# Mada Carreño

Magdalena Martinez Carreño, ezagunagoa Mada Carreño izenez (Madril, 1914ko azaroaren 8a – Mexiko Hiria, Mexiko, 2000) madrildar idazle, kazetari eta saiakeragilea izan zen.

## Bizitza

Madrilen jaio zen, familia aberats batean. Lizeo Frantsesean ikasi zuen. Aita erlojugilea zuen, eta hark bere tailerrean laguntzen zion.

### Ibilbidea

1934ko Asturiasko iraultzaren ostean, Gazteria Komunistetan afiliatu zen eta Mundo Obrero aldizkariaren erredaktorea izan zen. Espainiako gerra zibila hasi zenean, Madrilgo Alerta gazte mugimenduan parte hartu zuen, idazkari lanetan eta Armadaren bulegoetan administrazio lanak egin zituen. Buitragora joanda, albisteak, kronikak eta poemak biltzen zituen fronteko egunkarian idatzi zuen. 1936ko azaroan Madrilera itzuli zen eta José Miaja jeneralaren Kultura Idazkari gisa lan egin zuen Instrukzio Publikoko Ministerioan.

#### Erbestean

1937an La Verdad egunkaria zuzentzen zuen Eduardo de Ontañón idazlearekin ezkondu zen. eta Valentziara joan ziren bizitzera. Gero Bartzelonara joan ziren eta, 1939ko apirilean, Pirinioak oinez zeharkatu zituzten beste errepublikano talde batekin Avignonnet de Lauragués herrian aterpea hartzeko, eta bertan hogeita hamar emakumerekin elkartu zen hondatutako etxe batean. Esperientzia hori Los Diablos Loose eleberrian islatu zuen. Senarrak Ingalaterratik erreklamatu zuen eta harekin elkartu ostean, Frantziara itzuli eta Sinaia izeneko ontzira igo ziren. 1939ko ekainaren 13an heldu ziren Mexikora
Carreño Mexikoko egunkari eta aldizkarietan kolaboratzen hasi zen: Revista de Revistas, Excelsior, Hoy, Mañana, besteak beste; Alfonso Reyesek zuzentzen zuen Rueca izenekoan ipuin eta sormen saiakerak ere argitaratu zituen, Tiras de colores, Revista de la Universidad, Vida literario, Diálogos eta Mexikoko egunkarietako bestelako literatur gehigarriak.
Eduardo de Ontañonekin eta Joaquin Ramirez historialariarekin Mexikon errefuxiatu espainiarren lehen argitaletxeetako bat sortu zuen, Ediciones Xóchitl, eta bertan argitaratu zen Vidas mexicanas bilduma, zeinaren lehen izenburua Jose Vasconcelosek idatzitako Hernan Cortesen biografia bat izan zen. Liburu Arraro eta Bitxien Mexikoko Liburutegia ere argitaratu zuten, liburuzaleentzat, eta, azkenik, Carreñok inspiratuta, Historias Apasionadas, non "literatura klasikoan grinatsu agertzen zen guztia" pilatu zuten. Proiektu editoriala ezkontza haustearekin amaitu zen.
Batez ere kazetari, idazle eta saiakeragile gisa ezaguna izan bazen ere, bere sormen-ahalmena ia arte guztiak barne hartzen zituen, aktore, marrazkilari lanetan, dantza modernoarekin esperimentatzen José Limón -en konpainian, baita musika eta kantuan ere.
Magda Donatoren lagun mina izan zen, eta idazlea hil ostean, bere albazea bihurtu zen. Carreñok koordinatu zuen bere izena zeraman literatur lehiaketa, eta Jose Emilio Pacheco, Miguel Leon Portilla, Luisa Josefina Hernández, Tomas Segovia eta Ramon Xirau sortzaileak saritu zituen, besteak beste.
Antonio Sesin Hurirekin ezkondu zen berriro eta bi alaba izan zituen, Maura eta Saide. 2000ko urriaren 22an hil zen, Mexiko Hirian.

## Lanak

Carreñok Josebe Martinezi 1994an eskainitako elkarrizketa batean honako hau esan zuen:
   «Gu, emakumeok, oro har, lotsagarri hasi ginen idazten, ezkutuan, egiten genuenaz fidatu gabe, eta erbestean ez genuen esfortzu handirik egin aitortuak izateko. Idazteak lanbide bat izan behar du eta guk ez dugu inoiz lanbide gisa onartzen... Gainera, nire bizitza denbora galtzen eman nuen, beste batzuei eskainita.»
Bere eleberririk ospetsuena Los Diablos Loose da, eleberri testigantza eta autobiografikoa, Buitragoko gerra zibilaren hasieratik, ihesaldia, Frantziako herri batean beste emakume batzuekin izandako egonaldia Mexikora iritsi arte izandako bizipenak biltzen dituena. Nobela hori emakumeek idatzitako eleberri autobiografikoen taldean dago, eta exodoan, Frantziako errefuxiatu-esparruetatik igarotakoan eta erbestera egindako bidaian bizitako egoerak ulertzeko aukera ematen du. Esperientzia indibidual hauek elkarbanatuta daude beste emakume batzuenekin, zeinekin partekatu zuten esperientzia, elkartasuna eta emakumeen komunitate batekin identifikatzea testigantza hauetan oinarrizko elementuak izanda.
Poema-liburu bat ere idatzi zuen, Poesía abierta (1968), Azulejos. Pensamientos para vivir con alegría aforismo-liburua, (1998) eta Memorias y regodeos (1999). Azken lan horretan, besteak beste, Pablo Neruda, María Asúnsolo, León Felipe, Diego Rivera, Alejo Carpentier eta Rosario Castellanosekin Mexikon izandako ohiko topaketak gogoratu zituen.
Gainera, haurrentzako 40 ipuin baino gehiago argitaratu zituen, eta Biblia del Tercer Milenio (Hirugarren Milurtekoko Biblia) lanaren berrikuspen literarioa eta sarrera orokorra egin zituen, 2000. urtera arte argitaratu ez zena. Hil ondoko eleberri bat utzi zuen, En busca del presente (Orainaren bila), non haurdunaldia eta amatasuna bezalako arazo femeninoen inguruan giza gatazkak planteatu zituen.

## Aintzatespenak

* 1960an, Antzerkiko Kritikarien Elkarteak "Emakumezko aktore Onenaren" saria eman zion.
* 1975ean, Magda Donato Saria, Los diablos sueltos eleberriarekin, .
* 1996an, José Pagés Llergo Kazetaritza Saria, kronika generoan.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Blanco, Laura. (2020-02-10). «Mada Carreño: el relato en femenino del exilio» Diario de Sevilla (Noiz kontsultatua: 2024-10-15).
* ↑ ISSN https://leer.es/proyectos/las-sinsombrero/vida-y-obra/mada-carreno/..
* 1 2 Avilés, Rafael Cordero. (2017). Periodismo y periodistas republicanos en el Madrid de la Guerra Civil (1936-1939). Universidad Complutense de Madrid.
* 1 2 3 4 5 «CVC. Rinconete. Literatura. Republicanas exiliadas en México (I). Mada Carreño, por Concepción Bados Ciria.» cvc.cervantes.es.
* ↑ «UCR. El Sinaia, El barco de la tristeza» www.unidadcivicaporlarepublica.es.
* ↑ «Mada Carreño - Detalle del autor - Enciclopedia de la Literatura en México - FLM - CONACULTA» www.elem.mx.
* ↑ josepmengu. (2017-09-22). «Cosas sobre Ontañón, Mada Carreño y la editorial Xóchitl» negritasycursivas.
* 1 2 «Fallece Mada Carreño, a los 85 años» El Universal.
* 1 2 Cueva, Carmen G. de la. «La escritora pequeña» ctxt.es | Contexto y Acción.
* ↑ Simón, Paula. (2020-12-28). «Una memoria transatlántica de mujeres: la experiencia concentracionaria en la narrativa testimonial escrita por españolas republicanas exiliadas en México» Diablotexto Digital 8 (0): 98–126. doi:10.7203/diablotexto.8.17893. ISSN 2530-2337..
* ↑ «Poesía abierta» datos.bne.es.
* ↑ franciscoarias. «Mada Carreño por Francisco Arias Solís» El blog de Francisco Arias Solis.

## Kanpo estekak

* "Garen guztia liburuetan dago", Alicia Zendejasena, 8. kapsula
* Datuak: Q106635237