# Isabel García Lorca

"Nire bizitza erretaula handi eta desordenatu gisa ikusten dut".
Isabel García Lorca (Granada, 1909ko urriaren 11 -Madril, 2002ko urtarrilaren 9a) espainiar irakasle eta idazlea izan zen. Federico García Lorcaren arreba txikia, bere bizitzaren zati handi bat poetaren legatua eta irudia berreskuratzen eman zuen, haren izena duen fundazioaren buru.

## Biografia
### Granada (1909-1932)

Gurasoak Vicenta Lorca Romero (Granada, 1870eko uztailaren 25a - Madril, 1959ko apirilaren 9a) eta Federico García Rodríguez (Fuente Vaqueros, 1859ko abuztuaren 28a - New York, 1945eko urriaren 9a) ziren. Isabel Granadan jaio zen, El Espaloi del Darro kaleko 66. zenbakian, Garcíatarren familia-etxean 1916ra arte. 'Urezko zurrumurruz betea' zegoen etxea, eta haren leihoetatik harrituta ikusten zuen neskatoak galapagoen ibilkera motela atzeko lorategian barrena, edo era guztietako objektuak ibaiertzeko espaloira botatzen (finkako giltza-sorta bota eta ibiltari bati eman zion egunera arte).
Isabelen, Federico, Concha eta Francisco García Lorcaren ahizpa/arreba txikia, zortzi urterekin Gloria Giner Maistra Eskola Normal Nagusiko irakaslearekin hasi zen ikasten. Gloriak, Fernando de los Ríos diplomatikoaren emazteak Laura de los Ríos Giner alabaren eta Isabel García Lorcaren hezkuntza antolatu zuen, garai hartako Granadako irakaskuntzatik aldentzeko. Bere haurtzaroko gertakizun zoriontsuen artean, Isabelek bereziki gogoan ditu bere oroitzapenetan 1923ko urtarrilaren 6an Lorcatarren etxean izan zen antzerki-festa, Errege Magoen egunean, Federico eta Adolfo Salazar zeremonia-maisu zirela; Manuel de Falla musika-errealizadore gisa; eta Hermenegildo Lanz antzerkigilea eta eskultorea. Isabelitak eta Laurak (Gloria Giner eta Fernando de los Ríosen alaba eta bizitzan zehar lagun banaezina), magoek liluratuta, koru-interpretatzaile gisa jardun zuten. Antzeztu ziren piezen programan, Cervantesi esleitutako entremes bat zegoen; Errege Magoen Autoa, Fallaren musika-transkripzioekin eta Falla bera pianoan eserita; eta Andaluziako "La niña que riega la albahaca y el príncipe preguntón ( Albahaka ureztatzen duen neskatoa eta printze galdetzailea)" ipuineko kaxa-txotxongiloen egokitzapen 'lorkiarra'.
21 urte zituela, Granadako Filosofia eta Letren Fakultatean hasi zituen unibertsitate-ikasketak 1930-1931 ikasturtean, Madrilera joan zen arte. Han, Filosofia eta Letrak ikasi zituen, eta 27ko beste poeta batzuetako ikaslea izan zen, hala nola Jorge Guillén eta Pedro Salinas.

### Madril (1932-1938)

Madrilera ia iritsi berritan, Isabel ikasleak aukera izan zuen 1933ko Mediterraneoko unibertsitateko itsas bidaietan parte hartzeko. Manuel García Morentek antolatu zuen, eta Fernando de los Ríosek lagundu zion, arau instituzionalizatzaileak jarraituz.
Espainiako hiriburuan, Eskola Institutuan lizentziatu eta literatura-irakasle gisa lan egiteaz gain, Isabelek, Eduardo Ugarte eta Federicorekin batera, La Barracan parte hartu zuen. Bigarren Errepublikaren hasieran antolatu zen antzerki-talde ibiltaria izan zen, eta Misio Pedagogikoen herriko antzerkiaren osagarri zen. 'Barrakoekiko' lankidetza Calderón de la Barcaren autoan koruko kide izatera mugatu zen. La vida es sueño, "barrakeroek" Murtziatik eta Alacantetik eraman zutena.
Madrilgo lehen egonaldian bizi izan zen beste atal bat —oso bestelakoa— gertatu zen, Bernardo Ginerren etxean babestuta, telefonoak jo zuenean, eta Isabelek, deiari erantzun zionean, entzun zuen emakume batek Ginerren emazteari buruz galdetzen zuela, eta hark erantzun zion ohean zegoela eta ezin zela jarri, baina berak har zezakeela mezua. Ahotsak, orduan, hauxe esan zion: "Esaiozu egia dela, Federico García Lorca hil dutela Granadan".
1936ko irailean, Isabel Bruselara joan zen, eta Paco nebarekin (Belgikako hiriburuko Espainiako enbaxadako kidea) bizi izan zen urte eta erdi pasatxo, Estatu Batuetara behin betiko 'erbesteratu' zen arte.

### New York (1938-1951)

New Yorken Ríos familiak hartu zuen, artean enbaxadorea izanik ministro errepublikano ohia, eta haren alaba, Laura, Paco nebarekin ezkondu zen 1942an. 1940an, bizirik geratu ziren familiako gainerako kideak batuta (gurasoak, ahizpa Concha eta seme-alabak, Manuel Fernández Montesinosen alarguna, Granadako alkate errepublikanoa, Federico baino bi egun lehenago fusilatua) erbestean egon ziren 1951 arte.
Estatu Batuetan, Isabelek New Jersey College for Women (New Yorkeko Hunter College) lanean jarraitu zuen, eta, gero, Sarah Lawrence Collegen. Han, Marguerite Yourcenarren lagun egin zen. Margarite Federico García Lorcaren heriotzaren lehen ikerlarietako bat izan zen.

### Espainiara itzultzea

1951n itzuli zen erbestetik, baina Madrilen kokatu eta ikastetxe pribatu batean hasi zen lanean. 1954an, oso une hunkigarriak bizi izan zituen, hogei urtez kanpoan egon ondoren, haurtzaroko udak igaro zituen Vega de Granada ibarreko herria bisitatzean. Ibilaldi bizia, magikoa, isila izan zen (bertako jendea etxetik ateratzen zen hura ukitu edo musukatzeko, baina ez zuten ezer esaten, ezta berak ere, ahotsik gabe geratu zen eta).
1955ean, Espainiako Unibertsitateko Emakume Elkartearen sortzaileetako bat izan zen. Elkarte horrek 1920ko Andereñoen Egoitzaren eta Unibertsitateko Emakumeen Gazteriaren 'lerroa' berreskuratu zuen. Franco hil ondoren, Madrileko Pardo Bazán Institutuko literatura-katedradun lanpostua itzuli zitzaion.
1986an berreskuratu zen Ikasleen Egoitza, eta Isabelek, erretiratuta zegoela, Federico García Lorca Fundazioaren sorrera bultzatu zuen, nebaren ondarea kudeatzeko. Urtebete lehenago, eta lehen aldiz bere bizitzan, nebaz jendaurrean hitz egitea onartu zuen; Buenos Aireseko Filosofia eta Letren Fakultatean gertatu zen. Eta hizlari gisa, Bergamoko Unibertsitate Institutuan estreinatu zen, 1986an Gabriel Morelli irakasleak gonbidatuta. Hiru urte geroago, Italian ere, Lauro Dolfik eskatutako Salerno Unibertsitateko Mintegi batean parte hartu zuen. Fundazioko zuzendaritza bere iloba Laura García-Lorca de los Ríosi utzi zion, eta hura ohorezko lehendakari izan zen.
"Tatabel", askorentzat Isabelita izan zena, Federicoren neskatila argitsua, María Zambranoren lagun maitagarria, García Lorca Fundazioaren itsasargia, Madrilen hil zen, 2002ko urtarrilaren 9an, "... bizi nahi zuen bezala hil zen: etxea jendez beteta, denak inguruan".

## Lan autobiografikoa

* García Lorca, Isabel (2002). Recuerdos míos (Ana Gurruchaga argitaletxea. Barcelona, Tusquets Editores. ISBN 8483108305. Bere heriotza izan eta lasterrera argitaratua; Liburuaren izenburua Miguel de Unamunoren bertso zati bat da. 2002an Comillas saria jaso zuen.
* García Lorca, Isabel (1989). Recuerdos de infancia, en "L'impossible/possible di Federico García Lorca. Nápoles, Edizione Scientifiche Italiane.
* Cuadernos de la Huerta de San Vicente, 1 zk.. Granada, 2001eko ekaina.

## Erreferentziak

* ↑ Isabel García Lorca, "Recuerdos míos", p. 277
* ↑ Isabel García Lorca, "Recuerdos míos", p. 44
* ↑ «Gloria Giner de los ríos. Reseña biográfica de una madrileña» Cuadernos de Historia Contemporánea vol. Extraordinario: 265-272. 2007.
* ↑ (Gaztelaniaz) Recuerdos míos - Isabel García Lorca | PlanetadeLibros. (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).
* ↑ Isabel García Lorca, "Recuerdos míos"
* ↑ Día de Reyes en casa de los Lorca.
* ↑ Títeres de cachiporra, en Granada. Consultado en diciembre de 2013
* ↑ Isabel García Lorca, "Recuerdos míos", p. 195
* ↑ Isabel García Lorca, "Recuerdos míos", p. 243-250
* ↑ (Katalanez) «CARTAS A SUS AMIGOS» Llibres Alguerset (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).
* ↑ Isabel García Lorca, "Recuerdos míos", p. 46
* ↑ Isabel García Lorca, "Recuerdos míos", pp. 17 y 18
* ↑ Isabel García Lorca, "Recuerdos míos", p. 20
* ↑ (Gaztelaniaz) País, El. (2002-09-10). «Las memorias de Isabel García Lorca ganan el Premio Comillas» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).
Oharra: Iturri batzuetan, ustez fidagarriak diren iturrietan (adibidez, 2002/01/10eko ABC egunkariko nekrologikoan ), Isabel Brousseau aktorearekin nahasten da; 1967an jaio zen, eta 1980an 'Isabel García Lorca' izen artistikoa hartu zuen, eta Isabelita Fundazioaren koprodukzioetan parte hartzera iritsi zen, baina ez zuen zerikusirik aipatutako aktoreaz . 2014ko urtarrilaren 1ean kontsultatua.

## Kanpo estekak

* Entrevista con Isabel García Lorca. Consultado en enero de 2014
* Tag de noticias sobre Isabel García Lorca en el diario EL País. Consultado en enero de 2014
* Universo Lorca | Web dedicada a la vida y obra de Lorca y su vinculación con Granada. (Diputación de Granada)
* Datuak: Q15507730
* Multimedia: Isabel García Lorca / Q15507730