OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Luis Somoza Debayle

Luis Somoza Debayle (León, 1922ko azaroaren 18a – Managua, 1967ko apirilaren 13a) nikaraguar politikaria izan zen. Nikaraguako 50. presidentea izan zen 1956tik hil zen arte.
Nikaraguako Somoza familia boteretsuko kidea izan zen. Anastasio Somoza Debayle anaiarekin batera Estatu Batuetan ikasi zuen. Nikaraguako Kongresu Nazionaleko Behe Ganberako presidentea izan zen 1950etik 1953ra eta 1954tik 1956ra, eta Senatuko presidentea ere bai 1965etik 1966ra.
1956an bihurtu zen Nikaraguako presidente, aita Anastasio Somoza Garcíaren hilketaren ondoren. Bere agintaldiak errepresioa eta ustelkeria izan zituen ezaugarri nagusi. 1963an berrautaketara ez aurkeztea erabaki zuen, baina bere anaiak eta berak Somozatarren aldeko politikarien aukeraketa ziurtatu zuten. Luisek "de facto" estatuburu izaten jarraitu zuen hil zen arte.
Funtsezko zeregina izan zuen Erdialdeko Amerikako Merkatu Bateratuaren sorreran, Aurrerapenarako Aliantzak lagunduta. Matxinatuei Puerto Cabezasen ontziratzen utzi zien, Cochinos badiako inbaditzeko.
* Datuak: Q529610
* Multimedia: Luis Somoza Debayle / Q529610
# Somoza familia

Somoza familia XX. mendean 44 urtez Nikaraguako aginpidea izan zuen dinastia politikoa izan zen. Nikaraguako lehendakaritza somozatarren esku izan zen 1937tik 1979ra; tartean izan ziren beste lehendakari batzuk, baina somozatarren eraginpean agindu zuten betiere. Kide aipagarrienak:
* Anastasio Somoza (1896 - 1956)
* Luis Somoza Debayle (1922 - 1967)
* Anastasio Somoza Debayle (1925 - 1980).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q254219
# Jarfaiter

Jose del Olmo Gutierrez (Piedralaves, c. 1994), Jarfaiter ezizenez ezaguna, rap abeslari bat da, lagunen artean Olmo izenarekin ere ezaguna. Pixkanaka-pixkanaka ospea irabazten joan da bere abestietan sumatzen den izaera oldarkorragatik, «rap kinkiaren» aurpegi ezagunenetakoa bilakatu arte. Rapa egin arren, abestietan flamenkoa, runba eta hardbassa ere gustuko dituela adierazten du. Ez dago bere datu pertsonalei buruzko zehaztasun gehiegi, ahalik eta oharkabeen pasatzen saiatzen bai da aspektu horretan.

## Biografia eta estiloa

Jarfaiter Piedralavesen jaio zen eta Madrilgo Cuatro Caminos auzoan hazi zen. Haurtzaroan jada rapa gustatzen hasi zitzaion. Bere lehen errima 7 urterekin gauzatu zuen. Gaztetatik Cicatriz edo Arpaviejas bezalako punk taldeak eta runba eta flamenkoa bezalako estiloak entzun zituen, bere abestietan eragin nabarmena izan dutelarik. Harentzat ospea garrantzitsua ez dela adierazi izan du, famatu izateko aukerak izan zituenean aukera guztiak errefusatu zituelarik.
Bere lehen abestia “La disciplina” izan zen, bere lagun batek grabatu ziolarik. 2015ean, 3 maketa egin ondoren, bere lehen diskoa argitaratu zuen: Antihéroe. Hortik aurrera 2 disko gehiago argitaratu ditu, Criminal Nadsat (2017) eta Picaresca (2021).
Jarfaiterren estiloa, berak "opera kriminala edo funky delitua" bezala definitzen duena, maitasunaren, urdaiazpikoa mozteko labanen edo dirudun auzoetako bizitzaren etengabeko erreferentziengatik bereizten da. Bere abestietan hainbat gai aipatzen ditu, politika eta gizartea direlarik gehien nabarmentzen direnak. Horrez gain bere bizitzan izandako ezbeharrei eta pasadizoei buruz ere errimatzen du, eta gizartea kritikatu ohi du.

## Diskografia

Antihéroe (2015)
* 1.Intro
* 2.Vagos y maleantes (con Hashas)
* 3.galopando (con Alex Treze)
* 4.Flamencore
* 5.La luna y el sol (con Gaty)
* 6.Código de conducta (con 13ZE)
* 7.Navajeros (con ElColeta)
* 8.Billetes
* 9.Antihéroe
* 10.Libertad (con Naxo)
* 11.Sólo Dios puede juzgarme
* 12.Jarras Barras Guarras (con Sandor)
* 13.Raimon (con A.Villa aka Alistair)
* 14.El pulso de los lobos
* 15.Adolescencia
Criminal Nadsat (2017)
* 1. Game over
* 2. Perros de paja
* 3. Presto presto
* 4. Guerriando (con Lampa)
* 5. Una señal
* 6. Victoriano corral
* 7. Criminal nadsat
* 8. Nadie nos para
* 9. Guerra de clases
* 10. Skit kaños
* 11. Orígenes
* 12. Wopdattrik rimix (con Rukeli 13ze)
* 13. La manada
* 14. Pillada (con Duer)
* 15. La vida es (con Sandor)
* 16. Por mis vatos
* 17. Original quinqui
* 18. GTA Madrid
Picaresca (2021)
* 1. Periñan
* 2. Bandera negra
* 3. Picaresca
* 4. No tengo dueño
* 5. Ira y lamento
* 6. Era de terror
* 7. No hay final feliz

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Lo quinqui vuelve a estar de moda» ELMUNDO 2016-03-02 (Noiz kontsultatua: 2021-08-10).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Jarfaiter: la voz de los rechazados» ELMUNDO 2018-05-28 (Noiz kontsultatua: 2021-08-10).
* 1 2 «Rap de abajo | Periódico Diagonal» www.diagonalperiodico.net (Noiz kontsultatua: 2021-08-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) Gómez, Adrián. Jarfaiter lanza su tercer disco: 'Picaresca' – El V Elemento. (Noiz kontsultatua: 2021-08-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29870720
# Ahalduntze

Ahalduntzea pertsonengan eta komunitateengan autonomia eta autodeterminazioa areagotzea xede duten neurriak dira, eurek euren interesak era aske eta arduratsu batean ordezkatzea ahalbidetzeko. Antonio Gramsci intelektual marxistaren eta Michel Foucault postmodernistaren pentsamenduan du jatorria kontzeptuak, besteak beste.
Gramsciren ustez, Estatuak bi modutan menderatzen ditu herritarrak, indarrez eta adostasunez, eta azken hori da menderatzeko funtsezko tresna. Ondorioz, boterean dagoen talde hegemonikoak sozialki onartzen diren adostasunak eraikitzen ditu, haien kontrola errazteko. Foucaultek ideia hori garatzen du boterearen alderdi erabakigarri bat egiak eraikitzea dela adieraztean, eta hori diskurtsoen bidez lortzen da. Horrela, Foucaultentzat, gizakia botereak sortzen duen egiaren menpe jartzen da, eta hori ezin da egikaritu egiaren ekoizpenarekin bakarrik.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Penaglia Vasquez, Francesco Emanuel. (2012-08-30). «La paradoja del poder: ¿elitización o empoderamiento colectivo?» Polis. Revista Latinoamericana (32) ISSN 0717-6554. (Noiz kontsultatua: 2022-12-20).

## Ikus, gainera

* Emakumeen ahalduntze
* Genero ahalduntze

## Kanpo estekak

* Datuak: Q868575
# Joseph Mikelestorena

Joseph Mikelestorena Endara edota Jose Antonio Miquelestorena Endara (Lesaka, Nafarroa, 1710eko azaroaren 7 - ib., 1785eko urriaren 27) euskal idazle eta apaiza zen, 1734an apaiztua.

## Lanak
### Erlijioa

* Cerura nai duenac ar dezaquean vide erraza (Iruñea, 1749)

## Erreferentziak

* Salaberri Muñoa, Patxi (2019), Mikelestorenaren Cerura nai duenac liburuaren lehen edizioa (1749), Karmel 309, 29-70.
* Salaberri Muñoa, Patxi (2019),Testu-erlazioak eta eklektizismoa zeruko bidean (Oharrak Mikelestorenaren Zerura nahi duenak liburuaz), Egan 3/4, 9-58.
* Salaberri Muñoa, Patxi (2019), Mikelestorenaren Zerura nahi duenak liburuaren edizioak mintzo, Euskera, 64, 2, 1, 683-810.

## Kanpo estekak

* Joseph Mikelestorena Literaturaren Zubitegian
* Datuak: Q12260785
# Erdiko bokal itxi biribildu

Erdiko bokal itxi biribildua bokal mota bat da, zenbait hizkuntzatan erabilia. Nazioarteko Alfabeto Fonetikoko bere ikurra /ʉ/ marratua da (marrarik gabeko /u/-k atzeko bokal itxi biribildua adierazten du), eta dagokion X-SAMPA ikurra } da.

## Ezaugarriak

Erdiko bokal itxi biribilduak hurrengo ezaugarriak ditu:
* Garaiera itxiko edo altukoa da. Horrek esan nahi du mihia ahoaren sabaitik hurbil kokatzen dela, baina kontsonantetzat hartzeko moduko hersketarik sortu gabe.
* Bere atzekotasuna erdikoa da. Horrek esan nahi du mihia ahoaren erdialdean kokatzen dela, aitzineko bokalen eta atzeko bokalen erdibidean.
* Bere biribiltasuna estutua da. Horrek esan nahi du ezpainetako bazterrak tentsioan elkarturik daudela, eta haien barne azala ez dela ikusten.

## Munduko hizkuntzetan

Frantses estandarrak eta gaztelaniak ez dute erdiko bokal itxi biribildurik, baina ingelesaren hizkera askok bai (boot [bʉ̟ːt], 'bota'), baita suedierak ere (ful [fʉ̟ːl] 'itsusi').

## Euskaraz

Euskaraz amikuzeraz aurki daiteke soilik. Orokorrean, ⟨ü⟩ grafiarekin irudikatzen da, eta zubererazko /y/-ren antzeko banaketa dauka.

### Historia

/ʉ/ edo /y/ bokal itxi biribildu aitzineratua ez zen aitzineuskara edo euskara batu zaharraren inbentario fonologikoaren parte; bokal hau ekialdeko hizkeretan gertatutako /u/ atzeko bokal itxiaren aitzineratzearen ondorioz garatu zen. Orpustanek XIV. mendean bokal honen garapena osaturik egongo litzatekeela erakutsiko lukeen adibide bat aipatzen du, iturria zehaztu gabe. Egurtzegik aldaketa hori XIII. mendetik hurbil kokatzen du, okzitanieraz /y/-ren lehen islapen grafikoak lekukotzen diren garaiaren inguruan, alegia. Zubereraren testuinguruez gain, amikuzeraz /u/ zaharra herskari belarren aurretik ere gorde da.
Adibideak: suge, sukhalde.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Egurtzegi, Ander; Carignan, Christopher. (2020). «An acoustic description of Mixean Basque» The Journal of the Acoustical Society of America 147 (4): 2791–2802. doi:10.1121/10.0000996. ISSN 0001-4966. (Noiz kontsultatua: 2021-02-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) Michelena, Luis. (1977). Fonética histórica vasca. Diputación Foral de Guipúzcoa (Noiz kontsultatua: 2021-02-02).
* 1 2 (Ingelesez) Egurtzegi, Ander. (2017-01-01). «Phonetically conditioned sound change: Contact induced /u/-fronting in Zuberoan Basque» Diachronica 34 (3): 331–367. doi:10.1075/dia.34.3.02egu. ISSN 0176-4225. (Noiz kontsultatua: 2021-02-02).
* ↑ (Frantsesez) Orpustan, Jean-Baptiste. (1999). La langue basque au Moyen Age: IXe-XVe siècles. Izpegi ISBN 978-2-909262-22-2. (Noiz kontsultatua: 2021-02-02).
* ↑ Camino Lertxundi, Iñaki. (2017). Amiküze eskualdeko (h)eskuara. Nafarroaka Gobernua, Herzkuntza Departamentua ISBN 978-84-946477-1-0. PMC 1004721863. (Noiz kontsultatua: 2021-02-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q874976
# Suediera

Suediera (svenska, /ˈsvɛ̂nskâ/) hizkuntza germanikoa da, ekialdeko eskandinaviar adarrekoa. Suedia, Finlandia eta Åland uharteetan ofiziala da. Danieraren eta norvegieraren oso antzekoa da.

## Dialektoak

Alde batetik, suediera estandarra (standardsvenska) aldaerarik zabalduena da. Beste alde batetik, bi aldaera nagusi bereizten dira: rikssvenska, Suedian hitz egiten dena, eta högsvenska, Finlandiakoa.
Suedieraren hiztunak honela banatzen dira, aldaerei dagokienez:
* Erdialdekoak: 5-7 milioi hiztun.
* Hegoaldekoak: 2-4 milioi.
* Finlandiakoak: 300.000.

## Ikus, gainera

* Suedierazko literatura.

## Erreferentziak

* ↑ Nationalencyklopedin Världens 100 största språk 2007
* ↑ 53. araua - Munduko estatuetako hizkuntza ofizialak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2011-09-04).

## Kanpo estekak

* Suedieraren Kontseilua (Suedieraz)(Ingelesez)
* Datuak: Q9027
* Multimedia: Swedish language / Q9027
# Tibilis

Tibilis, baita ere Thibilis, Numidiako hiri erromatarra eta bizantziarra izan zen. Egungo Sellaoua Announa udalerrian, Aljeriako ipar-ekialdean zegoen. Erorkin ugari gordetzen dira. Tibilisko lekuan aurkitutako latinezko inskripzio ugariek hiriaren historiari buruzko argibideak eman zituzten.

## Aurkikuntzak

Charles Albert Jolyk XX. mendearen hasieran zuzendutako indusketek hainbat eraikin ekarri zituzten argitara: foro txikia, tenplu bat, basilika bat izan zitekeen eraikina, merkatu txiki bat, bi eliza kristau, bat ondo kontserbatutako baptisferio batekin, eta, azkenik, etxe batzuk, horietako bat familia garrantzitsu batena, Antistiti sendiarena.

## Iruditegia

* Ikuspegi orokorra.
* Latinez idatzitako idazkuna.
* Erorkinak.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0006%3Aentry%3Dthibilis
* ↑ Jacques Gascou, « Pagus et castellum dans la Confédération Cirtéenne », Antiquités africaines, 19.zk., 1983, 175-207. or.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2420610
* Multimedia: Thibilis / Q2420610
# José Brunet Bermingham

José Brunet Bermingham (Donostia, 1836ko abuztuaren 15a - ib., 1891ko apirilaren 16a) argazkilari eta enpresaburu donostiarra izan zen, 19. mendeko Gipuzkoako industrialista eta burges ezagun bat. Donostian ezarritako familia katalan baten oinordeko izan zen, eta hainbat enpresatan izan zen sustatzaile, nagusi edo jabe, besteak beste Donostiako Tranbiaren Konpainia, edo La Esperanza papertegia. Argazkilaritzarako afizioa izan zuen eta bere argazkiak Gipuzkoako 19. mendeko argazki historiko bakanetan nabarmentzen dira.

## Biografia

Familia aberats eta boteretsuan jaio zen José. Aita eta aitona Donostiako alkate izanak ziren, eta bera zinegotzi ere izan zen zenbait alditan. Maria Magdalena Goitia Ostolaza ordiziarrarekin ezkondu zen, hau Domingo Goitia Sarriegi Goierriko industrialistaren alaba zelarik, eta aitaginarraberakin negoioetan jardun zuen, Ordiziako Goitia y Cia enpresan adibidez. Zenbait semealaba izan zituzten, eta Jose Brunetek familia sarri erretratatu zuen. Ubaldo semeak argazkilaritzako tradizioa jarraitu zuen.
Argazkilari gisa atera zituen argazkietan batez ere nabarmentzen da Donostiako 19. mendeko azken laurdeneko transformazioa, nola handitu zen hiria harresiak eraitsi ondoren, eta Kontxako badiak izan zuen garapena. Gipuzkoako herrietan zehar egindako argazkiak ere testigantza bakana dira mende hartakoak. Bruneten mila inguru beirazko plaka eta paperezko argazki gorde dira, 1865. eta 1891. urteen artekoak, gehieneak kolodioi hezetan eta gelatinobromurotan bustitako negatiboak. Birbibiloba baten jabetzara iritsi zen fondo hori 20. mendean, Joaquín Mencos Doussinague markes espainiarrarengana, eta honek Nafarroako Errege Artxibo Nagusiari eskaini zizkion fondoak. Lola Horcajo Calixto eta Juan José Fernandez Beobide-ren "San Sebastián album del siglo XIX" liburuan azaltzen dira argazki horiekerakusketa horietako argazkiak.
21. mendean zenbait erakusketa egin dira irudiekin, baina fondoen digitalizaziorik ez dago ikusgai sarean. Guztiarekin, argazkien erreprodukzioak egitea zilegi da 21. mendean, copyright eskubideetatik aske baitaude 19. mendean hildako argazkilari batenak baitira.

## Bruneten argazkiak

Bere lanaren adibide batzuk.
* Brunet etxea eta familiaren lantegi bat, Orian.
* Ondarretako espetxea eraikitzen, Donostia, 1889 inguru.
* Loretopen (Donostia) 19. mendean egon zen dorre militarra, Danborra esaten ziotena, 1888an.
* Urketariak Hernaniko iturri batean (geroago desagertua).

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «Brunet, José» Kultura Zuzendaritza Nagusia - Vianako Printzea Erakundea (Noiz kontsultatua: 2022-09-18).
* 1 2 Argazkiekin iraganera. Goiberri (Noiz kontsultatua: 2022-09-18).
* 1 2 «AURRERA EGINEZ. ETORKIZUNARI BEGIRA XIX. MENDETIK» gipuzkoa (Koldo Mitxelena Kulturunea) (Noiz kontsultatua: 2022-09-18).
* ↑ Horcajo Calixto, Lola; Fernandez Beobide, Juan José. (2022). San Sebastián album del siglo XIX. ISBN 978-84-09-44511-0..
* ↑ «Aurrera eginez. Etorkizunari begira XIX. mendetik» kmk.gipuzkoakultura.eus (Noiz kontsultatua: 2022-09-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q114026970
* Multimedia: José Brunet Bermingham / Q114026970
# Cebuerazko Wikipedia

Cebuerazko Wikipedia Wikipediaren cebuerazko edizioa da. 2005eko ekainean jarri zen abian, eta 2009ko urriaren hasieran 40.000 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 48.a zen. 2016ko martxoan aldiz, hirugarrena zen eta 2.015.000 artikulu zituen.

## Kanpo estekak

* Cebuerazko Wikipedia
* Datuak: Q837615
* Multimedia: Cebuano Wikipedia / Q837615
* Koordinazioa: Category:Cebuano Wikipedia
# Ramariopsis kunzei

Ramariopsis kunzei Clavariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Clavaria dubia, Clavaria chionea, Clavaria subcorticalis, Clavaria cervina, Lachnocladium subsimile, Ramaria chionea, Clavulina kunzei, Ramaria kunzei, Clavaria velutina, Lachnocladium pallidum, Lachnocladium cervinum, Clavaria asperula, Clavaria asperulans, Clavaria lentofragilis, Clavaria subcaespitosa, Lachnocladium subcorticale, Ramaria eburnea, Ramaria compressa, Ramariopsis lentofragilis.

## Deskribapena

Karpoforoa: 3 eta 6 cm bitarteko garaierakoa, koraloide forma luzangakoa, tenteak ez diren adar deigarriekin, kurba identifikatzaileak ditu, puntan amaitzen den oinarri luzanga eta kurbatu bereizi batetik abiatuta. Adarrak leunak dira eta amaiera zorrotz edo kamutsekin, gaztetan zuri garbiak, gero adinarekin krema kolorekoak bihurtzen dira.
Himenioa: Anfigenoa.
Haragia: Zurixka, zuntzezkoa, usain nabarmenik gabea eta zaporea ezin da zehaztu.
Etimologia: Clavaria terminoa latinetik dator, “clavarius” hitzetik, eta borra, iltze, esan nahi du. Bere itxuragatik. Kunzei epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nagasketa arriskua

Clavulina cristata delakoarekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua

Udazken amaieran edo dagoeneko neguan sartuta. Oso urria. Hainbat basotan eta batzuetan, belardietan aurkitzen da. Baita egur usteletan ere.

### Banaketa eremua

Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 563 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) AVM Asociacion Vallisoletana de Micologia 1986.
* ↑ Ramariopsis kunzei: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7289069
* Multimedia: Ramariopsis kunzei / Q7289069
# Txitxardin hori

Txitxardin horia (Clavulinopsis fusiformis) Clavariaceae familiako onddo espezie bat da. Oso jangai kaskarra, zapore mingotsa. Nahiko ohikoa da gure zelaietan.
Sinonimoak: Clavaria inaequalis, Clavaria fasciculata, Clavaria inaequalis var. ß fasciculata, Clavaria cochleariformis, Clavaria inaequalis var. a fusiformis, Clavaria fusiformis var. inaequalis, Clavaria platyclada, Ramariopsis fusiformis.

## Deskribapena

Karpoforoa: Elementu ugari, bakoitzak, 5 eta 10 cm arteko altuera eta 0,2 eta 0,6 cm arteko zabalera dutenak. Bakunak, adarrik gabe, hori distiratsua edo sufre bizi kolorekoa, ardatz luzanga moduan, barnehutsak, zilindrikoak edo apur bat estutuak.
Himenioa: Karpoforoaren gainazala estaltzen du, Clavaria generoan bezala.
Hanka: Ez dauka, lurretik jaiotzen dira, banakako ale asko estu, sortak osatuz, adarrik gabe, edo oso adar gutxirekin eta zatituta goian.
Haragia: Zurixka edo horixka, irmoa, elastikoa, zapore garratz samarra eta usainik gabea.
Etimologia:

## Jangarritasuna

Jangarri erdipurdikoa, nahiz eta ia ez duen sukaldaritzako baliorik.

### Nahasketa arriskua

Clavulinopsis helvola eta bere aldaera geoglossoides delakoekin, hauek 2 eta 6 aleko taldeetan ateratzen dira eta elastikoagoak dira.

## Sasoia eta lekua

Oso arrunta eta oso ugaria ez den arren, udazkenean ia urtero ikusten dira, goroldiotan eta belarretan, basoetako soilguneetan, edo txilarrak dituzten zelaietan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Erdialdeko Amerika, Kuba, Guadalupe, Kolonbia, Brasil, Kanariak, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia, Taiwan, Papua Ginea Berria, Malaysia, Australia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Kutxa Fundazioa Sozial eta Kulturala. (1992). Euskal Herriko perretxikoak. Litografía Danona s. coop.ltda., 22 or. ISBN 84-7173-211-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 555 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran. Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 436 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 308 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Clavulinopsis fusiformis: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10454939
* Multimedia: Clavulinopsis fusiformis / Q10454939
* Espezieak: Clavulinopsis fusiformis
# Juan Carlos Egillor

    Artikulu hau marrazkilariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Egillor».
Juan Carlos Egillor Uribarri (Donostia, 1947ko abuztuaren 15a - Madril, 2011ko martxoaren 21a) euskal marrazkilari, margolari eta ilustratzaile bat izan zen. Euskadi Sioux aldizkarian, hainbat egunkaritan (Egin eta El Correo Español) eta haurrei zuzendutako Bernardo Atxagaren liburuetan plazaratu zituen bere lanak.
Horiez gain, Oskorri eta Ruper Ordorikaren diskoetako azalak ere egin zituen, baita kartelak ere, beste hainbat lanen artean. Esate baterako, Oskorri 111 ehun ta hamaikatxo kantu liburuko ilustrazio guztiak Juan Carlos Egillorrenak dira, baita oso ezaguna den Ruper Ordorikaren lehen albumaren azala (Hautsi da anphora).
Bilboko lehen Aste Nagusiko kartel aitzindaria berak egin zuen (1978); kartel hori Bilboko Arte Ederretako Museoan jarrita egon zen 2021ean arte-lan modura, eta kopia bat Bilboko Areatzako horma batean ere badago apaingarri.
Artista transmedia izateagatik nabarmendu zen batez ere; hau da, komikiak eta ilustrazioak argitaratzen zituen prentsan eta aldizkarietan, liburuak ilustratzen zituen, diseinatzaile jarduten zuen, bere lana galerietan erakusten zuen... eta, horrez gain, gidoilaria, bideo-arte zuzendaria eta Net.art-aren bultzatzailea izan zen. Espainian ordenagailuz sortutako lehenengo bideoa (1986, Reina Sofía Arte Zentroa) egiteagatik ere ezaguna da.
Pott Bandan ere ibili zen, eta apurtzailea izan zen; El Correo egunkarian zintak argitaratzen zituen eta horien artean, esaterako, Mari Agirre pertsonaiarenak zeuden. Emakume feminista, gogor eta boteretsua zen Mari Agirre, eta diskurtso mota hori, 60ko hamarkadan, oso aurrerakoia zen.
| « | Juan Carlos Egillorren figurak betiereko zirimiripean, euritakoak babes zituztela, bere pertsonaiak, lantegietako tximiniak garai baten isla eta Bilboko erretratu bihurtu ziren. | » |
| —Bilboko Udala (Plaza Barriko plakan) |||
* Juan Carlos Egillorren omenezko kartela Bilboko Plaza Barrian

## Erreferentziak

* ↑ Juan Carlos Egillor margolari eta ilustratzailea hil da. Berria egunkaria.
* ↑ Juan Carlos Egillor margolaria hil da. Argia.com
* ↑ Juan Carlos Egillor margolaria hil da. Gara egunkaria.
* ↑ Ordorika, Ruper. (1980). «Hautsi da anphora» www.badok.eus (Xoxoa) (Noiz kontsultatua: 2023-12-10).
* 1 2 Muñagorri Garmendia, Lander. «Marrazkilariek gaur egun ez daukate non argitaratu» Berria 2017-09-28 (Noiz kontsultatua: 2017-10-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) Torre, José Carlos. (2017). Aproximación al discurso plástico de Juan Carlos Eguillor a partir del fondo de Komikigunea (Koldo Mitxelena Kulturunea) (doktore-tesia). .

## Kanpo estekak

* Euskadi Sioux, Egillor lankide izan zen aldizkaria.
* IMBDko fitxa irakurgai.
* Euskonews webguneko elkarrizketa.
* Deia egunkariko elkarrizketa.
* Egillorren obrari buruzko bildumen erakusketa Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunean.
* Datuak: Q9015330
# Cyprien Ntaryamira

Cyprien Ntaryamira (Mubimbi, Bujumbura Rural probintzia, Ruanda-Urundi, 1955eko martxoaren 6a - Kigali, 1994ko apirilaren 6a) Burundiko presidentea izan zen. Hutu etniaren kidea, 1972an ihes egin zuen bere herrialdetik, genozidiotik salbatzeko. 1983an Burundira itzuli zen. 1987an Demokraziarako Frontea Burundin (FRODEBU) sortzaileetako bat izan zen. 1993an Melchior Ndadayek nekazaritza ministro izendatu zuen. Urte horretan bertan Ndadaye eraila izan zen eta Burundiko Gerra Zibila hasi zen. 1994ko otsailaren 5ean konpromisozko presidente aukeratu zuten, hutu moderatua baitzen. 1994ko apirilaren 6an Juvénal Habyarimana Ruandako presidentea bidaiatzen ari zen eta misil batek hegazkina eraitsi zuen. Bere heriotzek Ruandako genozidioa hasi zuten.
* Datuak: Q357830
* Multimedia: Cyprien Ntaryamira / Q357830