OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ozono-geruzaren zulo

Ozono-geruzaren zuloa edo ozono-zuloa Lurraren atmosferako zona bat da, non ozono-geruzaren murrizketa anormalak gertatzen diren. Udaberrian eskualde polarretan behatutako urteko fenomeno bat da, eta, ondoren, udan suspertzen da. Ozono edukia Dobson unitateetan neurtzen dute (UD = 2,69×10^$^{16}$ molekula/cm$^2$ edo 2,69×10^$^{20}$ molekula/m$^2$ izanik).
1970eko hamarkadaren amaieratik egindako neurketetan, geruza horretako ozono-kontzentrazioen murrizketa handiak aurkitu zituzten, bereziki Antartika aldean.
Fenomeno hori estratosferan kloroaren eta bromoaren kontzentrazioaren gorakadari egotzi zitzaion, konposatu kimikoen emisio antropogenikoen ondorioz, horien artean fluido hoztaile gisa erabilitako klorofluorokarburoak (CFC) nabarmentzen direlarik.
Ozono-geruzaren murrizketak eta zuloak kezka sortu zuten mundu osoan minbizi-arriskuaren hazkundearen eta beste ondorio negatibo batzuen inguruan. Ozono-geruzak eragotzi egiten du argi ultramorearen UVB uhin-luzerek Lurraren atmosfera zeharkatzea. Erradiazio horiek azaleko minbizia, erredurak eta begi-lausoak eragiten dituzte, eta ondorio horiek ozonoa mehetzearen ondorioz nabarmen handituko zirela kalkulatu zen, baita landare eta animaliei eragindako kalteak ere. Kezka horien ondorioz, Montrealgo Protokoloa onartu zen 1987an. Protokolo horretan, herrialde sinatzaileek 10 urteko epean CFC ekoizpena erdira murrizteko konpromisoa hartu zuten.
Debekua 1989an indarrean sartu zen. Ozono-mailak 1990eko hamarkadaren erdialdean egonkortu ziren, eta 2000. urtean berreskuratzen hasi ziren. Espero da susperraldiak XXI. mendean zehar jarraitzea, eta ozono-geruzaren zuloa 1980 baino lehenagoko mailetara iristea 2075 inguruan. Montrealgo Protokoloa orain arteko nazioarteko ingurumen-akordiorik arrakastatsuentzat jotzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Ingurumena Hiztegi Entziklopedikoa] [2009]
* ↑ (Ingelesez) NASA. (2015-6-4). The Antarctic Ozone Hole Will Recover. .
* ↑ (Ingelesez) «The Ozone Hole-The Montreal Protocol on Substances that Deplete the Ozone Layer» Theozonehole.com 1987-9-16.
* ↑ (Ingelesez) www.un.org. Background for International Day for the Preservation of the Ozone Layer - 16 September. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q183140
* Multimedia: Ozone layer / Q183140
# Colin Burgess

Colin John Burgess (Sydney, 1946ko azaroaren 16a - ibidem, 2023ko abenduaren 16a) australiar musikaria izan zen.
Australiako The Masters Apprentices taldean bateria jo zuen 1968tik 1972ra bitartean, 1973ko azaroan AC/DC taldea sortu zuten kideetako bat izan aurretik, Malcolm Young, Angus Young, Dave Evans eta Larry Van Kriedtekin batera. Taldeko bateria-jotzailea izan zen 1974ko otsailean kanporatu zuten arte, eszenatokian mozkor jotzea egotzita. 1975ean taldera itzuli zen lau astez. 1983an His Majesty taldea sortu zuen bere anaia Dennyrekin batera.

## Erreferentziak

* ↑ Paul, Casmere. (2023-12-16). Original AC/DC Drummer and Former Masters Apprentices Member Colin Burgess Dies Aged 77 «Original AC/DC Drummer and Former Masters Apprentices Member Colin Burgess Dies Aged 77» Noise11 (Noiz kontsultatua: 2023-12-16).
* Datuak: Q555933
# Basoko svastika

Basoko svastika Alemaniako Zernikow herriko baso batean zuhaitzez osatutako svastika zen.

## Aurkikuntza

1992ko udazkenean, Alemaniako gobernuak hiru urte lehenago batutako herrialdearen lurralde osoko airetiko argazkiak ateratzeko agindu zion aireko armadari. Eta argazkiak aztertzeaz arduratu ziren unibertsitateko ikasleek aurkikuntza bitxia egin zuten: Brandenburg eskualdeko Zernikow udalerriko pinudi batean, laritzezko svastika erraldoia ikus zitekeen. Ia 60 metro koadroko azalera hartzen zuten 100 laritzek osatzen zuten svastika, eta udazkeneko zenbait astetan soilik ikus zitekeen, orduan baino ez baitziren bereizten laritz horixkak inguruko pinuetatik. Badirudi, lehenagotik Alemaniako Errepublika Demokratikoak svastika horren berri izan zuela baina orduko gobernuak ez zuen ezer egin svastika kentzearren.

## Historia

Svastika itzelaren jatorria ez dago garbi. Badirudi zuhaitzak Schmidt izeneko basozain batek landatu zituela. Zenbaiten ustez, inguruko enpresa-gizon batek Adolf Hitlerri bere 49. urtebetetzean egindako oparia izan zen eta, beraz, 1938an landatu zituzten laritzak. Beste bertsio batek dio ekimena Schmidtena berarena izan zela, eta Hitlerren Gazteriako kideen laguntza izan zuela oparia prestatzeko. Beste teoria batek ere tokiko enpresaburu bat du protagonista, baina oso bestelako arrazoiak ditu oinarri: 1937an enpresaburua BBC irratia entzuteagatik salatu eta kontzentrazio esparru batera eraman omen zuten; inguruko biztanleek, beldurtuta eta erregimenarekiko leialtasuna erakutsi nahirik, sinbolo biziduna altxatzea erabaki omen zuten.
Airetik eta urteko egun jakin batzuetan soilik ikus zitekeenez, nazien gurutzeak 60 urte baino gehiago iraun zuen. Tokia nazien jarraitzaile berrien erromesaldi edo kultu gune bihur zitekeelakoan, 1995ean Alemaniako gobernuak 100 laritzetatik 47 erauztea erabaki zuen, sinboloa desitxuratzeko asmoz. Baina ez zen nahikoa izan, izan ere moztu zituzten zuhaitz batzuk berpiztu eta gurutzea guztiz desitxuratzea ez zuten lortu.
2000. urteko azaroaren 14an zenbait komunikabidek Zernikoweko basoan egindako argazkia argitaratu zuten, gainerako laritzek oraindik ere svastika osatzen zutela erakutsiz. 2000. urteko abenduaren lehenean beste 27 laritz moztu zituzten eta, azkenean, 60 metroko ezkutuko svastika betiko ezabatu zuten.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Nagore Irazustabarrena, «Esbastika, udazken koloretan», Argia, 2012-11-25, CC-BY-SA lizentzia

## Kanpo estekak

* Upload.wikimedia.org (basoko svastikaren aireko irudia).
* Datuak: Q615792
# Triskel

Triskel (grezieraz τρισκελής "hiru hanka"; bretainieraz "hiru hegal", "tri"=hiru eta "askell" = hegal) hiru giza hanka dituen ikur zelta da.

## Erabilera

Espiral formako triskelak eguzkia irudikatzen du, zenbait adituen ustez, baina hiru-hankadun triskelaren esanahia ezezaguna da.
Triskela Sizilia, Man uhartea, Bretainia eta Ingushetiako ikurra da, besteak beste.

## Ikus, gainera

* Lauburua
* Svastika
* Kantabriar labaro

## Kanpo estekak

* Datuak: Q183534
* Multimedia: Triskelion / Q183534
# Jean Moulin

Jean Moulin (Béziers, Frantzia, 1899ko ekainaren 20a - Metz, 1943ko uztailaren 8a) Frantziako erresistentziako buruzagia izan zen.

## Biografia

Bigarren Mundu Gerran Erresistentziako mugimenduen koordinatzaile izan zen, Charles de Gaulleren agintaritzapean. 1943an Erresistentziaren lehen Nazio Kontseiluko lehendakari izendatu zuten, baina urte berean alemaniarrek preso hartu eta Alemaniarako bidean torturapean hil zuten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q632
* Multimedia: Jean Moulin / Q632
# Gerra-lege

    Ez nahasi gerrako legeekin.
Gerra-legea herrialde batean salbuespenezko egoera juridiko baten ezarpena da, eta horren arabera, armadak poliziaren tokian, edo harekin lankidetzan, ordena mantentzearen ardura bere gain hartzen du. Gerra-legea estatuburuak «hel egiten du» , eta horrek esan nahi du, denbora mugatu batean, armadako jeneral batek hartzen duela boterea.

## Ikus, gainera

* Salbuespen-egoera
* Setio-egoera
* Larrialdi-egoera

## Kanpo estekak

* Datuak: Q715625
* Multimedia: Martial law / Q715625
# Kataluniako Errepublika

    Artikulu hau Kataluniako historian izan diren errepublikei buruzkoa da; 2017an aldarrikatutakoari gaitzat duena beste hau da: «Kataluniako Errepublika (2017)»
Kataluniako Errepublika (katalanez: República Catalana) edo Katalan estatua (katalanez: Estat Català) Kataluniak historian zehar izan duen izenetako bat da, estatu gisako aldarrikapen burujabeak izan dituenean. Era berean Kataluniar independentismoaren helburu politiko nagusia da. 2017ko urriaren 27ean Kataluniako parlamentuak errepublika aldarrikatu zuen, 2017ko Kataluniaren independentzia erreferendumaren emaitzek hala aginduta.

## Bost aldarrikapen

Kataluniak bere burua Espainiatik bereizitako entitate politiko gisa bost aldiz aldarrikatu du historian zehar:
* 1641an Pau Clarisen Braços Generals izan zen lehenengoa.
* Napoleon Bonapartek 1810ean Katalunia Espainiatik bereiztu zuen, errepublika gisa, gero Frantzian barneratzeko.
* 1873an Baldomer Lostauk aldarrikapena egin zuen, Espainiako Lehen Errepublikaren barruan.
* Espainiako Bigarren Errepublikan Francesc Maciàk 1931n eta Lluís Companys 1934an Kataluniako errepublika aldarrikatu zuten.
* Espainiako Erresumatik banatzeko, Kataluniako Parlamentuak 2017ko urriaren 27an Kataluniako Errepublika aldarrikatu zuen.
2015eko azaroan Kataluniako parlamentuak mozio bat onartu zuen 2017a bukatu aurretik errepublika independiente gisa bere burua aldarrikatzeko, independentzia erreferenduma irabaziz gero. Erreferenduma urte horretako urriaren 1ean egin zen eta hartan baiezko bozak %90,18tara heldu ziren. Carles Puigdemont presidentak Kataluniako parlamentari eskatu zion indepentzia aldarrikapen ofiziala atzeratzea, Espainiako gobernuarekin erreferendumaren emaitzen ezarpena negoziatzeko. Negoziazio nabarmenik ez zen geratu eta, beraz, Parlamentauk errepublika onetsi eta Kataluniako Errepublika aldarrikatu zuen urriaren 27ean.

## Erreferentziak

* ↑ Berria.eus. «Puigdemontek independentzia deklarazioa atzeratzea proposatu du elkarrizketa errazteko» Berria (Noiz kontsultatua: 2017-10-10).

## Kanpo estekak

* (Katalanez):Francesc Maciàren aldarrikapena.
* Datuak: Q42345769
# Oktano-zenbaki

Oktano-zenbakia, oktano-indizea edo oktanajea motorrerako erregai baten (gasolina eta gasolioak adibidez) errendimenduaren neurri estandarra da. Zenbat eta oktano-indizea handiagoa izan, orduan eta konpresio handiagoa izan dezake erregaiak detonatu aurretik. Termino zabaletan, oktano-zenbaki handiagoa duten erregaiek konpresio erlazio handiagoak behar dituzten errendimendu altuko gasolina motorretan erabiltzen dira. Aitzitik, oktano-indize txikiagoa duten erregaiak (baina zetano zenbaki altuagoak) aproposak dira diesel motorrentzat, diesel motorrek ez baitute erregaia konprimitzen, baizik eta airea soilik konprimitzen dute eta, ondoren, erregaia injektatzen dute konpresioaren bidez berotu den airean. Gasolinazko motorrak airea eta erregai konprimitutako nahasketan oinarritzen dira, konpresio etaparen ia amaieran pizten dena elektrikoki aktibatutako txinpartak erabiliz. Hori dela eta, erregairen konpresibilitate altua gasolina motoreetan da garrantzitsua nagusiki. Gasolina oktano-indize txikienekin erabiltzeak motorra kolpatzeko arazoa sor dezake.

## Isooktanoa erreferentziako estandar gisa

Oktanoak gasolinaren osagai tipikoak diren hidrokarburoen familia bat dira, n-oktanoaren isomeroak denak. Likido koloregabeak dira, 125° C inguruan irakiten dutenak. Oktanoaren familiako kide bat, isooktanoa, erreferentziazko estandar gisa erabiltzen da gasolioak edo PGL erregaiek auto-pizteari aurre egiteko duten joera erreferentzia gisa.

## Errendimendua

Oktano-zenbakia ez da erregaien energia edukiaren adierazle. Erregaia modu kontrolatuan erretzeko joeraren neurria baino ez da, kontrolatu gabeko modu batean lehertu beharrean. Garrantzitsua da hau jakitea motor zehatz batentzako erregai bat aukeratzerakoan. Errendimendu hoberena detonaziorik gabe erabil daitekeen erregaiaren oktano-indizerik baxuena aukeratzen denean lortzen da.

## Sakontzeko

* (Ingelesez) McAllister, Sara; Chen, Jyh-Yuan; Fernandez-Pello, A. Carlos (2011). Fundamentals of Combustion Processes. Springer Science & Business Media. ISBN 978-1-4419-7943-8.

## Erreferentziak

* ↑ Oktano-zenbaki. .
* ↑ Werner Dabelstein, Arno Reglitzky, Andrea Schütze and Klaus Reders "Automotive Fuels" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry 2007, Wiley-VCH, Weinheim.doi:10.1002/14356007.a16_719.pub2

## Ikus, gainera

* Zetano zenbakia

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Gasolina fintzea eta saiakuntzak, 3.1 taula, 32. orrialdea
* (Ingelesez) Zergatik dira Oktano mailak garrantzitsuak
* (Ingelesez) Gasolina: ohiko galderak
* (Ingelesez) Nola egiten du lan Octane HowStuffWorks.com-en
* Datuak: Q193423
# Julia Cecilia Stretton

Julia Cecilia Stretton, jaiotzez Collinson, (1812ko azaroaren 25a – 1878ko uztailaren 17a) ingeles idazlea izan zen, batez ere eleberriak idatzi zituena.

## Bizitza

John Collinson Gatesheadeko elizako errektorearen eta Amelia Kingen bigarren alaba, Julia Cecilia Collinson 1812ko azaroaren 25ean jaio zen. Bederatzi ahizpa eta bost neba zituen, Richard Collinson almirantea eta Thomas Bernard Collinson maior jenerala barne.
1831n Walter Wilkinsekin ezkondu zen. 1835etik 1840ra, Wilkinsek Radnorshire ordezkatu zuen Erresuma Batuko Komunen Ganberan. 1839an, senar-emazteek abizena aldatu zuten Walter eta Julia de Winton bihurtzeko. Bi seme eta alaba bat izan zituzten. 1840an Walter hil zen, 1857an Julia William Richard Strettonekin ezkondu zen, eta 1868an berriro alargundu zen.
1852an lehen idazlana argitaratu zuen, The Lonely Island haurrentzako liburua. Geroago hainbat eleberri idatzi zituen, Margaret and Her Bridesmaids (1856) eta The Valley of a Hundred Fires (1860) barne. 1862an bi ipuin idatzi zituen Charles Dickensen All the Year Round aldizkariaren Gabonetako alerako.
Julia Cecilia Stretton 1878ko uztailaren 17an hil zen.

## Lanak

* Yr Ynys Unyg: or, The Lonely Island. A Narrative for Young People (1852)
* Woman's Devotion: A Novel (hiru liburukitan, 1855)
* Margaret and Her Bridesmaids (hiru liburukitan, 1856)
* The Lady of Glynne (hiru liburukitan, 1857)
* Mr. and Mrs. Asheton (hiru liburukitan, 1860)
* The Valley of a Hundred Fires (hiru liburukitan, 1860)
* The Ladies of Lovel-Leigh (hiru liburukitan, 1862)
* The Queen of the County (hiru liburukitan, 1864)
* The Pemberton Family (hiru liburukitan, 1865)
* Lords and Ladies (hiru liburukitan, 1866)
* Three Wives (hiru liburukitan, 1868)
* A Book of Heroines (hiru liburukitan, 1869)

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Ingelesez) Boase, Frederic. (1892-1921). Modern English biography: containing many thousand concise memoirs of persons who have died since the year 1850. With an index of the most interesting matter. 6 Truro: Netherton and Worth, 640-641 or. (Noiz kontsultatua: 2024-12-15).
* 1 2 3 (Ingelesez) Women novelists of Queen Victoria's reign; a book of appreciations. London: Hurst & Blackett (argitaratze data: 1897), 204-210 or. (Noiz kontsultatua: 2024-12-15).
* ↑ (Ingelesez) Thomas, Deborah A. (1982). Dickens and the short story. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 149 or. ISBN 978-0-8122-7828-6. (Noiz kontsultatua: 2024-12-15).
* ↑ (Ingelesez) Bassett, Troy J. «Author: Julia Cecilia Stretton» At the Circulating Library: A Database of Victorian Fiction, 1837—1901 2024-10-31 (Noiz kontsultatua: 2024-12-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q58321317
* Multimedia: Julia Cecilia Stretton / Q58321317
# Kel Ahaggar

Kel Ahaggar (tifinagez:Ahaggarreko jendea) Aljeriako Ahaggar mendietan tuareg herriak sortu zuen konfederazioa izan zen. Konfederazioa, ustez, elezaharren arabera, Tin Hinan emakume tuareg IV. mendean sortu zuen. Dena dela, era ofizialean, 1750 inguruan sortu zen. 1977an Aljeriako Gobernuak desagertutzat jo zuen. Konfederazioaren hizkuntza tahaggart zen, tamahaq hizkuntzaren dialektoa dena.

## Historia

Tuareg herriak bost konfederazio sortu zituzten; horien artean Kel Ahagarrekoa zaharrenetakoa izan zen. Izen hori goi Erdi Arotik aipatua izan da. Konfederazioko tribuek, arabiarren inbasioaren aurrean, Ahaggar mendietan babesa aurkitu zuten; arabiarrek Numidiatik eta Libiatik kanporatu zituzten.

## Tribuak

Kel Ahaggarren konfederazioa tribu batzuek sortu zuten. Hauek garrantzitsuenak:
* Kel Rela, tribu nagusia
* Aït Loaien.
* Dag Rali
* Iregenaten.
* Kel Silet.
* Taituq.
* Tégéhé Millet.

## Buruzagiak

Kel Ahaggarren buruzagiek amenokal izena zuten.
| Iraupena | Buruzagia |
| 1750 aurretik | Tin Hinan (Kal Ahaggarren sortzailea elezaharren arabera) |
| 17??-17?? | Salah |
| 17??-17?? | Muhammad al-Khir ag Salah |
| 17??-17?? | Sidi ag Muhammad al-Khir |
| 17??-1790 | Yunus ag Sidi |
| 1790-1830 | Ag Mama ag Sidi |
| 1830-1877 | Al-Hajj Ahmad |
| 1877-1900 | Aytarel ag Muhammad Biskra |
| 1900-1903 | Attici ag Amellal |
| Suzerania frantsesa ||
| 1903-1905 | Attici ag Amellal |
| 1905-1920 | Musa ag Amastan |
| 1920-1941 | Akhemuk ag Ihemma |
| 1941-1950 | Meslar ag Amayas |
| 1950-1977 | Bayy ag Akhemuk |
| 1977 | Konfederazioaren amaiera ofiziala |

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20190111232815/http://centroderecursos.alboan.org/es/registros/411-un-mundo-para-todos
* ↑ http://www.multilingualarchive.com/ma/enwiki/es/Kel_Ahaggar%5B%5D
* ↑ http://www.multilingualarchive.com/ma/enwiki/es/List_of_rulers_of_Kel_Ahaggar%5B%5D

## Ikus, gainera

* Tuareg
* Tin Hinan
* Kel Ajjer

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):"La confédération des nomades Kel Ahaggar (Sahara Central)", P. Rognon-en artikulua Annales de géographie aldizkarian, 1962.
* Datuak: Q1738137
* Multimedia: Tuareg / Q1738137
# Isooktano

Isooktanoa edo 2,2,4-trimetilpentanoa konposatu organikoa da, (CH$_3$)$_3$CCH$_2$CH(CH$_3$)$_2$ formula duena, hidrokarburo alifatikoen familiako eta oktanoaren 23 isomeroetako bat. Likido kolorge eta sukoia da, gasolina usainekoa. Uretan disolbaezina da.
Isooktanoak oktano-indizearen goi-muga markatzen du, 100 balioarekin. Gasolinaren osagai inportantea da eta konposizioaren % 10 izatera ailega daiteke. Disolbatzaile moduan usatzen da sintesi organikoan.

## Ekoizpena

Bi molde nagusi daude industrian isooktanoa ekoizteko:
* Petrolioaren destilazioa
* Isobutilenoa eta isobutanoa errakzionaraziz katalizatzaile azidoak usatuz, azido sulfurikoa esaterako.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «2,2,4-Trimethylpentane» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-12-15).
* ↑ (Ingelesez) Vora, Bipin V.; Kocal, Joseph A.; Barger, Paul T.; Schmidt, Robert J.; Johnson, James A.. (2003). «Alkylation» Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/0471238961.0112112508011313.a01.pub2. ISBN 978-0-471-23896-6. (Noiz kontsultatua: 2024-12-15).
* Datuak: Q209130
* Multimedia: 2,2,4-Trimethylpentane / Q209130
# Igurzkari hobiosteko ahostun

Igurzkari hobiosteko ahostuna kontsonante mota bat da, hizkuntza zenbaitetan erabilia dena. Hots klase bati erreferentzia egiten dio, eta ez soinu bakar bati. Mota zenbait ager daitezke, pertzeptualki nabarmen ezberdinak direnak:
Nazioarteko Fonetika Elkarteak igurzkari hobiosteko ahostun izena soilik erabiltzen du soinuarentzat.

## Igurzkari sabai-hobikari ahostun

Igurzkari sabai-hobikari ahostuna edo igurzkari hobiosteko kakotu ahostuna kontsonante mota bat da, hizkuntza zenbaitetan erabilia dena.

### Transkribapena

Nazioarteko Alfabeto Fonetikoan ezh ⟨Ʒ ʒ⟩ letraren ikur xeheak irudikatzen du, eta bere X-SAMPA ikurra Z da. Beste transkribapen alfabeto zenbaitetan ⟨ž⟩ erabili izan da. Beste alfabetoetatik latindar alfabetora egokitzerakoan, ⟨zh⟩ digrafoaren bidez transkribatu izan da.
Hizkuntza zenbaitetan, frantsesez eta ingelesez kasu, hots horrek aldibereko ezpainkaritasuna izan dezake, nahiz eta transkribapenetan inoiz gutxi irudikatzen den.

### Ezaugarriak

Igurzkari sabai-hobikari ahostunak hurrengo ezaugarriak ditu:
* Bere ahosmoldea igurzkari txistukaria da. Hau da, hots hori ebakitzeko aire-emana mihiaren atzekaldeko zirrikitu batetik artikulazio punturaino eramaten da, non hortz ia estutuen ertz zorrotzetara bideratzen den, maiztasun altuko turbulentziak sortzen direla.
* Bere ahoskunea sabai-hobikaria da. Hau da, hobiosteko kakotua (neurri batean sabaikaritua). Horrek esan nahi du mihiaren lepoa hobiaren atzean kokatuta eta mihiaren aurrekaldea sabairantz bildua ("kakotua") ebakitzen dela.
* Bere ahoskera ahostuna da. Hau da, hots horren artikulazioan ahots-kordek bibratzen dute (mugitzen dira).
* Kontsonante ahokaria da. Hau da, airea ahotik ateratzen da bakarrik.
* Kontsonante zentrala da. Hau da, aire-emaria mihiaren erdialdetik zeharkatzera bideratzen da, aldeetatik baino.
* Aire-emaria birikaria da. Hau da, hotsa ahoskatzeko airea biriki eta diafragmak bultzaturik dator, hots gehienetan bezala.

## Euskaraz

Igurzkari hobiosteko ahostuna edo igurzkari sabai-hobikari ahostuna euskalki zenbaitetan agertzan da, gehien bat lehen [j] hurbilkari sabaikari ahostuna zenaren indartzearen ondorioz. Adibidez, bizkaierazko mendije edo txikije eta zubererazko jin edo jinko.

## Erreferentziak

* ↑ McGuire, Beth. (2016-02-05). «International Phonetic Alphabet (IPA) Charts for Consonants (Pulmonic) and Vowels» African Accents (Routledge): 18–19. ISBN 978-1-315-85020-7. (Noiz kontsultatua: 2021-02-22).
* ↑ «IPA i-charts (2018)» www.internationalphoneticassociation.org (Noiz kontsultatua: 2021-02-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q654660
# Kislovodsk

Kislovodsk (errusieraz: Кислово́дск) hego-mendebaldeko Errusian dagoen Stavropol kraiko bainu hiria da. Ipar Kaukason dago, Podkumok ibaiaren ertzean, Piatigorsken hego-mendebaldean. 2010ean 128.553 biztanle zituen.

## Historia

Errusieraz, toponimoak «ur azidoa edo garratza» esan nahi du, inguruetan ur mineral medizinala isurtzen duten iturburu ugari dagoelako. Hori zela eta, Kislovodsk 1803an fundatua izan zen, bainu hiri gisa. XIX. mendearen amaieran eta XX.aren hasieran pertsonaia ezagunak bizi izan ziren hirian, bai musikariak, artistak, aristokratak eta jakintsuak; beste batzuen artean Vasili Safonov konpositore eta orkestra-zuzendaria.
Arthur Adamov (1908-1970) eta Literaturako Nobel Saria jasotako Aleksandr Solzhenitsyn (1918-2008) idazleak Kislovodsken jaio ziren.

## Erreferentziak

* 1 2 Kislovodsk Global.britannica.com
* ↑ «Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1 2010eko Errusiako erroldaren emaitzak, 1. liburukia» Gks.ru

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala Kislovodsk-kurort.org
* Turismorako gida Kislovodsk.org
* Datuak: Q153676
* Multimedia: Kislovodsk / Q153676
# Ze Onda Antzerkia

Ze Onda Antzerkia Donostian 2011n Silvia Manzana, Jon Ander Alonso eta Iñaki Santosek sortutako antzerki konpainia bat da. Sorkuntza propioei bide egiteko asmoarekin sortu zuten, Donostiako TAEtik pasa eta gero.

## Ezaugarriak

Ze Onda-n lengoaia berri eta arriskatuen lagun dira. Haien formakuntzari jarraiki, modu kolektiboan sortzen dute. Gustoko poetika batera iristea dute helburutzat, "antzerki tradizionalaren mugak astinduz eta tarteka, pasatzen saiatuz".

## Taularatutako antzezlanen zerrenda

* "MIKRO-UHINA" (2012)
* "ITSASOARI NEGAR" (2015)
* "HERIOTZA BIKOITZA (DOBLE MALTA)" (2017)
* "TEMPUS FUGIT" (2021)

## Erreferentziak

* ↑ «Ze onda | Tabakalera» www.tabakalera.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-11).

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko Antzerki taldeen zerrenda
* Euskal Antzerkigintza

## Kanpo-estekak

* Facebook
* Webgunea
* Datuak: Q131450966