# Merche Gallardo Carrillo

Merche Gallardo Carrillo (Saturraran, Mutriku, Gipuzkoa, 1940ko martxoaren 3a) Saturrarango emakumeen kartzelan jaiotako emakume ekintzailea da.

## Bizitza
### Jaiotza eta lehen urteak

Jaengo Puente de Génave herrikoa zuen ama, Eusebia Carrillo Marín, irakurtzen eta idazten jakin gabe Mutrikura eraman zuten preso frankistek, etxetik 704 kilometrora, 2 neba hil ondoren. 23 urte zituen Eusebiak eta haurdun zegoen. Saturrarango kartzelako eritetxean erditu zen, hantxe heldu zen Merche alaba mundura. Urtebete zuela bere aita, Luis Gallardo, bila joan zitzaion Andaluziara eraman zuen eta Linaresen bataiatu zuen Maria Francisca izenez, baina kartzelan Mercedes izena jarria zuen, kartzelan preso zegoen Mercedes Castro kataluniar amaibitxiaren omenez. Eta izen horrekin jarraitu zuen.
Amari espetxealdiaz eta erditzeari buruz hitz egitea asko kostatzen zitzaion, nahiz eta Merchek galdera asko egin. Halere, kontatu zion odol transfusio bat egin behar izan ziotela. Gose handia jasan zutela ere kontatzen zuen amak, dilistak batzuetan kokoz beteta egoten zirela eta inguruko baserritarrek janaria eramaten zuten arren, espetxeko emakumeei ez zitzaiela heltzen, ordainduta ez bazen. Baserritarrek umetxoentzat eramaten zuten esnea ere ez zieten ematen eta patata azalen bat jaten bazuten, monjek zigortu egiten zituzten.
Mercheren ama 4 urtez egon zen preso Saturrarango kartzelan, etxekoek ez zuten inoiz arrazoi zehatzik jakin, egoera gogorra bizi izan zuela salbu. Adibidez, ur hotzetan bainatu behar izaten zuela negu gogorrean ere. Merchek ez du gogoratzen ama kartzelatik etxera itzuli zen eguna.Eusebia ez zen inoiz Saturraranera itzuli, 89 urte zituela hil zen, senarra 68rekin. Merche bai, oraindik kartzela eraikina zutik zegoela joan zen lehen aldiz eta 2024an berriro hurbildu zen ahizpa eta lagunekin.

### Euskal Herrira

Umetan aitaren lana zela-eta patuak berriro Euskal Herrira ekarri zuen, jaio zen lurraldera. Lehenengo bizilekua Barazarren izan zuten. Han igeltsero zen aitak etxe bat eraikitzen lan egin zuen lehenengo eta Bilbora ura eramateko Undurragako urtegia eraikitzen ondoren. Merchek gogoan du berak ere txikitatik lan egin behar izan zuela, neskatotxoa izanda irak mozten zituela eta ibaia zeharkatzen zuela egurra bildu eta buru gainean etxera eramateko.
Hurrengo bizilekua Mañarian izan zuen Gallardo familiak, harrobien ondoan, argirik gabeko etxe batean. Mugarra mendiko mehatzera joaten zen aitarekin eta Mari ahizparekin lanera, lan gogorra izaten zen, euri zein elur igoten ziren haraino. Lanbide hura utzi eta Merche laster hasi zen Durangoko etxeetan neskame, ez zuen tratu ona jaso, lan ordu asko eta janari gutxi ematen baitzioten.
Durangoko San Fauston izan zuen hurrengo etxebizitza Gallardo familia ugariak, guraso eta 8 zortzi seme-alabek. Oñate lantegian soldatapeko zela Zamorako Francisco Martínez ezagutu zuen eta harekin ezkondu zen handik zenbait urtera. 5 seme-alaba izan zituzten eta Iurretan kokatu ziren.
Amatasunak ez zuen libratu kanpoan lan egitetik, Matienako Tubos Bergman lan egin zuen, ondoren 18 urtez Eusko Jaularitzako langilea izan zen: sukaldari jardun zuen Durango, Galdakao, Lemoa edo Zeanuriko eskoletan. Lan asko egin behar izan du bere bizitzan zehar aurrera irteteko.

### Ekintzaile

Durangoko "Centro Cultural Andaluz" elkarteko partaidea da 1987tik, elkartea sortu zenetik. Elkartearen "Coro Rociero" abesbatzan kantatu du hainbat urtez, 2020ko pandemiara arte. Elkarteko batzordekidea da. Zenbait ardura izan ditu urte hauetan zehar bertan eta 84 urte bete ondoren ere batzordean jarraitzen du, aktibo.
Eskuzabala da etxekoekin zein behartsuekin. Afrika aldeko herri txiroetara bidaltzeko arropa ere egiten du orratz zein kakorratzez beste zenbait emakumerekin talde-lanean.

## Aintzatespenak

2024an Saturraran elkartea, Memoria Historikoaren taldeak antolatutako Oroimen Egunean Saturrarango Emamkumeen kartzelan preso egon ziren emakume eta umeak omendu zituzten, bereziki Merche Gallardo eta Mari Campos umetan kartzela hartan bizi izan ziren 84 eta 86 urteko emakumeak. Merchek hitza ere hartu zuen bere andaluziar jatorria eta esker ona adierazteko.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Gorriti, Un reportaje de Iban. (2024-09-09). «“Yo nací en la cárcel de mujeres franquista de Saturraran”» Deia (Noiz kontsultatua: 2024-09-09).
* 1 2 3 4 5 Mugalari. (2024-09-09). «MERCHE GALLARDO: "Nací en la cárcel de mujeres franquista de Saturraran"» MugaKultura (Noiz kontsultatua: 2024-09-09).
* ↑ Merche Gallardo Carrillo. 2024-09-10 (Noiz kontsultatua: 2024-09-29).
* ↑ Centro Cultural Andaluz de Durango. .
* ↑ «Campos Roldan, Mari - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ Garazi, Burgoa Aldarondo(e)ko. (2024-11-09). «Memorian eta bihotzean gordeta, Saturrarango historia zabaltzen jarraituko dute» Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).

## Kanpo estekak

* «Ez dut inoiz ukatu non jaioa nintzen, ez daukat horretarako motiborik» Berria 2024.09.29
* Datuak: Q130268471