OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Phellinus lundellii

Phellinus lundellii Hymenochaetaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoa: Ochroporus lundellii.

## Deskribapena

Basidiokarpoak: Zenbait urtetarakoak, isolatuta, efuso-erreflexuak edo erresupinatuak, kuxin-formakoak, alde luzeenean 3-15 cm eta 3-10 mm-ko lodiera.
Gainazal antzua: Substratu bertikaletan hazten direnean goiko ertzean azal mehe fin bat osa dezakete, 1-2 cm-ko zabalera baino gehiagokoa, gris-beltzaxka kolorekoa, leuna edo errimosa, ildaskatua, zonatua, eremu zirkularrak sotilak baina desberdinak
Ertza: Marroia, nahiko mehea, arraildua gutxitan askatzen da substratutik.
Haragia: Larrukara, zurkara, oso mehea, gutxitan gainditzen du 10-15 .mm-ko lodiera.
Tubuluak: Bereizirik gabe estratifikatuak, euskarri bertikaletan hazten direnean zeiharra, 10-15 mm-ko lodiera, kanela marroi argi kolorekoa. Lodiak, mizelio zuriz beteak.
Poroen azalera: Marroi iluna, marroi-tabako kolorekoa, marroi-larru kolorekoa, marroi gorrixka igurzten denean, marroi grisaxka ale lehorretan, itxura belusatua hartzen du argi gorabeheratsuetan.
Poroak: 4-6 mm-ko disepimentu sotilak, osoak, pubeszenteak, gainazal bertikaletan apur bat horzdunak.
Etimologia: Phellinus terminoa grekotik dator, kortxozkoa esan nahi duen,”phellinos” hitzetik. Lundellii epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Phellinus rhamni eta Phellinus igniarius delakoen antza izan dezake.

## Sasoia eta lekua

Hostozabaletako hainbat zuhaitzen egurretan hazten da. Batez ere Betula eta Alnus-en egurretan.

### Banaketa eremua

Batez ere Eskandinavia, Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 521 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Phellinus lundellii: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10430553
* Multimedia: Phellinus lundellii / Q10430553
# Daniel Bigham

Daniel John Bigham (1991ko urriaren 2a) Britania Handiko txirrindulari profesionala da, banakako eta taldeko pistako erresistentzia probetan arrakasta handiz lehiatu dena, Erresuma Batuko, Europako eta Munduko txapelketetan urrezko dominak irabaziz.
2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarra irabazi zien Britania Handiko taldearekin taldekako jazarpen proban.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris | 02 ! | Taldekako jazarpena |
| Munduko txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2022 | Saint-Quentin-en-Yvelines | 01 ! | Taldekako jazarpena |
| 2023 | Glasgow | 02 ! | Banakako jazarpena |
| Europako Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2023 | Grenchen | 02 ! | Taldekako jazarpena |
| 2023 | Grenchen | 02 ! | Banakako jazarpena |
| 2024 | Apeldoorn | 01 ! | Taldekako jazarpena |
| 2024 | Apeldoorn | 01 ! | Banakako jazarpena |
| Commonwealth Jokoak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2022 | Birmingham | 02 ! | Taldekako jazarpena |

## Erreferentziak

* ↑ «Daniel Bigham» Cycling Archives.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28806749
* Multimedia: Daniel Bigham / Q28806749
# Sexu dimorfismo

Sexu dimorfismoa espezie bereko animalia edo landare emeek eta arrek ezaugarri morfologiko desberdinak izatean datzan fenomeno biologikoa da.
Maila handi edo txikian, espezie guztietan gertatzen da. Adibidez, intsektu, armiarma, anfibio, narrasti eta hegaztietan, emeak arrak baino handiagoak dira; ugaztunen artean, aldiz, kontrakoa da.
Sexu bereko espezimenek ezaugarri morfologiko ezberdinak dituztenean, polimorfismo sexuala esaten zaio.

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Dimorfismo. .
* ↑ Lindenfors P, Gittleman JL & Jones KE, Sexual size dimorphism in mammals, : Fairbairn DJ, Blanckenhorn WU & Szekely T: Sex, size and gender roles: evolutionary studies of sexual size dimorphism (Oxford: Oxford University Press, 2007), 19-26. orr.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q181497
* Multimedia: Sexual dimorphism / Q181497
# Pubiseko ile

Pubiseko ilea genitalen inguruan gizaki nerabe zein helduetan aurkitzen den biloa da, sexu-organoen inguruan, iztaian eta, batzuetan izterren barnealdean, pubisaren inguruan dagoen eremuan.
Haurtzaroan bilo fina aurki daiteke eremu horretan, baina pubiseko ilea sendoagoa, luzeagoa eta lodiagoa da. Androgenoen eta estrogenoen maila handitzen denean hazten dira, nerabezaroan. Pubiseko ileak pertsona baten gorputzeko ilearen parte dira, eta sexu ezaugarri sekundarioa.
Kultura askotan pubiseko ilea erotikoa da, eta kultura gehienetan genitalekin lotzen denez, gizon zein emakumeek estaltzea espero da. Kultura batzuetan ohitura da pubiseko ilea kentzea, batez ere emakumeen artean: garbitasunarekin lotzen da.
Beste kultura batzuetan pubiseko ilea ikustea (adibidez, bainujantzia eramaterakoan) estetika arazo gisa ikusten da eta lotsatzeko modukoa izaten da. Horregatik, ile guztia kendu ez baina zati batzuk moztea ohikoa izaten da, ikustea zailtzeko.

## Erreferentziak

* ↑ «Dokuteka: Leku intimoetan, ilerik bai ala ez?» www.ikasbil.eus (Noiz kontsultatua: 2023-03-07).
* ↑ Irureta, Onintza. (2013-05-15). «Utzi bakean pubiseko ileak» Jalgi hadi plazara (Noiz kontsultatua: 2023-03-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q54795
* Multimedia: Pubic hair / Q54795
# Iztai

Iztaia, halaber iztondoa, sabelaren eta izterraren arteko lerroa markatzen duen tolestura edo sakonunea da, baita lerro hori aurkitzen deneko eskualdea ere.

## Izena

Etimologia: *izta-(h)egi

## Patologia nagusiak

* distentsioa
* iztondoko etena
* izter-arteria edo arteria femoralaren aneurisma

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [1997]
* ↑ Koldo Mitxelena (1976). Fonética histórica vasca. Donostia: Gipuzkoako Aldundia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q211159
* Multimedia: Groin / Q211159
# Izter

Izterra, halaber azpia (Ipar. eta Naf.), beheko gorputz-adarraren atala da giza anatomian, hanka eta pelbisaren artean dagoena. Goiko giltzadura, pelbisarekin lotzen duena, aldakarena da, eta behekoa, hankarekin lotzen duena, belauna.

## Hezur-muskuluak

Izterraren hezur bakarra femur edo izterrezurra da, eta muskulu nagusia koadrizepsa da.
* Aurreko giharrak, koadrizepsa batik bat.
* Atzekoak, ipurmasailekoak barne.
* Kanpoko obturadorea.
* Hankaren zeharkako ebakidura.

## Sistema baskularra
### Arteriak

* Arteria femorala.
* Arteria obturadorea.

### Zainak

* Zain femorala.
* Zain safenoa.

## Hankaren nerbioak

* Nerbio femorala.
* Nerbio safenoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q129757
* Multimedia: Thighs / Q129757
# Mohamed Ahmed

Mohamed Ahmed (Mutsamudu, 1917ko uztailaren 2a – ibidem, 1984ko urtarrilaren 27a) Komoreetako estatuburukide izan zen 1978ko maiatzaren 23tik urriaren 3ra.
Allaoui sultanaren ondorengoa izan zen. Kolonia garaian Komoreetako Kontseiluko lehendakariordea izan zen 1951 eta 1962 bitartean, eta Frantziako Nazio Biltzarrako diputatua 1962 eta 1978 bitartean. Bertan, laguntzak lurraldeetara gaizki banatu izana eta Komoreetako egoera ekonomiko eta sozial zaila salatu zituen.
Gogo biziz babestu zuen Ali Soilih agintetik kendu zuen estatu-kolpea, eta 1978ko maiatzean izendatu zuten Direktorio politiko militarreko presidentekide, Ahmed Abdallahrekin batera. Urritik aurrera, Abdallah bihurtu zen agintari bakarra.
# Arcos

Arcos arrain genero bat da. Gobiesocidae familiaren barruan sailkatzen dira.

## Espezieak

| # | Espeziea | Egoera |
| style='text-align:right' | Arcos artius | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Arcos decoris | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Arcos erythrops | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Arcos macrophthalmus | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Arcos nudus | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Arcos poecilophthalmos | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Arcos rhodospilus | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Arcos rubiginosus | daturik gabe |
| style='text-align:right' | Arcos superoculus | daturik gabe |
# Maria Dolores Etxano Varela

Maria Dolores Etxano Varela (Ondarroa, 1968ko maiatzaren 30a) politikaria eta administraria da. EAJ-PNV alderdiko senataria da, eta Ondarroako Udaleko zinegotzia. Espainiako Senatuko XI, XII, XIII, XIV eta XV legegintzaldietan parte hartu du.

## Ibilbidea

Euskal Herriko Unibertsitateko Ekonomia eta Enpresa Zientzietan lizentziaduna da 1991tik, eta enpresa pribatuan zein Administrazio Publikoan egin du bere ibilbidea.
Bere lehen lan esperientzietako bat kontserba-lantegi batean izan zen, administrazio arduradun gisa.
1999an hasi zen politikan, Ondarroako Udaleko zinegotzi gisa. 2003-2007 legegintzaldian alkateorde postua bete zuen. 2015 eta 2019ko udal hauteskundeetan EAJren alkategaia izan zen, nahiz eta ez zuen irabazi. Urte horietan oposizioko burua izan zen, eta 2016tik senatari lanarekin uztartu zuen kargua. Ondarroako Uri Buru Batzarreko lehendakaria ere izan da.
Senatuan Euskal Taldeko bozeramailea izan da hainbat batzordetan, besteak beste: Aurrekontuak, Ogasuna, Kontu Auzitegiarekiko Harremanak, Berdintasuna eta Genero Indarkeriaren Estatu itunaren jarraipen batzordean.
Etxanok feministatzat dauka bere burua. Ondarroako Andrabandako kidea ere izan da.

## Erreferentziak

* ↑ Batzar, Euzkadi Buru. «Gure Taldea M. Dolores Etxano Varela» Senatua (Noiz kontsultatua: 2024-11-14).
* ↑ Hitza, Kazetaria(e)ko. (2016-06-08). «Maria Dolores Etxano (EAJ-Senatua)» Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza (Noiz kontsultatua: 2024-11-14).
* ↑ Hitza, Kazetaria(e)ko. (2023-01-28). «Maria Dolores Etxano ez da Ondarroako EAJren alkategaia izango datozen udal hauteskundeetan» Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza (Noiz kontsultatua: 2024-11-14).
* ↑ España, Senado de. «María Dolores Etxano. Senado» www.senado.es.
* ↑ ««Lamentablemente cuando las mujeres llegamos a la política se nos exige más»» El Correo 2022-03-08.

## Kanpo estekak

* Maria Dolores Etxano. 2022 Bideoa. RTVE
* Datuak: Q28840794
# Kirru

Kirrua, ((Latinez) cirru), edo amukoa liho izpirik bikainena da. Liho landareari haziak kendu, lastoa ongi lehortu, eta alezta eta iztupa idoki ondoren, kirrua iruten da ehungintzarako lihoa sortzeko.
Neolitikotik hasita kultura guztiek landu dute lihoa. Lihozko arropak eta maindireak ohizkoak ziren Euskal Herrian mendeetan zehar.
| « | Amukozko buztana dauenak suen bildur. | » |
| Refranes y Sentencias (1596) ||

## Erreferentziak

* ↑ «Kirru». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2023-12-09.)

## Ikus, gainera

* Alezta
* Ehungintzarako liho
* Iztupa
# Jeanne-Justine Fouqueau de Pussy

Jeanne-Justine Fouqueau de Pussy (Orléans, 1786ko irailaren 27a – Paris, 1863ko maiatzaren 25a) frantziar idazle eta argitaratzailea izan zen.

## Bizitza

Haurrentzako liburuak idatzi zituen eta literatura pedagogikoaren eremuan aktiboki jardun zuen.
1833an Journal des Demoiselles neskentzako aldizkaria sortu zuen, 1922ra arte argitaratu zena, eta 1833tik 1852ra arte zuzendaria eta erredaktore-burua izan zen. Benetako izenez sinatutako artikuluez gain, arteari buruzko hainbat artikulu Edmée de Syva izengoitiz sinatu zituen.
1832an, ikasliburu bat argitaratu zuen: Le grand-père et ses quatre petits-fils: livre de lecture à l'usage des écoles primaires, Heziketa Publikorako Errege Kontseiluaren onespena lortu zuena.

## Lanak

* Le grand-père et ses quatre petits-fils: livre de lecture à l'usage des écoles primaires (1832)

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Histoire de l'éducation. 61-64 Département de la recherche historique, documentaire et comparée de l'I.N.R.P. (argitaratze data: 1994), 39 or. (Noiz kontsultatua: 2024-12-11).
* ↑ (Frantsesez) Theuriau, Frédéric-Gaël. Comprendre la poésie sociale. Connaissances et savoirs (argitaratze data: 2019-02-23) ISBN 9782753900981. (Noiz kontsultatua: 2024-12-11).
* ↑ (Frantsesez) Perrot, Michelle. «Christine Léger, Le Journal des Demoiselles» Romantisme 77: 101-102. 1992-02-23 (Noiz kontsultatua: 2024-12-11).
* ↑ (Ingelesez) Guentner, Wendelin. (2013). Women Art Critics in Nineteenth-Century France: Vanishing Acts. University of Delaware, 121 or. ISBN 1611494478. (Noiz kontsultatua: 2024-12-11).
* ↑ (Ingelesez) Hugueny-Léger, Elise; Verdier, Caroline. (2015). Solitaires, Solidaires: Conflict and Confluence in Women's Writings in French. , 127 or..
* 1 2 (Frantsesez) Gorse, Amandine. (2012). «Introduction» Plumes et Pinceaux : Discours de femmes sur l’art en Europe (1750-1850) — Anthologie. Publications de l’Institut national d’histoire de l’art ISBN 978-2-917902-84-4. (Noiz kontsultatua: 2024-12-11).
* ↑ (Frantsesez) Fouqueau de Pussy, Jeanne-Justine. (1842). Le grand-père et ses quatre petits fils. Livre de lecture à l'usage des écoles primaires. (3. argitaraldia) Paris: Firmin Didot frères (Noiz kontsultatua: 2024-12-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6172006
# Esterilizazio

    Artikulu hau mikroorganismoen suntsiketari buruzkoa da. Animalia ar eta emeen ugalketa ahalmena ugalketa-organoak erauziz eragoztea gaitzat duena beste hau da: Zikiratze. Gizakien ugalketa-ahalmena modu iraunkor batean ebakuntza batez eragozteko teknika-multzoa gaitzat duena, berriz, beste hau da: Esterilizazio (ugalketa).
Esterilizazioa eragile fisiko edo kimikoen bitartez zerbaiten edo nonbaiteko mikroorganismo guztien suntsiketa prozesua da. Desinfekzioarekin eta antiseptikoekin alderatuta, esterilizazioa askoz erangikorragoa da, mikrobio guztiak akabatzen baititu; desinfekzioak eta antiseptikoek, berriz, mikrobio gehienak deuseztatzen ditu eta horien hazkuntza eragotzi. Kirofanoetako instrumentala esterilizatu egiten da, baina kirofanoaren instalakuntza handiak eta altzariak desinfektatu egiten dira, esterilizazioa oso zaila delako.
Esterilizazioa beharrezkoa da giza jardueraren hainbat arlotan: osasun mailan, adibidez, funtsezkoa da klinika eta ospitaleetan, barneko gaixoen artean gaitz infekziosoak saihesteko. Zenbait laborategitan ere ahalik eta esterilitate gehienarekin lan egin behar da, kutsadura mikrobiologikoek emaitzak alda ez ditzaten. Gauza bera gertatzen da janari industria askotan.
Esterilizazioa agente fisiko ala kimikoen bitartez gauzatu daiteke.

## Ikus, gainera

* Asepsia
* Desinfekzioa
* Pasteurizazioa
* Tindalizazioa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q191618
* Multimedia: Sterilization (microbiology) / Q191618
# Sheer Heart Attack

Sheer Heart Attack (euskaraz 'benetako bihotzekoa') Queen taldeak estudioan grabatutako 3. diskoa izan zen, 1974an EMIk argitaratua. Erresuma Batuan ospe handia lortu zuen, eta bertako salduenen zerrendan 2.a izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q219747
* Multimedia: Queen / Q219747
# Pet Shop Boys

Pet Shop Boys Londresen sortutako pop elektroniko bikotea da, 1981ean, Neil Tennantek (ahotsa eta teklatuak) eta Chris Lowek (teklatuak) osatua.
Mundu osoan 100 milioi disko baino gehiago saldu dituzte. Hainbat abesti arrakastatsu moldatu dituzte, horietako lau- "West End Girls", "It's a Sin", "Always on My Mind" eta "Heart" - Erresuma Batuko zerrendaren lehenak izandakoak.

## Diskografia

* Please (1986)
* Actually (1987)
* Introspective (1988)
* Behaviour (1990)
* Very (1993)
* Bilingual (1996)
* Nightlife (1999)
* Release (2002)
* Fundamental (2006)
* Yes (2009)
* Elysium (2012)
* Electric (2013)
* Super (2016)
* Hotspot (2020)
* Nonetheless (2024)

## Erreferentziak

* ↑ (Alemanez) Warner Music Germany. Pet Shop Boys - Biografie. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q485625
* Multimedia: Pet Shop Boys / Q485625
# Laura Poitras

Laura Poitras (ˈpɔɪtrəs ahoskatua; Boston, 1964ko otsailaren 2a) estatubatuar dokumental zuzendari eta ekoizlea da.

## Aintzatespenak

Poitras dokumentalgintzan nabarmendu izan da. Dokumentalik onenaren Oscar saria irabazi zuen 2014an, Edward Snowdeni buruzko Citizenfour lanarengatik, eta, 2007an, kategoria horretarako izendatu zuten haren My Country, My Country filma. 2022an All the Beauty and the Bloodshed dokumentalak Urrezko Lehoia irabazi zuen.
Bilboko ZINEBI zinema jaialdiak Ohorezko Mikeldi Saria eman zion 2024ko Azaroaren 8an.
ZInebiko antolatzaileok azaltzen dutenez, Poitrasek badu arrazoirik sari hau jasotzeko:
   Azaleko ikuspegi batetik begiratuta, bazirudien Jaialdiaren edizio honetako Ohorezko Mikeldiaren irabazlearen filmografia ohiko gaietatik aldentzen zela bere azken film luzeari, All the Beauty and the Bloodshed (2022) izenekoari, uste osoz aurre egin zionean. Ez da horrela, inondik ere: kultura plural, kritiko eta eraldatzailearen aldeko borrokan Nan Goldin funtsezko argazkilariari laguntzeko apustua modu naturalean uztartzen da Poitrasen diskurtsoarekin.

## Filmografia hautatua

* Exact Fantasy (1995)
* Flag Wars (2003)
* Oh Say Can You See... (2003)
* My Country, My Country (2006)
* The Oath (2010)
* Citizenfour (2014)
* Risk (2016)
* The Year of the Everlasting Storm (2021)
* Terror Contagion (2021)
* All the Beauty and the Bloodshed (2022)

## Erreferentziak

* ↑ «Laura Poitrasen 'All the Beauty and the Bloodshed' dokumentalak lortu du Urrezko Lehoia» Berria 2022-09-10 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* ↑ «Programación ( Laura Poitras ) - ZINEBI» zinebi.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ «LAURA POITRAS – ZINEBI» zinebi.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-10).
* ↑ (Ingelesez) «Terror Contagion» MAC Montréal.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6499321
* Multimedia: Laura Poitras / Q6499321
# 1712
## Jaiotzak

* Urtarrilaren 24a – Frederiko II.a Handia, Prusiako erregea eta Brandenburgeko hauteslea (h. 1786).
* Urtarrilaren 28a – Tokugawa Ieshige, Tokugawa shogunerriko bederatzigarren shoguna (h. 1761).
* Maiatzaren 9a – Juan Antonio Zelaia, nafar militar, diplomazialari eta funtzionarioa, Guayaquilgo gobernadorea (h. 1776).
* Ekainaren 28a – Jean-Jacques Rousseau, idazle eta pentsalari suitzarra (h. 1778).
* Abuztuaren 17a – Juan Lorenzo Irigoien, nafar apaiza, Iruñeko apezpikua (h. 1778).
* Urriaren 5a – Francesco Guardi, italiar margolaria eta diseinatzailea (h. 1793).
* Urriaren 8a – Alison Cockburn, eskoziar poeta, txantxazale eta socialitea (h. 1794).
* Urriaren 14a – George Grenville, Britainia Handiko lehen ministroa (h. 1770).
* Abenduaren 11 – Francesco Algarotti, italiar polimata, olerkari, saiakeragile, arte kritikari eta arte bildumagilea (h. 1764).

## Heriotzak

* Urtarrilaren 28a – Fernando de Moncada, Nafarroako erregeordea (j. 1646).
* Otsailaren 18a – Luis Frantziakoa, Frantziako dofina (j. 1682).
* Ekainaren 16a – Joan Adam I.a Liechtensteingoa, Liechtensteingo printzea (j. 1662).
* Uztailaren 12a – Richard Cromwell, ingeles politikaria, Ingalaterra, Eskozia eta Irlandako Errepublikako Lord Babeslea (j. 1626).
* Irailaren 14a – Giovanni Domenico Cassini, italiar astronomo eta ingeniaria (j. 1625).
* Irailaren 28a – Jan van der Heyden, nederlandar pintorea eta grabatzailea (j. 1637).
* Azaroaren 12a – Tokugawa Ienobu, Tokugawa shogunerriko seigarren shoguna (j. 1662).
* Matias Goñi, jesulagun nafarra (j. 1647).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6871
* Multimedia: 1712 / Q6871
# Zanburu

Zanburu, Bizkaiko probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 789 metrotako altuera du eta kokapen zehatza 43.074032 eta -2.768038 da. Mendi honetara igotzeko lekurik errazena

## Kanpo estekak

Zanburu, http://www.euskal-herria.org/.
# 1764
## Gertaerak
### Arte eta kultura

* Euskalerriaren Adiskideen Elkartea sortu zuten Frantzisko Xabier Munibek eta Azkoitiko zalduntxoek, Bergaran. Koldo Mitxelenak dioenez, hura izan zen «euskal kulturaren historiako gertaerarik garrantzitsuena».

### Zientzia eta teknologia

* Uztailaren 12a – Charles Messier astronomo frantziarrak lehen nebulosa aurkitu zuen: "M27" edo "Pisuaren Nebulosa".
* Apirilaren 1a – Bilbo zeharkatu zuen eguzki eklipsea

### Kirolak
## Jaiotzak

* Martxoaren 8a – Carlo Andrea Pozzo di Borgo, Korsikako diplomatikoa (h. 1842).
* Martxoaren 13a – Charles Grey (Greyko II. kondea), Erresuma Batuko lehen ministroa (h. 1845).
* Martxoaren 26a – Francisco de Paula Escudero, nafar militar eta politikaria (h. 1831).
* Maiatzaren 20a – Johann Gottfried Schadow, alemaniar eskultorea (h. 1850).
* Uztailaren 9a – Ann Ward Radcliffe, ingeles idazlea (h. 1823).
* Uztailaren 19a – Juan José Castelli, argentinar abertzalea (h. 1812).
* Abuztuaren 22a – Charles Percier, frantziar arkitekto eta diseinatzailea (h. 1838).
* Irailaren 17a – John Goodricke, astronomo zaletu ospetsua (h. 1786).
* Urriaren 10a – Fernando Bengoetxea Altuna "Pernando Amezketarra", gipuzkoar bertsolaria (h. 1823).
* Abenduaren 3a – Augusta Brunswick-Wolfenbüttelekoa, Frederiko Württembergekoaren emaztea eta Gilen I.a Württembergekoaren ama (h. 1788).
* Abenduaren 7a – Claude-Victor Perrin, frantziar mariskala eta Belluneko dukea (h. 1841).
* Alexander MacKenzie, eskoziar esploratzailea (h. 1820).
* Jose Maria Fagoaga, gipuzkoar matxinatua eta konspiratzailea, Mexikoko independentziaren alde borrokatu zuena (h. 1837).
* Sophie de Condorcet, frantziar idazle eta itzultzailea, irakurketa talde baten anfitrioi oso ezaguna (h. 1822).

## Heriotzak

* Otsailaren 2a – Manuel Sada, Nafarroako erregeordea (j. 1677).
* Otsailaren 22a – Francisco Ignacio Añoa, nafar artzapezpikua, Iruñeko apezpikua izandakoa (j. 1684).
* Martxoaren 30a – Pietro Antonio Locatelli, italiar musikagile eta biolinista (j. 1695).
* Apirilaren 15a – Madame de Pompadour, frantses dama, Luis XV.a Frantziakoaren maitalea (j. 1721).
* Maiatzaren 3a – Francesco Algarotti, italiar polimata, olerkari, saiakeragile, arte kritikari eta arte bildumagilea (j. 1712).
* Uztailaren 16a – Ivan VI.a Errusiakoa, Errusiako tsarra (j. 1740).
* Irailaren 12a – Jean-Philippe Rameau, frantziar musikagile, organista, klabe-jotzaile eta musikaren teorialaria (j. 1683).
* Irailaren 26a – Benito Jerónimo Feijóo, espainiar idazle beneditarra (j. 1676).
* Urriaren 2a – William Cavendish (Devonshireko IV. dukea), Britainia Handiko lehen ministroa (j. 1720).
* Urriaren 22a – Jean-Marie Leclair, frantses musikagile eta biolinista (j. 1697).
* Urriaren 26a – William Hogarth, ingeles margolari, ilustratzaile eta grabatzailea (j. 1697).
* Azaroaren 20a – Christian Goldbach, prusiar matematikaria (j. 1690).
* Gabriel José Zuloaga, gipuzkoar militar eta funtzionarioa, Venezuelako gobernadore izandakoa (j. 1684).
* Léon Picot de Chemeteau, lapurtar noble eta militarra (j. 1728).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7659
* Multimedia: 1764 / Q7659
# Armotoa

Armotoa, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Armotoa oso mendi ezkutua dugu, inguruko erraldoiek itzaldu egiten baitute. Hala ere, oso ezaguna da haren amildegiek Izaba gainean eskaintzen duten itxura harroa. Merezi du mendi honen tontor harritsua bisitatzea, batez ere inguruko mendien ikusmira ederragatik. Ibilbide gomendagarriena Mintxate harroilean hasten da, Kaxauren bordara iritsi baino aurreraxeago. Ekialderantz joz berehala iritsiko gara mendilerroko gainaldera, non Merke eta Pioren borden hondakinak ikusiko baititugu. Handik aurrera bidexka estu baina garbi batean gora egin besterik ez dugu.

## Kanpo estekak

Armotoa, http://www.euskal-herria.org/.