetan ñabardura horixka edo purpurak eduki ditzake. Orri adnatu zuriak ditu, eta hanka zuria, goialdean ñabardura horia duena. Hanka 4-12 cm luze eta 1-3 cm zabal da. Esporak zuriak dira.

## Habitata

Udazkenaren amaieran ekoizten du perretxikoa Europa eta Ipar Amerikako koniferoen basoetan. Gehienetan Pinus sylvestris espezieko pinuekin lotuta ageri da, baina batzuetan haritz eta pagoekin ere agertzen da.

## Jangarritasuna

Perretxiko jangarria eta oso estimatua da, baina adituak ez direnek basoan ez hartzea aholkatzen da, antzekoak diren beste espezie pozoitsu batzuekin nahas baitaiteke, batez ere Tricholoma pardinum pozoitsuarekin.

### Banaketa eremua

Europa, Ipar Amerika, Errusia, Japonia.

## Galeria

* ziza ilun hanka-horixkak.
* Ziza ilun hanka-horixka azpitik.
* Ziza ilun hanka-horixka goitik.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q261047
* Multimedia: Tricholoma portentosum / Q261047
* Espezieak: Tricholoma portentosum
# Anastrangalia sanguinolenta

Anastrangalia sanguinolenta Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1761ean deskribatu zuena. Europan eta Ekialde Hurbilean bizi da. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena

Tamaina txikiko kakalardoa da, 8-13 mm arteko luzera duena. Burua, antenak eta pronotoa beltzak dira, elitroak aldiz kolore gorri bizikoak dira emeetan eta horixka-marroiak arren kasuan. Gorputzaren sabelaldea ere beltza da eta ile zuriek estalita dauka. Antenak luzeak dira.

## Habitata

Koniferoen basoetan soilik aurkitzen dira.

## Bizi zikloa

Helduak maiatza eta abuztua artean ikusten dira hegan. Loreetako nektarraz elikatzen dira. Ondoren emeak enbor zaharretan jartzen ditu arrautzak eta beldarrak hartaz elikatzen dira. Bizi-zikloak 2-3 urte hartzen ditu.

## Iruditegia

* Arra.
* Emea.
* Kakalardoa hatz batean, tamaina ikusteko.

## Erreferentziak

* ↑ «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» www.heteropterus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Anastrangalia sanguinolenta y Stictoleptura stragulata (Coleoptera, Cerambycidae) en la Sierra de Port del Comte» El desinsectador y desratizador 2019-07-28 (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).
* ↑ ondrej.zicha(at)gmail.com, Ondrej Zicha;. «BioLib: Biological library» www.biolib.cz (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).
* ↑ «Anastrangalia sanguinolenta» www.cerambyx.uochb.cz (Noiz kontsultatua: 2024-01-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q470972
* Multimedia: Anastrangalia sanguinolenta / Q470972
* Espezieak: Anastrangalia sanguinolenta
# Anguis

Anguis Anguidae familiako narrasti genero bat da. Europan eta Mexikon aurki daitezke.

## Espezieak

* Anguis cephallonica Werner, 1894
* Anguis cinerea Risso, 1826
* Anguis colchica (Nordmann, 1840)
* Anguis fragilis Linnaeus, 1758
* Anguis graeca (Bedriaga, 1881)
* Anguis incomptus (Mcconkey, 1955)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2046334
* Multimedia: Anguis / Q2046334
* Espezieak: Anguis
# Anodonta anatina

Anodonta anatina ibai-muskuilutzarren generoko moluskua da, Europako ibaietan endemikoa dena. Bataz beste 10 cm-ko luzera du.
Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrendaren interes berezikoen kategorian sartu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Eusko Jaurlaritza. (2013-7-5). Agindua, 2013ko ekainaren 18koa, Ingurumen eta Lurralde Politikako sailburuarena. Honen bidez, Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrenda aldatzen da. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1500716
* Multimedia: Anodonta anatina / Q1500716
# Anthaxia nitidula

Anthaxia nitidula kakalardo espeziea da, Anthaxiagenerokoa, Buprestidae familiakoa. Europan, Afrika iparraldean eta Ekialde Hurbilean bizi da, baita Euskal Herrian ere.

## Deskribapena

Kakalardo txikia da, helduek 5-7 mm luzera baino ez dute izaten. Koloreei dagokionez sexu dimorfismoa agertzen dute, arra erabat berdea da eta emeak elitro urdin-berdeak eta pronoto gorrixka ditu. Gorputz luze luzanga dute eta proportzioan burua handia da. Buruaren ertzetan begi handiak dituzte.

## Habitata

Intsektu polinizatzaileak dira eta Amygdalus, Crataegus eta Prunus generoko landaretan aurkitzen dira. Beldarrak ere landare horietaz elikatzen dira.

## Iruditegia

* Arra.
* Emea.
* Kakalardoaren tamaina.

## Erreferentziak

* ↑ «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» www.heteropterus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
* ↑ «Anthaxia nitidula | UK Beetle Recording» www.coleoptera.org.uk (Noiz kontsultatua: 2023-10-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q746953
* Multimedia: Anthaxia nitidula / Q746953
* Espezieak: Anthaxia nitidula
# Antxeta hankabeltz

Antxeta hankabeltza (Rissa tridactyla) laridae familiako hegazti zangaluzea da.
Europa eta Ipar Amerikako kosteldetan bizi da. Beste kaio asko bezala, lehen Larus generoan kokatu zuten, izan ere, lehendabizikoz Linnaeusek bere 1758ko Systema naturae liburuan izendatu zuenean, Larus tridactylus izena izan zuen.

## Taxonomia

Antxeta hankabeltzak bi azpiespezie ditu:
* Rissa tridactyla tridactyla, iparraldeko Ozeano Atlantikoan bizi dena.
* Rissa tridactyla pollicaris, iparraldeko Ozeano Barean bizi dena.

## Galeria

* Museum specimen

## Erreferentziak

* ↑ Black-legged Kittiwake Species Account - Cornell Lab of Ornithology
* ↑ (Latinez) Linnaeus, C. (1758). Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.. Holmiae. (Laurentii Salvii)., 136 or..
* Datuak: Q26612
* Multimedia: Rissa tridactyla / Q26612
* Espezieak: Rissa tridactyla