OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Barrabas

Barrabas (arameraz Bar Abbâ ( בר-אבא), aitaren semea) Itun Berriko fikziozko pertsonaia da. Testuetan azaltzen denez, Barrabas "preso ospetsua" zen eta, Lukasen eta Markosen Ebanjelioen arabera, matxinada batean parte hartu zuen non homizidio bat gertatu baitzen. Jesus Nazaretekoaren prozesuan Pontzio Pilatosek, preso bat askatzeko Pazkoako ohiturari jarraituz, bilduta zegoen jendetzari bata ala bestearen askatasunaren artean hautatzeko eskatu zion. Jendarteak Barrabasen askatasuna aukeratu zuen, eta hala, Jesusen heriotza erabaki zen.

## Antisemitismoa

Mendez mende Barrabasen pasartea juduen aurka jokatzeko erabili izan da. Kondaira horren arabera, judu herriak berak erabaki zuen Jesusen heriotza eta, hortaz, horren ardura izan zuen.

## Maccobyren teoria

Barrabasen historia nondik datorren ez dago batere garbi. Hyam Maccoby ikertzaile juduak hipotesis bat landu du hori azaltzeko. Maccobyren ustez Barrabas Jesusen izengoitia zen; haren otoitzak egiten zituenean beti "aita" hitzarekin hasten zen, hau da, "Abba", eta hortik izengoitia. Haren arabera, jendartea "Bar Abba" garrasika Pilatosengana joan zenean, berez, Jesus presoaren askatasuna eskatzen ari zen. Teoria hori indartzeko, hainbat eskuizkribu erabili izan dira, besteak beste, Origenesek erabilitakoak: hor, "Barrabàs" Iesous Ton Barabban, Jesus Bar Abba edo Jesus Aitaren Semearen etorrera iragartzen zen. Beraz, Barrabas Jesus bera zen eta sortutako kondaira itzulpen oker baten ondorioa izan liteke.

## Barrabas fikzioan

Itun Berritik at, fikzioaren ikuspuntutik Barrabas oso pertsonaia esanguratsu eta sinbolikoa izan da eta interpretazio ugari izan ditu. Literaturan, zineman, musikan, sarritan erabili da.

### Barrabas literaturan

* Pär Lagerkvist: Barabbas. Estokolmo: Albert Bonniers Förlag argitaletxea, 1950. Zinemako bertsioak eleberri horretaz oinarritu dira.
* Arturo Uslar Pietri: Barrabás y otros cuentos. 1928. Bartzelona: Bruguera, 1983. ISBN 10: 8402059155.
* Sean Young: Barrabas. Boveda, 2011. ISBN 9788493743055.

### Barrabas zineman

* Barabba (Barabbas) (1953). Suediako ekoizpena. Zuzendaria: Alf Sjöberg.
* Barabba (Barabbas) (1961). Italiako ekoizpena. Zuzendaria: Richard Fleischer.

## Erreferentziak

* ↑ (Jn 18, 40)
* ↑ (Mc 15,7; Lc 23,19)
* ↑ http://www.filmaffinity.com/es/film210592.html

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): Ikuspuntu erlijiosoa.
* Datuak: Q313417
* Multimedia: Barabbas / Q313417
# Pär Lagerkvist

Pär Fabian Lagerkvist (Växjö, Småland, 1891ko maiatzaren 23a - Stockholm, 1974ko uztailaren 11) suediar idazlea izan zen.
1951n jaso zuen Literaturako Nobel Saria. Olerkiak, eleberriak, saioak eta istorio laburrak idatzi zituen. Bere lanik ezagunena "Barrabas" da.

## Bibliografia
### Olerkiak

* Ångest (Angustia, 1916).
* Hjärtats sånger (Bihotzaren abestiak, 1926).

### Eleberriak

* Bödeln (Urkatua, 1933).
* Dvärgen (Ipotxa, 1944).
* Barabbas (1950), 1962an zinemaratua.

## Ikus, gainera

* Suedierazko literatura

## Kanpo estekak

* Datuak: Q93137
* Multimedia: Pär Lagerkvist / Q93137
# Eduvigis Leonor Holstein-Gottorp

Eduvigis Leonor Holstein-Gottorpekoa (suedieraz: Hedvig Eleonora av Holstein-Gottorp; Schleswig, 1636ko urriaren 23a - Stockholm, 1715eko azaroaren 24a) Suediako erregina ezkontidea izan zen, Karlos X.a Gustavo Suediakoaren emaztea. Frederiko III.a Holstein-Gottorpekoaren eta Maria Elixabete Saxoniakoaren alaba zen. Bi familiek Holstein-Gottorp eta Suediaren arteko aliantza egin nahi zutela eta, ezkondu egin zituzten.
Karlos X.a Gustavoren heriotzarekin Eduvigis Leonor izan zen, Suediako Parlamentuaren baimenarekin, bere seme Karlos XI.aren erregente, 1660tik 1672ra. Ondoren ere erregina alargunak harreman ona mantendu zuen bere semearekin, eta gortean paper garrantzitsua jokatu uzen. Holstein-Gottorp eta Danimarkaren arteko etsaitasuna zela eta Eduvigis Leonor eta bere erraia Ulrika Leonor Danimarkakoaren arteko harremanak zailak izan ziren. Bere seme Karlos XI.a Eduvigis Leonor baino lehenago hil zen, eta bere biloba Karlos XII.a Suediakoaren eregentzia berriro hartu zuen.
Artearen maitalea, hainbat margolariren lanak eksatu zituen jauregi ezberdinak dekoratzeko.
* Datuak: Q161322
* Multimedia: Hedwig Eleonora of Holstein-Gottorp / Q161322
# Ulrika Eleonor Danimarkakoa

Ulrika Eleonor Danimarkakoa (Kopenhage, 1656ko irailaren 11 – Karlberg, Stockholm, 1693ko uztailaren 26a) Danimarkako printzesa izan zen, Frederiko III.a Danimarkakoaren eta Sofia Amalia Brunswick-Lüneburgekoaren alaba. Karlos XI.a Suediakoarekin ezkondu zen, Suediako erreginan bilakatuz.

## Biografia

1675tik aurrera Karlos XI.a Suediakoaren nahia zen Ulrika Eleonorarekin ezkontzea. Horretarako Kopenhagera hainbat enbasadore bidali zituen ezkontza proposamena ixteko. Sofia Amalia erregina alarguna ados zegoen, baina Kristian V.a Danimarkakoa, Ulrika Eleonoararen anaia eta erregea ez zen ados egon Eskaniako gerra hasi zenean.
1679ko bake negoziazioen ostean berriro landu zen ezkontzaren gaia. Ezkontza bakerako garrantzitsua izan zitekeela pentsatu zuten eta Karlos XI.ak ezkontza konpromisoa sinatu zuen 1680ko otsailaren 6an. Suediaren egoera ekonomikoa ez zen ona, eta horregatik ezkontza sinplea ospatu zen, gonbidatu gutxirekin, 1680ko maiatzaren 6an. Azaroaren 25ean Ulrika Eleonora Suediako erregina koroatu zuten.
Irakurketa-zalea, margolaritza gustoko zuen. Hala ere, denbora luzea ematen zuen bere seme-alaben hezkuntzan eta hainbat fundazio laguntzen.
Zazpi seme-alaba izan zituzten, euren artean errege eta erregina izan ziren Karlos XII.a Suediakoa eta Ulrika Eleonor Suediakoa.
* Datuak: Q174256
* Multimedia: Ulrika Eleonora of Denmark / Q174256
# Nicodemus Tessin Gaztea

Nicodemus Tessin Gaztea (1654ko maiatzaren 23a-1728ko apirilaren 10a) Suediako arkitekto ospetsua izan zen. Nicodemus Tessin Zaharraren semea zen eta Estokolmoko udal arkitektoraren postuan ordezkatu zuen. Barroko estiloan kokatzen zaio.

## Biografia

Bere aita Nicodemus Tessin Zaharrak arkitektura mundura bideratu zuen. 1673tik 1680ra, Europan zehar ibili zen, Ingalaterra, Frantzia eta Italia ezagutuz. Italian, Kristina Suediakoa erreginari esker, 1675tik 1678ra, Gian Lorenzo Berniniren tailerrean ikasi zuen. Bidaia horiek eragin handia izan zuten bere estiloan. 1687an, Erroman, Giovanni Battista Gaulli tailerrean aritu zen.

## Aukeratutako lanak

* Stockholmeko Errege Jauregia, 1690. Bere lan ezagunena.
* Tessin jauregia, (1694–1700).
* Steninge jauregia.
* Drottningholmgo jauregiaren amaiera.
* Gottorf gaztelua, Schleswig, (1697–1703)
* Hirutasunaren eliza, Karlskrona.
* Charles Erregearen eliza, Kungsör.

## Galeria

* Drottningholmgo jauregia.
* Steninge jauregia.
* Tessin jauregia.
* Hirutasunaren Eliza, Karlskrona.

## Ikus, baita ere

* Nicodemus Tessin Zaharra

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)(Italieraz)Letteratura artistica webgunea.
* Datuak: Q455143
* Multimedia: Nicodemus Tessin the Younger / Q455143
# Louise Hammarström

Louise (Lovisa) Katarina Hammarström (Hosjö, 1849ko maiatzaren 25a - Stockholm, 1917ko azaroaren 5a) Suediako kimikaria izan zen. Suediako lehen emakume kimikari formatu eta trebatua izan zen.

## Biografia
### Haurtzaroa

Bere aita apaiza izan zen, eta medikuntza ikasketak egin zituen. Gaztea zenean mezurtz geratu zen, eta Dalarnako burdinola batean hazi zen, Suediako erdialdean dagoen probintzia batean, non substantzia kimikoengatik interesatzen hasi zen.

### Ikasketak eta lana

Konstfack-en egin zituen ikasketak, eta klase pribatuetan kimika ikasi zuen. 1875ean Werner Cronquist ingenieariaren laborategian lan egiten hasi zen, Estokolmo -n, non geroago laguntzaile moduan aritu zen 1876tik 1881eraino. Urte haietan, artsenikoa aztertu zuen.
1881tik 1887raino kimika mineral bezala hasi zen lanean Bångbro-n, 1887tik 1891raino Fagersta-n eta 1891tik 1893raino Schisshyttan -en.
1893an, bere laborategi propioa zabaldu zuen, non batez ere mineraletan,metaletan eta ikasketa geologikoetan interesa piztu zuen.
* Datuak: Q7482
* Multimedia: Louise Hammarström / Q7482
# Gunnar Asplund

Erik Gunnar Asplund (Stockholm, 1885eko irailaren 22a − 1940ko urriaren 20a) arkitekto suediarra izan zen, 1920ko hamarkadako arkitektura neoklasiko suediarraren ordezkaririk esanguratsuenetakoa. Bere bizitzaren azken hamarkadan, arkitektura modernoaren sustatzaile nagusienetakoa izan zen Suedian.

## Bizitza

Asplund suediako eskola erromantikoan hezi zen artistikoki. Hastapeneko lanek mugimendu hau jarraitzen dute, gutxinaka-gutxinaka aldetzen badoa ere neoklasikoaren ikuspegi modernoagoa eta bereagoa sortu arte. 1930ean Stockholmeko Nazioarteko Erakusketan pabilioiak eraiki zituen, guztiz modernoak. Hamarkada hartako arkitektura modernoaren gaina Alemania, Herbehereak eta Frantziako arrazionalismoak osatzen zuen eta Asplund bertan oinarritu zen, baina era askeago eta espontaneoagoan, estilo organikotzat jo daitekeen eran.
1930tik aurrera Teknologia Errege Institutuko irakaslea izan zen, Stockholmen.
1934 eta 1937 bitartean Goteborgeko udaletxearen handitze lanetan aritu zen. Interes handiko lana da, antzinako eraikin bati eraikin guztiz modernoa atxikitzen baitio, naturaltasun osoz eta funtzioari dagokion handitasunez.
Bere lan ezagunenen artean, Stockholmeko liburutegi publikoa (ondoren eraiki ziren liburutegi askoren eredu) eta Skogskyrkogården ("Basoko Hilerria") daude. Azken hau, Sigurd Lewerentz kidearekin egina izan zen, eta UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu du. Bertan hilobiratua dago.

## Lan nagusiak

* Skogskyrkogården (1914-40)
* Goteborgeko Udaletxea (1917-37)
* Snellman etxea, Djursholm, (1918)
* Listers konderriko justizia jauregia, Sölvesborg, (1921)
* Skandia zinema, Stockholm (1923)
* Stockholmeko liburutegi publikoa (1928)

## Kanpo estekak

* Stockholmeko liburutegiko argazkiak Flickr webgunean
* Datuak: Q312070
* Multimedia: Gunnar Asplund / Q312070
# Jöns Jakob Berzelius

Jöns Jakob Berzelius (1779 – 1848) kimikari suediarra zen, kimika modernoaren sortzailetariko bat, Antoine Lavoisier, John Dalton eta Robert Boylerekin batera.

## Gaztaroa eta hezkuntza

Suediako Väversunda herrian jaio eta berehala hil ziren bere gurasoak. Sendikoek Linköpingen hezi zuten eta bertan joan zen eskolara. Gero, 1791 eta 1801 artean Uppsalako unibertsitatean medikuntza ikasi zuen, doktore titulua eskuratuz. Kimika ikasten Anders Gutaf Ekeberg-ekin hasi zen. Aldi berean, ur-iturri desberdinen analisiak egiten jardun zen eta baita ere korronte elektrikoak zenbait gaixotasunen gain zuen eragina aztertzen. Medevi Brunn bainuetxean bekadun aritu zen, eta 1799 urteko elektrizitate makina bat gordetzen da.
1807an Stockholmeko Karolinska Institutoko irakasle bihurtu zen.

## Ekarpen zientifikoak

Gaur ezagutzen ditugun nomenklatura eta formulazio kimikoak Berzeliusek proposatu zituen lehenengo aldiz. Bere ikasleei Kimikako esperimentuak egiten laguntzeko elementu kimikoen ikur zaharrak (alkimiakoak) baztertu egin zituen. Bere ordez, hizki latinoak erabili zituen – H hidrogenoarentzan, O oxigenoarentzat etab. – eta elementuen arteko proportzioak zenbakiz adierazi zituen – H$_2$O –. Kontzeptu eta hizkuntza kimikoan ere ekarpen garrantzitsuak egin zituen Berzeliusek. Adibidez, katalisia, isomero, polimero, proteina edo alotropo bezalako kontzeptuak berak sortu zituen. Esate baterako, 1833an "polimero" hitza erabili zuen formula enpiriko berdineko baina formula molekular desberdineko konposatuen arteko erlazioa adierazteko – bentzenoa (C$_6$H$_6$) azetilenoaren (C$_2$H$_2$) "polimeroa" izango litzateke.
Berzeliusek elementu kimiko hauek bakartu zituen lehen aldiz: silizioa, selenioa, torioa eta zerioa. Gainera, bere ikasleek litioa eta banadioa aurkitu zituzten.

## Kanpo estekak

* Publications - Project Runeberg
* Nova analysis aquarum Medeviensium - latinez idatzitako lana Project Gutemberg
* Datuak: Q151911
* Multimedia: Jöns Jacob Berzelius / Q151911
# Hugo Gyldén

Johan August Hugo Gylden (Helsinki, 1841eko maiatzaren 29a -Stockholm, 1896ko azaroaren 9a) nagusiki zeru mekanikari buruzko bere lanengatik ezaguna izan zen finlandiar-suediar astronomo bat izan zen.
Hugo Gylden Nils Abraham Gyldenen semea izan zen, Filologia klasikoko irakaslea Helsinkiko Unibertsitatean eta unibertsitate honetan eman zituen ikasle urteen ondoren filosofia maisu bezala graduatu zena Fisika eta Matematikako Fakultatean 1860an. 1871n Suediako Zientzien Errege Akademiak deitu zuen Estokolmoko Behatokian astronomoa eta burua izateko. 1872an Akademiako kide bihurtu zen.
Ilargiko Gylden kraterra eta 806 Gyldenia asteroideak beragatik jasotzen dute izena.
* Datuak: Q250560
* Multimedia: Hugo Gyldén / Q250560
# Harald Cramér

Harald Cramér (Stockholm, 1893ko irailaren 25a – ibidem, 1985eko urriaren 5a) matematikari eta estatistikari nabarmen bat izan zen, ezaguna estatistika matematikoan egin zituen ekarpenengatik, hala nola Cramér-Rao bornea, Cramér-von Mises irizpidea eta Cramérren V.
* Datuak: Q471777
* Multimedia: Harald Cramér / Q471777
# Stieg Larsson

Stieg Larsson (Skellefteå, Västerbottengo konderria, 1954ko abuztuaren 15a - Stockholm, 2004ko azaroaren 9a) Suediako idazle eta kazetaria izan zen. Skellefteån jaio zen, Suedian, Karl Stig-Erland Larsson izenarekin. Millennium izeneko trilogiarekin egin zen Suediatik at ezagun, bera hil ondoren argitara eman zen nobela beltza arrakastasua.

## Lanak
### Artikulu bildumak

* Stieg Larsson, Anna-Lena Lodenius: "Extremhögern", Stockholm, 1991
* Stieg Larsson, Mikael Ekman: "Sverigedemokraterna : den nationella rörelsen", Stockholm, 2001
* Stieg Larsson, Cecilia Englund: "Debatten om hedersmord : feminism eller rasism", Stockholm, 2004
* Richard Slätt, Maria Blomquist, Stieg Larsson, David Lagerlöf m.fl.: "Sverigedemokraterna från insidan", 2004

### Eleberriak

* Millennium trilogia:
** Män som hatar kvinnor (euskaraz Emakumeak gorrotatzen zituzten gizonak) (2005).
** Flickan som lekte med elden (euskaraz Suarekin jolasten zuen neskatoa) (2006).
** Luftslottet som sprängdes (euskaraz Amildu zen aireko gaztelua) (2007).

### Aldizkariak

* Svartvitt med Expo, 1999-2002
* Expo, 2002-2004

## Ikus, gainera

* Suedierazko literatura

## Kanpo estekak

* (Suedieraz) Stieglarsson.se
* Datuak: Q186317
* Multimedia: Stieg Larsson / Q186317
# Tomas Tranströmer

Tomas Gösta Tranströmer (Stockholm, 1931ko apirilaren 15a - ib., 2015eko martxoaren 26a) suediar idazle, olerkari eta itzultzaile bat izan zen. 2011. urtean Literaturako Nobel Saria irabazi zuen.

## Idazlanak

* 1954 – 17 olerki (17 dikter)
* 1958 – Bideko sekretuak (Hemligheter på vägen)
* 1962 – Zerua egiteke (Den halvfärdiga himlen)
* 1966 – Tañidos y Huellas (Klanger och spår)
* 1970 – Gaueko ikuspegia (Mörkerseende)
* 1973 – Bidezidorrak (Stigar)
* 1974 – Baltiarrak (Östersjöar)
* 1978 – Egiaren hesia (Sanningsbarriären)
* 1983 – Enparantza basatia (Det vilda torget)
* 1989 – Bizidun eta hildakoentzat (För levande och döda)
* 1993 – Oroimenaren ikuspegia (Minnena ser mig)
* 1996 – Hileta gondola (Sorgegondolen )
* 2001 – Haikuak eta beste zenbait olerki (Fängelse: nio haikudikter från Hällby ungdomsfängelse, 1959)
* 1989 – Bizidun eta hildakoentzat (För levande och döda, 1992)
* 2004 – Enigma handia (Den stora gåtan)

## Kanpo estekak

* Tomas Tranströmer idazle eta olerkariaren webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q42122
* Multimedia: Tomas Tranströmer / Q42122
# Olof Palme

Sven Olof Joachim Palme (Stockholm, 1927ko urtarrilaren 30a - ib., 1986ko otsailaren 28a) suediar politikari bat izan zen. 1969. urtetik aurrera Suediako Sozialdemokrata Alderdiaren buruzagia eta Suediako Lehen Ministroa ere birritan izan zen (1969-1976 eta 1982-1986 bitartean). Europako politika sozialdemokraten ikurra bilakaturik, nabarmendu zen ondoko bi politiken aurka jotzeagatik: Amerikako Estatu Batuen kanpo-politika eta Hegoafrikako apartheid izenekoa.
1986ko otsailaren 28an zineman Bröderna Mozart filma ikusi ondoren eta kalean bere emaztearekin paseatzen ari zela ezezagun batek tiroz erail zuen.

## Iruditegia

* Olof Palme 1973ko ekitaldi batean.

## Ikus, gainera

* Olof Palme Saria

## Kanpo estekak

* Olof Palmeren Oroimenaren Aldeko Fundazioa (Ingelesez) (Gaztelaniaz) (Frantsesez) (Alemanez)
* Nazioarteko Olof Palme Zentroa (Ingelesez) (Suedieraz)
* Olof Palme Fundazioa (Gaztelaniaz) (Katalanez) (Ingelesez) (Arabieraz) (Alemanez)
* Datuak: Q53713
* Multimedia: Olof Palme / Q53713
# Peter Weiss

Peter Weiss (Nowawes, Alemania, 1916ko azaroaren 8a - Stockholm, Suedia, 1982ko maiatzaren 10a) alemanezko eta suedierazko idazlea izan zen, sortzez alemaniarra, gero suediar herritartasuna hartu zuena. Literaturaz gainera, margolaritza eta zinema ere landu zituen.

## Bizitza

Judu jatorriko merkatari baten semea zen. Aurrena Britainia Handira erbesteratu zen; handik Txekoslovakiara joan zen bizitzera, eta gero Suediara. Pragako margolaritza-akademian egin zituen ikasketak. Suediara joanik, suedieraz idazten hasi zen. Gerra ondoren, margolaritza utzi eta alemanez idazten hasi zen atzera. 1960. urte inguruan, antzerki-lanak idazten hasi zen. 1964an Marat-Sade antzerki lan ospetsua argitaratu zuen. B. Brechten eragin handia izan zuen eta hark bezala idazleak konpromiso politikoa hartu behar duela uste zuen.
Haren obra aipagarri batzuk: eleberriak, Der Schatten des Körpers des Kutschers (1954, Orgazalearen gorputzaren itzala), Abschied von den Eltern (1961, Agur gurasoei) eta Fluchtpunkt (1962, Ihesa) eleberriak; Marat-Sade (1964), Die Ermittlung (1965, Bilaketa) eta Der Gesang von lusitanischen Popanz (1967, Lusitaniako panparroiaren kantua) antzerkiak; Diskurs über die Vogeschichte und den Verlauf des lang andauernden Befreiungskrieges in Vietnam (1968, Vietnamgo askapen gerra amaigabearen hasiera eta garapenari buruzko hitzaldia) eta Trotzki im Exil (1971, Trotski erbestean) saiakerak, besteak beste.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q52191134
* Multimedia: Peter Weiss / Q52191134
# Norbert Wiener

Norbert Wiener (Columbia, Montana, 1894ko azaroaren 26a - Stockholm, Suedia, 1964ko martxoaren 18a) Estatu Batuetako matematikaria izan zen. A. Rosembluethekin batera zibernetika sortu eta definitu zuen, eta informazio-kontzeptuari oinarri matematikoa eman zion. 14 urte besterik ez zuela graduatu zen Matematikan, eta gerora Biologia ikasten hasi zen Harvarden; konturatu zen baina, laborategian ez zela oso trebea, eta utzi egin zuen karrera. Filosofia ikasten hasi zen, eta 18 urterekin lortu zuen doktoretza, matematika-logikaren gainean egindako tesiarekin. Gerora, informazio selektiboaz eta entropia negatiboaz aritu zen, eta bere lan ezagunena, informazioari buruzko teoria matematikoa, sortu zuen. 1948. urtean Cybernetics: or, Control and Communication in the Animal and the Machine (Zibernetika, edo animaliaren eta makinaren arteko komunikazioa eta kontrola) izeneko obra argitaratu zuen; bertan, kontrol automatikoa duten sistemen printzipioak eta aplikazioak azaldu zituen. Obra horrek eragin handia izan zuen hainbat alorretako zientzialarien artean. Wienerrek gizarte-zientzietan, eta bereziki psikologian, matematika aplikatzeko oinarriak ezarri zituen. Aipagarriak ditu orobat The Human Use of Human Beings (1954) eta Nonlinear Problems in Random Theory (1958).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q178577
* Multimedia: Norbert Wiener / Q178577
# Eli Heckscher

Eli Filip Heckscher (Stockholm, Suedia, 1879ko azaroaren 24a - 1952ko abenduaren 23a) suediar ekonomista izan zen.

## Ideiak

Bertil Ohlinekin batera nazioarteko trukeen teoria osatu zuen, zeinaren arabera garrantzi handia baitu herrialdeen produkzio-faktoreen ugaritasun erlatiboak. Ekonomista klasikoentzat, Adam Smith eta David Ricardorentzat bereziki, herrialde bakoitzak bere produkzioa bultzatzeko egokien diren sektoreetan espezializatzeko joera du, hau da, kostu konparatuak beste herrialdeekiko txikiagoa duen sektoreetan; baina gerta daiteke herrialde batek kostu txikiagoaz egin dezakeen gai bat inportatzea.
Hala, Heckscher izan zen nazioarteko trukeak kostu konparatiboen bidez azaltzea ez zela nahikoa onartu zuen lehenengoetakoa. Haren iritziz, kostu konparatibo horiek zergatik diren elkarren desberdinak azaldu behar da. Heckscherrek dio produkzio-faktoreen berezitasuna dela harreman hori azaltzen duen datua, esate baterako, Australiak garia esportatzen du, lursoro handiak dituelako, eta Britainia Handitik industria gaiak inportatzen. Bi herrialde horien arteko harremanean, gaien trukeak maila batean produkzio-faktoreen transferentzia ordezkatzen du: australiar lurra britainiar kapitalaren kontra.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q365824
* Multimedia: Eli Heckscher / Q365824
# Eyvind Johnson

Eyvind Johnson (Svartbjörnsbyn, Norrland, Suedia, 1900eko uztailaren 29a - Stockholm, 1976ko abuztuaren 25a) suediar eleberrigilea izan zen.

## Biografia

Familia apal batean sortu zen. Lanbide askotan jardun zuen, eta bidaia asko egin zituen literaturan hasi aurretik. Gai berriez gainera, kontaketa-teknika berriak ere sartu zituen Suediako literaturan, errealismo klasikotik aldenduta.
Gide, Joyce eta Proust idazleen eragin nabarmena dute haren lanek. Kapitalismo modernoaren jokaera salatu zuen Bobinack eleberrian (1932), lan-baldintzak izan zituen kontagai Regn i gryningen (1933, Euria eta egunsentia) obran, berak bizitako langile-esperientzia agerian utzi zuen Romanen om Olof autobiografian (1934-1937, Olofen eleberria) eta nazismoaren aurkako joera garbia agertu zuen Krilon obran (1941-1942).
Bigarren Mundu Gerran eta ondoko urteetan, totalitarismoaren aurkako idatzi asko zabaldu zituen: Strändernas svall (1946, Ulises zoriontsu) eta Hans nädes tid (1960, Jaun txit agurgarriaren egunak).
1974an, Literaturako Nobel saria jaso zuen, Harry Martinsonekin batera.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131326
* Multimedia: Eyvind Johnson / Q131326
# Ingrid Thulin

Ingrid Thulin (Solleftea, Suedia, 1926ko urtarrilaren 27a - Stockholm, Suedia, 2004ko urtarrilaren 7a) antzezlea izan zen.

## Bizitza

Dantza- eta antzerki-ikasketak egin zituen Stockholmen. Antzerkian ari izan zen eta, besteak beste, Ingmar Bergmanen antzerki-taldean lan egin zuen. Geroago suediar zinemagileekin lan egin zuen, batez ere Bergmanekin: Smultronstället (1957, Basoko marrubiak); Ansiktet (1958, Aurpegia); Tystnaden, (1963, Isiltasuna); Nattvardsgästerna (1963, Jaunartzaileak); Nära livet (1958, Bizitzaren Atarian); Vargtimmen (1968, "Otsoaren ordua"), Viskningar och rop (1972, Oihuak eta zurrumurruak).
Estatu Batuetako filmetan antzezle izanagatik, film gehienak Europan egin zituen. Film labur bat, Hangivelse, eta film luze bat, Brusten himmel (1982), zuzendu zituen. Beste film batzuk: Domaren (1961, Epailea); Agostino (1962); The Four Horsemen of the Apocalipsis (1962, Apokalipsiaren lau zaldunak); La guerre est finie (1966, Amaitu da gerra); La caduta degli dei (1969, Jainkoen eroraldia).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q233732
* Multimedia: Ingrid Thulin / Q233732