# Joan Crawford

Joan Crawford (San Antonio, Texas, 1904ko martxoaren 23 – New York, 1977ko maiatzaren 10) Ameriketako Estatu Batuetako aktorea izan zen. Zinema mutuko filmetan bigarren mailako aktore gisa agertzen hasi zen. Soinudun zinemara pasatuta, paper txikietatik, protagonista izatera iritsi eta ospetsu bilakatu zen. 1930eko hamarkadaren hasieran, MGMko Norma Shearerek eta Greta Garbok adinako fama zeukan Joan Crawfordek. American Film Institute erakundeak garai guztietako hamargarren emakumezko izarrik handientzat jotzen du. Crawford zinema mututik soinudunerako trantsizioa trebetasun handiz egin zuen aktoreetako bat izan zen. 1945ean Oscar saria irabazi zuen Mildred Pierce lanagatik, eta Johnny Guitar edo Gran Hotel bezalako filmengatik gogoratua da.

## Biografia
### Ibilbide pertsonala
#### Haurtzaroa

Ume zelarik, Lucille Fay zen. Gurasoak, Thomas Le Sueur eta Anna Bell Johnson, jatorri franko-kanadiarrekoa lehena, bigarrena suediarra. Biak ziren jatorri apalekoak. Aitak familia utzi zuen Lucillek hamar hilabete zituenean. Bera bakarrik geratu zen anaia zaharrarekin, Hal Le Sueur aktorea bera ere, eta Anna amarekin. Daisy, Hal eta Lucilleren ahizpa zaharrena, hiru urte bete baino lehen hil zen. Amak ez zuen irabazten bere familiarentzako pisu bat edukitzeko adina, eta dendaostean bizitzen hasi ziren. Umeak garbitegian lan egitera behartzen zituen.1909an, Crawforden ama Henry J. Cassinekin ezkondu zen. Umetan, Crawfordek ez zekien Cassin ez zela bere aita biologikoa; geroago, anaiak egia esan zion. Cassin, ustez, sexu-abusuak eragin zizkion 11 urte zituela, eta St. Agnes Akademiara bidali zuten arte jarraitu zuen.

#### Gaztaroa

1917ko ekainean, familia Kansas Cityra (Missouri) joan zen bizitzera, Cassini dirua bidegabe erabili izana leporatu ziotenean, gero absolbitu egin zuten arren. Ama eta aitaordea banandu zirenean, eskolan geratu zen ikasle langile gisa; askoz denbora gehiago eman zuen lanean, batez ere sukaldean eta garbiketan, ikasten baino. Geroago, Rockingham Akademiara joan zen, ikasle langile gisa ere bai. Han zegoela, bere lehen bikotekide harremana izan zuen, tronpeta-jotzaile batekin, Ray Sterlingekin, zeinak bere burua akademikoki desafiatzera bultzatu omen zuen. 1922an, Columbiako (Missouri) Stephens Collegen izena eman zuen, 1906ko jaiotze urtea emanez. Hilabete batzuetan zehar hara joan zen baina gero alde egin zuen unibertsitaterako prest ez zegoela konturatu zenean. Bere familiaren ezegonkortasunagatik, Crawforden eskolatzea ez zen inoiz oinarrizko hezkuntzatik harago joan.

#### Helduaroa

Pobreziak markatutako iraganak, betirako oinazetu zuen. Bere izaeragatik, neurotiko edo bipolarra zela ondorioztatu izan da. Crawford-ek ama izan nahi zuen, baina zazpi abortu naturalek eragotzi zioten. Horregatik, lau ume adoptatzea erabaki zuen, Christina (1939), Christopher (1943) eta Cindy eta Cathy bikiak (1947). Lau aldiz ezkondu zen, hiru dibortzio eta azken senarra, Alfred Steele, Pepsi Colako presidentea galdu zuen 1959an haren ustekabeko heriotzaren ondorioz. Akzioak zituenez enpresan, eta postu bat zuzendaritza batzordean, denbora batez zinemaren industriatik urrundu zen. Hollywoodek etekin bikainak lortzeko ekoiztutako produktu nagusietako bat izan ondoren, Gran Hotel (1932) edo Johnny Guitar (1954) filmei esker, Crawforden karrerak gainbehera egin zuen, alkohol gehiegikerian murgildu zelarik. Emakume maitale ugari izan zituen: Barbara Stanwyck, Marilyn Monroe, Bette Davis, besteak beste. Azken horrekin etengabeko norgehiagoka izan zuen:
   "Bette Davisek segizio bat zeukan bere atzean. Eta zer da segizio bat, etxerik gabeko bihurri talde bat baino? Nik jarraitzaileak ditut. Alde handia dago". Joan Crawford.

#### Heriotza

1974an erretiratu zen gizarte-bizitzatik, zinema-izarraren profilari eusten ez zioten irudi batzuk argitaratu ondoren. Zientziologiaren Elizan sartu zen, eta bere azken urteak bakarrik eman zituen, New Yorkeko bere apartamentuan sartuta, bere txakurraren konpainia bakarrarekin eta bere miresleen eskutitzak jasotzeko pizgarriarekin. Crawfordek vodka edateari utzi zion pankreako minbizia zuela jakin zuenean. 1977ko maiatzaren 10ean hil zen bere etxean. Bertsio ofiziala izan zen bihotzekoak jota hil zela, baina kausak misterio bat izaten jarraitzen du. Hil baino astebete lehenago oparitu zuen txakurra.

#### Testamentua

1976ko urriaren 28an sinatu zuen testamentuan, Crawfordek bere bi ume gazteenei, Cindy eta Cathyri, bi milioi dolarretatik 77.500 dolar utzi zizkien. Bi zaharrenak, Kristina eta Kristobal, argi eta garbi desheredatu zituen. Biek zalantzan jarri zuten testamentua eta 55.000 dolarreko kitapena jaso zuten. Bere iloba Joan Loweri ere ez zion ezer utzi. Crawfordek diru gehiena utzi zien bere ongintza-erakunde gogokoenei: New Yorkeko USO, Motion Picture & Television Country House and Hospital, American Cancer Society, Muscular Dystrophy Association, American Heart Association eta Wiltwyck School for Boys.

#### Mommie Dearest (Amatxo maitia)

Joan Crawford hil eta urtebetera, haren alaba Christinak, 39 urtekoak, Mommie Dearest liburua argitaratu zuen. Liburu horretan, bere adopziozko amaren eskutik bizitza osoan zehar jasotako abusuak kontatu zituen.
Crawforden lagun eta lankide askok, besteak beste, Ann Blyth, Myrna Loy, Katharine Hepburn, Cesar Romero, Douglas Fairbanks Jr. (Crawforden lehen senarra), eta Crawforden beste bi alaba gazteenek, Cathy eta Cindyk, liburua salatu zuten, inolako abusurik egon zenik ukatuz. Beste batzuek, berriz, Helen Hayesek, June Allysonek, eta Vincent Shermanek, besteak beste, jokabide gogorren baten lekuko izan zirela adierazi zuten: zorrotzegia zela, ez zieela utzi lagun baten urtebetetze festara joaten zigor gisa eta abar. Hala ere, jende horrek ez zuen inoiz esan umeekiko tratu txarren lekuko izan zirenik. Liburua best-seller bihurtu zen, eta 1981ean film bihurtu, Faye Dunaway protagonista izan zelarik, Crawford interpretatuz. 1998ko uztailaren 20an, Joan Crawforden beste haur adoptatuetako batek, Cathy Crawford LaLondek, helegitea jarri zuen Christina Crawforden aurka "difamazioagatik".

### Ibilbide profesionala
#### Dantzaria

Txikitatik, bere anbizioa dantzaria izan nahi zuen. Behin batean, piano-eskoletatik ihes egiteko ahaleginean, etxeko ataritik jauzi egin eta hautsitako esne-botila baten ondorioz ebaki larriak egin zituen. Hiru ebakuntza egin zizkioten kalteak konpontzeko, eta 18 hilabetez ezin izan zuen oinarrizko eskolara joan, ezta dantza-eskolak ematen jarraitu ere.
1922an, Columbiako (Missouri) Stephens Collegen izena eman zuen, 1906an jaiotze urtea emanez. [28] Hilabete batzuetan Stephensera joan zen eta gero alde egin zuen unibertsitaterako prest ez zegoela konturatu zenean. [29] Bere familiaren ezegonkortasunagatik, Crawforden eskolatzeak ez zuen inoiz lehen maila gainditu [30].
1915ean, hotel batean zerbitzari aritu zen, eta St. Agnes Convent-en lehenengo, eta Stephen College-n ondoren, dantzatzen ikasi zuen; dantza izan zen bere lehen bokazioa, hanketan kaltetua izan zuen istripu bat izan zuen arren. 1921ean Katherine Emerine aldizkariaren koruan debutatu zuen, Kansas Cityn.

#### Aktorea

1925ean, 21 urte zituelarik, dantza- eta charleston lehiaketa bat irabazi zuen. Horrek lagundu zion zinemarako Metro-Goldwyn-Mayer estudioek kontratatu zezaten. Une hartan bere izena Lucille Cassin zen. Amaren senargaiaren abizena hartua zuen, antzerki munduko enpresaburu zena. Laster estudioen ikur bihurtu zen.
   "Eskuak luzatu eta dena hartu nahi dut". Joan Crawford.

#### Izarra eraikitzen

Lehiaketa irekia antolatu zen aktore gazteari izen bat aukeratzeko. Joan Arden izan zen irabazlea, baina hori existitzen zenez, beste aktore bat zenez, Joan Crawford izena hartu zuen, bigarrena bozkatuenen artean. Bere irudia kontsumo masiborako eta AEBko produktu gisa sortu zen hasieratik. Eta une horretatik aurrera, Crawford-ek bere burua interpretatu zuen urteetan zehar:
   “Joan Crawford izarra interpretatu nuen, ez Joan Crawford emakumea, eta nire indar guztiekin egin nuen”. Joan Crawford.
Ez zuen edertasun konbentzionalik. Fakzio markatuek eta dantzari izateak gogor itxura ematen zioten. Originaltasun hori ustiatzen jakin zuen. MGMko jantzien arduradunak bere sorbaldei etekina ateratzen jakin zuen, akats izatetik aktorea definitzen zuen ezaugarri batera igarota. Festetara joaten zen, eta beti erakusten zuen pertsonaiarik modernoena zela, bai pantailaren barruan, bai kanpoan. Honek 20ko hamarkadako izar nagusia bihurtu zuen.
Askotan, maitasuna aurkitzen zuen emakume gazte, langile eta gogotsuaren papera egiten zuen Crawfordek. MGMren publizitateak irudi hori indartu egin zuen, halaber, emakume hura egun osoan filmetan aritzen zen langile nekaezina zela, ama eta anaia elikatu ahal izateko —1927an biak Hollywoodera joan ziren harekin bizitzera, eta han egongo ziren hogeita hamar urtez. Depresio garaiko ikusleek, emakumeek batik bat, biziki gustuko zituzten holako istorioak. Hamarkadaren amaierako, Hollywoodeko izarrik puntakoena zen, baita soldatarik onenetakoa irabazten zuen AEBetako emakumea ere.
   "Izugarri gustatzen zait bordionak antzeztea. Emakume guztiok gara bordion samarrak. Eta gizonak are gehiago". Joan Crawford.
1935etik aurrera, langile-klaseko iruditik urrundu nahi izan zuen; gero eta maizago hasi zen jantzi dotoreak erakusten, eta bere filmak soineko erakustaldi bihurtu ziren. Goi-mailako joskintzako maniki-garaia izan zen, eta dama sofistikatuaren irudia eman nahi izan zion bere buruari. Publikoak erabat baztertu zuen irudi hori.

#### Oscar irabazlea

Warner Bros. ekoiztetxera joanda, 1943an Oscar saria lortu zuen, Mildred Pierce filmari esker. Crawford ez zen joan 1946ko martxoaren 7an Los Angelesen egin zen zeremoniara. Gaixorik zegoen, edo horixe esan zion erakundeari aitzakia gisa; izan ere, aktoreak ondoezik zegoelako itxurak egin zituen, saria Ingrid Bergmanek eramango zuela uste zuelako. Ez zuen nahi kamerek haren aurpegia bereganatzerik nahi, porrota disimulatzeko gauza ez baitzen. Harridura handia izan zen telebistan gala ikusten ari zela bere izena entzun zuenean. Gau hartan bertan lortu zuen Oscarra etxera eramatea, eta logelako ohean hartu zuen, susmorik ez sortzeko. Hollywoodeko Akademiaren sarien historiara pasako zen irudi bat.Hurrengo urteetan haren ibilbideko kritikarik hoberenetakoak jaso zituen.

### Gainbehera

1960ko hamarkadan zineman jarraitu zuen, baina haren agerraldiak urritzen hasi ziren. Emakume helduaren paperak egiten hasi zen melodrametan, emakumezkoei zuzenduta. Crawfordek zinemagintzan jarraitu zuen, B serieko beldurrezko filmetan agertuz. 1970ean zinema utzi zuen.
Bere pertsonaiak une bakoitzeko Joanen isla izan ziren, Joanek bere pertsonaiekin eboluzionatu zuen gisara:
   “Antzezten dudan guztia, nire burutik ateratzen da” Joan Crawford.

## Filmografia

Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):
| Urtea | Filma | Zuzendaria | Ekoizlea | Izenburuak (es,fr) |
| 1925 | Ben-Hur: A Tale of the Christ | Fred Niblo | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Ben-Hur frantsesez: Ben-Hur |
| 1925 | The Merry Widow | Erich von Stroheim | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: La viuda alegre frantsesez: La Veuve joyeuse |
| 1925 | Proud Flesh | King Vidor | Metro-Goldwyn-Mayer | frantsesez: Fraternité |
| 1925 | Sally, Irene and Mary | Edmund Goulding | Metro-Goldwyn-Mayer | frantsesez: Poupées de théâtre |
| 1925 | A Slave of Fashion | Hobart Henley | Metro-Goldwyn-Mayer | frantsesez: Une femme sans mari |
| 1925 | Old Clothes | Edward F. Cline | -- | frantsesez: Vieux Habits, Vieux Amis |
| 1925 | Pretty Ladies | Monta Bell | Metro-Goldwyn-Mayer | frantsesez: Les Feux de la rampe |
| 1925 | The Circle | Frank Borzage | Metro-Goldwyn-Mayer | |
| 1926 | The Boob | William Augustus Wellman | Metro-Goldwyn-Mayer | frantsesez: Le Balourd |
| 1926 | Paris | Edmund Goulding | Metro-Goldwyn-Mayer | |
| 1926 | Tramp, Tramp, Tramp | Frank Capra | -- | gaztelaniaz: Tramp, tramp frantsesez: Plein les bottes |
| 1927 | Winners of the Wilderness | W. S. Van Dyke | Metro-Goldwyn-Mayer | frantsesez: Les Écumeurs du Sud |
| 1927 | Twelve Miles Out | Jack Conway | -- | gaztelaniaz: Filibusteros modernos frantsesez: Le Bateau ivre |
| 1927 | The Taxi Dancer | Harry F. Millarde | Metro-Goldwyn-Mayer | frantsesez: Taxi-girl |
| 1927 | Spring Fever | Edward Sedgwick | -- | frantsesez: Le Temps des cerises |
| 1927 | The Unknown | Tod Browning | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Garras Humanas frantsesez: L'Inconnu |
| 1927 | The Understanding Heart | Jack Conway | -- | frantsesez: Le Dernier Refuge |
| 1928 | Dream of Love | Fred Niblo | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Sueño de amor frantsesez: Cœur de tzigane |
| 1928 | Across to Singapore | William Nigh | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: La ruta de Singapore frantsesez: Un soir à Singapour |
| 1928 | Rose-Marie | Lucien Hubbard | -- | |
| 1928 | Four Walls | William Nigh | Metro-Goldwyn-Mayer | frantsesez: La Prison du cœur |
| 1928 | West Point | Edward Sedgwick | -- | frantsesez: L'Irrésistible |
| 1928 | Our Dancing Daughters | Harry Beaumont | Metro-Goldwyn-Mayer | frantsesez: Les Nouvelles Vierges |
| 1928 | The Law of the Range | William Nigh | Metro-Goldwyn-Mayer | frantsesez: La Mauvaise Route |
| 1929 | Untamed | Jack Conway | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: La indomable frantsesez: Indomptée |
| 1929 | The Hollywood Revue of 1929 | Charles Reisner | Metro-Goldwyn-Mayer | frantsesez: Hollywood chante et danse |
| 1929 | Our Modern Maidens | Jack Conway | -- | frantsesez: Jeunes Filles modernes |
| 1929 | The Duke Steps Out | James Cruze | -- | frantsesez: La Tournée du grand duc |
| 1930 | Paid | Sam Wood | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Pagada frantsesez: Il faut payer |
| 1930 | Montana Moon | Malcolm St. Clair | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Luz de Montana |
| 1930 | Great Day | Harry Beaumont | -- | |
| 1930 | Our Blushing Brides | Harry Beaumont | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Novias ruborosas frantsesez: Cœurs impatients |
| 1931 | This Modern Age | Nick Grinde | -- | frantsesez: Aimer, rire, pleurer |
| 1931 | Wir schalten um auf Hollywood | Frank Reicher | -- | |
| 1931 | Dance, Fools, Dance | Harry Beaumont | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Danzad, locos, danzad frantsesez: La Pente |
| 1931 | Possessed | Clarence Brown | Metro-Goldwyn-Mayer | frantsesez: Fascination |
| 1931 | Laughing Sinners | Harry Beaumont | -- | gaztelaniaz: Salvada frantsesez: La Pécheresse |
| 1931 | The Stolen Jools | William C. McGann | Paramount Pictures | frantsesez: Les Bijoux volés |
| 1932 | Grand Hotel | Edmund Goulding | Metro-Goldwyn-Mayer | |
| 1932 | Rain | Lewis Milestone | -- | gaztelaniaz: Lluvia frantsesez: Pluie |
| 1932 | Letty Lynton | Clarence Brown | Metro-Goldwyn-Mayer | frantsesez: Captive |
| 1933 | Dancing Lady | Robert Z. Leonard | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Alma de bailarina frantsesez: Le Tourbillon de la danse |
| 1933 | Today We Live | Howard Hawks | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Vivimos hoy frantsesez: Après nous le déluge |
| 1934 | Sadie McKee | Clarence Brown | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Así ama la mujer frantsesez: Vivre et aimer |
| 1934 | Forsaking All Others | W. S. Van Dyke | -- | gaztelaniaz: Cuando el diablo asoma frantsesez: Souvent femme varie |
| 1934 | Chained | Clarence Brown | Metro-Goldwyn-Mayer | frantsesez: La Passagère |
| 1935 | No More Ladies | Edward H. Griffith | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: No más mujeres frantsesez: La Femme de sa vie |
| 1935 | I Live My Life | W. S. Van Dyke | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Yo vivo mi vida frantsesez: Vivre sa vie |
| 1936 | The Gorgeous Hussy | Clarence Brown | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: La bella libertina frantsesez: L'Enchanteresse |
| 1936 | Love on the Run | W. S. Van Dyke | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Amor entre espías frantsesez: Loufoque et Cie |
| 1937 | Mannequin | Frank Borzage | Metro-Goldwyn-Mayer | |
| 1937 | The Bride Wore Red | Dorothy Arzner | Metro-Goldwyn-Mayer | frantsesez: L'Inconnue du palace |
| 1937 | The Last of Mrs. Cheyney | Ryszard Bolesławski | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: El último adiós a la señora Cheyney frantsesez: La Fin de Mme Cheyney |
| 1938 | The Shining Hour | Frank Borzage | -- | gaztelaniaz: La hora radiante frantsesez: L'Ensorceleuse |
| 1939 | The Women | George Cukor | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Mujeres frantsesez: Femmes |
| 1939 | The Ice Follies of 1939 | Reinhold Schünzel | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Magia sobre hielo frantsesez: La Féerie de la glace |
| 1940 | Strange Cargo | Frank Borzage | -- | gaztelaniaz: Extraño cargamento frantsesez: Le Cargo maudit |
| 1940 | Susan and God | George Cukor | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Susana y Dios frantsesez: Suzanne et ses idées |
| 1941 | A Woman's Face | George Cukor | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Un rostro de mujer frantsesez: Il était une fois |
| 1941 | When Ladies Meet | Robert Z. Leonard | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Cuando ellas se encuentran frantsesez: Duel de femmes |
| 1942 | They All Kissed the Bride | Alexander Hall | Columbia Pictures | gaztelaniaz: Todos besaron a la novia frantsesez: Embrassons la mariée |
| 1942 | Reunion in France | Jules Dassin | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Reunión en Francia frantsesez: Quelque part en France |
| 1943 | Above Suspicion | Richard Thorpe | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Bajo sospecha frantsesez: Un espion a disparu |
| 1944 | Hollywood Canteen | Delmer Daves | Warner Bros. | |
| 1945 | Mildred Pierce | Michael Curtiz | Warner Bros. | frantsesez: Le Roman de Mildred Pierce |
| 1946 | Humoresque | Jean Negulesco | Warner Bros. Pictures | gaztelaniaz: De amor también se muere |
| 1947 | Possessed | Curtis Bernhardt | Warner Bros. | gaztelaniaz: El amor que mata frantsesez: La Possédée |
| 1947 | Daisy Kenyon | Otto Preminger | 20th Century Studios | frantsesez: Femme ou Maîtresse |
| 1949 | It's a Great Feeling | David Butler | Warner Bros. | gaztelaniaz: El amor no puede esperar frantsesez: Les Travailleurs du chapeau |
| 1950 | Flamingo Road | Michael Curtiz | -- | frantsesez: Boulevard des passions |
| 1950 | The Damned Don't Cry! | Vincent Sherman | Warner Bros. | gaztelaniaz: Los condenados no lloran frantsesez: L'Esclave du gang |
| 1950 | Harriet Craig | Vincent Sherman | -- | gaztelaniaz: La envidiosa frantsesez: La Perfide |
| 1951 | Goodbye, My Fancy | Vincent Sherman | -- | gaztelaniaz: Adiós, mi amor frantsesez: La Flamme du passé |
| 1952 | Sudden Fear | David Miller | RKO Pictures | gaztelaniaz: Miedo súbito frantsesez: Le Masque arraché |
| 1952 | This Woman Is Dangerous | Felix E. Feist | Warner Bros. | gaztelaniaz: Una mujer peligrosa frantsesez: La Reine du hold-up |
| 1953 | Torch Song | Charles Walters | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: La canción de la antorcha frantsesez: La Madone gitane |
| 1954 | Johnny Guitar | Nicholas Ray | Republic Pictures | frantsesez: Johnny Guitare |
| 1955 | Female on the Beach | Joseph Pevney | Universal Pictures | gaztelaniaz: Una mujer en la playa frantsesez: La Maison sur la plage |
| 1955 | Queen Bee | Ranald MacDougall | Columbia Pictures | gaztelaniaz: La abeja reina frantsesez: Une femme diabolique |
| 1956 | Autumn Leaves | Robert Aldrich | -- | gaztelaniaz: Hojas de otoño frantsesez: Feuilles d'automne |
| 1957 | The Story of Esther Costello | David Miller | John and James Woolf | gaztelaniaz: La historia de Esther Costello frantsesez: Le Scandale Costello |
| 1959 | The Best of Everything | Jean Negulesco | 20th Century Studios | gaztelaniaz: Mujeres frente al amor frantsesez: Rien n’est trop beau |
| 1962 | What Ever Happened to Baby Jane? | Robert Aldrich | Seven Arts Productions | frantsesez: Qu'est-il arrivé à Baby Jane ? |
| 1963 | The Caretakers | Hall Bartlett | -- | gaztelaniaz: Los guardianes frantsesez: La Cage aux femmes |
| 1964 | MGM's Big Parade of Comedy | Robert Youngson | -- | gaztelaniaz: The Big Parade of Comedy |
| 1964 | Strait-Jacket | William Castle | -- | gaztelaniaz: El caso de Lucy Harbin frantsesez: La Meurtrière diabolique |
| 1964 | Della | Robert Gist | -- | |
| 1965 | I Saw What You Did | William Castle | Universal Pictures | gaztelaniaz: Jugando con la muerte frantsesez: Tuer n'est pas jouer |
| 1965 | The Love Goddesses | Saul J. Turell | Paramount Pictures | |
| 1967 | The Karate Killers | Barry Shear | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Asesinos por kárate |
| 1967 | Berserk! | Jim O'Connolly | -- | gaztelaniaz: El circo del crimen frantsesez: Le Cercle de sang |
| 1968 | Journey to Midnight | Roy Ward Baker | -- | |
| 1969 | Night Gallery | Boris Sagal | -- | |
| 1970 | Trog | Freddie Francis | -- | gaztelaniaz: La caverna del terror frantsesez: L'Abominable Homme des cavernes |
| 1972 | Beyond the Water's Edge | -- | -- | |
| 1975 | Brother, Can You Spare a Dime? | Philippe Mora | Goodtimes Enterprises | gaztelaniaz: Hermano, ¿me das diez centavos? frantsesez: T'as pas 100 balles ? |
| 1976 | That's Entertainment, Part II | Gene Kelly | Metro-Goldwyn-Mayer | gaztelaniaz: Hollywood, Hollywood frantsesez: Hollywood, Hollywood |
| 1979 | -- | -- | -- | |
| 1982 | Dead Men Don't Wear Plaid | Carl Reiner | Universal Pictures | gaztelaniaz: Cliente muerto no paga frantsesez: Les cadavres ne portent pas de costard |
| 1984 | Terror in the Aisles | Andrew J. Kuehn | -- | frantsesez: Terreur dans la salle |
| 2016 | I Am Not Your Negro | Raoul Peck | -- | gaztelaniaz: No soy tu negro |
| 2020 | Wildfire | Cathy Brady | -- | |

### Pertsonaiak

* Lady of the Night (1925) (MGM) (kredituetan agertu gabe) ... Norma Sheareren bikoitza
* Proud Flesh (1925) (MGM) (kredituetan agertu gabe) ... paper txikia
* A Slave of Fashion (1925) (MGM) (kredituetan agertu gabe) ... mannequin
* The Merry Widow (1925) (MGM) (uncredited) ... extra
* Pretty Ladies (1925) (MGM) (Lucille LeSueur izenpean) ... Bobby, a showgirl
* The Circle (1925) (MGM) (kredituetan agertu gabe) ... Lady Catherine gaztea
* The Midshipman (1925) (MGM) (kredituetan agertu gabe) ... extra
* Old Clothes (1925) (MGM) (Lucille LeSueur izenpean) ... Mary Riley
* The Only Thing (1925) (MGM) (kredituetan agertu gabe) ... gonbidatu bat
* Sally, Irene and Mary (1925) (MGM) (Joan Crawford izenpean) ... Irene
* Tramp, Tramp, Tramp (1926) (First National) ... Betty Burton
* Paris (1926) (MGM) ... neska
* The Boob (1926) (MGM) ... Jane
* Winners of the Wilderness (1927) (MGM) ... Renée Contrecoeur
* The Taxi Dancer (1927) (MGM) ... Joslyn Poe
* The Understanding Heart (1927) (MGM) ... Monica Dale
* The Unknown (1927) (MGM) ... Estellita or Nanon, Zanzi's Daughter
* Twelve Miles Out (1927) (MGM) ... Jane
* Spring Fever (1927) (MGM) ... Allie Monte
* Dream of Love (1928) (MGM) ... Adrienne Lecouvreur
* Our Dancing Daughters (1928) (Cosmopolitan Production/MGM) ... Diana Medford
* Four Walls (1928) (MGM) ... Frieda
* Across to Singapore (1928) (MGM) ... Priscilla Crowninshield
* Rose-Marie (1928) (MGM) ... Rose-Marie
* The Law of the Range (1928) (MGM) ... Betty Dallas
* West Point (1928) (MGM) ... Betty Channing
* Hollywood Snapshots #11 (1929) (MGM) ... bere burua
* The Hollywood Revue of 1929 (1929) (MGM) ...
* Untamed (1929) (MGM) ... Alice "Bingo" Dowling
* Our Modern Maidens (1929) (MGM) ... Billie Brown
* The Duke Steps Out (1929) (MGM) ... Susie
* Paid (1930) (MGM) ... Mary Turner
* Our Blushing Brides (1930) (MGM) ... Gerry Marsh
* Montana Moon (1930) (MGM) ... Joan "Montana" Prescott
* Possessed (1931) (MGM) ... Marian Martin
* This Modern Age (1931) (MGM) ... Valentine "Val" Winters
* Laughing Sinners (1931) (MGM) ... Ivy "Bunny" Stevens
* The Slippery Pearls (1931) ... bere burua
* Dance, Fools, Dance (1931) (MGM) ... Bonnie "Bon" Jordan
* Letty Lynton (1932) (MGM) ... Letty Lynton
* Grand Hotel (1932) (MGM) ... Flaemmchen
* Rain (1932) (United Artists) ... Sadie Thompson
* Screen Snapshots (1932) ... bere burua
* Today We Live (1933) (MGM) ... Diana "Ann" Boyce-Smith
* Dancing Lady (1933) (MGM) ... Janie "Duchess" Barlow
* Sadie McKee (1934) (MGM) ... Sadie McKee Brennan
* Chained (1934) (MGM) ... Diane Lovering
* Forsaking All Others (1934) (MGM) ... Mary Clay
* No More Ladies (1935) (MGM) ... Marcia Townsend
* I Live My Life (1935) (MGM) ... Kay Bentley
* The Gorgeous Hussy (1936) (MGM) ... Margaret O'Neal "Peggy" Eaton
* Love on the Run (1936) (MGM) ... Sally Parker
* The Bride Wore Red (1937) (MGM) ... Anni Pavlovitch
* The Last of Mrs. Cheyney (1937) (MGM) ... Fay Cheyney
* Mannequin (1937) (MGM) ... Jessica Cassidy
* The Shining Hour (1938) (MGM) ... Olivia Riley
* Ice Follies of 1939 (1939) (MGM) ... Mary McKay
* The Women (1939) (MGM) ... Crystal Allen
* Strange Cargo (1940) (MGM) ... Julie
* Susan and God (1940) (MGM) ... Susan Trexel
* A Woman's Face (1941) (MGM) ... Anna Holm
* When Ladies Meet (1941) (MGM) ... Mary Howard
* They All Kissed the Bride (1942) (Columbia) ... Margaret Drew
* Reunion in France (1942) (MGM) ... Michelle de la Becque
* Above Suspicion (1943) (MGM) ... Frances Myles
* Hollywood Canteen (1944) (Warmer Bros.) ... Herself
* Mildred Pierce (1945) (Warner Bros.) ... Mildred Pierce
* Humoresque (1946) (Warner Bros.) ... Helen Wright
* Possessed (1947) (Warner Bros.) ... Louise Howell Graham
* Daisy Kenyon (1947) (20th Century Fox) ... Daisy Kenyon
* Flamingo Road (1949) (Warner Bros.) ... Lane Bellamy
* It's a Great Feeling (1949) (Warner Bros.) ... bere burua
* The Damned Don't Cry! (1950) (Warner Bros.) ... Ethel Whitehead / Lorna Hansen Forbes
* Harriet Craig (1950) (Columbia) ... Harriet Craig
* Goodbye, My Fancy (1951) (Warner Bros.) ... Agatha Reed
* This Woman Is Dangerous (1952) (Warner Bros.) ... Beth Austin
* Sudden Fear (1952) (RKO) ... Myra Hudson
* Torch Song (1953) (MGM) ... Jenny Stewart
* Johnny Guitar (1954) (Republic) ... Vienna
* Female on the Beach (1955) (Universal) ... Lynn Markham
* Queen Bee (1955) (Columbia) ... Eva Phillips
* Autumn Leaves (1956) (William Goetz/Columbia) ... Millicent Wetherby
* The Story of Esther Costello (1957) (Valiant Films/Columbia) ... Margaret Landi
* The Best of Everything (1959) (20th Century Fox) ... Amanda Farrow
* What Ever Happened to Baby Jane? (1962) (Seven Arts/Warner Bros.) ... Blanche Hudson
* The Caretakers (1963) (United Artists) ... Lucretia Terry
* Strait-Jacket (1964) (Columbia) ... Lucy Harbin
* I Saw What You Did (1965) (Universal) ... Amy Nelson
* Berserk! (1968) (Columbia) ... Monica Rivers
* Trog (1970) (Warner Bros.) ... Dr. Brockton

## Sariak eta errekonozimenduak

* 1970n Cecil B deMille saria.
* 1963n BAFTA sarirako nominatua.
* 1952n Urrezko Globo Sarirako nominatua drama-emakume aktore onena kategorian.
* 1953n emakume aktore onena Oscarrerako nominatua.
* 1948n emakume aktore onena Oscarrerako nominatua.
* 1946n emakume aktore onenari Oscar saria.
* 1945n National Board of Review saria.

## Eragina

* American Film Institutek XX. mendeko 50 aktore onenen zerrenda argitaratu zuenean, Crawfor 10. postuan kokatu zen, hil eta 20 urte baino gehiagora.
* Ospearen Pasealekuan izar bat jaso zuen 1960ko otsailaren 8an, Vine Streeteko 1750ean.
* 1981ean Blue Öyster Cult musika taldeak izen bereko abesti bat eskaini zion Fire Of Unknown Origin diskoan. Margaret Keane margolari ezagunak koadro batean erretratatu zuen.
* Sonic Youth musika taldeak 1990.ean Mildred Pierce bere film ospetsuenetako bat bezala deituriko abesti bat egin zuen eta, bideoklipean, bere irudiak agertzen dira Ospearen Pasealekuan.
* 2012an Mildred Pierce filmean egindako lanagatik irabazi zuen Oscarra enkantean jarri zuten, eta 427 000 dolar inguru ordaindu ziren.
* 2017an, Crawford hil eta 40 urtera, Feud telesailean Ryan Murphyk (Gleeren sortzailea) zuzendutako Feud telesailak haren bizitzako pasarte batzuk kontatzen ditu. Susan Sarandonek eta Jessica Langek Bette Davis eta Joan Crawford antzeztu dituzte. Murphyk Davisekin izandako lehiaren kontakizuna kantu feminista eta zinemarekiko maitasun-gutun bihurtu du,

## Berari buruz esandakoak

* "Crawfordek arreta erakartzen du mugitze hutsagatik. Ahoa ireki beharrik ere ez du: ibili besterik ez du egin behar. Eta bikain egongo da". George Cukor.
* "Elkarrekin lan egitean, Amerikako prentsa guztia desilusionatu genuen, eta ileetatik tira egitea espero zuten. Ez zen horrelakorik gertatu, eta oso harreman adiskidetsua izan genuen". Bette Davis.
* "Joan Crawford eta Bette Davis aurkituko banitu, sentitzen dudala esango nieke. Bere ibilbideko azken urte haiek, non erabat alferrik galdu baitzituzten, tragedia bat izan zirela. Hainbeste talentu eta maitasun zuten emateko eta hartzeko inor ez". Ryan Murphy.
* "Joan Crawford hobetoen ikusi nuen unea What Ever Happened to Baby Jane?-n eskaileretan behera bota nuenean izan zen". Bette Davis.
* "Hollywooden ez dago nahikoa diru ni Joan Crawfordekin film bat egitera behartzeko. Eta dirua gustatzen zait". Sterling Hayden
* "Inork ez zuen erabaki Joan Crawford izar bihurtzea. Joan Crawford izar bihurtu zen berak izar bihurtu erabaki zuelako". Frederica Sagor Maas
* "Joan Crawford da, zalantzarik gabe, flapper-aren adibiderik onena, gaueko klub dotoreetan ikusten den neska, sofistikazioaren erpinera igota, dantzan zoragarri, barre asko eginez, begi ireki eta zaurituekin. Bizitzarako talentudun gazte aferak". F. Scott Fitzgerald

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Ingelesez) Quirk, Lawrence J.; Schoell, William. (2002-09-30). Joan Crawford: The Essential Biography. University Press of Kentucky ISBN 978-0-8131-2254-0. (Noiz kontsultatua: 2022-07-11).
* ↑ Higueras Rodríguez, Virginia E.. (2017).El actor en el cine clásico: Hollywood 1920-1950. GRAL. UNIVERSIDAD DE LA LAGUNA 2016-2017.
* 1 2 3 Domínguez López, Gloria. (2015). El star system : la construcción de mitos en el Hollywood clásico. (Noiz kontsultatua: 2022-07-12).
* ↑ «Joan Crawford movies» IMDb (Noiz kontsultatua: 2022-07-18).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Joan Crawford, la diva mártir | The Objective» theobjective.com 2017-05-10 (Noiz kontsultatua: 2022-07-22).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Joan Crawford o el implacable sentido de la supervivencia» Crónica Global (Noiz kontsultatua: 2022-07-11).
* ↑ (Ingelesez) «Joan Crawford's Story About Having Sex With Her Stepfather On 'Feud' Raises Serious Concerns» Bustle (Noiz kontsultatua: 2022-08-17).
* ↑ Spoto, Donald. (2010). Possessed : the life of Joan Crawford. New York : William Morrow ISBN 978-0-06-185600-6. (Noiz kontsultatua: 2022-08-17).
* ↑ (Ingelesez) Nast, Condé. (2010-12-27). «Escape Artist» The New Yorker (Noiz kontsultatua: 2022-08-17).
* ↑ (Ingelesez) Inc, Time. (1947-06-23). LIFE. Time Inc (Noiz kontsultatua: 2022-08-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Joan Crawford, la diosa de Hollywood alcohólica que intentó matar a su hija y se refugió en la Cienciología» ELMUNDO 2020-05-27 (Noiz kontsultatua: 2022-07-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Día del Orgullo Gay/LGTBI: los líos lésbicos entre actrices del Hollywood dorado como Marlene Dietrich, Greta Garbo o Joan Crawford» ELMUNDO 2022-06-28 (Noiz kontsultatua: 2022-07-11).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «La misteriosa muerte de la diva de Hollywood que sedujo a Marilyn Monroe» La Vanguardia 2017-05-09 (Noiz kontsultatua: 2022-07-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) Martínez, Antonio. (2016-05-21). «La cara oscura de Joan Crawford» cadena SER (Noiz kontsultatua: 2022-07-22).
* ↑ (Ingelesez) Parish, James Robert. (2002). The Hollywood book of death: the bizarre, often sordid, passings of more than 125 American movie and TV idols. ISBN 978-0-8092-2227-8. PMC 46617003. (Noiz kontsultatua: 2022-08-17).
* ↑ (Ingelesez) Nast, Condé. (2008-02-05). «Daughter Dearest» Vanity Fair (Noiz kontsultatua: 2022-08-17).
* ↑ Allyson, June; Leighton, Frances Spatz. (1983). June Allyson. New York : Berkley Books ISBN 978-0-425-06251-7. (Noiz kontsultatua: 2022-08-17).
* ↑ Perry, Frank. (1981-09-25). Mommie Dearest. Paramount Pictures (Noiz kontsultatua: 2022-08-17).
* ↑ (Ingelesez) Knowles, Mark. (2009-06-08). The Wicked Waltz and Other Scandalous Dances: Outrage at Couple Dancing in the 19th and Early 20th Centuries. McFarland ISBN 978-0-7864-5360-3. (Noiz kontsultatua: 2022-08-17).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Joan Crawford, genial perversidad» El Correo 2020-01-04 (Noiz kontsultatua: 2022-07-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Malditas divas: Joan Crawford por Lluís Fernández» La Razón 2012-08-12 (Noiz kontsultatua: 2022-07-22).
* 1 2 3 Guiralt Gomar, Carmen. (2008). «Joan Crawford, creación de la "working girl" y continuidad de la "fórmula Crawford"» Guiralt Gomar, Carmen. Joan Crawford, creación de la "working girl" y continuidad de la "fórmula Crawford". En: Ars longa: cuadernos de arte, 2008, No. 17: 135-147 (Noiz kontsultatua: 2022-07-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) «¿Por qué Joan Crawford fingió estar enferma la noche que ganó el Oscar por ‘Alma en suplicio’?» La Vanguardia 2020-09-18 (Noiz kontsultatua: 2022-07-11).
* 1 2 (Ingelesez) «The 18th Academy Awards | 1946» Oscars.org | Academy of Motion Picture Arts and Sciences (Noiz kontsultatua: 2022-07-11).
* ↑ Bell, Monta. (1925-02-23). Lady of the Night. Metro-Goldwyn Pictures Corporation (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Vidor, King. (1925-04-27). Proud Flesh. Metro-Goldwyn Pictures Corporation, Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Henley, Hobart. (1925-08-23). A Slave of Fashion. Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Stroheim, Erich von. (1926-01-25). The Merry Widow. An Erich von Stroheim Production, Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Bell, Monta. (1925-09-06). Pretty Ladies. Metro-Goldwyn Pictures Corporation (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Borzage, Frank. (1925-09-22). The Circle. Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Cabanne, Christy. (1925-10-04). The Midshipman. Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Cline, Edward F.. (1925-11-09). Old Clothes. Jackie Coogan Productions (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Conway, Jack. (1925-11-22). The Only Thing. Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Goulding, Edmund. (1925-12-27). Sally, Irene and Mary. Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Edwards, Harry. (1926-03-21). Tramp, Tramp, Tramp. Harry Langdon Corporation (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Goulding, Edmund. (1926-05-24). Paris. Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Wellman, William A.. (1926-05-17). The Boob. Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Dyke, W. S. Van. (1927-01-15). Winners of the Wilderness. Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Millarde, Harry F.. (1927-02-05). The Taxi Dancer. Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Conway, Jack. (1927-02-26). The Understanding Heart. Cosmopolitan Productions, Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Browning, Tod. (1927-06-04). The Unknown. Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Conway, Jack. (1927-07-09). Twelve Miles Out. Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Sedgwick, Edward. (1927-10-22). Spring Fever. Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ (Ingelesez) «Ready for My deMille: Profiles in Excellence-Joan Crawford, 1970» www.goldenglobes.com (Noiz kontsultatua: 2022-07-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) «BAFTA 1964: Premios de la academia de cine británica (Películas de 1963)» FilmAffinity (Noiz kontsultatua: 2022-07-18).
* ↑ (Gaztelaniaz) «10ª Globos de Oro (1953) - Películas del 1952» FilmAffinity (Noiz kontsultatua: 2022-07-18).
* ↑ (Ingelesez) «The 25th Academy Awards | 1953» Oscars.org | Academy of Motion Picture Arts and Sciences (Noiz kontsultatua: 2022-07-18).
* ↑ (Ingelesez) «The 20th Academy Awards | 1948» Oscars.org | Academy of Motion Picture Arts and Sciences (Noiz kontsultatua: 2022-07-18).
* ↑ (Ingelesez) «You searched for Joan Crawford» National Board of Review (Noiz kontsultatua: 2022-07-11).
* ↑ (Ingelesez) Chad. (2019-10-25). «Joan Crawford» Hollywood Walk of Fame (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ (Ingelesez) Songfacts. «Joan Crawford by Blue Öyster Cult - Songfacts» www.songfacts.com (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ Sonic Youth: Mildred Pierce (Music Video 1991) - IMDb. (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ «Sonic Youth Site Menu» www.sonicyouth.com (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) Twitter; Email; Facebook. (2022-03-16). «Robados, vendidos y ni siquiera de oro macizo: la historia de los Oscar» Los Angeles Times en Español (Noiz kontsultatua: 2022-08-03).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Jiménez, Eneko Ruiz. (2017-04-18). «‘Feud: Bette y Joan’, el crepúsculo de las diosas» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-07-22).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Cardiel, Mateo Sancho. (2017-03-06). «‘Feud’, mitos, odios y actrices en el Hollywood clásico» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-07-22).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Fernández-Santos, Elsa. (2018-07-25). «El odio visceral entre Joan Crawford y Bette Davis que duró hasta la muerte» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-07-22).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Red, Samuel. (2008-05-03). Las mejores citas de provocacion / Best Provocation Sayings: Contra Todo Y Contra Todos. Grasindo ISBN 978-84-7927-780-2. (Noiz kontsultatua: 2022-08-02).
* 1 2 (Ingelesez) «Joan Crawford» Catwalk Yourself (Noiz kontsultatua: 2022-08-17).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Joan Crawforden fitxa IMDBn.
* (Ingelesez):[Bideoa, EN] Joan Crawford Wins Best Actress For Mildred Pierce | 1946
* (Ingelesez):[Bideoa,ES] Documental: Joan Crawford biografía (Joan Crawford biography)
* (Ingelesez):[Bideoa,EN] FEUD: Bette and Joan | Season 1: Official Trailer | FX
* Datuak: Q40475
* Multimedia: Joan Crawford / Q40475