OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Anne L'Huillier

Anne L'Huillier (Paris, Frantzia, 1958ko abuztuaren 16a) frantziar fisikaria eta fisika atomikoko irakaslea da Suediako Lund Unibertsitatean. 2011n, Emakumezko Zientzalarien L'Oréal-Unesco saria eman zioten, attosegundo batean elektroien mugimenduak graba ditzakeen argazki-kamera izugarri baten garapenean egindako lanengatik.2023ko Fisikako Nobel Saria jaso zuen Ferenc Krausz eta Pierre Agostinitekin batera.

## Ibilbidea

Matematika ikasi zuen Goi eskola normalean eta ikastetxeko fotoiei, atomoei eta molekulei buruzko doktoretza Saclayko CEAn. Azken horretan lanpostu iraunkorra lortu zuen urte berean. 1986an, Ionisation multiphotonique eta multiélectronique izeneko estatu-tesia egin zuen Pierre eta Marie Curie Unibertsitatean; ondoren, doktoratu ondoko ikerketak egin zituen Polytechnique Gotemburgoko Chalmers Eskolan 1986an; Kaliforniako Hegoaldeko Unibertsitatean, 1988an; eta Lawrence Livermore Laborategi Nazionalean, 1993an. 1995ean Lundeko Unibertsitateko irakasle elkartua izan zen, eta ondoren fisika atomikoko irakaslea 1997an. Gas batean maila altuko harmonikeak ekoiztearekin lotutako bulkada attosegundoetan eta horien aplikazioetan oinarritzen dira ikerketak, bereziki fisika atomikoan.

## Sariak

* Suediako Zientzien Errege Akademiako kidea 2004tik.
* Fisikako Nobel batzordean parte hartu zuen 2010ean.
* Ohorezko legioa 2011n.
* L'Oréal-UNESCO saria, Emakumeak Zientzian, 2011n.
* Suediako Errege Akademiako kidea Ingeniaritza Zientzietan, 2012an.
* Europako Fisikako Zientzien Akademiako Blaise Pascal kondekora, 2013an.
* Honoris doktorea Pierre ea Marie Curie Unibertsitatean (UPMC) .
* Zeiss Research Award, 2013an.
* Fisikako Nobel Saria 2023an.

## Argitalpenak

* Ferray, M; Li, XF; Lompre, LA; Mainfray, G. (1988). «Multiple-harmonic conversion of 1064 nm radiation in rare gases» J. Phys. B: At. Mol. Opt. Phys 21 (3): L31. doi:10.1088/0953-4075/21/3/001. Bibcode: 1988JPhB...21L..31F..

## Erreferentziak

* ↑ Su página de presentación sobre el website de la universidad de Lund
* ↑ https://www.youtube.com/watch?v=a3zttm8g_ji Vídeo del UNESCO donde Anne El Huillier explica sus investigaciones.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Los «fotógrafos» del attosegundo, Premio Fronteras del Conocimiento» La Voz de Galicia 2023-02-22 (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
* ↑ (Frantsesez) École normale supérieure de Fontenay-aux-Roses. 2022-08-23 (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
* ↑ Tesis de Estado , 1986, Apuestas VI, nota Sudoc
* 1 2 http://www.upmc.fr/fr/universite/histoire_et_personnalites/les_docteurs_honoris_causa/dhc2013/anne_l_huillier.html Su presentación sobre el website de la Universidad Pierre y Marie Curie
* ↑ https://www.legifrance.gouv.fr/affichtexte.do?cidtexte=jorftext000024361380
* ↑ Otaegi Leonet, Julen. (2023-10-3). «Elektroien dinamikak ikertzeko metodo batek jaso du Fisikako Nobel saria» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-10-3).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q565544
* Multimedia: Anne L'Huillier / Q565544
# Anne McLaren

Anne Laura Dorinthea McLaren (Londres, 1927ko apirilaren 26a - 2007ko uztailaren 7a) britainiar biologoa izan zen, garapen biologiaren arloan aitzindaria. Bere lanak in vitro ernalketa teknika garatzen lagundu zuen.

## Biografia

Aberconway-en bigarren kondea zen Henry McLaren eta Christabel Mary Melville MacNaghten alaba izan ziren. Londresen jaio zen eta hirian bizi izan zen Bigarren Mundu Gerra hasi zen arte, bere familia Bodnant-era (Ipar Gales) joan zen bizitzera. Ume gisa, HG Wells-en "Things to come" liburuaren zinemarako bertsioan agertu zen 1936an.
Zoologia ikasi zuen Oxfordeko Unibertsitatean, eta berehala arteetan masterra lortu zuen. 1949an Drosophila saguaren izurritan jarraitu zituen bere graduondoko ikasketak J. B. S. Haldaneren gidaritzapean, University College Londonen. Peter Medawar-en gidaritzapean, untxiaren genetika eta ondoren birus neurotropikoak aztertu zituen Kingsley Sanders-ekin. 1952an doktoratu zen eta Donald Michie bikotekidearekin ezkondu zen 1952an.
Senarrarekin batera, University College London-en lan egin zuen 1952tik 1955era eta gero Royal Veterinary College-n, saguetan lumen ornodunen aldakuntza aztertuz amaren ingurunearen ondorioz. Orduan saguen ugalkortasuna aztertzera dedikatuko zen, baita obulutegiko hiperestimulazioa ere. Aldi berean, Susan Fiona (1955), Jonathan (1957) eta Caroline (1959) jaio ziren.
Ezkontza lagunarteko dibortzio batean amaitu zen 1959an, eta Edinburgora joan zen, Animalien Genetika Institutuan lan egitera, ikerketak egiten jarraitzeko.
1959tik 1977ra Edinburghen lan egitera dedikatu zen, ugalkortasunarekin, garapenarekin eta epigenetikarekin lotutako hainbat gai ikertuz, besteak beste, saguetan, enbrioi-transferentzia eta eskeletoen ezaugarriak enbrioiaren transferentziaren teknika garatzea. 1973an, Edinburghen utzi zuen Londresko Erresuma Batuko Kontseilu Medikoko Ikerketa Medikoko Kontseiluko zuzendari izateko. 1992an, unitatetik erretiroa hartu eta Cambridgera bizitzera joan zen eta urte berean Gurdon Institutuan sartu zen.
Auto istripu batean hil zen 2007ko uztailaren 7an, 80 urte zituela, 83 urteko senar ohiarekin batera, M11 autobidean, Londres iparraldean, Cambridgera zihoazela.
* Datuak: Q542428
# Ameenah Gurib-Fakim

Ameenah Gurib-Fakim (1959ko urriaren 17a) Maurizioko presidentea izan zen 2015etik 2018ra. Dimisioa eman zuen ustelkeriagatik akusatua izan ondoren. Kimikaria da eta Maurizio eta Rodrigues uharteetako florak dituen propietateetan espezialista da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20022984
* Multimedia: Ameenah Gurib-Fakim / Q20022984
# Niveen Khashab

Niveen Khashab (Beirut, 1981eko uztailaren 13a ) kimikari libanoarra da. Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen 2017an, botikak banatzeko material hibrido berritzaileak ikertzeagatik eta zelula barneko jarduera antioxidatzailea monitorizatzeko teknika berriak garatzeagatik.

## Ikasketak

Beiruteko Amerikar Unibertsitatean egin zituen Kimika ikasketak eta Floridako Unibertsitatean doktoratu zen.

## Ikerketak

Nanomaterial programagarri "adimentsuak" diseinatu, sintetizatu eta erabiltzen ditu, sistemen askapen kontrolatua eta entrega ezaugarriak azpimarratuz. Material sintetiko hauek aplikazio ugari dituzte, hala nola, biologiko biomimetikoak (banaketa, detekzioa eta irudikatzea), industrialak (nanokonposatuak) eta ingurumenekoak (mintzen sintesia).
Khashaben taldeak bereziki bentzenoaren deribatuak banatzen ditu makrozikloak eta kaiolak erabiliz ezagupen molekularraren bidez. Automihiztatzen diren kapsula ugari (SAC, self-assembled capsules) sortu dituzte RNA, DNA eta proteinak garraiatzeko. CRISPR-Cas9-ren kapsulaketan eta banaketan ere zentratu da geneen edizioa hobetzeko.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) SASTA. (Noiz kontsultatua: 2024-02-08).
* ↑ «Smart Hybrid Materials (SHMs) - King Abdullah University of Science and Technology» web.archive.org 2019-06-05 (Noiz kontsultatua: 2024-02-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27451971
# Abla Mehio Sibai

Abla Mehio Sibai (arabieraz: عبلة محيو السباعي‎) epidemiologo libanoarra da. Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen 2020an, diru-sarrera baxu eta ertaineko herrialdetan zahartze osasuntsuaren aldeko konpromisoa izateagatik eta osasun eta gizarte programen politikatan izandako eraginagatik.

## Ibilbidea

Matematikazalea izan arren farmazia ikasketak egin zituen Beiruteko Amerikar Unibertsitatean eta 1977an amaitu zuen. Libanoko Gerra Zibilak eraginda farmazia ibilbidea baztertu eta hamar urtez etxeko lanetan eta ama lanetan aritu zen. Horren ondoren unibertsitatera iztuli eta 1986an epidemiologia masterra atera zuen. 1997an London School of Hygiene and Tropical Medicine eskolan doktoretza atera zuen.
Abla Mehio Sibairen ikerketak zahartze osasuntsuan, gizarte demografian eta gaixotasun ez-kutsagarrien epidemiologian oinarritu dira.

## Sariak

* Dr A.T. Shousha Fundazioaren Saria (2014)
* Mediterraneo ekialdean minbiziaren, gaixotasun kardiobaskularren eta diabetesaren kontrolerako Kuwaiteko Estatuaren Saria (2019)
* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (2020)

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «L’Oréal-UNESCO For Women in Science Awards recognizes Professor Abla Sibai from the Faculty of Health Sciences in the American University of Beirut» American University of Beirut (Noiz kontsultatua: 2024-02-09).
* ↑ «Abla Sibai» www.aub.edu.lb (Noiz kontsultatua: 2024-02-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q37830744
# Yu Myeong-Hee

Yu Myeong-Hee (Seul, Hego Korea, 1954ko irailaren 5a - ) mikrobiologo hegokorearra da, Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen aurreneko asiarra.
Koreako Emakumezkoen Zientzia eta Teknologia Elkarteko presidentea da eta Koreako Zientzia eta Teknologia Institutuko irakaslea. 2010an Lee Myung-bak presidenteak Etorkizuneko Estrategia Antolakuntzarako Bulegoko zuzendari izendatu zuen eta hiru urte bete zituen karguan.

## Biografia

Yu Myeong-Hee Seul hiriburuan jaio zen eta gaztetatik izan zuen zientzietarako joera. Seulgo Unibertsitate Nazionalean graduatu zen 1977an eta Kaliforniako Unibertsitatean mikrobiologia doktoretza egin zuen 1982an. Doktoretza ostekoa Massachusetts Institute of Technology (MIT) institutuan egin zuen 1985ean.
Koreara itzuli eta Koreako Biozientzia eta Bioteknologia Ikerketa Zentruan egin zuen lan 2000 artean. Ordutik aurrera Koreako Zientzia eta Teknologia Institutuko irakaslea eta ikertzailea izan da.
Yu Myeong-Heeren ikerketa alfa-1 antitripsina proteinaren egitura eta tolestura aztertzea izan da. Aminoazido batzuek mutazio mota batzuk ezabatu ditzaketela aurkitu dute, esate baterako proteinan tolestura akatsa eragiten duen tsf mutazioa. Horretaz gain disulfuro zubia duen alfa-1 antitripsina muteina patentatu du, bai eta berau prestatzeko metodoa ere.

## Sari nagusiak

* Mock-Am saria (1996, Koreako Biologia MOlekularreko Elkartea)
* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (1998)
* Seul City Cultural Award (2001)
* Zientzia eta Teknologiaren Ordena eta Ungbi domina (2004, Hego Koreako gobernua)

## Erreferentziak

* ↑ «Wayback Machine» web.archive.org 2013-01-22 (Noiz kontsultatua: 2023-02-14).
* ↑ (Ingelesez) «Journalist named Lee’s public relations chief» koreatimes 2010-07-15 (Noiz kontsultatua: 2023-02-14).
* ↑ «Myeong-Hee Yu - Gender Summit» gender-summit.com (Noiz kontsultatua: 2023-02-14).
* ↑ kast.or.kr (Noiz kontsultatua: 2023-02-14).
* ↑ Applications of enzyme biotechnology. 1991 ISBN 978-1-4757-9235-5. PMC 883381838. (Noiz kontsultatua: 2023-02-14).
* ↑ «Myeong-Hee Yu Inventions, Patents and Patent Applications - Justia Patents Search» patents.justia.com (Noiz kontsultatua: 2023-02-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21445432
# Reiko Kuroda

Reiko Kuroda (japonieraz: 黒田玲子) (Sendai, 1947ko urriaren 7a) japoniar kimikaria da, kimika organikoan eta ez-organikoan molekulen kiraltasunaren inguruko ikerketak egin dituena.
2013an Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen.

## Ibilbidea

Tokioko Unibertsitatean Kimika ikasketetan doktoratu ondoren Londresko King's Collegen eta Minbizi Ikerketa Zentruan egin zuen lan. 1986an Tokiora itzuli zen eta Unibertsitateko Zientzia departamentuko irakasle bihurtu zen.
Kimika organiko zein organikotan molekulen kiraltasuna ikertu du nagusiki. Barraskiloen oskolak izan ditu aztergai. Haien garapen espirala barraskiloaren beraren garapenaren hastapenetan sortzen baita. CRISPR edizio genetikoaren bidez prozesu hau gene bakarrak kontrolatzen duela ikusi zuen, Lsdia1 geneak hain zuzen ere.
Tokioko Unibertsitatean Zientzia Interpretazioa Lantzeko Programa ezarri zuen. 2006an Cambridgeko Kristalografia Data Zenturko buru izan zen eta Nazioarteko Zientzia Batzordeko lehendakari ordea ere izan da.

## Sariak

* Saruhashi saria (1993) - Japoniako emakumezko zientzilarien saria
* Suediako Zientzien Errege Akademiako atzerriko kide bihurtu zen (2009)
* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (2013)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Hargittai, Magdolna. (2015-03-04). Women Scientists: Reflections, Challenges, and Breaking Boundaries. Oxford University Press ISBN 978-0-19-935999-8. (Noiz kontsultatua: 2023-07-19).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Reiko Kuroda - Consejo Internacional de Ciencias» International Science Council (Noiz kontsultatua: 2023-07-19).
* 1 2 3 (Ingelesez) Crow2014-02-05T00:00:00+00:00, James Mitchell. «The asymmetry problem» Chemistry World (Noiz kontsultatua: 2023-07-19).
* ↑ (Ingelesez) Klein, JoAnna. (2019-05-24). «It’s a Lefty! Welcome to the World’s First Crispr Snail Baby» The New York Times ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2023-07-19).
* ↑ (Ingelesez) Author, No. (2013-10-21). «U.N. science board taps chemist Kuroda» The Japan Times (Noiz kontsultatua: 2023-07-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4960171
# Gloria Montenegro

Gloria del Carmen Montenegro Rizzardini (Txile, 1941eko uztailaren 16a - ) botanikari txiletarra da, Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen aurreneko latinamerikarra.

## Biografia

Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean (PUC) biologia eta natur zientzien irakasle titulua atera zuen 1964an. Houstongo Unibertsitatean landare zelulen ultraegitura ikastaroak egin ditu eta Texasko Unibertsitatean landare baskularren fitokimika eta anatomia, ontogenia eta sistema merismatikoen eboluziao irakatsi du.
Gaur egun PUC-eko Agronomia eta Baso Injeniaritzako fakultatean Txileko floraren Botanika eta Kontserbazio irakasle titularra da. Guztira 200 argitalpen egin ditu (liburu, atal, artikulu) eta 10 patente ere baditu.

## Sari nagusiak

* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (1998)
* Emakumezko liderra (2008, El Mercurio)
* Chilectra Energía saria (2011) emakumezkoen kategorian
* Nekazaritzan Emakumezko berritzailearen saria (2011)
* Ekintzaile onenaren saria (2013)
* Ibilbidearen INAPI saria

## Argitalpen aukeratuak

* Atlas de anatomía de especies vegetales autóctonas de la Zona Central (1984)
* Anatomía y taxonomía de plantas vasculares (1990), Guacolda Ávilarekin batera.
* Chile nuestra flora útil: guia de plantas de uso apícola, en medicina folklórica, artesanal y ornamental (Facultad de Agronomía e Ingeniería Forestal Pontificia Universidad Católica de Chile, 2000)
* Secretos de nuestras plantas y otras especies: cómo usarlas en beneficio de las personas (2009), Rosita Kornfeld M. eta Vesna Riosecorekin batera.
* Restauración ecológica para sistemas nativos afectados por incendios forestales (Facultad de Agronomía e Ingeniería Forestal Pontificia Universidad Católica de Chile, 2010), Ignacio Fernández, Narkis Morales, Luis Olivares, Javier Salvatierra eta Miguel Gómezekin batera.
* Investigación científica y tecnológica en productos apícolas (Facultad de Agronomía e Ingeniería Forestal Pontificia Universidad Católica de Chile, 2010), Sharon Rodríguez, Sofía Vío, Miguel Gómez, Rodrigo Pizarro, Ana María Mujica eta Ximena Ortegarekin batera.
* Polen apícola chileno: diferenciación y usos según sus propiedades y origen floral (Facultad de Agronomía e Ingeniería Forestal Pontificia Universidad Católica de Chile, 2012), Sharon Rodríguez, Rodrigo Pizarro, Patricia Estay, Ximena Ortega, Enrique Mejías, Gabriel Núñez, Gloria Barros, Miguel Gómez, Ana María Mujica, Sofía Vío eta Luis Gonzálezekin batera.
* Manual apícola (2016).

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) S.A.P, El Mercurio. (2015-04-19). «Este lunes comienza la postulación a premio para mujeres científicas chilenas | Emol.com» Emol (Noiz kontsultatua: 2023-02-14).
* 1 2 Txantiloi:Es-CL Gloria Montenegro Rizzardini, una gran investigadora chilena – Red de investigadoras. (Noiz kontsultatua: 2023-02-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20963315
* Multimedia: Gloria Montenegro Rizzardini / Q20963315
# Margarita Salas

Margarita Salas Falgueras, Caneroko markesa (Valdés, Espainia, 1938ko azaroaren 30a - Madril, 2019ko azaroaren 7a) biokimikaria izan zen.

## Bizitza

Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean zientzia kimikoetan lizentziatua, Severo Ochoaren ikaslea izan zen, norekin Estatu Batuetan lan egin zuen Alberto Solsekin Madrilen Eladio Viñuela zientzialariarekin egin ondoren (biak biokimikaren eta biologia molekularraren alorrean espainiar ikerketa bultzatzeaz arduratu ziren).
Espainian biologia molekularra garatzen hasi zen, eta Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusian (CSIC) ad honorem irakasle gisa eta Madrilgo Severo Ochoa Biologia Molekularreko Zentroan (CSIC-UAM) lan egin zuen. RAEko akademikoa ere izan zen 2003tik aurrera eta Gobernu Batzordekidea 2008tik aurrera. 2016an, Echegaray domina jaso zuen lehen emakumea izan zen, Zientzia Zehatz, Fisiko eta Naturalen Errege Akademiak emana.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Margarita Salas, marquesa de Canero» La Nueva España 2008-07-15 (Noiz kontsultatua: 2021-02-15).
* ↑ «Margarita Salas - Departamento de Bibliotecas y Documentación del Instituto Cervantes» www.cervantes.es (Noiz kontsultatua: 2021-02-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3320231
* Multimedia: Margarita Salas / Q3320231
# Mariana Weissmann

Mariana Weissmann (Buenos Aires, 1933ko abenduaren 17a) argentinar fisikaria da. Materia kondentsatuaren fisika konputazionalean espezializaturik dago. 2003an Emakumezko Zientzialarien L'Oréal-UNESCO saria eta fisikaren arloko Konex Fundazioko merituzko diploma irabazi zituen.

## Biografia

1965ean Buenos Airesko Unibertsitatean doktoratu zen eta Kaliforniako Teknologia Institutuan egin zuen graduondokoa. 1966ko uztailaren 29an Polizia Federalak Buenos Airesko Unibertsitatea hustu egin zuen. Noche de los Bastones Largos («makila luzeen gaua») izenaz ezagutzen da gau hura. Weissmannek unibertsitatean zuen postuari uko egin zion eta ez zen 1972 arte Argentinara itzuliko. Urte haietan Txileko Unibertsitateko Zientzia fakultatean akademikoa izan zen.
1972tik aurrera Argentinako Energia Atomikoaren Batzorde Nazionaleko kidea da eta 2001etik Fisikako Zentro Latinoamerikarrean Argentinaren ordezkaria da.

## Ikerlanak

Material solidoen ezaugarrien ikerketa teorikoa eta simulazio numerikoa egin ditu, eta 120 artikulutik gora argitaratu ditu honen inguruan.
Izotzaren formazioa azaltzeko egindako lanei esker hodeietan euria eginarazteko posibilitatea ikusi zen. Ondoren siliziozko azalerek karbono atomoekiko duten elkarreragina aztertu zuen, bai eta fulereno dopatuengan duen elkarreragina ere.

## Sariak

* Emakumezko Zientzialarien L'Oréal-UNESCO saria (2003)
* Konex Fundazioko merituzko diploma Fisikako arloan (2003)
* UBA - Medalla del Bicentenario (2010); Buenos Airesko Hiriko Ministerioak eta Puertas del Bicentenario programak ematen duena

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Clarín.com. (2003-02-27). «Una física argentina ganó un importante premio internacional» Clarín (Noiz kontsultatua: 2023-07-31).
* 1 2 «Mariana Weissmann | Fundación Konex» web.archive.org 2014-07-14 (Noiz kontsultatua: 2023-07-31).
* ↑ «Mariana Weissmann» web.archive.org 2015-10-24 (Noiz kontsultatua: 2023-07-31).
* 1 2 (Gaztelaniaz) TÉLAM. «Recordaron a científicos que fueron víctimas en la “Noche de los Bastones Largos”» www.telam.com.ar (Noiz kontsultatua: 2023-07-31).
* ↑ «Workshop dedicado a Mariana Weissmann» www.tandar.cnea.gov.ar (Noiz kontsultatua: 2023-07-31).
* ↑ (Ingelesez) «Mariana Weissmann» Interamerican Network of Academics of Sciences 2015-10-24 (Noiz kontsultatua: 2023-08-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Distinción a académicos y ex rectores» La Nación 2017-03-28 (Noiz kontsultatua: 2023-08-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17274888
# Heather Zar

Heather Zar (Lurmutur Hiria) mediku eta zientzilari hegoafrikarra da. Arnas aparatuko gaixotasunak dituzten haurren zainketan espezializaturik dago eta 2018an Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen.

## Ibilbidea

Lurmutur Hiriko Unibertsitateko Pediatria mintegiko zuzendaria da eta Panafrikako Torax Elkarteko presidentea.
GIB birusak biriketako gaixotasunengan duen eraginaren inguruan egindako ikerketen ondorioz Munduko Osasun Erakundeak herrialdeei ematen dizkieten aginduak aldarazi ditu. Bestetik birziklaturiko plastikozko botilak garatu ditu asma duten haurrek botikak errazago hartzeko, arnasaren bidez hain zuzen ere. Azkenik haurtzaroan biriketako gaixotasunak eta bestelako minak aurrez ekiditeko estrategiak garatu ditu zuzendu dituen ikerketen bidez.
Hegoafrikako Zientzia Akademiako kidea da eta 200 artikulu zientifiko inguru argitaratu ditu.

## Sariak

* Birika Osasunaren Munduko Saria (2014, Estatu Batuetako Torax Elkartea)
* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (2018)

## Erreferentziak

* 1 2 «Five Laureates Named for 2018 L’ORÉAL-UNESCO For Women in Science Awards» web.archive.org 2017-11-16 (Noiz kontsultatua: 2024-02-08).
* 1 2 «Prof. Heather Zar» panafricanthoracic.org (Noiz kontsultatua: 2024-02-08).
* ↑ Txantiloi:En-ZA «Doctor helps African kids breathe easy» The Mail & Guardian 2012-07-11 (Noiz kontsultatua: 2024-02-08).
* ↑ (Ingelesez) ASSAf. (Noiz kontsultatua: 2024-02-08).
* ↑ «Heather Zar: Clinician-Scientist & World Lung Health Champion : ATS News» web.archive.org 2017-10-17 (Noiz kontsultatua: 2024-02-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42212160
# Ada Yonath

Ada E. Yonath (hebreeraz: עדה יונת‎, ˈada joˈnat ahoskatua; Jerusalem, Palestinako Britainiar Mandatua, 1939ko ekainaren 22a) Israelgo kristalografoa da.
2009an Kimikako Nobel Saria jaso zuen, Venkatraman Ramakrishnan eta Thomas A. Steitzekin batera, erribosomaren egitura eta funtzioan egindako ikerketengatik.

## Biografia

Bere gurasoak arazo ekonomikoen ondorioz Poloniatik Israelera emigratu zuten eta Ada Jerusalemen sortu zen. Aita hil zenean, etxez aldatu ziren eta Tel Avivera joan ziren bizitzera. Tichon Hadash eskolan izena eman zuen eta Adak matematika klaseak eman zituen ordaindu ahal izateko. Beranduago Jerusalemera itzuli zen berriz eta kimikan graduatu zen Hebrear Unibertsitatean, 1962an. Bi urte geroago, biokimikako masterra lortu zuen. 1968an, Wizmann Institutuan doktoregoa egin zuen. Doktoretza ondoko ikasketak Massachusettseko Teknologia Institutuan (MIT) eta Carnegie Mellon Unibertsitatean (Pennsylvania) burutu zituen.
Bestela, Palestinar-israeldar gatazkan irtenbide baketsuaren alde egin izan du.

## Ibilbidea

Yonathek bere prestakuntzan proteinen kristalografia ikertzen hasi zen eta hortik aurrera erribosomak aztertzera pasa zen.
1970ean proteinen kristalografia laborategi bat sortu zuen eta hainbat ikerketa-proiektutan parte hartu zuen. azkenik erribosomak hobeto ezagutzeko teknika berri bat garatu zuen: krio bio-kristalografia.
2000-2001. epealdian, bakterioaren erribosoma baten bi zatiko egitura hiru dimentsiotan egitea lortu zuen. Erribosomen ikerketa bidean hurrengo erronka du antibiotikoek organulu horietan nola jokatzen duten ulertzea.
Weizmann institutuan lanean jarraitzen du.

## Sariak eta errekonozimenduak

* 2009an Kimikako Nobel Saria.
* Jasotako errekozimenduen zerrenda.

## Erreferentziak

* ↑ Lappin, Yaakov. (2009-10-07). «Nobel Prize Winner 'Happy, Shocked'» Jerusalem Post.
* ↑ «Ada Yonath (1939- ): Erribosomaren egitura deskodetzea amets zuen emakumea - Zientzia Kaiera» Zientzia Kaiera (Noiz kontsultatua: 2018-07-08).
* 1 2 «"Nobel sariaren berri eman zidaten egunean, adarra jotzen ari zirela pentsatu nuen" - Zientzia.eus» zientzia.eus (Noiz kontsultatua: 2018-07-08).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Ada E. Yonath: “La ciencia es la fuerza para el futuro” | Vidas científicas | Mujeres con ciencia» Mujeres con ciencia (Noiz kontsultatua: 2018-07-08).
* ↑ (Ingelesez) Weizmann, institutua. (pdf) Ada Yonath CV. .
* ↑ «Kimikako Nobela, erribosomen egitura atomikoa eta funtzionamendua ikertu zituztenentzat - Zientzia.eus» zientzia.eus (Noiz kontsultatua: 2018-07-08).
* ↑ «Institute of Fundamental and Frontier Science» www.iffs.uestc.edu.cn (Noiz kontsultatua: 2018-07-08).

## Kanpo estekak

* 2018 Ada Yonath, hitzaldia, "A prebiotic bonding entity is functioning all contemporary living cells?" (Bideoa)
* 2016, Ada Yonath, hitzaldia, " What was first, the genetic code or its products?" (Bideoa)
* 2016 Ada Yonath, hitzaldia, "Towards a New Generation of Antibiotics" (Bideoa)
* Ada Yonath NobelPrize webgunean
* Ada Yonath Weizmann Institute of Science webgunean.
* Datuak: Q7426
* Multimedia: Ada E. Yonath / Q7426