OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Alberto Santos-Dumont

Alberto Santos-Dumont (Cabangu, Santos-Dumontetik hurbil, Minas Gerais, Brasil, 1873ko uztailaren 20a - Guarujá, São Paulo, Brasil, 1932ko uztailaren 23a) brasildar hegazkin pilotua izan zen.

## Biografia

1891. urtean Parisa joan zen fisikako, kimikako eta mekanikako ikasketak egitera. Ikasketak amaitu ondoren gasolinazko motorreko globo aerostatiko bat sortzeko ahaleginetan jardun zuen. Hainbat saioren ondoren, Saint-Cloudetik Eiffel dorrera eta handik Saint-Claudera arteko etenik gabeko hegaldia egin zuen (1901). 1903. urtean airea baino astunagoak ziren hegazkinak eraikitzen hasi zen. 1906. urtean munduko lehen propultsio hegaldia egin zuen. 1908. urtean Demoiselle edo Libellule bataiatutako monoplanoa aurkeztu zuen; 103 kg-ko pisua eta 30 zaldi-potentziako motorra zuen; 1909. urteko urriaren 3an bost minutuko hegaldi bat egin zuen eta 8 km egin zituen, orduko 96 km-ko lastertasunez. Hegazkingintzari buruzko obrak ere idatzi zituen: A conquista do ar (1901, "Airearen konkista"), Os meus baloes (1904, "Nire globoak") eta O que eu vi, o que nós veremos (1918, "Ikusi nuena, ikusiko duguna").

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q313211
* Multimedia: Alberto Santos-Dumont / Q313211
# Cora Coralina

Ana Lins dos Guimarães Peixoto, Cora Coralina ezizenez ezaguna (Goiás, 1889ko abuztuaren 20a- Goiânia, 1985eko apirilaren 10a) brasildar idazlea izan zen. XX. mendean portugesez idazten zuen poetarik onenetakotzat hartzen da.

## Biografia
### Idazle ibilbidea

Emakumearen egoeraz, Goiás estatuko bizitzaz, Brasilgo ipar-ekialdeko pobreziaz eta Brasilgo erritoen misterioaz idatzi zuen.
Bere poesiak Brasilgo ia kultura guztiak integratu zituen. Alfonsina Storni, Juana de Ibarbourou eta Gabriela Mistralen garaikidea izan zen. Ia liburu guztiek hamar edizio baino gehiago izan dituzte. Bere libururik ezagunenak Poemas dos Becos de Goiás eta Estorias mais eta Estorias da Casa Velha da Ponte dira.

### Bizitza pertsonala

Ezkondu eta Sao Paulora joan zen bizitzera, non lau seme-alaba izan zituen. Alargundu egin zen eta nekazaritzan jardun zuen estatuaren barruko finka txiki batean.

### Aitorpenak

1984an, Brasilgo idazleen elkarteak "urteko literatur ospetsu" izendatu zuen. Une horretan Carlos Drummond de Andradek (Brasilgo poeta nagusiak eta Latinoamerikako handienetakoak ) zera esan zuen: Cora Coralina mirestu egiten dut eta maite dut, poesiarekin grazia egoeran bizi den norbait bezala. Bere bertsoa ur korrontea da, bere lirismoak gauza naturalen indarra eta fintasuna du.

## Lanak
### Liburuak

* Estórias da Casa Velha da Ponte (cuentos)
* Poemas dos Becos de Goiás e estórias mais (poesías)
* Meninos Verdes (para niños)
* Meu Livro de Cordel
* O Tesouro da Casa Velha
* A Moeda de Ouro que o Pato Engoliu (para niños)
* Vintém de Cobre
* As Cocadas (para niños)
* Em Dezembro de 81
* Gabriel é Viado

## Erreferentziak

* ↑ (Portugesez) «Cora Coralina - biografia da escritora brasileira» InfoEscola (Noiz kontsultatua: 2020-08-19).
* ↑ ISBN http://revistas.pucsp.br/index.php/kairos/article/viewFile/2680/1725..

## Kanpo estekak

* Cora Coralinaren etxea
* Cora Coralinaren biografia eta argazkiak
* Datuak: Q642674
* Multimedia: Cora Coralina / Q642674
# Autran Dourado

Waldomiro Freitas Autran Dourado (Patos de Minas, 1926ko urtarrilaren 18a – Rio de Janeiro, 2012ko irailaren 30a) brasildar eleberrigilea izan zen.
Minas Gerais estatuan jaio zen eta Juscelino Kubitschek presidentearen prentsa idazkaria izan zen.
Bere jaioterria barrokoaren antzeko estiloan idatzitako eleberri gehienen eszenatokia da, forma literarioari eta hitz eta esamolde ilunen erabilerari arreta berezia eskainiz. Herrialdearen barnealdeko eta meatze-herrietako bizitza islatu zuen. William Faulknerrek eraginda, Duas Pontes hiri imaginarioa sortu zuen.
1992an Jabuti saria jaso zuen eta 2000. urtean Camões saria.

## Lanak

* Uma Vida em Segredo 1964
* Ópera dos Mortos 1967
* O Risco do Bordado 1970
* Os Sinos da Agonia 1974
* As Imaginações Pecaminosas (Jabuti saria 1982)
* A Serviço Del-Rei 1984
* Ópera dos Fantoches 1995
* Confissões de Narciso 1997

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1139463
# Rubem Fonseca

Rubem Fonseca (Juiz de Fora, Minas Gerais, 1925eko maiatzaren 11 – Río de Janeiro, 2020ko apirilaren 15a) brasildar kronikaria eta eleberrigilea izan zen. Brasilgo hiri-neorrealismoaren idazle nagusietako bat izan zen.

## Biografia

Zuzenbide-ikasketak egin zituen Rio de Janeiroko Unibertsitatean (1948), eta administrazio-ikasketak, New York eta Bostongoetan. 1963an plazaratu zuen lehenengo literatura-lana, kontakizun-bilduma bat: Os Prisioneiros. Handik bi urtera, Pen Club saria irabazi zuen A Coleira do Cão ipuin-bildumagatik. Garai hartako beste lan aipagarriak El cobrador (1970), O Homem de Fevereiro ou Março (1973) eta Feliz año nuevo (1975) dira. Garai hartan, eleberriez gainera, zinema-gidoiak ere idatzi zituen: Relatório de um Homem Casado (1973) eta A Extorsão (1975), adibidez.
Fonsecaren eleberriek Estatu Batuetako polizia-eleberrien eragin nabarmena dute. Horien bidez, hirietako gizarte materialista, teknokrata, garatu gabe eta bortitzeko pertsonaiak erretratatzen eta parodiatzen ditu: O Caso Morel (1973), A Grande Arte (1983), Bufo & Spallanzani (1985). Agosto (1990), berriz, eleberriaren eta kronika politikoaren artean sailka daiteke: Brasilgo lehendakari Getúlio Vargasek bere buruaz beste egin aurreko gertaerak kontatzen ditu.
Beste eleberri batzuk: Do Meio do Mundo Prostituto Só Amores Guardei ao Meu Charuto (1997), O doente Molière (2000), Mandrake: A Bíblia e a Bengala (2005) eta O Seminarista (2010). Ipuin laburrak ere idatzi ditu, hala nola Feliz Ano Novo (1975), Contos Reunidos (1994), Histórias de Amor (1997), Secreções, Excreções e Desatinos (2001) eta Ela e Outras Mulheres (2006).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q470133
# Jorge de Lima

Jorge Mateus de Lima (União dos Palmares, Alagoas, 1893ko apirilaren 23a- Río de Janeiro, 1953ko azaroaren 15a) idazle, itzultzaile, margolari, politikari eta mediku brasildar ospetsua izan zen. Bere lan ezagunena poema bat da, Invenção de Orfeu (Orfeoren asmakuntza), Brasilgo lirikaren benetako gailurra.

## Biografia

Merkatari baten semea, 1902an Maceión finkatu zen. 1909an Salvador da Bahiara joan zen eta bertan medikuntza ikasketei ekin zien. Rio de Janeirora aldatu zen 1914an. Urte horretan bertan bere lehen liburua argitaratu zuen, XIV Alexandrinos. 1915ean Maceióra itzuli zen eta bertan medikuntza, literatura eta politika landu zituen. 1930ean Alagoasetik Rio de Janeirora joan zen bizitzera eta mediku bulegoa ireki zuen Cinelândian, margolaritza eta eskultura tailerra ere bihurtu zuena; bulegoa Murilo Mendes, Graciliano Ramos eta José Lins do Regoren mailako intelektualen topaleku bihurtu zen. 1926an estatuko diputatu aukeratu zuten eta zinegotzi 1946an. 1930eko iraultzaren ondoren Rio de Janeiron finkatzea erabaki zuen. 1937 eta 1945 artean Brasilgo Letren Akademiarako hautagaitza sei aldiz baztertu zuten. Ivan Junqueira literatur kritikariak oso gogor kritikatu zuen Akademiak egileari egin zion "barkaezina den injustizia". 1940an Grande Prêmio de Poesia da Academia Brasileira de Letras saria eman zioten. 1952an, hil baino urtebete lehenago, Invenção de Orfeu poema epikoa argitaratu zuen, Brasilgo literaturako lanik garrantzitsuenetariko bat.
Ádila izeneko emakumekin ezkonduta, bi seme-alaba izan zituen.

## Obra
### Poesia

* XIV Alexandrinos (1914)
* O Mundo do menino impossível (1925)
* Poemas (1927)
* Novos poemas (1929)
* O acendedor de lampiões (1932)
* Tempo y eternidade (1935)
* A túnica inconsútil (1938)
* Anunciação y encontro de Mira-Celi (1943)
* Poemas negros (1947)
* Livro de sonetos (1949)
* Obra poética (1950)
* Invenção de Orfeu (1952)

### Eleberria

* Salomão e as mulheres (1927)
* O anjo (1934)
* Calunga (1935)
* A mulher obscura (1939)
* Guerra dentro do beco (1950)

### Saiakera

* A comédia dos erros (1923)
* Dois ensaios: Proust e Todos cantam sua Terra (1929)
* Anchieta (1934)
* História da Terra e da Humanidade (1937)
* Vida de São Francisco de Assis (1942)
* D. Vital (1945)
* Vida de Santo Antonio (1947)

## Erreferentziak

* ↑ https://www.buscabiografias.com/biografia/verDetalle/1545/Jorge%20de%20Lima
* ↑ https://web.archive.org/web/20071220100656/http://www.bmsr.com.br/autores/detalhe_autor.asp?cod=Jorge%20de%20LIMA
* ↑ http://www.digestivocultural.com/colunistas/coluna.asp?codigo=1669&titulo=A_Invencao_de_Orfeu_de_Jorge_de_Lima

## Kanpo estekak

* (Portugesez):Biografia eta poemak.
* (Gaztelaniaz):Jorge de Lima Ecured webgunean.
* Datuak: Q3306241
* Multimedia: Jorge de Lima / Q3306241
# Rachel de Queiroz

Rachel de Queiroz (Fortaleza, 1910eko azaroaren 17a - Rio de Janeiro, 2003ko azaroaren 4a) brasildar idazlea izan zen.
Hogei urte zituela irakasle hasi zen École Normalean. Brasilgo gobernuan kargu batean egondako lehenengo emakumea izan zen (Hezkuntza eta Kulturako ministroa 1961ean). 1954an Saci Saria saria jaso zuen. Bere lanetan pertsonaia pobreak eta baztertuak agertzen zituen batez ere. Kontakizunak eta antzerki-lanak idatzi zituen, baina saiakerengatik izan zen batez ere ezaguna. Lan nagusiak: O Quinze, João Miguel, As Três Marias, O Brasileiro Perpexo, O galo de ouro, Lampiño.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q283964
* Multimedia: Rachel de Queiroz / Q283964
# João Guimarães Rosa

João Guimarães Rosa (Cordisburgo, Minas Gerais, 1908ko ekainaren 27a - Rio de Janeiro, Brasil, 1967ko azaroaren 19a) brasildar idazlea izan zen.

## Bizitza

Enbaxadore ibili zen zenbait hiritan: Hanburgon Bigarren Mundu Gerra garaian, Bogotan, Parisen eta UNESCOn. Minas Gerais Brasilgo eskualdean kokatu zituen bere eleberriak eta kontakizun laburrak. 1946an Sagarana argitaratu zuen. Handik hamar urtera kaleratu zen Guimarãesen idazlan nagusia: Grande Sertao: veredas. Guimarãesen lanetan gizonaren eta gaizkiaren arteko borroka etengabea agertzen da, Brasilgo goi-ordoki elkorretako gaizkile eta behizainen bizitza bortxazkoaren bidez. Beste lan batzuk ditu Corpo de baile (1956), Tutaméia (1967), Estas estórias (1969) eta Ave palavra (1971).

## Obra

* 1929 - Caçador de camurças, Chronos Kai Anagke, O mistério de Highmore Hall eta Makiné
* 1936 - Magma
* 1946 - Sagarana
* 1947 - Com o Vaqueiro Mariano
* 1956 - Corpo de Baile (2 liburuki)
* 1956 - Grande Sertão: Veredas
* 1962 - Primeiras Estórias
* 1967 - Tutaméia – Terceiras Estórias
* 1968 - Em Memória de João Guimarães Rosa (hil ondorengoa)
* 1969/70 - Estas Estórias eta Ave, Palavra (hil ondorengoa)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q13012
* Multimedia: Guimarães Rosa / Q13012
# Maria Angélica Ribeiro

Maria Angélica Ribeiro, jaiotzez Maria Angélica de Sousa Rego, (Paraty, 1829ko abenduaren 5a – Rio de Janeiro, 1880ko apirilaren 9a) brasildar antzerkigilea izan zen, herrialde horretako antzerkirako lan bat sortu zuen lehen emakumea.

## Bizitza

Maria Leopoldina de Sousa Rego eta Marcelino de Sousa Regoren alaba zen. Urte bat zuela, aita hil zitzaion, eta familiako laguna zen Antônio Joaquim Bracetek hezi zuen.
14 urte zituela, bere marrazki irakasle João Caetano Ribeirorekin ezkondu zen. Bi alaba eta seme bat izan zituen, baina azken hau umetan hil zen.
Rio de Janeiron, Literatura Ikasketen Elkartearen parte hartu zuen eta Revista Mensal de Ensáios Literários aldizkarian kolaboratu zuen.

## Lanak

Hogei bat antzezlan idatzi zituen, baina hiru baino ez dira iraun, Rio de Janeiroko Arte eta Lanbide Goi Eskolan izandako sute baten ondorioz.
* Cancros sociais (1865)
* Gabriela (1868)
* Um dia de opulência (1877)
* Ressurreição do primo Basílio (1878)
* Opinião pública (1879)
* Os anjos do sacrifício
* Deus, pátria e honra
* As proezas do Firmino
* A cesta da Tia Pulquéria
* Ouro, ciência, poesia e arte
* Guite ou a feiticera dos desfiladeiros negros
* Paulina
* A aventurera de Vaucloix
* O anjo sem asas
* D. Sancho em Silves
* As luvas de pelica
* Cenas de vida artística
* O poder do ouro
* Cancros domésticos

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 (Portugesez) Orsini, Maria Stella. Maria Angélica Ribeiro: uma dramaturga singular no Brasil do século XIX. Revista do Instituto de Estudos Brasileiros (argitaratze data: 1988-12-31), 75-82 or. ISSN 0020-3874. (Noiz kontsultatua: 2024-11-26).
* ↑ (Portugesez) «Casa M.A.R. — Maria Angélica Ribeiro» Flip (Noiz kontsultatua: 2024-11-26).
* ↑ (Portugesez) Carvalho, Jean Bruno. «Tragédia e redenção da personagem da mãe-escrava: uma análise comparativa de Mãe, de José de Alencar, e Cancros Sociais, de Maria Angélica Ribeiro» Opiniães: 575-596. 2020-12-20 (Noiz kontsultatua: 2024-11-26).
* ↑ (Portugesez) Andrade Souto-Maior, Valéria. (2004). «Gabriela e Cancros Sociais: a estratégia palimpséstica no teatro de Maria Angélica Ribeiro» Dramaturgia e Teatro: 305-318. (Noiz kontsultatua: 2024-11-26).
* ↑ (Portugesez) Carvalho de Oliveira Neves Catalão, Larissa; Carvalho, Jean Bruno. (2020). «Maria Angélica Ribeiro e a expansão da dramaturgia teatral feminina do século XIX» XXVIII Congresso de Iniciação Científica da Unicamp jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2024-04-14) (Noiz kontsultatua: 2024-11-26).
* ↑ (Portugesez) Ribeiro, Maria. (1866). Cancros Sociais, drama original em 5 actos. Rio de Janeiro: Laemmert.
* ↑ (Portugesez) Ribeiro, Maria. (2021). «Cancros sociais» Coleção escritoras do Brasil (Brasília: Senado Federal) 6 ISBN 9786556760612..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3290877
# Arno Wehling

Arno Wehling (Rio de Janeiro, 1947) brasildar historialaria da.

## Bizitza

Historiaren teoria eta metodologiako katedraduna da Rio de Janeiroko Unibertsitate Federalean eta Gama Filho Unibertsitatean, eta zuzenbidaren historiako katedraduna Rio de Janeiroko Unibertsitatean. Brasilgo Institutu Historiko eta Geografikoko lehendakaria da, eta Brasil, Espainia, Portugal, Argentina eta Uruguaiko zenbait instituzio akademikotako kide.
Historiaren eta historiografiaren epistemologiari, Brasil kolonialari eta Brasilgo zuzenbidearen historiari buruzko ikerkuntza eta saiakerak idatzi ditu liburu eta argitalpen berezietan. Lanik aipagarrienak ditu Os níveis da objetividade histórica (1974, «Objektibotasun historikoaren mailak»), Administração portuguesa no Brasil, 1777-1808 (1986, «Portugaldar administrazioa Brasilen» 1777-1808 urteetan), A invenção da história: estudos sobre o historicismo (1994) eta Formação do Brasil Colonial (1994, «Brasil kolonialaren sorrera»).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017/1/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q8204733
# João Ubaldo Ribeiro

João Ubaldo (Osório Pimentel) Ribeiro (Itaparica, Bahia Estatua, 1941eko urtarrilaren 23a – Rio de Janeiro, 2014ko uztailaren 18a) idazle, kazetari, gidoilari eta irakasle brasildarra izan zen. Camões saria irabazi zuen 2008an, portugesezko literatura-saririk garrantzitsuena, Brasilgo zortzigarren idazlea izan zelarik saria jasotzen.
Bere eleberri famatuenak Sargento Getúlio, O Sorriso do Lagarto eta A Casa dos Budas Ditosos dira.
A casa dos Budas ditosos arrakasta handia lortu ondoren antzerkira egokitu da, eta zinemarako jauzia ere eman du. Euskarara itzuli du Karlos Zabalak Buda zoriontsuen etxea izenburuarekin.

## Erreferentziak

* ↑ Ezkerra, Estibaliz. ««Gizarte patriarkal batean emakumeak nola senti daitezkeen asmatzea ez da hain zaila»» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-02-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1140743
* Multimedia: João Ubaldo Ribeiro / Q1140743
# José Sarney

José Ribamar Ferreira de Araújo Costa, ezagunagoa José Sarney izenarekin (Pinheiro, Maranhao, Brasil, 1930eko apirilaren 24a) brasildar politikari, legelari eta kazetari bat da, 1985 eta 1990 urteen tartean Brasilgo presidente izandakoa.
Zuzenbide-ikasketak egin zituen Maranhaoko Fakultatean. Hogeita lau urterekin, Maranhao estatuko diputatu federal hautatu zuten, eta estatuko gobernadore izan zen 1967tik 1970era. Halaber, senatari izan zen, estatu horretako ordezkari gisa, gobernuko alderdiko buruzagi izan zen garaian. Errepublikako lehendakariorde hautatu zuten Tancredo Nevesekin, baina bere gain hartu behar izan zuen lehendakaritza (1985), Neves kargua hartu baino lehen hil baitzen. Gobernuan izan zen bost urteetan, instituzio demokratikoak sendotuz joan ziren, eta konstituzio berri bat aldarrikatu zen (1988). Brasilgo ekonomiak Latinoamerikako atzerapenaren ondorioak pairatu zituen, eta gobernuak ez zuen inflazio-iturria kontrolatzerik lortu, ekonomia-plangintzak gorabehera. Gobernua utzi ondoren, Amapako estatuko senatari hautatu zuten, eta Senatuko lehendakari izatera iritsi zen 1996an. Zenbait eleberri idatzi ditu, eta Brasilgo Letretako Akademiako kide da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q244997
* Multimedia: José Sarney / Q244997
# Mário Peixoto

Mário Peixoto (Minas Gerais, 1908ko martxoaren 25a - Rio de Janeiro, 1992ko otsailaren 3a) brasildar zinemagilea izan zen.
Pudovkin eta Eisenstein maisu handiek txalotu zuten film bakar bat egin zuen, Límite (1930, Muga). Itsaso erdian galdua den txalupa batean doazen bi emakume eta gizonezko bat ditu lan horrek protagonista. Frantziako eta Errusiako abangoardien eta Alemaniako espresionismoaren eragina izan zuen, eta soiltasuna azken mugaraino eraman zuen bere lanetan. Beste bi film luze ezin amaiturik utzi zituen 1931n, eta 1983an ez zioten onartu urteetan landuriko gidoi bat. Cinema Novo izeneko mugimenduak aitzindaritzat hartu zuen Mario Peixoto 1960 ondoko urteetan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q2748268
# Delfina Benigna da Cunha

Delfina Benigna da Cunha (São José do Norte, 1791ko ekainaren 17a – Rio de Janeiro, 1857ko apirilaren 13a) brasildar poeta izan zen.

## Bizitza

Joaquim Francisco da Cunha Sa e Meneses ofizial militar erregezalearen eta Maria de Paula e Cunharen alaba, Delfina Benigna da Cunha 1791ko ekainaren 17an jaio zen São José do Norten (Hegoaldeko Rio Grande). 20 hilabete zituela, baztanga hartu zuen eta ikusmena galdu zuen.
Aitak koroari emandako zerbitzuagatik, pentsioa jaso zuen. Bere lehen urteen inguruko iturri gutxi daude, baina 1826an Petri I.ari eskaini zion poeman oinarrituta, hezkuntza formala lortu zuela ondoriozta dezakegu. Iturri batek dio soneto honengatik edo enperadoreari eskainitako poema sorta batengatik pentsioa lortu zuela. Poesias oferecidas às senhoras rio-grandenses liburua Hegoaldeko Rio Granden argitaratutako lehen idazlana izan zen.
Monarkiaren defentsan ere idatzi zuen eta Zatarren Iraultza gogor kritikatu zuen, batez ere Bento Gonçalves militar eta politikaria. Bere posizio politikoa zela eta, Rio de Janeirora joan zen 1835ean gatazka piztu zenean eta bertan egon zen hamar urtez. Garai horretan, literatura-zirkulu bat sortu zuen eta hainbat emakume poeta ospetsu ezagutu zituen, besteak beste Beatriz Francisca de Assis Brandão.
Da Cunharen lanaren zati handi bat literatura-historialariek alde batera utzi zuten. Bere bizitza eta lanen kontu batzuk gaur egunera arte iraun dute Stella Leonardosi esker, zeinak bere biografia eta literatura-ekarpenak erabili zituen poesian.
Delfina Benigna da Cunha 1857an hil zen Rio de Janeiron. 1994an, Stella Leonardosek O romanceiro de Delfina argitaratu zuen, poeta protagonista duen eleberri historikoa.

## Lanak

* Poesias offerecidas as Senhoras Rio-Grandenses por sua patricia (1838)
* Poesias oferecidas às senhoras brasileiras (1838)
* Coleção de várias poesias (dedicada à imperatriz viúva) (1846)

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Ingelesez) «Delfina Benigna da Cunha» Women and Independence in Latin America (Noiz kontsultatua: 2024-10-13).
* ↑ (Ingelesez) Suriani Da Silva, Ana Claudia. (2014). Books and Periodicals in Brazil 1768-1930. Oxon: Routledge, 184 or. ISBN 978-1-909662-32-2..
* 1 2 (Portugesez) Diel, Vitor. «AJEB-RS instala poeta gaúcha Delfina Benigna da Cunha como patrona» Literature RS 2021-05-07 (Noiz kontsultatua: 2024-10-13).
* ↑ (Portugesez) «Delfina Benigna da Cunha – (1791-1857)» Antonio Miranda (Noiz kontsultatua: 2024-10-13).
* ↑ (Portugesez) Flores, Moacyr. (2002). República Rio-Grandense: realidade e utopia. Porto Alegre: EDIPUCRS, 213 or. ISBN 85-7430-310-0..
* 1 2 (Portugesez) «Delfina Benigna da Cunha (1791-1857)» Mulher 500 Anos Atrás dos Panos (Noiz kontsultatua: 2024-10-14).
* 1 2 (Portugesez) Ribeiro, Gladys Sabina; Carula, Karoline. (2021). Poderes, cidadania, trocas culturais e socioeconômicas no Oitocento. Alameda Casa Editorial ISBN 978-65-5966-028-5. (Noiz kontsultatua: 2024-10-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10264856
* Multimedia: Delfina Benigna da Cunha / Q10264856
# Emílio Garrastazu Médici

Emílio Garrastazu Médici (Bagé, 1905eko abenduaren 4a - Rio de Janeiro, 1985eko urriaren 9a) brasildar militar eta politikari bat izan zen, eta 1964ko kolpean ezarritako diktadura militarreko hirugarren presidentea. 1969ko urriaren 30etik 1974ko martxoaren 15era Brasilgo Errepublika Federaleko 28. presidentea izan zen.
Gurasoak Emilio Medici eta Julia Garrastazu ziren, biak Uruguain jaioak. Bere aita etorkin italiarren semea zen, ama, berriz, euskal jatorrikoa osorik, aitaren aldea espainiar aldean zegoen (Gipuzkoa) eta amarena frantses aldean (Nafarroa Behera).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q299165
* Multimedia: Emílio Garrastazu Médici / Q299165
# Leonora Áquilla

Leonora "Léo" Áquilla (Teófilo Otoni, Brasil, 1970eko irailaren 6a), benetako izenez Leonora Mendes de Lima, brasildar kazetaria da.

## Lanak

Telebistan :
| Urtea | Telesaioa | Eginkizuna | Telebista katea |
| 2001–2004 | Noite Afora | Aurkezleetako bat eta berriemailea | RedeTV! |
| 2006–2009 | Bom Dia Mulher | Berriemailea | RedeTV! |
| 2012 | A Fazenda 5 | Partaidea | Rede Record |
| 2012 | Balanço Geral SP | Berriemailea | Rede Record |
| 2014 | Legendários | Bazkidea eta gonbidatua | Rede Record |
| 2016–2017 | Bastidores do Carnaval | Berriemailea | RedeTV! |
| 2018- gaur egun | A Tarde É Sua | Zutabegilea - "Roda da Fofoca" | RedeTV! |
Zinema :
| Urtea | Filma | Pertsonaia |
| 2006 | Falsa Loura | Falsa Loura (Anteroren alaba) |
| 2016 | Contrato Vitalício | Trabestia |
Antzerkia :
| Urtea | Antzezlana | Pertsonaia |
| 2008 | Moscas Mortas num Copo de Conhaque | Fuego Eterno |
Irratia :
| Urtea | Irratsaioa | Eginkizuna | Irrati katea |
| 2009–2011 | Chupim | Aurkezleetako bat | Rádio Metropolitana |

## Erreferentziak

* ↑ (Portugesez) «Leo Aquilla mostra foto de título eleitoral com nome feminino: ‘Mulher, aceita’» Globo 2018ko maiatzaren 1a (Noiz kontsultatua: 2018ko maiatzaren 24a).
* Datuak: Q10321967
* Multimedia: Léo Áquilla / Q10321967