OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ikusten duzu goizean

Ikusten duzu goizean euskal herri kanta da, Nere etxea izenaz ere ezaguna. Bertsogilea Joan Batista Elizanburu saratarra da. Gaia bere baserri eta familiaz harro asko dagoen Iparraldeko gizon batek esadakoa da.
1862an Urruñan antolaturiko Lore Jokoetan saritua izan zen.

## Hitzak

| Ikusten duzu goizean argia hasten denean, menditto baten gañean, etxe ttikitto aintzin xuri bat, lau haitz handiren erdian, xakur xuri bat atean, iturriño bat aldean han bizi naiz ni bakean. Nahiz ez den gaztelua, maite dut nik sorlekua, aiten aitek hautatua. Etxetik kanpo zait iduritzen nonbait naizela galdua. Nola han bainaiz sortua, han utziko dut mundua, galtzen ez badut zentzua. Ez da munduan gizonik, erregerik, ez printzerik ni bezain urosa denik. Badut andrea, badut semea, badut alaba ere nik. Osasun ona batetik, ondasun aski bertzetik... Zer behar dut gehiagorik? Goizean hasiz lanean, arratsa heldu denean, nagusi naiz mahainean. giristino ona dut hartu nik emaztea hartzean. Ez du mehe egunean sartuko, uste gabean, xingar hezurrik eltzean. Etxean ditut nereak, akilo, haitzur, goldeak, uztarri eta hedeak. jazko bihiez, ditut oraino, zoko guztiak beteak. Nola iragan urteak emaiten badu bertzeak, ez gaitu hilen goseak. | Landako hiru behiak, esnez hanpati ditiak, ahatxe eta ergiak. Bi idi handi kopeta zuri, bizkar-beltz, adar-handiak, zikiro, bildots guriak, ahuntzak eta ardiak... Nereak dira guziak! Ez dugu behar lurrean, ongi bizirik etxean, utziz lagun gosean... Ez du beharrak sekulan jotzen gure etxeko atean, non ez duen mahanean, otruntza ordu denean, leku bat gure artean. Piarres nere semea, nahiz oraino gaztea, da mutiko bat ernea. Goizean goizik bazken erdira, badarama artaldea. Baitu bere egitea, segituz ene bidea, ez du galduko etxea. Ene alaba Kattalin bere hameka urtekin, ongi doha amarekin. Begiak ditu, amak bezala, zeru-sola bezain urdin. Uste dut denborarekin oraiko itxurarekin, andre on bat dion egin. Ene andre Maria ez da andre bat handia, bainan bai emazte garbia. Muxu batentzat etxean badut nik nahi dudan guztia. Galdegiten dut grazia, dudan bezala hasia, akabatzeko bizia. |

## Kanpo estekak

* Californiako Euskal-Herria aldizkariko argitalpenaren irudia
* Kepa Junkera eta Pedro Guerrak "Ikusten duzu goizean" abestiaz eginiriko bertsioa entzungai
* Oskorri taldearen musikarekin eginiriko "Ikusten duzu goizean" abestiaz eginiriko bertsioa entzungai (hitzekin/ahotsik gabe/karaokea
* Iparraldeko Ezpela neska taldeak "Ikusten duzu goizean" abestiaz eginiriko bertsioa entzungai
* Muskizko kontzertu batean txistulari banda batek jotako "Ikusten duzu goizean" abestiaren bertsioa entzungai

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259518
# Tarifako punta

'Tarifako punta (gaztelaniaz: Punta de Tarifa') Iberiar penintsula eta Europa osoko punturik hegoaldeen dagoena da, izen bereko udalerrian kokatutakoa (Cádiz, Espainia).
Lurmutur honek Ozeano Atlantikoa eta Mediterraneo itsasoaren arteko muga markatzen du, Gibraltarko itsasartean egonda.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q850202
* Multimedia: Punta de Tarifa / Q850202
* ↑ 159. araua. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-19).
# Ad populum argudioa

* FALAZIAK
* A silentio argudioa Ad antiquitatem argudioa Ad baculum argudioa Ad consequentiam argudioa Ad crumenam argudioa Ad hominem argudioa Ad ignorantiam argudioa Ad lazarum argudioa Ad logicam argudioa Ad misericordiam argudioa Ad nauseam argudioa Ad novitatem argudioa Ad populum argudioa Ad verecundiam argudioa Ex auctoritate argudioa Cum hoc ergo propter hoc Ondorio hutsala Oinarri eskaera Lastozko gizonaren falazia Falazia ekologiko Falazia naturalista Falazia genetiko Secundum quid
Ad populum argudioa edo argumentum ex populo deritzo jende askok iritzi batekin bat etortzearen ondorioz sortzen den falaziari.
Informazio bat irakurtzean jendea bat badator hor esaten denarekin, like asko jasotzen ditu, baina horrek ez du egia bihurtzen. Ex populo argumentuak diskurtso populistetan, politikan, komunikabideetan eta eguneroko eztabaidetan erabiltzen dira, eta horrelako esaldiak erabiltzen ditu: “Eta ez dut nik esaten, mundu guztiak esaten du”, “Jende gehienak nire iritzi bera du”, “Mundu guztiak daki hori horrela dela”, eta abar.
Falazia hori logikaren erabilera desegokian oinarritzen da, gauzak ez baitira inoiz egiazkoak norbaitek ezagutzen dituelako (edo mundu guztiak ezagutzen dituelako), baizik eta frogatutako ebidentziekin bat datozelako.

## Erreferentziak

* ↑ Zientzia, Elhuyar. (2020-11-12). «8. Kontuz falaziekin» Zientzia.eus (Noiz kontsultatua: 2020-11-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q251695
# Igai

Igai (ofizialki Igai) Araban, Añanako Kuadrillan dagoen Erriberabeiti udalerria osatzen duten herrietako bat da. Historian zehar izenaren hainbat forma dokumentatzen dira: Igahigi (1025), Ygayegui (1257), Higahegui (1294), Ygay (1742). Euskaltzaindiaren azken erabakiak Igai forma hobesten du.

## Demografia

* Igaiko biztanleria

## Inguru naturala eta kokapena

Herrira heltzeko, A-2622 errepidean hasten den herri errepide bat hartu behar da.

## Ondasun nabarmenak

* Igai herritik gertu, historiaurreko hainbat aztarna aurkitu dira.
* San Roman eliza

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera

* Añanako Kuadrilla

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3148124
* Multimedia: Igai, Álava-Araba / Q3148124
# Dun Carloway

Dun Carloway (Eskoziako gaeleraz Dăn Chàrlabhaigh) Eskoziako Lewis uhartearen mendebaldeko kostaldean dagoen Carloway barrutian dagoen broch bat da. Oso ondo kontserbatutako brocha da, ekialdeko aldean paretak 9 metroko altuera du. Zenbait puntutan horma bereko berreraikitze modernoagoak ere badaude. Dun Carloway K.a. I. mendeko uneren batean eraikia izan zen, ziurrenik, eta brotxean aurkitutako aztarnen karbono-14 bidezko datazioak agerian uzten du 1300. urte ingurura arte okupatu zutela. Oinarrian, brocha 14 eta 15 metro arteko diametroa du, eta paretak 3 metro inguruko lodiera. Oinplano zirkularra eta pareta paraleloak ditu, bien artean zulo erabilgarria uzten dutenak, eta morterorik gabe eraiki zen. Seguruenik egurrezko zorua, paretak eta lastozko sabaia zituen, bizigarri egiteko beharrezkoak, baina horren froga bakarra zutoin eta habeetarako zuloak dira. Sabaiarekin batera, ustez egurrezko ate batek segurtatutako pasabide estua izan ziren eraikuntzaren punturik zaurgarrienak, batez ere suari dagokionez.
Kanporantz irekitzen den ate bakarrak, sarrerako ateak, 107 zentimetroko altuera eta 91 zentimetroko zabalera baino txikiagoa du, eta ateburua da eraikin osoko harririk handiena.
Horma bikoitza barruko horma bertikalak eta kanpoko hormak osatzen dute. Inklinazioa dela-eta, azpiko korridoreak erraz egin daitezke, baina goikoak ez. Eraikuntzan bazeuden, batzuk oraindik mantentzen dira, barruko aldetik pasabide horietara bidea ematen zuten irekidurak edo ateak, eskalarren bidez solairu artean lotzen direnak. Bai korridoreak eta bai eskailerak bi hormetan bermatzen diren harrizko lauzez eginda daude. Bi hormen arteko beheko solairuan lau gela daude, eta horietako batean zeramika arrastoak aurkitu dituzte, A logela bezala ezagutzen dena. Beste gela bat, D gela, brocharen sarrerako korridorera irekitzen da, eta, beraz, hura gordetzen zuenari ostatu ematen diola suposatzen da.
Barruko hormetan, 2,1 metrora egindako handipena ikus daiteke oraindik, beheko solairuko sabaia eta goikoa osatuko lituzkeen zorua bermatzeko.

## Bibliografia

* Ponting, Gerald; Ponting, Margaret (mayo de 1980). M. Pointing, ed. A mini-guide to Dun Carloway Broch. Isle of Lewis (ingelesez). Callanish, Isla de Lewis: G. and M. Ponting.

## Kanpo estekak

* Broch Dun Carloway-ren argazkiak Ancient Scotland webgunean (ingelesez).
* Broch Dun Carloway Megalithic Portalen (ingelesez).
* Brocharen panoramikak Carloway (ingelesez) (QuickTime behar da).
* Datuak: Q1265209
* Multimedia: Dun Carloway / Q1265209
# Aiboa

Aiboa Getxoko auzoa da, Neguri eta Algorta artean dagoena.

## Metroa

Bilboko metroak geltokia dauka auzo honetan, lehenengo lineakoa. 2007. urtean 330.000 bidaiari inguruk erabili zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3813665
# Denisova leizea

Denisova leizea (errusieraz: Дени́сова Пеще́ра; altaieraz: Аю-Таш, Ayu Tash, literalki Hartzaren Arroka) Altai mendietako Baxelakski mendilerroan dagoen leize bat da, Siberian, Errusia. Bertan eman diren ikerketa paleoantropologiko eta paleontologikoek garrantzia handikoak dira. Denisovako gizakiaren hezurrak aurkitu ziren bertan 2010ean, orain dela 40.000 urtekoak. Gizaki hauek ez dira ez Homo neanderthalensis ez Homo sapiens, ADN ikerketak erakusten duenaren arabera.
Kobazuloan Paleolito osoan zehar okupazioa egon da, izan Neandertal, izan gizaki moderno. Orain dela 50.000 urteko hezurrezko jostorratz bat ere aurkitu zen bertan 2016an, inoiz aurkitu den jostorratzik zaharrena.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Slon, Viviane; Hopfe, Charlotte; Weiß, Clemens L.; Mafessoni, Fabrizio; Rasilla, Marco de la; Lalueza-Fox, Carles; Rosas, Antonio; Soressi, Marie et al.. (2017-05-12). «Neandertal and Denisovan DNA from Pleistocene sediments» Science 356 (6338): 605–608. doi:10.1126/science.aam9695. ISSN 0036-8075. PMID 28450384. (Noiz kontsultatua: 2017-09-27).
* ↑ (Ingelesez) World's oldest needle found in Siberian cave that stitches together human history. (Noiz kontsultatua: 2017-09-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1029322
* Multimedia: Denisova Cave / Q1029322
# Novgorod

Novgorod edo Veliki Novgorod (errusieraz Новгород edo Великий Новгород; euskaraz "Hiri Berri Handia") Errusiako hiria da, Ipar-mendebaldeko Barruti Federalean dagoen Novgorod oblastaren hiriburua. 2010. urtean 218.717 biztanle zituen. Mosku eta San Petersburgo hiriak lotzen dituen M10 errepide federalaren eta Voljov ibaiaren ertzean dago.
Novgorodeko Errepublikaren hiriburua izan zen. UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Ekonomia

Turismo-gune garrantzitsua da. Ongarri kimikoak, zurgintza (altzariak) eta metalurgia.

## Historia

Novgorod Errusiako hiri zaharrenetarikoa da: kroniketako lehen aipamena, 859. urtekoa da. 882an Novgorodeko Oleg (Oleg Jakintsua) printzea Kievez jabetu eta han Errusiako lehen hiriburua eraiki zuen. 989an Vladimir I.a printzearen garaian hango biztanleak indarrez bataiatu zituzten. 1019tik aurrera halako gobernu propioa eskuratu zuen. Hala, XI. mendetik aurrera, Hansako zenbait hirirekin lankidetzan ari zela, merkataritza-gune garrantzitsu bihurtu zen, Errusia eta sortaldea Alemaniarekin eta Baltikoko lurraldeekin harremanetan jartzen baitzituen. Sartaldeko merkatariek garia, larruak, gatza, arrain lehorra eta beste zenbait produktu eskuratzen zituzten han. 1242an Alexander Nevski printzearen laguntzarekin Zaldun Teutoiei aurre egin ahal izan zien. 1478an Ivan III.a Handiak Moskuren azpian ezarri zuen. Hala ere, Novgorodeko biztanleek hiriaren askatasunaren alde egin zuten, eta 1570ean Ivan IV.a Izugarriak haietariko asko hil, eta bizirik geratu zirenak erbesteratu zituen. XVII. mendean Baltikoko Gerrek hiriaren beheraldi ekonomikoa ekarri zuten. Bigarren Mundu Gerran hiriko monumentu asko hondaturik geratu ziren, geroztik zaharberritu diren arren.

## Artea

Monumentu asko ditu; monumentu horiek garrantzi handia izan zuten Errusiako lehenengo artean. Horietako batzuk: Santa Sofia katedrala (1050), San Nikolas katedrala (1113), Ama Birjinaren Jaiotza eta San Jurgi katedralak (XII. mendea). Bizantzioko tradizioetan oinarriturik, XII-XVI. mende bitartean Novgoroden garaturiko ikonografia eta horma-pintura Errusiako artearen oinarria izan da.

## Ondarea

* Santa Sofia katedrala

## Iruditegia

* Novgorodeko kremlina
* San Nikolas katedrala
* Errusiaren Milurtekoaren monumentua.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ «Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1 2010eko Errusiako erroldaren emaitzak, 1. liburukia» Gks.ru

## Kanpo estekak

* Novgorod hiriko webgunea (Errusieraz) (Ingelesez)
* Novgorod hiriko turismo bulegoaren webgunea (eleanitza)
* Datuak: Q2235
* Multimedia: Velikiy Novgorod / Q2235
# Voronezh

Voronezh (errusieraz: Воро́неж, ahoskera: vɐˈronʲɪʂ) Errusiako mendebaldeko hiri bat da, Voronezh oblastaren hiriburua. Voronezh ibaiaren ertzean dago, Moskutik 467 km hego-ekialdera. 2010ean 889.680 biztanle zituen.

## Historia

1586an eraiki zuten hiria, tartariarrek Don ibaiaren inguruan Errusiari egiten zizkioten erasoei eusteko gotorlekutzat. XVIII. mendean industria indarra hartzen hasi zen. Bi mende geroago, Bigarren Mundu Gerran, naziek hiriaren parte bat hartu zuten, baina ez zuen garrantzia galdu hiriak.

## Ekonomia

Industria da ekonomia-jarduera nagusia (kimika, mekanika eta janari-industriak, batez ere). Voronezh hiritik hurbil Novovoronej zentral nuklearra dago.

## Klima

Voronezhek klima kontinental hezea du, Dfb Köppen klima sailkapenaren arabera.
Datu klimatikoak (Voronezh) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 8.0 | 11.0 | 18.0 | 28.5 | 35.7 | 38.9 | 40.1 | 40.5 | 31.9 | 26.5 | 18.1 | 12.2 | 40.5 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | -3.4 | -3.0 | 2.9 | 13.8 | 21.1 | 24.4 | 26.6 | 25.5 | 18.9 | 10.9 | 2.3 | -2.5 | 11.5 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -6.1 | -6.5 | -1.0 | 8.3 | 14.8 | 18.5 | 20.5 | 19.2 | 13.3 | 6.9 | -0.4 | -5.0 | 6.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -8.8 | -9.3 | -4.2 | 3.6 | 9.3 | 13.2 | 15.2 | 13.7 | 8.7 | 3.6 | -2.6 | -7.6 | 2.9 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -36.5 | -36.2 | -32.0 | -16.8 | -3.3 | -1.6 | 5.0 | 0.4 | -5.2 | -15.2 | -25.1 | -33.4 | -36.5 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 42 | 37 | 33 | 38 | 46 | 74 | 62 | 54 | 61 | 50 | 46 | 44 | 587 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 9 | 7 | 7 | 8 | 7 | 9 | 10 | 7 | 8 | 7 | 10 | 11 | 100 |
| Iturria (1): Pogoda.ru.net ||||||||||||||
| Iturria (2): World Meteorological Organization (NBE) ||||||||||||||

## Herri eta hiri senidetuak

| Data | Hiria |
| 1968 | Brno, Txekiar Errepublika |
| 1989 | Wesermarsch, Alemania |
| 1991 | Charlotte, Ipar Carolina, AEB |
| 1992 | Chongqing, Txina |
| 1995 | Sliven, Bulgaria |
| 1996 | León, Espainia |
Iturria:

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. 157. araua: Europako hiriak. .
* ↑ «Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1 2010eko Errusiako erroldaren emaitzak, 1. liburukia» Gks.ru
* ↑ Pogoda.ru.net. .
* ↑ NBE. (2011ko ekaina). World Weather Information Service – Voronezh. .
* ↑ © 2006–2009 City of Brno. Brno - Partnerská města. .
* ↑ «Ciudades y pueblos se benefician del hermanamiento con otros territorios» La Razón.
* ↑ http://www.voronezh-city.ru/index.php?r=hist&d=613

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3426
* Multimedia: Voronezh / Q3426
# Afontova Gora

Afontova Gora (errusieraz: Афонтова гора, "Afont mendia") Goi Paleolitoko eta Mesolitoko geruzak dituen Siberiako konplexu arkeologiko bat da. Krasnoiarsk hiritik gertu dago, Jenisei ibaiaren ezkerreko aldean, Errusian. Afontova Gorako aztarnek Mal'ta-Buret' kulturako jendearekin lotura kulturalak zein genetikoak ditu. Konplexuaren lehen ikerketa 1884an hasi zen, Ivan Savenkoven eskutik.
Afontova Gorako konplexuak bost kanpamendu ditu gutxienez, eta estratigrafia aberatsa. Kanpalekuetan mamutaren ehizaren hondarrak ikusten dira, eta ehiztariek animalia hauek jarraitzen ekialderantz egindako bidea ikustarazten dute. Afontova Goran aurkitutako bi giza fosilak, orain dela 17.000-15.000 urteko gizon bat eta neska bat, Hermitage Museoan daude. Hezur horiek Antzinako Iparraldeko Eurasiarren taldekoak dira.

## Erreferentziak

* ↑ Vasil'ev, Sergey A.. (1992). «The Late Paleolithic of the Yenisei: A New Outline» Journal of World Prehistory 6 (3): 337–383. ISSN 0892-7537. (Noiz kontsultatua: 2024-11-14).
* ↑ Turner, Christy G.; Ovodov, Nicolai D.; Pavlova, Olga V.. (2013). Animal teeth and human tools: a taphonomic odyssey in ice age Siberia. Cambridge university press ISBN 978-1-107-03029-9. (Noiz kontsultatua: 2024-11-14).
* ↑ (Ingelesez) Raghavan, Maanasa; Skoglund, Pontus; Graf, Kelly E.; Metspalu, Mait; Albrechtsen, Anders; Moltke, Ida; Rasmussen, Simon; Stafford Jr, Thomas W. et al.. (2014-01). «Upper Palaeolithic Siberian genome reveals dual ancestry of Native Americans» Nature 505 (7481): 87–91. doi:10.1038/nature12736. ISSN 1476-4687. PMID 24256729. PMC PMC4105016. (Noiz kontsultatua: 2024-11-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4072819
* Multimedia: Afontova Gora / Q4072819
# Jacques-Yves Cousteau

Jacques-Yves Cousteau (Saint-André-de-Cubzac, Gironda, 1910eko ekainaren 11 – Paris, 1997ko ekainaren 25a) itsasgizon, militar, esploratzaile, ekologista, dokumentalgile, zientzialari, argazkilari eta ikerlari frantziarra izan zen.

## Ibilbidea

Uretako birika asmatu zuen, ur azpian aire-tuturik gabe arnastu ahal izateko; tresna horren bidez, ozeanoa aztertu zuen, eta haren sekretuak azaleratu zituen. Philippe Tailliez eta Frédéric Dumasekin batera, ikerketa-unitate bat antolatu zuen, eta urpakaritzari buruzko lan asko egin zituen.
Batez ere itsasoak eta uretan bizi diren animaliak aztertu zituen, eta horretarako "Calypso" izeneko itsasontzia erabili zuen ia 50 urtez (1950-1996). Itsas ingurunea kutsaduratik babestu zuen, eta liburu eta dokumental asko argitaratu zituen, zeinetan ezagunena The Undersea World of Jacques Cousteau telesailean izenekoa izan zen.
Jendeak ezagutzen zuen "le Commandant Cousteau" edo "Captain Cousteau" izenekin. Baina bere irudi publikoa kontrastean zegoen bere jarrerarekin, hil ondorengo argipen biografikoek ikusarazi dutenez. Calypso ontzian egindako dokumentaletan, parte-hartze zuzena izan zuen Simone Melchior emazteak, baina kameren aurrean ez zen sekula agertu. Harekiko infildetasunak ere ugariak izan ziren Jacquesen bizitan.
Académie française hizkuntza erakundearen kidea izan zen.

## Bibliografia

* Par dix-huit mètres de fond, 1946.
* Le Monde du silence, 1952.
* L'Aventure de l'équipe Cousteau en bande dessinées, 17 liburuki (1985-1998).
* La Planète des baleines, 1986.
* L'Homme, la Pieuvre et l'Orchidée, 1998.

## Dokumentalak

* Carnets de plongée (1948).
* Le Monde du silence (1956).
* La Galère engloutie (1957).
* Le Monde sans soleil (1964).
* Clipperton île de la solitude (1980).
* The Undersea World of Jacques Cousteau (telesail dokumentala, 1968-1976)

## Erreferentziak

* ↑ Hory, Cliff De. (2017-04-26). «L'odyssée» Zinea (Noiz kontsultatua: 2023-10-25).
* ↑ The Undersea World. (Noiz kontsultatua: 2023-10-25).

## Ikus, gainera

* Jacques Cousteau plaza (Donostia)
# Kamiana Mohyla

Kamiana Mohyla (ukraineraz: Кам'яна Могила, Kamiana Mohila), euskaraz Harrizko hilobia, Ukrainan dagoen arkeologia aztarnategi garrantzitsua da. Melitopol hiritik gertu dago, Molotxna ibaian, Zaporizhiako oblasta probintzian. Aztarnategi honetan 10.000 urte dituzten petroglifoak aurkitu dira.

## Historia

Melitopoleko estepetan herri nomada asko ibili dira. Mendez mende hauek aipa ditzakegu:
* Eszitiarrak K.a. VII. mendean
* Hunoak K.a. IV. mendetik
* Avar herria IV. mendetik
* Khazariar herria VIII. mendetik
* Petxenego herria X. mendetik
* Kumandarrak XI. mendetik
* Tatariarrak XIII. mendetik
Arkeologiagune honetan objektu asko aurkitu dira, bereziki eszitiarrren garaikoak. Aurkikuntza garrantzitsuena petroglifoak dira ziur aski zeren eta protoidazkera zaharrenetarikoak aurkitu baitira.

## Balioak

1930ko hamarkadatik inguru honetan mota askotako elementuak aurkitu dira: leizeak, estatuak, erlijio-guneak... Askotan Stonehengerekin konparatua izan da.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20170922005255/http://www.zotic.zp.ua/en/turobl/melitop_r/kam_mog

## Kanpo estekak

* Ibilaldi panoramikoa.
* (Ukraineraz):Kamianà Mohilaren webgune ofiziala.
* (Gaztelaniaz):Aztarnategiren inguruko iritziak.
* Datuak: Q926255
* Multimedia: Kamyana Mohyla / Q926255
# Dani Blanco

Dani Blanco euskal argazkilaria da. Argia aldizkariko argazkilaria da.
Milaka argazki argitaratu ditu Argia aldizkarian. Argazki horiek CC-BY-SA lizentziarekin argitaratzen direnez, 200 baino gehiago dira 2023an Wikipedian erabiltzen ziren Blancoren argazkiak.
* Argiako zenbait argazki

## Erreferentziak

* ↑ «ARGIA egileak: Dani Blanco» Argia (Noiz kontsultatua: 2023-07-08).
* ↑ (Ingelesez) «Category:Dani Blanco - Wikimedia Commons» commons.wikimedia.org (Noiz kontsultatua: 2023-07-08).

## Ikus, gainera

* Edurne Koch

## Kanpo estekak

* Datuak: Q120451107
* Multimedia: Dani Blanco / Q120451107
# Janako Errinozero Adarren Aztarnategia

Jana Errinozero Adarren Aztarnategia (ingelesez: Yana RHS) Goi Paleolitoko aztarnategi arkeologiko bat da, Jana ibaiaren beheko ibilbidetik gertu dagoena, Siberiako ipar-ekialdean (Errusia), Zirkulu Polar Artikoaren iparraldean, Beringiako mendebaldeko muturrean. 2001ean aurkitu zuten, urtzeak eta higadurak animalien hezurrak eta artefaktuak agerian utzi ondoren. Aztarnategiak ondo kontserbatutako kultura-geruza bat du, baldintza hotzen ondorioz, eta ehunka animalia-hezur eta bolizko pieza ditu, bai eta makina bat artefaktu ere, asentamendu iraunkor baten eta garapen teknologikoaren maila altu samar baten adierazgarri direnak. Orain dela 32.000 urte inguru okupatu zen. Aztarnategiak eskualde horretako edo Zirkulu Polar Artikoaren iparraldeko beste edozein tokitako giza kokalekuen froga arkeologikorik zaharrenak eskaintzen ditu. Izan ere, jendea muturreko baldintzetan bizi izan zen eta fauna ugari ehizatu zuen Azken Maximo Glaziarra hasi aurretik. Janako aztarnategia gizakiak mamuta ehizatzen duen lehen froga garbia da.
2019an egindako ikerketa genetiko batek bi gizon gazteren hezurrak aztertu zituen. Orain dela 31.600 urte bizi ziren, eta Antzinako Iparraldeko Siberiarrak izeneko taldekoak ziren.
Janako aztarnategiaren aurretik gizakia Siberian bizi izan zen. Ust-Ischimen gizaki anatomikoki modernoa dago, eta orain dela 45.000 urtekoa da. Kara-Bom orain dela 46,620 +/-1,750 urtekoa da.

## Erreferentziak

* ↑ Friesen, T. Max, ed. (2016). The Oxford handbook of the prehistoric Arctic. Oxford University Press ISBN 978-0-19-060282-6. (Noiz kontsultatua: 2024-11-14).
* ↑ Kozintsev, A. G.. (2022-01-04). «Patterns in the Population History of Northern Eurasia from the Mesolithic to the Early Bronze Age, Based on Craniometry and Genetics» Archaeology, Ethnology & Anthropology of Eurasia 49 (4): 140–151. doi:10.17746/1563-0110.2021.49.4.140-151. ISSN 1563-0110. (Noiz kontsultatua: 2024-11-14).
* ↑ (Ingelesez) Davis, Nicola. (2019-06-05). «Ancient Siberia was home to previously unknown humans, say scientists» The Guardian ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2024-11-14).
* ↑ (Ingelesez) Hamilton, Marcus J.; Buchanan, Briggs. (2010(e)ko abu. 30(a)). «Archaeological Support for the Three-Stage Expansion of Modern Humans across Northeastern Eurasia and into the Americas» PLOS ONE 5 (8): e12472. doi:10.1371/journal.pone.0012472. ISSN 1932-6203. PMID 20814574. PMC PMC2930006. (Noiz kontsultatua: 2024-11-14).