OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Berbena

    Artikulu hau landareari buruzkoa da; dantzaldia gaitzat duena beste hau da: «Berbena (jaia)»
Berbena edo berbena-belarra (Verbena officinalis) Verbenaceae familiako landare belarkara da, sendagintzan erabilia. Mundu osoan izaten da baina, Ameriketan batez ere. Garai batean oso ezaguna zen zelten artean, landare sakratutzat baitzeukaten. Berbena arruntak zurtoin tentea du eta lore txiki more-argiak, gerbatan bilduak. Sendagintzan, egosi ondorengo ur mikatza nahiz enplastoa, sukarra kentzeko eta zauriak eta garbitu eta sendatzeko erabiltzen da gehienbat.
Hainbat azpiespezie ditu:
* Verbena officinalis var. africana (R. Fern. & Verdc.) Munir (= V. officinalis ssp. africana R.Fern. & Verdc.)
* Verbena officinalis var. eremicola Munir
* Verbena officinalis var. gaudichaudii Briq.
* Verbena officinalis var. macrostachya (F. Muell.) Benth. (= V. macrostachya)
* Verbena officinalis var. monticola Munir
* Verbena officinalis var. officinalis L. (= V. domingensis)

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Ameriketako Estatu Batuetako Nekazaritza Saila (USDA). (2007). Verbena officinalis. in: Germplasm Resources Information Network..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161417
* Multimedia: Verbena officinalis / Q161417
* Espezieak: Verbena officinalis
# Mingarratz handi

Mingarratz handia edo uztao handia (Rumex acetosa), herriak andre-belar, andra-bedar, matxin-belar, matxin-bedar, gazibelar, gazibedar, txomingarratz, mingots edo mineta izenez ere izendatua, batzuetan barazki legez hazten den polygonaceae familiako landare bizikor belarkara da. Landarearen izen asko bere hostoen zapore mingotsetik datozkio.

## Ezaugarriak

Metro bat inguru garai izateraino hazten den landarea, mingarratz handiak sakon sartzen den ardatz-formako zuztarra, zurtoin urtsuak eta jan daitezkeen hosto luzangak ditu. Beheko orriek 7 eta 15 cm arteko luzera eta hosto-txorten luzeak izaten dituzte, txoten ondoan apur bat gezi itxurakoak dira. Zenbat eta gorago egon hostoek gero eta txorten laburragoa dute; goikoak txorten gabekoak izaten dira eta, askotan, gorriztak.
Lore berde gorriztako buruxkak dituen landare dioikoa da, lore ar eta emeak landare ezberdinetan agertzen direla. Udaberriaren amaian loratzen da eta geroago loreak gorrindol edo more antzekoak bihurtzen dira. Umotutako haziak marroiak eta distiratsuak dira.

## Erabilera

Euskal Herrian asko erabiltzen ez bada ere, Okzitanian eta Europako beste toki askotan aspaldidanik erabili den barazkia da, gehienbat Erdi Aroa arte, geroago beste barazki batzuek ordezkatu dute eta; kremak, zopak eta saltsak prestatzeko erabil daiteke eta entsaladan jan ere. Zaporea zerbarenaren atzekoa du baina mingostasun apur batekin, kiwien edo basa marrubien zaporea gogoratzen du. Mingostasuna duen azido oxalikoagatik datorkio. Kopuru txikitan uztao handia ez da kaltegarria baina ez da gehiegi hartu behar, duen azido oxalikoa pozoitsua da eta; azido oxalikoa kopuru handitan hilgarria izan daiteke.

## Azpiespezieak

Azpiespezie batzuk izendatu dira; batzuk hazten ez direnak:
* Rumex acetosa ssp. acetosa
* Rumex acetosa ssp. ambiguus
* Rumex acetosa ssp. arifolius
* Rumex acetosa ssp. hibernicus
* Rumex acetosa ssp. hirtulus
* Rumex acetosa ssp. vinealis

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20100706232419/http://www.kew.org/plants-fungi/Rumex-acetosa.htm
* ↑ http://chestofbooks.com/reference/American-Cyclopaedia-9/Oxalic-Acid.html
* Datuak: Q26297
* Multimedia: Rumex acetosa / Q26297
* Espezieak: Rumex acetosa
# Lezka hostoestu

Lezka hostoestua (Typha angustifolia) kanaberaren antzeko zurtoina duen landarea da, Ipar hemisferioan jatorria duena. Lezkadietan askotan agertzen da.
Lezka hostozabalarekin batera Typha × glauca (T. angustifolia × T. latifolia) hibridoa sortu du.

## Erreferentziak

* ↑ Selbo, S. M.; Snow, A. A.. (2004). «The potential for hybridization between Typha angustifolia and Typha latifolia in a constructed wetland» Aquatic Botany 78: 361–369. doi:10.1016/j.aquabot.2004.01.003..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q146572
* Multimedia: Typha angustifolia / Q146572
* Espezieak: Typha angustifolia
# Juka

Juka (Yucca gloriosa) Asparagaceae familiako landare loreduna da, hegoaldeko Estatu Batuetan- Ipar Carolinatik Floridaraino jatorria duena.
15-20 m luze da, enbor biribila eta inguru guztia ezpata itxurako hosto luze gogorrez estalia duena, batez ere Europan landare apaingarri gisa edukitzeko lantzen dena.

## Aldaerak

| Yucca gloriosa var. minor Carr. Yucca gloriosa var. obliqua Baker Yucca gloriosa f. obliqua (Harworth)Voss Yucca gloriosa f. acuminata (Sweet)Voss Yucca gloriosa f. pruinosa (Baker)Voss Yucca gloriosa f. tortulata (Baker)Voss Yucca gloriosa' var. medio-striata Planchon  Yucca gloriosa var. robusta Carr. Yucca gloriosa var. nobilis Carr. Yucca gloriosa f. planifolia Engelmann | Yucca gloriosa var. plicata Engelmann Yucca gloriosa var. genuina Engelmann Yucca gloriosa var. flexilis Trelease Yucca gloriosa var. plicata Carr. Yucca gloriosa var. superba Baker Yucca gloriosa var. longifolia Carr. Yucca gloriosa var. muculata Carr. Yucca pendula Sieber ex Carr. Yucca pattens Andre Yucca pruinosa Baker |

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q164135
* Multimedia: Yucca gloriosa / Q164135
* Espezieak: Yucca gloriosa
# Santio txiki

Santio txikia (Scyllarus arctus) krustazeo dekapodoen espezie bat da, sukaldaritzan oso aintzat hartzen dena.
11 cm inguru luzea da. Oskola erretangulo itxurakoa, konkortu samarra, du. Antenak zabalak eta zapalak izaten ditu, punta horztunekoak. Ozeano Atlantikoko Europa aldeko itsasertzetan eta Mediterraneo itsasokoetan bizi da.

## Erreferentziak

* ↑ SeaLifeBase. (2008-11-7). Scyllarus arctus – small European locust lobster. .
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28455
* Multimedia: Scyllarus arctus / Q28455
# Inkonte-belar txiki

Inkonte-belar txikia edo amizta (Vinca minor) landare belarkara herrestari eta betiberdea da, lore moreak dituena eta Euskal Herriko baso eta erreka ertzetan ohikoa dena. Jatorria erdialdeko eta hegoaldeko Europan du, Portugaldik Herbehere eta Batikoko Estatuetaraino, eta ekialdera Kaukasoraino, Turkia hego-mendebaldea barne. Inkonte-belar handiaren antza du, baina txikiagoa da.

## Ezaugarriak

Vinca minor landare herrestaria da, lur mailan hedatzen eta zurtoinetan zehar sustraitzen dena, klon kolonia zabalak eratzeraino. 40 cm garai izan daiteke, baina ez da igokaria.
Hostoak betiberdeak dira, aurkakoak, 2-4,5 cm luze eta 1-2,5 cm zabal, berde ilun distiratsuak, larrukarak eta ertz osokoak.
Udaberri hasieratik uda erdialdera loratzen da, batzuetan udazkeneraino. Loreak moreak dira (nahiz eta kultibar batzuetan zuriak edo lilak izan), 2-3 cm diametroan eta bost petaloko koroladunak.
Fruitua folikulu parea da, 2,5 cm luze, hazi ugariz betea.
Vinca major hurbileko espeziea oso antzekoa da, baina handiagoa atal guztietan eta ertz iletsuko hosto zabalagoekin.

## Habitata

Basope eta heskaietako landarea da, eta parkeetakoa ere bai, non inbaditzaile bihur daitekeen.
Europako klima epeletan, inkonte-belar txikia bioindikatzaile bat omen da, zeinak adierazten duen lursail bat lehendik landatua izan den, batzuetan duela mende edo milurte batzuk lehenago. Honela, basoen naturaltasuna adierazten du.

## Osaera

Landareak % 0,3 eta 1 arteko alkaloide du guztira. Vinkamina da ugariena (alkaloide guztien % 10), baina beste 30 bat alkaloide indoliko ere badaude, hala nola eburnano motakoak (vintzina epivinkamina, eburnamonina), aspidospermano motakoak (kebratxamina, vinkadina, minovintzina, vinkadiformina), binario motakoak (vinblastina) eta korinanteano motakoak.

## Irudiak

* Loreak
* Hostoak eta loreak
* Loreak
* Xehetasuna
* Hostoak eta hazi gazteak

## Erreferentziak

* ↑ OEH. Euskaltzaindia.
* ↑ Vinca minor. Flore du Pays Basque.
* ↑ Jean-Luc Dupouey eta Étienne Dambrine, Rendez-vous techniques de l’ONF 14 (2010).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161777
* Multimedia: Vinca minor / Q161777
* Espezieak: Vinca minor
# Kala (landarea)

    Artikulu hau landareari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kala».
Kala (Zantedeschia aethiopica) arazeoen familiako belar landare erraboilduna da, Lesothon, Hegoafrikan eta Swazilandian jatorria duena.
Oso zurtoin laburra, hosto zabal luzeak eta erorkorrak, eta gider luzeko lorea, lore-hosto bakarrekoa eta kono itxurakoa izaten dute. Hosto berde ilunak, luze zabalak eta lore zuria ditu eta metro bete inguru luzea da.

## Erreferentziak

* ↑ Germplasm Resources Information Network: Zantedeschia aethiopica
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1945905
* Multimedia: Zantedeschia aethiopica / Q1945905
* Espezieak: Zantedeschia aethiopica
# Sardinzar

Sardinzarrak (Clupea spp.) ur gazian bizi den, arrain generoa da. Ozeano Atlantikoan, Ozeano Barean eta Itsaso Baltikoan bizi dena. Sarda handiak osatzen ditu. Arrain urdina da

## Taxonomia

5 espezie, edo azpiespezie, dira:
* Clupea harengus harengus (Linnaeus, 1758) - sardinzar arrunta, Ozeano Atlantikoan
* Clupea harengus membras (Linnaeus, 1761) - Itsaso Baltikoan
* Clupea pallasii marisalbi (Berg, 1923) - Ozeano Artikoan
* Clupea pallasii pallasii (Valenciennes, 1847) - Ozeano Barean
* Clupea pallasii suworowi (Rabinerson, 1927) - -Ozeano Barean

## Deskribapena

Sardinzar arruntak 45 cm inguruko luzera har dezake baina batazbesteko luzeza 30 cm-koa da. Aurkitu den sardinzar handienak 1'1 kg-tako pisua hartu zuen. 22 urte arteraino bizi daiteke. Ozeano Bareko sardinzarra txikiagoa izan ohi da, 25 cm batazbeste.
Zilar koloreko arrain luzeak dira eta hegats bakarra dute bizkarraldean. Hegats hori biguna da eta ez du arantzarik. Ez du albo-lerrorik erakusten eta buruan aipagarriena gorantz luzatzen den baraila da.

## Ekologia

Sardinzar gazteak planktonaz elikatzen dira eta heltzen doazen heinean ur azaleko animalia txikiak eta arrain txikiak harrapatzen dituzte. Egunez itsasoaren hondoan egoten dira ur azalean egon daitezkeen harraparietatik urruti, eta gauez igotzen dira azalera elikatzera.
Sardinzarren harrapari nagusia gizakia da baina harrapari natural ugari ere baditu; itsas hegaztiak, izurdeak, arrain handiagoak (hegaluzeak, bakailaoak, izokinak, halibutak...), fokak, baleak, marrazoak...

## Erabilera

Aurrehistoriatik arrantzatu izan da Europa iparraldean, arrain kontsumituetako bat izan da. XX. mendean asko harrapatu zen eta populazioak nabarmen jaitsi ziren. "Itsasoko zilarra" ezizenaz ezagutu izan zen sardinzarra eta hainbat herrialdetan jarduera ekonomiko garrantzitsua izan da.
Arrain handiagoak harrapatzeko amuzki gisa erabiltzeko helburuaz ere arrantzatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Sepkoski, Jack. (2002). «A compendium of fossil marine animal genera» Bulletins of American Paleontology 364: 560..
* ↑ «World's most important commercial fishery: Historical Discovery: Discovery Showcase: Marine Life Discoveries, Census of Marine Life» web.archive.org 2010-08-14 (Noiz kontsultatua: 2023-10-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q209907
* Multimedia: Clupea / Q209907
* Espezieak: Clupea
# Inkonte-belar handi

Inkonte-belar handia (Vinca major) landare belarkara herrestari eta betiberdea da, lore moreak dituena eta Mediterraneo mendebaldean jatorria duena. Inkonte-belar txikiaren antza du, baina handiagoa da.

## Ezaugarriak

Vinca major landare herrestaria da, lur mailan hedatzen eta zurtoinetan zehar sustraitzen dena, klon kolonia zabalak eratzeraino. 50-70 cm garai izan daiteke, baina ez da igokaria.
Hostoak betiberdeak dira, aurkakoak, 3-9 cm luze eta 2-6 cm zabal, berde ilun distiratsuak, larrukarak eta ertz osokoak baina ziliatuak (iledunak). 1-2 cm luzeko peziolo ileduna du.
Udaberri hasieratik udazkeneraino loratzen da. Loreak hermafroditak dira, moreak (nahiz eta kultibar batzuetan zuriak edo lilak izan), 3-5 cm diametroan eta bost petaloko koroladunak.
Vinca minor hurbileko espeziea oso antzekoa da, baina txikiagoa atal guztietan eta ertz ilegabeko hosto estuagoekin.

## Habitata

Espezie hau Europa hegoaldean eta Afrika iparrandean bizi sa, Espainia eta Frantzia hegoaldetik Balkanetaraino. Euskal Herrian aski hedatua da, batez ere kostaldean eta beheko ibarretan (mendiak kanpo).
Habitat hezeetan hazten da, hala nola basope, ibarbaso eta heskaietan, 0–800 metroko altitudean. Eguteran eta itzaletan berdin bizi da.
Lorategietan ere landatzen da apaingarri, eta heskai eta ezponda freskoetan bertakotzen da.

## Irudiak

* Xehetasuna: lorea, ernamuina eta hostoak udaberrian
* Vinca major barietate bat
* Oxyloba barietateko loreak
* Lorea
* Ikus sepaloko ertz ileduna
* Hostoa

## Erreferentziak

* ↑ Vinca major subsp. major. Flore du Pays Basque.
* ↑ Vinca major. Euskal-Herria.org.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161746
* Multimedia: Vinca major / Q161746
* Espezieak: Vinca major
# Pentsamendu hirukolore

Pentsamendu hirukolorea (Viola tricolor) pentsamenduen generoko landarea da, Europan jatorria duena. Landare igokari honek 15 cm-ko altuera du eta bere loreak larretan agertzen dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q190326
* Multimedia: Viola tricolor / Q190326
* Espezieak: Viola tricolor
# Sardinzar arrunt

Sardinzar arrunta edo arinka (Clupea harengus) ur gazian bizi den, arrain espeziea da. Ozeano Atlantikoaren bi aldeetan topatu daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ Barrutia, Eneko. (2003). «Arrainen izenak Bizkaian XX. mendean» (pdf) Zainak (Donostia: Eusko Ikaskuntza) (25) ISBN 8484198790. ISSN 1137-439X. Bibcode: 1137-439X..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2396858
* Multimedia: Clupea harengus / Q2396858
* Espezieak: Clupea harengus
# Pinazi-pinu

Pinazi-pinua (Pinus pinea) Pinaceae familiako espezie baten izen arrunta da.
Mediterraneo itsasoaren inguruko kostaldeetan du jatorria, hegoaldeko Europan, iparraldeko Afrikan eta Ekialde Hurbilean. Bere pinaziak ekoizteko landatu dute aurrehistoriatik.
Arabako Lantaron herrian espezie honetako berezko baso bakarra dago Euskal Herrian. Zuhaitz aparteko gisa onartuta dago bertako ale bat, Ebro ibaiaren ezkerreko urbazterrean kokatuta dago, 122. eskualde errepideko 38. km-an, lursailak banatzeko 19 eta 20. mugarrien artean.

## Erreferentziak

* ↑ Aas, Gregor; Riedmiller, Andreas. (1993). Gran Guía de la Naturaleza. (4.. argitaraldia) Everest, 56 or. ISBN 84-241.2663.5..
* ↑ Eusko Jaurlaritzaren 265/1994 Dekretua, 1994ko maiatzaren 16koa, Euskal Autonomia Erkidegoko zuhaitz batzuk zuhaitz apartekotzat jotzen dituena. Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria, 108. zenbakia, 1995-06-08.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106094
* Multimedia: Pinus pinea / Q106094
* Espezieak: Pinus pinea
# Ezkai

    Artikulu hau landareari buruzkoa da; Nafarroako kontzejua gaitzat duena beste hau da: «Ezkai (Longida)»
Ezkaia edo xarbota (Thymus vulgaris) landare loredunen espezie botaniko bat da. Ezkaiak Lamiaceae familiaren Thymus generoko kideak dira.
Zuhaixka da, 10 eta 30 cm arteko garaiera har dezake. 5 mm lore zuria izaten du. Otsaila eta maiatza artean loratzen dena. Mediterraneo ingurukoa da eta 0-2200 m bitartean bizi da.
* Datuak: Q148668
* Multimedia: Thymus vulgaris / Q148668
* Espezieak: Thymus vulgaris
# Sarrio

Sarrioa (Rupicapra rupicapra) Europako eskualde menditsuetan bizi den ugaztun hausnarkari bat da, ahutzen eta antilopeen subfamiliakoa.

## Azpiespezieak

* Rupicapra rupicapra tatrica, Eslovakian eta Polonian bizi dena.
* Rupicapra rupicapra balcanica, Albanian, Bosnia eta Herzegovinan, Bulgarian, Kroazian, iparraldeko Grezian, Mazedonian, Serbian, Montenegron eta Eslovenian bizi dena.
* Rupicapra rupicapra carpatica, Errumanian bizi dena.
* Rupicapra rupicapra cartusiana, Frantzian bizi dena.
* Rupicapra rupicapra rupicapra, Austrian, Frantzian, Euskal Herrian, Alemanian, Italian, Suitzan eta Eslovakian bizi dena.
* Rupicapra rupicapra asiatica, Turkian bizi dena.
* Rupicapra rupicapra caucasica, Azerbaijanen, Georgian eta Errusian bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ Aulagnier, S., Giannatos, G. & Herrero, J. (2008). Rupicapra rupicapra. IUCN Zerrenda Gorria
* Datuak: Q131340
* Multimedia: Rupicapra rupicapra / Q131340
* Espezieak: Rupicapra rupicapra
# Binagrera

Binagrera edo estragoi (Artemisia dracunculus) Asteraceae familiako urteko landare elkartua da, sendabelar estimatua. Lantza itxurako hosto meheak eta lore horixkak ditu. Sukaldaritzan erabiltzen da.
Bi aldaera ditu:
* Artemisia dracunculus var. dracunculus L.
* Artemisia dracunculus var. glauca (Pall. ex Willd.) H.M.Hall & Clem.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q155814
* Multimedia: Artemisia dracunculus / Q155814
* Espezieak: Artemisia dracunculus
# Ardi-mihi

Ardi-mihia (Valerianella locusta (Linnaeus) edo Valerianella olitoria (Moench)) Valerianaceae familiako landare belarkara da. Entsaladaren osagarri modura erabiltzen da, eta Euskal Herrian gero eta ezagunagoa da.
Erroseta forma osatuz hazten da, 10–15 cm inguruko espatula itxurako hostoekin. Landare gogorra da, klima epeletan neguko landare modura haz daitekeena. Baldintza beroagoetan igotzeko joera du haziak sortzeko, beraz Euskal Herrian ez da komeni uda beroetan haztea.
Ardi-mihia Europan, Afrika iparraldean eta Asia mendebaldean bizi da modu naturalean. Europan eta Asia aski arrunta da labore lurretan eta bide ertzeko guneetan. Ipar Amerikan laborantza guneetatik irten eta bertakotu egin da.

## Nutrizioa

Antzeko beste janari batzuek bezala (uraza, zerba...) elikagai asko ditu. Esaterako, urazak baino hiru aldiz C bitamina gehiago dauka, bai eta beta karotenoa, B6, B9 eta E bitaminak eta omega-3 gantzak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q158954
* Multimedia: Valerianella locusta / Q158954
* Espezieak: Valerianella locusta
# Satitsu buztankarratu

Satitsu buztankarratua (Sorex araneus) ugaztuna da, soricidaeen familiakoa. Europan eta mendebaldeko Asian bizi den satitsu hau bere familian arruntena da.

## Erreferentziak

* ↑ Insectivore Specialist Group (1996). Sorex araneus. 2006 IUCN Zerrenda Gorria
* Datuak: Q591450
* Multimedia: Sorex araneus / Q591450
* Espezieak: Sorex araneus
# Mota-belar

Mota-belarra (Tanacetum vulgare) lore-elkartuen familiako belar landare zurtsua da, zurtoin zuzena eta orratz itxurako gingilez osatutako hostoak dituena. Landarearen goiko aldean izaten ditu loreak, buru txiki batzuen itxurakoak, hostoen oinean kokatuak eta kolore horixkakoak. Lurralde freskoetan ez du lorerik ez fruiturik ematen. Berez Asiakoa da, baina Europan eta Amerikan ere zabaldua dago gaur. Botikagintzan oso erabilia da. Herri sendagintzan urdaileko mina, hesteetako haizeak eta bizkarroiak kentzeko, eta beherakoa mozteko erabiltzen da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-1-6 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27079
* Multimedia: Tanacetum vulgare / Q27079
* Espezieak: Tanacetum vulgare
# San Jurgi lore

San Jurgi lorea edo San Jorge lorea (Centranthus ruber) landare belarkara da, Caprifoliaceae familiakoa, nahiz eta batzuetan Valerianaceae barnean sailkatua agertu. Jatorria Mediterraneo inguruan du. Oso ohikoa da landare apaingarri gisa, baina askotan bertakotua aurkitzen da bide bazter eta hormetan.
Hostoak entsaladan edo egosita jan daitezke. Belar bedeinkatuaren efektu bertsuak eragiten ditu eta antiespasmodikoa da.

## Habitata

San Jurgi lorea Mediterraneo inguruko lurraldeetan du jatorria: Afrika iparraldea (Magreb), Turkia, Grezia, Jugoslavia ohia, Italia, Frantzia, Espainia eta Portugal.
Espezie termofiloa da, oso lur lehorretan ere garatzen dena. Haitz tarteetan, ezponda harritsuetan eta horma zaharretan hazten da. Lurraren eraketa kimikoak ez du baldintzatzen.

## Ezaugarriak

Landarearen luzera izan ahal da 30 cm eta 1,30 m artekoa. Zurtoin biribildu, huts eta leuna du, 12 mm diametrokoa. Hostoak, 5 cm luzekoak, pittin bat mamitsuak dira, oposatuak eta puntadunak.
Loreak oso ugariak dira eta korola arrosak edo gorriak, korinbo trinkoetan bilduak. Barietate apaingarri batzuk zuriak dira.
Fruitua akenio txiki bat da.
* Lorea
* Polinizatzen
* Lore zuria
* Hostoak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q158231
* Multimedia: Centranthus ruber / Q158231
* Espezieak: Centranthus ruber
# Akara zeltiko

Akara zeltiko edo nardo zeltiko (Valeriana celtica) Valerianaceae familiako landare-espeziea da, erdialdeko Europan jatorria duena. 1930eko hamarkadara arte masiboki hazten zuten Asian lurrinak egiteko.

## Erreferentziak

* 1 2 Novak, Johannes; Stefan Novak, Christina Bitsch, Chlodwig Michael Franz. (2000-3-10). «Essential oil composition of underground parts of Valeriana celtica ssp. from Austria and Italy» Flavour and Fragrance Journal (John Wiley & Sons, Ltd.) 15 (1): 40–42. doi:10.1002/(SICI)1099-1026(200001/02)15:1<40::AID-FFJ863>3.0.CO;2-B. ISSN 0882-5734..
* ↑ Valeriana celtica ssp. norica. Global Biodiversity Information Facility.
* ↑ Pancicii, V.. (1971). Oesterreichische Botanische Zeitschrift 119.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1261137
* Multimedia: Valeriana celtica / Q1261137
* Espezieak: Valeriana celtica
# Ahabia

Ahabia (Vaccinium myrtillus) Ericaceae familiako landare bat da. Baia jangarriak ematen ditu. Europako, Ipar Amerikako eta Asiako iparraldean hazten da, mendietako oihanpeetan, lurzoru azidoetan, zohikaztegietan eta konifero-basoetan. "Ahabia" hitzak -a itsatsia du

## Ezaugarriak

Zuhaixka hostoerorkorra da, metro bateko altuerarainokoa. Adar berdeak ditu. Hostoak obalatuak dira, txandakatuak, larrukarak, berde argiak edo horixkak; ertzak horzdunak dira, eta peziolo laburra dute. Loreak txikiak dira, berde arrosaxkak, bost petaloz eta bost sepaloz osatuak. Fruitua baia beltz urdinxka bat da, zapore atseginekoa eta gazi-gozoa.
Hostoak aberatsak dira burdina eta manganesotan, baita azido organikotan ere (azido bentzoikoa, azido malikoa, azido zitrikoa, azido kinikoa...). Fruituak taninoak ditu, azukreak eta pektina.

## Propietateak

Astringentea da, taninoengatik. Tonikoa eta antiseptikoa da, eta P bitamina du. Asko janez gero, intoxikazioa eragin dezake hidrokinonagatik.

## Sinonimia

* Vaccinium myrtillus bar. leucocarpum Hausm. 1852
* Vaccinium myrtillus bar. anomalum Rouy 1908
* Vitis-Idaea myrtillus (L.) Moench 1794
* Vaccinium montanum Salisb. 1796
* Vaccinium angulosum Dulac 1867
* Myrtillus sylvatica Drejer 1838
* Myrtillus nigra Gilib.
* Myrtillus sylvaticus Drejer
* Vaccinium myrtillus var. minoriflora Sennen & Elías in Sennen

## Erreferentziak

* 1 2 «Ahabia». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2024-07-16.)

## Kanpo estekak

* Productores de arándanos de Argentina
* Species profile: Blaeberry
* Bilberry and Herbal Medicine
* Datuak: Q5413585
* Multimedia: Vaccinium myrtillus / Q5413585
* Espezieak: Vaccinium myrtillus
# Sei orbaneko gaitun-tximeleta

Sei orbaneko gaitun-tximeleta (Zygaena filipendulae) Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da.

## Azpiespezieak

* Z. f. altapyrenaica Le Charles, 1950
* Z. f. arctica Schneider, 1880
* Z. f. balcanirosea Holik, 1943
* Z. f. campaniae Rebel, 1901
* Z. f. duponcheli Verity, 1921
* Z. f. filipendulae
* Z. f. gemella Marten, 1956
* Z. f. gemina Burgeff, 1914
* Z. f. gigantea Rocci, 1913
* Z. f. himmighofeni Burgeff, 1926
* Z. f. liguris Rocci, 1925
* Z. f. maior Esper, 1794
* Z. f. mannii Herrich-Schaffer, 1852
* Z. f. noacki Reiss, 1962
* Z. f. oberthueriana Burgeff, 1926
* Z. f. polygalae (Esper, 1783)
* Z. f. praeochsenheimeri Verity, 1939
* Z. f. pulcherrima Verity, 1921
* Z. f. pulcherrimastoechadis Verity, 1921
* Z. f. pyrenes Verity, 1921
* Z. f. seeboldi Oberthur, 1910
* Z. f. siciliensis Verity, 1917
* Z. f. stephensi Dupont, 1900
* Z. f. stoechadis (Borkhausen, 1793)
* Z. f. zarana Burgeff, 1926

## Erreferentziak

* ↑ Chinery, Michael. (1986). Collins Guide to the Insects of Britain and Western Europe. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161497
* Multimedia: Zygaena filipendulae / Q161497
* Espezieak: Zygaena filipendulae