# Herpes

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Herpesa (latinez herpes, eta hau grezieratik ἕρπης) gaixotasun infekziosoa da, jatorri birikoa duena, larruazalean hantura eta besikulak sortzen dituena eta gorputzeko atal desberdinak jo ditzakeena.
Herpes sinplea (era laburrean herpes deitua) eta herpes zosterra bereizi behar dira. Bi patologia guztiz desberdinak dira, antzekotasun semantikoa eduki arren. Artikulu honek lehenengoari helduko dio.
HERPES LABIALA

## Nola sahiestu?

* Ezpainetako herpesari aurrea hartzeko, garrantzitsua da:
** Ez ukitu, urratu edo ukitu ezpaina.
** Eskuak sarri garbitu.
** Ez partekatu edaririk, tresnarik, ezpainetarako produkturik, hortzetako orerik, eskuoihalik edo ahoarekin kontaktuan jar daitekeen edozein artikulurik, bereziki llaga bat dagoenean.

## Patologia

Herpes sinplex birusaren bi motek zelula epitelialak infektatzen dituzte, eta bertan erreplikatzen dira, zelula horiek suntsitzen eta erantzun inflamatorio lokala eragiten.
Agerpen klinikoei dagokienez, patologia desberdinak sortarazten dituzte birus horiek. Ohikoenak hauek dira:
* ahoko herpesa: lehenengo infekzioa haurtzaroan gertatu ohi da, eta gero HSB-1 birusa nerbio trigeminoan sor egoeran geratzen da. Urteen poderioz birusa berpiztu daiteke, helduengan ezpainetako herpesa, batez ere, sortuz.
* begietako herpesa: birusak konjuntiba eta kornea infektatzen ditu, keratokonjuntibisa sortuz. Infekzio larria izan daiteke, itsutasuna eragin dezakeena. HSB-1 birusa dago infekzio honen atzean.
* herpes genitala: HSB-2 birusak sortarazten du. Infekzio oso mingarria da, eta besikulak edo xixkuak gizonen glanden eta zakilean agertzen dira, eta emakumeen bulban eta baginan. Herpes mota hau sexu-harremanen bidez kutsatzen da.

## Infekzioa

Ahoko herpesa lesio infekziosoekin kontaktua izatean kutsatzen da. Besikulen barnean milioka birus patogeno daude, kanpora ateratzen direnak besikulak puskatzen direnean. Kontaktu zuzenaren bidez (musuak ematerakoan, esaterako) edo fomiteen bidez kutsatzen da gehienbat herpes mota hau. Umeen arteko kutsadura oso ohikoa da.
Azpimarratu behar da ere HSB-1 birusaren eramaile osasuntsu asko daudela, besikulak ez dituztenak baina birusa kutsa dezaketenak.
Herpes genitala sexu-harremanen bidez kutsatzen da. Kasu honetan ere HSB-2 birusaren eramaile osasuntsuak egon daitezke, kutsatzeko arrisku handia dutenak.

## Sintoma klinikoak

Ezpain-herpesaren ohiko anpulu mingarriak ezpainaren eta azalaren arteko loturan agertzen da. Sintomak birusaren eraginpean egon eta 2-12 egunera hasten dira.
Ohiko babak leku hauetan ager daitezke:
* Ezpainean
* Ezpainaren azpian
* Aho-barrunbearen barruan

## Transmisioa

* Pertsonek herpesaren birusa kutsa dezakete, nahiz eta ezpainetako herpesik ez izan. Herpesaren birusa kontaktu fisikoaren bidez kutsatzen da, hala nola musukatzean, hortzetako eskuila partekatzean, baita edalontzi bat partekatzean ere, edo sexu-kontaktuaren bidez.

## Tratamendua

* Sendaketa ere tratamendurik gabe gertatzen da; farmaziako kremek, adibidez: zovicrem edo compeed partxe batzuek eta etxeko erremedioek sendaketa bizkortu dezakete sodio bikarbonato pasta bat bezala. Halaber, azkarrago kendu nahi baduzu, medikuak antibiotiko bat errezetatuko dizu, aciclovir izenekoa.

## Herpeseko desberdin faseak

* Erasandakoak etapa desberdinetatik igarotzen dira ezpainetako herpe-agerraldi batean. Hemen sintoma ohikoenak bildu ditugu eta irudiak gehitu ditugu ilustratzeko.
* Hasierako fasea: Inkubazio-aldia, hau da, infekzioaren eta lehen sintomak agertzen direnetik igarotzen den denbora, hiru eta zazpi egun artekoa izaten da, baina laburragoa edo luzeagoa ere izan daiteke. Erasandakoek ezpainetako herpesaren hurrengo gertakaria sentitu ohi dute, baita babak agertu baino lehen ere.
Ezpainetako herpesa honela iragar daiteke kaltetutako eremuan:
* Inurridura
* Azkura
* Erretzen
* Klikatzen
* Tentsio-sentsazioa
* Hoztea
* Larruazala gorritzea
* Gongoil linfatikoen hantura
* Hasierako infekzioan, sintoma ez-espezifikoak ere ager daitezke, hala nola sukarra, nekea, nerbio-minak edo zefaleak.

## Kausak

* Birus-infekzioa edo sukarra.
* Aldaketa hormonalak, hilekoarekin lotutakoak bezala.
* Estresa.
* Nekea.
* Eguzkiaren edo haizearen eraginpean egotea.
* Aldaketak immunitate-sisteman.
* Larruazaleko lesioa.
HERPES GENITALA

## Diagnostikoa

* Arreta medikoaren hornitzaileak, oro har, herpes genitalen diagnostikoa egin dezake azterketa fisiko baten eta jarduera sexualaren aurrekarien bidez. Diagnostikoa baieztatzeko, ziur asko lagina aktibo baten lagina hartuko duzu. Lagin horiek proba batean edo gehiagotan aztertzen dira, herpes sinplearen birusak eragindako infekzioa duzun ikusteko eta birusa 1 motakoa edo 2 motakoa den zehazteko. Gutxiagotan, odol-analisi bat egin daiteke diagnostikoa baieztatzeko edo beste infekzio batzuk baztertzeko. Ziurrenik, osasun-arretaren hornitzaileak gomendatuko dizu beste sexu-transmisioko infekzio batzuk detektatzeko probak egitea. Zure bikotekideak herpes genitalen eta sexu-transmisioko beste infekzio batzuen probak ere egin behar ditu.

## Tratamendua

* Herpes genitalak ez du sendabiderik. Tratamendu bat egin daiteke birusaren aurkako pilulekin, mediku-errezetarekin, honetarako: - Lehen agerraldian zauriak orbaintzen laguntzea. - Agerraldi errepikatuen maiztasuna murriztea. - Agerraldietan sintomen larritasuna eta iraupena murriztea. - Bikoteari herpesaren birusa transmititzeko aukera murriztea. - Herpes genitalerako errezetatu ohi diren sendagaien artean, honako hauek daude: - Aciclovir (Zovirax) - Famciclovir - Valaciclovir (Valtrex) Arreta medikoaren hornitzaileak zurekin hitz egingo du zure kasurako egokia den tratamenduari buruz. Tratamendua gaixotasunaren larritasunaren, duzun herpes sinplearen birus motaren, zure sexu-jardueraren eta beste faktore mediko batzuen araberakoa izango da. Dosia sintomak izatearen edo ez izatearen araberakoa izango da. Sendagai antibiralak epe luzera erabiltzea segurutzat jotzen da. Eskatu kontsulta bat, aurre egiteko eta laguntzeko estrategiak herpes genitalen diagnostikoak lotsa, haserrea eta beste emozio indartsu batzuk eragin ditzake. Baliteke zure bikotekideaz ez fidatzea edo erresumina sentitzea. Edo, bestela, zure egungo bikotekidearen edo etorkizuneko bikoteen gaitzespenak ardura dezake. Herpes genitalen diagnostikoari aurre egiteko metodo osasungarri batzuk honako hauek dira: Jarri harremanetan zure bikotekidearekin. Izan komunikatiboa eta zintzoa zure sentimenduei buruz. Fidatu bikotekidearekin eta sinetsi esaten dizudana. Informa zaitez. Hitz egin arreta medikoko hornitzailearekin edo aholkulari batekin. Afekzio horrekin nola bizi ikasten lagun diezazukete. Beste pertsona batzuk infektatzeko aukera murrizten ere lagun diezazukete. Ezagutu zure tratamendu-aukerak eta nola kontrolatu agerraldiak. Elkartu laguntza-talde batekin. Bilatu taldeak zure eremuan edo linean. Hitz egin zure sentimenduei buruz eta ikasi besteen esperientzietatik. Kontsultarako prestatzea eta uste baduzu herpes genitala edo transmisio sexualeko beste infekzioren bat duzula, programatu hitzordua arreta medikoko hornitzailearekin.

## Miaketan egiten diren galderak

* Zer sintoma dituzu? Noiz hasi ziren?
* Ba al duzu lakarik edo ezohiko jariorik?
* Pelbiseko mina duzu?
* Mina duzu pixa egiten duzunean?
* Sexu-bikote berria duzu edo bikote bat baino gehiago?
* Inoiz diagnostikatu dizute sexu-transmisioko infekziorik?
* Preserbatiboak erabiltzen dituzu aldizka?
* Zer sendagai edo gehigarri hartzen dituzu erregulartasunez?

## Transmisioa

* Baba txiki minbera batzuk agertzen dira; bagina, uzki eta aho bidezko sexu-harremanetan eta larruazal lesionatua ukitzean transmititzen da. Lesio horiek sendatu ondoren, gerta liteke handik aldi batera berriz sortzea agerraldi modura. Lesioak tratamendu zehatz baten bidez sendatzen dira, baina birusa organismoan geratzen da. Emakumeek herpes genitalak izateko arrisku handiagoa dute. Birusa errazago heda daiteke gizonezkoetatik emakumezkoetara, emakumezkoetatik gizonezkoetara baino.

## Sintomak

* Fardel edo anpoila txikiak genitalen, uzkiaren edo ahoaren inguruan.

## Kausak

* Larruazala larruazalarekin kontaktuan jartzeagatik zabaltzen du sexu-harremanetan.

## Nola sahiestu?

** Erabili latexezko edo poliuretanozko kondoiak eta saihestu sexu-kontaktua sintomen agerraldietan.
** Baginako, uzkiko edo ahozko sexu-harremanik ez izatea, genitaletan, uzkian edo ahoan zauriak dituenean.
** Ahoan edo ezpainetan lagaren bat duenean, ez musukatu eta ez praktikatu ahoko sexua.

## Bibliografía

** Herpes genitala
** Herpes labiala