# Hiri global

Hiri globala, batzuetan munduko hiri, alpha hiri edo world center deitua, munduko sistema ekonomikoan nodo garrantzitsutzat hartzen den hiria da. Kontzeptuaren jatorria Loughborough-eko Unibertsitateko geografia departamentua aurkitzen da. Saskia Sassen soziologoak sortu zuen terminoa 1991n argitaratu zuen The Global City liburuan. Globalizazioaren eta hazkuntzaren ondorioz sortu diren zenbait ezaugarri betetzen dituzten hiriekin erabiltzen da. Hiri globalak, mundu mailako gaietan eragin zuzena eta neurgarria duten hiriak dira, ez bakarrik maila sozio-ekonomikoak, baita maila kulturalean eta politikoan ere.

## Irizpideak

* Hiriaren ezagutza nazioarte mailan.
* Nazioarteko ekitaldietan edo mundu mailako garrantzia duten gaietan eragina eta parte hartzea, adibidez, ekitaldi handietan parte hartzea hainbat alorretan: kiroletan (Olinpiar Jokoak, Futbol Mundu Kopa), ekitaldi politikoak edo sozialak; edo nazioarteko erakundeen egoitza izatea.
* Konurbazio handi baten erdigunea izatea eta metropolitar inguruan populazio tamaina handia izatea.
* Nazioarteko lotura bezala funtzionatzen duen aireportu bat izatea, hau da, airezko lotura kopuru handia izatea munduko hiri handiekin.
* Garraio sistema aurreratu bat izatea, bai hiri barnean bai beste hiri batzuekin.
* Telekomunikazioen mailan azpiegitura aurreratua izatea.
* Hiri kosmopolita izatea.
* Berezko giro kulturala izatea, zinemaldi, musika ekitaldi, erakustaldi eta abarren bitartez.
* Nazioarteko mailako hainbat enpresen egoitza izatea eta negozioetarako gune bezala definituko dituen hainbat jarduera izateak (feriak, burtsa...).

## Sailkapenak
### GaWC ikerketa

Jon Beaverstock-ek, Richard G. Smith-ek eta Peter J. Taylor-ek Globalization and World Cities Research Network (GaWC) sortu zuten. Sailkapen bat egin zuen haiek " lau zerbitzu ekoizle aurreratuen" araberako konexioetan oinarritua: kontabilitatea, publizitatea, bankuak/finantza, eta zuzenbidea. GaWC sailkapenak hiru maila ezartzen zituen eta haien barnean hainbat azpimaila sortzen zituen.
Hau da 2012ko sailkapena:
| Kate­goria | Hiriak |
| Al­fa++ | Londres New York |
| Al­fa+ | Hong Kong Paris Singapur Shangai Tokio Pekin Sydney Dubai |
| Al­fa | Chicago Mumbai Milan Mosku São Paulo Frankfurt Toronto Los Angeles Madril Mexiko Hiria Amsterdam Kuala Lumpur Brusela |
| Al­fa− | Seul Johannesburgo Buenos Aires Viena San Francisco Istanbul Jakarta Zürich Varsovia Washington Melbourne New Delhi Miami Bartzelona Bangkok Boston Dublin Taipei Munich Stockholm Praga Atlanta |
| Kate­goria | Hiriak |
| Beta+ | Bangalore Lisboa Kopenhage Santiago Guangzhou Erroma Kairo Dallas Hanburgo Düsseldorf Atenas Manila Montreal Filadelfia Tel Aviv Lima Budapest Berlin Lurmutur Hiria Luxenburgo Houston Kiev Bukarest Beirut |
| Beta | Ho Chi Minh Bogota Auckland Montevideo Caracas Riad Vancouver Chennai Manchester Oslo Brisbane Helsinki Karatxi Doha Casablanca Stuttgart Rio de Janeiro Geneva |
| Beta− | Guatemalako Hiria Lyon Monterrey Panama Hiria San José Bratislava Minneapolis Tunis Nairobi Cleveland Lagos Abu Dhabi Seattle Hanoi Sofia Riga Port Louis Detroit Calgary Denver Perth Kalkuta San Diego Amman Anberes Manama Birmingham Nikosia Quito Rotterdam Belgrad Almaty Shenzhen Kuwait Hyderabad Edinburgh |
| Kate­goria | Hiriak |
| Gam­ma+ | Zagreb Lahore San Petersburgo Jidda Durban Santo Domingo Baltimore Islamabad Guayaquil St. Louis San Salvador Kolonia Phoenix Adelaide Bristol Charlotte George Town Osaka Tampa |
| Gam­ma | Glasgow San Juan Marseilla Guadalajara Leeds Baku Vilnius Tallinn Raleigh Ankara Belfast San Jose Kolonbo Valentzia Cincinnati Milwaukee Maskat Ljubljana |
| Gam­ma− | Nantes Tianjin Akkra Aljer Göteborg Porto Columbus Utrecht Orlando Ahmedabad Asuncion Kansas City Sevilla Torino Dar es Salaam Portland Krakovia Managua Pune Leipzig Malmö La Paz |
| Kate­goria | Hiriak |
| Nahikotasun handia | Southampton Indianapolis Porto Alegre Estrasburgo Gaborone Chengdu Richmond Pittsburgh Tijuana Austin Qingdao Nassau Tegucigalpa Lille Curitiba Haga Hartford Wrocław Edmonton Lausana Dhaka Nurenberg Lusaka Kampala Bilbo Douala Abidjan Salt Lake City Hangzhou Poznań Wellington Ottawa Dakar Querétaro Dresden Newcastle Skopje Nanjing Tirana Chongqing Belo Horizonte |
| Kate­goria | Hiriak |
| Nahikotasun | Florentzia Pretoria Tolosa Aarhus San Antonio Bremen Nashville Bologna Canberra Nagoya Sacramento Providence Luanda Dalian Liverpool Jacksonville Puebla Kaohsiung Minsk Linz Tbilisi Las Vegas Maputo Harare Cardiff Xiamen Birmingham León Port-of-Spain Penang Memphis Aberdeen Abuja Hannover Surabaya Bern Halifax Ciudad Juárez Alexandria Bordeaux Phnom Penh Winnipeg Cali Greensboro Genova Medellín Santa Cruz Montpellier Córdoba Wuhan Graz /Jerusalem New Orleans Rochester Niza Busan Windhoek Ad-Damman Christchurch Recife Taxkent Hamilton Reykjavik Napoli Tulsa Ludwigshafen Kingston Brasilia Johor Baharu Xi'an Macau Fukuoka Sheffield İzmir Nottingham Des Moines Campinas Chisinau Haifa Madison Erevan Cebu Labuan Salvador |

### Global Cities indizea

2008an American journal Foreign Policy-k, Chicagoko A.T. Kearney aholkulariarekin eta Chicago Council on Global Affairs - ekin batera, hiri globalean sailkapen bat egin zuten, Saskia Sassen-en, Witold Rybczynski-ren eta beste batzuen irizpideak jarraituz.Sailkapena 2010ean, 2012an eta 2014an eguneratzen joan da..
| 2014 Sailk. | Aldea | Hiria | Puntu |
| 1 | ▬ | New York | 61.7 |
| 2 | ▬ | Londres | 58.1 |
| 3 | ▬ | Paris | 52.3 |
| 4 | ▬ | Tokio | 47.2 |
| 5 | ▬ | Hong Kong | 41.3 |
| 6 | ▬ | Los Angeles | 38.0 |
| 7 | ▬ | Chicago | 36.8 |
| 8 | ▲ 6 | Pekin | 35.1 |
| 9 | ▲ 2 | Singapur | 34.3 |
| 10 | ▬ | Washington | 33.4 |
| 11 | ▼ 2 | Brusela | 32.9 |
| 12 | ▼ 4 | Seul | 32.6 |
| 13 | ▲ 3 | Toronto | 32.4 |
| 14 | ▼ 2 | Sydney | 32.3 |
| 15 | ▲ 3 | Madril | 31.8 |
| 16 | ▼ 3 | Viena | 30.3 |
| 17 | ▲ 2 | Mosku | 29.5 |
| 18 | ▲ 3 | Shanghai | 29.4 |
| 19 | ▲ 1 | Berlin | 29.4 |
| 20 | ▲ 2 | Buenos Aires | 28.9 |
| 21 | ▼ 6 | Boston | 28.6 |
| 22 | ▼ 5 | San Frantzisko | 27.2 |
| 23 | ▬ | Frankfurt | 26.7 |
| 24 | ▬ | Bartzelona | 26.7 |
| 25 | ▲ 7 | Melbourne | 26.7 |
| 26 | ▬ | Amsterdam | 26.3 |
| 27 | ▲ 2 | Dubai | 26.3 |
| 28 | ▲ 9 | Istanbul | 26.0 |
| 29 | ▲ 7 | Miami | 25.5 |
| 30 | ▬ | Montreal | 25.4 |
| 2014 Sailk. | Aldea | Hiria | Puntu |
| 31 | ▼ 6 | Zürich | 25.4 |
| 32 | ▼ 4 | Roma | 24.1 |
| 33 | ▼ 6 | Stockholm | 23.5 |
| 34 | ▼ 1 | São Paulo | 23.4 |
| 35 | ▼ 1 | Mexiko Hiria | 23.0 |
| 36 | ▲ 3 | Atlanta | 22.7 |
| 37 | ▼ 6 | Munich | 22.4 |
| 38 | ▬ | Houston | 22.3 |
| 39 | ▼ 4 | Geneva | 21.7 |
| 40 | ▬ | Taipei | 21.3 |
| 41 | ▲ 4 | Mumbai | 20.9 |
| 42 | ▲ 1 | Bangkok | 20.7 |
| 43 | ▼ 1 | Kopenhage | 20.6 |
| 44 | ▼ 3 | Milan | 20.0 |
| 45 | ▼ 1 | Dublin | 18.1 |
| 46 | NA | Budapest | 17.5 |
| 47 | NA | Praga | 17.5 |
| 48 | NA | Vancouver | 17.5 |
| 49 | ▲ 1 | Kairo | 17.5 |
| 50 | NA | Dallas | 17.4 |
| 51 | ▲ 3 | Jakarta | 17.2 |
| 52 | ▲ 3 | Bogota | 16.4 |
| 53 | ▼ 4 | Kuala Lumpur | 16.3 |
| 54 | ▼ 8 | Tel Aviv | 15.9 |
| 55 | ▼ 8 | Osaka | 15.8 |
| 56 | ▼ 3 | Rio de Janeiro | 15.6 |
| 57 | ▼ 9 | New Delhi | 15.2 |
| 58 | NA | Santiago | 14.7 |
| 59 | ▼ 7 | Johannesburg | 14.2 |
| 60 | NA | Varsovia | 13.6 |
| 2014 Sailk. | Aldea | Hiria | Puntu |
| 61 | NA | Lima | 13.6 |
| 62 | NA | Abu Dhabi | 13.3 |
| 63 | ▼ 12 | Manila | 12.7 |
| 64 | NA | Doha | 12.4 |
| 65 | NA | Riyadh | 11.5 |
| 66 | ▼ 6 | Guangzhou | 11.0 |
| 67 | ▼ 12 | Caracas | 10.9 |
| 68 | ▼ 12 | Nairobi | 10.5 |
| 69 | ▼ 11 | Bangalore | 10.2 |
| 70 | ▼ 9 | Ho Chi Minh Hiria | 8.9 |
| 71 | NA | Lurmutur Hiria | 8.9 |
| 72 | NA | Chennai | 7.6 |
| 73 | ▼ 8 | Shenzhen | 7.2 |
| 74 | ▼ 15 | Lagos | 7.2 |
| 75 | ▼ 12 | Dhaka | 7.1 |
| 76 | ▼ 14 | Karatxi | 6.9 |
| 77 | NA | Manama | 6.8 |
| 78 | NA | Casablanca | 6.3 |
| 79 | ▼ 15 | Kalkuta | 6.0 |
| 80 | NA | Addis Abeba | 5.7 |
| 81 | NA | Tunis | 5.3 |
| 82 | NA | Lahore | 4.8 |
| 83 | NA | Kinshasa | 4.7 |
| 84 | ▼ 18 | Chongqing | 3.8 |

## Iruditegia
### Alfa++

* New York
* Londres

### Alfa+

* Paris
* Tokio
* Hong Kong
* Pekin
* Singapur
* Los Angeles
* Shanghai
* Sydney
* Dubai

### Alfa

* Chicago
* Mumbai
* Milan
* Mosku
* São Paulo
* Frankfurt
* Toronto
* Madril
* Mexiko Hiria
* Amsterdam
* Kuala Lumpur
* Brusela

### Alfa–

* Seul
* Johannesburg
* Buenos Aires
* Viena
* San Frantzisko
* Istanbul
* Jakarta
* Zürich
* Varsovia
* Washington
* Melbourne
* New Delhi
* Miami
* Bartzelona
* Bangkok
* Boston
* Dublin
* Taipei
* Munich
* Stockholm
* Praga
* Atlanta

## Erreferentziak

* ↑ Globalization and World Cities Study Group and Network (GaWC), Loughborough University. «The World According to GaWC 2008» Txantiloi:(en)
* ↑ 2014 Global Cities Index and Emerging Cities Outlook

## Kanpo estekak

* Datuak: Q208511
* Multimedia: Global city / Q208511