# Mayi Arriaga Garmendia

Mayi (Mª Purificación) Arriaga Garmendia (Lezo, 1922ko urriaren 16a - Sodupe 1981eko ekainaren 25a) Emakume Abertzale Batzako kidea eta euskal militante aktiboa.

## Biografia

Felix eta Manuelaren seme-alaben arteko laugarrena. Bere anaia-ahizpak Patricio, Ines, Vicenta eta Mayi. Lezoko jaiotza Erregistroan Maria Purificación izenez agertzen den arren, betidanik Mayi izenez ezagutu izan da bizitzako arlo guztietan.
Haurtzaroan beste edozein haur bezala herriko eskoletan jardun zuen oinarrizko ikasketak egiten Eta nerabezaroan oraindik oso gaztetxo zela, zoritxarra ezagutuko zuen familian, Altxamendu frankistaren ondorioz aita (Felix Arriaga) bere lehengusinarekin eta beste haurtxo batekin batera, matxinatuek botatako bonba batek erail baitzituzten. Geroxeago, Patricio anaia ere preso atxilotu eta Ondarretako espetxean sartuko zuten.
Baina Mayi ordurako abertzaletasunean murgilduta zebilen, lehenik eta behin, Lezoko EABko Pospoliñen dantza taldean eta Euzko Gogoa antzerki taldean ere, Ines ahizpa zaharragoarekin batera. Heldutasunera iritsitakoan EABko ekimen askotan parte hartuko zuen, arestian aipatutakoaz gainera, emakumearen prestakuntza lanetan, haurren irakaskuntzan, ongintzan, eta abarretan parte hartuz.
Horretan zebilela, Francoren altxamendua bukatu orduko, 1939ko udatik aurrera “gerra-presoak” ekarri zituzten Iparragirre deritzon Jaizkibel mendi-gunera. Preso hauen eginkizunetako bat Guadalupeko Santutegira (Hondarribia) doan errepidea egitea izan zen. Esklabo egoeran bizi zirenez Lezoko emakumeen aldetik, laguntza handia jaso zuten, janaria emanez, arropa garbituz, presoen familietara gutunak idatziz, e.a.
Eta preso horien artean ezagutuko zuen bere bizitzako bikotea izango zen Juan Manuel Castresana Beraza, 1919ko azaroaren 6an Gordexolan (Bizkaia) jaioa. Lezon ezkondu ziren 1947ko apirilaren 26an eta hiru seme-alaba izan zituzten; Begoña, Arantzazu eta Jon Imanol. Ordurako Juan Manuel senarra Lezoko Aserraderos de Acha lantegian hasia zen lanean eta Mayi aldiz, Errenteriako Olibet gaileta lantegian aritu zen lanean arik eta 1953an lan arrazoiak medio, Lezotik Sodupera (Bizkaia) joan behar izan zuten.
Arestian aipatu bezala, lan-arrazoiak bitarteko Sodupera (Bizkaia) joan zirenean senarra berehala hasi zen lanean eta Mayi etxe zokoan egoteko emakumea ez zenez, berehala ohartu zen inguru hartako euskararen egoera tamalgarriaz, ezagutzaren aldetik oso urria, eta euskarazko zernahi gaizki ikusia zegoenez euskararen berpizte lanari ekin zion, euskaraz mintzatuz ahal zuen guztietan. Eta Mayik euskaraz hitz egiten zuenez berehala ezarri zioten “la vasca” ezizena.
Eta horretan zebilela, iritsi zitzaien Sodupeko Echeverria Fundiciones lantegiko arduradunei Mayiren berri. Euskararen ezagutza aktibatzeko ilusioa zuen kooperatiba izanik, Mayirekin harremanetan jarri ziren euren helburua bete nahian, eta honek, herriaren euskalduntzeaz zegokion ardatza emakumeak izan behar zuela zioen EABren agindua oso ongi bereganatua zuenez, onartu zuen. Berehala, horretarako gela bat prestatu zioten, enpresako langileen seme-alabei euskara irakasteko, alegia.
Hala, euskararen irakaste lanei pozik eta doan eutsi arren urte batzuetan, polizia-kontrolen jarraipenak zirela eta, segurtasun-arrazoiengatik gehienbat, bertan behera utzi behar izan zituen euskalduntzearen irakaskuntzako jarduerak, horrek sortarazten zion beldurrak tentsio handian bizitzera bultzatzen baitzuen.
Baina horrek ez zuen esan nahi alderdiaren (EAJ) helburua lortzeko eginbideari uko egingo zionik eta ahal zuen ekimen gehienetan parte hartzen zuen, Aberri egunetan, alderdiko manifestazioetan,... berak zioenez “aberriaren askatasunak denen beharra zuelako”.
Azkenik, oraindik gazte zelarik, gaixotasun labur baten ondorioz,1981eko ekainaren 25a, 59 urte betetzear zela zendu zen emakume euskaltzale eta abertzale hau.

## Iruditegia

* Poxpolinak.Lezo.
* Antzerkilari gaztetxoak.Lezo. Mayi ezkerreko aldean belauniko.
* Dantzari helduak.Lezo. Mayi eskubiko iladan 4.
* Lezoko antzerkilariak Loiolan. Mayi, lurrean exerita jertse beltzarekin.

## Erreferentziak

* ↑ «Lezoko 1936ko Udal Korporazioari eta Felix Arriagari omenaldia egin zaie | Lezo.eus» www.lezo.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-19).
* ↑ https://www.euskaltzaindia.eus/dok/euskera/74654.pdf
* ↑ Esnaola, Imanol. (1999). Lezoko euskararen historia soziala. Lezo: Lezoko Unibertsitateko Udala, 119 or. ISSN SS-390/99..
* ↑ (Gaztelaniaz) «Zigortuak Ilunpetik Argitara - Agirretxe Mitxelena, Joxe Luix; Pontesta Garmendia, Agustina; Leon Nanclares, Ander: 9788493580124 - IberLibro» www.iberlibro.com (Noiz kontsultatua: 2024-11-19).
* ↑ La fábrica de Echevarría-Profusa echa el cierre y desaparecen 150 años de industria en Zubileta. (Noiz kontsultatua: 2024-11-19).
* Datuak: Q131288550