# Estibalitz Sasiola

Estibalitz Sasiola edo Sasiolakoa (Deba, Gipuzkoa, 1550 baino lehen – 1611ko apirilaren 16a), agian, euskal idazle eta olerkaria izan zen; hala izan baldin bazen, euskal idazleen artean lehen emakumezkoa bide da. Egun, Joan Perez Lazarragakoaren eskuizkribuan jasotako hiru olerki harenak diren ala ez ebazteke dago.

## Bizitza

2004an, hain zuzen ere, euskal literaturarako aurkikuntza itzela gertatu zen, Madrilen, Joan Perez Lazarragakoaren eskuizkribua topatu zutenean. Liburu haren atzeko aldean beste norbaitek idatzitako hiru olerki daude. Lehenaren goiko aldean egileari buruzko azalpen zehatza ematen digute: «De la Señora Maria Estibaliz de Sasiola».
Maria Estibaliz Sasiola Debako dorretxekoa zen, etxe noble zaharra eta boteretsuko alaba zen, gaur oraindik zutik dira Turrillas eta Trekuren esaten duten bezala. Sasiola famiari buruz, 1340an, Lope Sasiolakoak beste etxe noble bat eraiki zuela Zumaian, eta Zumaiako San Pedro kaperan sasiolatarren armak ezarri zituztela. Haietako batzuk ospetsuak izan ziren: Martin Otxoa Sasiolakoa, Gaztelako kondestablearen idazkaria, 1539ko urriaren 25ean Lizarraten Karlos V.a enperadoreari harrera egin zion berbera: Debako San Anton kapera fundatu zuen eta Aranzibiako jauna ere izan zen; halaber, Paskual Sasiolakoa, Mutrikuko eskribaua eta 1583an Debako alkate izan zena.
Ez da jakiten gauza handirik berari buruz, baina garai horretako, XVI. mendeko hainbat emakume noble bezala, idazten eta irakurtzen jakingo omen zuen. Ez dira aurkitu berak aipatzen dituzten bi dokumentu baino: Martin de Amonsategiren eta María Martinez de Sasiolaren arteko ezkontzaren eskritura, lekuko bezala, eta Santa Maria de La Asunción-go elizaren bere heriotza-agirian, 1611ko apirilaren 16an hil zela azaltzen duenean.

## Olerkiak

Estibalitz Sasiolakoa, ematen duenez, debarra zen, 1550. urtea baino lehen jaioa eta 1611n zendua. Emakume noblea zenez gero, bazekien irakurtzen eta idazten. Harenak dira, agian, Joan Perez Lazarragaren eskuz idatzitako liburuko bukaeraldean ageri diren maitasunezko hiru olerki, Lazarragaren eskukoak ez direnak. Gainera, lehen lerroan aipu hau agertzen da : De la Señora Maria Estibaliz de Sasiola, egilea dela autore batzuk esaten dutela.
Olerki horiek dira 33, 34 eta 35 Lazarragaren eskuiskribuan. Izenburuak Lecu on bat da Escoçia, Elai lelo ibai lelo eta Mendi altuan erurra daidi dira izenburuak eta hirurok dira amodiozkoak.
Hiru olerkietatik, bat, azkenengoa, kanta zahar bat da (eta beste biak berak asmatutakoak, Patri Urkizuren esanetan.
Hauek dira:
| « | XXXIII Leku on bat da Eskozia De la señora Maria Estibaliz de Sasiola Leku on bat da Eskozia obeagoa da Beneszia ene aldeko lagunoni elkaenzako flakezia nai deban orduetako andia dakar fantasia bosteun dukat kosta jakan baroeoni balentia emperadore jaunaganik ekarizea lizenzia eleizara juen oi naiz egin oi det bekatu abemaria asi baize ezin oi det notatu liburuan bere jari oi naiz begi neureok lausotu fraidia predikazen jarri izik ezin aditu ofrendara dianea ondo oi det miratu sagara gora dianean amore lindeaz oroitu amore linda galantorek gogoan oi ni banindu lagunok baiez diostau neuronek ezin sinistu neuronek esin neio baia egingo digot mandatu arenzat jaio ninzala ta enagiala largatu es bisteak konsolat[u] ez egonak amorat[u] ez maian asentatu, ez oean albergatu. Jaun zerukoa estagizu[la] gizona onein amor[adu] laztan enea nai gara... sure atean arteti aren agun zaite[z] sakuskedan leiotik. Egun artan nik ez ne[ban] munduan lizan bear(rrik) speranzeak bizi oi... erri onezat atean speranzea galdu oi dot errira natorronea[n] ene lastan zuri ederra zure laztan ni banari kontu estua emango digozu zeruetako jaunari munduan diran podere oro eskuan dituanari bazinaki gogoa lastana biozekoa [zu]re minez ilgo banaiz [l]udatu jaun zerukoa [a]more linda galant bata [e]ne amore berria [g]ura dakustan ordu orotan [or]rzean ur det irria [ur]a estakustanea [a]ldea malenkonia [...]gun ekusi estet eta [...]oi ene bekataria [...]sigarika banendorren [...]patu egun batean [...]estanarekin enkontra nezan [S]an Juanen aurea [ber]e iru matalotekin [gorp]utza galanta joean zazpi urtekoz ekari nau gajoturik oea korzierrean irte neban baii? joean kalean debotaro enzutera birjinearen mezea Madalena santea da ene abogadea arren emon degidala eska nakion doea arimakoz eta gorpuzekok obe dedan bidea ene laztan biozekoa kortes enseinadea eri onetan bestek eztu ar oi deban librea Franziako armak dakaz goian eta bean aren ekuzten etoriko naiz lebante urrunerean biok ondo izango gara mundan garan artean paradisu ereinuan mundutik goazenean XXXIV Itai lelo i bai lelo Itai lelo i bai lelo etxean arai leloa damarika dan galantaena Belagai Butroekoa Belagaia dioza eta korionean jajoa oreanik jagi ninzan astelen goizean eskuetan busti eta kalera nirteanean ene lastan zuri ederra berdurakin aurean soinean gonaz ondo jazita jurapa oria gainea gerian gerikoa eder solea sotil oinea bularteria trapua zuri labradurak urrea donzellakin fordelizak lepoan goienainean donzella batek jozi zeban Iruneko kalean niri ondo kosta jakin Gipuskoako lurrean orain aldiaz aita deza[...] Gaztelako noblezia Burgus ta Toledo ta Kordoba ta Sibillia [Maro]ko errei[nua] Barzelona ta Balenzia Napol erri noblea da arek urrean Kalabria Genoako kondaduan Pisakin Florenzia Pullalekin Ferrera baino obeagoa da Beneszia munduak klaramentean daki zurca dana Zizilia [A]ostaenez lezu on dira Toskanarekin Lonbardia aek gustiak baino bere obeago ene amore onetsia XXXV Meldi Altuan Edurra Daidi Mendi altuan erurra daidi aran baxuan eguzki mendiaran guztiak baino ene koitaok nagusi ikaz lazten ninduan dontzella batek aurten nai ez ekusi laster kanbiatu ninduan deseo ebenagaiti | » |
Lehen olerkian mintzo den pertsonaia emakumezkoa da; bigarrenean, ez da garbi ikusten nor ari zaigun hizketan; eta hirugarrenak gizonezko baten ahoan jarrita dagoela dirudi.
Badago eztabaida olerki horiek Sasiolak egindakoak diren ala ez. Iritsi batzen arabera, agian Estibalitz kopiatzaile hutsa izango zela diote. Gauzak horrela, Gidor Bilbao eta Ricardo Gómez euskalariek diotenez, badirudi olerkiok Lazarragak idatzi zituela: beharbada Estibalitz Sasiolakoak idatzi edo kopiatu zituen lehenik, eta gero Lazarragak berriro kopiatu zituen, ezaugarri batzuk mantenduz eta beste batzuk beretuz.

## Erreferentziak

* 1 2 «Maria Estibalitz Sasiolakoaren egiletza "ebatzi gabeko kontu bat" da oraindik», Berria, 2014-03-02.
* 1 2 «Estibaliz Sasiolakoa, idazle ala kopiatzaile? Eztabaida Facebook-en», Filoblogia, 2014-10-25.
* 1 2 www.funtsak.com, Funtsak-Diseño y Programación Web-. «María Estíbaliz de Sasiola, primera poeta en euskera» www.txalaparta.eus (Noiz kontsultatua: 2024-11-28).
* 1 2 3 Estibalitz Sasiolakoa, gure lehen emakume olerkaria | EIBZko liburutegia. EIBZko liburutegia 2018-10-08 (Noiz kontsultatua: 2024-11-28).
* 1 2 3 4 Urkizu, Patri. (2005). «Maria Estibaliz De Sasiola (Deba 1550 – 1611) Euskal poesia idazleen artean lehen anderea» Lapurdum 10: 287-302. doi:https://doi.org/10.4000/lapurdum.84. ISSN 1965-0655..
* 1 2 «Estibalitz Sasiola gure literaturaren hastapenetan» elinberri 2016-04-12 (Noiz kontsultatua: 2024-11-28).
* ↑ Ramirez de Okariz Telleria, Iñigo; Goikoetxea, Nekane. Debako euskara sozialaren historia. , 246 or. ISBN 978-84-697-4808-4..
* ↑ Urkizu Sarasua, Patri. (2020). Maria Estibaliz Sasiola, lehen emakume idazlea. in: Ahotsak.eus. (Noiz kontsultatua: 2024-11-28).
* ↑ Irastortza Garmendia, Tere. Euskarazko literatura eta letren sorkuntzako emakumeen eta gizonen egoera. .

## Bibliografia

* Turrillas, Alex eta Treku Jose Ignacio (2015). Deba. Ibilaldi bat gure historian zehar. Deba: Kaioa a.s.p., 124-127 orriak.
* Lazarraga eskuizkribua: Edizioa eta azterketa. Gidor Bilbao, Ricardo Gómez, Joseba A. Lakarra, Julen Manterola, Céline Mounole, Blanca Urgell
* Ariztimuño Lopez, Borja (2020). Ohar filologikoak Azkoitiko testu aurkitu berriaz: irakurketa proposamena. Euskal Herriko Unibertsitatea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20492704