# Tabula Imperii Romani

Tabula Imperii Romani (TIR), Erromatar munduaren mapa, Erromatar Inperioaren atlas bat da, datu historikoak bildu eta geografikoki kokatzen saiatzen dena. Atlasa orrien bilduma bat da, Erromatar Inperioaren barruan egon ziren lurraldeetako egungo herrialdeek elkarlanean egiten dutena.

## Historia

1929. urtean Osbert Guy Stanhope Crawford Crowford, ikerketa arkeologikoetan bereziki aritzen zen geografo britaniarrak, erromatar inperioaren mapa bat egitea proposatu zuen bertan, erromatar populamenduaren hedapena eta ezaugarriak, hirien toponimia latinoa, forma geografikoak eta baldintza ekonomiko sozialak irudikatzeko. hasierako proposamenean, 56 orri egin behar ziren, 1: 1.000.000 eskalan, eta argitaratu berria zen International Map of the World (IMW) eredutzat hartuz.
Crawfordek, International Map of the World-en (IMW) oinarritutako «Erromatar Inperio osoaren mapa» bat egiteko proiektua formulatu zuen, 1: 1.000.000 eskalan, berrogeita hamasei orritan banatuta eta berak egindako Britainia Handiko mapa adibide gisa hartuta. D. Plácido, A. Cepas eta F.J. Sánchez Palenciaren esanetan, Crowdforden proposamenak hautsi egiten zuen mundu klasikoaren ohiturekin kartografiaren ikuspegiarekin, eta Eskandinaviako arkeologiaren ingurunearen praktikotasunaren tradizioarekin baitan ulertu beharra dago.
Mapa herrialde bakoitzeko lan-taldeen eskutan utzi zen, baina, TIRa osatzeko lehen ahaleginak, ordea, huts egin zuen, eta herrialde batzuetan besterik ez ziren lehen mapen orriak bideratu. Arrazoi teknikoak eta metodologikoak eman zaizkio porrot hari. Bigarren Mundu Gerraren ondoren eta argitalpen berririk gabeko isilaldi baten ondoren, proiektua indartsu hasi zen berriro, Union académique internationale (UAI) erakundeak babestutako proiektuen parte izateari esker. Hala, 1953an, UAIren barruan, TIRaz arduratzen zen batzorde bat eratu zen, eta hasiera-hasieratik nazioarteko lankidetza handiko espirituarekin lan egin zuen.
Hasieran ez zen arau zehatzik inposatu eta herrialde bakoitzeko lan-taldeak libreki erabaki zuen nola kartografiatu euren lurraldea, baina aurrerago, mapetan jarri behar ziren edukien inguruko gutxieneko irizpide batzuk eskatzea erabaki zen. Lehengo mapak 1931ean aurkeztu ziren Parisen prototipo gisa, eta beste batzuk egin ziren bigarren Mundu Gerrak zela eta lanak eten aurretik. Ondoren beste asko egin ziren eta
2018ko azaroan, Europako ia herrialde guztiei eta Afrika iparraldeko eta Ekialde Hurbileko batzuei dagozkien orrien liburukiak argitaratu ziren paperean, 34 liburukitan. Teknologia berriak pixkanaka ezartzeak eta, ondorioz, eskalak garrantzi txikiagoa dela eta, 2004ko Batzar Nagusian UAIk TIR eta FOR (Forma Urbis) proiektuak bateratzea erabaki zuen. Formas Urbis mapetan, eskala 1:50.000 edo 1:25.000 eta horregatik, askok uste dute FOR TIRen hedapen eta sakontze bihurtu dela eskualde jakin batzuetarako, bereziki erromatar garaiko dokumentazio idatzi edo arkeologikoan aberatsak diren eskualdeetan.

## Digitalizazioa

2014tik aurrera, TIR-FOR Nazioarteko Batzordeak proiektu honetarako erronka handi bat planteatzea erabaki zuen. Horrela, argitalpen ugarietan jasotako informaziotik abiatuta, TIR-FORen informazio geografiko eta arkeologiko guztia digitalizatzen hasi ziren datu-base handi batean, irizpide bateratuei jarraituz eta sarbide irekiko webgune digital bakar batean. Lehen helburua Erromatar Inperioaren mapa interaktibo bat egitea da, sarbide irekiko informazio eta lotura gehigarriekin (Linked Open Data - datu estekatu irekiak-), eta, aldi berean, metodologia berri bat sortzen da herrialde guztietarako datu-base komun batekin, linean eskuragarri dagoena eta GISearekin optimiza daitekeena. Azken batean, etengabe berrikusten eta eguneratzen den datu-base kartografiko bati lotutako izendegia. Helburu hori garatzeak aukera ematen du datuak bistaratzeko eta mapetan kontsultatzeko, hainbat oinarri kartografiko erabilita.
Beste baliabide informatiko batzuekin loturak sortzea aurreikusten da (hala nola Pelagios, GAP, ORBIS eta Europeana), eta informazio gehigarria sartzea, hala nola argazkiak, bideoak, museoetarako estekak, bisitatzen diren aztarnategiei buruzko informazioa, etab. Horrek esan nahi du lan-tresna bat sortu eta mantendu behar dela, non ikertzaileek Erromatar Inperioaren mapa (mapa tematikoak, tipologikoak eta kronologikoak) aurkitu ahal izango duten, aztarnategi eta toponimo guztiei buruzko oinarrizko informazioarekin, eta horietako bakoitzarentzat eskuragarri dauden baliabideekin, bai eta komunikazio-bideekin, Antzinaroan ustiatutako aberastasun naturalekin eta antzinako iturrietatik eta arkeologiatik eratorritako informazio geografikoarekin ere. Proiektuaren ikuspegi berri horrek, erabilera zientifikoa bultzatzeaz gain, kultura, hezkuntza eta gizartearen artean turismoa sustatzeko irismen handiko tresna gisa ustiatzeko aukera ematen du.
Institut d’Estudis Catalans, IEC-k, web guen bat argitaratu du proiektuari buruz, TIR-FOR webgunea <https://tir-for.iec.cat/>. Teknologikoki, proiektuaren oinarria SQL Server datu-base bat, geoatari edo mapa-bisore bat eta webgune publiko bat bilaketa-tresna indartsu batekin konbinatzen duena. IECak zerbitzaria ematen du eta aplikazioa mantentzen du.

## Orriak

Atlasa osatzen duten orrietako batzuk dira hauek:
* F-36 (Wadi Halfa, Sudan iparraldea)
* G-36 (Aswan)
* H/I-33 (Leptis Magna)
* H/I-34 (Cirene)
* H-35 (Alexandria)
* H-36 (Kairo)
* J-29 (Emerita, Scallabis, Pax Iulia, Gades Lisboa)
* J-30 (Valentzia)
* J 32 Cartago (Tunisia)
* J 33 Panormus Palermon
* K/J-31 (Ekialdeko Pirinioak eta Balearrak)
* K-29 (Porto)
* K-30 (Madril ) Cesaraugusta [Zaragoza], Clunia, Ebro bailara eta Mendebaldeko Pirinioak barne hartzen ditu.
* K-32 (Florentzia)
* K-33 (Erroma)
* K-34 (Naissus [Niš], Dyrrachium, Scupi, Serdica [Sofia], Thessalonike )
* K-35 (Estambul)
* L-31 (Lyon)
* L-32 (Mediolanum, Aventicum, Brigantium)
* L-33 (Tergeste [Trieste])
* L-34 (Aquincum, Sarmizegetusa, Sirmium [Budapest])
* L-35 (Romula, Durostorum, Tomis [Bucarest]).
* M-30 (Londinium)
* M-31 (Lutetia [Paris], Atuatuca, Ulpia Noviomagus [ Nimega ]).
* M-32 (Magontiacum [Mainz])
* M-33 (Praga)
* M-34 (Crackòvia)
* N-30 (Edinburgo)
* N.30-O.30 Britannia Septentrionalis
* O-30 (Aberdeen)
Orri batzuetan, informazio eguneratua sartu eta berriz publikatu dira.

## Edukia

Muga kronologikoak erromatarren konkistatik K.o. V. mendera bitartekoak dira. C. Informazio nabarmenena honako hauek osatzen dute:
* Bide nagusien trazadura: zubiak eta mendateak, miliarioak eta mansioak. Testuan toponimia modernoa agertzen da, trenbideak, non zoladura- edo trazadura-hondarrak argi eta garbi kontserbatzen diren, baina ez da kartografiatu mapa gehiegi ez kargatzeko.
* Hiri garrantzitsuak eta herriak.
* Erromatarren okupatutako bertakoen herriak.
* Villae-ak.
* Monumentu isolatu bereziak edo garrantzitsuak, hala nola santutegiak eta tenpluak, ninfeoak, termak, akueduktuak, zirkuak, garaipen-arkuak, garaipen-dorreak edo itsasargiak, presak eta iturriak.
* Itsas eta ibai portuak, eta ainguralekuak.
* Zenturiazioak.
* Kanpamenduak eta borroka zelaiak.
* Azpiegitura industrialak: zeramika labeak, buztinolak, lantegiak, mehatzeak, harrobiak eta gatzagak.
* Aurkikuntza isolatuak.
* Nekropoli isolatuak.
* Idazkunak, muga batzuekin.
* Literatura- edo geografia-iturriek dokumentatutako eta seguru edo gertagarriki lokalizatutako gorabehera geografikoak eta toponimoak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Aguilar, Pilar Corrales. (2000). «La Tabula Imperii Romani y su aplicación en la depresión antequerana» BAETICA. Estudios de Historia Moderna y Contemporánea (22) doi:10.24310/BAETICA.2000.v0i22.467. ISSN 2695-7809. (Noiz kontsultatua: 2024-11-25).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Historia | TIR-FOR. Union Académique Internationale–Institut d’Estudis Catalans. (Noiz kontsultatua: 2024-11-25).
* 1 2 «Union Académique Internationale - Tabula Imperii Romani (TIR)» www.unionacademique.org (Noiz kontsultatua: 2024-11-30).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Palanca, Adela Cepas; Plácido, Domingo; Sánchez-Palencia, Francisco Javier. (1995). «Tabula Imperii Romani» Studia Historica. Historia Antigua 13 ISSN 2530-4100. (Noiz kontsultatua: 2024-11-30).
* ↑ Prevosti i Monclús, Marta; Romaní Sala, Núria; Cortés Vicente, Ada; Soto, Pau de; Guitart i Duran, Josep. (2021). «The digital Tabula Imperii Romani - Forma Orbis Romani project» Proceedings of the 1st TIR-FOR Symposium : from territory studies to digital cartography (0): 13–26. doi:10.2436/15.1000.02.1. (Noiz kontsultatua: 2024-12-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) Cepas Palanca, Adela; Sánchez-Palencia, Javier; Plácido, Domingo. (1996). «El mapa del mundo» Brocar. Cuadernos de investigación histórica 20: 57-75. ISSN 1885-8309..

## Oharrak

* ↑ Erromatar inperioaren mapa modernoak, XX. mendean egiten hasi zirenak; ez da, ba, nahastu behar antzinako Erroma hirian publikoki erakusten zen hiriaren mapa delakoa, Forma Urbis deritzona.

## Kanpo estekak

* Tabula Imperii Romani, Forma Urbis Romani (TIR / FOR) Union Académique Internationale-Institut d'Estudis Catalans.
* Datuak: Q547145