OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Isipu-belar

Isipu-belarra (Hyssopus officinalis) Hyssopus generoko landare belarkara da, jatorriz Europa Hegoaldekoa, Ekialde Hurbilekoa eta Kaspiar itsaso ingurukoa. Sendabelarra da, ezen baititu ezaugarri antiseptiko, espektoratzaile eta eztul aurkakoak. Baratzetan landatu izan da, beldarrak, zorriak eta barraskiloak usatzen baititu. Erleak erakartzen ditu ere.

## Ezaugarriak

Isipu-belarra kolore biziko landarea da, 30 eta 60 cm artekoa. Zurtoina zurkara da oinarrian, bertatik hainbat adaxka hazten direla. Hostoak lantzeolatuak dira, berde ilunak eta 2-2,5 cm luze.
Udan lore usaintsuak garatzen ditu, arrosak, urdinak edo, batzuetan, zuriak. Akenio txiki luzangak ematen ditu.

## Erabilerak
### Sukaldaritzan

Menda eta mikatzaren arteko zaporea dute loreek, batez ere entsalada, zopa eta arrauzkietan erabiltzekoak. Hostoak ere jangarriak dira, entsalada, ore eta gazta berriarekin. Ez da komeni batzuk eta besteak janari berean jartzea, hostoak nabarmenagoak baitira.

### Sendabelarra

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Eztularen aurka egiteko erabiltzen da eta ezaugarri espektorante eta antiseptikoak ere baditu.

## Iruditegia

* Infloreszentziak.
* Tximeleta isipu-belarrean.
* Hostoak.

## Erreferentziak

* ↑ Ekogunea (Kutxa fundazioa). (2014). Lore-landareak ere baratzetan. .

## Ikus, gainera

* Isipua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q137931
* Multimedia: Hyssopus officinalis / Q137931
* Espezieak: Hyssopus officinalis
# Intxaurrondo arrunt

Intxaurrondo arrunta (Juglans regia) Juglans generoko zuhaitza da, jatorriz Ekialde Hurbilekoa baina Europa osotik Himalaia eta Txina hego-ekialdea arte etxekotua. Intxaurrak ematen ditu.

## Ezaugarriak

Hosto-erorkorreko zuhaitza da, eta 30 m garai izan daiteke. Itxura sendoa du, eta adaburu zabala eta biribildua.
Enbor lodia du, bi metrotako diametroa ere har dezake. Azala zilar-koloreko grisa du, eta arrail sakonak sortzen zaizkio azalean adinarekin. Enborra bera nahiko txikia da altueraz eta adar sendoak ateratzen zaizkio zuhaitzari itxura borobildua emanez.

### Hostoak

Hosto handi eta konposatuak dituzte intxaurrondoek, eta 3tik 9ra foliolo. Hostoak 20-35 cm luzerakoak izan daitezke, hauetatik 5-8 cm pezioloak hartzen du.. Hostoak apurtzean, oso usain bereizgarria nabaritzen da.

### Loreak

Lore arrak eta emeak desberdinak dira. Lore arrak aurreko urteko adarretan zintzilik dauden infloreszentziatan baturik daude (gerba erakoak). Lau sepalo eta 8-40 estamin izan ditzakete. Lore emeak, aldiz, urteko adaxken puntan jaiotzen dira, 2-3 ale txikiko taldetan eta tente.

### Fruituak

Fruitu globularrak —drupak— ematen ditu intxaurrondoak. Fruituaren kanpoko alde berdea belztu eta deskonposatu egiten da, eta intxaurra uzten du agerian.

## Habitata

Baso misto eta haltzadietan da ugaria.

## Erabilera

Intxaurra oso fruitu gozoa eta elikagarria da. Gordinik, erreta, egosita edo azkenburukotan jan daitezke eta intxaurretatik olioa ere ateratzen da. Nutrizio balio handia duen fruitu lehorra da, proteinatan, B bitaminatan, C bitaminatan, oligoelementutan, oliotan lezitinatan eta omega3 gantz azidotan aberatsa.
Ebanisterian oso preziatua da zura, amerikako Intxaurrondo beltzarekin (Juglans nigra) batera. Gaur egun, intxaurrondo arruntaren barietate frantziarrak eta amerikarrak interes handia dute, berehala hazten direlako.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.
* Datuak: Q46871
* Multimedia: Juglans regia / Q46871
* Espezieak: Juglans regia
# Ordokietako bisonte

Ordokietako bisontea, Bison bison bison da bere izen zientifikoa, (beste sinomino bat Bison bison montanae da), Amerikako bisontearen bi azpiespezienetariko bat da. Bestea Basoko bisontea da, (Bison bison bison).
Ordokietako bisontea Basoko bisontea baino askoz ugariagoa da, eta orohar Amerikako bisonteaz hitz egiten denean, bisonte honetaz ari da.
Zenbait adituen arabera, Ordokietako bisonteak bi azpiespezie ditu aldi berean. Iparraldeko ekotipoa Bison bison montanae litzateke, eta beste mota ezberdin bat berriz hegoaldekoa. Iritzi hau, hala ere, ez dago arrunt onartuta.

## Ordokietako bisonteak Alaskan

Kolono zuriek burututako Amerikako bisonteen hilketa handiak eta gero, Ordokietako bisontea bere lehengo habitataren zenbait gunez gain, Alaskan ere sartu omen zuten. Hau da iparralderago egindako Ordokietako bisontearen bersarketa. Alaskako "Game Commision" delakoak burutu zuen 1928. urtean Delta Junction delako eskualdean. Handik beste zenbait parajetara zabaldu zituzten bisonteak ondorengo urtetan, hala nola Farewell eta Chitina.
Hala ere Delta Junction samalda da egun handiena, eta 20. mendetik bertako animaliak kontrolpean ehizatzen dira. Hango ehiztariek asko estimatzen dituzte ehunka libra haragia eskaintzen dute abere hauek. Beste aldetik bisonteak bertan aritzeak nekazaritzaren garapena zeharo baldintzatu du eskualde hartan.

## Erreferentziak

* ↑ Geist V. (1991). "Phantom subspecies: the wood bison, Bison bison "athabascae" Rhoads 1897, is not a valid taxon, but an ecotype.". Arctic 44 (4): 283–300.
* ↑ Reintroduction of bison into the Rocky Mountain parks of Canada: historical and archaeological evidence | booktitle = Crossing Boundaries in Park Management: Proceedings of the 11th Conference on Research and Resource Management in Parks and on Public Lands | pages = 143–151 | publisher = The George Wright Society, Inc. | date = 2001 | location = Hancock, Michigan | url = http://www.georgewright.org/24kay.pdf | doi = | id = | accessdate = December 2, 2009

## Kanpo estekak

* Ordokietako bisontea. Bideoa
* Datuak: Q2447861
* Multimedia: Bison bison bison / Q2447861
* Espezieak: Bison bison bison
# Melira

Melira (Iris foetidissima) Iridaceae familiako landarea da, 30-100 cm luzea dena.
Zurtoin zuzen berdea eta ezpata itxurako hosto tente luzeak izaten ditu. Zurtoin bakoitzean 9 lore izan ditzake gehienera, kolorez hori edo horixkak. Zingiradietan hazten da batez ere.
Eskualde epeletan landare apaingarri moduan erabiltzen dute, hainbat kultibar dituena.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ RHS Plant Selector - Iris foetidissima. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2484930
* Multimedia: Iris foetidissima / Q2484930
* Espezieak: Iris foetidissima
# Jujubondo

Jujubondoa (Ziziphus jujuba) Ramnazeoen familiako zuhaitza da, 5 m inguru luzea, enbor bihurria eta behera okertutako adar arantzatsuak dituena. Olibondoaren antzeko hostoak, harenak baino laburragoak, kolorez berde horixkak, distiratsuak eta txandaka antolatuak izaten ditu; loreak, berriz hori txikiak, eta fruitua, jujuba izenekoa, olibaren antzeko arre beltzarana, harena baino txikixeagoa. Berez Asiakoa da, baina Mediterraneo itsasoaren inguruko lurraldeetan zabaldu samarra dago gaur egun.
Lehendabizikoz hegoaldeko Asian k. a. 9000 inguruan etxekotu zuten. Egun, 400 kultibar baino gehiago ditu.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015-6-6 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Gupta, Anil K.. (2004-7-10). «Origin of agriculture and domestication of plants and animals linked to early Holocene climate amelioration» Current Science (Indian Academy of Sciences) 87 (1): 59..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11181633
* Multimedia: Ziziphus jujuba / Q11181633
* Espezieak: Ziziphus jujuba
# Jacobaea maritima

Jacobaea maritima (lehen Senecio cineraria deitua) Asteraceae familiako landarea da, Mediterraneoko kostaldetan jatorria duena. Metro batera iristen den landare iraunkorra da. Oinarritik adarkatuta, indumentu erabat zuria ile leunekin. Lorezaintzan erabiltzen da, batez ere bere zilarrezko hosto erakargarriengatik eta bere tamaina ez oso altuagatik, beste landare batzuekin konbinatzen duena. Hibrido kultibar ugari ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13217438
* Multimedia: Jacobaea maritima / Q13217438
* Espezieak: Jacobaea maritima
# Intsentsu-sabina

Intsentsu-sabina edo intsentsu-miterra (Juniperus thurifera) Cupressaceae familiako espezie baten izen arrunta da. 2-4 m luzea, baina 20 metrotaraino ere haz daitekeena.
Mediterraneo itsasoaren mendebaldeko kostaldetan du jatorria, Botaniko batzuen ustez, bi aldaera ditu nahiz eta badaude horrela uste ez dutenak:
* Juniperus thurifera var. thurifera, hego-mendebaldeko Europan bizi dena.
* Juniperus thurifera var. africana, ipar-mendebaldeko Afrikan bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Adams, R. P. (2004). Junipers of the World. Trafford. ISBN 1-4120-4250-X
* ↑ Farjon, A. (2005). Monograph of Cupressaceae and Sciadopitys. Royal Botanic Gardens, Kew. ISBN 1-84246-068-4
* ↑ Ecology and conservation of Juniperus thurifera Juniperus thurifera website
* ↑ «Elurmaluta.net - Fossil Plastics - Alegiazko Enborrak» www.elurmaluta.net (Noiz kontsultatua: 2021-01-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1510186
* Multimedia: Juniperus thurifera / Q1510186
* Espezieak: Juniperus thurifera
# Orein-mihi

Orein-mihia (Asplenium scolopendrium) Asplinoaren generoko iratzea da, 45 cm inguru luzea, sustrai-sendoa eta zurtoingabea. Sustraiak, eta mordoan hazten diren hainbat hosto luzek, mihi egitura dutenek, osatzen dute orein-mihia. Berde argiak, distiratsuak eta larrukarak izaten ditu hostoak. Basoetan, hormetan eta aintzira inguruetan hazten da.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1130272
* Multimedia: Asplenium scolopendrium / Q1130272
* Espezieak: Asplenium scolopendrium
# Intxaurrondo beltz

Intxaurrondo beltza (Juglans nigra) Juglans generoko hosto galkorreko zuhaitza da. Oso bizkor hazten da; 30 m inguru luzea eta adaje zabalekoa izaten da. Lizarraren antzeko hostoak izaten ditu. Fruituaren barruko mamia txikia du, eta mintzetatik banatzen oso zaila. Duen zuragatik lantzen da batez ere.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q852572
* Multimedia: Juglans nigra / Q852572
* Espezieak: Juglans nigra
# Origanum

Origanum Lamiaceae landare familiako genero belarkara da, batzuetan sasiak osatzen dituenak. Mediterraneoan eta Asiako hego-ekialdean aurki daitezke, gune menditsu eta irekietan. Usain sakona dute eta horregatik oso erabiliak dira sukaldaritzan. Famatuenak oregano eta mendaroa dira.
Lepidoptera batzuek jateko erabiltzen dituzte, adibidez Coleophora albitarsella espezieak.

## Espezieak

* Origanum acutidens
* Origanum amanum
* Origanum calcaratum
* Origanum compactum Benth.
* Origanum dictamnus L.
* Origanum laevigatum
* Origanum leptocladum
* Origanum libanoticum
* Origanum majorana L.
* Origanum ×majoricum Cambess.
* Origanum microphyllum
* Origanum minutiflorum O.Schwarz & P.H.Davis
* Origanum onites L.
* Origanum rotundifolium Boiss.
* Origanum scabrum
* Origanum sipyleum
* Origanum syriacum L.
* Origanum vulgare

## Erreferentziak

* ↑ Genus: Origanum L. Germplasm Resources Information Network
* ↑ doi:10.1016/S0378-8741(03)00275-7 Zita hau gehitzeko bi modu daude: Botaren zain egon gabe edo eskuz egin
* ↑ National native popular flowers of Lebanon
* ↑ GRIN Species Records of Origanum Germplasm Resources Information Network

## Kanpo estekak

* Datuak: Q205265
* Multimedia: Origanum / Q205265
* Espezieak: Origanum
# Aker-belar

Aker-belar (Hypericum hircinum) Hypericaceae familiako landarea da.
Hosto handi biribilkarak ditu; lore horiak, fruitua beltz samarra heltzen denean. Leku hezeetan izaten da, erreka bazterretan batez ere, Europako mendebalde osoan.

## Erreferentziak

* ↑ Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed). (2014). Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.. Reading, UK.: Species 2000.
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q889234
* Multimedia: Hypericum hircinum / Q889234
* Espezieak: Hypericum hircinum
# Lemna gibba

Lemna gibba ur-landare txikia da, arazeoen familiakoa.
Fronda berde grisak edo, batzuetan, arre-gorrixkak gainetik, azpialdea 40-50; fronda bakoitzak sustrai bat du. 4-6 obulu. Udaberrian eta uda hasieran loratzen da.
Europan zehar bizi da (Islandia eta Noruega izan ezik). Urmael eta erretenetan bizi da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) Lemna gibba. 2021-04-08 (Noiz kontsultatua: 2023-03-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157897
* Multimedia: Lemna gibba / Q157897
* Espezieak: Lemna gibba
# Zitori gorri

Zitori gorria (Lilium martagon) Liliaceae familiako landare loreduna da, Eurasiako eskualde epeletan jatorria duena. Landare apaingarri ezaguna da,.

## Erreferentziak

* ↑ RHS encyclopedia of plants & flowers. Dorling Kindersley, 744 or. ISBN 1405354232..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156363
* Multimedia: Lilium martagon / Q156363
* Espezieak: Lilium martagon
# Orkatx arrunt

Orkatx arrunta (Hypericum androsaemum) Hypericaceae familiako landarea da, Eurasia osoko muino eta baso irekietan bizi dena.
* Hostoak eta kimuak
* Lorea
* Fruta

## Erreferentziak

* ↑ J. Lambinon, L. Delvosalle, J. Duvigneaud. (2004). Nouvelle Flore de la Belgique, du Grand-Duché de Luxembourg, du Nord de la France et des Régions voisines. (5. argitaraldia), 199 or. ISBN 90-72619-58-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q886411
* Multimedia: Hypericum androsaemum / Q886411
* Espezieak: Hypericum androsaemum
# Erregaliz

    Artikulu hau landareari buruzkoa da; gozokia gaitzat duena beste hau da: «Makil-goxo (gozokia)»
Makilgoxoa edo erregaliza (Glycyrrhiza glabra) jatorriz Europa hegoaldekoa eta Asiako zenbait tokitakoa den zuhaixka lekaduna da. Euskarazko eta grezierazko hitzak osagai bertsuak ditu: glukurrhiza= rhiza, "sustrai" + glyk, "gozo".
Haren osagai bereizgarriena glizirrizina da eta azukre asko dauka (glukosa, sakarosa eta abar). Edulkoratzaile modura eta farmazian erabiltzen da, baita gozoki moduan ere.
Zurtoin zuzen adartsua du, eta hostoa ezpelaren itxurako orri txikiz osatua. Lorea sortan antolatua, hosto-oinaren gainaldean hazten dena eta kolorez arrosa du, eta fruitua leka egiturakoa. Berez ekialdean eta Europako hegoaldean hazten da, baina horietan bezalako klima ez den lurraldeetara ere ongi egokitzen da. Oso zain urrintsua du. Sortu eta hiru urtera, hostoak horitzen hasten zaizkionean, ateratzen da enborra. Gero zainak lehortzen uzten dira, eta edabe modura edo pastilak eginda hartzen da. Lasaigarria eta ultzerarentzat ona da.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q257106
* Multimedia: Glycyrrhiza glabra / Q257106
* Espezieak: Glycyrrhiza glabra
# Sanjoan-lore

Sanjoan-lorea (Leucanthemum vulgare) Asteraceae familiako landarea da, Europan eta Asiako eskualde epeletan jatorria duena.
Aldaera hauek ditu:
* Leucanthemum vulgare var. cantabricum Font Quer & Guinea
* Leucanthemum vulgare subsp. catalaunicum (Vogt) O.Bolòs & Vigo
* Leucanthemum vulgare subsp. eliasii (Sennen & Pau) Sennen & Pau
* Leucanthemum vulgare subsp. parviceps (Briq. & Cavill.) Vogt & Greuter
* Leucanthemum vulgare subsp. pujiulae Sennen

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27164
* Multimedia: Leucanthemum vulgare / Q27164
* Espezieak: Leucanthemum vulgare
# Linum narbonense

Linum narbonense Linaceae barruan sailkatzen den landare loredun bat da, Linum perenneren antzekoa. Europan du jatorria.
50 zentimetroko altuera hartu dezake, eta 30 zentimetroko zabalera. Bere gainaldean hamar bat lore urdin daude, bost petalokoak, 2-2,5 zentimetroko diametrokoak. Udaren hasieran kukuluak sortzen ditu. Hazien biltegia txikiak eta beige kolorekoak dira.
Coleophora benedictella espeziearen larbek jaten duten landare bakarra da.
Askotan liho izen generikoa ematen zaio, baita liho urdin. Hala ere, espezie gehiagok dute izen arrunt hau.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q145329
* Multimedia: Linum narbonense / Q145329
* Espezieak: Linum narbonense
# Oroilore

Oroilorea (Myosotis) Boraginaceae familiaren genero baten izen arrunta da. Belar landare aski txikia. hainbat koloretako loreak ematen dituena

## Espezie hautatuak

* Myosotis alpestris
* Myosotis arvensis
* Myosotis asiatica
* Myosotis azorica
* Myosotis caespitosa
* Myosotis decumbens
* Myosotis discolor
* Myosotis latifolia
* Myosotis laxa
* Myosotis maritima
* Myosotis nemorosa
* Myosotis ramosissima
* Myosotis scorpioides - Oroilore urtarra edo uretako oroilorea
* Myosotis secunda
* Myosotis sicula
* Myosotis stricta
* Myosotis sylvatica - Basoko oroilorea
* Myosotis verna
* Myosotis venosa
* Myosotis forsteri

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q147149
* Multimedia: Myosotis / Q147149
* Espezieak: Myosotis
# Astailar

    Ez nahasi astalarrekin.
Astailarra (Lathyrus aphaca) Fabaceae familiako landare belarkara eta birakaria da. Hegoaldeko Europan, Asiako zenbait eskualdetan eta iparraldeko Afrikan du jatorria. Zurtoinetan hegalak ditu, lore horiak edo zuriak eta leka lauak ditu. Astailarrak lehorteak oso ondo pairatzen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q158592
* Multimedia: Lathyrus aphaca / Q158592
* Espezieak: Lathyrus aphaca
# Orratz muturrandi

Orratz muturrandia (Syngnathus typhle) Syngnathidae familiako ur gaziko arraina da, ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan, Itsaso Baltikoan, Mediterraneo itsasoan eta Itsaso Beltzan bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ FishBase: Syngnathus typhle
* Datuak: Q1130760
* Multimedia: Syngnathus typhle / Q1130760
* Espezieak: Syngnathus typhle
# Idi-bihotz arbola

Idi-bihotz arbola edo tulipa-arbola (Liriodendron tulipifera) Magnoliaceae familiako zuhaitza da eta Ipar Amerikako ekialdean du jatorria. Liriodendron generoko bi espezieen adierazgarri amerikarra da . Appalache mendietako baso birjinetan 50 m baino gehiago hazi daiteke, maiz 25-30 m altueran adarrik gabe, hortaz, haren egurra oso estimatua da. Handitze bizkorra du, egur ahularen arazorik gabe eta zuhaitzaren itxura tipikoa, konikoa da.
Hazkundea oso azkarra du eta zuhaitzaren forma tipikoa konikoa da. Itzala sortzeko zuhaitz aproposa da.
Espezie hau Estatu Batuetako ekialdeko ezti landare garrantzitsuenetako bat da eta ezti gorrixka iluna ematen du.

## Galeria

* Hostoa
* Hostoa atzeko aldetik
* Liriodendron tulipifera lorearen xehetasuna
* Hosto xehetasuna
* Hosto baten beheko aldean, akaro gorri batekin
* Idi-bihotz arbola udazkenean
* Enborra
* Enborraren xehetasuna
* Enborra zakatzekin

## Kanpo estekak

* Moriaty, William. Florida erdialdeko Tulip zuhaitza
* Datuak: Q158783
* Multimedia: Liriodendron tulipifera / Q158783
* Espezieak: Liriodendron tulipifera
# Orratz handi

Orratz handia (Syngnathus acus) Syngnathidae familiako ur gaziko arraina da, ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi dena.

## Taxonomia

Lineok 1758. urtean deskribatu zuen Systema Naturae liburuan.

## Deskribapena

Orratz handia 45 cm-tako luzera hartzera iristen da, 47 cm-korik ere aurkitu da, baina orokorrean 33-35 cm ingurukoak izaten dira helduak.
Buruan mutur luzearen amaieran ahoa du eta begien atzealdean konkor txiki bat du.
Gorputz luzea du, segmentatua eta hezur gogorrezko plakez estalia. Segmentu bakoitza ia karratua da eta eskuan hartzerakoan gorputza erabat zurruna dela nabaritzen da. Segmentuak eraztun bidez elkartzen dira. Eraztun hauek argiak dira eta segmentuak ilunak. Uzkiaren gainetik 17-22 eraztun ditu eta atzean 39-43. Inguruan kamuflatzeko kolore marroiak edo berdexkak izan ditzake. Sabelaldeak kolore argiagoa du.
Bizkarreko hegatsak 36-45 erradio bigun ditu, alboetakoak 11-13, buztanekoak 10 eta amaieran 3 erradio dituen azken hegats txiki bat du.

## Biologia

Estuariotako eta kostaldeko lokatz eta hareatan hedatzen diren Posidonia eta Zostera zelaietan kamuflatzen da. Belar artean zut jartzen da eta zooplanktona osatzen duten krustazeo txikiak harrapatzen ditu.
Obiparoak dira eta urtean hirutan ugaltzen dira. Emeek arrautza multzoak sartzen dituzte arren inkubazio poltsetan, buztanaren azpian. Hainbat emeren arrautzak jasotzen dituzte arrek, 400 arrautza inguru izateraino. 5 astetako haurdinaldiaren ondoren maiatza eta uztaila artean jaiotzen dira kumeak. 1'7-3'5 cm arteko tamaina izaten dute eta akuarioetan egindako esperimentuek erakutsi dute itsaso hondoan gelditzen direla.

## Banaketa

Orratz handia espezie demertsala da, klima azpitropikalean aurkitzen dena. 110 metro arteko sakoneran bizi da, gehienetan 15-20 metrotako sakoneran aurkituko dugu.
Banaketa geografiko zabala du. Ozeano Atlantikoaren ekialdeko kostaldean bizi da, Norvegia eta Faroe uharteetatik hasi eta Namibia eta Hegoafrikaraino. Ipar itsasoan, Baltikoan, Mediterraneo itsasoan eta Itsaso Beltzean ere aurkitzen da.

## Arriskuak

Babesturiko espeziea da. Itsas zaldiekin gertatzen den antzera lehortu eta dekorazio elementu gisa saltzeko harrapatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Greater Pipefish
* 1 2 «Syngnathus acus - Marine Life Encyclopedia» www.habitas.org.uk (Noiz kontsultatua: 2023-12-24).
* ↑ Webmaster. «Orratz handia (3)» Les cahiers naturalistes de Pierre-Thomas Ducourrau - Imagier de la faune de Biarritz du XIXe siècle (Noiz kontsultatua: 2023-12-24).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Syngnathus acus Linnaeus, 1758» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2023-12-24).
* ↑ (Gaztelaniaz) Pejepipa (Syngnathus acus) – Canal del Área de Tecnología Educativa. (Noiz kontsultatua: 2023-12-24).
* 1 2 3 4 «Club de Inmersión Biología :: 21. Peces óseos, Syngnathus acus» www.cibsub.cat (Noiz kontsultatua: 2023-12-24).
* 1 2 3 4 «Syngnathus acus, Greater pipefish : aquarium» fishbase.mnhn.fr (Noiz kontsultatua: 2023-12-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1144324
* Multimedia: Syngnathus acus / Q1144324
* Espezieak: Syngnathus acus
# Orratz muturzuzen

Orratz muturzuzena (Nerophis ophidion) Syngnathidae familiako ur gaziko arraina da, ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan, Itsaso Baltikoan, Mediterraneo itsasoan eta Itsaso Beltzan bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ FishBase: Nerophis ophidion
* Datuak: Q636913
* Multimedia: Nerophis ophidion / Q636913
* Espezieak: Nerophis ophidion
# Linum perenne

Linum perenne Linaceae familiako landare loredun bat da. Europan du jatorria, bereziki Alpeen inguruan eta Ingalaterran.
Landare bizikor belarkara da, 60 zentimetro artera iristen dena. Bere hostoak lantzeolatuak dira, 1 eta 2,5 zentimetro artekoak. Loreak urdin argiak dira, 2-2,5 zentrimetroko diametroarekin, eta bost petalorekin.
Ipar Amerikan antza duen Linum lewisii espeziea dago, batzuetan azpiespezie gisa sailkatzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q159266
* Multimedia: Linum perenne / Q159266
* Espezieak: Linum perenne
# Malba arrunt

Malba arrunta edo ziguina (Malva sylvestris) malbazeoen familiako landare belarkara da, Europa osoan hedaturik dagoena.
Malbina edo malonilmalbina bezalako konposatuak dituenez, tindagai moduan erabili izan dute mendean zehar.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren hiztegi oinarriduna. .
* ↑ Hiley, John S.. (1841). Thomas Wakley ed. The Lancet, In Two Volumes. J. Onwhyn.
* ↑ Kosaku Takeda, Shigeki Enoki, Jeffrey B. Harborne & John Eagles. (1989). «Malonated anthocyanins in malvaceae: Malonylmalvin from Malva sylvestris» Phytochemistry 28 (2): 499–500. doi:10.1016/0031-9422(89)80040-8..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156835
* Multimedia: Malva sylvestris / Q156835
* Espezieak: Malva sylvestris