# Koalizio eredu

Joko-teoriaren edo antolaketa-analisiaren testuinguruan, koalizio-eredu batek deskribatzen du nola bi eragilek edo gehiagok aldi baterako koalizioa edo koalizio iraunkor bat osa dezaketen helburu partekatuak lortzeko edo gutxienez estrategikoki lankidetzan aritzeko. Hau da, tresna teoriko gisa, koalizio ereduak aliantza horien eraketaren, funtzionamenduaren eta desegitearen atzean dauden prozesuak eta dinamikak aztertzen ditu.
Eredu horren arabera, parte hartzen duten kideak arrazionalak dira, hau da, kostu eta irabazien azterketan oinarritutako erabaki estrategikoak hartzen dituzte. Hau eginda, elkarrekin lan egitearen onura potentziala aitortuko dituzte, nahiz eta interes edo jomuga indibidualak izan, bata bestearen beharra dute horiek lortzeko. Eredu hau aplikatzen da aldeak posizio jakin batean dauden egoeretan, non esfortzuen edo baliabideen baturak aukera ematen dien agenteei modu independentean lor ditzaketenak baino emaitza hobeak lortzeko, hau da, elkarri mesede egin diezaioketen, nahiz eta beren interesak erabat lerrokatuta ez egon. Horretaz aparte, kideen artean ez da aginterik egonen, guztiak lana eginen dutelako honen ondorioak jasoz.

## Koalizioa osatzeko motibazioa

Kide hauek koopeeratzeko motibazioa, kostu-onura azterketa batetik dator. Azterketa horretan, lankidetzan aritzean lortzen diren irabazien batura handiagoa da bakarrik jardutearen onura indibiduala baino. Hala ere, eragile bakoitzak helburu indibidualak ditu, eta horrek barne-tentsioa sortzen du koalizioan. Horrela, koalizioa mantentzen da agente bakoitzak lortzen dituen onurak lankidetzaren kostu hautemangarriak gainditzen baditu eta bere helburu pertsonala gehiegi arriskuan jartzen ez bada.
Beste alde batetik, kide batek lan bat gauzatu behar duenean gerta daiteke hau bukatzeko beharrezkoak diren gaitasun edo trebetasun guztiak ez izatea, beraz trebetasun horiek bertze kide batean bilatuko ditu kideen arteko osagarritasuna lortuz. Honek ekarriko du partaideen artean informazio asimetriko bat egotea, erran bezela bakoitzak abilezi desberdinak dituztelako.
Kideen artean trebetasun edo gaitasun ezberdinak egoteak ez du erran nahi kideek gaitasun horiek guztiz isolatuta dituztenik edo ez dutela batere partekatzen. Aitzitik, talde bat sortzeko, oro har, beharrezkoa izaten da oinarrizko gaitasunak partekatzea.

## Koalizio ereduaren faseak

* Helburu komunaren identifikazioa: Kideek lankidetza justifikatzen duen helburu bat aurkitu behar dute.
* Koalizioaren eraketa: kide potentzialek batzearen abantailak ebaluatzen dituzte, baldintzak eta konpromisoak negoziatuz.
* Funtzionamendua: Kideek helburu komuna lortzen laguntzen dute, koordinazioa, lidergoa eta erabakiak hartzea bezalako erronkei aurre eginez.
* Gatazken kudeaketa: Ohikoa da desberdintasunak sortzea, baliabideengatik, erabaki estrategikoengatik edo inguruneko aldaketengatik. Baina koalizio eredu on batek barne gatazkak konpontzeko mekanismoak barne hartzen ditu (bitartekaritza, birnegoziazioa).
* Desegitea: Behin helburua lortuta, koalizioa desegin egin daiteke, helburu berrietarako aktibo mantendu edo birdefinitu.

## Erdeuaren ezaugarriak

Agente bakoitzak bere interesak eta helburuak ditu, eta horiek lehentasuneren arabera jarri beharko dira gatazkak ez ekartzeko.Honen ondorioz, helburuak ez daudenez lerrokatuta, ezinbestekoa da agenteek negoziatzea eta akordioetara iristea baliabideen erabileran, konpromiso-mailan eta lankidetzatik eratorritako onuren banaketan.
Koalizioak onura osoa maximizatzeko printzipioan oinarritzen du bere jarduera. Hala ere, ezinbestekoa da onura hori agenteen artean nola banatuko den definitzea, bi aldeek balioa hauteman eta koalizioarekiko leialtasuna mantentzeko. Hori aldi baterakoa izan daiteke eta bakarrik iraun dezake onura bateratuak lortu arte edo agente bakoitzaren helburu propioak behar bezala betetzen ez direla hautematen den arte.

## Koalizio ereduaren abantailak

Koalizioek funtsezko hainbat abantaila eskaintzen dituzte, inplikatutako eragileen talde-lana bultzatzen dutenak. Lehenik eta behin, baliabideen erabileran eraginkortasuna lortzen da kideek beren gaitasunak eta bitartekoak konbinatzen dituztelako, eta horrek kostu totalak murriztea ahalbidetzen du eta ahaleginak bikoiztea saihesten du, horrela eragiketak optimizatuz.
Gainera, kideen baterako eragina nabarmen handitzen da indarrak batzean, haien eragina eta botere kolektiboa banaka lor dezaketena baino handiagoa baita.
Beste onura garrantzitsu bat trebetasunen aniztasuna da; izan ere, kide bakoitzak bere esperientzia, ezagutzak eta gaitasunak ematen ditu, eta taldeak arazo konplexuei ikuspegi desberdinetatik heltzeko duen gaitasun globala aberasten du.
Azkenik, malgutasuna koalizioen ezaugarri nagusietako bat da, helburu espezifikoekin eta aldi baterako eratzen baitira. Horrek aukera ematen die eragileei egoera aldakorretara egokitzeko, etengabe konprometitu gabe, aukera edo erronka berrien aurrean erantzun arina emanez.

## Koalizio ereduaren desabantailak

Koalizio-ereduak kideen arteko lankidetza zaildu dezaketen hainbat erronka ere baditu aurrez aurre.
Arazo nagusietako bat interes-gatazka da. Koalizioko kideek lehentasun edo balio desberdinak dituztenean, zaila izan daiteke guztiak asebeteko dituzten akordioak lortzea, eta horrek lankidetza eta helburu komunen lorpena oztopa ditzake.
Beste erronka bat da botere-desberdintasuna. Koalizio batean, eragile batzuek besteek baino eragin edo baliabide gehiago izan ditzakete, eta horrek aukera ematen die beren interesak besteen gainean ezartzeko. Horrek gatazkak sor ditzake taldearen barruan, harmonia eta lankidetza zailduz.
Gainera, gero eta kide gehiago izanik, koordinazio-arazoak sortzen dira. Zenbat eta eragile gehiago egon, orduan eta konplexuagoa da erabakiak hartzeko prozesua, kide bakoitzak iritzi, lehentasun edo ikuspegi desberdinak izan baititzake. Horrek argitasun eta ikuspegi falta ekar dezake, helburuetarantz egiten den aurrerapena motelduz.
Azkenik, bazterketa-arriskua dago. Koalizioko kideek beren onurak behar bezain onak ez direla edo espero zutena lortzen ez dutela sentitzen badute, koalizioa uztea erabaki dezakete. Horrek koalizioa ahuldu eta epe luzerako arrakasta arriskuan jar dezake.

## Koalizio ereduaren aplikazioak
### Politika

Koalizio eredua oso erabilia da sistema parlamentarioetan gobernuak nola osatzen diren aztertzeko. Sistema horietan, alderdi politiko bakar batek ere ez du gehiengo osorik lortu ohi, eta, horren ondorioz, alderdiek koalizioak osatu behar dituzte gobernatzeko. Adibidez:
* Gobernu koalizioak: Sistema parlamentarioetan, alderdiek aliantzak negoziatzen dituzte beharrezko gehiengoa lortu eta gobernua osatzeko. Hemen, koalizio ereduak laguntzen du ulertzen nola banatzen diren ministerio edo politika giltzarriak alderdien artean.
* Koalizio legegileak: Gorputz legegileetan, alderdiek aldi baterako koalizioak osa ditzakete lege edo politika espezifikoak onartzeko.

### Ekonomia

Ekonomian, koalizio-eredua erabiltzen da negoziazio-egoerak aztertzeko, hala nola merkatu oligopolikoetan kartelak sortzeko. Adibidez:
* Kartelak: Antzeko ondasunak ekoizten dituzten enpresek koalizioak osa ditzakete prezioak kontrolatzeko edo ekoizpena murrizteko, baterako irabaziak maximizatuz.

## Etorkizuneko perspektiba

Koalizio-ereduak garrantzitsua izaten jarraitzen du mundu garaikidean, batez ere testuinguru globaletan, hala nola klima-aldaketaren aurkako borrokan, merkatu globalen erregulazioan eta nazioarteko politikan. Tresna analitiko berriak integratzeak, hala nola datu masiboen erabilera eta simulazio konputazionalak, koalizioak nola eratzen eta funtzionatzen diren hobeto ulertzea agintzen digu.

## Koalizio arazoen konponbideak
### Lidergoa

Lidergoa koalizio-arazoak konpontzeko oinarrizko elementua da, taldeko koordinazioa, komunikazioa eta kohesioa indartzeko gaitasuna duelako. Lider batek taldekideen arteko desoreka edo desadostasunak oreka ditzake, eta haien ahaleginak modu eraginkorrean bateratu. Gainera, lidergo sendo batek helburu komunak argi identifikatzen eta lortzeko plan bateratuak proposatzen laguntzen du. Lidergoa modu naturalean sortu daiteke, lider izateko gaitasun bereziak dituen norbaiten bidez, edo antolakuntza-egituren bidez, ordainsarien eta pizgarrien diseinua erabiliz. Hala ere, lidergoak erronkak ere baditu; adibidez, liderrek portaera oportunistak erakutsi ditzakete, eta horrek taldeko kideen arteko mesfidantza eragin dezake. Horrelako arazoak saihesteko, lidergoaren rola argi definitu behar da, eta gardentasuna sustatu behar da, konfiantza eraikitzeko.

### Antolakuntza kultura

Antolakuntza kultura koalizio-arazoetan eragin zuzena duen faktorea da, taldearen barne-jarduerak eta portaerak gidatzen dituelako. Kultura sendo batek taldeko arauak eta balioak argi ezartzen ditu, eta lankidetza sustatzen du. Antolakuntza-kulturaren bidez, pizgarri sistemak diseinatu daitezke taldekideen ahalegina eta konpromisoa indartzeko. Gainera, balio kolektiboetan oinarritutako kultura batek portaera oportunista gutxitzen du, eta taldeko helburu komunak lehenesten ditu. Hala ere, arrisku morala eta "free rider" portaera arazo ohikoak dira talde-lankidetzan, taldekideen ekarpenak neurtzeko zailtasunak direla eta. Hori saihesteko, kultura eraginkor batek portaera kooperatiboak saritzen ditu eta desadostasunak minimizatzen ditu.

### Presio soziala

Presio soziala taldeko kideen arteko kooperazioa sustatzeko tresna indartsua da. Talde batek arau sozialak indartzeko eta onargarritzat jotzen diren portaerak bultzatzeko gaitasuna du. Portaera kooperatiboa saritzen da, ospe soziala edo aitorpen publikoa emanez, eta portaera ez-kooperatiboak zigortu egiten dira, isolamendua edo kritika soziala erabiliz. Horrek kideak taldera egokitzera eta portaera bateratuak erakustera bultzatzen ditu. Presio sozialak, adibidez, birziklapena edo ingurumenarekiko errespetua bezalako ekintzak sustatzeko erabil daitezke, baita talde-lanean lankidetza hobetzeko ere. Gizarte-presioaren bidez, taldeko arauak indartzen dira, eta kohesioa eta eraginkortasuna areagotzen dira.

### Jokoa errepikatzea

Jokoa errepikatzea, jokoen teoriatik abiatuta, koalizio-arazoak gutxitzeko estrategia eraginkorra izan daiteke. Jokoa behin eta berriz errepikatzeak konfiantza eta ospea eraikitzen ditu taldekideen artean, eta epe luzerako perspektiba indartzen du. Portaera oportunistak ez dira eraginkorrak denboran zehar, eta lankidetza gehiago sustatzen da. Gainera, joko errepikatuetan, kideek zigorrak eta pizgarriak erabil ditzakete portaera ez-kooperatiboak zuzentzeko. Tit-for-tat bezalako estrategiek hasierako kooperazioa bermatzen dute, eta jokabide negatiboak erakusten dituzten kideei erantzun proportzionatuak ematen zaizkie. Gainera, graduatutako kooperazioak aukera ematen die portaera desegokia izan duten kideei berriro taldean sartzeko, lankidetza berreraikiz.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Mahdiraji, Hannan Amoozad; Razghandi, Elham; Hatami-Marbini, Adel. (2021-07). «Overlapping coalition formation in game theory: A state-of-the-art review» Expert Systems with Applications 174: 114752. doi:10.1016/j.eswa.2021.114752. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ Fele, Filiberto; Debada, Ezequiel; Maestre, Jose Maria; Camacho, Eduardo F.. (2018-09). «Coalitional Control for Self-Organizing Agents» IEEE Transactions on Automatic Control 63 (9): 2883–2897. doi:10.1109/TAC.2018.2792301. ISSN 0018-9286. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ Itoh, Hideshi. (1993-08-01). «Coalitions, Incentives, and Risk Sharing» Journal of Economic Theory 60 (2): 410–427. doi:10.1006/jeth.1993.1050. ISSN 0022-0531. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ (Ingelesez) Van Der Rijt, Jan-Willem. (2008-02-01). «An Alternative Model of the Formation of Political Coalitions» Theory and Decision 64 (1): 81–101. doi:10.1007/s11238-007-9026-6. ISSN 1573-7187. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ (Ingelesez) Himmelman, Arthur T.. (2001). «On Coalitions and the Transformation of Power Relations: Collaborative Betterment and Collaborative Empowerment» American Journal of Community Psychology 29 (2): 277–284. doi:10.1023/A:1010334831330. ISSN 1573-2770. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ (Ingelesez) Browne, Eric C.; Gleiber, Dennis W.; Mashoba, Carolyn S.. (1984-01). «Evaluating Conflict of Interest Theory: Western European Cabinet Coalitions, 1945–80» British Journal of Political Science 14 (1): 1–32. doi:10.1017/S0007123400003410. ISSN 1469-2112. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ (Ingelesez) Holyoke, Thomas T.. (2009). «Interest Group Competition and Coalition Formation» American Journal of Political Science 53 (2): 360–375. doi:10.1111/j.1540-5907.2009.00375.x. ISSN 1540-5907. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ (Ingelesez) Golder, Sona Nadenichek. (2006-04). «Pre-Electoral Coalition Formation in Parliamentary Democracies» British Journal of Political Science 36 (2): 193–212. doi:10.1017/S0007123406000123. ISSN 1469-2112. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ (Ingelesez) Calvert, Randall. (1992-01-01). «Leadership and Its Basis in Problems of Social Coordination» International Political Science Review 13 (1): 7–24. doi:10.1177/019251219201300102. ISSN 0192-5121. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ Das, T. K.; Teng, Bing-Sheng. (1998). «Between Trust and Control: Developing Confidence in Partner Cooperation in Alliances» The Academy of Management Review 23 (3): 491–512. doi:10.2307/259291. ISSN 0363-7425. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ (Ingelesez) Hall, David; Buzwell, Simone. (2013-03-01). «The problem of free-riding in group projects: Looking beyond social loafing as reason for non-contribution» Active Learning in Higher Education 14 (1): 37–49. doi:10.1177/1469787412467123. ISSN 1469-7874. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ (Ingelesez) Rand, David G.; Peysakhovich, Alexander; Kraft-Todd, Gordon T.; Newman, George E.; Wurzbacher, Owen; Nowak, Martin A.; Greene, Joshua D.. (2014-04-22). «Social heuristics shape intuitive cooperation» Nature Communications 5 (1) doi:10.1038/ncomms4677. ISSN 2041-1723. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ Varotto, Alessandra; Spagnolli, Anna. (2017-08-01). «Psychological strategies to promote household recycling. A systematic review with meta-analysis of validated field interventions» Journal of Environmental Psychology 51: 168–188. doi:10.1016/j.jenvp.2017.03.011. ISSN 0272-4944. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ Abreu, Dilip. (1988-03). «On the Theory of Infinitely Repeated Games with Discounting» Econometrica 56 (2): 383. doi:10.2307/1911077. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ (Ingelesez) Nowak, Martin; Sigmund, Karl. (1993-07). «A strategy of win-stay, lose-shift that outperforms tit-for-tat in the Prisoner's Dilemma game» Nature 364 (6432): 56–58. doi:10.1038/364056a0. ISSN 0028-0836. (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).