# Paul McCartney

James Paul McCartney (Liverpool, 1942ko ekainaren 18a) britainiar kantautore, konpositore, musikari, multiinstrumentista, idazle, aktibista, margolari eta aktorea da; John Lennon, George Harrison eta Ringo Starrrekin batera, mundu osoan ospea lortu zuen The Beatles britainiar rock talde mitikoaren baxu-jotzaile eta abeslarietako bat izateagatik, musika modernoaren historiako talderik ezagun eta eragingarriena gisan aitortua; Lennonekin egindako abestiak idazteko lankidetza XX. mendeko ospetsuenetako bat da. Taldea hautsi ondoren, bakarkako musika karrera egin zuen eta Wings sortu zuen bere lehen emazte Lindarekin, eta Denny Lainerekin eta, taldea desegin ondoren, artista bakarlaria da.
McCartney garai guztietako kantagile eta artista arrakastatsuenetako bat dela aitortua da, hirurogei urrezko diskorekin eta ehuna milioi album eta single baino gehiago saldu zituen, bai bakarlari gisa bere lanean, bai The Beatles taldearekin. 2.200 artistak baino gehiagok The Beatlesekin egindako "Yesterday" haren abestiaren bertsioa egin dute: herri-musikaren historian bertsio gehien izan dituen kanta da. 1977an Wings taldearekin egin zuen abestia, "Mull of Kintyre", Erresuma Batuan gehien saldu den singleetako bat da. Bi aldiz sartu da Rock Ospearen Aretoan (1988an The Beatles taldeko kide gisa, eta 1999an artista indibidual gisa), eta hogeita bat Grammy sarirekin saritua izan da (banaka nahiz The Beatles taldearekin irabazita). McCartneyk 32 abesti idatzi ditu, bakarrik edo elkarlanean, Billboard Hot 100-en lehen postua lortu dutenak, eta 2014ra arte RIAA ziurtagiria duten 15 milioi unitate baino gehiago saldu zituen Ameriketako Estatu Batuetan. McCartney, Lennon, Harrison eta Starr Britainiar Inperioko Ordenako kide egin zituzten 1965ean, eta 1997an, musikaren zerbitzuengatik zaldun izendatu zuten.
McCartneyk abestien katalogo zabala kaleratu du bakarlari gisa eta filmetarako, musika klasikorako eta elektronikorako soinu bandak konposatu ditu. Animalien eskubideak, itsas txakurraren ehiza, minen garbiketa, begetarianismoa, pobrezia eta musika hezkuntza bezalako gaiekin lotutako nazioarteko erakunde ongintzako proiektuetan parte hartu du. Hiru aldiz ezkondu da eta bost seme-alaben aita da.
Rolling Stone aldizkariko 100 Great Singers-en hamaikagarren postua hartzen du. Gainera, The Beatles taldeko kide gisa, argitalpen bereko 100 Artista Handien zerrendetan lehen postua hartzen du. Era berean, hirugarren postua hartzen du aldizkari bereko 100 baxu-jotzaile onenen artean. Aipatutako argitalpenaren 100 konpositore handien artean bigarren postuan dago ere, Bob Dylanek bakarrik gaindituta.

## Biografia
#### 1942-1956: hasierako urteak

James Paul McCartney 1942ko ekainaren 18an jaio zen Walton ospitalean, Liverpool-en, Ingalaterran, non amak, Mary Patricia (ezkongabearen izena: Mohin) (1909-1956), erizain gisa lan egin zuen. Aita, James ("Jim") McCartney (1902-1976), semea jaio zenean kanpoan egon zen Britainia Handiko guduan suhiltzaile gisa boluntario lanagatik. Paulek anaia txiki bat du, Michael, 1944ko urtarrilaren 7an jaioa. Amaren eliza katolikoan bataiatu baziren ere, aita protestantea zen eta gero agnostiko bihurtu zen, beraz, ez zen erlijiorik praktikatzen etxean.
Speke-ko Stockton Wood Road Primary School-en hasi zituen ikasketak, eta 1947tik 1949ra joan zen, Belle Vale-ko Joseph Williams Junior Schoolera eraman zutenean Stockton-en gainezka zegoelako. 1953an, 11-plus azterketa gainditu zuen, guztira laurogeita hamar azterketarietatik beste hirurekin batera, eta horrela Liverpool Institutu ospetsuan sartu zen. 1954an, George Harrison ikaslea ezagutu zuen Speke-ko etxeetatik eskolara joateko autobusean. Harrisonek ere gainditu zuen azterketa, eta horrek esan nahi zuen bigarren hezkuntzako eskola moderno batera joan beharrean gramatika-eskola batera joan zitekeela, non ikasle gehienek lanerako prest egon arte joaten ziren. Azkar egin ziren lagun; McCartneyk onartuko zuen gero: «Nagusitasunez hitz egiteko joera zuen, urte gazteagoa zelako».
McCartneyren ama emagina izan zen eta familiaren ogibide nagusia, eta Allerton-eko 20 Forthlin Road-era joan ziren, non 1964ra arte bizi izan ziren Bizikleta erabiltzen zuen pazienteak ikustera joateko; McCartney-k "goizeko hirurak aldera kalera [...] elurrez estalita" joan zelako lehen oroitzapena deskribatuko zuen. 1956ko urriaren 31n, McCartneyk hamalau urte zituela, ama iktus baten ondorioz hil zen. McCartney-k jasandako galera hori John Lennon-ekin harreman puntu bat bihurtu zen, bere ama, Julia, hamazazpi urte zituela hil baitzen.
Aita tronpeta-jotzailea eta pianista zen Jim Mac's Jazz Band izeneko taldean. Haren egongelan zutikako piano bat zeukan, seme-alabak musikari izatera bultzatuz, eta piano eskolak hartzeko aholkatu zion Pauli, baina nahiago zuen belarritik ikasi. Jimek nikelezko tronpeta bat eman zion Pauli bere hamalaugarren urtebetetzean, baina rock and rolla Radio Luxembourg-en ezaguna egin zenean, McCartneyk 15 £-k oFramus Zenith gitarra akustiko (17 eredua) batekin trukatu zuen, aldi berean abesten eta jotzeko aukera ematen baitzion. Ezkerra izanik, McCartneyri kosta egin zitzaion eskuineko gitarra jotzea, baina Slim Whitman-en kontzertu bat iragartzen zuen kartel bat ikusi zuenean eta Whitmanek ere ezkerreko gitarra jotzen zuela konturatu zenean, soken ordena irauli zuen. McCartneyk lehen abestia, " I Lost My Little Girl", idatzi zuen Zenith-ekin, eta gero "When I'm Sixty-Four" izango zen pianoan beste melodia bat konposatu zuen. Rhythm and bluesak eragin handia izan zuen, eta Little Richard haren idoloa izan zen ikasle garaian; Jendaurrean abestu zuen lehen abestia "Long Tall Sally" izan zen, Butlins opor kanpamenduko talentu lehiaketan.

#### 1957-1960: The Quarrymen

Hamabost urte zituela, McCartney-k Lennon eta bere taldea ezagutu zituen, Woolton-eko San Pedro elizan 1957ko uztailaren 6an egindako ospakizun batean . The Quarrymen-ek erdi rock and rolla, erdi skiffle moduko musika jotzen zuten. jazz, blues eta folkaren eraginak dituen musika. Handik gutxira, taldeak McCartney gitarrista erritmiko gisa sartzera gonbidatu zuen, McCartneyk Twenty Flight Rock jotzen entzun onduren, eta Lennonekin lan harreman estua sortu zuen. Harrison 1958an sartu zen gitarra-jotzaile gisa, eta, ondoren, Stuart Sutcliffe, Lennonen arte eskolako laguna, baxu-jotzaile gisa sartu zen 1960an Urte horretako maiatzean hainbat izen berri probatu zituzten, besteak beste, Beatals, Johnny and the Moondogs eta The Silver Beetles . Azkenean 1960ko abuztuan The Beatles izena hartu zuten eta Pete Best bateria jotzailea hartu zuten Hanburgon jotzeko kontratatu aurretik.

#### 1960-1970: The Beatles

Allan Williamsek informalki ordezkatuta, The Beatles-en lehenengo kontratu-betebeharra Hanburgon egindako emanaldi sorta bat izan zen, 1960an hasi zena. 1961ean, Sutcliffek taldea utzi zuen eta McCartney gogoz kontra baxu-jotzaile berria bihurtu zen. Hanburgon bizi ziren bitartean grabatu zuten profesionalki lehen aldiz, Tony Sheridan abeslari britainiarrari "My Bonnie" singlean babesteko talde gisa. Lan horrek Brian Epsteinen arreta bereganatu zuen, taldearen ondorengo garapenerako eta arrakastarako funtsezko pertsonaia. 1962ko urtarrilean izan zen haren ordezkaria Ringo Starr-ek Best ordezkatu zuen abuztuan, eta taldeak urrian kaleratu zuen haren lehen arrakasta, "Love Me Do", 1963an Erresuma Batuan arrakastaren gailurra lortu zuen, eta urtebete geroago Estatu Batuetan. Beren zaleengan eragiten zuten histeria "Beatlemania" izenez ezagutzen zen, eta prentsak batzuetan McCartneyri "Beatle polita" esaten zion.
1965eko abuztuan, The Beatles-ek McCartneyren "Yesterday" konposizioa kaleratu zuen, hari-laukote bat biltzen duena. Help! albumean sartuta, abestia izan zen musika klasikoko elementuak sartzen lehena eta Beatle bakar baten parte hartzea ere izan zuen. "Yesterday" herri musikaren historiako abestirik tapatuena bihurtuko zen. Urte hartan, Rubber Soul diskoaren grabazio saioetan, McCartney Lennon ordezkatzen hasi zen taldearen musika-indar nagusi gisa. Ian MacDonald musikologoak idatzi zuen: "[1965etik] […] [McCartney] konpositore gisa ez ezik, The Beatles taldeko instrumentista, moldatzaile, ekoizle eta de facto musika zuzendari gisa ere haziko litzateke. Kritikak Rubber Soul taldearen musika eta letren fintasun eta sakontasunean aurrerapauso esanguratsu gisa deskribatzen du. The Beatlesen katalogoan puntu gorentzat jota, Lennon zein McCartney "In My Life" abestiaren musikaren sortzaileak direla aldarrikatu dute. McCartney-k diskoari buruz esan zuen: "Gure garai polita izan genuen, eta orain urrunago joateko garaia zen". Norman Smith grabazio ingeniariak adierazi zuen Rubber Soul-en saioek talde barruan gero eta desadostasuna areagotzeko zantzuak ematen zituztela: "John eta Paulen arteko liskarra nabaria zen". […] [eta] Pauli dagokionez, Georgek [Harrisonek] ezin zuen ezer ondo egin—Paul erabat zorrotza zen”.
1966an, The Beatles taldeak Revolver diskoa kaleratu zuen. Letra sofistikatuekin, estudioko esperimentuekin eta hari moldaketa berritzaileetatik rock psikodelikora bitarteko musika-generoen errepertorio zabalarekin, diskoak jauzi artistiko bat markatu zuen The Beatlesentzat. "Paperback Writer" singlea, McCartney -ren hiru A alde jarraituen lehenengoa, Revolver-en aurrerapen gisa kaleratu zen. The Beatles-ek abestiaren ekoizpen-film labur bat egin zuen, eta beste bat bere B aldearentzat, "Rain". Harrisonek "musika bideoen aitzindari" gisa deskribatutako zintak The Ed Sullivan Show eta Top of the Pops programetan 1966ko ekainean eman zituzten Revolver-ek McCartneyren "Eleanor Rigby" ere barne hartu zuen, hari-zortzikote bat zuena. Gould-en arabera, abestia "balentria neoklasiko bat da […] Benetako hibridoa, abestian ez baitago estilo edo genero ezagugarririk. Koru-ahots batzuk izan ezik, abestiak McCartneyren ahots nagusia eta George Martin ekoizlearen hari-moldaketak baino ez zituen agertzen.
Taldeak 1966ko AEBetako biraren amaieran eman zuen azken kontzertu komertziala. Urte hartan, McCartney-k taldetik kanpo bere lehen musika-proiektua osatu zuen: The Family Way britainiar filmaren musika intzidentala. Proiektuak Martinen lankidetza izan zuen, eta McCartneyren bi abesti erabili zituen horien hamahiru aldaera idazteko. Soinu-bandak zerrendetan huts egin zuen, baina McCartney gai instrumental onenaren Ivor Novello saria irabazi zuen.
Zuzeneko emanaldien garaiaren amaiera dela eta, McCartney-k egonezin orokor bat sumatu zuen taldearen barnean, eta horrek haien produktibitate artistiko eta sortzailean ez eragitea nahi zuen. Proiektu berri bat hasteko presioa egin zien, Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band, rock-aren lehen Kontzeptu musika diskotzat hartua. Taldearentzat pertsonaia berri bat sortzeko bultzatuta, esperimentaziorako bultzatzaile gisa balioko zuena eta haren zaleei musikalki helduak zirela frogatzeko, McCartney-k diskoari izenburua ematen dion fikziozko taldea asmatu zuen. McCartneyk azaldu zuen bezala: “The Beatles izateaz nekatuta geunden. Benetan gorroto genuen lau mop-top-en estereotipo madarikatu hura. Ez ginen haurrak, helduak ginen […] eta artista gisa ikusten genuen geure burua eta ez bakarrik interprete gisa.
1966ko azarotik aurrera, taldeak jarrera esperimentala hartu zuen albuma grabatzeko saioetan. Geoff Emerick ingeniariarekin bat etorriz, «The Beatles aukera guztiak agortu nahian zebiltzan, bai musikaren aldetik bai soinuaren aldetik […], aldaketa ugari erabiltzen ditugu zintetan eta bestelako manipulazio-tekniketan […] mugatzaileak eta […] efektuak, hala nola flangerra eta pista artifizial bikoitza». "A Day in the Life"-ren grabazioak berrogei piezako orkestra bat behar izan zuen, eta Martin eta McCartney-k txandaka zuzendu zituzten. Saioek «Strawberry Fields Forever»/«Penny Lane» A alde bikoitz singlea sortu zuten 1967ko otsailean, eta albuma ekainean etorri zen. McCartneyren «She's Leaving Home» pop kanta orkestraduna zen. MacDonaldek honela deskribatu zuen abestia: «[tartean] Sgt Pepper-en lanik onenak —inoiz ez da galduko haren garaiko arte herrikoia.» McCartney-ren tintazko marrazki batean oinarrituta, albumaren azalean collage bat sartu zuten, Peter Blake pop eta Jann Haworth artistek diseinatua, Pepper sarjentuaren bihotz bakartien banda gisa mozorrotutako The Beatlesekin [Pepper's Lonely Hearts Club Band], pertsona ospetsu askok inguratuta. Lau Beatlesek zeramatzaten bibote lodiek hippy estiloko joerek taldean zuten eragin gero eta handiagoa islatzen zuten; haren arropak, berriz, «Britainia Handiko modaren parodia zen, estilo militarragatik.», idatzi zuen Gouldek. David Scott Kastan akademikoak Sgt. Pepper deskribatu du. «inoiz grabatutako rock and rollaren album garrantzitsuena eta eraginik handiena duena» bezala.
1967ko abuztuan Epsteinen heriotzak hutsune bat sortu zuen taldean, eta haien etorkizunaz nahastuta eta kezkatuta utzi zituen. McCartney, hutsunea betetzeko urratsa egin zuen, pixkanaka-pixkanaka de facto liderra eta taldearen negozio-interesen ordezkari bihurtu zen, Lennonek urte lehenago betetzen zuen papera. Lidergo aldaketa horren ostean egin zuen lehen sormen-iradokizuna taldeak telebistako film bat ekoizteko asmoarekin jarraitzea proposatzea izan zen, Magical Mystery Tour bihurtuko zena. Proiektua "amesgaizto administratiboa izan zen alderdi guztietan", Mark Lewisohn Beatleko historialariaren arabera. McCartney-k zuzenduko zuen filmaren zati handi bat, eta horrek taldeak egindako lan bati egindako lehen kritika desegokia ekarri zuen. Hala ere, filmaren soinu bandak arrakasta handiagoa izan zuen. Erresuma Batuan sei abestiko EP bikoitz gisa kaleratu zen, eta Ameriketako Estatu Batuetan izen bereko LP gisa, taldeak single gisa kaleratu berri zituen bost abestiz beteta. Capitol-eko bilduma esklusibo hori taldearen album ofizialean sartuko zen gero, eta kaleratu eta hiru asteren buruan 8 milioi dolarreko salmentak lortuko zituen, Capitol-en hasierako diskorik salduena bihurtuz.
1968ko urtarrilean, EMI-k The Beatles protagonista zuen sustapen-trailer bat egin zuen Yellow Submarine animazio-filma ezagutzera emateko, McCartney-k izen bereko abestian gogoratutako mundu imaginarioan oinarrituta. Kritikak filma estilo bisualagatik, umoreagatik eta musikagatik goraipatu bazuten ere, zazpi hilabete geroago kaleratutako soinu-bandak ez zuen erantzun gogotsu bat izan. 1968. urtearen amaieran, talde barruko harremanak okerrera egiten ari ziren. Tentsioa hazi egin zen White Albumaren grabaketan . Barne-arazoek jarraitu zuten hurrengo urtean Get Back (gero Let It Be izena hartu zuen) proiektuko saioetan, non McCartney-k taldearekiko iruzkin bat filmatu zen: «Oso negatiboak izan gara “Mr. Epstein" hil zenetik [...] beti ari ginen [haren] diziplina apur bat jorratzen, baina ergela da diziplina horri aurre egitea gure parte bada".
1969ko martxoan, McCartney Linda Eastman-ekin ezkondu zen, eta abuztuan, bikoteak lehen alaba izan zuen, Mary, ama zenaren oroimenez. Abbey Road lanerako, The Beatlesen estudioko azken lana egiteko, Martinek "etengabe mugitzen ari den musika pieza bat" proposatu zuen, taldea sinfonikoki pentsatzera bultzatuz. McCartneyk baiezkoa eman zuen, baina Lennonek ez zuen onartu. Azkenean, McCartneyren iradokizuna onartzea izan zen konpromisoa: bakarkako abestiak dituen diskoa lehen aldean, eta popourri luze bat bigarren aldean.
1970eko apirilaren 10ean, taldekideekin negozio-desadostasunen artean, McCartneyk taldetik irtetea iragarri zuen. Zortzi hilabete geroago, 1970eko abenduaren 31n, bandaren desegite formalaren auzia jarri zuen. Lege-gatazka gehiago jarraitu zuten McCartneyren abokatuek (eta familiako kideek), John eta Lee Eastmanek, Allen Klein, Lennon, Harrison eta Starr-en negozio-zuzendariaren aurka, eskubideen eta sormen kontrolaren inguruan. Ingalaterrako auzitegi batek The Beatles legez desegin zuen 1975eko urtarrilaren 9an, nahiz eta euren diskoetxearen EMI, Klein eta beste batzuen aurkako demanda puntualek 1989ra arte iraun zuten. Rock musikaren historiako fenomeno ezagun eta eragingarrienetako bat dela uste dute.

#### 1971-1981: Wings

1970ean The Beatles-en hautsi ondoren, McCartney-k bere musika-karrerarekin jarraitu zuen bakarkako lehen diskoa argitaratuz, McCartney, Estatu Batuetan lehen postua izango zena. Lindaren ahots ekarpen batzuez gain, disko minimalista da, non Paulek abesti guztiak konposatu eta instrumentu guztiak jo zituen. Urtebete geroago, Lindarekin eta Denny Seiwell bateria-jotzailearekin kolaboratu zuen bigarren disko batean, Ram. Erresuma Batuko lehen postua eta AEBetako top five postua lortu zuen, Ramek koidatzitako "Uncle Albert/Admiral Halsey" singlea barne hartzen du, AEBetako zerrendetan lehen postua lortu zuena. Urte hartan, Denny Laine, The Moody Blues gitarrista ohia, McCartney-tarrekin eta Seiwell-ekin elkartu zen Wings taldea sortzeko. McCartney-k taldearen jatorriari buruz komentatu zuen: "Wings ideia zaila izan zen beti [...] fenomenoarekin [The Beatles] jarraitu behar zuen talde orok lan zaila izango zuen [...] posizio berean aurkitzen nintzen. Dena den, jarraitu edo amaitzearen arteko hautua zen, eta musika gehiegi gustatzen zitzaidan gelditzea pentsatzeko. 1971ko irailean, euren alaba Stella jaio zen, Lindaren bi amonen omenez izendatua, biek izen bera izan baitzuten.
Henry McCullough gitarra-jotzailea gehitu ondoren, Wings-en lehen bira 1972an hasi zen, Nottinghameko Unibertsitatean 700 laguneko entzuleen aurrean estreinatuz. Aurkezpenaren ondoren , aldez aurretik abisatu gabe Britainia Handiko unibertsitate ezberdinetan egindako beste hamar kontzertu izan ziren; Bidaiatzeko, bandak furgoneta bat erabili zuen eta gela xumeetan geratu zen, eta ordain gisa soilik jasotzen zuten ikuskizuna ikusten zuten ikasleen borondatezko diru bilketa. McCartneyk saihestu zuen The Beatlesekin lotutako abestirik jotzea. Lau hilabete geroago, Europan 25 ikuskizuneko bira bat hasi zen, eta bertan taldeak Wings eta McCartney bakarkako materiala bakarrik jo zuen, bertsio batzuk izan ezik, Little Richard-en "Long Tall Sally" arrakasta barne, McCartney-k biran interpretatu zuen Beatle etaparekin lotutako abesti bakarra. McCartney-k aurkezpenak espazio handietan egitea saihestu nahi zuen; jotzen zituzten areto txiki gehienetan 3.000 pertsona baino gutxiago zeuden. Beatlesen osteko lehen bi birei buruz, McCartney-k esan zuen: «Gauza nagusia zen ez nuela oholtzara igo nahi eta koaderno txikiekin bost kazetari-ilararen aurrean egotea, denak begira eta esaten: "Oh, tira! ez da lehen bezain ona." Beraz, nerbioak saihesteko unibertsitateetan kontzertuak egitea erabaki genuen. […] Biraren amaieran zerbait gehiagorako prest sentitu nintzen, beraz, Europara joan ginen».
1973ko martxoan, Wings-ek Estatu Batuetan lehen singlea lortu zuen, "My Love ", Red Rose Speedway bigarren diskoan sartua, AEBetako zerrendetan lehen postua eta Erresuma Batuko zerrendetako bost onenen (Top five) artean. Paul eta Lindaren arteko lankidetzak, The Beatles taldeko ekoizle ohia den Martinekin, "Live and Let Die" abestia sortu zuen, James Bond-en izen bereko filmaren gai nagusia izan zena. Oscar sarietarako izendatua, abestia Estatu Batuetan bigarren postua eta Erresuma Batuan bederatzigarren postua lortu zituen. Martin Grammy bat ere irabazi zuen bere orkestra moldaketagatik. Vicent Benítez musika irakasle eta egileak abestia "rock sinfonikoa unerik onenean" gisa deskribatu zuen.
1973an McCullough eta Seiwell-ek alde egin ostean, McCartneytarrek eta Lainek Band on the Run grabatu zuten. RIAAk platinozko disko gisa ziurtatutako ondoz ondoko zazpi albumetako lehena izan zen. Gainera, Atlantikoaren bi aldeetan lehen postua lortu zuen lehena izan zen. Hamarkadako estreinaldirik salduenetako bat bihurtuz, 124 astez egon zen Britainia Handiko zerrendetan. Rolling Stonek Urteko Albuma izendatu zuen 1974an, eta 1975ean Ahots-interpretazio onenaren eta disko-moldaketa onenaren Grammy saria irabazi zuen. 1974an, Wingsek AEBetako bigarren singlea lortu zuen diskoaren izenburuko abestiarekin. LPak "Jet" eta "Helen Wheels" top ten singleak ere sartu zituen, eta Rolling Stoneren garai guztietako 500 diskorik handienen zerrendako 413. postuan kokatu zen.
Band on the Run arrakastatsuaren ostean, Wings-ek Venus and Mars (1975) eta Wings at the Speed of Sound (1976) diskoak kaleratu zituen, biak Erresuma Batuan eta Estatu Batuetan lehen postuan. 1975ean, hamalau hilabeteko Wings Over the World Tour-a hasi zuten, Erresuma Batuan, Australian, Europan eta Estatu Batuetan emanaldiak barne. Bira izan zen McCartney-k Wings taldearekin Beatlesen abestiak zuzenean interpretatu zituen lehen aldia, eta horietako bost set list-ko parte ziren: "I've Just Seen a Face", "Yesterday", "Blackbird", "Lady Madonna" eta "The Long and Winding Road". Birako Europako bigarren zatiaren eta Londresen grabazio saio zabalen ostean, taldeak kontzertu bira handinahi bat egin zuen Estatu Batuetako hainbat aretotan, eta 1977an herrialde horretako Wings Over America zuzeneko disko hirukoitza sortu zuen
1977ko irailean, McCartney-ek hirugarren seme-alaba izan zuten, James. Azaroan, Wings-en "Mull of Kintyre" abestia, Lainekin batera idatzitakoa, berehala bihurtu zen Erresuma Batuko historian gehien saldu den singlea. McCartney-ren bakarkako ibilbideko singlerik arrakastatsuena kontsideratua, «She Loves You» errekorraren aurreko jabearen salmenten bikoitza lortu zuen, eta 2.5 milioi kopia saltzera iritsi zen, Erresuma Batuko salmenta errekorrari eusteaz gain, 1984an «Do They Know It 's Christmas?» ongintzazko singlea argitaratu zen arte..
London Town-ek (1978) AEBetako lehen postuko single bakuna sortu zuen ("With a Little Luck"), eta Band on the Run geroztik Wings-en diskorik salduena izan zen, AEBetako eta Erresuma Batuko bost onenen (top five) artean kokatuz. Harrera kritikoa txarra izan zen, eta McCartney-k etsipena adierazi zuen diskoarekin. Back to the Egg (1979) McCartneyk "The Rockestra" izeneko rock supertaldearekin egindako kolaborazioa biltzen du. Wings-i eskertuta, Pete Townshend, David Gilmour, Gary Brooker, John Paul Jones eta John Bonham-ek osatzen zuten taldea. Platinozko ziurtagiria izan bazuen ere, musika prentsaren kritika txarrak jaso zituen. Wings-ek 1979an amaitu zuen azken kontzertu bira, Erresuma Batuan hogei kontzerturekin The Beatlesen "Got to Get You into My Life", "The Fool on the Hill" eta "Let It Be" abestien zuzeneko debuta barne.
1980an, McCartney-k bakarkako bigarren diskoa kaleratu zuen, McCartney II autoekoiztua, Erresuma Batuko lehen postua eta Estatu Batuetako hirugarren postua lortu zuena. Haren lehen diskoan bezala, material guztia berak bakarrik konposatu eta interpretatu zuen. Diskoan "Coming Up" abestia zegoen, eta haren zuzeneko bertsioa, Glasgown, Eskozian, 1979an Wings-ek grabatu zuena, taldearen azken lehen postua bihurtu zen. 1981erako, McCartney-k Wings-ekin sormenean ahal zuen guztia egin zuela sentitu zuen eta aldaketa baten beharra sumatu zuen. Taldea 1981eko apirilean desegin zen, eskubideen eta irabazien banaketaren inguruko desadostasunen ostean.

#### 1982-1990

1982an George Martinek ekoitzitako eta McCartney-ren Tug of War diskoan sartutako "Ebony and Ivory" abestian Stevie Wonder-ekin kolaboratu zuen, eta Thriller-en jasotako "The Girl Is Mine" abestian Michael Jacksonekin. "Ebony and Ivory"-k McCartney-rentzat Billboard Hot 100eko lehen postuan 28 single jartzeko errekorra lortu zuen. Hurrengo urtean, berak eta Jacksonek "Say Say Say"-n kolaboratu zuten, McCartney-ren azken singlea AEBetako zerrendetan lehen postuetara iritsi zen. Urte horretan bertan, Erresuma Batuan haren azken lehen postua lortu zuen "Pipes of Peace" singlearekin, izen bereko diskoan sartuta.
1984an, McCartneyk Give My Regards to Broad Street musikala idatzi eta ekoitzi zuen, film horretan ere antzeztu zuen eta Starr protagonista izan zuen. Kritikak baztertuta, Variety-k filma "nortasunik gabekoa, emoziorik gabekoa eta zentzurik gabekoa" zela deskribatu zuen. Roger Ebert zinema kritikariak izar bakarra eman zion eta hau idatzi zuen: "Filma saltatu eta zuzenean soinu bandara joan zaitezke". Diskoak askoz harrera hobea izan zuen, Erresuma Batuko lehen postua lortu eta "No More Lonely Nights" singlea ekoitzi zuen, David Gilmour-en gitarrarekin batera, Billboard Hot 100eko seigarren postuan kokatu zena 1985ean, Warner Brothers-en enkargua jaso zuen McCartney Spies Like Us pelikularako abesti bat idazteko. Lau egunetan konposatu eta grabatu zuen abesti nagusia, Phil Ramoneren koprodukzioarekin. McCartneyk Live Aid kontzertuan parte hartu zuen, "Let It Be" interpretatuz, nahiz eta zailtasun teknikoek ahotsa eta pianoa ia entzun ez zituzten lehen bi estrofetan, akoplatze-txistuek eten zuten. Talde teknikoak arazoak konpondu zituen eta David Bowie, Alison Moyet, Pete Townshend eta Bob Geldof McCartney-rekin batu ziren eszenatokian, jendearen erreakzio gogotsua jasoz.
McCartney Eric Stewart-ekin kolaboratu zuen Press to Play (1986) lanean, eta harekin batera idatzi zituen albumeko abestien erdiak. 1988an, McCartney-k Sobietar Batasunerako soilik kaleratu zuen Снова в СССР, rock and roll abestien hemezortzi bertsio biltzen zituena; bi egunetan bakarrik grabatu zen. 1989an, Gerry Marsden eta Holly Johnsonekin bat egin zuen " Ferry Cross the Mersey" grabatzeko, Hillsborough tragediaren biktimen ongintzazko singlea. Urte horretan bertan, Flowers in the Dirt kaleratu zuen; Elvis Costellorekin elkarlanean egindako ahalegina, Gilmour-en eta Nicky Hopkins-en musika ekarpenak barne hartu zituena. Handik gutxira McCartney-k berak eta Linda, Hamish Stuart eta Robbie McIntosh gitarretan, Paul "Wix" Wickens teklatuan eta Chris Whitten baterian osatutako taldea sortzea erabaki zuen. 1989ko irailean, The Paul McCartney World Tour abiarazi zuten, hamarkada bat baino gehiagoko lehena. Hurrengo urtean, Tripping the Live Fantastic disko hirukoitza kaleratu zuen, biran egindako emanaldien aukeraketa bat jasotzen zuena. 1990ean, Amusement Business aldizkari estatubatuarrak McCartney aintzatetsi zuen urtean diru gehien bildu zuen ikuskizuna egiteagatik; Berkeleyko bi emanaldiek 3,5 milioi dolar baino gehiagoko irabaziak eskaini zituzten. Biran zehar, McCartney-k 1990eko apirilaren 21ean Rio de Janeiron, Brasilen, kontzertu pribatu baterako asistentzia errekorra hautsi zuen, 184.000 pertsonaren aurrean joz. Maracaná estadioan.

#### 1991-2000

McCartney 1991n ausartu zen orkestrako musikan, Royal Liverpool Philharmonic Society-k bere ehun eta berrogeita hamargarren urteurrena ospatzeko musika-pieza bat sortzeko enkargatu zionean. Carl Davis konpositorearekin kolaboratu zuen, eta ondorioz Liverpool Oratorio diskoa sortu zuen. Lan horretan Kiri Te Kanawa, Sally Burgess, Jerry Hadley eta Willard White opera abeslariak, Liverpooleko Royal Philharmonic Orchestra eta Liverpoolgo katedralaren abesbatza aritu ziren. Diskoaren iritziak negatiboak izan ziren gehienetan. The Guardian-ek bereziki kritikoa izan zen, eta musika "konpas azkar batera hurbiltzeko beldurrik ez" dela deskribatu zuen, eta piezak "obra oso batean lotuko luketen ideia errepikakorrak edukitzearen beharraz kontzientzia gutxi duela". Egunkariak McCartneyren erantzuna argitaratu zuen, eta bertan lanaren konpas bizkorren arrazoia adierazi zuen eta honakoa gaineratu zuen: "zorionez, historiak erakusten du garaiko kritikariek musika pieza on asko ez zitzaizkiola gustatu, beraz, pozik uzteagatik. […] jendeari bere kabuz lanaren merituak epaitzea.» The New York Times apur bat eskuzabalagoa izan zen, zera adierazi zuen: "Badaude edertasun eta plazer uneak nahasketa dramatiko horretan [...] musikaren zintzotasun xaloak zaila egiten du bere asmoekin txundituta egotea". Londresko estreinaldiaren ostean mundu osoan zehar interpretatua, Liverpool Oratorio britainiar musika klasikoaren zerrendako (Music Week) lehen postua lortu zuen.
1991n, McCartney-k MTV Unplugged programararako abestien aukeraketa bat egin zuen akustikoki eta Unplugged (The Official Bootleg) izeneko zuzeneko emanaldiaren albuma kaleratu zuen.Killing Jokeko Youthekin ere kolaboratu zuen The Fireman musika bikotea osatuz. 1993an kaleratu zuten euren lehen musika elektronikoko diskoa, Strawberries Oceans Ships Forest. Urte horretan bertan, McCartney-k Off the Ground rock diskoa kaleratu zuen. Ondoren, mundu bira berri bati ekin zion, The New World Tour, eta urte amaieran Paul is Live diskoa kaleratu zenean amaitu zen.
1994an hasita, McCartneyk lau urtez pausatu zuen bere bakarkako ibilbidea, The Beatles Anthology Apple proiektuan lan egiteko Harrison, Starr eta Martinekin batera. Oobu Joobu izeneko irratsaioa grabatu zuen 1995ean Westwood One kate estatubatuarrarentzat, "pantaila panoramikoko irrati" gisa deskribatu zuena. Era berean, 1995ean, Charles Galeskoek McCartney Royal College of Music-eko ohorezko kide gisa aurkeztu zuen —«gauza sinestezina da musika-notarik irakurtzen ez duenarentzat», esan zuen McCartneyk.
1997an, Mzuen cCartney-k bere estudioko disko berria kaleratu zuen, Flaming Pie, non Starr-ek bateria eta koroak jotzen zituen "Beautiful Night" abestian. Urte horren amaieran, musika klasikoko bigarren lan bat kaleratu zuen, Standing Stone, Erresuma Batuko zein Estatu Batuetako musika klasikoaren zerrendetan lehen postua lortu zuena. 1998an, Rushes, The Fireman taldeak kaleratu zuen bigarren disko elektronikoa. Hurrengo urtean, McCartneyk Run Devil Run kaleratu zuen. Aste bakarrean grabatua, eta Ian Paice eta David Gilmourrekin batera, bertsioko abestiz eta McCartneyren hiru abestiz osatuta batez ere. Urteak zeramatzan horrelako disko bat planifikatzen, 1998ko apirilean minbiziak jota hil zen Lindak bultzatuta batez ere
1999an, Orkestrako musikarekin esperimentatzen jarraitu zuen Working Classical-en. 2000. urtean, Liverpool Sound Collage disko elektronikoa kaleratu zuen Super Furry Animals and Youth-ekin, 1960ko hamarkadaren erdialdean liluratu zuen soinu-collagea eta musika konkretuaren teknikak erabiliz. "Nova" abestiarekin lagundu zuen musika koral klasikoko A Garland for Linda (2000) omenaldi diskoan, bere emazteari eskainia.

#### 2001-2010

2001eko irailaren 11ko atentatuen lekuko izan ondoren JFK aireportutik, McCartneyk New York hirirako kontzertua antolatzeko paper aktiboa hartzeko gogoa hartu zuen. Urte hartako azaroan kaleratu zuten estudioko diskoan, Driving Rain-en, erasoei erantzunez idatzitako "Freedom" abestia zegoen. Hurrengo urtean, McCartneyk Rusty Anderson eta Brian Ray gitarra-jotzaileek osatutako talde batekin bira egin zuen, Paul "Wix" Wickens teklatuetan eta Abe Laboriel, Jr. baterian. 2002ko apirilean Driving World Tour-a hasi zuten, eta Estatu Batuetan, Mexikon eta Japonian egin ziren emanaldiak. Birak zuzeneko disko bikoitza sortu zuen Back in the U. S., 2003an nazioartean argitaratutako Back in the World bezala. Birak 126,2 milioi dolar irabazi zituen, batez beste 2 milioi dolar baino gehiago gau bakoitzeko, eta Billboard-ek urteko bira izendatu zuen.
2002ko uztailean, McCartney Heather Millsekin ezkondu zen. Azaroan, George Harrison hil zeneko lehen urteurrenean, McCartneyk kontzertua eman zuen Concert for George kontzertuan. Futbol Liga Nazionaleko Super Bowl-en parte hartu zuen, 2002an Super Bowl XXXVIrako partida aurreko ikuskizunean "Freedom" antzezten eta 2005ean Super Bowl XXXIX-eko atsedenaldiko emanaldiaren buru izan zen. Ingalaterrako College of Arms-ek 2002an omendu zuen McCartney, armarri bat emanez. Armarriaren gandorra, liver bird batek atzaparretan gitarra akustikoa duela, liverpooleko sustraiak eta haren musika ibilbidea islatzen ditu. Ezkutuak kakalardoen bizkarraren antza duten lau sinbolo kurbatu ditu (beetle hitzari erreferentzia eginez, ingelesez kakalardoa). Ezkutuaren leloa Ecce Cor Meum da, "Hona nire bihotza" latinez. 2003an, McCartney-tarrek alaba bat izan zuten, Beatrice Milly.
2005eko uztailean, Londresko Hyde Parkeko Live 8 ongintzazko kontzertuan jo zuen, "Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band"-ekin ( U2-rekin batera) ikuskizuna ireki eta "Drive My Car"-ekin itxi zuen (George Michael-ekin batera). "Helter Skelter", eta "The Long and Winding Road". Irailean, Chaos and Creation in the Backyard rock diskoa kaleratu zuen, eta bertan instrumentazio gehiena jarri zuen. 2006an, McCartneyk Ecce Cor Meum musika klasikoaren lana kaleratu zuen. Memory Almost Full izan zen hurrengo rock diskoa 2007an. 2008an, hirugarren diskoa kaleratu zuen The Fireman Electric Arguments izenarekin. 2008an ere, Liverpoolen hiriaren Europako Kultur Hiriburu izan zen urtea ospatzeko kontzertu batean parte hartu zuen. 2009an, lau urtez kanpoan egon ostean, biretara itzuli zen eta ordutik 80 emanaldi baino gehiago egin ditu. The Ed Sullivan Show-en The Beatles estatubatuar telebistan agertu zenetik berrogeita bost urte baino gehiago igaro ondoren, McCartney New Yorkeko eszenatoki berera itzuli zen Late Show with David Letterman programan jotzeko. 2009ko irailaren 9an, EMI-k The Beatlesen katalogoa berrargitaratu zuen lau urteko birmasterizazio digital neketsuaren ostean, egun berean The Beatles: Rock Band izeneko musika-bideo-jokoa kaleratuz.
McCartneyren ospe iraunkorrak areto berriak irekitzeko aukera ezagun bihurtu du. 2009an, agortuta dauden hiru kontzertu eman zituen eraiki berri den Citi Field-en —New York- eko Queens-en Shea Stadium ordezkatzeko sortutako aretoa—. Emanaldi horiek Good Evening New York City zuzeneko disko bikoitza sortu zuten urte hartan. 2010ean, McCartneyk Consol Energy Center arena ireki zuen Pittsburgh-en, Pennsylvanian.

#### 2011-gaur egun

2011ko uztailean, McCartneyk sarrerak agortutako bi kontzertu eman zituen Yankee Stadium berrian. 2011ko irailean, New York City Ballet-ek eskatu ondoren, McCartney-k dantzarako zuzendutako bere lehen grabaketa kaleratu zuen, Peter Martinsekin Ocean's Kingdom izeneko kolaborazioa. 2011n ere, Nancy Shevellekin ezkondu zen. 2012ko otsailean kaleratu zuen Kisses on the Bottom, jazz abesti klasikoen bilduma; Hilabete horretan Grabaketa Arte eta Zientzien Akademia Nazionalak MusiCares Urteko Pertsona gisa omendu zuen, 54. Grammy sarien ekitaldia baino bi egun lehenago.
XXI. mendeko bigarren hamarkadan ere, McCartney publikoak gehien eskatzen duen artista musikaletako bat izaten jarraitzen du. Guztira 100.000 laguneketik gorakoentzat jo zuen 2012ko maiatzean Mexiko Hirian egin zituzten bi emanaldietan, ia 6 milioi dolar bildu zituzten. Ekainean, McCartneyk itxi zuen Elizabeth II.aren Diamante Jubileuaren kontzertua, Buckingham jauregiaren kanpoaldean egin zena, "Let It Be" eta "Live and Let Die" biltzen zituen setlist bat interpretatuz. Uztailaren 27an Londresen 2012ko Olinpiar Jokoen inaugurazio ekitaldia ere itxi zuen, "The End" eta "Hey Jude" abestuz eta bertaratutakoei abestiaren kodan parte hartzera gonbidatuz. Ekitaldian egindako lanagatik, McCartneyk 1£-eko soldata jaso zuen.
Abenduaren 12an, McCartney Nirvana taldeko hiru kide ohiekin (Krist Novoselic, Dave Grohl eta Pat Smear) aritu zen 12-12-12 ekitaldiaren azken ekitaldian: The Concert for Sandy Relief, gutxi gorabehera bi milioi lagunek ikusita mundu osoan. 2013ko abuztuaren 28an, McCartney-k 2013ko urrian kaleratu zuen New albumaren lehen singlea kaleratu zuen
2014ko urtarrilaren 27an grabatu zuten The Beatles taldeak zazpi aldiz Grammy irabazi zuen The Beatles taldearen ondarea eta The Ed Sullivan Show saioan egin zuten lehen emanaldia, McCartney eta Starr-en parte hartuta, 2014ko urtarrilaren 27an, 2014ko otsailaren 9an emititu zen. CBSn . The Night That Changed America: A Grammy Salute to The Beatles izeneko ikuskizunak hainbat artistak interpretatutako Beatlesen 22 abesti klasiko izan zituen, besteak beste, McCartney eta Starr-ek.
2014ko maiatzaren 19an, McCartney ohean egon zela jakinarazi zuten zehaztu gabeko birus baten ondorioz, eta aste horretan hasteko sarrerak agortutako kontzertu bira bertan behera utzi behar izan zuen Japonian. Birak Budokan areto ospetsuan emanaldi bat barne hartzen zuen. McCartneyk ere atzeratu behar izan zituen AEBetako datak ekainetik urrira, medikuaren aginduarengatik, guztiz sendatzeko. Hala ere, birari ekin zion berriro Albany-n, New Yorken, hiru orduko emanaldi indartsu batekin, 2014ko uztailaren 5ean. 2014ko abuztuaren 14an, McCartney-k azken kontzertua eskaini zuen San Frantziskoko (Kalifornia) Candlestick Park-en, hura eraitsi aurretik. The Beatles-ek 1966an azken kontzertua eman zuen toki berean izan zen.
2014an, McCartney-k "Hope for the Future" idatzi eta interpretatu zuen, Destiny bideo-jokoaren amaierako abestia. 2014ko azaroan, 42 abestiz osatutako The Art of McCartney izeneko omenaldi diskoa, McCartneyren lana bakarka eta The Beatlesekin batera egindako lana interpretatzen duten artista sorta zabala biltzen duena. Urte hartan ere, McCartney-k Kanye West artista estatubatuarrarekin kolaboratu zuen " Only One" singlean, abenduaren 31n argitaratua.
2015eko urtarrilean, McCartney-k West eta Barbadoseko Rihanna abeslariarekin kolaboratu zuen "FourFiveSeconds" singlean, 57 urterekin zuzenean jo zuten 2015eko otsailaren 8an egin zen 57. Grammy sarien ekitaldia. McCartney West SWISH-en hurrengo diskoko ekoizle askotako bat izango dela jakinarazi dute, eta Theophilus London eta Allan Kingdom ere biltzen dituen "All Day" diskoko bigarren singlean gonbidatu berezia izan zen.
2015eko otsailaren 15ean, McCartney Paul Simonekin agertu eta jo zuen Saturday Night Live-ren berrogei urteko emisio berezian. McCartney eta Simonek "I've Just Seen a Face"-ren lehen bertsoa interpretatu zuten euren gitarra akustikoekin, eta gero McCartney-k "Maybe I'm Amazed" interpretatu zuen. McCartney-k Alice Cooper-ren Hollywood Vampires supertaldearekin partekatu zuen ahots nagusia "Come and Get It" abestiaren azalean, zeina 2015eko irailaren 15ean kaleratutako estreinako albumean sartu zuten
2016ko martxoaren 9an, McCartneyk One On One bira berriaren lehen datak iragartzen zituen. Urte bereko ekainean Pure McCartney bilduma argitaratu zen, 1970etik 2015era McCartneyren abestirik onenak biltzen dituen diskoa. Urte horretako urrian Desert Trip jaialdian parte hartu zuen beste rock pertsona batzuekin batera, besteak beste, The Rolling Stones, Neil Young, Bob Dylan, The Who eta Roger Waters.
2017an aktore gisa parte hartu zuen Pirates of the Caribbean: Salazar's Revenge filmean, Uncle Jack-en papera antzezten.
2018ko ekainaren 19an, bere Instagrameko kontuan astebeteko arrasto misteriotsuen ostean, hurrengo egunean single bikoitza kaleratuko zutela iragarri zuten: "I Don't Know / Come On To Me», urte horretako udazkenerako aurreikusitako Egypt Station izenburuko bere estudioko disko berriaren parte izango zena. 2020an, COVID-19 pandemiak eragindako berrogeialdian, McCartney III grabatzea erabaki zuen instrumentu bakoitzaren papera hartuta, guztiak berak jota McCartney (1970) eta McCartney II (1980) bezala. Musikari britainiarraren estudioko hemezortzigarren diskoa da eta Capitol Records diskoetxeak 2020ko abenduaren 18an kaleratu zuen. Urte bereko azaroaren 5ean, ostiralean, salgai jarri zen The Lyrics, 960 orrialdeko bere liburu berria, bi liburukitan, 154 abestirekin, Paulek The Beatles taldearekin parte hartu zuenetik, geroago Wings taldearekin, eta bakarkako karrerako arrakastarik handienak. McCartney III Imagined 2021ean kaleratutako musikariaren hemeretzigarren diskoa da eta 2020ko McCartney III diskoaren bertsio berria da.
2021ean McCartney 3,2,1 miniserie dokumentalean agertzen da non Rick Rubin ekoizleak musikaria elkarrizketatzen duen The Beatles, Wings eta bakarlari gisa egindako lanari buruz. Elkarrizketak McCartneyren abestiak inspiratu zituzten harreman pertsonalei buruzko istorio eta pasadizoak biltzen ditu. Zachary Heinzerlingse-k zuzendutako telesaila Star+ plataforman dago eskuragarri.

## Diskografia
### Beatlesekin

* Please Please Me (1963)
* With the Beatles (1963)
* A Hard Day's Night (1964)
* Beatles for Sale (1964)
* Help! (1965)
* Rubber Soul (1965)
* Revolver (1966)
* Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (1967)
* Magical Mystery Tour (1967)
* The Beatles (1968)
* Yellow Submarine 1969)
* Abbey Road (1969)
* Let It Be (1970)

### Bakarka

* McCartney, 1970
* Ram, 1971
* Wild Life, 1971
* Red Rose Speedway, 1973
* Band on the Run, 1973
* Venus and Mars, 1975
* Wings at the Speed of Sound, 1976
* London Town, 1978
* Back to the Egg, 1979
* McCartney II, 1980
* Tug of War, 1982
* Pipes of Peace, 1983
* Give My Regards to Broad Street, 1984
* Press to Play, 1986
* Снова в СССР, 1988
* Flowers in the Dirt, 1989
* Off the Ground, 1993
* Flaming Pie, 1997
* Run Devil Run, 1999
* Driving Rain, 2001
* Chaos and Creation in the Backyard, 2005
* Memory Almost Full, 2007

## Erreferentziak

* ↑ mentalfloss.com 10 of the Most Covered Songs in Music History, 2018ko abenduaren 6an kontsultatua
* ↑ KELLEY, Ken. (2017). «The Day Paul McCartney Was Knighted (El día que Mc Cartney fue nombrado caballero, en inglés)» http://ultimateclassicrock.com (Ultimate Classic Rock).
* ↑ 100 Greatest Singers. Rolling Stone.
* ↑ 100 Greatest Artists. Txantiloi:Wayback Rolling Stone.
* ↑ «100 Greatest Songwriters of All Time» Rolling Stone.
* ↑ Spitz 2005, 75 orr. .
* ↑ Miles, 1997: (fuente primaria);Benitez, 2010: (fuente secundaria).
* ↑ Benitez, 2010: Transferido a Joseph Williams Junior School debido a la superpoblación de Stockton;Carlin, 2009: Transferido a Joseph Williams en 1949.
* ↑ Sobre su asistencia en Joseph Williams Junior School: Beatle's schoolboy photo auction. BBC News 16 de agosto de 2009.; sobre la aprobación de McCartney del examen 11-plus:Miles, 1997: (fuente primaria);Benitez, 2010: (fuente secundaria).
* ↑ Benitez, 2010: Los dos se volvieron rápidamente amigos, «I tended to talk down to him because he was a year younger»;Spitz, 2005: La grammar school versus la secondary modern, 125: Su encuentro con Harrison.
* ↑ «20 Forthlin Road» infobritain.co.uk.
* ↑ Benitez, 2010: «Mary was the family's primary wage earner»;Harry, 2002: «where they lived through 1964».
* ↑ Miles 1997, 6 orr. .
* ↑ Benitez, 2010: Sobre la muerte de Mary (fuente secundaria);Miles, 1997: Sobre la muerte de Mary (fuente primaria);Womack, 2007: Mary murió de una embolia.
* ↑ Miles 1997, 31 orr. .
* ↑ Miles 1997, 22-23 orr. .
* ↑ Miles, 1997: Jim dio a McCartney una trompeta plateada de níquel que cambiaría por una guitarra acústica Framus] Zenith;Spitz, 2005: Cuando el rock and roll se hizo popular en Radio Luxembourg.
* ↑ Miles 1997, 21 orr. .
* ↑ Harry, 2002: McCartney: «The first song I ever sang in public was "Long Tall Sally".», 533-534: Harry: «"Long Tall Sally", was "The first number Paul ever sang on stage".»
* ↑ Spitz 2005, 93 orr. .
* ↑ Spitz, 2005: «The Quarrymen played a spirited set of songs—half skiffle, half rock 'n roll».
* ↑ Philip Norman, John Lennon: The Life, Doubleday Canada, 2008, página 107 (ISBN 978-0-385-66100-3)
* ↑ Lewisohn 1992, 18 orr. .
* ↑ Lewisohn 1992, 18-22 orr. .
* ↑ Lewisohn 1992, 17-25 orr. .
* ↑ Miles, 2001: Sobre el contrato que Williams consiguió en Hamburgo;Spitz, 2005: Sobre Williams reservándolos a partir de 1960,Spitz, 2005: «Williams had never formally served as the Beatles manager».
* ↑ Miles, 1997: McCartney: «Nobody wants to play bass, or nobody did in those days».;Gould, 2007: Sobre cómo McCartney suplía a Sutcliffe cuando este estaba indispuesto,Gould, 2007: «Sutcliffe gradually began to withdraw from active participation in the Beatles, ceding his role as the group's bassist to Paul McCartney».
* ↑ Spitz 2005, 249-251 orr. .
* ↑ Miles 1997, 84-88 orr. .
* ↑ Lewisohn, 1992: Sobre «Love Me Do»,Lewisohn, 1992: Sobre el reemplazo de Best.,Lewisohn, 1992: Sobre la «Beatlemania» en el Reino Unido.,Lewisohn, 1992: Sobre la «Beatlemania» es Estados Unidos;Miles, 1997: Sobre el Beatle lindo;Spitz, 2005: Sobre la unión de Starr en agosto de 1962.
* ↑ Buk, 1996: Sobre su primera grabación en contar con la participación de solo un miembro;Gould, 2007: Sobre el primer uso de elementos de la música clásica en su música.
* ↑ MacDonald, 2005: Sobre «Yesterday» como la canción con más versiones en la historia.
* ↑ MacDonald 2005, 172 orr. .
* ↑ Levy, 2005: Sobre el avance musical de la banda en Rubber Soul según los críticos;Brown eta Gaines, 2002: Sobre la exploración de otras facetas del romance y la filosofía en sus letras
* ↑ MacDonald, 2005: Sobre «In My Life» como un punto culminante en el catálogo de The Beatles.;Spitz, 2005: Sobre las reclamaciones tanto de Lennon como de McCartney por la autoría de «In My Life».
* ↑ The Beatles 2000, 197 orr. .
* ↑ Harry 2000b, 780 orr. .
* ↑ Gould 2007, 348 orr. .
* ↑ MacDonald, 2005: Sobre el primero de tres lados A consecutivos de McCartney;Lewisohn, 1992: Sobre «Paperback Writer» como antelación de Revolver.
* ↑ The Beatles, 2000: "the forerunner of videos";Lewisohn, 1992: Sobre la transmisión de las cintas en The Ed Sullivan Show y Top of the Pops.
* ↑ Gould, 2007: "neoclassical tour de force",Gould, 2007: "a true hybrid".
* ↑ Harry 2002, 313-316 orr. .
* ↑ Lewisohn 1992, 230 orr. .
* ↑ Blaney 2007, 8 orr. .
* ↑ Harry, 2000a: Sobre el primer álbum conceptual de rock;MacDonald, 2005: Sobre la percepción de McCartney de un malestar generalizado dentro de la banda y su deseo de que no afectara su productividad artística y creativa.
* ↑ Miles, 1997: Sobre McCartney creando una nueva identidad del grupo.
* ↑ Miles 1997, 303 orr. .
* ↑ Lewisohn 1992, 232 orr. .
* ↑ Emerick eta Massey, 2006: Sobre el uso del flanger y la doble pista artificial,Emerick eta Massey, 2006: "we were utilising a lot of tape varispeeding",Emerick eta Massey, 2006: "The Beatles were looking to go out on a limb".
* ↑ Emerick eta Massey, 2006: Sobre Martin y McCartney turnándose para dirigir;Gould, 2007: Sobre el uso de una orquesta de cuarenta piezas en la grabación de «A Day in the Life».
* 1 2 Lewisohn 1992, 350-351 orr. .
* ↑ Gould, 2007: Sobre la portada de Sgt. Pepper que contiene a The Beatles disfrazados de la banda que da título al álbum, rodeados de una gran cantidad de celebridades (fuente secundaria);The Beatles, 2000: Sobre cómo están rodeados de una gran cantidad de celebridades (fuente primaria);Miles, 1997: Sobre la idea de McCartney para la portada de Sgt. Pepper (fuente primaria);Sounes, 2010: Sobre la idea de McCartney para la portada de Sgt. Pepper (fuente secundaria).
* ↑ The Beatles, 2000: Sobre la creciente influencia de las tendencias de estilo hippie en The Beatles;Gould, 2007: "spoofed the vogue in Britain for military fashions".
* ↑ Kastan 2006, 139 orr. .
* ↑ Brown & Gaines 2002, 247 orr. .
* 1 2 Benitez 2010, 8-9 orr. .
* ↑ Lewisohn 1992, 238-239 orr. .
* ↑ Gould 2007, 455-456 orr. .
* ↑ Harry 2000a, 699 orr. .
* ↑ Gould, 2007: Sobre la respuesta de la crítica;Lewisohn, 1992: Sobre la grabación del tráiler promocional,Lewisohn, 1992: Sobre el lanzamiento de la banda sonora Yellow Submarine.
* ↑ Lewisohn 1992, 276-304 orr. .
* ↑ Brown eta Gaines, 2002: "We've been very negative since Mr. Epstein passed away";Lewisohn, 1992: Sobre el White Album,Lewisohn, 1992: Sobre Let It Be.
* ↑ Sounes, 2010: Sobre el primer encuentro entre Pauly Linda;Sounes, 2010: Sobre su boda;Sounes, 2010: Sobre el nacimiento de su primera hija Mary.
* 1 2 Gould 2007, 563 orr. .
* ↑ Lewisohn, 1992: Sobre la salida de McCartney de The Beatles (fuente secundaria);Miles, 1998:Sobre la salida de McCartney de The Beatles (fuente primaria);Spitz, 2005: Sobre la designación de Klein por Lennon,Spitz, 2005: Sobre el desacuerdo de McCartney con Lennon, Harrison y Starr por la asignación de Klein como representante.
* ↑ Txantiloi:Allmusic
* ↑ Harry, 2002: Sobre McCartney;Blaney, 2007: Sobre el número uno de McCartney en Estados Unidos.
* ↑ Ingham, 2009: Sobre Ram, 114-115: Sobre «Uncle Albert/Admiral Halsey»;McGee, 2003: Sobre la posición en las listas de Ram.
* ↑ Lewisohn 2002, 7 orr. .
* ↑ Sounes, 2010: Sobre el nacimiento de Stella;Harry, 2002: Sobre Stella McCartney.
* ↑ Harry, 2002: "traveled across the UK";Ingham, 2009: "Scrupulously avoiding Beatles songs".
* ↑ Harry 2002, 845 orr. .
* ↑ Harry 2002, 847 orr. .
* ↑ Harry, 2002: Sobre «My Love»,Harry, 2002: Sobre Red Rose Speedway;McGee, 2003: Sobre el desempeño de Red Rose Speedway en las listas estadounidenses;Roberts, 2005: Sobre el desempeño de Red Rose Speedway en las listas británicas.
* ↑ Harry, 2002: Sobre «Live and Let Die» en las listas estadounidenses;Roberts, 2005: Sobre «Live and Let Die» en las listas británicas.
* ↑ Harry 2002, 515-516 orr. .
* ↑ Benitez 2010, 50 orr. .
* ↑ McGee 2003, 248-249 orr. .
* ↑ Benitez, 2010: Sobre Band on the Run;Roberts, 2005: Sobre el desempeño de Band on the Run en las listas británicas.
* ↑ Harry 2002, 53-54 orr. .
* ↑ Benitez, 2010: Sobre «Helen Wheels»,Benitez, 2010: La recepción positiva de Band on the Run;Harry, 2002: Sobre «Jet»;Levy, 2005: Sobre el puesto 413 en la lista elaborada por Rolling Stone.
* ↑ Harry, 2002, or. 882-883: Sobre Venus and Mars,Harry, 2002, or. 910-911: Sobre Wings at the Speed of Sound;Roberts, 2005: Sobre el número uno de Venus and Mars en las listas británicas.
* ↑ Blaney, 2007: "And for the first time, McCartney included songs associated with the Beatles, something he'd been unwilling to do previously";Harry, 2002, or. 848-850: Sobre Wings Over the World Tour;Ingham, 2009: "featuring a modest handful of McCartney's Beatle tunes";McGee, 2003: "Paul decided it would be a mistake not to … [perform] a few Beatles songs."
* ↑ Harry, 2002, or. 912-913: Sobre Wings over America;Lewisohn, 2002: "After extensive rehearsals in London".
* ↑ Carlin, 2009, or. 247-248: Sobre el nacimiento de James;Doggett, 2009: Sobre el sencillo más exitoso en la historia del Reino Unido.
* ↑ Ingham, 2009, or. 107-108: Sobre «Mull of Kintyre»;Benitez, 2010: "the biggest hit of McCartney's career".
* ↑ Blaney 2007, 122-125 orr. .
* ↑ Harry, 2002: Sobre Back to the Egg,Harry, 2002: Sobre London Town,Harry, 2002: Sobre «The Rockestra»;Ingham, 2009: Sobre London Town' 'y Back to the Egg;McGee, 2003: Sobre la certificación de platino deBack to the Egg.
* ↑ Harry, 2002: Sobre las giras de Wings,Harry, 2002: Sobre Wings UK Tour 1979;Ingham, 2009: Sobre Wings UK Tour 1979.
* ↑ Harry, 2002: Sobre la total composición e interpretación de los mismos por él mismo;Lewisohn, 2002: Sobre el número uno de McCartney IIen las listas británicas, y el top five en las de Estados Unidos.
* ↑ Benitez, 2010: Sobre McCartney II;Blaney, 2007: Sobre «Coming Up».
* ↑ Harry, 2002, or. 311: Sobre «Ebony and Ivory»;Harry, 2002: sobre «The Girl Is Mine».
* ↑ Txantiloi:Cite episode
* ↑ Harry, 2002: Sobre Pipes of Peace y su canción homónima.,Harry, 2002: Sobre «Say Say Say»;Roberts, 2005, or. 311: Sobre su último sencillo número uno en el Reino Unido;Blaney, 2007, or. 159: Sobre el número uno de Pipes of Peace.
* ↑ Harry, 2002: Sobre la películaGive My Regards to Broad Street;Harry, 2002: Sobre la participación de Starr en Give My Regards to Broad Street.
* ↑ Ebert, Roger. (1 de enero de 1984). Give My Regards to Broad Street review. .
* ↑ Blaney, 2007: Sobre el sexto puesto que ocupó «No More Lonely Nights» en el Billboard Hot 100;Graff, 2000: Sobre Gilmour en la guitarra;Harry, 2002: Sobre «No More Lonely Nights».
* ↑ Blaney 2007, 171 orr. .
* ↑ Sounes 2010, 402-403 orr. .
* ↑ Blaney 2007, 177 orr. .
* ↑ Harry, 2002, or. 100: Sobre Снова в СССР;Harry, 2002, or. 728: Sobre Press to Play;Harry, 2002, or. 820: Sobre la colaboración con Eric Stewart.
* ↑ Harry 2002, 327-328 orr. .
* ↑ Harry, 2002: Sobre la colaboración con Elvis Costello;Harry, 2002: Sobre Flowers in the Dirt.
* ↑ Harry, 2002, or. 851: Sobre la banda formada para The Paul McCartney World Tour;Sounes, 2010: Sobre la banda formada para The Paul McCartney World Tour.
* ↑ Harry 2002, 851 orr. .
* ↑ Harry, 2002, or. 851: Sobre su primera gira en más de una década,Harry, 2002, or. 852: Sobre el reconocimiento por el espectáculo con mayor recaudación del año.
* ↑ Badman 1999, 444 orr. .
* ↑ Harry, 2002: Sobre Liverpool Oratorio.
* 1 2 Harry 2002, 528 orr. .
* ↑ Rothstein, Edward. (20 de noviembre de 1991). Review/Music; McCartney's 'Liverpool Oratorio'. .
* ↑ Benitez, 2010: Sobre la interpretación alrededor del mundo;Blaney, 2007: Sobre el desempeño de Liverpool Oratorio en Music Week.
* ↑ Harry, 2002: Sobre Unplugged: the Official Bootleg.
* ↑ Harry 2002, 332-334 orr. .
* ↑ Harry 2002, 656 orr. .
* ↑ Harry, 2002: Sobre la gira The New World Tour.
* ↑ Miles 1997, 218-219 orr. .
* ↑ Sounes, 2010: Sobre su Mención Honorífica,Sounes, 2010: McCartney; "Yeah, it's kind of amazing for somebody who doesn't read a note of music".
* ↑ Blaney 2007, 224 orr. .
* ↑ Blaney 2007, 229 orr. .
* ↑ Harry, 2002: Sobre Flaming Pie;Harry, 2002: Sobre Standing Stone;Harry, 2002: Sobre Rushes
* ↑ Blaney 2007, 241 orr. .
* ↑ Graff, 2000;Harry, 2002: Sobre la batalla de Linda contra el cáncer.,Harry, 2002: Sobre Run Devil Run.
* ↑ Harry 2002, 710-711 orr. .
* ↑ Harry 2002, 528-529 orr. .
* ↑ Harry, 2002: Sobre el carácter «coral» del álbum;George-Warren, 2001: Sobre el carácter «clásico» del álbum.
* ↑ Harry, 2002: Sobre el Concierto para la Ciudad de Nueva York;Harry, 2002: Sobre «Freedom».
* ↑ Benitez, 2010: Detalles sobre la nueva banda;Sounes, 2010: Detalles sobre la nueva banda.
* ↑ Sounes 2010, 517-518 orr. .
* ↑ Para la información sobre la recaudación véase: Waddell, Ray. (28 de diciembre de 2002). «The Top Tours of 2002: Veterans rule the roost, with Sir Paul leading the pack» Billboard.
* ↑ Harry, 2002: Sobre el matrimonio de McCartney con Heather Mills;Doggett, 2009: Sobre el Concert for George.
* ↑ Harry, 2002: Sobre la actuación de McCartney en el Super Bowl XXXVI en 2002;Sandford, 2006: Sobre la actuación de McCartney en el Super Bowl XXXVI en 2005.
* ↑ Ex-Beatle granted coat of arms. BBC News 22 de diciembre de 2002.
* ↑ Sounes 2010, 523 orr. .
* ↑ Blaney 2007, 268-269 orr. .
* ↑ Molenda 2005, 68-70 orr. .
* ↑ Blaney 2007, 276 orr. .
* ↑ Sounes 2010, 540-541 orr. .
* ↑ Sounes 2010, 559 orr. .
* ↑ «Paul McCartney Treats Liverpool to 'A Day in the Life' Live Debut» Rolling Stone 2 de junio de 2008.
* ↑ Paul McCartney Stuns Manhattan With Set on Letterman's Marquee. 16 de julio de 2009.
* ↑ Para las remasterizaciones del 9 de septiembre de 2009 véase: The Beatles' Entire Original Recorded Catalogue Remastered by Apple Corps Ltd.. EMI 7 de abril de 2009.; Para el videojuego The Beatles: Rock Band véase: Gross, Doug. (4 de septiembre de 2009). Still Relevant After Decades, The Beatles Set to Rock 9 September 2009. CNN.
* ↑ Sounes 2010, 560 orr. .
* ↑ Mervis, Scott. (14 de junio de 2010). Paul McCartney sells out two shows at Consol. .
* ↑ Pareles, Jon. (16 de julio de 2011). A Gentle Reminder of Paul McCartney's Survival and Vitality. .
* ↑ Sir Paul McCartney marrying for the third time. BBC News 9 de octubre de 2011.
* ↑ Sobre Kisses on the Bottom véase: Paul McCartney: Kisses On The Bottom. paulmccartney.com.; Para el premio MusiCares, y su actuación en la 54.ª entrega de los Premios Grammy véase: Paul McCartney Is 2012 MusiCares Person of the Year. National Academy of Recording Arts and Sciences 13 de septiembre de 2011.
* ↑ Para la información sobre la recaudación dada porBillboard en los shows de la Ciudad de México véase: Charts:Current Box Score. .
* ↑ Sutherland, Mark. (5 de junio de 2012). Paul McCartney, Elton John Honor Queen at Diamond Jubilee Concert. .
* ↑ Sir Paul to end London 2012 opening ceremony. BBC News 5 de junio de 2012.
* ↑ Paul McCartney Olympics Payment: Singer Paid One Pound ($1.57) For Big Gig. 30 de julio de 2012.
* ↑ Springsteen, Kanye, Stones, McCartney rock Sandy relief. 13 de diciembre de 2012.
* ↑ Greenwald, David. (28 de agosto de 2013). Paul McCartney's 'New' Single Lands, Album Due in October: Listen. .
* ↑ Gans, Andrew. "Anna Kendrick, David Letterman, John Mayer, Keith Urban, Katy Perry, Sean Penn, Stevie Wonder and More Set for CBS' Beatles Tribute; Song List Announced" Txantiloi:Wayback Playbill.com, 7 February 2014
* ↑ Paul McCartney cancels a string of Japan concerts due to unspecified 'virus'. Telegraph Media Group Ltd. 19 de mayo de 2014.
* ↑ Vozick-Levinson, Simon. (6 de julio de 2014). Paul McCartney Bounces Back in Albany. .
* ↑ Paul McCartney Closes Candlestick Park 'in Style' – Rolling Stone. .
* ↑ Sinclair, Brendan. (7 de julio de 2012). «Paul McCartney working with Bungie» GameSpot (CBS Interactive).
* ↑ Destiny End Credits Easter Egg reveals Paul McCartney's Song Hope for the Future. Gamespot.
* ↑ «Bob Dylan, Kiss and More Cover Paul McCartney for Tribute Comp – Rolling Stone» Rolling Stone.
* ↑ Kanye West Drops New Song For The New Year: Listen To ‘Only One’. MTV.
* ↑ White, Caitlin. (25 de enero de 2015). Rihanna Dropped Her New Song With Kanye And Paul McCartney—Hear 'FourFiveSeconds'. MTV News.
* ↑ Payne, Chris. (9 de febrero de 2015). The 2015 Grammys: Best and Worst Moments. .
* ↑ «Kanye West – "All Day" (Feat. Allan Kingdom, Theophilus London, & Paul McCartney)» Stereogum.
* ↑ «Paul McCartney, Miley Cyrus, Paul Simon Captivate at ‘SNL 40’ Former Beatle busts out Maybe I'm Amazed.» rollingstone.com 16 de febrero de 2015.
* ↑ Alice Cooper details 'Hollywood Vampires' album featuring Paul McCartney, Dave Grohl and Johnny Depp. 5 de agosto de 2015.
* ↑ MPL. (9 de marzo de 2016). «First Dates Of New 'One On One' Tour Confirmed» http://www.paulmccartney.com.
* ↑ «67 Tracks of Pure McCartney» http://www.paulmccartney.com 31 de marzo de 2016.
* ↑ Paul McCartney Webside. (19 de junio de 2018). Paul To Release All-New Double A-Side Single. .
* ↑ Agence France-Presse. (19 de junio de 2018). Paul McCartney turns 76 and teases 'Egypt Station'. .
* ↑ Isasi, Nicolás. (1, Noviembre 2021). «Ola Beatle 2021» Revista MiráBA.
* ↑ «Por qué hay que ver el documental McCartney 3,2,1, un viaje al fantástico universo de la canción beatle» LA NACION 2021-10-06.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2599
* Multimedia: Paul McCartney / Q2599