# Wanda Quilhot

Wanda Quilhot (Txile, 1929 - 2023ko iraila) Txileko biologo bat izan zen, likenologian egindako ikerketagatik ezaguna. Antartikan Zientziarako Nazioarteko Kontseiluarekin ikerketetan parte hartzeko aukera eman zitzaien lehen zientzialarietako bat izan zen, eta 1963tik aurrera ikerketak egin zituen bertan. Hiru liken-espezie izendatu zituzten haren omenez: Menegazzia wandae, Pseudocyphellaria wandae eta Strigula wandae. Latinoamerikako Likenologia Taldeak sari bat sortu zuen bere izenean, likenologiaren arloko ikerketaren bikaintasuna aitortzeko.

## Lehen urteak

Txilen jaio zen 1929an. Haurtzaroan erizain izatearekin amesten zuen, baina egoera txarrean utzi eta bost urtez ohean egotera behartu zuen haur-istripu baten ondoren, iritziz aldatu zuen. Konfinamenduan ikasi ezinik, bigarren hezkuntza amaitu zuenean, Quilhotek hogeita lau urte zituen. Une horretan ez ziren emakumeak unibertsitate-tituluak lortzera animatzen, baina Octavio Palma osabak, txiletar hezitzaile ospetsuak, ikasten jarraitzearen alde egin zuen. 1955ean biologia ikastaroetan matrikulatu zen eta Ikerketa Zoologikoen Institutu sortu berrian lan egin zuen, Guillermo Mannen zuzendaritzapean, bere karrera 1959an amaituz.

## Karrera

Urte berean, Quilhot biologia eta natur zientzietako irakasle gisa hasi zen Txileko Unibertsitatean, eta beka bat lortu zuen Parisko Unibertsitatera Zientzia Fakultatean landareen eta algen fisiologia ikastera joateko. Hiru urteren ondoren, Wanda bere herrialdera itzuli zen ikasketak amaitu gabe, familia faltan botatzen zuelako. 1963 eta 1964 artean, Quilhot eta Nelly Lafuente Antartikan ikertu zuten lehen emakumeetako bi izan ziren. 1952an, Zientziarako Nazioarteko Kontseilua 1957-1958 Nazioarteko Geofisika Urtea planifikatzen hasi zen emakume zientzialariak sartzeko asmoz, eta Lafuente eta Quilhot izan ziren Hego Poloan lan egin zuten lehen bi emakume txiletarrak. Penintsulako ipar-ekialdeko muturrean dagoen Bernado O'Higgins estazioan Txileko Institutu Antartikorako lanean ari zela, Lafuentek hegaztien ugalketa ebaluatu zuen, eta Quihot tokiko fauna aztertzeaz arduratu zen.
Quilhoten ikerketa mikrofaunan, briofitetan eta lurzoruaren degradazioa eragiten ari ziren lurzorua osatzen zuten mikroorganismoetan oinarritu zen. Antartikan egin zuen ikerketak likenekiko lilura sortu zion, eta bere lanaren gune bihurtu zen hurrengo berrogei urteetan. Nazioarteko talde akademikoekin batera, hainbat giro altitudinaletan eta latitudinaletan liken-espezie ugari ikertu zituen, eta UVA eta UVB erradiazioaren ondorioak aztertu zituen. 200 artikulu baino gehiago idatzi zituen zientzia-aldizkarietan, eta hiru liken-espezie izendatu zituzten haren omenez: Menegazzia wandae, Pseudocyphellaria wandae eta Strigula wandae.
Medikuntza Fakultatean irakasten zuen, Kimika eta Farmazia Eskolan, Valparaisoko Unibertsitatean. 2016an Quiton (Ekuadorren) ospatu zen Latinoamerikako Likenologia Taldearen XII. Kongresuan, Wanda Quilhot Palma Saria sortu zen, likenologiaren arloan ikerketaren bikaintasuna aitortzeko.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2023-12-13). «Wanda Quilhot Palma, importante figura de la liquenología latinoamericana» Mujeres con ciencia (Noiz kontsultatua: 2024-12-16).
* 1 2 3 «Liquenóloga chilena fue doblemente distinguida por científicos latinoamericanos - Portal de Noticias de la Universidad de Valparaíso, Chile» web.archive.org 2016-03-08 (Noiz kontsultatua: 2024-12-16).
* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) Carvajal, Yuri. (2012-06-29). «Investigación apasionada en ciencias básicas en Chile: una conversación con Wanda Quilhot» Revista Chilena de Salud Pública 16 (2): 181–184. ISSN 0719-5281. (Noiz kontsultatua: 2024-12-16).
* 1 2 «QUILHOT PALMA, WANDA» web.archive.org 2017-11-24 (Noiz kontsultatua: 2024-12-16).
* ↑ «Origins: Antarctica: People: Women In Antarctica (1) | Exploratorium» web.archive.org 2017-09-05 (Noiz kontsultatua: 2024-12-16).
* ↑ (Ingelesez) «The First Women in Antarctica» oceanwide-expeditions.com (Noiz kontsultatua: 2024-12-16).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Wanda Quilhot» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q21341420
* Espezieak: Wanda Quilhot