OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Elosu (Legutio)

    Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Elosu (argipena)»
Elosu Arabako iparraldeko herri eta kontzejua da, Legutioko udalerrikoa. Herrigunearen mendebaldean dago kokatuta, eta iparraldean, bestela, Ollerieta auzoa. Azken honetan Euskal Buztingintza Museoa dago.

## Historia

Villarreal de Alava-ko ermandadean kokatuta, beste bost herrixkekin batera Villarrealera, Alfonso XI. errege gaztelarraren garaian, XIV. mendean. Urbina eta Gosain-ekin batera koadrila osatzen zuen, ermandadean zeuden hiru koadriletako bat alegia.
Espainiako Gerra Zibilean, Legutioko guduaren testuinguruan, Elosuko 17 herritar fusilatu zituzten. Itxuraz gertakari honek ez zuen gerra-ekintzekin zerikusirik izan, baizik eta mendeku pertsonalekin.
XX. mendearen hasieran eskola publiko mistoa zegoen, 28 neska-mutilekin. 1973an, azkenik, 40 euskal hiztun zenbatuta zeuden kontzejuan.

## Demografia

* Elosuko biztanleria

## Garraioa

Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
* Eskualdeko Garraioa
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 6a | Otxandio Legutio | Oleta • Elosu • Elosu (Ollerieta) • Nafarrate • Urrunaga • Larrabea • Legutio (Zabalain) | Otxandio Legutio |

## Ondasun nabarmenak

* Ollerieta baserriko labea. Euskal Buztingintza Museoaren barruan dago.
* San Miguel eliza: Zaharberrituta dago, izan ere oso kaltetua izan zen Gerra Zibilean.
* Desagertutako baselizak: Santa Pía, San Prudencio, San Sebastián eta Mujanokoak.

## Ikus, gainera

* Zuia-Gorbeialdea

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Informazioa Auñamendi entziklopedian.
* Datuak: Q3051654
* Multimedia: Elosu / Q3051654
# Goiain

Goiain Arabako herria da, Legutioko udalerriaren barnean kokatzen dena.

## Ekonomia

Herriko jarduera ekonomiko nagusia industria da, bertan baitago Goiango industrialdea, non 3.500 pertsona inguruk egiten duten lan 100 enpresa ezberdinetan. 300 ha inguruko azalerarekin, Arabako laugarrena da garrantzian, Gasteizkoen, Laudiokoaren (Gardea) eta Amurriokoen (Aldaiturriaga, Saratxo, Maskuribai) ondoren. Arabako Foru Aldundiak zein Legutioko udalak sustatu dute 1970eko hamarkadatik (Arabako zaharrenetarikoa da).

## Demografia

* Goiaingo biztanleria

## Garraioa

Araba Bus sareko eta lineak zerbitzua ematen diote herri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 2 | Gasteiz (geltokia) | Gasteiz (Alas/Boulebard) • Luku • Urbina • Goiain • Legutio | Ibarra⁠ |
| 18 | Gasteiz (unibertsitatea) | Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (geltokia) • Gasteiz (Alas/Boulebard) • Dura • Luku • Urbina • Goiain • Legutio • Otxandio (ospitalea) • Otxandio (Anteparaluzeta) • Abadiño (Amaitermin) • Urkiola (santutegia) • Urkiola (Santi Gaztelu) • Mañaria • Mañaria (Aldabarrena) • Izurtza (Ortuzar) • Izurtza (Eleizalde) • Iurreta (Maspe) | Durango (Landako) |

## Ondasun nabarmenak

* Santa Ana eliza
* Santa Ana eliza, landareek estalita
* Santa Ana elizako kapitelak

## Iruditegia

* Goiaingo baserriak.

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Santa Ana elizaren irudi zaharrak
* Datuak: Q3109913
* Multimedia: Goiain / Q3109913
# Urrunaga

Urrunaga Arabako herria da, Legutioko udalerriaren barnean kokatzen dena eta Nafarraterekin batera Urrunaga-Nafarrate Junta Administratiboa osatzen duena.

## Demografia

* Urrunagako biztanleria

## Garraioa

Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu herrian:
* Eskualdeko Garraioa
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 6a | Otxandio Legutio | Oleta • Elosu • Elosu (Ollerieta) • Nafarrate • Urrunaga • Larrabea • Legutio (Zabalain) | Otxandio Legutio⁠ |
| 6b | Gasteiz Legutio Dura | Zurbao • Arzubiaga • Langara Ganboa • Zirao • Betolatza • Luku • Urbina • Urrunaga • Nafarrate | Gasteiz Legutio Dura |

## Ondasun nabarmenak

* San Joan Bataiatzailearen eliza
* San Bartolome baseliza
* San Joan eliza
* San Joan eliza
* Iturria

## Ikus, gainera

* Urrunagako urtegia

## Bibliografia

* Alava, pueblo a pueblo. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak

* Zuiako koadrilaren webgunea.
* Datuak: Q3552461
* Multimedia: Category:Urrunaga / Q3552461
# Abetxuku

Abetxuku (ofizialki Abetxuko) Arabako herria da, Gasteizko udalerrian kokatuta dago eta kontzeju izaera du. Aldi berean, Gasteizko auzo bat ere bada. Udalerriaren ipar-ekialdean kokatua, oraindik hirigunetik aparte dago, Arriaga-Lakuatik bananduta. Zadorra ibaiaren iparraldean (eskuineko bazterrean) dagoen Gasteizko auzo bakarra da.
Oraindik garbi samar bereiz litezke Abetxuku herrixka eta Abetxuku auzo berria. Auzoa eraikuntza modernokoa den bitartean, herri zaharrak oraindik mantentzen du berezko fisionomia.

## Historia

Alfontso XI.a erregearen agindu bitartez Abetxuku Gasteiza atxikirik geratu zen XIV. mendean. Etxe bakan batzuk baino ez zuten osatzen Abetxuku garai hartan. 1950eko hamarkadatik aurrera hasi zen auzoaren benetako garapena. Gasteizko udala eta Udal Aurrezki Kutxaren (egun Vital Kutxa) ekimenaren bitartez, etxeak eta etxebizitza blokeak eraiki ziren 1958-1960 bitartean. Udalak, hiriaren kanpoaldean txabolismorik gara ez zedin eraiki zituen etxeak. Udala bi fasetan eraiki zen. Lehenean familiabakarreko etxe atxikiak eraiki ziren, eta bigarrenean 3-4 solairuko etxebizitza blokeak.
1966ean auzoak 2.755 biztanle zituen. Zadorra ibaiaren iparraldean kokaturik egoteagatik, auzoa isolaturik egon zen urte askoz hiriko gainerantzeko auzoetatik. Horrek, eta auzoko biztanleriaren gehiengoa etorkina izateak, fama txarra eman zion auzoari urte luzetan zehar. Horrez gain, etxebizitzak ez ziren materialik onenekin eraiki, eta horrek, arazoak sortu zituen eraiki eta hamarkada batzuetara.
Gaur egun, Abetxukuk 3.250 biztanle dauzka (2008ko datuen arabera). Auzoaren egoera asko hobetu da hasierako urteetatik Gasteizko udalak eginiko berritze lanak direla eta. 2002ko amaieran, esaterako, zubi berria eraikitzen hasi zen Zadorra ibaia ganoraz igarotzeko.

## Demografia

Herria oso txikia den bitartean, auzoak 3.500 inguru biztanle ditu (2024ko datuak).
* Abetxuku herriko biztanleria

## Ondasun nabarmenak

San Migel eliza erromanikoa azpimarragarria da.

## Garraiobideak

* Gasteizko tranbia: 2009ko uztailaz geroztik, Abetxuku auzoa Gasteizko erdigunearekin lotzen du.

## Abetxukuar ezagunak

* Iñaki Viñaspre (1984), bertsolaria.
* Leroy Sanchez (1991), abeslaria.

## Argazki galeria

* Gizarte Etxea
* San Jose eliza
* San Migel eliza
* San Migel elizaren ataria
* San Migel elizaren atariko kapitelak

## Kanpo estekak

* Abetxukuren 2001eko ortoargazkia www.alava.net webgunean
* Abetxuku Google Mapsen
* Datuak: Q290638
# Laura Valle

Laura Valle Velasco (Gasteiz, Araba, 1978) minbiziaren alorrean ikertzen diharduen euskal ikerlaria da.
Laura Valle Biologian (2000) eta Biokimikan (2001) lizentziaduna da Nafarroako Unibertsitatean. Ondoren, Madrila joan zen Espainiako Onkologia Ikerketen Zentroan doktore-tesia egitera Miguel Urioste doktorearen gidaritzapean eta giza genetikaren inguruan ikertu zuen. 2006an Ohiora joan zen Ohioko Estatuko Unibertsitatearen Comprehensive Cancer Center-rean doktoreondoko egonaldia egitera. Bertan minbiziaren genetikan espezializatu zen, bereziki kolon-ondesteko minbizian.
2009tik IDIBELLeko Kataluniako Onkologia Institutuan egiten du lan, Bartzelonan.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Laura Valle Ikerketa Taldea
* Datuak: Q23907906
# Ehari

Ehari (ofizialki Ehari / Ali) Gasteizko udalerria osatzen duten herrietariko bat da. 519 metroko garaieran kokatuta dago, Otoetara joateko bidearen ertzean. Herria iparraldetik inguratzen duen kalearen beste aldean Gasteizko Sansomendi auzoa. Beraz, Eharik aspaldi galdu zuen bere izaera landatarra.

## Historia

Historiako lehen aipamena 1025ean dago Donemiliaga Kukulan idatzitako dokumentu batean. Orduan, herriaren izena Ehari zen. Ondorengo mendeetan izenak hainbat gorabehera izan zituen, Ehaly, Healy, Ehali eta Ali.
Ehari Gasteizko udalerrian integraturik geratu zen 1258an, inguruko beste hainbat herrixka bezala. Historiako beste aldi batzuetan ere berezko udalerria izan du; hala ere, 1877ko erroldan udalerri independente gisa desagertu zela adierazten da, eta geroztik beti Gasteizen pean egon da.

## Demografia

* Ehariko biztanleria

## Ikus, gainera

* Ehari-Gobeu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12256573
* Multimedia: Ehari / Ali (Vitoria-Gasteiz) / Q12256573
# Amarita

Amarita Gasteizko udalerria osatzen duten herrietariko bat da. Itsas mailatik 530 metro gorago dago, Gasteiz hirigunetik bederatzi kilometrora, Mendibil eta Arroiabe herrietatik gertu.

## Izena

XI. mendeko Donemiliagako goldean Hamarita gisa agertzen da. 1305ean Amarieta gisa dokumentatzen da; 1351 Amarita. Beste izen batzuekin ere dokumentatua izan da, besteak beste, Ochoa d'Amarita, Amaryta, Amárita, Amaritasoloa, Amaritaortua edo Amaritu.
Aspaldi eskualdean hitz egiten zen euskararen eraginez, gaztelaniaz herriaren izenari azentua bigarren silaban jartzen zaio (Amárita).

## Demografia

* Amaritako biztanleria

## Ondarea

Herriko eraikinik garrantzitsuenen artean hauek aipa ditzakegu:
* San Pedro Apostuluaren parrokia nabarmentzen da. XIX. mendean eraikia estilo neoklasikoko erretaula dago bertan. Elizaren dorrea eta bestelako elementu batzuk XIX. mendea baino lehenagokoak dira, sakristia esaterako XVIII. mendekoa da eta alboetako erretaulak XVII. mendekoak.
* Iturria
* Amaritako zubiak Santa Engrazia ibaia zeharkatzen du.
* Bolatokia.

## Jaiak

Amaritak ekainaren 29an ospatzen ditu jaiak, San Pedro egunarekin batera.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.ehu.eus/galicano/id583&l=es&cro=0
* ↑ https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_ecoeoda&task=lekuaIkusi&Itemid=794&lang=es&kodea=103551&mota=lekuak
* ↑ https://www.euskaltzaindia.eus/dok/iker_jagon_tegiak/80204.pdf
* ↑ Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Saila. Kultura Ondarea: Amaritako zubia. (Noiz kontsultatua: 2018-09-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q620786
* Multimedia: Amarita / Q620786
# Andollu

Andollu Gasteizko udalerria osatzen duten herrietariko bat da. Hiriaren ekialdean dago, Lizarrarako bidearen ertzean. 560 metro inguruko garaieran dago. Villafranca eta Argandoña herriak ditu iparraldean, Aberasturi mendebaldean, Trokoniz ekialdean eta Gasteizko mendiak hegoaldean.
Andollutik Anglo-Vasco-Navarro trenbidea igarotzen zen, eta oraindik haren geltokia dago.

## Demografia

* Andolluko biztanleria

## Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 6 | Gasteiz (geltokia) | Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (unibertsitatea) • Argandoña • Andollu • Trokoniz • Ixona • Egileta • Azazeta • Birgaragoien • Birgarabarren • Maeztu • Atauri • Antoñana • Santikurutze Kanpezu (gasolindegia) • Santikurutze Kanpezu (markesina) • Zuñiga • Azedu • Antzin • Mendilibarri • Murieta • Zufia • Zubielki • Lizarra (zezen-plaza) | Lizarra (geltokia) |

## Ondarea

* Santa Katalina eliza
* Tren geltoki zaharra
* Tren geltoki zaharra
* Santa Katalina eliza
* Santa Katalina elizako ataria
* Santa Katalina elizako kanpaiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q606694
* Multimedia: Andollu / Q606694
# Arangiz

Arangiz (ofizialki Aránguiz / Arangiz) Gasteizko udalerria osatzen duten herrietariko bat da. Gasteiz iparraldean dago, Ihurre, Abetxuku, Araka eta Mendigurenen ondoan. 511 metrotara dago. Gasteiz hirigunetik 6,5 kilometrora dago ipar-mendebaldeko norabidean. Iruñea eta Bilboko autobideak batzen diren lotunetik gertu dago eta 1975 arte Foronda udalerriko auzoa izan zen.

## Demografia

* Arangizko biztanleria

## Ondasun nabarmenak

San Pedroko elizak elementu gotikoak eta erromanikoak ditu. Elizaren erretaulak barrokoak dira.

## Jaiak

Herriak ekainaren 29an ospatzen ditu jaiak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q620818
* Multimedia: Arangiz / Q620818
# Andetxa

Andetxa (Antezana de Foronda gaztelaniaz) Gasteizko udalerria osatzen duten herrietariko bat da. 509 metroko altitudean dago. Gasteiz hirigunetik 12 kilometrora dago ipar-mendebaldeko norabidean. Forondako aireportuaren ondoan kokatuta egoteagatik ondo komunikaturik dago autobidez, bai Altubeko gainera doan autobidea zein aireportura doana.
1960ko hamarkadatik biztanleak galdu ditu eta 110 biztanletik 70era jaitsi da biztanleria. Foronda udalerriko herriburua izan zen, 1975ean Gasteizek Foronda anexionatu zuen arte.

## Demografia

* Andetxako biztanleria

## Jaiak

Andetxak irailaren 29an ospatzen ditu jaiak.

## Argazki galeria

* San Migel eliza
* Xabier Egañaren marrazkiak, elizako atarian
* Elizako erretala
* Xabier Egañaren marrazkiak eliza barruan

## Kanpo estekak

* Datuak: Q620777
* Multimedia: Andetxa / Antezana / Q620777
# Arkauti

Arkauti (Arcaute gaztelaniaz, eta ofizialki Arkauti / Arcaute) Gasteizko udalerria osatzen duten kontzejuetariko bat da. 515 metroko garaieran kokaturik dago.
Bertan dagoen Polizia eta Larrialdietako Euskal Akademiagatik da ezaguna herriaren izena. Neiker-Tecnaliaren egoitzetako bat ere bertan dago.

## Demografia

* Arkautiko biztanleria

## Eraikin nabarmenak

* San Joan Bataiatzailearen eliza.
* Elizaren dorrea
* Elizako horma batean dagoen leihoa

## Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 5 | Gasteiz (geltokia) | Gasteiz (Alas/Boulebard) • Gasteiz (Madril/Arantzabela) • Arkauti • Arkauti (Nekazaritza i.) • Arkauti (akademia) • Oreitia • Burgu • Dulantzi • Gauna • Adana • Uribarri Jauregi • Gereñu • Alaitza • Langarika • Gazeo • Agurain • Erdoña • Zalduondo • Araia (Iduia) | Araia |

## Arkautiar ospetsuak

* Modesto Lomba (1962), goi mailako joskintza-diseinatzailea.

## Erreferentziak

* ↑ Arabako Aldizkari Ofiziala, 83. zenbakia, 7965. orrialdea, 2011-07-13.

## Kanpo estekak

* Arkauti, Gasteizko Udalaren web orrian
* Datuak: Q606618
* Multimedia: Arkauti / Q606618
# Artista

Artista artelanak sortzen, garatzen edo ekoizten dituen pertsona da, bereziki ogibidez aritzen den pertsona. Subjektu berean bat etor daitezke egilearen eta artistaren gaitasunak. Margolariek edo idazleek ezaugarri biak dituzte. Artista hitzak arte familia lexikotik dator ( latineko ars-artis, eta hau grezieratik τέχνη (téchne)).
Horregatik dira artistak Altamirako kobazuloko pintoreak, antzinako marrazkilari txinatarrak, musikariak, zinemagileak, eskultoreak, arkitekto greziarrak, Erdi Aroko artisauak, Errenazimentuko grabatzaileak, Barrokoko margolariak, XX. mendeko abangoardistak, egungo instalazioen sortzaileak, komikien marrazkilariak, hau da, zerbait perfekzioz egiten duten pertsonak, arte ederretako baterako beharrezko gaitasuna edo trebetasuna duten pertsonak, etab.
Pizkundean, XV. mendearen bukaeran, artearen eta artisautzaren arteko bereizketa ezarri zen: artisauak obra errepikagarriak ekoizten ditu, eta artistak, aldiz, obra bakarrak.

## Gaur egungo kontzeptua

Artista termino deskribatzaile bat da, artetzat hartzen den jarduera batean aritzen den pertsona bati aplikatua. Artista bat honela ere defini daiteke: "bitarteko baten bidez bere burua adierazten duen pertsona". Hitza zentzu kualitatiboan ere erabiltzen da: pertsona sortzaile bat, berritzailea dela praktika artistiko batean adierazteko.
Terminoa zehaztasunik gabe edo metaforikoki ere erabil daiteke "artea" ez den edozein jardueratan, kualifikazio handiko pertsonak adierazteko, hala nola zuzenbidean, medikuntzan, mekanikan edo matematikan. Adibidez, mekaniko bat oso ona dela esateko "artista" bat dela esan dezakegu.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.euskadi.eus/web01-a2lurhiz/es/contenidos/termino/_c00527/eu_a_5275/a5275.html
* ↑ http://lema.rae.es/drae/srv/search?id=tMEhYK41MDXX2KKKu3PW

## Kanpo estekak

* Datuak: Q483501
* Multimedia: Artists / Q483501
# Leanne Wood

Leanne Wood (1971ko abenduaren 13a, Llwynypia, Rhondda Cynon Taf) galestar politikari eta Plaid Cymru alderdiko buru ohia da.
Penygraig udalerrian hazi zen. 2000. urtetik aurrera Cardiffko Unibertsitatean irakatsi zuen. 2003. urtetik aurrera Galesko Biltzar Nazionaleko biltzarkidea izan da. 2012ko martxoaren 15an Plaid Cymru alderdiko buru aukeratu zuten, Ieuan Wyn Jones ordezkatuz.

## Kanpo estekak

* Leanne Wood politikariaren webgunea (Ingelesez)
* Leanne Wood politikariaren bloga (Ingelesez)
* Datuak: Q10694
* Multimedia: Leanne Wood / Q10694
# Iraultza liberal

Iraultza liberala erabilera historiografikoko termino bat da, Mendebaldeko zibilizazioan Aro Modernoa bukatzea eta Aro Garaikidea hastea ekarri zuen esparru guztietako eraldaketa iraultzaileen prozesuan sartutako iraultza politikoa izendatzeko erabiltzen dena. Aldaketa horren osagai ekonomikoa Iraultza industriala da, eta osagai soziala Iraultza burgesa.
XVIII. mendearen bukaera eta XIX. mendearen hasiera bitartean kokatzen da, batez ere Mendebaldeko Europan (nahiz eta hasierako esparru horretatik haratago hedatzen den, bai denboran bai espazioan). Instituzionalki, aldaketa politiko hori Erregimen Zaharraren eta Estatu liberalaren monarkia absolutuaren artean gertatzen da, eta oso forma desberdinak hartu zituen: errepublika bat, 1649ko Ingalaterrako Commonwealth, Ipar Amerikako Hamahiru Kolonien Federazioa 1776an, edo 1793ko Frantziako Errepublika; monarkia bat, Ingalaterrako monarkia inperiala gisa diseinatua, 1788an. 1848ko iraultzak erabakigarriak izan ziren Europako indar liberalen igoeran.
Liberalismo izena hartu zuen ideologia liberalen iraultza justifikatzeko doktrina da.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Revolución liberal terminoaren erabilera bibliografikoa. Egile hauen adibideak: Miguel Artola, Josep Fontana, José Manuel Cuenca Toribio, Paul Preston, Alberto Gil Novales, José Ramón Díez Espinosa Paz, eta abar.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9068543
# William Saroyan

William Saroyan (Fresno, Kalifornia, 1908ko abuztuaren 31a - ib., 1981eko maiatzaren 18a) Estatu Batuetako idazlea izan zen, jatorriz armeniarra. Lanbide askotan jardun zuen idazten hasi aurretik. Eleberriak, antzerki-obrak eta lan autobiografikoak idatzi zituen, molde erromantikoei jarraituz betiere. Obra nagusiak: The Time of Your Life antzezlana (1939, Pulitzer saria) eta My Name Is Aram (1940, Aram dut izena) eta The Human Comedy (1943, Giza komedia) eleberriak.

## Lan euskaratuak

* Antziñako maitasun-edesti bat William Saroyan'ek idatzia eta Yosu Insaustik itzulia argitaratu zen Euzko gogoa aldizkarian, Guatemalako edizioan 1955 urtean.

## Erreferentziak

* ↑ Literatura gordailuan jasotako faksimila
* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q207356
* Multimedia: William Saroyan / Q207356
# Les Temps modernes

Les Temps modernes Frantziako aldizkari politiko, literario eta filosofiko ospetsua da. 1945an sortua, sortzaileak Jean-Paul Sartre eta Simone de Beauvoir izan ziren. Beste argitaletxe artean Gallimardek plazaratu zuen gehien bat.

## Historia

Jean-Paul Sartrek eta Simone de Beauvoirrek sortua, 1940-1950 urteetan, aldizkaria ez zen Frantziako Alderdi Komunistatik oso urrun egon; jarrera "kortesiazko kritiketatik laguntasunera" ibiltzen zen. 1955etik aurrera, aldizkariak Aljeriako gerraren aurkako jarrera hartu zuen eta torturaren erabilera salatu zuen. Ondorioz, gobernuak bost aldiz bahituko zuen. Claude Lanzmann aldizkariaren hirugarren zuzendaria izan zen eta hil zenean, 2018ko uztailaren 5ean, abenduan, 700. zenbakia plazaratu zen eta Antoine Gallimardek aldizkariaren amaiera iragarri zuen. zen. Aldizkariaren erredaktore batzordeak ez zuen berria ondo hartu eta erabakiak polemika handi bat eragin zuen.

## Zuzendariak

* 1945tik 1986ra: Simone de Beauvoir
* 1945tik 1980ra: Jean-Paul Sartre
* 1986tik 2018ra: Claude Lanzmann

## Erredakzioa

Jatorrizko zuzendaritza batzordean intelektual hauek zeuden: Raymond Aron, Simone de Beauvoir, Michel Leiris, Maurice Merleau-Ponty, Albert Ollivier, Jean Paulhan eta Jean-Paul Sartre.
1962an, zuzendaritza batzordean izen hauek zeuden: Simone de Beauvoir, de Sartre, Jacques-Laurent Bost, André Gorz, Francis Jeanson, Claude Lanzmann, Bernard Pingaud, Jean-Bertrand Pontalis, Jean Pouillon.
1995ean, batzordean honako hauek ziren: Jean Bourgault, Joseph Cohen, Bernard Cuau, Michel Deguy, Jasmine Getz, Liliane Kandel, Jean Khalfa, Claude Lanzmann, Patrice Maniglier, Jean Pouillon, Robert Redeker, Marc Sagnol, Juliette Simont, Gérard Wormser, Raphael Zagury-Orly.

## Argitaletxeak

Aldizkariaren historian argitaletxea ez da bera izan:
* Gallimard argitaletxea: 1945eko urriatik 1948ko abendua arte
* Julliard argitaletxea 1949ko urtarrilatik 1965eko iraila arte
* Presses d'aujourd'hui 1965eko urriatik 1985eko martxoa arte
* Gallimard argitaletxea 1985etik aurrea.

## Erreferentziak

* ↑ Pascale Goetschel eta Emmanuelle Loyer, Histoire culturelle de la France, de la Belle époque à nos jours, Cursus, Armand Colin, 2014, 4, edizio, 144 or.
* ↑ Anne Mathieu, «Jean-Paul Sartre et la guerre d’Algérie», Le Monde diplomatique, 2004/11/1.
* ↑ https://www.lemonde.fr/idees/article/2019/05/02/le-but-des-temps-modernes-etait-d-apporter-une-intelligence-globale-du-monde_5457197_3232.html
* ↑ https://web.archive.org/web/20190705164047/https://www.liberation.fr/auteur/19836-le-comite-de-la-revue
* ↑ « Revue Les Temps Modernes », gallimard.fr, 2015eko abuztuaren 2ko irakurketa

## Ikus, gainera

* Existentzialismo

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Aldizkaria Gallimard argitaletxearen webgunean.
* (Frantsesez):Plazaratutako zenbakiak.
* Datuak: Q1234182
# Dekalogo

Dekalogoa hamar esaldiz edo hamar paragrafoz osatutako testu motari esaten zaio. Hamar arau, hamar argibide, hamar argudio, hamar arrazoi...
Historiako dekalogorik ospetsuena Hamar Aginduak edo Dekalogoa da, juduen kulturaren arautegiaren laburpen modukoa. Judaismoaren, kristautasunaren eta islamaren erreferentziazko testua.
| « | Jainkoak hitz hauek esan zituen: 2 «Neu nauzu Jauna, zeure Jainkoa, Egiptotik, esklabotzatik, atera zintuena. 3 «Ez izan ni beste jainkorik. 4 «Ez egin idolorik, ez irudirik, goian zeruan, behean lurrean nahiz lurpeko uretan dagoenetik. 5 Ez ahuspeztu haien aurrean, ezta gurtzarik eman ere, ni, Jauna, zure Jainkoa, Jainko jeloskorra bainaiz: gorroto didaten gurasoen gaiztakeria ondorengoengan zigortzen dut hirugarren eta laugarren belaunaldiraino ere; 6 baina mila belaunaldiz agertzen diet onginahia maite nautenei eta nire aginduak betetzen dituztenei. 7 «Ez erabili alferrik Jaunaren, zeure Jainkoaren, izena, ez baitut hori egingo duenik zigorrik gabe utziko. 8 «Gogoan izan larunbata, Jaunari sagaratzeko. 9 Sei egunez egingo duzu lan eta zeure eginbehar guztiak burutuko; 10 baina zazpigarrena atseden-eguna duzu, Jaunari, zeure Jainkoari, sagaratua. Ez egin inolako lanik egun horretan, ez zuk, ez zure seme-alabek, ez zure morroi-mirabeek, ez zure abereek, ezta zure herrian bizi den etorkinak ere. 11 Zeren sei egunetan egin baitzituen Jaunak zeru-lurrak, itsasoa eta berorietan bizi den guztia, eta zazpigarren egunean atseden hartu baitzuen. Horregatik, larunbata bedeinkatu egin zuen Jaunak eta egun sakratutzat ezarri. 12 «Ohoratu aita-amak, luzaro bizi zaitezen, Jaunak, zeure Jainkoak, ematen dizun lurraldean. 13 «Ez hil inor. 14 «Ez egin adulteriorik. 15 «Ez ostu. 16 «Ez egin gezurrezko testigantzarik lagun hurkoaren aurka. 17 «Ez gutiziatu lagun hurkoarenik ezer: ez haren emazterik, ez morroi-miraberik, ez idirik, ez astorik, eta ez beste ezertxo ere». | » |
| —Biblia. Irteera. 20. atala |||

## Erreferentziak

* ↑ «Elizen Arteko Biblia/Irteera — Wikiteka» eu.wikisource.org (Noiz kontsultatua: 2024-11-19).

## Ikus, gainera

* Hamar Aginduak
# Victoria Kjær Theilvig

Victoria Kjær Theilvig (Kopenhage, 2003ko azaroaren 13a) Danimarkako modelo eta edertasun erregina da, 2024an Miss Unibertso lehiaketako irabazlea.

## Erreferentziak

* ↑ https://push.abs-cbn.com/2024/11/17/denmark-s-victoria-kjaer-theilvig-is-miss-universe-2024-1214
* ↑ https://www.lifestyleasia.com/ind/culture/people/miss-universe-2024-winner-victoria-kjaer-theilvigs-prize-money-rewards/

## Kanpo estekak

* Victoria Kjær Theilvig - Instagram