# Luis Romero Eskamendi

Luis Romero Eskamendi, edo Koldo Romero, (Pasai San Pedro, 1922 - 2006ko uztailaren 8a) musikari gipuzkoarra izan zen. Oskarbi taldearen zuzendaria eta hainbat doinu eta hitzen egilea izan zen bera.

## Bizitza

San Pedron jaio zen baina gaztetan Antxora etorri zen eta bertan hil zen. Errepublika garaian haur kantaria izan zen, guda aurreko Pasai Antxoko Gelasio Aranburu apaiza eta musikagilearen ondoan. Aita Donostiaren laguna zen Aranburu, eta Aita Donostiak eman zituen hitzaldi batzuetan Romerok euskal abestiak kantatzen zituen jende aurrean.
Jakinduria handiko gizona izan zen Luis, ez musikagintzan bakarrik, bere kultura zabala ingurukoei kutsatu baitzien. Bidasoako pintura-mugimenduarekin, Oteizarekin, Arrenekin, Garbizurekin eta beste artista zenbaitekin harremanak bazituen. Irunen galdategi bat zuen Luis Romerok, burdina lantzen zuen bertan, eta testuinguru horretan ezagutu zuen Oteiza eskultorea.
Gerra ondoren (1955-1963 inguruan) Pasai Antxoko Coral Pasaitarra zuzendu zuen urte batzuetan. Geroago Don Boscoko eskolaniako zuzendari izan zen Luis Romero eta Oskarbikoei lagundu zien taldearen hasiera haietan konposizio eta zuzendaritza lanetan. Kanturako dohain eta afizio itzelekoa —besteak beste Aita Donostiaren abesbatzan aritua—, Romerok herri-kantutegi tradizionalarekin ez ezik, abangoardiako korronte garaikideko erreferente zen Jorge Oteizarekin jarri zituen harremanetan Oskarbikoak, haren oso laguna baitzen. 1969an Arantzazun apostoluak jartzen ari zela artista ezagunarekin egun pasa egin zuen, eta egun osoa pasa zuen Oteizak aholkuak ematen, euskal kultura gora eta behera, eta ukituta itzuli ziren Oskarbikoak.
Geroztik, Oteizaren Andro canto y sigo eta antzeko lanetan inspiratuta estetika kantuak osatu zituen, eta, esaterako, Oteizak diseinatu zituen taldearen logotipoa eta lehen diskoaren portada. Beste iturri garrantzitsu bat Bitoriano Gandiaga izan zen: hura ere han ezagutu zuten, Arantzazun, eta haren poemak sarritan erabili zituzten kantuen letrak osatzeko. Norabide horretan, ezinbestean egin zuten topo Ez Dok Amairurekin. Luis Romero Eskamendik zuzendurik, Ez Dok Amairun parte hartu zuen taldeak. Herri kantutegia eta musika harmonikoa oinarri hartuta, 60ko hamarkadatik aurrera bide berriak urratu zituen Oskarbi talde gipuzkoarrak, jazza, gospela eta doinu berritzaileak euskal tradizioarekin uztartuz. 1977an Luis Romerok Oskarbi utzi zuen, baina taldeak iraun egin zuen.
| « | Harri kanta ixilean Goien dira oihuka Hamalau igarleak. Zuk emandako musikak eta kantuak iraunen du. Mila esker zure maisutasunagatik. | » |
| —Oskarbi taldea Luis Romerori |||

## Diskografia

Oskarbiren lehen bost album hauetan parte hartu zuen:
* Oskarbi (1969, Herri Gogoa)
* Abesti zaharrak eta berriak (1970, Herri Gogoa)
* Eskutari (1972, Herri Gogoa)
* Olentzero (1976, Herri Gogoa)
* Hitz urri batzuk (1976, Herri Gogoa)

## Abestiak

1968an, Eibarko San Joan jaietan Radio Juventud-ek antolatutako Primer Premio de Intérpretes de la Canción en Euskara-Gran Premio de Eibar lehiaketan euskal kantuaren lehen saria irabazi zuen taldeen atalean, Luis Romerok sortutako "Gazteak gera" doinuarekin. Hala ere, kantuak ez zuen zentsuraren galbahea pasatu, eta ezin izan zuten grabatu.
Disko hauetan argitaratu ziren abesti hauen musika edota hitzak konposatu zituen, gutxienez:

### Eskutari albumean (1972):

* Fernando Artola "Bordari"Eskutari (Hitzak: Fernando Artola "Bordari"-Doinua: Luis Romero Eskamendi)
* Bai, bai, bainan gero ez (Hitzak: Bitoriano Gandiaga-Doinua: Luis Romero Eskamendi)
* Androkanto y sigo kantan (Hitzak eta doinua: Luis Romero Eskamendi)
* Kezka (Hitzak: Bitoriano Gandiaga-Doinua: Luis Romero Eskamendi)

### Esperantzari leiho bat: antologia 1966-2004 albumean (2004):

* Androkanto (Doinua: Luis Romero, Oskarbi-Hitzak: Luis Romero)
* Txori txikiak (Doinua: Oskarbi, Luis Romero-Hitzak: Luis Romero)
* Hitz urri batzuk (Doinua: Oskarbi, Luis Romero-Hitzak: Bitoriano Gandiaga)
* Xabier LeteNi bizi naizen lurrean (Doinua: Oskarbi, Luis Romero-Hitzak: Xabier Lete)
* Ez dakit zergatik (Doinua: Oskarbi, Luis Romero-Hitzak: Bitoriano Gandiaga)
* Esperantzari leiho bat (Doinua: Oskarbi, Luis Romero-Hitzak: Bitoriano Gandiaga)
* Derio (Doinua: Oskarbi, Luis Romero-Hitzak: Luis Romero)
* Perutxorena (Doinua: Oskarbi, Luis Romero-Hitzak: Herrikoiak)
* Eskutari (Doinua: Luis Romero Eskamendi-Hitzak: Fernando Artola "Bordari") *
Hauek dira Gandiagaren Esperantzari leiho bat poemaren hitzak:
| « | Esperantzari leiho bat Esperantzari leiho bat Zabaldu omen diote Bizi ote den Ikusteko ere. Baina nekez ikusi dute Esperantzarik. Desilusio usai bat Erten omen da leihotik. | » |
| —Bitoriano Gandiaga |||

### Kantua zuei albumean (2021)

* Androkanto (Hitzak: Luis Romero-Musika: Luis Romero, Oskarbi)
* Esperantzari (Hitzak: Bitoriano Gandiaga-Musika: Luis Romero, Oskarbi)

## Androkanto abestia

Frankismo betean, garrantzitsua zen kalean egotea, arnasbide bakarra zen askorentzat zentsura gainditu eta euskara hutsean kantatzeko. 1972an, Hego Euskal Herriko frankismoaren azken urte gogorretan, hiru protagonista nagusi agertzen dira abestiaren hitzetan:
* Jorge Oteiza ('Gorka') eta bere pentsaera. "Hartu behar det zintzela / Kanta zaharren baimena / Noiz arte ez dakiat / Hau nere herri maitea / Hau nere herri torpea"
* Arantzazuko Santutegiko frisoko hamalau apostoluak. 'Gorkaren hamalau irudiak / Hamalau atetikan karrasi / Hamalau harri ixil-ixil bilutsik / Harriaren hutsetik oihuka / Harriaren tartetik kantari'
* Kezka euskararen galeraz "Noiz arte, noiz arte / Noiz arte lo zorroan / Noiz arte iji-ajan / Nortasuna galduta? / Ez degu behin ikasten / Arima malda beheran / Arima behin galduta / Nor gera euskaldunak?"
** Androkanto abestia
** Jorge Oteiza
** Oteiza apostoluen eskulturekin (1968)
** 14 apostoluak.
** Euskara galera mendeetan zehar.
Honela hasi eta bukatzen dira Luis Romerok idatzi zituen hitzak:
| « | ANDROKANTO Entzun nahi duenentzat hamalau Gorkaren irudiak salatzen Hamalau atetikan karrasi Hamalau harri ixil-ixil bilutsik Harriaren hutsetik oihuka Harriaren tartetik kantari Nora zoazte gogorrak Oharrak aditu gabe? [...] Noiz arte, noiz arte Noiz arte lo zorroan Noiz arte iji-ajan Nortasuna galduta? Ez degu behin ikasten Arima malda beheran Arima behin galduta Nor gera euskaldunak? | » |
| —Luis Romero Eskamendi |||

## Erreferentziak

* 1 2 «Eskutari» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-24).
* ↑ Treku, Joxelu. (2017). Doinu zaharren haritik euskal kantu berriaren bidean : (Oskarbi taldea 1966-2017) /. Ba Dok Oskarbi Musika Elkartea, ISBN 978-84-697-3146-8. (Noiz kontsultatua: 2024-07-08).
* 1 2 Treku, Joxelu. (2017). Doinu zaharren haritik euskal kantu berriaren bidean : (Oskarbi taldea 1966-2017) /. Ba Dok Oskarbi Musika Elkartea, ISBN 978-84-697-3146-8. (Noiz kontsultatua: 2024-07-08).
* ↑ Treku, Joxelu. (2017). Doinu zaharren haritik euskal kantu berriaren bidean : (Oskarbi taldea 1966-2017) /. Ba Dok Oskarbi Musika Elkartea, ISBN 978-84-697-3146-8. (Noiz kontsultatua: 2024-07-08).
* ↑ (Gaztelaniaz) Los Santos Uhide, Miguel. «Escolanía de la Ciudad Laboral Don Bosco, de Rentería» Miguel Los Santos Uhide - Mis cosas (Noiz kontsultatua: 2024-12-10).
* 1 2 3 Apaolaza Avila, Urko. (2020-11-08). «Iluntasunaren aurrean, kantuaren arnasa» Argia (Noiz kontsultatua: 2024-04-24).
* 1 2 Agote, Gontzal. «Oskarbi» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-25).
* ↑ «Eskutari» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-24).
* ↑ «Esperantzari leiho bat: antologia 1966-2004» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-24).
* ↑ «Kantua zuei» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-24).
* ↑ «Esperantzari leiho bat - Hitzak» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-06-08).
* 1 2 «Androkanto» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-24).

## Ikus, gainera

* Oskarbi
* Androkanto
* Esperantzari leiho bat
* Abesti zaharrak eta berriak
* Eskutari

## Kanpo estekak

* Datuak: Q125573339