OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Klebsiella pneumoniae

Klebsiella pneumoniae Klebsiella generoko eta Enterobacteriaceae familiako espezie bat da, bakterio Gram negatiboz osatua dagoena. Klebsiellako espezien artean Klebsiella pneumoniae da patogenoa izan daitekeenetako bat (nahiz eta Klebsiella gehienak ez-kaltegarriak izan).
Bakterio hau ohikoa da gure heste-floran, eta bertan ez du inongo kalterik egiten. Baina inhalatzen denean pneumonia larri bat eragin dezake, batez ere osasun pattala dutenen artean, eta hortik datorkio izena.
Carl Friedländer mikrobiologo alemaniarrak XIX. mendearen bukaeran aurkitu zuen bakterio horrek zer ikusi handia zuela pertsona immunogutxituek duten pneumonia mota batekin. "Friedlanderen baziloa" deitu zitzaion urte askoz Klebsiella pneumoniaeri.
Espezie honen ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira:
* anaerobio fakultatiboak: O/H: (+/+)
* oxidasa (-)
* katalasa (+)
* laktosaren hartzidura (+)
* glukosaren hartzidura (+), gasa sortuz
* IMVIC: (--++)
* Urearen hidrolisia: (+)
Bakterio hau ez da mugikorra eta kapsula bat du horma zelularraren gainetik. Kapsula horrek bakterioaren birulentzia areagotzen du, leukozitoen fagozitosia eragozten duelako.

## Patogenia

Bakterio hau ez da patogeno hertsia, oportunista baizik. Horrek esan nahi du immunitate-sistema ahula dutenak jotzen dituela gehienbat, hainbat patologia sortuz.
Pneumoniaz gain, gernu-aparatuko infekzioak ere sortzen ditu; ehun bigunen infekzioetan eta zauri infektatuetan ere parte har dezake Klebsiella pneumoniaek.
Infekzio nosokomial ugariren atzean dago. Klinika eta ospitaleetan immunogutxitu asko daude, oso sentikorrak direnak bakterio horren infekzioarekiko. Ez da makala inguru horietan bakterio horrek eragiten duen kaltea.
Hori gutxi balitz, antibiotiko askorekiko erresistentzia garatu du Klebsiella pneumoniaek, gaixoen tratamendua zailtzen duena.
Londresko Kings Collegen egindako ikerketek, bestalde, Klebsiella pneumoniaeren gainazaleko antigenoek oso antza handia zutela HLA-B27 giza antigeno leukozitarioarekin, eta mimetismo antigeniko horren ondorioz bakterio horrek eragin handia eduki lezakeela espondilitis ankilosatzailearen sorreran frogatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Rashid, T; Ebringer, A (2007-06): "Ankylosing spondylitis is linked to Klebsiella; the evidence". Clinical Rheumatology 26(3): 858-864
* ↑ Izorrategi Espondilitis

## Kanpo estekak

* Datuak: Q132592
* Multimedia: Klebsiella pneumoniae / Q132592
* Espezieak: Klebsiella pneumoniae
# Espondilitis ankilosatzaile

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Espondilitis ankilosatzailea, Morbus Bechterew, Bechterew-Strümpell-Marieren gaitza, espondilitis erreumatikoa edo espondilitis ankilopoietikoa kronikoa den gaixotasun autoimmune erreumatikoa da. Jatorri ezezaguna duen gaitza da. Gaixoek artikulazioetan mina dute eta horiek zurrundu egiten dira.
Gaitza bizkarrezurraren artikulazioak eta pelbisaren artikulazio sakroiliakoak, bereziki, kaltetzen ditu.
Joera genetikoa indartsua duen gaixotasuna da. Zehazki, gaitza dutenen %90 batek HLA-B27 antigenoa eta genea dute, populazio orokorrean HLA-B27aren presentzia askoz urriagoa izanik (%8 europarren artean). Era berean, HLA-B27 antigenoa duten gizabanako askok espondilitisa ez dutenez, ematen du genetikaz gain beste zerbait beharrezkoa dela gaitza pairatzeko. Ikerlari batzuek proposatu dute bakterio bat (Klebsiella pneumoniae) izango zela gaitza piztuko zuena, mimetismo antigeniko fenomenoaren bitartez

## Erreferentziak

* ↑ Cortes, A; Maksymowych, WP; eta beste batzuk Association study of genes related to bone formation and resorption and the extent of radiographic change in ankylosing spondylitis Ann Rheum Dis, 2015eko Uztaila; 74 (7) 1387,-93 orr.
* ↑ Sheehan NJ (2004ko urtarrila) The ramifications of HLA-B27 Journal of the Royal Society of Medicine. 97 (1): 10–4
* ↑ Rashid, T; Ebringer, A (2007-06): "Ankylosing spondylitis is linked to Klebsiella; the evidence". Clinical Rheumatology 26(3): 858-864
* ↑ Izorrategi Espondilitis

## Kanpo estekak

* Datuak: Q52849
* Multimedia: Ankylosing spondylitis / Q52849
# Izaskun Forcada

Izaskun Forcada Pascual (Andoain, 1974ko ekainak 7) koreografo, dantzari eta abeslari bat da.

## Erreferentziak

* ↑ «Pandoraren Kutxa | Izaskun Forcada eta Zirkuola» hamaika telebista 2022-04-24 (Noiz kontsultatua: 2024-10-27).
# Hiru Pasabideak

Hiru Pasabideak edo Hiru Urratsak, Everest mendiaren ipar-ekialdeki igoeran dauden harkaitz arteko hiru pasabide nabarmenek jasotzen duten izendapena da. 8564, 8610 eta 8710 metroko garaieran daude, hurrenez hurren. Bigarren pasabidea bai maila historikoan nahiz mendizaletasunaren ikuspuntutik bereziki nabarmena da. Mendia iparraldetik eskalatu nahi duen orok hiru pasabide hauek derrigorrez gainditu beharra dauzka.

## Lehen pasabidea

Eskaladan, baita eskarmentu gehien duten eskalatzaileentzat ere, oztopo handia diren harri borobilez osatua dago. Mendizale asko lehen pasabidetik hurbil hil izan dira, tartean Tsewang Paljor, bere gorpua, haren "bota berdeez" (hortik ezizena) eta beroki gorriz mitifikatua, eskalatzaileek gailurrerako beten distantzia neurtzeko mugarri gisa erabiltzen dute. Beste hainbat eskalatzaile ere inguru honetan zenfu ziten, esate baterako Francys Arsentiev, 1998an gailurra egin ondorenean, edo David Sharp, bere heriotzak 2006an polemika eta eztabaida piztu zituen, bere bakarkako igoeran beste eskalatzaileak hura hiltzorian zela topatzean lagundu beharrean gainditu eta gora nahiz beherazko bidean jarraitu baizuten.

## Hirugarren padabidea

Hirugarren pasabidea gainditzeko errazena da eta 10 metro inguruko altuera du. Behin gaindituta gailurreko elur eremura ailegatzen da.

## Ikus, gainera

* Everest
* Hillaryren pasabidea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1256992
# Bifenilo polibromatu

Bifenilo polibromatuek 209 konposatu organikoen multzoa osatzen dute. Konposatu horien ezaugarria da bifenilo molekularen batetik hamarrera bitarteko hidrogeno-atomo bromoz ordezkatuta egotea. Solido zurixka edo kolorgeak dira: Uretan disolbaezinak dira, baina disolbagarriak ohiko disolbatzaile organikoetan. Hexabromobifenilloa (C$_{12}$H$_4$Br$_6$ ) da guztietan ezagunena. Honek dozena bat isomero baino gehiago ditu, bromo-atomoen posizioen arabera bereizten direnak.
Sua atzeratzeko erabili izan dira. Ordenadore-monitoreak, telebistak, ehunak eta beste hainbat osagai egiteko baliatutako plastikoei erantsi izan zaizizkie.
Bifenilo polibromatuak poluitzaile organiko iraunkorrak dira. Stockholmeko Hitzarmenak fabrikatzea eta erabiltzea debekatzen zuen 2009an.
Ugaztunengan nerbio-sistema zentralari erasotzen diote.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «3,3',4,4',5,5'-Hexabromobiphenyl» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-10-13).
* ↑ Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q420526
# Beatriz Eguía Muñoz

Beatriz Eguía Muñoz (1899ko otsailaren 4a – 1927ko irailaren 14a) argentinar poeta izan zen. Caras y Caretas, El Hogar, eta La Nación aldizkarietan artikuluak argitaratu zituen, besteak beste. Argentinako emakumeen erakundeen sustatzaileetako bat izan zen. Garai hartako hainbat idazleren laguna izan zen, Alfonsina Storni kasu.

## Obrak

* Humo (1924)
* Poesías (1928, Margarita de Vedia y Mitre-k hil ostean argitaratua)

## Kanpo estekak

* Beatriz Eguía Muñozen lanak WorldCat-en.
* Datuak: Q19417510
# Francisca Sarasate

    Artikulu hau idazleari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Saratsate (argipena)».
Francisca Sarasate Navascués (A Coruña, 1853ko azaroaren 29a - Iruñea, 1922ko maiatzaren 1a), nafar idazlea izan zen, Pablo Sarasate biolinistaren arreba. Liburuak Francisca Sarasate de Mena gisa sinatzen zituen, bere senarraren abizena erabiliz.

## Bizitza eta lanak

Francisca Sarasate A Coruñan jaio zen, 1853ko azaroaren 29an. Hala ere, nafartzat zuen bere burua, gurasoak nafarrak zirelako: aita, Miguel Sarasate, Iruñekoa, eta ama, Javiera Navascues, Orbaitzetako Olakoa; Pablo Sarasate biolin-jotzailea neba zuen. Juan Cancio Mena idazlearekin ezkondu, eta 1916ko apirilean alargundu zen.
1876an kaleratu zuen Madrilen Un libro para pollas izenburuko eleberria. 1878an, nebari buruzko idazkia argitara eman zuen, hau da, Noticias biográficas del primer periodo de la vida artística de Pablo Sarasate. 1881ean, anaiari eskainitako olerki liburua agertu zuen Iruñeko Eco de Navarra izeneko moldetegian: Horizontes poéticos: libro rítmico. 26 olerki laburren artean, luzera dezenteagoko Frédéric Souliéren Bi itsuak eleberriaren itzulpen dramatikoa ere eskaini zuen.
1882an, eta Teresa Avilakoaren hirugarren urteurrena ospatzeko aitzakiaz ospatu emakumezko idazleen sariketan, urrezko luma eskuratu zuen Amor divino izeneko olerkiarekin. Nolanahi ere, hura ez zen karrikaratu 1888ra arte, Fulvia o los primeros cristianos eleberri historikoa agertu zen urtera arte, izan ere, Zaragozako Mariano Salasen moldiztegietatik ateratako idazki horretan jaso baitzen. Horretan Francisca Sarasate de Mena sinatu zuen.
1894an Romancero Aragonés izenburukoa agertu zuen Zaragozan, Faustino Sánchez Gil diputatuaren hitzaurre batez hornitua, eta 1896an Cuentos bascongados atera zuen Bartzelonan. 13 ipuin labur zekartzan eta, pentsa daitekeenaren kontra, euskarak eta euskal gaiak arras agerpen txikia zeukaten. 1899an, Poesías religiosas argitaratu zuen Madrilen, San Francisco Saleskoaren moldiztegian, eta hartan Orreagako Ama Birjinari eta San Frantzisko Xabierkoari eginiko olerki bana zituen. Azkenik, Pensamientos místicos argitaratu zuen 1910ean, Bartzelonan.
Camille Saint-Saëns musikari frantsesak bere Aragoiko jota opus 64 eskaini zion: "A mademoiselle Paquita Sarasate". Iruñean zendu zen, 1922ko maiatzaren lehenean.

## Erreferentziak

* ↑ Sarasate Navascues, Francisca. Gran Enciclopedia Navarra, enciclopedianavarra.com (Noiz kontsultatua: 2020-10-12).
* 1 2 3 4 Bidador, Joxemiel. Bustintze eta Sarasate emakume nafarren lanak. Euskaldunon Egunkaria, 1997ko apirilak 11, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2020-10-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8962260
* Multimedia: Francisca Sarasate / Q8962260
# San Fernandoren Gurutze Ohoratua

San Fernandoren Errege eta Militar Ordena, San Fernandoren Gurutze Ohoratua (gaztelaniaz: Cruz Laureada de San Fernando) izenez ezaguna, Espainiako Erresumaren kondekorazio militar preziatuena da. Banakako azken saridun bizia 2007ko azaroaren 9an hil zen, eta, beraz, banakako domina militarrak bertan sartzea onartu zen.

## Historia

San Fernandoren Gurutze Ohoratua 1811ko abuztuaren 31ko XXXVIII. dekretuaren bidez sortu zuten Cadizko Gorteetan, eta Fernando VII.aren 1815eko uztailaren 10eko errege-dekretuaren bidez baliozkotu zen. Bere izenak Fernando III.a Gaztelakoa erregeari egiten dio erreferentzia. Gurutze Ohoratuaren emakidak inplizituki dakar San Fernandoren Errege eta Militar Ordenan sartzea, izaera militarreko Espainiako lehen Ordenan.
899/2001 Errege Dekretuan araudi berri bat argitaratu zuten, bere erregulazioa indarrean dagoen legeriara egokituz, San Fernandoren Errege Ordena Militarra biziberritzea eta eguneratzea errazten duena.

## Hartzaileak

Bere helburua «balio heroiko aitortua eta oso goraipatua ohoratzea da, ukazioz, salbuespenezko edo ezohiko ekintza indibidual edo kolektiboak egitera bultzatzen duten bertute gisa, betiere Espainiaren zerbitzura eta onurarako».
Espainiaren sari militar gorena da, eta balio heroikoa saritzea du helburu. Ekintza edo zerbitzu militarrak saritzen ditu, banakakoak edo kolektiboak, norberaren bizitza arriskuan jartzen dutenak, eta beti aberriaren edo nazioarteko komunitatearen bakearen eta segurtasunaren zerbitzuan eta onuran. «Ohoratua»rekin saritutako ekintzak gatazka armatuetan edo indar armatuaren erabilera eskatzen duten operazio militarretan zehar egin beharko dira.
Indar Armatuetako kideek, Guardia Zibilekoek (jarduera militarrak egiten dituztenean) eta indar militar antolatuen barruan zerbitzua ematen duten zibilek jaso dezakete.
Bere izena Fernando III.a Gaztelakoa erregeari dagokio. Emakida-espedientea hasteko beharrezkoak diren eskakizun zorrotzek eta horrek dakarren izapide zorrotzak bermatzen dituzte haren izen ona eta kategoria.
San Fernandoren Ordenaren Subiranoa Espainiako Erregea da, El Escorial monasterioan bi urtez behin egiten den bileraren buru. Ordenan duen ordezkaria Maisu Handia da, Maistrak lagunduta gobernatzen duena.

## Erreferentziak

* ↑ De Ceballos-Escalera y Gila, Alfonso et alii: La Real y Militar Orden de San Fernando. Madril: Fundación Carlos III y Palafox & Pezuela, 2003
* ↑ Real Decreto 899/2001, de 27 de julio, por el que se aprueba el Reglamento de la Real y Militar Orden de San Fernando.
# 6 Sektorea (Bukarest)

6 Sektorea, errumanieraz: Sectorul 6, Errumaniako Bukarest hiriburua administratiboki banatua dagoen sei sektoreetako bat da.

## Barrutiak

* Crângași
* Drumul Taberei
* Ghencea
* Giulești
* Militari
* Regie

## Kanpo estekak

* Datuak: Q167280
* Multimedia: Sector 6 (Bucharest) / Q167280
# 5 Sektorea (Bukarest)

5 Sektorea, errumanieraz: Sectorul 5, Errumaniako Bukarest hiriburua administratiboki banatua dagoen sei sektoreetako bat da.

## Barrutiak

* 13 Septembrie
* Cotroceni
* Ferentari
* Ghencea
* Giurgiului
* Odăi
* Rahova
* Sălaj

## Kanpo estekak

* Datuak: Q167630
* Multimedia: Sector 5 (Bucharest) / Q167630
# 4 Sektorea (Bukarest)

4 Sektorea, errumanieraz: Sectorul 4, Errumaniako Bukarest hiriburua administratiboki banatua dagoen sei sektoreetako bat da.

## Barrutiak

* Berceni
* Giurgiului
* Olteniței
* Progresul
* Timpuri Noi
* Tineretului
* Văcărești
Carol parkea, Tineretului parkea eta Văcărești Parke Naturala barruti honetan daude.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q687235
* Multimedia: Sector 4 (Bucharest) / Q687235
# 3 Sektorea (Bukarest)

3 Sektorea, errumanieraz: Sectorul 3, Errumaniako Bukarest hiriburua administratiboki banatua dagoen sei sektoreetako bat da.

## Barrutiak

* Hiri Erdialdea
* Alde Zaharra
* Dristor
* Dudești
* Văcărești
* Titan
* Vitan

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2455368
* Multimedia: Sector 3 (Bucharest) / Q2455368
# 2 Sektorea (Bukarest)

2 Sektorea, errumanieraz: Sectorul 2, Errumaniako Bukarest hiriburua afministratiboki banatua dagoen sei sektoreetako bat da.

## Barrutiak

* Colentina
* Floreasca
* Iancului
* Moșilor
* Obor
* Pantelimon
* Ștefan cel Mare
* Tei
* Vatra Luminoasă

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2728790
* Multimedia: Sector 2 (Bucharest) / Q2728790
# 1 Sektorea (Bukarest)

1 Sektorea, errumanieraz: Sectorul 1, Errumaniako Bukarest hiriburua afministratiboki banatua dagoen sei sektoreetako bat da.

## Barrutiak

* Aviatorilor
* Aviației
* Băneasa
* Bucureștii Noi
* Dămăroaia
* Domenii
* Dorobanți
* Gara de Nord
* Grivița
* Floreasca
* Pajura
* Pipera
* Primăverii
* Romană
* Victoriei
* 1 Mai

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2162427
* Multimedia: Sector 1 (Bucharest) / Q2162427
# Juan Maderal

Juan Maderal Oleaga (Erandio, Bizkaia, 1930eko maiatzaren 1a - Dcheira, Sakia-el-Hamra, 1958ko urtarrilaren 13a) bizkaitar militarra izan zen, Ifniko Gerran hil zena. Espainiar Legioan kaporala izan zen.

## Biografia

Francisco Fadrique Castromonte brigada legionarioak agintzen zuen "General Mola" 13. Banderaren 1. Konpainiaren 3. atalean zegoen, eta agintari militarren konfiantza zuen. Boluntarioak eskatu zituzten bere unitatearekin parte hartzeko aipatutako Banderaren 2. konpainiak egiten zuen ekintzan. Segada batean zegoen, Sakia-el-Hamrako ibilgu lehorraren ertzetan, eta, handik, 13. Banderaren 2. konpainiaren ezkerreko hegala estaliz, sekzio horrek aurrera egiten zuen.
Legionarioak aurrez aurre eta alboetatik erasotzen zituzten, eta borrokara beharturik aurkitzen ziren gorputzez gorputz beren helbururako egokia zen eremu batean bermaturik. Fadrique Castromonte brigadak, aurrera egitea ezinezkoa zenez, defentsa-saila ezartzeko agindu zuenean, eta, ondoren, bizirik atera zirenek atzera egin eta bajak ebakuatzeko, Maderal legionarioa bere ofizialaren ondoan geratu zen, erretiratzea babestuz, harik eta etsaiaren suak harrapatu eta buruzagiaren ondoan hil zen arte.
Marokoarrek saila osatzen zuten 31 gizonetatik 20 hil zituzten, buruzagia eta hiru tropelburuak barne. 1966an hil ondoko San Fernandoren Gurutze Ohoratua eman zioten.
1979an ETAk José María bere anaia, legionarioa bera ere, erail zuen Bilbon

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) dbe.rah.es. Juan Maderal Oleaga. .
* ↑ Pajarón, Javier. (2016-1-14). «Más de 400 civiles juran bandera el sábado» Diario La Voz de Almería: 8..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q22082501
# Calea Victoriei

Calea Victoriei, Garaipenaren etorbidea, Errumaniako Bukarest hiruburuaren erdialdeko etorbide nagusia da.
1 Sektorean dago.
# Sakia-el-Hamra

Sakia-el-Hamra (arabieraz: الساقية الحمراء‎, as-Sāqīya al-Hamrā´, euskaraz: «ubide gorria»), 1969 baino lehen Río de Oro eskualdearekin batera Espainiar Sahara probintzia osatzen zuten eskualdeetako bat izan zen. Probintziako iparraldean kokatuta zegoen eta 82.000 km²-ko azalera zuen. Izena Aaiun bere hiriburua zeharkatzen zuen ubidetik zetorkion.
Hegoaldeko muga Bojador lurmuturran (26º paralelo ipar latitudea), iparraldeko muga Juby lurmuturran (27º 40' paralelo ipar latitudea) eta ekialdeko muga 8º 40' meridianoan zituen. Aaiun hiriburuaz gain, Smara eta Bir Lehlu eskualdeko hiririk nagusienak ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q740930
# Carracci

Carracci hiru italiar margolari izan ziren:
* Annibale Carracci (Bolonia, 1560ko azaroaren 3a - Erroma, 1609ko uztailaren 15a)
* Agostino Carracci (Bolonia, 1557ko abuztuaren 16a - Parma, 1602ko otsailaren 23a)
* Ludovico Carracci (Bolonia, 1555eko apirilaren 21a - ibidem, 1619ko azaroaren 13a)
# Avala

Avala, serbieraz: Авала, Serbiako Belgrad hiriburuaren gain dagoen mendi bat da. Hiriaren hego-ekialdean dago. 511 metroko altuera du.
Bertatik, Belgrad, Voivodina eta Šumadija eskualdearen ikuspegi apartak daude.
# Avala dorrea

Avala dorrea, serbieraz: Авалски торањ, Avalski toranj, Serbiako Avala mendian dagoen komunikazio dorre bat da.
1965ean eraiki zen eta 1999ko apirilaren 29an, NATOren Jugoslaviako bonbardaketan zehar, suntsitua izan zen. 2006-2010 artean berreraikia izan zen.
* Datuak: Q1258275
* Multimedia: Avala TV Tower / Q1258275
# Döblinger Gymnasium

Döblinger Gymnasium (batzuetan G19 ere deitzen zaio laburrean edo lehenago BG XIX) Vienako Döbling auzoko 19. barrutian dagoen Gymnasiumstrasse 83ko bigarren hezkuntzako eskola publiko orokor bat da. Eskola 1885eko irailaren 16an sortu zen eta hezkuntza humanistikoaren tradizioa mantendu du latin eta antzinako grekoko ikasgaiekin gaur arte. Batxilergoko tituludunen artean bi Nobel saridun daude.[2]
Döblingerreko gimnasioa Vienako Döbling auzoko 19. barrutian dagoen Bigarren Hezkuntzako eskola publikoa da. Eskola 1885eko irailaren 16an sortu zen. Bertan graduatu direnen artean, bi Nobel sari nabarmentzen dira. Gaur egun, oinarrizko eta funtsezko lau zutabetan oinarritzen da eskola:
* hizkuntza desberdinetako prestakuntza nabarmentzen da: sei urte latineko hizkuntzan irakasten, eta lau urte frantsesean.
* Sakontasuna kultura historiko, politiko eta filosofikoan.
* Oinarrizko ezagutza zientifikoan eta haren adarretan sakontzen du.
* Pentsamendua eta hizketa lantzen ditu.
Döblinger eskolaren ezaugarrietako ikasle gutxi eta talde txikiak izatea da. 2012/2013 ikasturtean, ikasle batek Gaitasun Kimikoen Sari Federala irabazi zuen.

## Sariak

Sarien artean, hauek azpimarra ditzakegu: 2014 -León Zelman saria.

## Ikasle ezagunak

* Melanie Klein (1882-1960), Objektu-erlazioen teoria psikoanalitikoaren sortzaile nagusia.
* Peter Drucker (1909-2005) Kudeaketa-aditu eta idazlea
* Peter Alexander (1926–2011), Artista ospetsua; diziplina arrazoiengatik eskolatik kanporatua
* Erhard Busek (1941–2022), Austriako kantzilerordea
* Richard Frey (1920–2004), Txinako medikua eta politikaria
* Erich Hula (1900–1987), Politologoa
* Heinz Kohut (1913–1981), Psikoanalista
* Frank Kreith (1922–2018), Ingeniari mekanikoa eta energetikoa
* Herbert Krejci (1922–2016), Kazetaria
* Richard Kuhn (1900–1967), Kimikaria eta Nobel Saria 1938an
* Gerhart B. Ladner (1905–1993), Erdi Aroko eta artearen historialaria
* Karl Mark (1900–1991), Politikaria (SPÖ) eta Kontseilu Nazionaleko kidea
* Karl Menger (1902–1985), Matematikari
* Wolfgang Pauli (1900–1958), Fisikari eta Nobel Saria 1945ean
* Madeleine Petrovic (1956), Politikaria eta Alderdi Berdeko bozeramaile federal ohia
* Wolfgang Schütz (1948), Vienako Medikuntza Unibertsitateko errektore ohia
* Alexander Wrabetz (1960), ORFko zuzendari nagusia
* Florentina Holzinger (1986), Koreografoa eta performance artista

## Literatura

* "125 urte Döblinger eskolan". Oroitzapenezko historia, 1885etik 2010era.
* "Mesedez, ez dute exekutatuko". Peter Alexander.'

## Kanpo estekak

* Offizielle Homepage der Schule
* Datuak: Q15109969
* Multimedia: Bundesgymnasium Döbling / Q15109969
# Altruismo

Altruismoa besteak laguntzeko printzipioa eta praktika da, bestearen maitasun soilagatik eta trukean ezer jaso beharrik gabe, egoismo edo berekoikeriaren aurkakoa da eta enpatia eta eskuzabaltasunarekin parekatzen den bertutetzat jotzen da. Altruismoz jokatzen duten pertsonak nahiz altruismoz burututako ekintzak altruistak direla esaten da.
Gizakiok janaria eta bestelako ondasunak partekatzen ditugu. Altruistak dira, edo izan daitezke. Ohiko portaera bat da. Jokaera altruistak dakar taldeko beste kide batzuekiko lehiarako abantaila bati uko egitea, edo abantaila hori itzultzea ere.

## Biologia ebolutiboaren ikuspuntua

Enpatia tximinoen eta giza espeziearen berezko ezaugarria da, eta ez erlijioak irakatsitako zerbait. Erlijioak sortu aurretik, gure arbasoek bazuten sen morala (behartsuei laguntzen zieten, tratu txarrez kexatzen ziren…). Zenbaiten ustez, altruismoak ez du lekurik eboluzioan. Azalpen darwinista batzuen arabera, jokaera egoistak eragiten dituzten geneak hautatzen ditu eboluzioak. Kasu askotan, ordea, animaliek —intsektu eta hegaztiek, batez ere— elkarri laguntzen diote.
Biologia ebolutiboaren ikuspuntutik, Juan Ignacio Pérez Iglesiasen hitzetan, hiru arrazoi hartzen dira aintzakotzat altruista izateak merezi izateko.
* Ahaidetasunaren araberako hautaketa da. Horri jarraikiz, onuragarria da geneen zati bat partekatzen duten pertsonekin (ahaideekin) altruista izatea, horrela ondare genetikoaren zati batek irautea errazten baita.
* Baliteke ere jasaten (edo onartzen) dugun bizkarroikeria izatea, batez ere elikagaiak edo bestelako ondasunak partekatzeaz ari garenean. Hori gertatzen da janaria duenak janari hori monopolizatu ezin duenean, janaria ez dutenek ezartzen dizkioten kostu altuak direla eta. Azken hauek janaria partekatzera behartzen ez badute ere, ez partekatze hori oso garestia izan dadila lor dezakete.
* Hirugarrenik, elkarrekikotasuna dugu: gaur janaria edo beste ondasun baliotsu bat duenak, agian, iraganean, beste baten laguntza jaso du, edo agian etorkizunean beharko du laguntza hori. Hau da, abantailatsua izan liteke janaria partekatzea baldin eta jasotzen duenaren aldetiko elkarrekikotasuna onuragarria izan badaiteke etorkizunean partekatzen duenarentzat.
Aurreko hiru arrazoi hauei laugarren bat gehitu behar zaie; hots, eskuzabaltasuna eragin dezakeen mekanismoa. Altruismoa eta, oro har, jokabide prosoziala, talde kulturalaren barneko hautespenaren ondorioa izan daiteke ere. Lankidetza sustatzen duten arauak garatu eta transmititzen dituzten taldeak abantailarekin lehiatzen dira horrelako arau ahulagoak edo irismen txikiagokoak dituztenenekin.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 «"Gizakiok altruistak gara; zenbait, banpiroak ere bai" | Juan Ignacio Pérez Iglesias» Campusa (Noiz kontsultatua: 2024-10-27).
* ↑ https://www.berria.eus/iritzia/artikuluak/enpatia-eta-altruismoa_1041271_102.html

## Ikus, gainera

* Filantropia
* Elkartasun
* Tolerantzia
* Boluntariotza

## Kanpo estekak

* Altruismoa Gizapedia webgunean.
* Jon Sudupe: "Enpatia eta altruismoa", Berria, 2014/07/20.
* Datuak: Q167323
* Multimedia: Altruism / Q167323