# Isabelle Gatti de Gamond

Isabelle Laure Gatti de Gamond (Paris, Frantzia, 1839ko uztailaren 28a – Uccle, Belgika, 1905eko urriaren 11) Belgikako hezitzaile, feminista, politikaria eta giza eskubideen aldeko ekintzaile aitzindaria izan zen.

## Bizitza

Gurasoak Giovanni Gatti artista italiarraren eta Zoé de Gamond idazle feminista bruselarra izan ziren. Bikotearen lau alaben arteko bigarrena izan zen Isabelle Gatti. Parisen jaio zen. Bost urte zituenean, bere familia Bruselara joan zen, falansterio huts batean —Charles Fourier sozialista utopikoaren idatzietan inspiratutako komunitate utopiko batean— bere fortuna galdu ostean, Zisterren.

## Lan ibilbidea
### Hezitzaile

Ama, neskentzako eskoletako ikuskatzailea, 1854an hil zen, eta familiaren pobreziak lana bilatzera behartu zuen Gatti. Polonian aurkitu zuen, familia noble poloniar batekin irakasle lanetan. Une horretan autodidakta bihurtu zen eta antzinako grekoa, latina eta filosofia irakatsi zizkion bere buruari.
1861ean itzuli zen Bruselara, eta hiriko gobernuak antolatutako ikastaro publikoak egiten jarraitu zuen. Hezkuntzari buruzko bere ideiak ordurako eratuak zituen, eta 1862an L'Education de la Femme (Emakumearen hezkuntza) aldizkaria kaleratu zuen, neskatilak eskolatzearen arrazoia defendatuz.

#### Emakumeen hezkuntza laikoa

1864an, Udalaren diru laguntzarekin, emakumezkoen bigarren hezkuntzako lehen ikastaro sistematikoak jarri zituen martxan (Cours d'Éducation pour jeunes filles). Garai hartan Belgikarentzat ezohikoa, enpresa hori eliza katolikotik guztiz independentea zen eta Belgikako emakumeen lehen hezkuntza laikoa antolatu zuen.
Prentsa katolikoa bere lanaren aurka agertu zen, baina eskola arrakastatsua izan zen. Irakasleen artean zeuden Marie Popelin, Henriette Dachsbeck eta Anna-Augustine Amoré, Marie Jansonen ama. Charles Buls Bruselako alkatea baldintzarik gabeko aldekoa izan zen, eta unibertsitate aurreko sail aurreratu bat sortzen lagundu zuen 1891n.

#### Pentsamendu askea, umezurztegiak

Pentsalari Askeen Federazio Nazionaleko Komiteko kidea, Pentsamendu Askearen lanean parte hartu zuen eta bereziki Madrilen Pentsamendu Askearen Nazioarteko Kongresura joan zen 1892an. Umezurztegi Arrazionalistaren gainbegiratze batzordeko kidea izan zen 1893an sortu zenetik. 1900ean, bere zuzendari bihurtu zen, eta hil arte hartu zuen kargu hori. Haren zuzendaritzapean sortu zen lehen eskola mistoa, umezurztegiaren ondokoa, eta rue Marconin eraiki zuen eranskina, une hartan rue Verte.
1903ko testu batean, Umezurztegian inplementatutako hezkuntza metodoak deskribatu zituen:
   «Zein izango da umezurztegi laikoa? Antzinako hezkuntza sistemak formula zuen: erlijioa eta apaiza; berriak leloa izango du: higienea eta medikua. (...) Pedagogia zaharra errepresioaz eta zigorraz ari denean, arreta zaintzaileaz eta zaintza fisikoaz ari da berria».
Establezimendu berri horien ezaugarri nagusiak Cbultz hirian boskoiztu eta Forest-Brusselsen erreproduzitu ziren: hezkidetza, heziketa arrazionala, eskulana, zentzumenen lanketa musikaren eta marrazketaren bidez, bidaiak, abestiak, etabar.

### Politikari

Gatti 1899an erretiratu zen hezkuntza lanetik, eta Belgikako Langileen Alderdiko ekintzaile gisa sartu zen politikan. Helduen sufragio unibertsalari emandako babesak ez zuen alderdiko zuzendaritzaren babesik izan, emakumeek Alderdi Katolikoaren alde bozkatzea espero baitzuen.

### Heriotza

1905eko urriaren 11n hil zen, ebakuntza egin ostean. Hileta elizkizun itzela egiteko aukera ian zen eta Madeleine Pelletier izan zen, "Diderot" logiaren izenean, laudorio masonikoa egin zuena .
Hiru erakunderen artean utzi zuen ondarea: Umezurztegi Arrazionalista, Cesar De Paeperek sortutako erizain arrazionalisten ikastaroa eta Pentsamendu Librea. Ucclen dago lurperatuta.

## Sariak eta aintzatespenak

* 2005ean, Belgikako telebista estazioek belgikar onenak bilatzeko egindako inkestetan, 55. postuan bozkatu zuten De Grootste Belg, nederlanderazko saioan, eta 88. postuan Le plus grand Belge, frantsesezko saioan.
* Uccle herrian bizi izan zen kaleari bere izena jarri zioten.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Isabelle Gatti de Gamond» Babelio (Noiz kontsultatua: 2024-07-30).
* ↑ Hernández, Publicado por Hortensia. Isabelle Gatti de Gamond educadora, feminista y política belga. (Noiz kontsultatua: 2024-07-30).
* ↑ Gatti de Gamond, Isabelle en Académie Royale de Blegique.
* ↑ (Frantsesez) «Mémoire d'émail: Isabelle Gatti de Gamond (III) La franc-maçonne qui fit trembler la Belgique de papa Très peu de noms de femmes sont gravés dans la mémoire des rues. Gatti de Gamond a donné des sueurs froides aux bourgeois de Bruxelles.» Le Soir 1998-07-24 (Noiz kontsultatua: 2024-07-30).
* ↑ (Gaztelaniaz) Montagut, Eduardo. (2023-12-11). «Isabelle Gatti de Gamond; librepensamiento, educación, socialismo y feminismo» elobrero.es (Noiz kontsultatua: 2024-07-30).
* ↑ Txantiloi:Fr-BE Bruxelles, Archives de la Ville de. (2020-08-30). «Isabelle Gatti de Gamond» ArchivIris (Noiz kontsultatua: 2024-07-30).
* 1 2 3 Sileghem, Ayla. «The 10 Pioneering Women of Belgium» Culture Trip.

## Bibliografia

* Gubin E., & Piette, V., "GATTI de GAMOND Isabelle, Laure (1839–1905)" in E. Gubin, C. Jacques, ik. Piette & J. Puissant (eds), Dictionnaire des femmes belges: XIXe et XXe siècles. Bruxelles: Reditions Racine, 2006. ISBN 2-87386-434-6
* Isabelle Gerard, Les insoumises. Les pionnières belges de la libération de la femme?, Zoë et Isabelle Gatti de Gamond ISBN 10: 2210980550

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Isabelle Gatti de Gamond
* Datuak: Q2407913