OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tipografia

Tipografia (grezieratik typos, forma, eta graphein, idatzi) idatzitakoa letra-tipo, letra-tamaina, lerro-altuera, eta lerroen eta letren arteko tarteen bitartez definitzen duen artea eta teknika da.
Esan daiteke tipografia sortu zela letra-tipo mugikor eta behin baino gehiagotan erabiltzekoak eta prentsa erabiltzen hasi zirenean, eta, inprimatzearen historian garrantzi handia izan badu ere, gaur egun baztertua gelditu da offset, litografia, fotokonposizio eta konputagailuek eskaintzen dituzten abantailak direla eta. Tipografiaren zeregin nagusiak irarketarako letrak diseinatu eta aukeratzea eta testu eta irudiak antolatzea da, baina tipografiako prozesu osoan sei pauso nagusi bereizten dira: lehenik inprimatu nahi diren letrei dagozkien moldeak, estilo eta neurri jakinekoak, aukeratzen eta antolatzen dira, eskuz edo mekanikoki; ondoren, froga bat egiten da eta oker agertzen diren hitzak eta lerroak zuzentzen dira; gero, irudien fotograbatua egiten da; testua eta irudiak prest daudenean, orria moldatzen da testu, irudi eta espazio zuriak (tintak papera uki ez dezan inprimatu nahi diren moldeak baino garaiera txikiagoko berunezko piezak ezarriz) konbinatuz; orriak antolatu ondoren, hurrenkeran jartzen dira, orri-sortaka antolaturik eta orrien artean behar diren tarte zuriak uzten direla, eta burdinazko egitura batean finkatzen dira; eta azkenik, inprimatu egiten da, zilindro batzuen bidez moldeak tintaz bustiz eta ondoren paperaren kontra zapalduz.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Euskal tipografia
* Letra-tipo
* Maketazio
* Ortotipografia

## Kanpo estekak

* Ikusteko Wikipedian bertan zelako letra-tipoak erabiltzen diren, ikus (Ingelesez) Wikipedia:Typography.
* Datuak: Q159964
* Multimedia: Typography / Q159964
# Juan José López Azpilikueta

Juan José López Azpilikueta (Lezaun, 1968ko abenduaren 4a) nafar aizkolaria da. Lau aldiz izan da Nafarroako txapeldunordea eta hainbat lehiaketa irabazi ditu.

## Ibilbidea

Lehenengo emaitza garrantzitsua 2007an izan zuen, Nafarroako txapeldunordea izan zen, eta 2009an Euskadiko txapeldunordea, Floren Nazabalen atzetik. Hurrengo urtetan Donostiako Urrezko Kopa eta Urrezko Aizkora irabazi zituen. Maila onean jarraitu zuen eta 2019an laugarrenez izan zen Nafarroako txapeldunorde.

## Palmaresa

* Euskadiko Aizkolari Txapelketa (0): txapeldunordea 2009an
* Nafarroako Aizkolari Txapelketa (0): txapeldunordea 2007, 2010, 2011, 2019.
* Donostiako Urrezko Kopa (1): 2010.
* Urrezko Aizkora (1): 2011.
* Ramon Latasa saria (1): 2011 (Anjel Arrospiderekin batera).

## Erreferentziak

* ↑ www.egursport.com (Noiz kontsultatua: 2023-06-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) «López deja a Nazabal sin sexta Copa por dos segundos» El Diario Vasco 2010-08-16 (Noiz kontsultatua: 2023-06-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) PAMPLONA, J. M. ESPARZA. (2011-06-13). «La "Urrezko",para Juan José López» diariodenavarra.es (Noiz kontsultatua: 2023-06-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q119498671
# Jesús María Toral

Jesús María Toral Fernández (Ordizia, Gipuzkoa, 1970eko abenduaren 4a), euskal herritar kazetari eta idazle bat da.
El Diario Vasco, El Mundo del País Vasco eta EFE agentzian lan egin zuen. Ondoren, Madrilera joan eta 5 urtez telebistako erreportaria izan da. Handik Andaluziaran joan eta Canal Sur eta MIRA TV Granada kateetan lan egin du. Gaur egun Granada hirian bizi da eta Eguberriak Lazkaoko familiarekin igarotzen ditu.

## Idazlanak

* Las huellas de lo invisible. ISBN 978-10-9031-4758, 408 orr. Amazon, 2019
* El olor de la chirimoya, ISBN: 978-84-9030-727-4, 250 orr. Círculo Rojo, 2013
* Búscame bajo la lluvia, I.S.B.N.: 978-84-944620-4-7, 260 orr. Aliar Ediciones, 2016

## Erreferentziak

* ↑ Jesús María Toral (Periodista y escritor): «Goierri tenía muchos ingredientes para poder albergar esta historia», 2016ko abenduaren 31a, Diariovasco.com (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Gaztelaniaz)
* Jesus Maria Toraleri elkarrizketa irakurgai, 2019ko ekainaren 2a, Diariovasco.com (Gaztelaniaz)
* Jesus Maria Toraleri elkarrizketa irakurgai, 2016ko abenduaren 31, Diariovasco.com (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q64590599
# Zimitarra

Zimitarra kurbatuzko xafla luzea duen sablea da, jatorriz Ekialde Ertainekoa dena. Zimitarra hitza persierazko shamsirraren deribazio italierazko "scimitarra"tik" datorrela dirudi, eta Mendebaldean edozein sable konkortu musulman edo ekialdetarri deskribatzeko balio du. Horregatik, zimitarra terminoaren barruan -berez ez da arma zehatza- arma hauek sartuko lirateke:
* Shamsir: persiarra bada.
* Kiliç: otomandar jatorrikoa bada.
* Saif: jatorri arabiarrekoa bada.
* Talwar: jatorri indiarrekoa bada.
* Nimcha: magrebtar jatorrikoa bada.
* Etab.

## Ezaugarri historikoak

Zimitarra arma fina, fina eta arina da. Ebakitzeko ona da, xafla bakarrekoa, eta metalezko babes-heldulekua du. Bere jatorria Persian aurkitu ohi dugu, nahiz eta XIII. eta XIV. mendeetan Indian ere erabili zuten. Dudarik gabe, bere xafla luze eta makurra etsaiak estoke-kolpe aldentzeko diseinatua zegoen, baita sakonki sastatzeko ere. Kurbatua izatearen berezitasunak balio du zaldiari erasotzean xafla aurkariari ez sartzeko eta zaldizkoaren kolpearen ibilbideari jarraituz ebakitzeko.
Arabiarrek nahiago izan zuten zimitarra ezpata zuzena baino (hala ere, Iberiar Penintsularen konkistan jinetak izenekoak erabili zituzten), eta haren izena gogoratze hutsak berehala eramaten gaitu tenplarioen eta sarrazenoen arteko borroka horien oroitzapenera, baina Sandokan edo Sinbad bezalako pertsonaia liluragarriekin ere lotzen dugu, hauek, arma honen erabilera harrigarriarekin, arerioen errespetua lortzen baitzuten.

## Erreferentziak

* ↑ Elhuyar Hiztegia
* ↑ (Ingelesez) Gordon, D. H.. (1958). «14. Scimitars, Sabres and Falchions» Man 58: 22–27. doi:10.2307/2795551. ISSN 0025-1496..
* ↑ (Ingelesez) Burton, Sir Richard Francis. (1884). The Book of the Sword. Chatto and Windus, 126 or. ISBN 978-0-598-44331-1..
* ↑ (Ingelesez) Föll, Helmut. Sword Types - Iron, Steel and Swords. Christian-Albrechts-Universität zu Kiel.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q121308
* Multimedia: Scimitars / Q121308
# Sinbad itsasgizona

    Artikulu hau pertsonaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Sinbad».
Sinbad itsasgizona (batzuetan Sindbad ere deitua; arabieraz: السندباد البحري‎, as-Sindibādu al-Baḥriyy) Mila gau eta bat gehiago arabiar ipuin sortako kondairazko pertsonaia bat da. Berez ez zegoen bilduma horren barnean, baina XIV. mendean gehitu zitzaion. Abbastar Kaliferriaren garaian Bagdad hirian bizi omen zen. Bere zazpi itsas bidaia harrigarrietan zehar, Ekialdeko Afrika eta Hegoaldeko Asian barna nabigatu zuen, eta leku magikoak, munstro izugarriak eta naturaz gaindiko gertakariak ikusi ere bai.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q122018
* Multimedia: Sindbad / Q122018
# Sandokan

Sandokan Emilio Salgari idazle italiarrak idatzitako zenbait eleberriren protagonista nagusia da.
Sandokanen abenturak, hego-ekialdeko Asian gertatzen dira (nagusiki India, Borneo eta Malaysian) XIX. mendearen erdialdean (eleberriek data zehatzak ematen dituzte). Sandokan, britainiarretaz mendekatzea zin egin duen Borneoko printze bat da, britainiarrek, tronutik kendu eta bere familia hil baitzuten. Horregatik, piraterian aritzen da, «Malaysiako Tigrea» ezizenarekin. Horretarako, Borneoko daiakarrez eta malaysiarrez osatutako tripulazio baten erabateko leialtasuna du.
Sandokanen lagunik nagusienak Yañez portugaldarra, Tremal-Naik bengalarra eta Kammamuri maharatarra dira.

## Sandokan protagonista den Salgariren eleberriak

* Sandokan (lehen liburukia)
* Sandokan (bigarren liburukia)
* Emakume Pirata
* Oihan Beltzeko misterioak
* Raimangalaren misterioa
* Tremal-Naiken mendekua
* Malasiako piratak (1896)
* Sarawakeko Rajah
* James Brooken porrota
* Surama baiadera
* Itotzaileak
* Bi arerioak (1904) Bi tigreak bezala ere ezaguna.
* Malasiako tigreak
* Itsasoko erregea (1906)
* Suyodhanaren semea
* "Salagram"eko harria
* Inperio baten konkistara (1907)
* Assameko Rhania
* Sandokanen mendekua (1907)
* Kini-Balluko Rajah
* Arjeleko panterak
* Kalifen iragazkia
* Kontinente misteriotsua
* Faraoien alaba
* Ptahren apaizak
* Monprazemeko birkonkista (1908)
* Piraten garaipena
* Gezurrezko brahmana (1911)
* Inperio baten erorketa (1911)
* Indiako oihanetan
* Yañezen mendekua (1913)
* Infernuko Labirintoa
* Vindhyetako Pantera

## Moldaketak

Sandokanen eleberriak komikietara eta zinemara askotan moldatu izan dira.
Bereziki, nabarmentzekoak dira Sandokan eta Malasiako Tigreak izeneko film luzea (italiarra, frantziarra, espainiarra eta estatubatuarra), Steve Reeves protagonista zuena, eta 1976ko Sandokan italiar telesaila. Sail hori ordu erdiko hamabi atalekoa da, Sergio Sollimak zuzendua, eta protagonistatzat Kabir Bedi indiar aktorea duena. 1970eko hamarkadan, sailak arrakasta handia izan zuen Espainia eta Italian.
1996an eta 1998an, telesail horren jarraipenen protagonista ere izan zen Kabir Bedi.

## Ikus, gainera

* Sandakan

## Kanpo estekak

* Datuak: Q831605
# Stephan Joho

Stephan Joho (Bremgarten, 1963ko irailaren 4a) suitzar txirrindulari ohia da, profesionala 1986tik 1992ra.

## Palmaresa

1985
* Tannenberg Tourra
1986
* Aragoiko Itzulia eta hiru etapa
* Andaluziako Itzuliko etapa bat
* Romandiako Tourreko etapa bat
* Limousingo Tourreko etapa bat
* Bernako Tourra
1987
* Romandiako Tourreko etapa bat
* Aragoiko Itzuliko bi etapa
* Limousingo Tourreko etapa bat
* Kataluniako Voltako etapa bat
1988
* Suitzako Itzuliko bi etapa
* Italiako Giroko etapa bat
* Romagnako Giroa
* 2. Pino Cerami Sari Nagusian
* 3. Apuliako Giroan eta etapa bat
* 4. Paris-Roubaixen
* 9. Flèche Wallonnen
1989
* Italiako Giroko etapa bat
* Pino Cerami Sari Nagusia
* 3. Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian
* 6. Suitzako Itzulian
1990
* Pratoko Industria eta Merkataritza Sari Nagusia
* Belgikako Itzuliko etapa bat
1991
* Burgosko Itzuliko Puntukako sailkapena eta bi etapa
* 2. Étoile de Bessègesen

## Kanpo estekak

Stephan Joho - ProCyclingStats
* Datuak: Q2509520
# Jineta

    Ez nahasi katajinetarekin.
Jineta jatorriz nazari ekoizpeneko ezpata mota bat da, zenata berbereek Al-Andalusen sartua (hortik datorkio izena). Berez, ezpata-mota zuzen bat zen, aho bikoitzekoa, erdiraino kanala zuena, ezpata-buru osiformeduna eta ezpata-sagar biribila zuena, esku bakarrekoa, eta bere arriatz biribilduak xaflarantz erortzen ziren, elkarren artean tarte txiki bat utziz. Baina, zalantzarik gabe, bere ezaugarririk garrantzitsuena ezpata-buruak egiteko erabiltzen ziren materialen lan handia eta kalitatea zen.

## Historia

Al-Andalusen, musulmanen mende egon zen Iberiar penintsulako lurraldeak, jatorrizko ezpata horiek zalditeria zenataren armak izan ziren hasiera batean, baina "jineta erara"ren ospea eta teknika eta arma horiek iberiar erresuma "kristauen" mairu tropek edo gerra-harrapakinek erabili zituzten heinean, Errekonkistaren kristau noble eta gerlari ospetsuenek erabiltzen hasi ziren, XIII. mendea baino lehen dokumentatutako lehen agerpenak datatuz, eta haien erabilera eta fabrikazio" kristaua" XV. mende inguruan eta Toledon- toledoar altzairu ospetsua erabiliz- hasi zuten.
Mundu osoan ale gutxi geratzen diren arren, jineta ezpatak oso ondo bereizitako bi aldaera zituen: arma moduan – horien aleak ez daude museoetan, baina garaiko dokumentuetan aipatzen dituzte– eta "parada" moduan. Azken horietakoak dira museoetan aurki ditzakegun aleak -Boabdilen ezpata edo Ciden "Tizona", adibidez-, eta ezpata horiek luxuzko armatzat eta garaiko materialik onenez jantzitako armatzat hartzeko balio izan dute.
Beraz, zalditeria musulmanaren gerra-teknika berria izan zen – geroago erreinu kristauek onartu zuten – Al-Andalusen (Granadan batez ere) jineta ezpatak garatzea bultzatu zuena, penintsulako konkista eta errekonkista gerrak irauli zituen borroka motarekin bat zetozenak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Real Academia Española. Jineta. in: Diccionario de la lengua Española..
* ↑ (Gaztelaniaz) La segunda columna. EDAF, Ferreiro or. ISBN 9788441441989..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5839850
* Multimedia: Hispano-Moorish swords / Q5839850
# Xylotrechus arvicola

Xylotrechus arvicola Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Guillaume Antoine Olivierek 1795ean deskribatu zuena. Europa guztian zabaldurik dago, Ekialde Hurbilean eta Afrika iparraldean ere bai. Euskal Herrian ere aurkitzen da.
Kakalardo hauek mahatsondoak zulatzen dituzte eta izurri kontsideratzen dira.

## Deskribapena

Kakalardo txikia da, emeek 1,34 cm hartzen dute eta arrek 1,15 cm. Gorputza beltza da eta marra fin horian ditu. Hankak marroi argiak edo horiak dira. Batesiar mimetismoaren adibide argia da, liztorra dela irudikatzen baitu harrapariak uxatzeko, baina benetan ez da pozointsua. Duen itxura horrekin Clytus arietis espeziearekin nahastu daiteke.
Ile finak estaltzen du gorputza, batez ere aurrealdean. Burua nahiko biluzia du eta bi antena luze ditu.
Hegaldi laburrak egiten ditu, baina haizea alde badu distantzia luzeak egin ditzake hegan.

## Habitata

Fruita arbolen in guruan azaltzen da. Alemanez adibidez Sauerkirschen-Widderbock ("gereziondoetako aharia") esaten diote eta gaztelaniaz Tornillo de la vid ("mahatsondoen torlojua"). Helduak zein beldarrak xilofagoak dira eta galeriak egiten dituztenez izurri kontsideratzen da kakalardo hau.

## Bizi zikloa

Xylotrechus arvicola-ren bizi zikloak bi urte irauten du. Helduak maiatzetik abuztura ikusten dira hegan. Emeak udazkenean arrautzak jartzen ditu zuhaitz hiletako arrakaletan. Beldarrak zuhaitzetako zuraz elikatzen dira. Galeriak osatzen dituzte eta zerrautsaz estaltzen dituzte zuloak.
300 egun ingurutan beldarrek hainbat estadio igarotzen dituzte eta guztiz garatu direnean, 32 mm-taraino irits daitezke, galeria zabal bat eratzen dute, kanpoaldearekin lotura duena, eta bertan eratzen dute pupa. Pupa aldiak 17-30 egun irauten ditu eta helduak askatzea era mailakatuan gertatzen da.

## Iruditegia

* Kakalardoa hatzamar batean.
* Egurrean pausaturik.
* Burua.

## Erreferentziak

* ↑ «Cerambycidae (Longhorns)» titan.gbif.fr (Noiz kontsultatua: 2024-12-09).
* ↑ «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» www.heteropterus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Tornillo de la vid» Plagas (Noiz kontsultatua: 2024-12-09).
* 1 2 3 4 5 «El tornillo de la vid (Xylotrechus arvicola): Prevención y control» www.infoagro.com (Noiz kontsultatua: 2024-12-09).
* ↑ García Ruiz, Esteban. (2009). Contribución al manejo integrado de plagas en vid: Xylotrechus Arvicola y Lobesia Botrana. Universidad de La Rioja (Noiz kontsultatua: 2024-12-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2007589
* Multimedia: Xylotrechus arvicola / Q2007589
* Espezieak: Xylotrechus arvicola
# Falkata

Falkata (latinez: falcata) arma zuri mota bat da, Hispania aurre-erromatarrean jatorria duen burdinazko ezpata. Ezpata honek harreman estua du erromatarren Hispaniako konkistaren aurretik penintsulan bizi ziren herriekin. Oso erabilia izan zen iberiar eta hauekin mugakide ziren zeltiberiarren artean.

## Izena

Falkata hitza ez da antzinakoa. Fernando Fulgosio espainiarrak sortu omen zuen 1872an, latinezko ensis falcatus esapidetik ("igitai-itxurako ezpata"). Ziur aski, falcata hitza hartu zuen, falcatus hitzaren ordez, gaztelaniaz ezpata femeninoa delako. Hitza, laster asko hedatu zen eta orain terminologia zientifikoan erabiltzen da.

## Ezaugarriak

Bere neurriak, gladiusaren oso antzekoak dira. Gutxi gora-behera, bere horriak metro erdiko luzera du. Beharbada, beranduagoko gladiusen garapenean eragin handia izan zuen, gladius hispaniensis delakoan batik bat. Azken hau, horri zuzena izan arte garatuko zen. Edozein modutan, erromatar arma laburretan izan zuen eragin hau, beharbada antena ezpatarengandik etorri daiteke. Hau ere, erromatarrak heldu aurreko Iberian oso sarri erabiltzen zen, eta zelta jatorria zuen.
Bere formari bakarrik erreparatuz, mozteko arma bezala erabiltzen zela iradokitzen du, baina, ahoaz gain, kontrahoa ere baduenez, beharbada, ezpatakada arma gisa ere erabiltzen zen.
Hispaniarren armak egiteko erabiltzen zen burdinaren kalitatea, erromatar kronistek laudoriotu zuten. Hauek, armen mozte ahalmena eta malgutasunaz harrituta geratu ziren. Izan ere, mozte ahalmena eta malgutasuna ziren arma hauek egiterako orduan bilatzen ziren ezaugarriak. Burdina, herdoiltze prozesu batetik pasarazten zen, xaflak, bi edo hiru urtez, lurpean sartuz, honela, burdinaren zati ahulenak kenduz. Orria, hiru xafla landuz eta berotan batuz egiten zen. Erdiko xaflak, eskutokirako luzapen bat izaten zuen, hau, ezpataren simetria ardatzetik albo batetara mugituta zegoena, eta zaldi edo grifo itxura zuena. Eskutokia, hezur edo bolizko kirten azalekin apaindua egoten zen, eta, animaliaren burua eta zaintza, katetxo batekin lotuta zeuden.
Batzuetan, mozten ez zuen ahoan, orriak ildoak izaten zituen, honela, armaren pisua arintzeko. Damaskinatuan eginiko apaindura ere bazuen, aurretik orrian eginiko ebakidurak zilar hariz betez. Teknika honen adibide eder bat, Almedinillako falkata da.
Arma hauen eraginkortasunaren adierazgarri gisa, honako hau esan behar da: Erromatarrek, Iberiar Penintsulan izan zituzten lehen gudateetan, euren tropei, euren ezkutuetako ertzak burdinarekin indartzeko agindu zieten, beharbada, falkatek zuten mozte potentziari aurre egiteko, sable eta ezpata zuzenena baino askoz handiagoa zena.
Egungo aihotza, falkataren oso antzekoa da, duen formagatik, fabrikatzeko askoz errazagoa baita.

## Erreferentziak

* ↑ Fulgosio, Fernando (1872): "Armas y utensilios del hombre primitivo en el Museo Arqueológico Nacional", Jose Dorregarai (ed.),Museo Español de Antigüedades, Madrid, Vol. I, pp. 75-89.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1059687
* Multimedia: Falcatas / Q1059687
# Durandal

Durandal, Durendal edo Durandarte Errolan zaldunaren ezpata izan omen zen. Errolan Karlomagnoren iloba zen.
Errolanen kantuak azaltzen duenez, Errolan sarrazenoen eskuetan hil omen zen Orreagako guduan 778. urtean. Bere amaiera hurbil ikusten zuelarik, Durandarte apurtu eta etsaien esku gelditu ez zedin, Errolanek harkaitz baten aurka jo zuen ezpata; aldiz, harkaitzean pitzadura bat sortu omen zuen, baina ezpata bere horretan geratu zen. Kondairaren arabera, arrokan urratutako ebaki hori Pirinioetako Errolanen Arraila da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q640832
* Multimedia: Durendal / Q640832
# Zulfiqar

Zulfiqar (arabieraz: ذو الْفَقار‎, Ḏū-l-Faqār, ðuː‿l.faˈqaːr ahoskatua), Zu al-Faqar, Zulfakar, Dhu al-Faqar edo Dhulfaqar eta, arruntki, Aliren sablea ere deitua, Ali ibn Abi Taliben ezpata izan zen. Historikoki, askotan, guraize itxurako orri bikoitzeko ezpata gisa irudikatzen zen bandera musulmanetan, eta Aliren irudikapen xiitetan agertzen da normalean, baita bi puntatan amaitzen den zimitarra baten antzera talismanak bezala urtzen dituzten bitxien forman ere.
Ekialde Ertaineko hainbat banderak eta dominak Zulfiqarren aipamenak daramatzate edo eraman dituzte, eta bere ezpatetako batzuk armari erreferentzia eginez erdibanatutako punta batekin egin zituzten.

## Historia

Mahomaren laugarren ondorengoa izan zen Ali, bera bezalako haxemi familiako kidea. Hamaika urterekin honek adoptatu zuen, eta bere misio jainkotiarra zabaltzen hasi zenean, bere emaztea izan zen lege berria besarkatu zuen lehena, eta Ali bigarrena. Koranaren arabera, bere besoaren indarra eta indarra profetaren laguntzarik sendoena izan ziren, eta Fatima alaba kutunaren eskuaz saritu zuen.
Honela, Mahomari egozten zaio "Zulfiqar baizik ez dago ezpatarik, eta Ali baizik ez da gazterik." (arabieraz: لَا سَيْفَ إِلَّا ذُو ٱلْفَقَارِ وَلَا فَتَىٰ إِلَّا عَلِيٌّ‎, lā sayfa ʾillā Ḏū-l-Faqāri wa-lā fatā ʾillā ʿAlīy) oihua, Uhudeko guduan esan omen zuena, Aliren balentriaren gorazarrez, gudari indartsuenaren ezkutua eta kaskoa bitan zatitu eta bere ezpata txikitzea. Mahomak Zulfiqar eman omen zion Aliri ezpata hautsia ordezkatzeko. Elezaharreko beste aldaketa batean, oihua ez da Mahomarena, "borroka-zelaiko ahots batena" baizik, eta Gabriel goiaingeruak ezpata ematen dio Aliri zuzenean.
Al-Tirmidhik Ibn Abbasi egozten dio Mahomak ezpata Badreko egunean eskuratu izanaren tradizioa, Uhudeko egunarekin lotutako amets batean ikusi ondoren.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «The Zulfiqar» www.tf.uni-kiel.de.
* 1 2 (Ingelesez) Islamic Works of Art, Carpets and Textiles. Londres: Sotheby's 1985eko urtarrila, 438 or..
* ↑ (Ingelesez) Gauding, Madonna. (2009ko urria). The Signs and Symbols Bible:The Definitive Guide to Mysterious Markings. Sterling Publishing Company, 105 or. ISBN 9781402770043..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bastús, V. Joaquín. (1833). Diccionario histórico enciclopédico. Roca, 537 or..
* ↑ (Alemanez) Schlaglichter: Die beiden ersten islamischen Jahrhunderte. Verlag Hans Schiler, 286 or..
* ↑ (Ingelesez) at-Tirmidhi, Abu `Isa Muhammad. The Book on Military Expeditions: Hadith 1561. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1207785
* Multimedia: Zulfiqar / Q1207785
# Zezenketako ezpata

Zezenketako ezpata (gaztelaniaz: estoque de toreo) zezenketa baten amaieran zezena hiltzeko erabiltzen den ezpata da, estokeen familiako arma bat (euskaraz gerren eta puntzet ere deituak).

## Ezaugarriak

Ezpata eta estoke ohikoekin desberdintzen da xaflaren ertzekin ez duelako mozten, baina puntarekin zula dezake. Hori dela eta, xafla ohiko ezpata batena baino estuagoa eta luzeagoa izaten da. Altzairuzkoa izaten da ezpata mota hau, estua eta zorrotza bere azken bi herenetan, punta sendokoa. Xafla ez da guztiz zuzena bere luzeran, puntaren altueran, toreroek heriotza (muerte) deitzen duten kurbadura izaten baitu. Espainian indarrean dagoen zezenketen araudiaren arabera, "ezpatako 88 zentimetroko gehienezko altzairuzko luzera izango dute heldulekutik puntaraino".
XVIII. mendearen amaieran hartu zuen gaur egungo forma, Pepe Hillo toreatzailearen garaian, oinezko zezenketa finkatu eta hedatu zenean.
XX. mendearen erdialdera arte, Manoleteren garaia arte, erabiltzen zen ezpata ez bakarrik zezena hiltzeko, baita makila lagungarri gisa muleta edo zapiari eusteko; baina ohitura hori aldatu zen orduan, eta harrezkero, laguntzako ezpata bat erabiltzen da muletarekin, simulaziokoa, zeinak ez du istripuzko ebaketarik eragiten eta arinagoa den.

## Erreferentziak

* ↑ «OEH - Bilaketa - OEH» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-12-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) Solicitud a la Real Academia Española para que cambie el término «descabellar». 2015-12-02 (Noiz kontsultatua: 2022-12-06).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniaz Wikipediako «Estoque de toreo» artikulutik itzuli da; zehazki, 2021-02-20ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q16303237
* Multimedia: Estoque / Q16303237