OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Orient-Expresseko Hilketa

Orient-Expresseko hilketa (Murder on the Orient Express, ingelesez) Agatha Christiek idatzitako eleberria da. 1934an argitaratu zen Erresuma Batuan.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Orient-Expresseko bagoi batean, trena elur bisutsak Jugoslavian geldiarazita dagoela, gizon amerikar baten gorpua agertzen da, hamabi sastadaz hila. Ezinezkoa da hiltzailea kanpotik etorri izana. Bagoi berean bidaiatzen dutenak dira susmagarriak.

## Pertsonaiak
### Hildakoa

* Samuel Ratchett edo Cassetti: aberats amerikarra; mehatxuak jaso ditu eta Poirot kontratatu nahi du bera babesteko. Daisy Armstrongen hiltzailea izana zen.

### Armstrong kasukoak

* Daisy Armstrong: Hiru urteko neskatxa, Cassetik bahitu eta hil zuena.
* Sonia Armstrong: Daisyren ama; haurdun zegoen eta, traumagatik, umekia galdu zuen eta hil zen.
* John Armstrong koronela: Daisyren aita eta Soniaren senarra; bere burua hil zuen.
* Sussanne: Daisyren haurtzaina; hilketaren susmagarritzat hartu zuten eta, nahiz eta errugabea izan, bere burua hil zuen.

### Ikertzaileak

* Hercule Poirot: trenean bidaiatzen duen detektibe belgikarra.
* Bouc jauna: trenaren jabea den Compagnie Internationale des Wagons-Lits enpresaren zuzendaria eta Poiroten laguna; trenean bidaiatzen du.
* Constantine doktorea: trenean bidaiatzen duen mediku greziarra; berak aztertuko du Cassettiren gorpua.

### Susmagarriak

* Hector Willard MacQueen: Cassettiren idazkaria; Armstrong kasua ikertu zuen fiskalaren semea; Sonia Armstrong maite izan zuen.
* Edward Henry Masterman: Cassettiren gelazaina; Armstrong koronelaren ordenantza izan zen gerra-garaian eta gero haren etxeko zerbitzaria.
* John Arbuthnot koronela: Armstrong koronelaren lagunik onena.
* Caroline Martha Hubbard: atso amerikarra; egiatan, Linda Arden antzezle famatua eta Sonia Armstrongen ama.
* Helena Andrenyi kondesa: Andrenyi kondearen emaztea eta Sonia Armstrongen ahizpa.
* Ruldoph Andrenyi kondea: Helena Andrenyiren senarra.
* Natalia Dragomiroff printzesa: Sonia Armstrongen amabitxia eta Linda Ardenen laguna.
* Mary Debenham: irakasle ingelesa; Sonia Armstrongen idazkaria eta Soniaren ahizparen irakaslea.
* Hildegarde Schmidt: Dragomiroff printzesaren gelari alemana eta Armstrong familiaren sukaldaria.
* Antonio Foscarelli: italo-amerikar saltzailea eta Armstrong familiaren auto-gidaria.
* Greta Ohlsson: misiolari suediarra eta Daisy Armstrongen beste haurtzaina.
* Cyrus Hardman: detektibe amerikarra; Sussanne haurtzainaren maitalea.
* Pierre Michel: bagoiaren antolatzailea; Sussanne haurtzainaren aita.

## Zinema

* Orient-Expresseko Hilketa (1974, Sidney Lumet)
* Orient-Expresseko Hilketa (2017, Kenneth Branagh)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q845889
* Multimedia: Murder on the Orient Express / Q845889
# Borboitar Kodexa

Borboitar Kodexa edo Codex Borbonicus espainiarrak iritsi aurreko edo espainiar kolonialismoaren hasierako mexikar kodex bat da. Amate paperez egina eta akordeoi eran tolestuta dago. Haren orrietako neurriak 39x39,5 zentimetro dira.
Espainiako El Escorial monasterioan gordeta egon zen Espainiako Independentzia gerra arte. Ondoren Frantziara iritsi zen modu ezezagun batean eta lehen eta azken orriak erauzita zituela. 1826an Parisko Diputatuen Ganberako liburutegiak erosi zuen.
Eskuizkribua lau zatiz osatuta dago:
* Lehena tonalpohualli bat da, 260 eguneko igarpen egutegi bat.
* Bigarrenak 52 urteko epean Gaueko 9 Jaunen eta urteen eramaleak ziren egunen arteko lotura erakusten du.
* Hirugarrena urte azteka osatzen zuten hogei eguneko 18 hilabeteetako (gehi amaierako beste 5 egun, zorte txarrekotzat hartuak) egutegiko jai zerrenda bat da.
* Laugarrenak datak ezartzen ditu 52 urteko epean.

## Ikus, gainera

* Kodex mexikak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1950283
* Multimedia: Codex Borbonicus / Q1950283
# Sarri, Sarri

Sarri, Sarri Kortatu taldearen euskarazko abesti ezagunenetakoa da. Hitzak Fermin Muguruzak eta Josu Landak idatziak dira, Frederick "Toots" Hibbertek Toots and the Maytals bere taldearentzat moldaturiko "Chatty Chatty" musikaren gainean. Abestiak Ruper Ordorikaren laguntza izan zuen.
Hitzak 1985. urtean idatzi zituzten, urte horretako San Fermin egunean etakide izateagatik kondenatutako bi presok Martuteneko espetxe barruan Imanol Larzabal kantariak emandako kontzertu baten aukera baliatuz, bozgorailu batean ostenduta ihes egin ondoren. Iheslariak Iñaki Pikabea, Piti, eta Joseba Sarrionandia, Sarri, ziren. Gertaera haren omenez Kortatu taldeak Sarri, Sarri kanta egin zuen.
Hogei urte geroago AVT erakundeak Fermin Muguruza, Kortaturen abeslaria izan zena, boikotatzeko erabili zuen. AVT-ek Muguruza salatu zuen emanaldi batzuetan abestia interpretatu zuelako. 2024. urtean, Fermin Muguruzak kontzertua eman zuen Martutenen Des-Kontrol taldearekin batera, eta kantua abestu zuen. Kontzertuko zati hori airetik grabatu zuten. Bada, COVITE elkarteak «lotsagarritzat» jo zuen emanaldia, eta biktimentzako «iraina» zela esan zuen. Eusko Jaurlaritzako Justizia eta Giza Eskubideen Sailak barkamena eskatu zuen kontzertuagatik eta horrelako ekitaldietan neurriak zorroztuko zituela.

## Erreferentziak

* ↑ Andrés, Juan G.. (2010/07/07). «El ska de Martutene» Noticias de Gipuzkoa.
* ↑ Andrés, Juan G.. (2010/07/07). «Una fuga a ritmo de ska» Deia.
* ↑ El Mundo: La AVT logra suspender el concierto de Chao y Muguruza en Málaga
* ↑ «Espetxeetan kultur ekitaldiak egiteko baldintzak zorroztuko dituela iragarri du Jaurlaritzak» Berria 2024-11-19 (Noiz kontsultatua: 2024-11-19).

## Kanpo estekak

* Kantaren hitzak
* Bideoklipa Youtuben
* Datuak: Q3326897
# Bidelapurrak (musika taldea)

Bidelapurrak, 2014 urtean Gasteizen sortutako folk-rock musika taldea da.

## Diskografia

* Zenbat negar baztarretan (2014, autoekoizpena)
* Gorriak eta bi (2018, autoekoizpena)
* Inorenak ez diren lurretan (2024, autoekoizpena)

## Erreferentziak

* ↑ «Zenbat negar baztarretan» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2018-12-08).
* ↑ «Gorriak eta bi» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2018-12-08).
* ↑ «Inorenak ez diren lurretan» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61365753
# TVyNovelas

TVyNovelas entretenimendu-aldizkaria da. elkarrizketetan oinarritutako informazioa zabaltzen duen. Aldizkaria 1982az geroztik argitaratu du Editorial Arzaguik eta 1992an Editorial Televisak.
Nazioarteko 7 edizio argitaratu ditu herrialde hauetan: EUA, Puerto Rico, Txile (2010 arte; 2023), Argentina (2011 arte), Panama, Peru (2014 arte), Venezuela (2018 arte) eta Kolonbia (2019 arte).
Mexikon, ikuskizungintzaren argitalpen nagusitzat hartzen da, bereziki Telenobelen kasuan. Kolonbian, herrialdeko aldizkaririk irakurriena zen, eta lehena saltokietan, 1991n lehen zenbakia eman zuenetik; Venezuelan, 1992an argitaratu zen; Txilen, 1994an argitaratu zen, eta 2010eko abenduan utzi zion zirkulatzeari. TVyNovelas aldizkariak Venezuelan, 2018ko abenduaren 18an, utzi zion zirkulatzeari, eta Kolonbian, berriz, 2019ko urtarrilaren 26an, Editorial Televisa itxi zutenean Hego Amerikako herrialde horietan.
TVyNovelas aldizkaria berriro ere Txilen ibiliko da 2023an, 13 urtez couché paperean inprimatua eta digitalean egon gabe ondoren, Txileko Alfa Editores SA argitaletxearen eskutik (2023ko abenduan KS Medios).
Estatu Batuetan, "TVyNovelas" aldizkaria paperean eta digitalean berriro argitaratu zen 2023an, Televisa argitaletxeak eta Wellness Talk Media Publishing Housek Alonso García Puente kazetariaren zuzendaritzapean sinatutako lizentzia-hitzarmenari esker.

## Sariak

Aldizkariak Premios TVyNovelas izeneko sari banaketa antolatu zuen urtero, eta bertan telebistan egindako eta aurkeztutako lana aitortzen zen. Mexikoko Las Estrellas katean, Kolonbiako Canal RCN kanalean edo AEBko Univisionen ikusi ahal izan ziren.

## Erreferentziak

* ↑ «'Tv y Novelas' vuelve a Chile tras 13 años: contará detalles del quiebre de Tonka Tomicic y Parived» Pagina 7.
* ↑ https://web.archive.org/web/20220121175807/https://www.eleconomista.com.mx/empresas/Editorial-Televisa-cierra-su-operacion-en-Colombia-despues-de-29-anos-20190128-0031.html
* ↑ https://www.eluniversal.com.co/farandula/revista-tvynovelas-llego-a-su-fin-AH669705
* ↑ https://www.pagina7.cl/notas/entretencion-y-espectaculos/2023/05/05/tv-y-novelas-vuelve-a-chile-tras-4-anos-contara-detalles-del-quiebre-de-tonka-tomicic-y-pavired.shtml
* ↑ https://www.publimetro.cl/entretenimiento/2023/05/05/tv-y-novelas-regresa-a-chile-en-gloria-y-majestad-disponible-en-formato-impreso-y-digital/
* ↑ https://www.adnradio.cl/tiempo-libre/2023/05/05/tv-y-novelas-regresa-al-pais-tras-cuatro-anos-de-ausencia.html
* ↑ https://web.archive.org/web/20160306230013/http://ksmedios.com/
* ↑ https://apnews.com/press-release/ein-presswire-newsmatics/technology-united-states-orlando-010dc22362a59b4ed8369a1258f5b27b
* ↑ https://www.wtmbn.com/
* ↑ https://www.cbs17.com/business/press-releases/ein-presswire/650132245/w-publishing-house-strengthens-corporate-relations-for-tvynovelas-vanidades-cocina-facil-caras-in-us-market-expansion/%5B%5D
* ↑ https://www.linkedin.com/company/wpublishinghouse/?viewAsMember=true

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3245024
# Josefina Pelliza de Sagasta

Josefina Pelliza Pueyrredón de Sagasta (Concordia, Entre Ríos probintzia, 1848ko apirilaren 4a – Buenos Aires, 1888ko abuztuaren 18a) argentinar poeta, eleberrigile eta kazetaria izan zen.

## Bizitza

Jose María Pelliza Gómez del Canto koronelaren eta Virginia de Pueyrredón Sánchezen alaba eta Juan Martín de Pueyrredónen biloba, Josefina Pelliza de Sagasta Entre Ríos probintziako Concordia hirian jaio zen. Argentinako lehen emakume poetetako bat izan zen. 1872an hasi zen bere lanak La Nación egunkarian argitaratzen. La Alborada del Plata aldizkaria zuzendu zuen, eta bertan kritika eta aldarrikapen sozialak egin zituen. Emakumeen eskubideen alde borrokatu zuen, familian eta gizartean betetzen zituzten rol tradizionalak baloratu behar zirela uste zuen arren. Emakumeek ekonomian parte hartzea eta goi-mailako ikasketak egitea morala eta beharrezkoa ez zela pentsatzen zuen.
Gervasio Mendezekin batera, El Album del Hogar aldizkariaren zuzendaria izan zen 8 urtez. Juana Manuela Gorritiren La Alborada del Plata aldizkaria ere zuzendu zuen.

## Lanak

Bere poesia bildumen artean, Pasionarias eta Lirios silvestres nabarmentzen dira, eta eleberri ezagunenak Margarita, La Chiriguana eta El César izan ziren. Pelliza de Sagastaren lanak El Parnaso Argentino antologian, Diccionario de Celebridades hiztegian eta Poetisas Americanas bilduman aurki daitezke.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) Lugrin, Nelda. «Antología de escritores de Entre Ríos - Biocrítica - Josefina Pelliza de Sagasta» Autores de Concordia 2014-06-13 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2018-03-14) (Noiz kontsultatua: 2024-11-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Las primeras poetas argentinas, en una antología» Clarín (Noiz kontsultatua: 2024-11-22).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Josefina Pelliza de Sagasta» El Indiscreto 65 1885-08-27 (Noiz kontsultatua: 2024-11-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) Roffé, Reina. «Periodistas y viajeras en los años de la independencia argentina» Centro Virtual Cervantes (Noiz kontsultatua: 2024-11-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) «"Ni Dios ni patrón ni marido"» MDZ Online 2010-06-08 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2018-03-14) (Noiz kontsultatua: 2024-11-22).
* ↑ (Ingelesez) «The Emancipation of Women: Argentina 1876» Journal of Women's History (Johns Hopkins University Press) 7: 102-126. (Noiz kontsultatua: 2024-11-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25939062
# Nolito

Manuel Agudo Duran "Nolito" (Sanlucar de Barrameda, Andaluzia, 1986ko urriaren 15) espainiar futbolaria da. Sevilla futbol klubean dihardu.

## Ibilbidea

Bere ibilbidea Sanluqueño-n hasi zuen. Han denboraldi bakarrean 39 partida jokatu eta 24 gol sartu zituen. Ondoren, 2006an Ecija-ra joan zen eta bertan 2 denboralditan 71 partida jokatu eta 15 gol sartu zituen. 2008an, Bartzelona B-ra joan zen. Han 2011 arte egon zen eta jokatutako 106 partidetan 29 gol sartu zituen.
Bartzelonako 1. taldearekin 2 partida jokatu zituen. 2011n, jada 25 urterekin, Benficak fitxatu zuen eta han 2 denboralditan 35 partida jokatu eta 12 gol sartu zituen, 2013. urtea Granadan utzita eman zuen arren. Granadako etapa horretan 17 partida jokatu eta 3 gol erdietsi zituen eta urte horretan bertan, hau da 2013an, Celta de Vigo taldeak fitxatu zuen. Han 2016ko urrirarte, 100 partida jokatu eta 39 gol sartu zituen.
2016an Celtan eman zuen maila ona zela eta Manchester Cityk fitxatu zuen, Guardiola zela entrenatzaile. Han ordea, ez zuen aukera handirik eduki, eta Cityk Sevillakoei uztea erabaki zuen. Denboraldi erdian emandako maila altuagatik erosi zuten. 2020an Celtara itzuli zen.
* Datuak: Q456617
* Multimedia: Manuel Agudo Durán / Q456617
# Crepidotus autochthonus

Crepidotus autochthonus Crepidotaceae familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik.
Sinonimoak: Crepidotus applanatus, Crepidotus fragilis, Crepidotus mollis var. pseudoapplanatus, Crepidotus caspari var. autochthonus.

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, maskor edo abaniko itxurakoa, oso hauskorra, ertz erregularrak, ez dira egoten gardentasunagatik ildaskatua. Kapelaren azala ez da gelatinakara, higrofanoa, zuria, zilar koloreko fibrilla erradialekin.
Orriak: Dekurrenteak, finak, estuak, estu, zuriak, arre-more kolorekoak espora-jalkinaren ondoren, tomentudun ertza.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Zuria, hutsala.
Haragia: Oso urria, hauskorra, zuria. Usain eta zapore nabarmenik gabea. Espora-jalkina marroi-tabako kolorekoa.
Etimologia: Crepidotus terminoa sandalia esan nahi duen latinezko “crépida” hitzetik eta belarria, esan nahi grezierazko “oûs” “otós” hitzetik dator. Sandalia formako belarriekin. Bere kapelaren formagatik.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Crepidotus mollis delakoarekin nahas daiteke, honek kapelaren azala gelatinakara du eta hostozabalen zurean hazten da. Crepidotus cesatii eta Crepidotus variabilis espezieek espora desberdinak dituzte. Crepidotus applanatus-ak kapelaren azala lehorra du eta zura parasitatzen du.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean (urrian batez ere). Ilaratan hazten da. Lurrean, orbel eta belar artean. Sastraka eta hostozabalen (pagoa) eremu itzaltsuetan.

### Banaketa eremua

Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Mayotte.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 359 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ Crepidotus autochthonus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10672649
* Multimedia: Crepidotus autochthonus / Q10672649
# Bjerkandera fumosa

Bjerkandera fumosa Meruliaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da egokia sukalderako.
Sinonimoak: Boletus mucidus, Boletus imberbis, Boletus pelloporus, Boletus salicinus, Xylometron lobatum, Boletus rugosus, Polyporus fumosus, Polyporus pallescens, Daedalea saligna, Polyporus rugosus, Polyporus radiatus subsp. pallescens, Daedalea imberbis, Boletus pallescens, Polyporus alligatus, Polyporus imberbis, Polyporus salignus, Polyporus demissus, Polyporus salignus var. holmiensis, Merisma salignum, Merisma imberbis, Polyporus fragrans, Polyporus salignus subsp. holmiensis, Tyromyces pallescens, Meripilus salignus, Polypilus alligatus, Cladomeris saligna, Cladomeris imberbis, Leptoporus fumosus, Leptoporus imberbis, Polyporus holmiensis, Bjerkandera holmiensis, Polystictus fumosus, Bjerkandera fragrans, Polyporus hederae, Polystictus pallescens, Polystictoides pallescens, Polyporus tyttlianus, Polyporus fumosus var. fragrans, Polyporus robiniae, Polyporus emergens, Polyporus eminens, Polyporus decurrens, Polyporus aberrans, Gloeoporus fumosus f. eminens, Gloeoporus fumosus, Gloeoporus fumosus f. salignus, Tyromyces fumosus, Polystictoides fumosus.

## Deskribapena

Basidioma: Erdizirkularra, 3-15 zabal eta 2-10 luze, substratuari atxikia (sesila) erdialdetik, inbrikatua, eremu zirkularrik gabe, belusatua, ertz osoa, errekurbatua, lehorrean uhindua. Gris-laranja zurbil kolorekoa, ertzerantz tonu gris-kafe kolorekoak,
Tutuak: Kolore berekoak, oinarrian kafe kolore iluneko marra batekin.
Poroak: Gris-ke kolorekoak edo arre argiak, handiak (2-4 mm).
Anisaren usainarekin edo desatseginarekin.
Hifak: Kafe kolore ilunekoak, hialianoak, ez-amiloideak, fibulekin bilbe bat osatuz. Basidioma leunak, oblongo-elipsoideak.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Bjerkandera adusta delakoarekin nahas daiteke, hau ez da hain zabala eta lodia, goialdean eremu zirkularrak ditu eta poro grisaxka txikiak (4-6 mm), eta ugariagoa da.

## Sasoia eta lekua

Urte osoan (batez ere uztaila-azaroa). Urria. Saprofitoa (Pinu, haltz, pago …). Usteldura zuria eragiten du. Gainjarritako multzoetan ateratzen da.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Nikaragua, Costa Rica, Puerto Rico, Peru, Argentina, Brasil, Malawi, Uganda, Europa, Errusia, Turkia, Iran, Uzbekistan, Himalaiako eremua, Txina, Japonia, Hego Korea, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ Bjerkandera fumosa: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10659008
* Multimedia: Bjerkandera fumosa / Q10659008
# Bogbodia uda

Bogbodia uda Strophariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Agaricus obscurus, Coprinus udus, Coprinarius udus, Hypholoma udum, Psilocybe uda, Naematoloma udum, Geophila uda, Dryophila uda, Psilocybe squalidella var. macrospora, Psilocybe squalidella var. deformata.

## Deskribapena

Kapela: 1,5 eta 3,5 cm bitarteko diametrokoa, arrexka-horitik oliba antzeko kolorerakoa, ganbiletik laura erdiko titi baten hasierarekin, ez oso haragitsua baina nahikoa zaila. Leuna, higrofanoa ez, pixka bat likatsua. Ertzean ildaskatu gabea.
Orriak: Gris zurbilak, gero arre-purpura kolorekoak, ez oso estu, oinetik urrun borobilduak edo baita itsatsiak ere.
Hanka: Oso luzea eta liraina, arre-gorrixka kolorekoa, baina goialdean horixka, ia leuna errezel gutxirekin.
Haragia: Hutsala.
Etimologia: Hypholoma terminoa grekozko, harizpia esan nahi duen "ùpos" hitzetik dator eta ertza esan nahi duen "loma" hitzetik. Ertzari dagokio, batzuetan gortinaren hondarrak izaten dituelako. Udum epitetoa berriz latinetik dator, hezea, esan nahi duen “udus” hitzetik. Bere kapelarengatik.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikotik gabea.

### Nahasketa arriskua

Bere antzeko batzuengatik bereizten da oinean ia errezelik ez duelako eta goialdean horixka delako.

## Sasoia eta lekua

Ekainetik urrira arte. Lur zohikatzetan , goroldio garaietan, pinudietan.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 87 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Bogbodia uda: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124833603
# Tokioko Gimnasio Metropolitarra

Tokioko Gimnasio Metropolitarra (japonieraz 東京体育館, Tōkyō Taiikukan) Sendagaya, Shibuya, Tokio, Japoniako kirol esparrua da. 1954an, Munduko Borroka Txapelketarako eraiki zen; 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan ere, gimnasiarako egoitza gisa erabili, eta, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, mahai-tenis lehiaketa hartu zuen. Fumihiko Maki Pritzker sariaren irabazleak 1986tik 1990era bitartean sortutako diseinu futurista batekin berreraiki zen gimnasioa.
Gimnasioa Chūō-Sōbu lineako Sendagaya geltokitik eta Toei Oedo lineako Kokuritsu Kyogijo geltokitik minutu batera dago.

## Deskribapena eta gertaerak

Areto nagusiak estadio estali handi bat hartzen du, nazio eta nazioarteko kirol ekitaldiak hartzen dituena. 10.000 lagunentzako lekua du (6.000 finko eta 4.000 aldi baterako). Hona hemen erabat osatu gabeko ospatutako ekitaldien zerrenda:
* WTA Toray Pan Pacific Tenis Txapelketak otsailero egiten ziren hemen, baina 2008tik aurrera Ariake Koliseoan egiten dira.
* Japoniako Mahai Tenis Txapelketa.
* NBAko denboraldi erregularreko lehen bi nazioarteko partidak antolatu zituzten Phoenix Suns eta Utah Jazzen artean 1990eko azaroaren 2an eta 3an.
* V. Liga.
* Suntory Cup All Japan School Boleibol Rallya.
* Aeon Cup Munduko Gimnasia Erritmikoko Kluben Txapelketak.
* Munduko Full Contact Karate Open Txapelketak zein Shinkyokushinkai, Munduko Karate Txapelketa Irekia ―lau urtean behin egiten da.
* Miki Prune Super College Boleibola.
* 2007ko Munduko Patinaje Artistiko Txapelketa.
* 2010eko Emakumeen Boleibol Munduko Txapelketa ofizialeko Lauko Finala.
* 2011ko Munduko Gimnasia Artistiko Txapelketa.
* 2017ko TWICE Japoniako estreinako erakusketa "Touchdown in Japan".
* 2019ko ITTF Taldeen Munduko Kopa.
* 2021eko Udako Olinpiar Jokoak, Mahai tenisa.
2000. urtetik, aretoa kontzertu gune gisa ere erabiltzen da. Bertan aritu zen lehen artista Japoniako Porno Graffitti taldea izan zen.
Azpi-aretoak neurri olinpikoko igerilekua du (50X20 m eta zortzi kale), 900 ikuslerentzat lekua duena. Japoniako Waterpolo Txapelketa ere hemen ospatzen da. 25 m-ko beste igerilekua ere badago (25X13 m eta 6 kale), muskulazio gela, hitzaldi aretoak eta kanpo aldean korrika egiteko pista obalatua.
2006ko apirilaren 1etik aurrera, Tokioko Etengabeko Ikaskuntza eta Kultura Fundazioak (東京都生涯学習文化財団), Suntory-rekin (サントリー株式会社), Tipness (株式会社ティップネス) eta O-ence (株式会社オーエンス)-rekin batera kudeatzen du gimnasioa.
2015eko apirilaren 25ean eta 26an, Katy Perry kantautore estatubatuarrak The Prismatic World Tour ekarri zuen aretora bi ikuskizunekin.

## Erreferentziak

* ↑ Table Tennis - Women's Singles Schedule | Tokyo 2020 Olympics. .

## Kanpo estekak

* 1964ko Udako Olinpiar Jokoen txosten ofiziala. 1. liburukia. 1. zatia. orr. 120–1.
* Webgune Ofiziala
* Google Maps-eko gimnasioaren satelite-argazkia
* Tokioko Metropolitan Gymnasium Archiplanet-en
* Datuak: Q1066903
* Multimedia: Tokyo Metropolitan Gymnasium / Q1066903
# Toreutika

Toreutika metalezko, egurrezko edo bolizko pieza txiki baten gainean egindako erliebezko edozein lana da, positiboa zein negatiboa. Pieza diru molde, txanpona, domina... izan daiteke.Teknika hau beste teknikekin konbinatu daiteke, esaterako zizelatzea, damaskinatua, marketeria...
Toreutika hitzarekin teknika honen bidez egindako objektuak izendatzen dira. Egilea toreuta izena du, bestetik. Antzinako Egiptotik ezagutzen da. Erdi Haroko Artearen gaiak ere izen bera du.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Toledoko damaskinatua.
* (Italieraz):Toreutikari buruzko artikulua.