# Ekainaren 9

Ekainaren 9a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hirurogeigarren eguna da, 161garrena bisurteetan. 205 egun falta dira urtea amaitzeko.
Jaiotzak :
| Euskal Herrian Zuria II.a Nafarroakoa Jaiotza: Erriberri, 1424 $^{(egutegigregorianoa)}$ Heriotza: Ortheze, 1464ko abenduaren 2a $^{(egutegigregorianoa)}$ Lourdes Oñederra Jaiotza: Donostia, 1958 Louis-Armand de Lom d'Arce Jaiotza: Baiona, 1666 Heriotza: Brunswick-Lüneburgeko hauteslerria, 1716ko apirilaren 21a Alex Sola Jaiotza: Donostia, 1999 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... | Munduan Petri I.a Errusiakoa Jaiotza: Mosku, 1672 $^{(juliotaregutegia)}$ eta 1672 Heriotza: San Petersburgo, 1725eko urtarrilaren 28a $^{(juliotaregutegia)}$ Johnny Depp Jaiotza: Owensboro eta Ameriketako Estatu Batuak, 1963 Natalie Portman Jaiotza: Jerusalem, 1981 Eskuz gaurkotu + Jaiotza gehiago... |
Heriotzak :
| Euskal Herrian Elias Kerexeta Jaiotza: Hernani, 1934ko urriaren 27a Heriotza: Madril, 2013 José Félix Lekerika Jaiotza: Bilbo, 1891ko urtarrilaren 30a eta 1891 Heriotza: Getxo, 1963 Ana María Muñoz Amilibia Jaiotza: Donostia, 1932ko urtarrilaren 1a Heriotza: Madril, 2019 Maurice Journeau Jaiotza: Biarritz, 1898ko azaroaren 17a Heriotza: Versailles, 1999 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... | Munduan Charles Dickens Jaiotza: Landport $^{(en)}$ , 1812ko otsailaren 7a eta 1812 Heriotza: Gads Hill Place $^{(en)}$ , 1870 Jan van Eyck Jaiotza: Maaseik, 1390 eta 1385 $^{(egutegigregorianoa)}$ Heriotza: Brujas, 1441 Christopher Marlowe Jaiotza: Canterbury, 1564ko otsailaren 23a eta 1564ko otsailaren 6a Heriotza: Deptford $^{(en)}$ , 1593 $^{(juliotaregutegia)}$ Miguel Angel Asturias Jaiotza: Guatemalako Hiria, 1899ko urriaren 19a Heriotza: Paris, 1974 Eskuz gaurkotu + Heriotza gehiago... |
Gertaerak :
Frantziako Louis XIV.a
1660 - Louis XIV.a (irudian) Frantziako erregea Maria Teresa Austriakoarekin ezkondu zen Donibane Lohizuneko elizan.
1815 - Vienako Biltzarra amaitu zen, Europako mugak berridatzi zituena Napoleonen derrotaren ostean.
2013 - Arga ibaiak gainezka egin eta Atarrabia, Burlata, Uharte eta Iruñean uholdeak izan ziren. Hiriburuan Ebroko Ur Konfederazioak inoiz neurtu gabeko ur maila neurtu zuen.
+ Gertaera gehiago... :
Egutegia :
Ekaina
Al
As
Az
Og
Or
Lr
Ig
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
2024 :
Aurreko eta hurrengo urteetan
2021: Asteazkena
2022: Osteguna
2023: Ostirala
2025: Astelehena
2026: Asteartea
2027: Asteazkena :
Izendegia :
Santutegia:
Kolunba Ionakoa, Efren Siriakoa, Primo eta Feliziano, Rikardo Andriakoa
Seaska egutegia:
Ainhoa, Bihotz/Biohtza/Bihozne eta Burni. :

## Gertaerak
### Euskal Herria

* 1976 – ETAk Luis Carlos Albo Llamosas zibila hil zuen Basaurin.
* 2006 –
** Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak onartu egin zuen Ermuko Foroak Juan Jose Ibarretxeren aurka aurkezturiko salaketa, Ibarretxek Batasunarekin bilera egin zuela eta.
** Zamakona Ontziolak Pasaiako Ontziola erosi zuen.
* 2013 – Arga ibaiak gainezka egin eta Atarrabia, Burlata, Uharte eta Iruñean uholdeak izan ziren. Hiriburuan Ebroko Ur Konfederazioak inoiz neurtu gabeko ur maila neurtu zuen.

### Mundua

* 721 – As-Samh ibn Malik Al-Andaluseko valia Eudon Handia Akitaniako dukearen aurkako Tolosako guduan hil zen.
* 1660 – Luis XIV.a Frantziakoa Maria Teresa Austriakoarekin ezkondu zen Donibane Lohitzuneko elizan.
* 1815 – Vienako Biltzarra amaitu zen, Europako mugak berridatzi zituena Napoleonen desegigoaren ostean.
* 2012 – Espainiak Europar Batasunari 100.000 milioi euro arteko erreskatea eskatu zion.

## Arte eta kultura
### Euskal Herria

* 1985 – Maiatzaren 31n Atharratzen hasitako 4. Korrikari amaiera eman zitzaion Iruñean.

### Mundua

* 1987 – The Living Daylights ("Erabateko Tentsioa") filma estreinatu zen, John Glenek zuzendu eta Timothy Dalton, Maryam d'Abo, Jeroen Krabbé, Art Malik, John Rhys-Davies eta Joe Don Baker aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1995 – Smoke ("Kea") filma estreinatu zen, Wayne Wang eta Paul Austerek zuzendu eta Harvey Keitel, William Hurt, Harold Perrineau eta Forest Whitaker aktoreek antzeztu zutelarik.

## Kirolak
### Euskal Herria

* 2015eko Durango-Durango Emakumeen Saria: Emma Johansson suediarra irabazle.
* 2019ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusiaren finala: Irribarriak bere bigarren txapela lortu zuen, Urrutikoetxearen aurka 22-20 irabazita.

### Mundua

* 2006 – Alemania: Munich hirian Munduko Futbol Txapelketari hasiera eman zitzaion.

## Jaiotzak
### Euskal Herria

* 1424 – Zuria II.a Nafarroakoa, Nafarroako erregina (h. 1464).
* 1666 – Louis-Armand de Lom d'Arce, Lahontango baroia, lapurtar antropologo eta esploratzailea (h. 1716).
* 1690 – Matías Escalzo, nafar apaiz katolikoa, Astorgako apezpikua (h. 1749).
* 1878 – Luis Eleizalde, Eleizalde'tar Koldo, euskal herritar politikari, idazle eta pedagogoa (h. 1923).
* 1884 – Jon Andoni Irazusta, euskal idazle eta politikaria (h. 1952).
* 1888 – Feliciano Beobide, Lexaka, gipuzkoar musikagilea (h. 1956).
* 1898 – Resurrección Martínez Sánchez, errioxar maistra Hernanin. (h. 1936)H
* 1909 –
** Melitón Manzanas, Espainiako Brigada Politiko-sozialaren Donostiako burua, atxilotuak torturatzeagatik ezaguna (h. 1968).
** José Urdangarin, gipuzkoar txirrindularia.
* 1913 – Jean Pinatel, lapurtar kriminologo eta katedraduna (h. 1999).
* 1927 – Luis Lopetegi, Agerre I, gipuzkoar harri-jasotzailea (h. 1969).
* 1934 – Juan Antonio López, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1945 – Jesús María Castillo, Txitxia, gipuzkoar futbolaria (h. 2022).
* 1947 –
** Marco Antonio Boronat, gipuzkoar futbolari ohia eta entrenatzailea.
** Mari Karmen Garmendia, gipuzkoar irakasle eta politikaria.
* 1958 – Lourdes Oñederra, euskal hizkuntzalaria (fonologian espezializatua) eta euskal idazlea.
* 1960 – Rafael del Amo Arizu, nafar kirolari eta entrenatzailea.
* 1963 – Antton Irusta, bizkaitar idazlea.
* 1964 – Arantxa Iturbe, gipuzkoar idazle eta irrati esataria.
* 1966 –
** Horazio Argarate, gipuzkoar apaiza.
** Xabier Euzkitze, gipuzkoar kazetaria, euskaltzalea eta bertsolaria.
** Amaia Ugartemendia, gipuzkoar eskubaloi jokalari ohia.
* 1968 – Prudencio Indurain, nafar txirrindulari ohia eta politikaria.
* 1970 – Ana Galarraga, zientzia dibulgatzailea.
* 1977 – Ibon Pérez Arrieta, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1981 – Julen Ribas, gipuzkoar ilustratzaile, marrazkigile eta komikigilea.
* 1983 – Iker Irazu, gipuzkoar txirrindulari ohia.
* 1987 – Aritz Erkiaga, bizkaitar puntista.
* 1995 – Gurutze Etxezabal Iturrioz, gipuzkoar politikaria.
* 1999 – Alex Sola, gipuzkoar futbolaria.

### Mundua

* 1075 – Lotario II.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (h. 1137).
* 1595 – Ladislao IV.a Vasa, Poloniako erregea, Lituaniako duke handia, Suediako errege titularra eta Errusiako tsarra (h. 1648).
* 1597 – Pieter Jansz Saenredam, herbeheretar margolaria (h. 1665).
* 1640 – Leopoldo I.a Habsburgotarra, Germaniar Inperio Sainduko enperadorea (1658-1705).
* 1661 – Teodoro III.a Errusiakoa, Errusiako tsarra (h. 1682).
* 1672 – Petri I.a Errusiakoa, Errusiako tsarra eta Errusiako enperadorea (h. 1725).
* 1781 – George Stephenson, ingeles ingeniaria, lurrunezko lokomotoraren diseinatzailea (h. 1848).
* 1803 – Juan Bravo Murillo, espainiar politikaria (h. 1873).
* 1810 – Otto Nicolai, alemaniar musikagile eta orkestra-zuzendaria (h. 1849).
* 1812 –
** Johann Gottfried Galle, alemaniar astronomoa (h. 1910).
** Hermann von Fehling, alemaniar kimikaria (h. 1885).
* 1836 – Elizabeth Garrett Anderson, lehenengo emakumezko britainiar mediku lizentziaduna (h. 1917).
* 1843 – Bertha von Suttner, austriar idazle eta bakezalea, bakearen Nobel Saria 1905ean (h. 1914).
* 1849 – Michael Ancher, daniar margolaria (h. 1927).
* 1865 – Carl Nielsen, danimarkar musikaria (h. 1931).
* 1868 – Jane Avril, Moulin-Rouge kabareteko dantzaria, Toulouse-Lautrec margolariaren lan askoren protagonista (h. 1943).
* 1875 – Henry Hallett Dale, ingeles sendagilea, 1936ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1968).
* 1891 – Cole Porter, estatubatuar musikagilea (h. 1964).
* 1892 – Armand Lunel, frantziar idazlea eta shuadit edo judu-proventzeraren azken hiztuna (h. 1977).
* 1898 –
** Luigi Fagioli, italiar auto gidaria, 1 Formulako lasterketa bat irabazi duen gidaririk zaharrena (h. 1952).
** Curzio Malaparte, italiar kazetaria eta idazlea (h. 1957).
* 1900 – Joaquín Vaquero Palacios, espainiar pintorea, eskultorea eta arkitektoa (h. 1998).
* 1909 –
** José Luis López Aranguren, espainiar entsegugilea.
** Marie-Andrée Schwindenhammer, trans pertsonen eskubideen aldeko ekintzaile frantziarra (h. 1981).
* 1910 – Robert Cummings, estatubatuar aktorea (h. 1990).
* 1911 – André Dewavrin, frantziar ofiziala, Frantziako Erresistentziako kidea (h. 1998).
* 1916 – Robert McNamara, estatubatuar politikaria (h. 2009).
* 1917 –
** Eric Hobsbawm, ingeles historialari eta idazle marxista (h. 2012).
** Fulbert Youlou, Kongoko Errepublikako lehen presidentea (h. 1972).
* 1921 – Guido Münch, mexikar astrofisikaria (h. 2020).
* 1922 – Fernand Seguin, kanadar biokimikaria (h. 1988).
* 1923 – Torcuato Luca de Tena, Luca de Tenako markesa, espainiar idazle eta kazetaria (h. 1999).
* 1924 –
** Tony Britton, ingeles aktorea (h. 2019).
** Marina Vega, kantabriar espioi, borrokalari antifrankista eta nazi harrapatzailea (h. 2011).
* 1927 – Franco Donatoni, italiar musikagilea (h. 2000).
* 1930 –
** Barbara, frantziar kantugile eta abeslaria (h. 1999).
** Alda Lara, portugalerazko angolar idazle, ipuin idazle eta poeta (h. 1962).
** Jordi Pujol, Kataluniako Generalitateko 126. lehendakaria.
* 1933 –
** Montserrat Gudiol, kataluniar margolaria (h. 2015).
** Marisa Leza, aktorea.
* 1934 –
** Jackie Wilson, musikaria.
** Jesus Aguirre, Albako dukea (h. 2001).
* 1938 – Tengiz Kitovani, georgiar militar eta politikaria (h. 2023).
* 1939 –
** Jaime Carvajal y Urquijo, espainiar enpresaburua.
** Ileana Cotrubaş, errumaniar opera-abeslaria, sopranoa.
* 1941 – Jon Lord, ingeles konpositore, piano jotzailea eta Hammond organo jotzailea (h. 2012).
* 1945 –
** Faina Melnyk, sobietar disko-jaurtitzailea (h. 2016).
** Luis Ocaña, espainiar txirrindularia, historiako txirrindulari onenetako bat (h. 1994)
* 1947 –
** Françoise Demulder, frantziar gerra-fotokazetaria, World Press Photo saria irabazi zuen lehen emakumea (h. 2008).
** Mitch Mitchell, musikaria.
* 1948 – André Juillard, frantziar komikigilea (h. 2024).
* 1949 – Carlos Oteyza, venezuelar zinema zuzendari, historialari eta gidoigilea.
* 1952 –
** Bülent Ersoy, turkiar abeslari eta aktorea.
** Luis Pastor, espainiar musikaria.
* 1954 – Jad Fair, estatubatuar musikaria, Half Japanese taldearen sortzaileetako bat.
* 1955 – Monica Rubio, txiletar astronomoa da eta Txileko Astronomia Elkarteko (SOCHIAS) zuzendaria.
* 1956 – Joaquín Alonso González, futbolaria.
* 1961 –
** Michael J. Fox, estatubatuar aktorea.
** Aaron Sorkin, estatubatuar gidoilaria, zinema zuzendaria, ekoizlea, eta antzerkigilea.
* 1962 – Silvia Cuevas Morales, txiletar-australiar idazlea, kazetaria eta itzultzailea.
* 1963 – Johnny Depp, estatubatuar aktorea.
* 1964 – Carlos Pauner, hamalau zortzimilakoak igo dituen lenengo espainiar alpinista.
* 1973 – Laura Ponte, galiziar top-model ohia.
* 1976 – Aziza Brahim, saharar abeslari eta aktorea da.
* 1978 –
** Matthew Bellamy, britaniar musikaria.
** Miroslav Klose, alemaniar futbolari ohia.
* 1979 – David Muñoz Bañón, espainiar txirrindularia.
* 1980 – Anthony Geslin, frantziar txirrindulari ohia.
* 1981 –
** Parinya Charoenphol, thailandiar boxeolari, modelo eta aktore kathoeya.
** Natalie Portman, israeldar-estatubatuar aktorea.
** Anoushka Shankar, bengalar-ingeles abeslari, artista eta sitar konpositorea.
* 1982 – Yoshito Okubo, japoniar futbolaria.
* 1983 –
** Bárbara Santa-Cruz, espainiar aktorea.
** Teodora Greziakoa, aktorea eta printzesa.
* 1984 –
** Masoud Shojaei, irandar futbolaria.
** Wesley Sneijder, herbehereetar futbolari ohia.
* 1989 –
** Logan Browning, estatubatuar aktorea.
** Blanca Paloma, espainiar abeslaria, musikagilea eta eszenografoa.
** Katie Zaferes, estatubatuar triatleta.
* 1990 – Marumi Yamazaki, japoniar futbolaria.
* 2000 – Polina Miller, errusiar atleta, 200 eta 400 metroko lasterketetan aditua.

## Heriotzak
### Euskal Herria

* 1572 – Joana Albretekoa, Nafarroako erregina (j. 1528).
* 1799 – Dominique Cabarrus, lapurtar bankari eta armadorea (j. 1716).
* 1881 – Joan Batista Artxu, euskal idazlea (j. 1811).
* 1884 – Antonio Kortazar, gipuzkoar arkitekto eta hirigilea(j. 1823).
* 1961 – Pablo Zabalo, gipuzkoar arkitekto eta margolaria (j. 1893).
* 1963 – José Félix Lekerika, bilbotar diplomatiko eta politikaria (j. 1891).
* 1999 – Maurice Journeau, lapurtar musikagilea, Versaillesen (j. 1898).
* 2007 – Ekain Gerra, Barañaingo herritarra, Dena da ETA politikan adibide esanguratsua (j. 1980).
* 2013 – Elias Kerejeta, hernaniar zinemagilea (j. 1930).
* 2017 – Joakin Madurga, nafar apaiz, irakasle eta musikaria, Logroñon (j. 1938).

### Mundua

* 68 – Neron, erromatar enperadorea (54-68), (bere buruaz beste egin zuen).
* 597 – San Kolunba, fraile misiolari gaelikoa (j. 521).
* 1305 – Guillaume de Villaret, Ospitaleko Zaldunen 24. Maisu Handia (j. c. 1235).
* 1361 – Philippe de Vitry, frantziar musikagilea, musikako teorialaria, Erromatar Eliza Katolikoko apezpikua eta latinezko poeta (j. 1291).
* 1527 – Heinrich Finck, alemaniar musikaria (j. 1444/1445).
* 1582 – Marie-Christine de Lalaing, Tournaiko gobernadore ezkontidea (j. 1545).
* 1597 – José de Anchieta, kanariar jesuita eta misiolaria (j. 1534).
* 1636 – Antoine de Paule, Maltako Ordenako 56. Printze eta Maisu Handia (j. c. 1551).
* 1701 – Filipe I.a Orleanskoa, frantziar printzea (j. 1640).
* 1817 – Theroigne de Mericourt, Frantziako Iraultzan zeregin garrantzitsua izan zuen valoniar jatorriko politikari eta feminista (j. 1762).
* 1825 – Pauline Bonaparte, Napoleon Bonaparteren arreba (j. 1780).
* 1849 – Marie-Éléonore Godefroid, frantziar margolari, erretratugile, marrazkilari, akuarelista eta pastelista (j. 1778).
* 1870 – Charles Dickens, britaniar idazlea (j. 1812).
* 1871 – Anna Atkins, ingeles botanikari eta argazkilaria (j. 1799).
* 1875 – Paulina Wilkońska, poloniar eleberrigile, egunerokogile eta argitaratzailea (j. 1815).
* 1884 – Aníbal Pinto, Txileko presidentea (j. 1823).
* 1894 – Karl Friedrich Louis Dobermann, Doberman Pinscher txakur arrazaren lehen hazlea (j. 1834).
* 1903 – Gaspar Núñez de Arce, espainiar poeta eta politikaria (j. 1832).
* 1912 – Ion Luca Caragiale, errumaniar idazlea (j. 1852).
* 1915 – Les Paul, estatubatuar jazz gitarrista eta gitarra elektrikoen diseinatzailea (h. 2009).
* 1927 – Victoria Woodhull, emakumeek bozkatzeko eskubideraren aldeko lider bat Ameriketako Estatu Batuetan (j. 1838).
* 1937 – Antoni Rubió i Lluch, kataluniar historialaria (j. 1856).
* 1940 – Armando Buscarini, espainiar idazlea.
* 1946 – Ananda Mahidol (Rama VIII.a), Thailandiako erregea (j. 1925).
* 1952 – Alice Austen, estatubatuar argazkilaria (j. 1866).
* 1953 – Ugo Betti, italiar antzerkigilea (j. 1892).
* 1958 – Robert Donat, britainiar aktorea (j. 1905).
* 1959 – Adolf Windaus, alemaniar kimikaria, 1928ko Kimikako Nobel Saria (j. 1876).
* 1961 –
** Arnstein Arneberg, norvegiar arkitektoa, bere garaiko erangikorrenetarikoa (j. 1882).
** Jeannie Gunn, australiar idazlea (j. 1870).
* 1963 – Jacques Villon, frantziar margolaria (j. 1875).
* 1964 –
** Max Aitken (Beaverbrook I. baroia), kanadar-britainiar argitaratzaile eta politikaria (j. 1879).
** Guillermo Larregi, El Vasco de la Carretilla, Patagoniatik Buenos Airesera 22.300 km-ko bidaia oinez eta 130 kg.-ko eskorga eramanez egin zuen (j. 1885).
* 1969 – Harold Davenport, britainiar matematikaria (j. 1907).
* 1974 – Miguel Angel Asturias, guatemaldar idazlea, 1967ko Literaturako Nobel Saria (j. 1899).
* 1989 – George Wells Beadle, estatubatuar biologoa, 1958ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1903).
* 1991 – Claudio Arrau, txiletar piano-jotzailea (j. 1903).
* 1994 – Jan Tinbergen, herbeheretar ekonomialari eta estatistikaria, 1969ko Ekonomiako Nobel Saria (j. 1903).
* 1995 – Vivienne Malone-Mayes, estatubatuar matematikaria (j. 1932).
* 1996 – Rafaela Aparicio, espainiar aktorea (j. 1906).
* 1998 –
** Agostino Casaroli, italiar Kardinala (j. 1914).
** Lois Mailou Jones, estatubatuar margolaria eta irakaslea (j. 1905).
* 2000 –
** Ernst Jandl, austriar idazlea (j. 1925).
** George Segal, estatubatuar eskultorea (j. 1924).
* 2001 – Ronnie Allen, ingeles futbolari eta entrenatzailea (j. 1929).
* 2007 – Ousmane Sembène, senegaldar idazlea eta zinemagilea (j. 1923).
* 2011 – Aurèlia Muñoz Ventura, kataluniar artista (j. 1926).
* 2013 –
** Iain Banks, eskoziar eleberrigilea (j. 1954).
** Walter Jens, alemaniar idazlea (j. 1923).
* 2014 –
** Rik Mayall, ingeles aktore, idazle eta umorista (j. 1958).
** Leslie Santana, txiletar dantzari eta aktorea (j. 1954).
* 2015 – Margarita Pisano, txiletar arkitekto, idazle, lesbiana teorikoa eta feminista (j. 1932).
* 2017 – Adam West, estatubatuar aktorea (j. 1928).
* 2020 – Pau Donés, kataluniar abeslaria eta gitarra-jotzailea, Jarabe de Palo taldeko kidea (j. 1966).
* 2021 –
** Gottfried Boehm, alemaniar arkitektoa (j. 1920).
** Diogo Correa de Oliveira, brasildar futbolaria (j. 1983).
* 2022 –
** Julee Cruise, estatubatuar abeslaria (j. 1956).
** Matt Zimmerman, kanadar aktorea (j. 1934).
* 2023 – Alain Touraine, frantziar soziologoa (j. 1925).
* 2024 –
** Lynn Conway, estatubatuar informatikari, ingeniari elektriko, asmatzaile eta pertsona transgeneroen aldeko ekintzailea (h. 2024).
** Yoshiko Kuga, japoniar aktorea (j. 1931).
** Barbara Repetto, italiar politikaria (j. 1947).

## Jaiak eta urteurrenak

* Sehaska egutegiko izendegia: Ainhoa, Bihotz/Biohtza/Bihozne eta Burni.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2618
* Multimedia: 9 June / Q2618