# Nicolasa Helguero Alvarado

Nicolasa de Helguero y Alvarado (San Cebrián de Buena Madre, Palentzia, 1719ko azaroaren 4a – Burgos, 1805) palentziar poeta, zistertar moja eta noblea izan zen.

## Bizitza

Nicolas de Helguero Alvarado Santanderreko Itsasadarreko San Martin gazteluko kapitainaren eta Francisca Gonzalez Villalobos Azevedo Montoyaren alaba izan zen. Bere senideen artekoak izan ziren: frai Miguel Antonio Helguero Alvarado, Fabula de Andromeda y Perseo poemaren egilea, eta Burgosko Santa María la Real de las Huelgas monastegiko bi abadesa, Ana Maria Helguero Alvarado (1723-1726 eta 1729-1732 hirurtekoetan) eta Clara Antonia de Helguero eta 17335. Bere neba Pedrok, militarra bera, Toloneko guduan parte hartu zuen eta erregearen zerbitzura hil zen, Orango plaza espainiarraren defentsan ziurrenik, Helguerok berak poema laudagarri batean adierazi zuenez.
Bere idazkietan San Isidroren alargun markesa gisa aurkezten zuen bere burua, eta oraindik (2024), markesgoak ibilbide laburra egin arren, ezin izan da zehaztu zein izan zen bere senarra, ezta noiz sartu zen moja. Okerra da, batzuetan errepikatzen den bezala, Las Huelgaseko abadesa izatera iritsi izana, bere izena ez baita zerrendetan agertzen. 1769ko ekainean Enrique Flórezek monasteriora egindako bisitan abadesaren zerbitzari gisa aipatzen da.

## Lanak

Klaustroan sartuta egon arren, Helguero ezaguna zen, eta eliz eta botere zirkuluetan jakintsutzat hartua zen, non bertan bere poema idatziak egon baitziren. Benito Jerónimo Feijo abadearen aipamen laudagarriak dira horren froga eta Enrique Flórezen oroimenez osatutako liburu batean Helgueroren lau pieza agertu izanak eta Madrilgo Errege Jauregiko Liburutegian gordetako beste testu batzuek ere frogatzen dute. Litekeena da Roberto Muñiz fraideak, kongregazioko monje zistertar konfesoreak, bultzatu izana Helgueroren lanak argitaratzea, hirurogeita hamar urte zituenean. Muñizek berak eman zuen argitalpen planaren berri, Helguerori buruz bere Biblioteca Cisterciense Española (1793) idatzi zuen artikuluan. Horrela, elkarren segidako urteetan, bi poesia-liburuki argitaratu ziren:
   Vida de Santa Mafalda, Reina de Castilla y monja cisterciense en el Monasterio de Arouça, en Portugal... á la que se ha añadido la versión de varios Salmos de David, en liras, composición de la misma autora (Santa Mafalda, Gaztelako erregina eta moja zistertarraren bizitza Arouçako monasterioan, Portugalen... Daviden hainbat salmoren bertsioa gehitu da, liratan, egile beraren konposizioan), Burgos, Joseph de Navas, 1793.
Erromantze horretan, Mafalda Portugalgoaren bizitza eta lana garai hartan eskura zeuden iturrien arabera (Papebroeck, Ciria, Brandão, Sousa, Brito, Flórez...) adierazteaz gain, Gaztelako errege-familiarekin eta Las Huelgaseko monasterioarekin berarekin zuen lotura azpimarratzen da, panteoi gisa erabiltzen baitzuen. 1793an beatifikatu zutenerako garaiz iritsi zen poema.
Argitalpenean, gainera, 50 salmoa (Mi Dios, misericordia/ Nire Jainkoa, errukia), 22 salmoa (Dios inmenso me rige/ Jainko neurrigabeak agintzen dit), 129 salmoa (Desde el profundo clamo /Bihotz sakonetik), 92 salmoa (Del Señor poderoso/ Jaun boteretsuarengandik), 136 salmoa (Sobre rojas orillas/ Ertz gorrien gainean), 41 salmoa (Como el ciervo acosado/ Orein jazartua bezala), 52 salmoa («No hay Dios», dice allá el impío/Jainkorik ez dago», dio han fedegabeak) eta 3 salmoa (De dónde nace, Señor/ Jainkoa, nondik sortzen da? ) salmoetako parafrasiak daude.
Poesías sagradas y profanas (Poesia sakratuak eta profanoak). Burgos, Joseph de Navas, 1794.
Bilduma horretatik konposizio hauek nabarmentzen dira:
* Rasgo de la vida del Patriarca San José (San Jose Patriarkaren bizitzaren ezaugarria), seigarren liran (7a-11B-7a-11B-11C-11C) egindako hagiografia luzea, Santa Teresa Jesusenak berritutako San Joserenganako debozio korrontean inskribatzen dena.
* La Esposa en Ausencia de su Amado (Emazteak bere maitearen ausentzian), liratan, Cantar de los Cantaresen imitazio librea.
* Las Heroínas de la Ley antigua (Antzinako Legearen Heroiak), liratan, Itun Zaharrean aipatutako emakumeen erretratuen galeria, asko izenik gabe, eta Sorkuntzaren obra perfektua den Mariarengan amaitzen dena.
* Siete salmos penitenciales (Zazpi Salmo penitentziakoak) zikloa, liratan.
* Vida del papa Clemente XIV (Clemente XIV.a aita santuaren bizitza) erromantzean, 1774an hil zena, eta, betiere modu poetikoan, kuriako eta garaiko Europako tentsioak islatzen dituena. Lanaren iturria Klemente XIV.aren biografia da, Caracciolik idatzia eta Niphok itzulia.
* Beste olerki batzuk berehalako gertaerei buruzkoak dira, hala nola, Leopoldo II.a Austriakoaren heriotza, Maria Luisa Borboikoaren alargunaren ikuspegitik idatzia, edota Luis XVI.aren eta Maria Antonietaren doiketa.
Antzezlanak bi antzezlan ere biltzen ditu: Sarrera burlesko bat eta Loa edo laudorio alegorikoa ondorengoa. Sarrera bereziki interesgarria da, komentuko etxeko lanetan eta Santa Teresarako ospakizun baten prestaketan diharduten bi moja eta priora bat, beharbada pertsonaia errealak, parte hartzen baitute bertan. Loaren pertsonaiak, ostera, Debozioa, Débora, Ester eta Erroma dira.
Muñizek aipatutako poemetako batzuk ez ziren sartu liburu horretan, eta, bere abestiak, gabon-kantak eta zirkunstantziazko lanak ere ez. Galdu egin dira, edo ez dira oraindik lokalizatu.

## Estiloa

Helgueroren ekoizpena bereizten dute kultur funtsak, testuartekotasunak, iturrien maneiuak, gaien originaltasunak eta bere proiektuetako batzuen handinahiak. Hedapen eruditu horretatik eraikitzen du bere autoritatea. Estiloari dagokionez, Emilio Palaciok hauxe esan zuen:
   «Nabarmenena hizkuntza poetikoaren erabilera da, gainerako poeta erlijiosoengandik bereizten duena. Estilo garbi eta modernoa erabiltzen du, estetika neoklasikokoa, bere apaindura mitologikoa ondo ekarria eta irudien erabilera neurritsua duena.»
Manuel Serrano Sanz bibliografoaren esanetan, "hunkitua, ideia gutxikoa eta estilo aldetik ez oso aberatsa" izan zen.

## Edizio modernoak

* Empeño de ser Medusa (Medusa izateko ahalegina) (2020). Antología y edición de Elena Medel. Madril: La bella Varsovia.
* Obra poética de Nicolasa de Helguero y Alvarado (Nicolasa de Helguero y Alvaradoren lan poetikoa) (2021). Iñaki Canoren edizio digitala BIESES Proiekturako (lehen bertsioa).

## Erreferentziak

* ↑ «Nicolasa Javiera de Helguero y Alvarado | Real Academia de la Historia» dbe.rah.es (Noiz kontsultatua: 2024-10-15).
* ↑ «de Helguero y Alvarado, María Nicolasa» Editorial Anagrama (Noiz kontsultatua: 2024-10-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) «https://proyectobieses.github.io/helguero/'https://proyectobieses.github.io'/helguero/index» proyectobieses.github.io (Noiz kontsultatua: 2024-10-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) Empeño de ser Medusa - La Bella Varsovia. 2022-07-18 (Noiz kontsultatua: 2024-10-15).
* ↑ ISSN https://www.researchgate.net/publication/352832654_Acercamiento_a_Nicolasa_de_Helguero_y_Alvarado_1719-1805..
* ↑ Damián Yáñez Neira, OCSO. Ficha de Nicolasa de Helguero en el Diccionario Biográfico Español. .

## Bibliografia

* Helguero y Alvarado, Nicolasa (1793). Vida de santa Mafalda. Burgosen, Joseph de Navasek.
* Helguero y Alvarado, Nicolasa (1794). Poesías sagradas y profanas. Burgosen, Joseph de Navasek.
* Serrano y Sanz, Manuel (1903). Apuntes para una Biblioteca de escritoras españolas, I liburukia. Sucesores de Rivadeneyra.
* Palacios Fernández, Emilio (2002). La mujer y las letras en la España del siglo XVIII. Laberinto argitaletxea.
* Cano, Iñaki (2021). Acercammiento a Nicolasa de Helguero. Zenodo.

## Kanpo estekak

* BIESES - Espainiako Idazleen Bibliografia
* Nicolasa de Helguero y Alvaradoren obra poetikoa. Iñaki Canoren edizio digitala (lehen bertsioa, 2021eko ekaina)
* Burgosko Las Huelgas Monasterioa.
* Datuak: Q106369521