OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lur-zizare

Lur-zizare (Lumbricus terrestris) Lumbricidae familiako zizare gorrixka da. Mendebaldeko Europan jatorrizkoa dela uste den zizare handi eta gorrixka hau gaur egun mundu osoan hedatuta dago. Europan bizi den zizarerik handiena da, eta 20 eta 25 cm arteko luzera izatera hel daiteke.

## Deskribapena

Lur-zizarea arrosatik marroi-gorrixka kolorekoa da, oro har 110-200 milimetro (4,3-7,9 in) luzera eta 7-10 milimetro inguruko diametroa du. 120-170 segmentu inguru ditu, gehienetan 135-150 artekoa. Gorputza zilindrikoa da zeharkako sekzioan, atzeko sekzio zabal eta berdindua izan ezik. Buruaren muturra marroi ilunetik marroi gorrixka albokoa da, dortsalaren pigmentazioa atzealderantz lausotzen da.
Lur-zizareak eskeleto hidrostatikoa du eta gihar luzaketa eta uzkurdura zirkularren bidez mugitzen da. Ile itxurako irtengune txikiak ditu azpialdean lurzorura atxikitzeko. Lur heze eta lauetan gainazaleko mugimenduak 20 m/h-ko abiadurara irits daiteke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30092
* Multimedia: Lumbricus terrestris / Q30092
* Espezieak: Lumbricus terrestris
# Lide Hernando

Lide Hernando Muñoz (Donostia, Gipuzkoa, 1991) abeslaria eta gitarra-jotzailea da. Liher rock taldeko abeslari izan ostean, Bele izeneko bakarlari proiektua abiatu zuen. Emakumezkoek osatutako Ispirit gospel taldean ere badabil. 2024 eta 2025ean zehar Fermin Muguruzaren 40 urteko birarekin arituko da.

## Ibilbide

2015. urtean hasi zuen ibilbidea Liher proiektuak. Bakarkako maketa bat atera zuen orain taldeko abeslari eta gitarra-jole den Lide Hernandok, Arrazoi gutxi, denbora asko izenekoa. Ostera, talde bilakatu zen proiektua, eta egun Iñigo Etxarri (gitarra, koroak), Joshka Natke (baxua, koroak) eta Ander Berzosa (bateria) biltzen dira Liher izenaren azpian.
2017an emakumeen ikusgaitasuna sustatzeko sorturiko Euskal Herriko emakume musikarien sarean parte hartzen du. Harago joz, beste sei emakume (Izaro Andres, Eneritz Dueso, Garazi Esnaola, Idoia Hernández, Olatz Salvador, Miren Narbaiza) kiderekin batera Musikari elkarteko zuzendaritzan ere ari da.
2023an bere lehen eleberria den Izotz ura argitaratu zuen.
2023an Bele bakarkako proiektua abiatu zuen. Bestelako musika estiloak lantzen ditu, popa, soula, funkya... "Oilo ipurdia" singlearekin egin zuen debuta eta 2024an Herrari disko luzea atera zuen.

## Diskografia
### Liher

* Arrazoi gutxi, denbora asko (Autoekoizpena, 2015)
* Hauts (Autoekoizpena, 2016)
* Tenpluak erre (Autoekoizpena, 2018)
* Hemen herensugeak daude (Liher Records, 2020)
* Eta hutsa zen helmuga (Liher Records, 2021)

### Bele (bakarka)

* Herrari (Bidean Produkzioak, 2024)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Liher quitándose la electricidad» El Correo.
* ↑ (Gaztelaniaz) Iglesias, Sergio. (2024-12-21). «Fermin Muguruza, 40 años de lucha y compromiso» naiz: (Noiz kontsultatua: 2024-12-22).
* ↑ Berria.eus. «Olatz Salvador: “Maskulinizatuta dago giroa erabat”» Berria (Noiz kontsultatua: 2018-08-17).
* ↑ SL, TAI GABE DIGITALA. (2020-10-29). «Zazpi emakume musikarik hartu dute Musikari elkartearen zuzendaritza berria» naiz: (Noiz kontsultatua: 2021-02-09).
* ↑ Irizar, Itziar Ugarte. «Zazpi emakume musikarik hartu dute Musikari elkarteko gidaritza» Berria (Noiz kontsultatua: 2021-02-09).
* ↑ Hernando Muñoz, Lide. (2023). Izotz ura. Zarautz: Susa ISBN 978-84-19570-18-5..
* ↑ «Bele» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-03-28).
* ↑ (Gaztelaniaz) zaratamondosonoro. (2024-03-05). «Bele taldeari elkarrizketa "Herrari" diskoari buruz (2024)» MondoSonoro (Noiz kontsultatua: 2024-03-28).
* ↑ «Arrazoi gutxi, denbora asko» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).
* ↑ «Hauts» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).
* ↑ «Tenpluak erre» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).
* ↑ «Hemen herensugeak daude» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).
* ↑ «Eta hutsa zen helmuga» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).
* ↑ «Herrari» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-03-28).

## Kanpo estekak

* Elkarrizketa: Musikan hautu batzuk baldintzatuta egiten dira, guztiz kontziente izan gabe Berria, 2024.03.03.
* Datuak: Q114796526
# Taurina

Taurina edo azido 2-aminoetanosulfonikoa, konposatu organikoa da, NH$_2$CH$_2$CH$_2$SO$_3$H formula duena, azido amino sulfonikoen klasekoa. Solido kristalino garden edo zurixka da.
Taurina produktu naturala da animalia-ehunetan oso zabalduta dagoena. Behazunaren osagai nagusia da eta heste lodian aurkitzen da. Taurina izena du isolatu zelako lehen aldiz 1827a idien behazunetik eta latinezko taurus (zezen) hitzetik eratorri zuten aurkitzaileek, Friedrich Tiedemann-ek eta Leopold Gmelin-ek.
Taurina funtzio desberdinak dituzten giza organoetan ugaria den arren, ez da funtsezko giza nutriente dietetikoa eta ez dago gomendatutako ingestio-maila duten nutrienteen artean. Taurina modu naturalean sintetizatzen da giza gibelean, metioninatik eta zisteinatik abiatuta. Halaber, dietaren bidez har daiteke haragia eta arraina janda.

## Sintesia

Taurina giza gorputzean berez sintetizatzen bada ere, osagai dietetiko gisa erabiltzen denez sintetikoki ere produzitzen da.
Bi bide nagusi daude Taurina sintetizatzeko. Lehen metodoan etilen oxidoa eta sodio bisulfitoa errakzionarazten dira. Segidan, amoniako likidoa eta azido sulfurikoa eransten dira, taurina sintetizatzen delarik. Emaitza koloregabetu, purutu, kristalizatu, zentrifugatu, lehortu eta bahetu egiten da produktu komertziala prestatzeko.
Bigarren metodoan etilen imina eta azido sulfurosoa erreakzionarazten dira. Etekin handiko prozesua da.

### Biosintesia

Taurina zisteinatik eratortzen da berez. Ugaztunengan taurinaren sintesia gibelean gertatzen da, azido zisteinasulfinikoaren bidez. Bide horretan, zisteina oxidatu egiten da lehenik bere azido sulfinikora, zisteina dioxigenasa entzimak katalizatuta. Azido zisteinasulfinikoa, berriz, sulfinoalanina dekarboxilasak deskarboxilatzen du, hipotaurina sortzeko. Hipotaurina entzimatikoki oxidatzen da hipotaurina deshidrogenasaren bidez taurina sortuaz.

## Erabilera

Taurina batez ere osagai dietetikoen formulazioak egiteko usatzen da. Halaber, erabili izan da fibrosi kistikoa eta hipertentsioa tratatzeko.

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Ingelesez) PubChem. «Taurine» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-12-21).
* ↑ (Ingelesez) Program, Human Foods. (2024-09-09). «Daily Value on the Nutrition and Supplement Facts Labels» FDA (Noiz kontsultatua: 2024-12-21).
* ↑ (Ingelesez) «Taurine for all animal species | EFSA» www.efsa.europa.eu 2012-06-11 (Noiz kontsultatua: 2024-12-21).
* ↑ Scherr, G et als. (1999). Imines, Cyclic. Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology. John Wiley & Sons, Inc..
* ↑ Sumizu, Koichiro. (1962-09-10). «Oxidation of hypotaurine in rat liver» Biochimica et Biophysica Acta 63 (1): 210–212. doi:10.1016/0006-3002(62)90357-8. ISSN 0006-3002. (Noiz kontsultatua: 2024-12-21).
* ↑ «L-TAURINE | CAMEO Chemicals | NOAA» cameochemicals.noaa.gov (Noiz kontsultatua: 2024-12-21).
* Datuak: Q207051
* Multimedia: Taurine / Q207051
# Cauto (ibaia)

Cauto Kubako ibaia da, 343 kilometroko luzera duena. Uharteko eta eta Antilletako ibairik luzeena eta bigarren emaritsuena da, Toa eta gero.

## Ibilbidea

Bere arro hidrografikoa La Estrella izeneko tokitik jaiotzen da, Santiago de Cuba probintziko Palma Soriano udalerrian, itsas mailatik 600 metroko altitudean. Sierra Maestra, Las Tunas, Holguín eta Granma mendilerroen iparraldeko hegalean jaiotzen da, azken hau zati handiagoarekin. Arroak 8.928 km²-ko azalera du, hau da, uharte osoaren % 8,1, eta, gutxi gorabehera, milioi bat pertsona bizi dira bertan. Ubide naturalean, Caney, Mefán Caña, Yarayabo eta Los Guaos eta Las Tusas ibaiak bere ibaiadarrak dira, eta Guacanayaboko golkora isurtzen dira.
Cauto ibaiaren arroa, gaur egun, proiektu ugariren mende dago, Kubako gobernua buru dela, urteetan zehar bere baliabideen erabilera irrazionalak eragindako kutsadura eta lehortearen aurka. Proiektu horien helburua flora eta fauna babestea da, basoberritzearen, iturri kutsatzaileak ezabatzearen eta ingurumen-hezkuntzako neurrien bidez, naturari eta gizakiari mesede eginez.

## Desertifikazioaren aurkako borroka

Cauto ibaiak ezarritako baliabide naturalen erabilera irrazionala dela eta, klima-faktore batzuekin batera, Cauto ibaiak ibaiadar horren ingurune naturalean bizi diren flora eta fauna gutxitu ditu. 2003. urtean, ibaiadarrean oraindik zeuden zuhaitzak ibaiaren eremu osoaren % 11 zirela kalkulatu zuten.
Ikerketa batzuek erakusten zuten ibaiaren inguruko karga kutsatzailea urtean 24.000 tonara iristen zela, eta, laboreen drainatze-sistema desegokia gehituta, gizakiak ibaiaren arroa degradatzen zuela. Ingurune-faktore gisa, Kubara iristen diren eguzki-erradiazioaren eta intsolazioaren indize altuak ezartzen dira, eta lurrunketaren efektuak eragiten dio, Cauto ibaian 2300 milimetroraino iristen baita.
1959. urtean, Kubako gobernuak ibaian dagoen ekosistema hobetu nahi izan du, legeak mantentzeaz arduratzen diren gobernu-erakundeak sortuz eta ibaiaren egoeraren etengabeko monitorizazioa eramanez. Desertifikazioa arintzeko, 2003. urtean, eta Nazio Batuen Konbentzioaren Alderdien Konferentziaren 6. bilkuraren esparruan (Habanan egin zen, 2003ko abuztuaren 25etik irailaren 5era), ibaiaren inguruneari aplikatutako hainbat estatistika eta tratamendu ezagutarazi ziren. Hura berreskurapen onekotzat katalogatu zen, ibaiadarraren zati handi bat berrindartu egin delako, eta haren arrotik gertu dauden emisio kutsatzaileen kopurua murriztu egin delako.

## Soneto al Cauto

Ibaia Carlos Manuel de Céspedesen inspirazio-iturri izan zen, 1852an ibai horren omenezko "Al Cauto" soneto ospetsua idatzi zuena.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Pezuela, Jacobo de la. (1863). Cauto. in: Diccionario geográfico, estadístico, histórico, de la isla de Cuba. I Madril: Impr. del estab. de Mellado, 372 or..
* ↑ Río Cauto, CMKZ (Gaztelaniaz)
* ↑ Cuenca hidrográfica del río Cauto, Lucha contra la desertificación (Gaztelaniaz)
# Minho ibaia

Minho ibaia, bere 92,8 kilometroekin, Jamaikako ibai luzeena eta garrantzitsuena da.

## Ezaugarriak

Uhartearen ia erdigune geografikoan sortzen da. Hego-hegomendebaldetik igarotzen da Karibe itsasoan amaitzeko. Bokalea Carlisle Bay dago, hegoaldeko kostaldean, uhartearen hegoaldekoen puntutik gertu, Portland Point.
May Pen hiria, Clarendon parrokiakoa, ibai honen ertzetan dago.

## Erreferentziak

* ↑ Jamaica National Heritage Trust – Black River
* ↑ https://elpais.com/ccaa/2014/09/04/galicia/1409846246_491076.html

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Minho ibaia handituta, 2'17an.
* Datuak: Q2154401
# Toa (ibaia)

Toa Kubako ibaia da, uharteko emariena dena. Guantánamoko probintzian dago, Baracoa hiritik gertu. Bere izena "igela" esan nahi duen hitz indigena batetik dator.

## Arroa

Ibaiak 130 kilometroko luzera du, Nipe-Sagua Baracoako mendietan jaiotzen da eta Tibaracón del Toan itsasoratzen da, probintziako iparraldeko kostaldean. Unescok biosfera-erreserba izendatu zuen eremu bat zeharkatzen du, Alejandro de Humboldt Parke Nazionala sortu zen tokia. Arroa 1060 km²koa da gutxi gorabehera, eta urteko batez besteko euria 2800 milimetrokoa da, Kubako handiena. 31 m³/s-ko emaria du.

## Kontserbazioa

Ibaia herrialdeko hobekien kontserbatu denetako bat da, oso babestuta dagoen zonaren isolamendu erlatiboagatik. Uharteko Karibeko hobekien kontserbatutako baso tropikalek inguratuta, eskualde ekologiko garrantzitsua da.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Pezuela, Jacobo de la. (1863). Toa. in: Diccionario geográfico, estadístico, histórico, de la isla de Cuba. I Madril: Impr. del estab. de Mellado, 593-594 or..
# Almendares (ibaia)

Almendares Kubako ibaia da, 47 kilometroko luzera duena. Tapaste mendebaldeko muinoetan jaiotzen da, Habanako probintziaren ekialdean, eta ipar-mendebalderantz isurtzen da, Floridako itsasartera. Habanarako ur gezako iturri gehigarri gisa jokatzen du. Azken zatiak Playa eta Plaza de la Revolución udalerriak banatzen ditu.
Ibaiaren haranaren zati batek Almendaresko parkea edo Habanako Parke Metropolitarra osatzen du, bokaletik kilometro gutxira. Azkenean eratzen dituen bankuak hainbat industriek betetzen dituzte, eta horregatik erabaki zuen gobernu probintzialak haien birgaitzeaz arduratzea.

## Historia

Kubako aborigenek Casiguaguas deitu zioten, eta lehen kolonizatzaileek La Chorrera izena jarri zioten, eta geroago Almendares izena jarri zioten Enrique Almendaris Habanako gotzainaren omenez.

## Galeria

* Zanja Real akueduktuko hondarrak Habanan.
* Thalasseus maximus bat bokaletik gertu.
* 1972 : bokalea.
* Ibaia Miramar eta Vedado artean.
* 2011 : bokalea.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Pezuela, Jacobo de la. (1863). Cauto. in: Diccionario geográfico, estadístico, histórico, de la isla de Cuba. I Madril: Impr. del estab. de Mellado, 236 or..
* ↑ (Gaztelaniaz) «La desembocadura del Almendares: ¿río o desagüe?» CubaNoticias360 2021-4-25.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Gobierno de La Habana» Portal del Gobierno de La Habana 2021-5-28.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2592558
* Multimedia: Río Almendares / Q2592558
# Guacanayaboko golkoa

Guacanayaboko golkoa (gaztelaniaz: Golfo de Guacanayabo) Karibe itsasoko golkoa da, eta Kubako uhartearen hego-ekialdeko kostaldean, Granma, Camagüey eta Las Tunas probintzien eta Jardines de la Reina artxipelagoaren artean, dagoena. Bere uretan eskualde eta nazio mailan garrantzi handia duten ibaiak itsasoratzen dira: Cauto, Najasa, Tana eta Yara.

## Jarduera biologikoa eta arrantza

Cayo eta koralezko uharri ugari ditu bere uretan, eta, horren ondorioz, Kubako arrantza-ustiapenean funtsezko itsas aberastasuna osatzen duten hainbat espezie biologiko bizi dira. Granmako probintziako kostaldean, Kubako porturik garrantzitsuenetako bat dago, eta Manzanillo, Santa Cruz del Sur eta Niquero portuak nabarmentzen dira. Portu horiek otarrainen, ostren, atunen, sardinen, koralaren erauzketaren eta itsas animalien beste espezie batzuen arrantza ustiatzen dute batez ere. Baina arrantza jarduera ekonomiko gisa ez ezik, kirol gisa ere egiten da, non marrazoa, ezpata-arraina eta akula diren ekitaldietako kirol-helburuak.

## Datu historikoak

XV. mendearen amaieran eta XVI. mendearen hasieran, Kristobal Kolon almirante genovarrak Guacanayaboko golkoa zeharkatu zuen. 1956ko abenduaren 2an, Fidel Castro Kubara iritsi zen, 82 espediziokiderekin batera Kubako Iraultzaren borroka hasteko. Granma yatea Las Coloradas hondartzan (Guacanayaboko golkoaren hegoaldean dago) lehorreratu zuten.
2005ean Dennis urakana bertatik sartu zen uhartean.

## Erreferentziak

* ↑ Núñez Jiménez, Antonio. Litorales y mares. Fundación Antonio Núñez Jiménez de la Naturaleza y el Hombre, Editorial de Ciencias Sociales. La Habana. 2012. Volumen III. ISBN 978-959-230-005-7
* ↑ britannica

## Kanpo estekak

* Datuak: Q574439
# Louis Ramond de Carbonnières

Louis Ramond de Carbonnières (Estrasburgo, 1755eko urtarrilaren 4a - Paris, 1827ko maiatzaren 14a) frantses politikaria eta geologoa izan zen. Rohango kardinalaren kontseilaria zen, eta diputatu hautatu zuten alderdi erregezalearen eskutik legebiltzar konstituziogilerako. Luis XVIII.aren estatu-kontseilaria izan zen, bestalde. Pirinio mendiei buruzko lanak ere argitaratu zituen: Observations sur les Hautes-Pyrénées (1789) eta Voyage au Mont Perdu (1801).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q640494
* Multimedia: Louis Ramond / Q640494
* Espezieak: Louis Ramond
# Zarauzko Kopla Txapelketa

Zarauzko Kopla Txapelketa Zarautzen jokatzen den bertsolari txapelketa bat da. Abenduan jokatu ohi zen Putzuzulo gaztetxean, hura eraitsi zuten arte. 2023an Hiruputzu gaztetxe berrian jokatu zen.
2023an, gainera, Zarauzko Kopla Txapelketa Herrikoia antolatu zen, 2023ko Zarauzko Kopla Txapelketan jokatuko zuten Motxian-Etxebeltz bertsoguneko bi kideak hautatzeko.

## Palmaresa

| Urtea | Txapelduna |
| 2007 | Maddalen Arzallus |
| 2008 | Igor Elortza |
| 2009 | Julio Soto |
| 2010 | Amets Arzallus |
| 2011 | Beñat Gaztelumendi |
| 2012 | Unai Iturriaga |
| 2013 | Unai Iturriaga |
| 2014 | Gorka Ostolaza "Potxis" |
| 2015 | Igor Elortza |
| 2016 | Andoni Egaña |
| 2017 | Aitor Mendiluze |
| 2018 | Maialen Lujanbio |
| 2019 | Maialen Lujanbio |
| 2020 | ez zen jokatu¹ |
| 2021 | Oihana Arana |
| 2022 | ez zen jokatu² |
| 2023 | Aner Peritz |
| 2024 | Aitor Mendiluze |
* ¹ 2020ko ekitaldia ez zen jokatu COVID-19 pandemiaren eraginez
* ² 2022ko ekitaldia ez zen jokatu Putzuzulo Gaztetxearen eraisketaren eraginez

## Erreferentziak

* ↑ Hamar zintzur koplari hamargarren zintzarrirako. (Noiz kontsultatua: 2017-12-03).
* ↑ «Aner Peritzek irabazi du XV. Kopla Txapelketa - Zarautz» Zarauzkohitza.eus (Noiz kontsultatua: 2023-12-23).
* ↑ «Bueltan da Kopla Txapelketa» Urola Kostako Hitza (Noiz kontsultatua: 2024-03-02).
* ↑ Gorka Ostolaza irabazle Zarauzko kopla txapelketan. (Noiz kontsultatua: 2017-12-03).
* ↑ Elortzak eta Amurizak abestu zuten kopla txapelketako buruz burukoa. (Noiz kontsultatua: 2017-12-03).
* ↑ Andoni Egañak irabazi du Zarauzko X. Kopla Txapelketa. (Noiz kontsultatua: 2017-12-03).
* ↑ Aitor Mendiluzek eskuratu du Zarauzko Kopla Txapelketako zintzarria. (Noiz kontsultatua: 2017-12-23).
* ↑ «Maialen Lujanbiok irabazi du 2018 Kopla Txapelketako zintzarria - zarauzkohitza.eus» zarauzkohitza.eus (Noiz kontsultatua: 2019-01-06).
* ↑ Lehengo lepotik zintzarria - zarauzkohitza.eus. (Noiz kontsultatua: 2019-12-21).
* ↑ «Putzuzuloko XIV. Kopla Txapelketako zintzarria, Oihana Aranarentzat» Urola Kostako Hitza 2021-12-18 (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).
* ↑ «Aner Peritzek irabazi du XV. Kopla Txapelketa» Zarauzko Hitza 2023-12-22 (Noiz kontsultatua: 2023-12-23).
* ↑ «Aitor Mendiluzek irabazi du Zarauzko Kopla Txapelketako zintzarria - Zarautz» Zarautzguka.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q60448488
# Alice Coltrane

Alice Coltrane, ezkondu aurretik Alice McLeod (Detroit, 1937ko abuztuaren 27a – Los Angeles, 2007ko urtarrilaren 12a) konpositore, pianista, organo-jotzaile eta jazz harpa- jotzaile estatubatuarra izan zen.
Ezaguna da, besteak beste, jazz-bandetan harpa erabili zuten musikari entzutetsuetako bat zelako, bera baino lehen, Daphne Hellman (1916-2002), Betty Glamann (1923-1990), Dorothy Ashby (1932-1986), Corky Jale (1936) eta, geroago, Deborah Henson-Conant.
Piano klasikoko ikasketetan trebatua zen, zazpi urte zituenetik. Laster sartu zen Detroiteko jazz-esparruan, eta Yusef Lateef eta Lucky Thompson saxofoi-jotzaileekin edo Kenny Burell gitarristarekin jo zuen. Parisen egon ondoren, New Yorken jarri zen bizitzen eta Terry Gibbsen laukotean sartu zen. John Coltrane ezagutu zuenean bere taldearekin jo zuen.
John Coltranerekin ezkondu zen, eta musikaria hil zenetik bere ondarearen zaintzailea izan zen.
Coltrane hil ondoren, bere bizitza espiritualtasunera eta meditaziora bideratu zuen, Indiara bidaiatu eta hinduismoan hasi zen, 'Turiya Sangitananda' izena hartu zuen. Kaliforniara itzuli ondoren, gogoeta-musikan aritu zen.
John Coltraneren lana inspirazio-iturri garrantzitsua izan zen harentzat, baina Alicek bere musika-estilo propioa garatu zuen bere instrumentu nagusiekin, pianoarekin, organoarekin eta harparekin, baita bibrafonoarekin eta Indiako instrumentu batzuekin ere, besteak beste tanburarekin.

## Diskografia

* John Coltrane: Infinity. John Coltraneren taldearen 1965 eta 1966ko grabazioak, gerora Alicek eta haren musikariek egindako aldaketekin: Charlie Haden, Joan Chapman eta Oran Coltrane, eta hari sekzio bat. Album hori Inpultsioa! 1972. urtea.
* Monastic Trio (Bultzada!, 1967).
* Huntington Ashram Monastery (Bultzada!, 1969).
* Ptah, the Daoud (Bultzada!, 1970).
* Journey in Satchidananda (Inpultsioa !, 1970).
* Universal Kontzientousness (1971).
* World Galaxy (Bultzada!, 1971).
* Lord of Lores (Bultzada!, 1973)
* Reflection non Creation and Space (a Five Year View) (1973).
* Illuminations (Alice Coltrane and Carlos Santanaren albuma)–Illuminations (CBS, 1974), Carlos Santanarekin.
* Eternity (Warner, 1975).
* RirakasleaRadha - Krisna Nama Sankirtana (Warner, 1976).
* Transzendence (Warner, 1977).
* Transfiguration (Warner, 1978).
* Turiya Sings (1982).
* Divine Songs (1987).
* Infinite Chants (1990).
* The Music of Alice Coltrane: Astral Meditations (1999). Bilduma.
* Translinear Light (Bultzada!, 2004).
* The Bultzada Story (2006). Bilduma.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 García Martínez, J. M.. (2007-01-15). «Alice Coltrane, introductora del arpa en el mundo del jazz» El País ISSN 1134-6582..
* 1 2 Coll, Vicente. (2017-03-26). Alice Coltrane (mujeres del jazz IV). .
* ↑ Día de luto jazzístico por las muertes de Alice Coltrane.... La Vanguardia 15 gener 2007.
* ↑ Coll, Vicente. (2017-03-26). Alice Coltrane (mujeres del jazz IV). Jazz TK.

## Kanpo estekak

* Alice Coltraneren web ofiziala.
* Datuak: Q238243
* Multimedia: Alice Coltrane / Q238243
# Vianako Printzearen plaza

Vianako Printzearen Plaza Nafarroako Iruñea hiriburuko plaza bat da, Iruñeko Bigarren Zabalgunean.

## Izena

Izena Vianako Printzearen omenez darama.

## Kaleak

Bertan hainbat etorbidek eta kalek bat egiten dute: Nafarroa Behereko etorbidea, San Ignazio etorbidea, Emilio Arrieta kalea, Antso Nagusiaren kalea, Oliveto kondearen etorbidea, Zaragozako etorbidea eta Zangoza kalea.

## Eraikinak

Etxebizitzen eraikina: Plaza horretako hegoaldean dago, eta 1929an Victor Eusa arkitektoak diseinatu zuen.

## Garraiobideak

Vianako Printzearen plazan Iruñerriko Eskualdeko Hiri Garraioaren autobus-linea hauek geltokia dute:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12255123
# Dorothy Ashby

Dorothy Ashby, Dorothy Jeanne Thompson jaioa (Detroit, 1932ko abuztuaren 6a – Santa Monica, 1986ko apirilaren 13a) estatubatuar jazz konpositore eta harpa-jotzailea izan zen. Ashbyk harparen ospea hedatu zuen jazzean, instrumentua beboperako saxofoiaren neurri berean erabil zitekeela erakutsiz. Bere diskoak jazzarenak baziren ere, sarritan R&B eta beste genero batzuetarantz jotzen zuen, bereziki 1970eko The Rubáiyát of Dorothy Ashby diskoan, non kotoarekin zuen talentua erakutsi zuen, jazzean ere arrakastaz integratu zuen instrumentu japoniarra.

## Biografia

Dorothyren aita Wiley Thompson musikari autodidakta zen, eta hark erakutsi zion gitarra jotzen. Pianoa jotzera ere bultzatu zuen bere entseguetan. Pianoarekin eta gitarrarekin ikasitako guztia bere instrumentu berriarekin aplikatu zuen, harparekin, Cass Technical High School zentroan zegoela, non eskolako martxa bandan jo zuen, Donald Byrd eta Kenny Burrell jazz musikariekin, besteak beste. 1950eko urteetan Detroiteko jazz zirkuituan jotzen hasi zen, eta bere banda propioa ere eratu zuen John senarrarekin, Dorothy Ashby Trio. Bere ibilbidearen parte nagusia Detroiten gauzatu izanagatik ere, Chicagon eta New Yorken ere jo zuen; Afro-Harping zuzenduko zuen Richard Evans ekoizle, moldatzaile eta konpositoreak, hain justu, New Yorken deskubritu zuen Dorothy, 1962an.

## Diskografia

* 1957: The Jazz Harpist (Regent) – Frank Wessekin batera
* 1958: Hip Harp (Prestige) – Frank Wessekin batera
* 1958: In a Minor Groove (New Jazz) – Frank Wessekin batera
* 1961: Soft Winds (Jazzland)
* 1962: Dorothy Ashby (Argo)
* 1965: The Fantastic Jazz Harp of Dorothy Ashby (Atlantic)
* 1966: The Sounds of Christmas (Tab) – Jimmy Clark eta Tom Montgomeryrekin batera
* 1968: Afro-Harping (Cadet)
* 1969: Dorothy's Harp (Cadet)
* 1970: The Rubaiyat of Dorothy Ashby (Cadet)
* 1984: Django/Misty (Philips)
* 1984: Concierto de Aranjuez (Philips)

## Erreferentziak

* ↑ «Geroko harpa jotzailea» Berria 2024-12-22 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.