# Koordenatu esferiko

Koordenatu esferikoen sistema koordenatu polarren ideia berean oinarritzen da eta puntu baten posizio espaziala distantzia eta bi angelu erabiliz zehazteko erabiltzen da. Ondorioz, P puntu bat hiru magnitudeen multzo baten bidez adierazten da: $r$ erradioa, $\theta$ angelu polarra edo kolatitudea eta $\varphi$ azimutula.
Autore batzuek kolatitudearen ordez latitudea erabiltzen dute, eta kasu horretan bere marjina -90°-tik 90°-ra bitartekoa da (-π/2-tik π/2-ra radian), zeroa XY planoa izanik. Azimutalaren neurria ere alda daiteke, angelua erlojuaren orratzen noranzkoan edo erlojuaren aurkako noranzkoan neurtzen den arabera, eta 0°-tik 360°-ra (0-tik 2π-ra radianetan) edo -180°-tik +180°-ra (-π-tik π-ra).
Egile batek zein konbentzio erabiltzen duen jakin beharko zenuke.

## Erabilitako hitzarmenak
### Nazioarteko hitzarmena

Estatubatuar ez diren fisikari, ingeniari eta matematikari gehienek idazten dute:
* $\varphi$, azimutala : 0°-tik 360°-ra
* $\theta$, kolatitudea : 0°-tik 180°-ra
Hau da artikulu honetan jarraitzen dugun konbentzioa. Nazioarteko sisteman, hiru koordenatuen aldakuntza-eremuak hauek dira:
    $0\leq r<\infty \qquad 0\leq \theta \leq \pi \qquad 0\leq \varphi <2\pi$
Koordenatu erradiala beti da positiboa. $r$-ren balioa murriztuz 0 baliora iristen bada, hortik aurrera, $r$; berriro handitzen da, baina $\theta$ balio du π- $\theta$ eta $\varphi$ π radianetan handitzen edo gutxitzen da.

### AEBetako hitzarmena

Gaur egun, AEBetan erabiltzen den konbentzioa ez da europarraren bera. Angelu azimutala adierazteko $\theta$ erabiltzen da, eta polarra, latitudea edo kolatitudea adierazteko $\varphi$ erabiltzen da.

## Beste koordenatu-sistema batzuekiko erlazioa
### Koordenatu kartesiarrekiko erlazioa

Multzo irekiei buruz:
    $U=\{(r,\theta ,\varphi )|r>0,0<\theta <\pi ,0\leq \varphi <2\pi \}\qquad {\mbox{eta}}\qquad V=\{(x,y,z)|x^{2}+y^{2}+z^{2}>0\}$
Koordenatu kartesiar eta esferikoen arteko $F:V\to U$ korrespondentzia unibokoa dago erlazio hauek definitutakoak:
    $r={\sqrt {x^{2}+y^{2}+z^{2}}}\qquad \theta ={\begin{cases}\arctan \left({\frac {\sqrt {x^{2}+y^{2}}}{z}}\right)&z>0\\{\frac {\pi }{2}}&z=0\\\pi +\arctan \left({\frac {\sqrt {x^{2}+y^{2}}}{z}}\right)&z<0\end{cases}}\qquad \varphi ={\begin{cases}\arctan \left({\frac {y}{x}}\right)&x>0{\mbox{ y }}y>0{\mbox{ (1° Q)}}\\2\pi +\arctan \left({\frac {y}{x}}\right)&x>0{\mbox{ y }}y<0{\mbox{ (4° Q)}}\\{\frac {\pi }{2}}{\mbox{sgn}}(y)&x=0\\\pi +\arctan \left({\frac {y}{x}}\right)&x<0{\mbox{ (2° y 3° Q)}}\end{cases}}$
Erlazio horiek bereziak egiten dira $z\,$ardatz berera hedatzen saiatzen direnean, non $x^{2}+y^{2}=0$, zeinetan φ, ez dagoen definituta. Gainera, φ ez da inongo $(x,\ y,\ z)$ puntutan jarraitua $x=0\;$ bada.
Alderantzizko funtzioa $F^{-1}$ ireki berdinen arteko alderantzizko erlazioen arabera idatz daiteke:
    $x=r\sin \,\theta \,\cos \varphi \qquad y=r\sin \,\theta \sin \,\varphi \qquad z=r\,\cos \theta$
Bere jacobtarra izanik: $\left\vert J\right\vert =r^{2}\sin \theta$

### Koordenatu zilindrikoekiko erlazioa

Koordenatu kartesiar eta esferikoen arteko tarteko sistema gisa, koordenatu zilindrikoena dago, erlazio hauen bidez koordenatu esferikoekin erlazionatuta dagoena:
    $r={\sqrt {\rho ^{2}+z^{2}}}\qquad \theta =\arctan \left({\frac {\rho }{z}}\right)\qquad \varphi =\varphi$
eta haien alderantzizkoak
    $\rho =r\,{\sin }\,\theta \qquad \varphi =\varphi \qquad z=r\,\cos \theta$

## Kanpo estekak

* Datuak: Q203218
* Multimedia: Spherical coordinates / Q203218