OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 1996ko Euskal Herriko Itzulia

1996ko Euskal Herriko Itzulia :
| Datu orokorrak ||
| Lasterketa | 36. Euskal Herriko Itzulia |
| Datak | apirilak 8 – 1996.eko apirilak 12 |
| Luzera | 817,5 km |
| Herrialdea | Espainia |
| Irteera-lekua | Lasarte-Oria |
| Bataz besteko abiadura | 39,229 km/o |
| Emaitzak ||
| Txapelduna | Francesco Casagrande (Saeco-Estro-AS Juvenes San Marino) |
| Txapeldunordea | Pascal Hervé (Festina-Lotus) |
| Hirugarrena | Abraham Olano (Mapei-GB) |
| Puntukako sailkapena | Abraham Olano (Mapei-GB) |
| Eskalatzailerik onena | Francesco Frattini (Gewiss-Playbus) |
| ◀1995 | 1997▶ |
| Dokumentazioa ||
1996ko Euskal Herriko Itzulia txirrindularitza lasterketa honen 36. edizioa izan zen. 1996ko apirilak 8 eta 12 artean egin zuten, 817,5 kilometroko ibilbidea eginez 5 etapatan banatuta. Garailea Francesco Casagrande italiarra izan zen.

## Etapak

| Etapa | Data | Ibilbidea | Kilometroak | Etapa garailea | Sailkapen nagusiko liderra |
| 1. etapa | 1996ko apirilak 8 | Lasarte - Lasarte | 126 | Laurent Jalabert | Laurent Jalabert |
| 2. etapa | 1996ko apirilak 9 | Lasarte - Galdakao | 190 | Francesco Casagrande | Francesco Casagrande |
| 3. etapa | 1996ko apirilak 10 | Galdakao - Gasteiz | 200 | Stefano Zanini | Francesco Casagrande |
| 4. etapa | 1996ko apirilak 11 | Gasteiz - Lekunberri | 198 | Francesco Frattini | Davide Rebellin |
| 5. etapa (1. Sek.) | 1996ko apirilak 12 | Lekunberri - Orio | 97 | Neil Stephens | Pascal Hervé |
| 5. etapa (2. Sek.) | 1996ko apirilak 12 | Orio - Orioko benta | 6,50 (erlojupekoa) | Francesco Casagrande | Francesco Casagrande |

## Kanpo estekak

* 1996ko Euskal Herriko Itzuliko sailkapenak
* 1996ko Euskal Herriko Itzulia
* Datuak: Q12252548
# Cortinarius eufulmineus

Cortinarius eufulmineus Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoa: Phlegmacium eufulmineum.

## Deskribapena

Kapela: 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hasieran borobildu-ganbila gero zabalduagoa, lautua, baita erdigunea hondoratua ere ertz sotil samarrarekin eta luzaroan borobildua, gero zuzena, likatsua hezetasunean distiratsua eguraldi lehorrarekin, kolorea hori-laranjatik arre-laranjara eta arre koloreraino, berezko fibrilekin edo baita batez ere erdigunean errezelarekin estalita, zurixkatik okrera. Arre ilun koloreko orbantxo urtsuak ere ikus daitezke.
Orriak: Borobildu-itsatsiak, estu, hasieran hori-laranja kolorekoak gero arre-herdoil kolorekoak, ertz irregularrarekin edo argi eta garbi higatua.
Hanka: Zilindrikoa, erraboil marjinatu nabarmen samarrarekin, laranja-hori bizi kolorekoa gero arrexka kolorekoa bihurtzen da.
Haragia: Hori-limoi argi kolorekoa, ia zuria kapelan, pixka bat ilunagoa oinean, apurtutako zatietan edo hondatuta daudenetan arre kolorea hartzen du. Usain eta zapore nabarmenik gabea.
Erreakzio kimikoak: NHO + haragi: ia bat ere ez.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Eufulmineus epitetoa, ondo, justu, esan nahi duen grekozko “eu” hitzetik eta tximistarena, esan nahi duen “fulmineus” hitzetik dator.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria. Susmagarria haragiaren kolore horiagatik.

### Nahasketa arriskua

Bereizteko zailak diren talde batekoa da.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean. Urria. Pagoen azpian, leku belartsuetan, zabaletan, lurzoru karetsuetan.

### Banaketa eremua

Kanada, Euskal Herria, Alpeak, Austria‎, Eslovenia‎, Espainia‎, Frantzia, Pirinioak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 203 or. ISBN 84-282-0887-X (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
* ↑ Cortinarius eufulmineus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12951432
# Hesi (argipena)

Hesi hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:
* hesia, espazio bat mugatzeko egitura;
** Ceuta eta Melillako hesiak, Afrikatik datozen etorkinei sarrera eragozteko hiri horietan jarritako hesia;
* ekonomian, sarrera-hesia;
* Koral Hesi Handia;
* Hesi Handia uhartea;
* Ross izotz hesia;
* suhesia.
* hesi-efektua, naturguneetan gisa urbanizazioak eragiten duena, hauek isolatuz.
# Erreumatismo

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Erreumatismo, erreuma edo hezueria hezur- eta gihar-sistemari (hezur eta giltzadurei) batik bat, eta gihar, tendoi eta haien inguruko bestelako elementu hurbilei ere erasaten dien gaixotasun-multzo zabal baten izendapen generikoa. Mina, hantura eta arazo funtzionalak sorrarazten dituzte da.
Hona hemen arazo erreumatiko nagusiak:
* Espondilitis ankilosatzailea
* Sorbaldako mina
* Burtsitis/Tendinitis
* Kapsulitis
* Lepoko mina
* Artrosi
* Artritis psoriasikoa
* Sukar erreumatikoa
* Artritis erreumatoidea
* Artritis erreaktiboa
* Lupus eritematosoa
* Polimialgia erreumatikoa
* Tenosinobiti
* Miositi

## Erreferentziak

* ↑ «hezueri» Euskaltzaindiaren Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2023-03-06).
* ↑ «reuma» Zehazki (Noiz kontsultatua: 2023-03-06).
* ↑ «rhumatisme» Nola Erran (Noiz kontsultatua: 2023-03-06).
* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Erreumatismo. .

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q684924
* Multimedia: Rheumatism / Q684924
# Ziza zauli

Ziza zaulia (Lyophyllum decastes) Lyophyllaceae familiako onddo espezie bat da. Espezie ezezaguna da perretxiko zale gehienentzat, baina kalitatezko jangarria da.
Sinonimoak: Agaricus aggregatus, Agaricus decastes (Basionimoa), Agaricus plicatus, Clitocybe aggregata, Clitocybe decastes, Gyrophila aggregata, Gyrophila decastes, Agaricus subdecastes, Clitocybe subdecastes, Agaricus turmarius, Clitocybe turmaria, Tricholoma aggregatum, Clitocybe elephantina, Tricholoma decastes, Tricholoma parvum, Lyophyllum aggregatum.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, leuna, larru kolorekoa, gris-arrea, batzuetan arre-horixka. Hasieran ganbil-makurra, gero lau-hondoratua, ertza uhindua eta beherantz biribilkatuta ale gazteetan, gero zabaldu egiten da.
Orriak: Banangarriak, itsatsiak edo dekurrenteak. Hasieran zurixkak, ondoren gris zurbilera edo gris-horixkara pasatzen dira.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Zurixka, 5 - 12 x 0,6 - 1 cm-koa, zilindrikoa edo konprimatu samarra, goian pruinaduna, batzuetan luzanga eta bihurgunetsua eta beste batzuetan laburra eta itxuragabea.
Haragia: Nahiko mehea eta zaila, zurbila. Irin usain ahula du eta babarrun zaporea.

## Jangarritasuna

Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua

Lyophyllum fumosum delakoarekin honek kapela arre-gris iluna du eta zuntzexkak ditu. Zenbait autoreren iritziz, Lyophyllum decastes espeziaren aldaera bat da.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, hostozabalen parke edo baso belartsuetan. Ale askoko taldetan hazten da, askotan, oinaren oinarritik elkarri soldatuta.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Galapagoak, Txile, Islandia, Kanariak, Svalbard, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia, Txina, Australia, Hegoafrika, Réunion, Maurizio, Polinesia Frantsesa, Ozeano Bareko uharteak, Indiako ozeanoko uharte sakabanatuak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 213 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. JoseLuis Añanos Echo Editorial Pirineo ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 286 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 166 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Lyophyllum decastes: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q138112
* Multimedia: Lyophyllum decastes / Q138112
# Cortinarius fluryi

Cortinarius fluryi Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Cortinarius rufoalbus, Phlegmacium fluryi, Cortinarius ophiopus f. fluryi.

## Deskribapena

Kapela: 10 mm arteko diametrokoa, itxura sendokoa, ganbila gero ganbil-lautua, batzuetan baita hondoratua ere. Likatsua, fibrilatua, opakua eguraldi lehorrarekin. Arre-adreilu kolorekoa edo zurbilagoa, leuna, ia distiratsua, berezko fibrilekin, ertza errezelaren hondakin iraunkorrekin.
Orriak: Mehetuetatik itsatsietara, oinean lepoko bat eginez, zabal, oso zurbilak hasieran zurixkak, gero kafesne kolorekoak, inoiz ere ez more edo lila koloreko tonuekin. Ertz malkartsua, zurixka.
Hanka: 5 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, ia klabiformea, oinarrian loditua, muturrean fibriladun gainazala, eta altuera ezberdinetan burute flokosoekin apaindua, okre antzeko kolorekoa, goialdean zurbilagoa. Lurperatutako zatia zurixka.
Haragia: Zurixka, zahartzean arre kolorerako joerarekin. Usain meleka, ongailuen antzekoa, baina desatsegin samarra. Zaporea gozoa.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Fluryi epitetoa pertsona zenetik dator.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean. Urria. Bakarka edo talde txikietan hostozabalen basoetan edo mistoetan, batez era pagadietan.

### Banaketa eremua

Euskal Herria, Alpeak, Austria‎, Eslovenia‎, Frantzia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 155 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
* ↑ Cortinarius fluryi: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107597415
# Cortinarius guttatus

Cortinarius guttatus Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Phlegmacium guttatum.

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, erdi-esferikotik ganbilera, ertz tolestuarekin, gainazala hezetasunaren tantatxo tipikoekin markatua, kapelaren kolorea baino ilunagokoekin, bai erdigunean eta bai ertzean. Hori-berdexka edo hori-lehoi kolorekoa, arre-oliba antzeko koloreko berezko fibrila oso finekin. Geruza distiratsuarekin eguraldi lehorrean, zerrendatan erraz bereizten da.
Orriak: Mehetu-itsatsiak, nahikoa estu, zabalak, hori bizitik hori-berdexkara, gero horixka-herdoil kolorekoa espora helduengatik. Ertz gorabeheratsua.
Hanka: 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa, erraboil lodiarekin eta garbi marjinatuarekin, edo biribildu azpi-marjinatuarekin, ia bolba itxurakoa errezelaren hondakin horiengatik. Hori-limoi kolorekoa: gortina horiarekin.
Haragia: Hori-berdexka zurbil kolorekoa, oinarrian biziagoa eta orriekin bat egiten duen eremuan. Mendaroaren usain arinarekin, atsegina, Cortinarius percomis espeziearen antzekoarekin, baina askoz arinagoarekin, batzuetan bat ere ez.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Guttatus epitetoa latinetik dator, tanta, esan nahi duen, “gutta” hitzetik. Kapelan dituen berezko tantatxoengatik.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria. Susmagarria ere bada haragi horiagatik.

### Nahasketa arriskua

Cortinarius percomis delakoarekin nahastea oso erraza da. Cortinarius russeoides eta Cortinarius nanceiensis talde berekoak dira, baina usain oso desberdinak dituzte.

## Sasoia eta lekua

Koniferoen basoetan, goroldio asko duten lurzoruetan, batez ere izei gorrietan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alpeak, Austria‎, Eslovenia‎, Frantzia‎, Polonia‎, Pirinioak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 201 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Cortinarius guttatus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q84325601
# Cortinarius fulvescens

Cortinarius fulvescens Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Agaricus ochrofulvescens, Cortinarius ochrofulvescens, Gomphos fulvescens, Hydrocybe fulvescens.

## Deskribapena

Kapela: 1 eta 2 (4) cm bitarteko diametrokoa, konikoa, puntaduna, markatutako titi batekin; gorri-arre kolorekoa, arre iluna erpinean: eguraldi lehorrarekin argiagoa.
Orriak: Oinera biribilduak, sabeldun samarrak, kanela bizi kolorekoak, hori-arre, hori-herdoil kolorekoak, eta batzuetan arbeletxeko koloreko islekin.
Hanka: Hasieran zurixka, gero arre-gorrixka argia, askotan errezelaren hondarrekin, kolore berekoak izan daitezke.
Haragia: Arre-haragi kolorekoa. Usain eta zapore nabarmenik gabe.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Fulvescens epitetoa latinetik dator, lehoi kolorekoa, gorrixka, esan nahi duen “fulvus” hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua

Koniferoen baso goroldiotsuetan, zohikaztegietan eta sfagnum goroldiotan. Nahikoa arrunta.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Groenlandia, Islandia, Svalbard, Europa, Errusia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 243 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Cortinarius fulvescens: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10524788
* Multimedia: Cortinarius fulvescens / Q10524788
# Grisaila

Grisaila kolore grisak soilik erabiltzen dituen pintatzeko teknika da, askotan irudiari eskulturaren itxura ematen diona. XV. mendean van Eycks anaia flandiarrek erabili zuten lehenengo aldiz, eta XVIII. mendean ere erabili zen, sabaiak eta hormak eskultura klasikoen erara apaintzeko. Frantzian, kolore bakar baten gainean kolore gardenak erabiliz margotzeko teknikari esaten zaio.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm, Hiztegi terminologikoa, 2003 (noiz kontsultatua: 2023-10-20), Zehazki hiztegian Grisalla ageri da.
* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Cortinarius herculeus

Cortinarius herculeus Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 8 (17) cm bitarteko diametrokoa, haragitsua, ganbiletik zabaldura., irregularki konkorduna eta lobatua; gainazal likatsua baina distiratsua eguraldi lehorrarekin, berezko fibrila finekin eta erreflexu metalikoekin. Hori-okre antzeko kolorearekin eta han-hemenka hori-zurbilez edo gorrixkaz lausotua. Ertza batzuetan errezel zuriaren hondakinekin.
Orriak: Nahikoa estu, marjinatuak; krema zurbil-grisaxka kolorekoak, gero okre antzekoagoak haragi kolore arin batekin. Ertza ildaskatua.
Hanka: Mamitsua. 5 eta 15 cm bitarteko garaierakoa eta 1,8 eta 5 cm bitarteko diametroarekin, betea eta sendoa, zilindrikoa edo oinarrira pixka bat loditua, zuri-lasto kolorekoa, baina baita arrexka armillaren hasikinarekin.
Haragia: Trinkoa eta solidoa, zuri-lasto kolorekoa, lurraren edo artoaren usainarekin.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Herculeus epitetoa latinetik dator, Hercules, esan nahi duen “Hercules” hitzetik. Neurri trinkoa duelako.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Espezie honek violaceus aldaera du, habitat berdinean hazten da, baina orriek eta gortinak tonu moreak izaten dituzte.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean. Eremu mediterraneoan zedroen azpian. Iparraldean duen presentzia ez da ezagutzen. Oso arraroa eta lokalizatua.

### Banaketa eremua

Alpeak, Austria‎‎, Espainia‎, Frantzia, Pirinioak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 159 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ Cortinarius herculeus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q84325870
# Mausoleo

    Artikulu hau hilobi monumentuari buruzkoa da; Korsikako udalerriari gaitzat duena beste hau da: «Mausoléo»
Mausoleo hilobi monumentua da. Etimologiaren aldetik, latinezko jatorria du: Mausolēum, Mausolo Kariako erregearentzat Artemisa II.a bere emazteak Munduko Zazpi Mirarietako bat zen Halikarnasoko Mausoleoa eraiki baitzuen.
Shah Jahan mongoliar enperadoreak eraiki zuen Taj Mahal ere mausoleo bat da, agian egun dagoen ezagunena.

## Ikus, gainera

* Zenotafio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q162875
* Multimedia: Mausoleums / Q162875
# San Esteban eliza (Larraul)

San Esteban eliza Larraulgo (Gipuzkoa) eraikin zaharrena da. Azpimarratzekoa da bertan ikus daitekeen XVI. mendeko grisaille, Gipuzkoako mende horren bakarra.

## Historia

Larraul ez zen 1840. urtera arte udal egin baina bertako bizilagunak, bost mende lehenago ere, San Esteban elizaren inguruan biltzen ziren. Batasun hartatik sortu zen gaur ezagutzen dugun herria. Larraulgo familiarik zaharrenetako batek, Larrunbide-tarrek hain zuzen ere, berebiziko protagonismoa izan zuten XVI. mendean eliza berritu zutenean. Honela 1500. urtea bete berria zela, Juan Larrunbideko erretoreak eta Aszensio Larrunbideko maisu-harginak erdi Aroko eliza zaharrean ordez harlanduzko eraikin irmo bat, gotiko-errenazentista estilokoa, altxatxea erabaki zuten. Herritarren baliabideak murritzak zirenez, zenbait belaunalditan zehar luzatu ziren lanak; azkenean, Beobide eta Domingo Larrunbidek 1590ean egindako kanpandorre sendoak eman zien bukaera.
Zortzialdeko burualde sakonaz errematatua dagoen San Esteban elizaren habearte gotikoa, estu eta luzanga, estaltzeak luze jo zuen. Padro Apalasagastikoak eraikitako hormak astiro-astiro hazi ziren 1543tik 1553ra bitartean; kontrahorma indartsuetan oinarrituak zeuden, Mendebaldeko fatxadan lehiotxo borobil bat eta Hegoaldean lehio eder bat beste irekudurarik ez zuelarik. Handik oso gutxira, ordea, bi urte baino gehiago ez, Migel Odogarateko maisuak aldarea estaltzen duten ganga gurutzaduradun dotoreak eta lehenengo bi atalak hornitu zituen.
Erretaula nagusia, Juan Zialzetako eskultoreak burutu zuen 1649an. Diseinu klasizista egoki eta orekatua duen lana da, hondoen koloreek eta zutabeetako jaspeztatuek hein batean itxuraldatzen badute ere. Erretaularen aurrealdeko bankuaren gainean santu eta ebanjeliaren erliebetxoak Inazio Loiolakoa, Santiago erromesa eta elizako zaindaria den, San Esteban beraren, zurezko eskultura polikromatuak ikus daitezke.

## Grisaila

Oraindik orain, zaharberritze lanak zirela-eta, 1560. urte aldera tenperan pintaturiko grisaila ikusgarri bat aurkitu zuten. Erretaula hau, bakarra da Gipuzkoan eta erromanista estiloaren lehen belaunaldiko artista anonimo iaio batek egina da, baina ez zuen erabat gauzatu. Aberats itxurako arkitektura klasikoko erretaula irudikatzen du, bertan Isaias eta Jeremias profeten buruak antzematen dira, Kalbarioan dauden Ama Birginaren eta San Joanen irudi amaigabeak bezalaxe. Margolanak, zurezko bi irudiz osatuak zeuden, Jesu Kristo Gurutziltzatuarena bat eta San Estebanena bestea, baina desagertu egin ziren biak.

## Iruditegia

* Elizaren erretaula nagusia berritua.
* Elizan aurkitutako hilobia.
* San Estebango grisaille.
* Grisailleren zehaztasuna.

## Erreferentziak

* 1 2 https://www.kulturweb.com/adm/ficha.asp?tipoficha=2&que=32&id=452&L_Id=136&idioma=eu Euxebe Portugalen testua.
* ↑ http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/artikuluak/artikulua.php?id=eu&ar=86175

## Ikus, gainera

* Grisaille

## Kanpo estekak

* Datuak: Q86442942
* Multimedia: Church of San Esteban, Larraul / Q86442942
# Willendorfeko venusa

Willendorfeko venusa (alemanez: Venus von Willendorf) emakumezko estatua antropomorfo txiki bat da. Willendorfetik gertu dagoen paleolitoko aztarnategi batean topatu zuen, Danubioko ibaiertzean, Josef Szombathy izeneko arkeologo austriar batek 1908an.
Paleolitoko Venusetatik ezagunena da. Aurpegi zehaztugabea eta amatasunarekin lotuta dauden gorputzeko atalen handizkatze nabari bat (sabel handia, bular izugarriak eta hanka lodiak) dituzten emakume-irudiak dira. Erabat biluzik dagoen emakume lodi horren irudia Neolitoko eskultura egiptoar, greko eta Babiloniakoetan ere ohikoa zen.

## Willendorfeko venusaren deskribapena

Emakume horren irudia, biluzik, 11,1 zentimetro garaieran, 5,7 zabaleran eta 4,5 lodieran 15 zentimetroko zirkunferentziarekin eta lodikotea, lekukoa ez den kareharrian zizelkatua izan zen, eta okre gorriz tindatua.
Irudiak frontaltasun-legea betetzen du, buruak, arinki, eskuineko bularralderantz begiratzen duela badirudi ere.
Errepresentazio konbentzionala dirudi, ez errealista, sabelaldea, bulba, ipurmasailak eta bularrak tamaina handikoak direlako. Azterketa askok, hor, ugalkortasunaren kontzeptuarekiko erlazioa dagoela ondorioztatu dute.
Eskuak oso argalak dira eta ia hautemanezinak. Aurpegia ez dago begi-bistan, burua ilekordak diruditen formekin estaltzen zaiolarik orrazkera edo txapel motaren batekin, eta aurrerantz okertuta dago.
Sabelaldean, zilborra irudikatuz, nabaria den hutsune bat ageri da. Izter lodien gainean pubis lodi bat hedatzen da.
Hankak anatomikoki oso egokiak badira ere, belaunak elkarrengandik gertuegi daude eta oinak irudikatu ez badira ere (edo galdu egin dira) banatuta egongo lirateke, eskultura orkatila parean bukatuko litzatekeelarik.

## Zaintza

Venusa Vienako Naturhistorisches Museum, Historia Naturalaren Museoaren parte da. Lausselgo venusarekin eta Grimaldiren venusarekin batera Paleolitoko Venusik ezagunenetakoa da.

## Erreferentziak

* ↑ Antl-Weiser, Walpurga. The anthropomorphic figurines from Willendorf. Niederösterreichischen Landesmuseum.
* ↑ Lawrence Cunningham; John J Reich. (2006). Culture and values : a survey of the humanities. Belmont, CA: Wadsworth ISBN 978-11-33-94533-8..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131397
* Multimedia: Venus of Willendorf / Q131397