# Artemisia Gentileschi

Artemisia Gentileschi (Erroma, Italia, 1593ko uztailaren 8a – Napoli, c.1656) italiar margolari barrokoa izan zen, Caravaggioren jarraitzaile nagusietako bat.
Bere prestakuntza artistikoa bere aitaren tailerrean hasi zen, Orazio Gentileschi (1563-1639) margolari toskanarraren tailerrean, Caravaggioren eskola erromatarraren adierazle handienetako bat. Aitarengandik ikasi zuen marrazketaren teknika eta Caravaggioren lanen naturalismo indartsua, eta harexekin alderatu izan da bere dinamismoarengatik eta askotan bere margolanek irudikatzen dituzten eszena bortitzengatik. Gai historikoak eta erlijiosoak landu zituen bere koadroetan. Sonatuak izan ziren Lucrecia, Betsabé, Judit edo Cleopatra pertsonaia femeninoen margolanak, non ezaugarri feministak irakurri diren.
1611ko maiatzean, 18 urte zituenean, Agostino Tassi margolariak, bere maisu eta aitaren lagunak, bortxatu egin zuen. Bere bizitzan zein pinturan eragina izan zuela uste den gertakaria.
Erroman eman zituen lehen artista-urratsak, eta Italiako hainbat hiritan jarraitu zuen bere ibilbidea. 1612an Florentziara joan zen bizitzera. Arte-diseinuaren Galleria dell'Accademiako (Florentzia) kidea egin zen lehen emakumea izan zen, eta nazioarteko bezeroak izan zituen. Cosimo II.a Mediciren babespean lan egin zuen. 1621ean Genovan lan egin zuen, gero Veneziara joan zen, eta han Anton Van Dyck eta Sofonisba Anguissola ezagutu zituen. Geroago, Erromara itzuli zen eta, 1626 eta 1630 bitartean, Napolira joan zen bizitzera. Napoliko garaian, artistak Pozzuoli hiriko (Napolitik gertu) eliza fresko margotzeko eskaera jaso zuen lehen aldiz. 1638tik 1641era bitartean, Londresen bizi eta lan ere egin zuen bere aitarekin, Karlos I.a Ingalaterrako eta Eskoziakoren babespean. Gero Napolira itzuli zen, eta hantxe bizi izan zen hil zen arte.

## Bizitza

Orazio Gentileschiren alaba eta ikaslea izan zen. 1610ean, Susana eta agureak (Graf von Schönborn bilduma, Pommersfelden) margotu zuen, batzuen ustez aitaren laguntzarekin. Oraziorengandik hartu zuen Caravaggiorenganako zaletasuna: biziki maite zituen argitasun gogorrak eta egoera psikologikoen tentsioa. 1614-1620 urteetan Florentzian egon zen. Han, naturalismoa eman zuen ezagutzera, eta bildumazale askorentzat lan egin zuen arrakastaz, Medicitarrentzat besteak beste.
Judith eta Holofernes (1612, Napoli) da Artemisaren lan ezagunenetako bat; izan ere, sarritan landu zuen Judithen gaia, ankerkeria bitxi batez gainera, argi-ilunen bidez indar harrigarria lortuz. Historialariek lan hauei buruzko interpretazio autobiografikoak egin dituzte, Artemisiaren bizitza legendario eta, maiz, tragikoarekin erlazionatuz.
1622-1626 inguruan Erroman egon ondoren, Napolin hartu zuen bizilekua, betiko. Egin zuen halere bidaia bat Londresa, 1638-1640 urteetan, eri zegoen aitari laguntzera; erretratu asko egin zuen han, eta berehala gainditu zuen aitaren ospea. Napolin egin zituen lanetan José de Riberaren eragina antzematen zaio, eta margolanak Caravaggismoaren eta joera akademiko baten bitartekoak dira.

## Lanak

Hona hemen Gentileschiren obra nagusien zerrenda, noiz eta non egin ziren adierazita:
* Susana eta zaharrak, Schönborneko kondearen bilduma, Pommersfelden, 1610.
* Amabirjina umearekin, Spada galeria, Erroma, 1610-1611.
* Judit burua mozten Holofernesi, Capodimonteko Museoa, Napoli, 1612-13.
* Dánae, San Luiseko Arte Museoa, San Luis, (Misuri), h. 1612.
* Judit burua mozten Holofernesi, Galleria degli Uffizi, Florentzia, h. 1613.
* Minerva, Sopraintendenza alle Gallerie, Florentzia, h. 1615.
* Autorretratoa martir gisa, bilduma pribatua, h. 1615.
* Inklinazioaren alegoria, Buonarroti etxea, Florentzia, 1615-16.
* Magdalena penitentea, bilduma pribatua (Marc A. Seidner Collection, Los Angeles), h. 1615-16.
* Madalenaren Konbertsioa, Galleria Palatina, Pitti Jauregia, Florentzia, 1615-16.
* Autorretratoa laud jotzaile, Curtis Galleries, Minneapolis, h. 1615-17.
* Judit eta bere dontzeila, Galleria Palatina, Pitti jauregia, Florentzia, 1618-19.
* Santa Katalina Alexandriakoa, Galleria degli Uffizi, Florentzia, h. 1618-19.
* Jael eta Sísara, Arte Ederren Museoa, Budapest, 1620.
* Kleopatra, Collezione della Fondazione Cavallini-Sgarbi, Ferrara, h. 1620.
* Pinturaren Alegoria, Tessé Museoa, Le Mans, 1620-30.
* Santa Zezilia, Spada Galeria, Erroma, h. 1620.
* Kleopatra, Amedeo Morandorri bilduma, Milan, 1621-22. (aditu batzuek beren aitaren obratzat hartzen dute).
* Confaloniero baten erretratua, Comunali d'Arte bilduma, Accursio jauregia, Bolonia, 1622.
* Susana eta zaharrak, The Burghley House Collection, Stamford, Lincolnshire, 1622.
* Lucrecia, Gerolamo Etro, Milan, h. 1623-25.
* María Magdalena Melancolía gisa, Sevillako katedraleko Altxor Aretoa, h. 1625; eta Soumaya Museoa, 1622-1625. (koadro honen bi bertsio daude).
* Judit eta bere dontzeila, Detroit Institute of Arts, h. 1625-27.
* Venus lotan, Barbara Piasecka Johnson bilduma, Princeton, New Jersey, 1625-30.
* Ester eta Asuero, Museo Metropolitano de Arte, New York, h. 1628-35.
* Deikundea, Kapodimonte Museoa, Napoli, 1630.
* Corisca eta sátiroa, bilduma pribatua, 1630-35.
* Clio, Historiaren Musa, bilduma pribatua (Wildenstein bilduma, New York), 1632.
* Aurora, bilduma pribatua, Roma.
* San Juan Bataiatzailearen Jaiotza, Prado Museoa, Madril, h. 1633-35.
* Kleopatra, bilduma pribatua, Erroma, h. 1633-35.
* Lot eta bere alabak, Arte Museoa, Toledo, Ohio, h. 1635-38.
* David eta Betsabé, Neues Palais, Potsdam, h. 1635.
* Lucreciaren bortxaketa, Neues Palais, Potsdam.
* David eta Betsabé, Pitti Jauregia, Gordailuak, Florentzia, h. 1635.
* Pozzuoliko anfiteatroko San Genaro, Capodimonteko Museoa, Napoli, 1636-37.
* San Proklo eta Nizea, Kapodimonteko Museoa, Napoli, 1636-37.
* Magoen Adorazioa, San Martinoko Museo Nazionala, Napoli, 1636-37.
* David eta Betsabé, Arte Museoa, Columbus, Ohio, h. 1636-38.
* Autorretratoa Margolaritzaren alegoria, Elizabeth II.a Ingalaterrako efreginaren Royal Collection, Windsor gaztelua, 1638-39
* Venus Kupido besarkatzen, bilduma pribatua, 1640-50.
* Bakearen eta Artearen alegoria bat Koroa ingelesaren pean, Malborough House, Londres, 1638-39 (Orazio Gentileschirekin lankidetzan).
* Susana eta zaharrak, Moravska Galerie, Brno, 1649.
* Ama Birjina eta Haurra arrosarioarekin, El Escorialeko monasterioa, Printzearen etxetxoa, 1651.
* Maria Magdalena estasian.
* Santa Apolonia, Soumaya Museoa, Mexiko Hiria, c. 1642-1644.

## Iruditegia

* Susana eta agureak, 1610 Graf von Schönborn bilduma, Pommersfelden.
* Judith eta Holofernes, 1614-1620 Uffizi Galeria, Florentzia.
* Ester eta Asuero, 1628–1635 Metropolitan Museum of Art, New York.
* San Joanen jaiotza, 1633-1635 Pradoko Museoa, Madril.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016/07/13 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Artemisia Gentileschi, la lucha de una pintora herida» Historia National Geographic 2020-10-01 (Noiz kontsultatua: 2024-12-08).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Artemisia Gentileschi: Biografía y legado de la pintora barroca» Teoría del Arte (Noiz kontsultatua: 2024-12-08).
* ↑ [https://www.museodelprado.es/aprende/enciclopedia/voz/gentileschi-artemisa/bc35919f-7235-457c-9c8f-fd166574143e Enciclopedia > Voz Gentileschi, Artemisa. ].
* ↑ «Biografía de Artemisia Gentileschi (Su vida, historia, bio resumida)» www.buscabiografias.com (Noiz kontsultatua: 2024-12-08).
* ↑ Menichetti 2016, 7-8 orr. .
* ↑ Alario Trigueros 2008, 14 orr. .
* ↑ Vallino & Montaruli 2016, 179 orr. .
* ↑ Bissell 1999, 22 orr. .
* 1 2 Judith eta Holofernes. museobilbao.com (Noiz kontsultatua: 2016-7-13).
* ↑ «Location of Artemisia's paintings» Life and Art of Artemisia Gentileschi.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) The Life and Art of Artemisia Gentileschi, artemisia-gentileschi.com
* Datuak: Q212657
* Multimedia: Artemisia Gentileschi / Q212657