# Orikain

Orikain Ezkabarte ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 6,6 kilometrora.
Ezkabarte ibarreko ibarburua da. 2020 urtean 110 biztanle zituen.
Bertako biztanleak orikaindarrak dira.

## Izena

Orikain toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
* Oricayn (1268)
* Oricanh (1274)
* Oricaym (1279)
* Oriquenh (1300)
* Oriquayn (1350)
* Oricain (1366)
* Oricuoain (1534)
* Oricayn (1644)
* Oricain (1767)
* Oricain (1829)
* Orikain (1926)
* Orikain (2000)

## Ezaugarriak
### Armarria

Orikaingo armarria Ezkabarteko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:
| « | Armarri erdibituta: lehen hondo urdin batez eta aurrean urrezko arrano batez osatuta dago eta bigarren hondo hori batez eta aurrean lehoi gorri batez. | » |

## Geografia

Orikain Ezkabarte ibarrean dago, Iruñeko merindadean.

### Ingurune naturala eta kokapena

Ezkabarte udalerria Iruñeko saihesbideak (PA-30) eta N-121-A errepide nagusiak zeharkatzen dute, baita Aitzoainekin lotzen den tokiko errepide batek ere. Udalerriaren erliebea Ultzama ibaiaren ibarrak definitzen du ekialdean, eta Pirinioaurreko lur-eremu menditsu batek gainerako lurraldean. Hegoaldean, gainera, Ezkaba mendia nabarmentzen da (895 metro), Iruñearekiko eta haren metropoli-eremuarekiko hegoaldeko muga egiten duena.

### Klima eta landaredia

Ezkabartek klima atlantiarra dauka, urteko batez besteko balioek erakusten duten moduan. Urteroko prezipitazioak 1.000mm eta 1.400mm bitartekoak dira, eta tenperaturak 10 eta 13 gradu artekoak. Egun euritsuak 120 inguru izaten dira. Euria urte osoan zehar egiten badu ere, uda garaian hilabete bateko lehortea izan ohi da.
Prezipitazio ugariek eraginda, landaredia eta basoak ugariak dira. Basa pinuak, pagoak eta beste hainbat zuhaitz espezie daude ibarreko basoetan.

#### Estazio meteorologikoa

Ezkabarten ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Txulapain pareko udalerrian, estazio bat dagoen Beltzuntze kontzejuan, itsasoaren mailatik 530 metrora, Nafarroako Gobernuak 1988an jarritako estazio meteorologikoa dago.
Datu klimatikoak (Beltzuntze, 1988-2022) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 18.0 | 20.0 | 25.0 | 28.0 | 33.3 | 39.5 | 40.3 | 40.5 | 37.0 | 30.0 | 22.0 | 17.1 | 40.5 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.5 | 10.0 | 13.3 | 16.3 | 20.0 | 25.3 | 27.6 | 27.8 | 23.9 | 19.1 | 12.1 | 8.9 | 17.7 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 5.2 | 6.0 | 8.6 | 11.3 | 14.4 | 18.9 | 21.1 | 21.3 | 18.1 | 14.4 | 8.7 | 5.6 | 12.8 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 1.9 | 2.0 | 3.8 | 6.2 | 8.8 | 12.6 | 14.7 | 14.8 | 12.3 | 9.6 | 5.3 | 2.3 | 7.9 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -8.0 | -8.0 | -9.0 | -1.8 | -1.0 | 2.0 | 7.0 | 8.0 | 4.0 | -2.0 | -7.0 | -10.0 | -10.0 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 113.4 | 100.1 | 95.5 | 106.3 | 74.5 | 63.0 | 34.7 | 35.8 | 57.1 | 80.4 | 134.8 | 112.6 | 1008.3 |
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 75.0 | 49.0 | 57.5 | 63.0 | 44.0 | 63.0 | 45.0 | 84.0 | 72.0 | 63.0 | 80.5 | 122.0 | 122.0 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 13.8 | 12.8 | 12.3 | 14.9 | 12.4 | 8.7 | 6.6 | 6.3 | 8.7 | 11.8 | 16.0 | 13.9 | 138.0 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 0.1 | 0.2 | 0.4 | 0.4 | 0.4 | 0.2 | 0.3 | 0.2 | 0.0 | 0.0 | 0.1 | 0.1 | 2.2 |
| Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua ||||||||||||||
Aukeratu beheko zatian urte-tarte bat, urte horiek goian xehetasun handiagoz ikusteko.
Ikusi edo aldatu datu gordinak.

## Historia

1406an, Orreagako elizarena zen Oricain, eta Nicolau Blanci saldu zitzaion, errege-aginpidez. 1408an, Joan Ezpeleta Orikaingo jauna zen.
1875ean, bigarren karlistaldi amaitu zenean, hauek Orikain, San Kristobal, Altzuza eta Oihaneko altueretan porrota jasan zuen, hauetatik guztietatik Iruñea artilleriarekin menperatzen zelarik. Iruñea erabat libre geratu zen blokeotik eta artilleria karlistaren sutetik.

## Demografia

2020 urteko erroldaren arabera 110 biztanle zituen Orikainek.
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 |
| 94 | 107 | 113 | 110 | 106 | 108 | 106 | 105 | 104 | 101 | 100 | 98 | 110 | 116 | 120 | 118 | 118 | 118 | 112 | 110 | 110 | 107 | 116 |

## Garraioa

Kontzeju honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren line bat da:
Eskualdeko Hiri Garraioa Arre :
Eguneko Zerbitzua :
iea  4  Barañain ↔ Atarrabia — Uharte / Arre — Orikainiea 4  Barañain → Atarrabia — Uharte / Arre — OrikainBARAÑAINIbarra/Eliza • Erdia /34 • Erdia/Institutua • Iruña 39 • Iruña 23 • Iruña 1IRUÑA (Ermitagaña)Barañain (Kanpoko Kontsultak) • Irunlarrea (Kanpoko Kontsultak) • Irunlarrea (Nafarroako Ospitalea) • Pio XII (Unibertsitateko Klinika) • Pio XII 41 • Pio XII 15-17IRUÑA (Donibane)Pio XII 7IRUÑA (1. Zabalgunea)Navas de Tolosa 5IRUÑA (2. Zabalgunea)Oliveto Kontea 7 • Merindadeen 3 • Bexe Nafarroa 34 • Bexe Nafarroa (Apaizgaitegia)BURLATANagusi 6 • Nagusi 36 • Nagusi 70ATARRABIASerapio Huici 11 • Serapio Huici /8 • Eras 7 • Eras/Karrobide / San Andres 4EZKABARTE (Arre)Irun 14 • Ezkabarte IndustrialdeaEZKABARTE (Orikain)Arre-Orikain IndustrialdeaUHARTEUharte-Iruña/Martiket • Uharte-Iruña (Martiket) • Zubiarte 12 • Perez Goiena/Ugarrandia • Ugarrandia 27Ikus artikulua: 4. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)iea 4  Orikain — Arre / Uharte — Atarrabia → BarañainUHARTEUgarrandia 27 • Zubiarte 9 • Uharte-Iruña (Martiket) • Uharte-Iruña/MartiketEZKABARTE (Orikain)Arre-Orikain IndustrialdeaEZKABARTE (Arre)Ezkabarte Industrialdea • Irun 5ATARRABIASan Andres/Pedro Atarrabia / Eras/Karrobide • Ezkaba /9 • Serapio Huici 14 • Serapio Huici (Aditueskola)BURLATANagusi 37bis • Nagusi 21IRUÑA (2. Zabalgunea)Bexe Nafarroa (Apaizgaitegia) • Bexe Nafarroa /28 • Merindadeen 1-2 • Oliveto Kontea 2IRUÑA (1. Zabalgunea)Sarasate (Parlamentua) • Navas de Tolosa (Hiru Erregeen)IRUÑA (Donibane)Pio XII/UrdazubiIRUÑA (Ermitagaña)Pio XII 18 • Pio XII 28 • Pio XII (Unibertsitateko Klinika) • Irunlarrea (Nafarroako Ospitalea) • Irunlarrea (Bideko Amaren Ospitalea) • Barañain (Kanpoko Kontsultak)BARAÑAINIruña/Ezkiak • Iruña/Sahats • Iruña /39 • Erdia 14 • Erdia 38 • Lur Gorri /25 • Eultza 26 • Eultza /61 • Eultza/Errioxa • Ibarra/ElizaIkus artikulua: 4. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa) :

## Kultura
### Euskara

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Ezkabarteko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.
Koldo Zuazok, 2010ean, Ezkabarte ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Olaibarreraz. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Goñerriko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Ezkabarte eremu mistoko udalerria da, eta hori dela eta, euskarak eskubide batzuk ditu. 2010ko erroldaren arabera, herritarren %12,35k zekien euskaraz hitz egiten eta 2018n % 16,70k.

### Jaiak

* Done Jakue jaiak, uztailaren laugarren asteburuan

## Ondasun nabarmenak

* Done Jakue eliza, Erdi Aroko kristau eliza.

## Orikaindar ospetsuak

* Ignacia Idoate Iragi (1900-1975), moja.
* Florentzio Idoate Iragi (1912-2001), artxibozain eta historialari.
* Fermin Ezkurra (1922-2018), Osasunako presidentea.

## Oharrak

* ↑ /oɾikáin/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza azken silaban

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ «Orikain - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
* ↑ Otazu Ripa, Jesús Lorenzo. (D.L. 1977). Heraldica municipal, merindad de Sangüesa (I) : Abaurrea-Izalzu. Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular ISBN 84-235-0076-4. PMC 911388951. (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
* ↑ Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Gares» meteoeu.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).
* ↑ Beltzuntzeko estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
* ↑ (Gaztelaniaz) «ORIKAIN - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2023-09-13).
* ↑ «Orikain» www.ine.es (Espainiako Estatistika Institutua) (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
* ↑ Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
* ↑ Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

## Ikus, gainera

* Ezkabarte
* Ibarrak (Iruñerria)
* Iruñeko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak

* Ezkabarteko Udalako webgune ofiziala
* Datuak: Q12265253
* Multimedia: Orikain / Q12265253