OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 2002ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

2002ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 20.Edizioa izan zen. Azaroaren 8tik abenduaren 1era ospatu zen Soreasu antzokian. Hain zuzen, hamarkada bat baina gehiagoren ostean, udalak berriro Soreasu udal antzoki bilakatu zuen eta Zelaitxo eraikina bota egin zuen.
Edizio honetan herriko antzezle Kontxu Odriozolari omenaldia egin zitzaion, urteetan antzerkigintzari eta topaketei egindako ekarpenagatik. Omendaldi egitasmo honen baitan, Pako Aristik bere biografia liburua aurkeztu zuen eta Lakrikun Antzerki Taldeak bere bizitzako hainbat pasadizo biltzen zituen antzezlana egin zuen.
2002ko kartelaren egilea Javier Arizabalo izan zen, lehiaketa bidez. Urte honetan, sari banaketa asko aipatzen dira topaketen aurkezpenean, hain zuzen, ikusleen 4 sari (antzerki, aktore/aktoresa, kontalari eta animatzaile bizi onenak). Sari banaketari buruzko informaziorik ez dago ordea. Gainera, programaren arabera edizio honetan ez zen eskola antzerkirik izan.

## Antzezlanak

| Antzezlana | Konpainia | Egilea | Zuzendaritza | Aktoreak | Bestelakoak |
| Ai, ama! | Hika Teatroa | Arantxa Iturbe, Agurtzane Intxaurraga | Agurtzane Intxaurraga | Ainhoa Aierbe, Miren Gojenola, Pilar Rodriguez | |
| Ondo esan beharko | | Ramon Agirre, Joserra Senpere | Ramon Agirre | Ramon Agirre, Joserra Senpere | |
| Biblia | Txalo | Adan Long, Reed Martin, Austin Tichenor | Zuzendaria: Patxi Barco Zuzendari laguntzailea: Carlos Zabala | Joseba Apaolaza, Patxi Barco, Asier Hormaza, Niko Lizeaga, Joxean Bengoetxea, Mikel Laskurain, Ramon Ibarra | Egokitzapena: Patxi Barco, Patxo Telleria, Carlos Zabala Itzulpena: Ritxi Lizartza Musika: Jose Luis Rubio |
| Pinotxo | Dar-Dar | Carlo Collodiren eleberrian oinarritua, Antonio Daniel Garcia Orellanak egokitua | Asier Zinkunegi | Izaskun Lopetegi, Elena Aparicio, Jose Cruz Gurrutxaga | Izarraitz Pilotalekuan |
| Lehena-oraina-geroa | Itsasi Euskal Kultur Taldea | | Xabier Bidezabal | Antzezleak: Itsasiko partaideak | Musika zuzendaria: Iraitz Zabaleta |
| Natatxa | Txalo | Luis M. Pescetti | Anartz Zuazua | Nagore Aranburu, Ainhoa Aierbe, Itziar Urretabizkaia | Itzulpena: Ritxi Lizartza Egokitzapena: Pablo Valdes Musika: Luis M. Pescetti |
| Ai Martin (Bertso-antzerkia) | Iraulo Pantalone Band | | | Jose Luis Urdangarin, Eñaut Agirre, Xabier Legarreta, musikariak | |
| Hau paraderoa | Zehaztu gabe | Elena Irureta, Aizpea Goenaga | | Elena Irureta, Loli Astoreka, Aizpea Goenaga, Eli Elizondo | |
| Titibiliti | Bederen 1 | | Inazio Tolosa | Ainhoa Alberdi, Begoña Blanco, Goiz Eder Iturain, Egoitz lasa | |

## Erreferentziak

* ↑ «Euskal Antzerki Topaketen XX. edizioa aurkeztu da - Azpeitia» uztarria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).
* ↑ «Zelaitxo antzokia bota egin da - Azpeitia» uztarria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).
* ↑ «Aktorearen Egunean Kontxu Odriozolari omenaldi jendetsua egin zitzaion - Azpeitia» uztarria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).
* ↑ «Nagore Aranburu:"Topaketetek erreferentzi puntu bat izan behar lukete taldeak biltzeko eta gauza desberdinetaz mintzatzeko" - Azpeitia» uztarria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q114261898
# Euskal Herriko Antzerkizale Elkartea

Euskal Herriko Antzerkizale Elkartea (EHAZE) euskal gizartean eta kulturan antzerkia bultzatzeko asmoz sortutako elkarte nazionala da.

## Ezaugarriak

Elkartea 2010eko ekainean aurkeztu zen; hiru urte lehenago Hik Hasi aldizkariaren topaketetan antzerkiaren munduko lagun ugarik egin zuten hausnarketaren ondorioa izan zen. Euskal Herri osoko pertsonak bildu ziren eta Josu Kamara izendatu zuten lehendakari. Idoia Gereñu eta Oskar Aranzabal ere zuzendaritza taldeko kideak dira. Egoitza Azpeitiko Enparan dorretxean du.
Barne antolaketan bost arlo ditu: zuzendaritza, dokumentazioa, formakuntza, sustapena eta komunikazioa.

## Helburuak

Xede nagusia euskarazko antzerkigintzaren beharrei erantzutea izanik, esparru hauek landu nahi dituzte:
* Euskarazko antzerkia ondare sozio-kultural eta historikotzat jota, bere historia eta ezagupenak hurrengo belaunaldiei transmititzea.
* Euskarazko antzezlanak bultzatu eta sustatzea. Elkarteak eguneroko funtzionamendua euskaraz egingo du.
* Antzerkizaleek osatutako mugimendu sozio-kulturala bultzatzea.
* Antzerkiaren bidez hizkuntza, balore eta arte eszenikoaren transmisioa gizartean zabaltzea.
* Antzerkigintzan sortzen diren beharrei erantzuten laguntzea.
* Euskalgintzan eta kulturgintzan ari diren elkarteekin eta erakundeekin elkarlanean jardutea.

## Erreferentziak

* ↑ Euskarazko antzerkia koordinatu eta indartu nahi duen elkarte bat sortu dute, Berria, 2010eko ekainaren 6a.
* ↑ Antzerki zaleak mugimenduan, Argia, 2.247. zkia., 2010eko urriaren 10a.
* ↑ Antolaketa EHAZEren webgunean.

## Ikus, gainera

* Euskal antzerkigintza
* Enparan dorretxea

## Kanpo estekak

* EHAZEren webgunea
# Beowulf (2007ko filma)

Beowulf, 2007ko Robert Zemeckis estatubatuar zinema zuzendariaren fantasia eta abenturazko konputagailu bidezko animaziozko 3D film bat da, izenburu bereko anglosaxoi olerkian oinarritua. Ray Winstone, Anthony Hopkins, Robin Wright, Brendan Gleeson, John Malkovich, Crispin Glover, Alison Lohman eta Angelina Jolie aktoreek beren ahotsez bikoiztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
507, Heroien Garaia, Danimarka. Beowulf (Ray Winstone) heroiak Grendel (Crispin Glover) deabrua akatu eta Grendelen ama (Angelina Jolie) beldurgarri baina erakargarriaren sumina piztuarazi du: une horretatik aurrerakoa errege bat kondaira bilakatu duen gatazka baten hasiera da.

## Aktoreak

* Ray Winstone: Beowulf
* Crispin Glover: Grendel
* Angelina Jolie: Grendelen ama
* Anthony Hopkins: Hrothgar erregea
* John Malkovich: Unferth
* Brendan Gleeson: Wiglaf, Beowulfen tenientea
* Robin Wright: Wealhtheow
* Alison Lohman: Ursula
* Costas Mandylor: Hondshew
* Sebastian Roché: Wulfgar
* Greg Ellis: Wermund
* Tyler Steelman: Cain mutikoa
* Dominic Keating: Cain heldua
* Rik Young: Eofor
* Charlotte Salt: Estrith
* Leslie Harter Zemeckis: Yrsa

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q644933
# 2009ko urtarrileko Bizkaiko uholdeak

2009ko urtarrileko Bizkaiko uholdeak 2009ko urtarrilaren 27ko gau eta goizean, Bizkaia mendebaldean kaosa eragin zuten uholdeak izan ziren.
Hiru orduko epean 60 litro jausi ziren Bizkaia mendebaldeko hainbat tokitan.

## Ezaugarriak

Iberiar penintsularen ekialdean zegoen borraska bati lotutako fronte okluitua Bizkaiko golkoan indarra hartu eta atmosferaren goiko geruzetako aire hotzari esker, prezipitazio handiak utzi zituen Bizkaiko kostaldean eta lurraldearen mendebaldean. Goizeko ordu biak aldera hasi zen euritan, hasieran indar gutxirekin, baina orduek aurrera egin ahala, indartuz joan zen. Frontearen ibilbide geldoak prezipitazioen eragina areagotu zuen.

## Eragina
### Bilbo

Euriateen intentsitaterik handiena goizeko jendetza orduarekin bat egin zuen, eta goizeko zortzietatik aurrera arazo handiak izan ziren Bilborako autobide bidezko sarbideetan. A-8 autobidetik igarotzea ezinezkoa izan zen autoentzat Zorrotza parean, bidean metro erdi ur zegoelako. Horrez gain, lurjausiek bidea oztopatu zuten Zorrotzan bertan eta Muskizen.
Bilboko Errekalde barrutian, inguruetako mendietatik zetozen errekastoak euren bideetatik irten eta auzoa urez bete zuten. Auzoaren ardatz den Gordoniz kaletik igarotzea ezinezkoa izan zen goiz osoan. Garaje eta denda askotan ura sartu zen eta Peñascal auzoko biztanleek, Errekalde barrutiaren mendebaldeko muturrean 1983ko uholdeek auzoan utzi zuten eragin latza izan zuten gogoan.
Bestalde, hiriaren hegoaldean, Abusu auzoan, Ibaizabal ibaiaren hazteak, ibai inguruko eskolak itxiarazi zituen eta Bilboko udaltzaingoak, larrialdi plana jarri zuen martxan. Ibaiaren maila azkar batean hazi zen eta goizeko 8etan 2,20 metrokoa bazen, eguerdiko ordu bietan 4,67 metrora igo zen, bere bidetik irtetzetik zentimetro gutxira.

### Trapagaran eta Barakaldo

Barakaldon uholdeen eragina, herriaren behekaldeko merkatal-gune eta industrialdeetan nabarmendu zen batez ere. Carrefour supermerkaturako eta Max Center merkatal-gunerako sarbideak itxi egin behar izan zuten, bertara heltzeko biribilgunearen uholdeagatik. Horrez gain, Bilbao Exhibition Centrerretik gertuen dagoen gunean, uholde txikiak izan ziren kale batzuetan.
Barakaldo eta Trapagaran elkartzen dituen San Vizenteko errepidea ere itxi egin behar izan zuten, Trapagarango Aurrera eta Trapaga-Causo industrialdeen artean igarotzen den erreka bat bere bidetik irtetzean. Ibaitik gertuen zeuden enpresa batzuetan ura sartu zen eta kalteak handiak izan ziren.

### Bestelakoak

Ur-putzu handiengatik Maruri-Jatabe eta Mungia elkartzen dituen errepidea moztu behar izan zuten.

## Ikus, gainera

* 1983ko uholdeak.
* 2008ko ekaineko Bizkaiko uholdeak.
* Euskal Herriko gertakari meteorologikoak.
* Uholde historikoak Euskal Herrian.

## Kanpo estekak

* Ibaizabal ibaia Bilboko Abusu auzoaren parean.
* Bilboko Errekalde auzoa.
* Bilboko Peñascal auzoa.
* (Alemanez) Urtarrilaren 29ko isobara mapa Wetterzentrale.de webgunean.
* Datuak: Q12252631
# Roeboides

Roeboides arrain genero bat da. Characidae familiaren barruan sailkatzen dira.

## Espezieak

| # | Espeziea | Egoera |
| style='text-align:right' | Roeboides affinis | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides araguaito | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides biserialis | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides bouchellei | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides bussingi | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides carti | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides dayi | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides descalvadensis | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides dientonito | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides dispar | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides francisci | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides guatemalensis | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides ilseae | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides loftini | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides margareteae | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides microlepis | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides myersii | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides numerosus | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides occidentalis | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides oligistos | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides paranensis | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides prognathus | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides sazimai | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides thurni | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Roeboides xenodon | daturik gabe |
# 2008ko ekaineko Bizkaiko uholdeak

2008ko ekaineko Bizkaiko uholdeak 2008ko maiatzaren 31tik ekainaren 1era Bizkaian egondako uholdeak izan ziren.

## Ezaugarriak

Maiatzaren 31n euria hasi zen Nafarroan Mediterraneo itsasotik etorritako borraska baten fronte baten eraginez. Borraska, astiro mugitu zen eta prezipitazio handiak utzi zituen Nafarroa hegoaldean aurrena, eta Iruña eta inguruko herrietan ondoren. Pixkanaka, frontea mendebalderantz mugitu zen arratsaldeak aurrera egin ahala eta Bizkaia eta Gipuzkoan euria hasi zen.
Maiatzaren 31 arratsaldean, euria gogotik egin zuen Nafarroan, 30-40mm euri inguru jaso ziren, guztira egun hartan 50-60mm neurtuz. Gau hartan, frontea Bizkaira ailegatu zen, oso astiro mugituz, eta bidean prezipitazio handiak utziz, aurreko orduetan Nafarroan jausitakoa baino askoz gehiago, 100mm eta 150mm bitartean.

### Getxo

Gobela ibaia bere bidetik irten zen Fadurako kiroldegi parean, inguruko etxeetako garajeak eta behe solairuak urez bete ziren eta jendea etxeetatik atera behar izan zuten. Egoerarik larriena Getxon bizi izan zen. Bilboko metroaren zerbitzua eten egin behar izan zen Bilboaldeko eskuinalde guztian euriak eraginda eta milaka pertsona argindarrik gabe geratu ziren. Handik urte gutxitara Gobela ibaiaren ubidea zabaltzeko lanak egin zituen URAk.

#### Irudiak

* Gizon bat etxeko atarirantz.
* Auto bat uretatik ateratzeko lanetan Makaleta Etorbidean.
* Bi bizilagun Ibatao Estartako baserri batean.
* Makaleta Etorbidea urez estalita.
* Hiru mutil urez beteriko Makaleta Etorbidea mendiko bizikletaz zeharkatzen.
* Julio Caro Baroja ikastetxea Gobela ibaiaren ondoan.
>>>Irudi gehiago

### Basauri

Basauriko Urbi auzoan Nerbioi ibaia bere bidetik irten zen eta inguruko etxeetako garajeak urperatu zituen.

### Erandio

Altzagako auzoan, eurite indartsuek kale bat urez bete zuten.

### Trapagaran

Trapagaran eta Barakaldoko gune industrialetan uholdeak izan ziren.

## Ikus, gainera

* 1983ko uholdeak.
* 2009ko urtarrileko Bizkaiko uholdeak.
* Euskal Herriko gertakari meteorologikoak.
* Uholde historikoak Euskal Herrian.

## Kanpo estekak

* Ibaizabal ibaia Bilboko Abusu auzoaren parean.
* Gobela ibaia Getxo parean.
* Uribe-Kostako autobidea.
* Gobela ibaia Fadurako kiroldegi parean.
* (Alemanez) Ekainaren 1eko isobara mapa Wetterzentrale.de webgunean.
* Datuak: Q12252616
* ↑ «URAk amaitu ditu Gobela ibaiko lanak, Errekaganen» www.euskadi.eus 2016-09-08 (Noiz kontsultatua: 2024-10-17).
# Kepa Enbeita

Kepa Enbeita Rementeria, Urretxindorra, (Muxika, Bizkaia, 1878ko irailaren 8a - Muxika, Bizkaia, 1942ko abenduaren 12a) euskal idazlea eta bertsolaria izan zen.

## Biografia

Benita Goiriarekin ezkondu zen 1902an eta zazpi seme-alaba izan zituzten: Bixenta, Balentin, Sabin, Miren, Imanol, Edurne eta Itziar. Abertzalea eta errepublika garaian mitinez mitin ibilitakoa. Osasun txarrekoa, Guardiara joaten zen aldi baterako 1919az ezkero. Gerra Zibilak Guardian harrapatu zuen (1936-1937); baserrira oso gaixorik itzuli zen eta ez zen bere onera gehiago etorri.

## Bertsolari ibilbidea

Bizkaiak eman dituen bertsolari onenetakoa izan zen. Plazako bertsolaria eta bertsopapergilea zen, eta trebetasun handia erakutsi zuen bi molde horietan.
1905ean garaile izan zen, Txirritaren aurretik, Areetan (Getxo) egin zuten bertso lehiaketa batean.
Euskara, aberria eta kristautasuna izan ziren haren olerkien gai nagusiak.
Euzkadi, Euzkerea, Ekin eta Argia aldizkarietan eman zituen argitara bertsoak, eta bertsolari familia ospetsu eta emankor baten lehenengoa izan zen. Haren oihartzuna Euskal Herriko alde guztietara zabaldu zen eta bera izan zen Gipuzkoako bertsolarien alboan itzali xamar zeuden bertsolari bizkaitarrak gorengo mailara aterarazi zituen maisua.

## Lanak
### Biografia

* Kepa Enbeita Urretxindorra (1878-1942) (1978, Egilea editore)

### Bertsoa

* Gure Urretxindorra (1971, Ekin)

## Erreferentziak

* ↑ Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Kepa Enbeita "Urretxindorra" - Biografiak - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2020-12-08).

## Kanpo estekak

* Kepa Enbeita literaturaren zubitegian
* Datuak: Q11929730
* Multimedia: Kepa Enbeita / Q11929730
# Iruten ari nuzu

Iruten ari nuzu Baigorri aldeko euskal kanta tradizionala da, 1921ean argitaratu zen Gure Herria kantutegian.

## Bertsioak

Abeslari eta musikari ospetsuk jo eta kantatu dute, 10 baino gehiago dira plazaratu diren grabazioak. Akelarre taldeak 1972an plazaratu zuen bertsio bat. Mocedades taldeak Kantaldia diskoan abestu zuen 1978 urtean. Geroago Maite Idirinek (1988), Beñat Axiarik (2000), Oskorrik (2004), Kepa Junkerak (2008, Miguel Boséren ahotsez), Behi Bideko Andere Xuriek (2014), Kalakan taldeak (Lamin 2017an, Elementuak II 2019an, eta Euskadiko orkestrarekin 2021ean) eta Hibai Etxebarriak (2018) ere horren bertsioak plazaratu dituzte.

## Hitzak

Badaude "Iruten ari nuzu"doinuarekin zenbait bertsio. Horra pare bat:
    Iruten ari nuzu
    kilua gerrian
    ardura dudalarik
    nigarra begian
    Alde nere leihotik
    zalduna bazara
    piztuko dut argizaria
    oinezkoarentzat
    Morroia babesten dut
    nere maitasunez
    maizterraren zilarrak
    ez naute itsutzen
__________
    Iruten ari nuzu,
    kilua gerrian
    ardura dudalarik
    nigarra begian.
    Nigar egiten duzu
    oi suspirarekin
    kontsolaturen zira
    oi denborarekin.
    Ezkon mina dudala
    zuk omen diozu
    ez dut amore minik,
    gezurra diozu.
    Jendek erraiten dute
    hala ez dena franko
    ene maite pollita,
    zure ta enetako.
    Ezkon mina dutenak
    seinale dirade:
    matel-hezurrak idor,
    koloriak berde.

## Erreferentziak

* ↑ «Euskal kantutegia - Eusko Ikaskuntza» www.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).
* ↑ «Iruten ari nuzu» EKE (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
* ↑ «Akelarre Sorta Bat» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).
* ↑ Mocedades. Mocedades Iruten. Francisco Javier Luna -Youtube (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
* ↑ Idirin, Maite. (1988). «Euskal Kamerata» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
* ↑ «Leitza larrea» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
* ↑ «Oskorri & The Pub Ibiltaria 8» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
* ↑ Junkera, Kepa. (2008). «Etxea» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
* ↑ «Gure etxen badira...» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).
* ↑ «Lamin» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).
* ↑ «Elementuak II» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).
* ↑ «Kalakan eta Euskadiko Orkestra» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).
* ↑ Etxebarria, Hibai. (2018). «Agian bihar» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
* ↑ «Bilaketa Badok.eus atarian: Iruten ari nuzu» Badok (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
* ↑ «irun: 1 du aditza. Ehuntzeko gaia hari bihurtu. Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-12).
* ↑ «khilu, Orotariko Euskal Hiztegia - Bilaketa orokorra» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-11).
* ↑ «kilo - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-11).

## Kanpo estekak

* BAIONAN KANTUZ - IRUTEN ARI NUZU Bideoa - 27 sept 2014. Baiona Kantuz - Youtube (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).
* Datuak: Q16517715
# Etxola (argipena)

Etxola etxe txiki bat da. Etxolarekin honakoa esan daiteke:
* Borda, mendian artzainek erabiltzen duten eraikin txikia, gaua pasatzeko.
* Lastategi, nekazaritzari lotutako eraikina, normalki lastoa eta nekazaritza-tresneria gordetzeko erabiltzen dena.
* Txabola, eraikin informala, egurrez edo metalez eginda, askotan pobreziarekin lotuta dagoena.
* Stand, kaseta edo azokako-etxola.
* Barraka edo azoka edo jolas-parkeko etxola
Ikus, gainera:
* Kaseta (argipena)
* Barraka (argipena)
# Malcolm X (filma)

Malcolm X 1992ko Spike Lee estatubatuar zinema zuzendariaren historia filma bat da. Malcolm X ekintzailearen biografian eta haren eta Alex Haley idazlearen The Autobiography of Malcolm X liburuan oinarrituta dago. Bertan, Denzel Washington, Angela Bassett, Albert Hall, Al Freeman, Jr., Delroy Lindo aktoreek eta Spike Lee berak antzeztu zuten.
Filmak Oscar Sarietarako bi izendapen jaso zituen: Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Denzel Washington) eta Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria (Ruth E. Carter).

## Argumentua

Malcolm Little (1925–1965) AEBtako Nebraska estatuko Omaha hirian jaio zen. Aita baptista ministroa zen eta Malcolm haurra zelarik hil zen, ama berriz, Ku Klux Klanek haien etxea erre ostean psikiatriko batean sartu zuten. AEBtako armadak bere sarrera atzera bota ondoren, Malcolm delikuentzian erori eta bere bizimodu nahasiaren ondorioz espetxean denboraldi bat igaro zuen. Han Islamera bilakatu eta bere biritza erradikalki aldatu zuen, laisterrera afroamerikar komunitatearen askapen mugimenduko lider karismatikoa bihurtu zen, honek etsai boteretsuak ekarrik ziozkiolarik.

## Aktoreak

* Denzel Washington: Malcolm X
* Angela Bassett: Betty Shabazz doktorea
* Albert Hall: Baines
* Al Freeman Jr.: Elijah Muhammad
* Delroy Lindo: Archie antillarra
* Spike Lee: Shorty ("Motz")
* Theresa Randle: Laura
* Kate Vernon: Sophia
* Lonette McKee: Louise Little
* Tommy Hollis: Earl Little
* James McDaniel: Earlen anaia
* Debi Mazar: Peg
* LaTanya Richardson: Lorraine
* Wendell Pierce: Ben Thomas
* Giancarlo Esposito: Thomas Hayer
* Bill Goldberg: The 'John'
* Ed Herlihy: Joe Louis
* Gareth Williams: JFK kazetaria
* Richard Schiff: JFK kazetaria
* Michael Imperioli: Suhiltzaileetako kazetaria
* Elise Neal: emagaldua
* John Sayles: FBIko agentea
* Martin Donovan: FBIko agentea
* Nicholas Turturro: Bostongo polizia
* William Fichtner: Harlemgo geltokiko polizia
* Tim Kelleher: Harlemgo geltokiko polizia
* Michael Cullen: Harrera-mahaiko sarjentua
* James G. MacDonald: Tenientea
* Don Hewitt: Black Legion erakundek kidea
* Eddie Davis: Lionel Hampton Band - Tronpeta
* Terence Blanchard: Billie Holiday Quartet - Tronpeta
* Vincent D'Onofrio: Bill Newman
* Bobby Seale: Narratzailea
* Al Sharpton: Narratzailea
* Christopher Plummer: Chaplain Gill
* Karen Allen: Dunne anderea
* Peter Boyle: Green kapitaina
* Nelson Mandela: Sowetoko irakaslea
* Ossie Davis: Eulogy Performer (ahotsa)

## Kanpo estekak

* Malclom X filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q923925
# Red Heat

Red Heat (euskaraz Bero Gorria) 1988ko Walter Hill estatubatuar zinema zuzendariaren ekintza filma bat da. Bertan, Arnold Schwarzenegger, James Belushi, Ed O'Ross, Peter Boyle, Larry Fishburne eta Gina Gershon aktoreek antzeztu zuten.
Bitxikeria gisa, Moskuko Plaza Gorrian filmatzeko baimena lortu zuen lehenbiziko estatubatuar filma izan zen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Gerra Hotzaren amaieraldea, Danko (Arnold Schwarzenegger) sobietar gihartsu eta itxura hotzeko polizia AEBtako Chicago hiriko polizia departamendura iritsi berri da, Art Ridzik (James Belushi) detektibearekin elkarlanean hiriko mafia eta bertaratu berri den Rosta (Ed O'Ross) georgiar mafiaburuaren aurka borrokatuko direlarik.

## Aktoreak

* Arnold Schwarzenegger: Ivan Danko kapitaina
* James Belushi: Arthur "Art" Ridzik detektibe sarjentua
* Ed O'Ross: Viktor "Rosta" Rostavili
* Peter Boyle: Lou Donnelly komodoroa
* Gina Gershon: Catherine "Cat" Manzetti
* Larry Fishburne: Charlie Stobbs tenientea
* Richard Bright: Gallagher detektibe sarjentua
* J.W. Smith: Salim
* Brent Jennings: Abdul Elijah
* Sven-Ole Thorsen: Nikolai, Dankorekin elurretan borrokatzen den errusiarra
* Gretchen Palmer: Hooker
* Pruitt Taylor Vince: Night Clerk
* Michael Hagerty: Pat Nunn
* Brion James: Streak
* Peter Jason: telebistako iragarkilaria

## Kanpo estekak

* Red Heat filmari buruzko IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q514293
# Anna Sewell

Anna Sewell (Great Yarmouth, Norfolk, 1820ko martxoaren 30a - Old Cartton, Norfolk, 1878ko apirilaren 25a) ingeles eleberrigilea izan zen. 1877ko Black Beauty eleberriagatik da ezaguna, argitaratu zuen bakarra.
Kuakeroen familia batean jaio zen eta bere etxean hezi zen baliabide ekonomikorik ez zuelako. Hamalau urterekin orkatilak kaltetu zituen eta ibiltzeko zailtasunak izan zituen. Zalgurdien erabilerak zaldienganako maitasuna piztu zion. Familiak sarritan aldatu zuen bizilekua. 1836an Brightonen kokatu ziren, eta Anna eta bere ama anglikanismora bihurtu ziren. 1867an Sewelltarrak Old Cattonen kokatu ziren.
Anna Sewellek Black Beauty idatzi zuen 1871 eta 1877 artean, bere osasuna hondatzen ari zen bitartean. Liburua animalia baten ikuspegitik idatzitako lehen eleberri ingelesa da. Helduentzat idatzia, haur literaturako klasiko bihurtu zen. Liburua argitaratu eta bost hilabetera hil zen, eta eleberriaren arrakasta ezagutu ahal izan zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q258741
* Multimedia: Anna Sewell / Q258741