OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aurora polar

Aurora polarra gauez zeruan agertzen den distira edo luminiszentzia itxurako fenomenoa da. Ohikoena eremu polarretan agertzea da; hala ere, denbora laburrez munduko beste eremu batzuetan ere agertzen dira. Hori dela eta, "aurora polarra" (edo "aurora polaris") deitu ohi zaio. Ipar hemisferioan, aurora boreal izenaz ezagutzen dira; aldiz, hego hemisferioan, aurora austral bezala. Izendapena Aurora izeneko egunsentiaren erromatar jainkosatik dator, eta "boreal" izena grezierazko boreas hitzetik, honen esanahia "Iparraldea" delarik. Europan zerumugan kolore gorrixkaz ikusi ohi da, eguzkia ezohikoa den norabide batetik agertuko balitz bezala.
Aurora boreala urritik martxora ikus liteke, nahiz eta batzuetan beste hilabeteetan zehar ere agertu izan den, betiere eguratsaren tenperatura baxua denean. Ikusteko hilabete egokienak urtarrila eta otsaila dira, orduan baitira atmosferako tenperaturak baxuenak. Hegoaldeko hemisferioan, haren parekidea aurora australa da eta ezaugarri bertsuak ditu.

## Sorrera

Aurora polarra eguzkitik datorren partikula sorta bat (eguzki haizea) lur magnetosferaren hego edo ipar poloekin kontaktuan sartzen denean sortzen da: argi lausoa izaten da. Kargatutako partikulak (protoiak eta elektroiak), Lurraren eremu magnetikoak gidaturik poloetara hurbiltzen dira. Partikula horiek oxigeno eta nitrogeno atomo eta molekulekin talka egiten dute, atomo horiek guztiz kitzikatu arte. Hainbeste kitzikatzen dira molekulak, non geroago erlaxatzen direnean energia argi ikuskor moduan igortzen baitute.

## Auroren koloreak

Aurorek ez dute kolore, forma edo egitura finkorik, eta gainera, oso azkar aldatzen dira. Gauaren hasieran, aurora arku txiki baten modukoa izaten da batzuetan, amaieran zeru osoa hartzeko. Egunsentia iristen denean, dena berriz desegiten hasten da eta ordurako zeruan puntu distiratsu gutxi batzuk geratzen dira.
Auroren koloreak haien espezie molekular edota atomikoarekin zerikusirik badu, partikula horiek eguzki haizearekin nola kitzikatzen diren edota partikula horiek zenbateko energia kopurua duten izan behar da kontuan.

## Beste planetetan

Fenomenoa Lurrean ez ezik, Urano, Jupiter, Saturno eta beste hainbat planetatan ere gertatzen da. Izan ere, planeta horiek guztiek polo magnetikoak eta zinturoi erradioaktibo izugarriak dituzte. Aurora polarra Hubble teleskopioari esker ikus dezakegu.

## Kanpo estekak

* Aurora boreala. zeru-lurretan ederragorik ba ote? Zientzi.bet
* Zergatik sortzen da aurora boreala? Herri Lanak webguneko artikulua
* Aurora Borealak. Natur Zientziak.
* Datuak: Q40609
* Multimedia: Polar aurora / Q40609
# Paraselene

Paraselenea atmosferako fenomeno optiko bat da. Ilargiaren haloan agertzen diren orban zirkular distiratsuak dira. Ilargiaren argia zirru edo zirrostratu erako hodeietako hexagono-formako izotz partikula zapaletan errefraktatzean geratzen da.
Paraselenea 22°ko haloarekin batera agertzen da. Ilargiaren itxurazko posiziotik ia halako hamar bat diametroko distantziara agertzen da. Parelioen antzekoa bada ere, nahiko ezohikoa da. Izan ere, Ilargiak distiratsu egon behar du, hots, ilbetean edo ilbete inguruan.

## Ikus, gainera

* 22°ko halo
* Halo
* Parelio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q138597
* Multimedia: Moon dog / Q138597
# Halo (gertaera meteorologikoa)

Halo bat troposferan suspentsioan dauden izotz partikulek eragindako efektu optiko bat da. Izotz partikula hauek, argia errefraktatzen dute, ilargia edo eguzkiaren inguruan kolore espektro bat eratuz.

## Ezaugarriak

Erradioa, orokorrean, 22ºkoa da, 46ºko kasuak ere ematen diren arren, orokorrean, barnealderantz, kolore gorrixkak izateko ohitura dute, eta, kanporantz, horia, urdin argia eta berdea.
Haloaren barnean, zeruak, bere kanpoaldean baino ilunagoa dirudi. Haloak, kolore zuriko edo tonalitate zurbileko eraztunak dira, ilargiaren edo eguzkiaren inguruan eratzen direnak. Kasu honetan, eragiten dituzten mekanismo fisikoak, zirru motako hodei altuak eratzen dituzten izotz kristaletan gertatzen diren isla eta errefrakzio prozesuekin zerikusia du. Motarik ohikoena, izotz kristal hexagonaletan gertatutako errefrakzio prozesuek eragindakoa da. Kasu honetan, zirkuluaren diametroa hain da handia, batek, beso bat Ilargia edo Eguzkirantz begira jartzen badu, eta bestea, haloaren edozein puntutara begira, besoen arteko angelua 22ºkoa dela.
Atmosfera, elkarren artean harremanetan dauden zati sistema bat da, non aldagaietako batzuk, presioa, altuera, argia, haizea, zurrutada korronteak, tenperatura, planetaren errotazio eta translazio mugimenduak, eguzkiaren eta Ilargiaren presentzia, itsasaldiak, atmosfera osatzen duten elementuak, lurraren magnetismoa, elektrizitate estatikoa, osin eta tontor topografikoak eta askoz gehiago diren, Von Neumannek dioenez.
Hezetasunak, lurraren magnetismoaren ondorio diren beste faktore batzuetaz gain, behe laino bihurtzeko joera du, ondoren, beste aldagai batzuk parte hartu ondoren, argi izpiak zabal ditzaketen izotz kristalak eragin ditzakeena, argi haloak sortuz, eguzki, ilargi edo argi artifizialaren ondorioz dela ere.

## Euskal Herrian

Bada aldagai bat zeinean haloaren biribila ez den oso agerikoa, baina eguzkibegiaren alde banatara, ezker-eskuin, bi argitasun nabari ikusten diren: parelioa da hori. 2021eko maiatzaren 4an, ilunabarrean, Araba eta Gipuzkoa arteko mendialde inguruan, halo bat ikusi ahal izan zen, eta biharamunean, Gipuzkoako kostaldean eta iluntzean halaber, parelio bat ikusi zen argi eta garbi.

## Galeria

* Araozko haloa 1. 2024/03/17. 20:45. Lekua: Araotz auzoan (Elizondon zehazki)
* Araozko haloa 2. 2024/03/17. 20:45. Lekua: Araotz auzoan (Elizondon zehazki)
* Araozko haloa 3. 2024/03/17. 20:45. Lekua: Araotz auzoan (Elizondon zehazki)

## Erreferentziak

* ↑ Urkia, Jose Angel. «Meterologiaz dakizuenentzat...» Twitter (Noiz kontsultatua: 2021-05-09).
* ↑ «Parelio bat ikusi zen euskal kostaldean bart iluntzean» sustatu.eus (Noiz kontsultatua: 2021-05-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q186310
* Multimedia: Halo phenomena / Q186310
# Arku zirkunhorizontal

Arku zirkunhorizontala (ingelesez CHA siglekin laburtua), suzko ostadar bezala ere ezagutua, itxuraz, ostadar baten antzeko halo edo fenomeno optiko bat da, baina, ostadarretik, zirru hodeietan dauden izotz kristaletan argia errefraktatzen delako ezberdintzen da.
Eguzkia zeruan altu dagoenean gertatzen da, gutxienez, 58º ostertzaren gainetik, eta zirro hodeien presentzian bakarrik gerta daiteke. Honela, iparralde latitudeko 55ºtik iparralderago dauden tokietan ezin da ikusi, noiz behinka mendietatik izan ezik.
Gertaera hau, nahiko ez ohikoa da, izotz kristalek, horizontalki lerrokatuak egon behar baitute altu dagoen eguzkiaren argia errefraktatzeko. Arkua, eguzki izpiak, horizontalki orientatutako kristal hexagonal lauetan, alde bertikaleko aurpegi batetik sartu eta behealdeko aurpegitik irtetzen diren heinean eratzen da. 90ºko okerdura da ondo banatutako koloreak ostadar bezala eragiten dituena, eta, kristalen lerrokadura zuzena baldin bada, zirro hodeiak ostadar gar bat balitz bezala dizdira egitea eragiten du.
Arku zirkunhorizontal bat, behealboko arku batekin nahastu daiteke eguzkia zeruan altu dagoenean; lehena, beti horizontalki orientatua dago, bigarrena, berriz, ostadar sekzio bat bezala, adibidez, ostertzetik gora luzatzen den arku bat bezala.
Bereziki ona den adibide bat, AEBetko Idaho estatuko iparmendebaldean 2006ko ekainak 3an argazkia atera zitzaion bat da, eta New Scientist eta Daily Mailen argitaratua izan zen (azken kasu honetan "ostadarra sutan" azpizenburupean). Gertaera, sarri erakutsi zenez National Geographic Newsen, berriak berehala zabaldu ziren Interneten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q205897
* Multimedia: Circumhorizontal arcs / Q205897
# Rayleighen sakabanaketa

Rayleighen sakabanaketa edo Rayleighen barreiatzea (Lord Rayleigh fisikariaren omenez izendatua) argiaren edo beste erradiazio elektromagnetikoren sakabanaketa elastikoari deritzo, argia baino uhin-luzera laburragoa duten partikulek eragindakoa. Partikula hauek atomo zein molekula askeak izan daitezke. Argiak solido edota likido gardenetatik zehar bidaiatzen duenean gerta daiteke, baina batez ere, argiak gasetatik zehar bidaiatzen duenean ikus daiteke.
Lurreko atmosferan gertatzen den eguzki-argiaren Rayleighen sakabanaketak eragiten du zeruak kolore urdina izatea eta eguzkiak kolore horixka izatea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193709
* Multimedia: Rayleigh scattering / Q193709
# Fata Morgana

Fata Morgana jatorrian, Messinako itsasartean sarri ikusi izandako ispilatze anizkoitzen fenomenoa da, ustez Morgana izeneko maitagarriaren (italieraz: fata) azti-lana; gerora, aurreikus ezin daitekeen edozein ispilatze anizkoitza da. Ispilatze edo ilusio optiko hau tenperatura alderantzikatzearen ondorio da. Zeruertzean dauden objektuek, hala nola uharteek, itsaslabarrek, itsasontziek edo izotz-tenpanoek, itxura luzea eta handia hartzen dute, "maitagarrien ipuineko gazteluen" antzekoa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q210659
* Multimedia: Fata Morgana (mirage) / Q210659
# Parelio

Parelio, parhelio edo odeguzkia (Manuel Larramendi Hiztegi Hirukoitzean agertutako hitza) fenomeno optiko bat da argiaren islapen eta errefrakzioari lotua. Eguzkiaren ezkerrera edo/eta eskuinera 22º inguruan agertu ohi diren marka batzuetan gauzatzen da zeruan; marka distiratsuak izan ohi dira, baita koloretsuak ere batzuetan.
Gertatu ohi da eguzkiaren argiaren bidean izotz partikula ugari tartekatzen direnean zirro erako hodeietan. Haloen oso antzekoak dira, eta aldi berean gerta daitezke eta gertatzen dira. Normalean minutu batzuk irauten dute, nahiz eta ordu batzuetakoak ere ikusi izan diren.
Dokumentatutako lehen parelioa 1535eko apirilaren 20koa da, Stockholmen. 2021eko maiatzaren 5ean, Euskal Herrian ikusi ahal izan zen bat, Gipuzkoako kostaldean, ilunabarrean.

## Erreferentziak

* ↑ Elhuyar, ZT Hiztegi Berria. «Parelio» zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2021-05-06).
* ↑ Euskaltzaindia, OEH. «Odeguzki» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-05-06).
* ↑ Minnaert, Marcel (1993), Light and Color in the Outdoors, Springer, ISBN 978-0-387-97935-9
* ↑ «Diamond dust» www.atoptics.co.uk (Noiz kontsultatua: 2021-05-06).
* ↑ Carton, Eider. «Hau parhelio bat da?» Twitter (Twitter) (Noiz kontsultatua: 2021-05-06).
* ↑ Urzelai, Amaia. (2021-05-05). «Nik ere ikusi dut.» Twitter (Noiz kontsultatua: 2021-05-06).
* ↑ Sarasola, Kepa. (2021-05-05 20:27:07). «Ortzadar zati txikiak eguzkiaren altueran alde bietan.» Twitter (Noiz kontsultatua: 2021-05-06).

## Ikus, gainera

* 120°ko parelio
* 22°ko halo
* Antelio
* Argi zutabe
* Arku azpilateral
* Arku zirkunhorizontal
* Crown flash
* Eguzki irtete faltsu
* Eguzki sartze faltsu
* Koroa
* Laino ostadar
* Liljequisten parelio
* Paraselene

## Kanpo estekak

* Datuak: Q208589
* Multimedia: Parhelia / Q208589
# Ilargi ostadar

Ilargi ostadarra (ostadar zuria bezala ere ezaguna), gauez gertatzen den ostadar bat da. Ilargi ostadarrak benetan dizdira ahulekoak dira, Ilargitik iristen den argi urriaren ondorioz. Ohiko ostadarrak bezala, ilargi ostadarrak, beti daude ilargiaren argi eremutik zeruaren kontrako aldean.
Ilargi ostadar bat gertatzeko baldintzarik hoberenak honako hauek dira:
* Zeru garbia
* Ilbetea (ilargiaren argia dizdiratsuagoa denean)
* Goizeko egunsentia edo arratsaldeko ilunabarra iritsi bezain pronto (ilargia oraindik baxu dagoenean)
* Hezetasun ugari egotea (urjauzietan ikustea, beraz, errazagoa delarik)
Zaila da ilargi ostadar batean koloreak ezberdintzea, argia, orokorrean, ahulegia baita begiko konoak, koloreak ikustea ahalbidetzen duten zelulak, kitzikatu ahal izateko. Baina, aldiz, argazki kamerak bai dira kolore ezberdinak ezberdintzeko gai. Bere edertasunagatik, gizakiarentzako ikuskizun eder bat da, nor beti harritu den gertaera honetaz.
2008ko urriak 19an, goizeko 4ak aldera, Alacanteko probintziako Denia hirian, ilargi ostadar bat ikusi ahal izan zen, ilargia, oso-osorik, ikusten zen zeruaren laurden bat hartzen zuen zirkulu baten barnean inguratzen zuena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q717216
* Multimedia: Moonbows / Q717216
# Ispilatze

Ispilatze ilusio optiko bat da; haren ondorioz urruneko objektuen irudiak aldatuak hautematen dira (egonkorrak nahiz dardartiak, bakunak nahiz anizkoitzak, era zuzenean nahiz alderantzikatuta, bertikalean handituak nahiz txikituak).

## Mekanismoa

Basamortu tropikaletan, lurrarekin kontaktuan dagoen airea berotu egiten da, eta bere dentsitatea, ohi ez bezala, aire hotzena beroenaren gainean mantentzen da, lurzoruak islatutako erradiazioak berotzen duena. Honek, airean, hainbat errefrakzio-indize ematen dizkion dentsitate ezberdin bat sortzen du. Beraz, beherantz doan objektu urrun batek islatzen duen argi izpi batek, behatzailearen norabidean, errefrakzioak jasaten ditu bata bestearen atzetik aire geruza ezberdinak zeharkatzean; lurrerantz duen inklinazioa gero eta txikiagoa da, eta, horizontalera iritsi ondoren, tximistak errefrakzio berriak jasaten ditu, oraingoan gorantz doan arren. Honela, beherantz zuzendutako ganbiltasun ibilbide kurbatu bat deskribatu ondoren, behatzailearen begiarengana iristen da, lurrean (azpiispilatzea) objektuaren irudi ez oso garbi bat ikusten duena. Baina, beste jatorri errealeko izpi batzuk ere zuzenean behatzailearen begietara iristen diren bezala, honek, objektua (adibidez, palmondo bat basamortu batean) aldi berean ikustearen inpresioa du, eta, palmondo honen azpian, alderantzizko bigarren irudi bat, palmondo hau existitzen ez den gainazal likido batean islatuko balitz bezala. Beraz, udako ordurik beroenetan, badirudi zeruaren irudia errepide beroko asfaltotik datorrela, eta, aldi berean, errepide hori bustita edo putzututa dagoela ikuslearentzat.
Ezohikoa da argi izpien ibilbidea gorantz ganbila izatea (gainispilatzea); gertatzen bada, itsasontzi bat, mendi bat, etab., atmosferan flotatzen dutela dirudi.

## Ikus, gainera

* Fata Morgana

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q308762
* Multimedia: Mirages / Q308762
# Gandu

Gandua fenomeno meteorologiko bat da, atmosferan partikula oso txikiak (hautsa, errautsak, buztina edo esekitako harea) garraiatzen dituena. Hautsa, gatzak (sodioa) edo inguruneko elementuak direla eta gertatzen denean, "A" motako gandua esaten zaio; gertaera bereziengatik gertatzen denean, hala nola basoko suteengatik edo izaera kutsatzaileko bestelako gertaerengatik, "B" motako gandua esaten zaio.

## Jatorria

Jatorria itsas uretako gatz-partikulak dituen ur-lurrunaren partikuletan du, eta, kasu askotan, suteen kean eta errautsetan, Caracaseko ekialdean (Venezuela) 2010eko martxoaren amaieran hartutako irudian ikus daitekeen bezala. Hondarrezko ekaitzak ere izan daitezke; fenomeno hori ohikoa da Mediterraneoko herrialdeetan, Kanariar Uharteetan eta beste eskualde batzuetan.
Hareazko ekaitzen kasuan, partikulak oso tamaina heterogeneokoak dira, handienekoak ez dira iturritik oso urrun erortzen, eta finenak Siroko haizeak Kanariar Uharteetara eramandako distantzia handietara jarraitzen dute. Batzuetan, ekaitz horien soberakinak Ipar Amerikara iristen dira, Karibeko eta Estatu Batuetako ekialdean, udako antizikloiekin eta haize alisioekin. Puerto Rico eta Antilla Txikiak dira udako ekaitz horien eragin handiena jasaten dutenak.
Kasu askotan, nahiz eta gero eta gutxiago izan, etxe-kutsatzaileak isurtzen dira hiriguneetan, adibidez Industria Iraultzatik Erresuma Batuan ikatza erretzeagatik sortzen zen smoga kasu.

## Konparaketa beste fenomeno meteorologikoekin

| Meteoroa | Ikusgaitasuna | Hezetasuna | Aerosola |
| Euria | < 3 km | %100 | Ura edo izotza |
| Zirimiria | < 1 km | %100 | Ura edo izotza |
| Lainoa | < 1 km | %90-100 | Ura edo izotza |
| Lainobera | 1 - 2 km | %80-90 | Ura edo izotza |
| Bisutsa | < 2 km | < %80 | Partikula solidoak |
| Gandua | > 2 km | < %80 | Partikula solidoak |

## Ikur meteorologikoak

| Ikurra | Zenbakia | Deskripzioa |
| | 05 | Gandu |

## Erreferentziak

* ↑ «Gandu» Euskalterm (Noiz kontsultatua: 2022-03-15).
* ↑ ASALE, RAE-. «calina | Diccionario de la lengua española» «Diccionario de la lengua española» - Edición del Tricentenario.
* ↑ RTVE.es. (2020-02-24). «Qué es la calima y cómo afecta a la salud l RTVE» RTVE.es.
* ↑ Guillermo Zuloaga: El viento salante. Caracas: Creole Petroleum Corporation, Revista El Farol, 28 (218), pp. 29-33, 1966, ilustrado
* 1 2 «El polvo del Sáhara: un viaje sin fronteras» Tiempo.com | Meteored 2019-04-25.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q643546
* Multimedia: Haze / Q643546
# Izpi krepuskular

Izpi krepuskularrak zeruan eguzkia dagoen puntutik ateratzen direla diruditen argi izpiak dira. Perspektiba efektu baten ondorioz puntu batean elkartzen direla diruditen arren izpiak ia paraleloak dira, urrunean bat egiten dutela diruditen trenbide paraleloetan bezala.
Krepuskular hitza krepuskulu esan nahi duen latinezko "crepusculum"-etik dator, fenomeno hau egunsenti eta ilunabarretan maiz gertatzen baita.

## Izpi antikrepuskularrak

Kasu batzuetan izpiek zerua zeharkatzen dute eta eguzkiaren aurkako aldeko puntu batean bat egiten dutela dirudi. Izpi horiek izpi antikrepuskularrak deitzen dira. Ez dira izpi krepuskularrak bezain maiz ikusten. Izpiek eguzkia dagoen aldean eta aurkakoan itxuraz bat egitea perspektiba efektu bat da.

## Kolorea

Izpi krepuskularrek kolore laranja izaten dute maiz. Egunsenti eta ilunabarretan eguzki izpiek eguerdian baino distantzia luzeagoa egiten dute airean zehar eta Rayleighen sakabanaketaren ondorioz aireko partikulek uhin-luzera laburreko argia (urdina eta berdea) gehiago sakabanatzen dute uhin-luzera luzekoa baino (horia eta gorria).

## Galeria

* Izpi krepuskularrak Namibian.
* Izpi krepuskularrak Golden Gate Parken, San Francisco (AEB).
* Izpi antikrepuskularrak Floridan (AEB).
* Ilargiaren izpi krepuskularrak.

## Erreferentziak

* ↑ Izpi krepuskular Elhuyar hiztegian. (Noiz kontsultatua: 2018-03-11).
* ↑ Edens, Harald. Crepuscular rays. (Noiz kontsultatua: 2018-03-11).

## Kanpo estekak

(Ingelesez) Atmospheric Optics: Crepuscular rays
* Datuak: Q875322
* Multimedia: Crepuscular rays / Q875322
# Brockenen espektro

Brockenen espektroa (alemanez: Brockengespenst), mendiko espektroa ere deitua, behatzaile baten itzala da, itxuraz handi eta magnifikatua, hodeien goiko gainazaletan proiektatua eguzkiaren beste aldean. Fenomenoa edozein mendi-mazela lainotsutan edo hodei-bankutan ager daiteke, bai eta hegazkin batetik ere, baina Alemaniako Harz mendietako tontor bat den Brocken mendiaren behealdeko irisgarritasunak eta lainoek tokiko legenda bat sortu dute, eta hortik hartu da fenomenoaren izena. Brockenen espektroa Johann Silberschlag autoreak behatu eta deskribatu zuen 1780an, eta ordutik hona sarri erregistratu da eskualdeko literaturan.

## Bibliografia

* Shenstone, A. G. "The Brocken Spectre", Science, Vol. 119, zk.3094. or. 511-512
* Goodrich, Samuel Griswold.' Peter Parley's wonders of the sea and sky. (1851)
* Minnaert M. The Nature of Light and Colour in the Open Air (Dover Books on Earth Sciences) (1954) (Paperback)
* Greenler, R, "Rainbows, halos, and glories", (Cambridge University Press, 1980).
* Dunlop, Storm (2002). The Weather Identification Handbook. Harper Collins UK. p. 141. ISBN 1-58574-857-9.
* Cairngorm-en adibidea

## Ikus, gainera

* Difrakzioa

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Brocken spectre» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* (Gaztelaniaz) Brockenen espektroaren deskribapen laburra Txantiloi:Wayback, meteored.com webgunean.
* (Ingelesez) Aureola eta Brockenen espektroa
* Datuak: Q776050
* Multimedia: Brocken spectres / Q776050
# Barreiadura troposferiko

Barreiadura troposferikoa (ingelesez: Tropospheric scatter edo troposcatter) zerumugaz haraindiko komunikazio sistema da, mikrouhinak erabiltzen dituena. Eremu eta klima baldintzen arabera, 300 kilometro eta gehiagoko irispidea dauka. 350 MHz eta 8400 MHz bitarteko maiztasuna duten irrati-uhinak baliatzen ditu, troposferaren goiko geruzak zeharkatzean aleatorioki barreiatzen direnak.
Mikrouhinen bidezko transmisio konbentzionalean, igorgailuak ikusmen-lerroan eduki behar du hargailua, eta 48-64 kilometro bitarteko irispidea izaten du. Distantzia handiagoak direnean, errelebo-estazioak beharrezkoak dira. Barreiadura troposferikoko sisteman, berriz, zerumugaren gainetik uhin-sorta estua igortzen da estazio hartzailerako norantzan. Uhin-sorta barreiatu egiten da goi-troposfera zeharkatzean, eta parte bat lurrerantz joaten da; horrek ahalbidetzen du estazio hartzaileak seinalea jaso dezan.
1950eko hamarkadan sorturik, Troposcatter sistemak komunikazio militarrerako erabili ziren, 1970eko hamarkadan komunikazio-sateliteek ordeztu zituzten arte. Era honetako instalazio militarrak izan ziren Nafarroa Garaiko Gorramendin eta Lapurdiko Artzamendin.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Kopp, Carlo, Tropospheric Scatter Communications Systems, ausairpower.net
* ↑ Base americana en Gorramendi, elviajerohistorico.wordpress.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1162680
* Multimedia: Tropospheric scatter / Q1162680
# Oskorri (zerua)

    Artikulu hau fenomeno atmosferiko eta optikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Oskorri».
Oskorria, bereziki egunsenti edo eguzki-irteeran eta ilunabar edo eguzki-sarreran, eguzkiaren izpien eraginez zeruak hartzen duten kolore gorrixka da.

## Esaera zaharrak

* "Goizeko oskorri, gaueko iturri"
* "Goiz gorri, arrats euri"
* "Arrats oskorri, bihar eguzki gorri"

## Ikus, gainera

* Goiz gorri

## Erreferentziak

* ↑ «oskorri – Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-06-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1141780
* Multimedia: Afterglow / Q1141780
# Izotz-prismak

Izotz-prismak izotz-kristalen prezipitazioa da. Kristalak adarkatu gabeak, orratz-, zutabe- edo plaka-formakoak izaten dira, eta batzuetan airean esekita daudela dirudi, oso meheak izaten baitira. Mota horretako kristalak hodei batetik nahiz zeru oskarbitik eror daitezke.
Fenomeno meteorologiko honi izotz-kristal diote eta METAR kodean IC du ikur. Izotz-prisma, oro har, bestela garbi edo ia garbi egongo liratekeen zeruen azpian sortzen da, eta, beraz, batzuetan zeru garbiaren prezipitazioa esaten zaio. Izotz-prismak sarriago ikusten ditugu Antartikan eta Artikoan, baina edozein lekutan gerta daiteke izozte-puntutik oso beherako tenperaturak daudenean. Lurraren eremu polarretan, izotz-prismak egun batzuetan iraun dezake etenik gabe.

## Sorrera

Izotz-kristal horiek, oro har, gainazalean tenperatura-alderantzikatze bat dagoenean sortzen dira, eta lurraren gaineko aire beroena aire hotzenarekin nahasten da gainazaletik gertu. Aire beroenak aire hotzenak baino ur-lurrun gehiago duenez, nahasketa horrek ur-lurruna garraiatu ohi du airera lurrazaletik gertu, eta, ondorioz, gainazaletik gertu dagoen airearen hezetasun erlatiboa handitzen da. Lurrazaletik gertu hezetasun erlatiboa handitzea nahikoa handia bada, izotz-kristalak sor daitezke.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2017]
* ↑ (Ingelesez) Glossary of Meteorology. (2000ko ekaina). Diamond Dust. American Meteorological Society.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1415650
* Multimedia: Diamond dust / Q1415650