# Francisca Aparicio

Francisca Aparicio Merida (Guatemalako Hiria, 1858ko uztailaren 2a - Berna, 1943ko urtarrilaren 30a) Guatemalako socialite bat izan zen, 1874tik 1885era Guatemalako lehen dama izan zena, Justo Rufino Barrios presidentearen emaztea izan zenean. Chalchuapako guduan Barrios hil ondoren, Aparicio Jose Martinez de Roda espainiar noblearekin ezkondu zen New Yorken, eta Vistabellako markesa ezkontide bihurtu zen; lehenik Espainiara joan zen, eta 1899an berriro alargundu ostean, Suitzara joan zen hil arte.

## Biografia

Francisca Aparicio Guatemalan jaio zen, Juan Jose Aparicio y Limonen eta Francisca Merida Estradaren alaba. Belen Ikastetxean ikasi zuen, urtsulatar mojekin.

### Barriosekiko ezkontza eta 1874ko lurrikara

Justo Rufino Barriosekin ezkondu zen —orduan Guatemalako presidentea zen— 1874ko uztailaren 24an, berak 16 urte zituenean eta Justok 39 urte zituenean. Abuztuan mugimendu sismikoak hasi ziren Chimaltenango inguruan, baina inork ez zien jaramonik egin, herritarrak ohituta baitzeuden dardara maiz samar egitera; are gehiago, ez zuten eragotzi Barrios presidentea bere emazte gaztearekin ezkontzeko loturaren omenezko gala handi bat egitea.
Baina 1874ko irailaren 3an, Parramos herria erabat suntsitzeaz gain, lurrikara suntsitzaile bat izan zen. aitzitik, labanaz eta beste arma zorrotz batzuez armatutako gaizkile-taldeak kaltetuei erasotzen eta geratzen zitzaien apurra lapurtzen saiatu ziren; zorionez, bandak Justo Rufino Barrios jeneralaren gobernuko poliziak harrapatu zituen, eta modu sumarioan exekutatu zituzten.
Barrios presidentearekin Elena, Maria de la Luz, Jose Ignacio, Maria Josefa, Carlos, Rufino eta Francisca sortu zituen.

### Barriosen heriotzaren ostean

1885ean, Barrios Presidentea hil zenean, Ameriketako Estatu Batuetan finkatu zen, eta, ondoren, Espainian, non Antonio Cánovas del Castillo politikari liberalak Espainiako nobleziari aurkeztu zion. Dirutza handia jaso zuen oinordetzan, Justo Rufino Barriosen oinordeko unibertsala izan zelako, Guatemalako presidente izan zen urteetan pilatu zuena.
Bigarren ezkontza New Yorken egin zuen, 1892an, eta Jose Martinez de Roda Vistabellako markesarekin ezkondu zen. Seme-alabarik izan ez zutenez, markesgoa Barriosekin sortutako seme-alabengana pasatu zen.
Barrios hil eta gero, haren familiak ia berehala alde egin zuen herrialdetik, hiletak egin eta gero, eta New Yorkera joan zen, Apariciotarren zati bat bizi zen tokira, Guatemalatik kafea esportatzen aritzen zirenak. Françoise Aparicio, bere seme-alabekin, New Yorkeko Parke Nagusiaren aurrean dagoen 855. etorbideko etxe eder batean kokatu zen; Barriosen heriotzaren ondoren 30 milioi peso baino gehiago jaso zituen eta beti gertaera bat izan ziren gizarte-dantzak eskaintzen zituen, zeinetan bera luxuz jantzita agertzen zen bere alabekin eta Aparicio andereñoekin batera. Aretoak landare arraroz apainduta zeuden, Metropolitan Opera Houseko tramoi-saltzaile batek apaindutako eszenatoki batean. Orkestra horrek berak afari goxoak zerbitzatzen ziren festak alaitzen zituen.
Los Barrios eta Aparicio Espainiara joan ziren, eta Antonio Cánovas del Castillok Espainiako nobleziarekin lotu zituten. 1892an, Franciscak, ordurako hogeita hamalau urte zituenak, bigarren aldiz ezkondu zen New Yorken, Jose Martinez de Roda Vistabellako markesarekin eta Granada diputatu ganberan ordezkatzen zuenarekin.
Jose Ignacio eta Carlos semeek Jesuiten ikastetxean ikasi zuten, baina hogei urte bete baino lehen hil ziren, hainbat arrazoirengatik. Francisca Aparicio berriz alargundu zen eta 1943an hil zen, bere alaba nagusia eta bere bikotekide banaezina -Elena Barrios y Aparicio, Vistabellako III. markesa- hurrengo urtean hil zen bitartean.

### Erreferentziak

* 1 2 The New York Times. (1874ko abenduaren 20a). «Earthquakes. A record of the shocks in 1874-the thirty days of terror in Guatemala» The New York Times (Nueva York, Ameriketako Estatu Batuak).
* 1 2 3 4 5 Palma, Claudia. (2015eko apirilaren 26a). «Elena III, la marquesa triste» Prensa Libre (Guatemala).
* ↑ Tipografía El Renacimiento 1885, 2-15 orr. .

## Kanpo loturak

* Datuak: Q19648737
* Multimedia: Francisca Aparicio y Mérida / Q19648737