OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Evelina (abeslaria)

Eveliina Tammenlaakso (Turku, 1995eko maiatzaren 27a), Evelina mononimoz ezagunagoa, finlandiar egile abeslaria da, Universal Music Groupeko M-Eazy Music diskoetxearekin sinatua.

## Bizitza

Eveliina Tammenlaakso Turkun jaio zen. 2011n hasi zuen bere musika-ibilbidea The Voice of Finlandeko lehen denboraldiko parte-hartzaile gisa, non Elastinenen taldeko kide izan zen. Zuzeneko saioetan kanporatua izan zen.
2015ean, Evelinak Universal Music Groupeko M-Eazy Music diskoetxearekin kontratua sinatu zuen, eta urte hartako maiatzean Rakkaudesta lajiin/Vuoristorataa singlea plazaratu zuen. Urte berean Honey singlea grabatu zuen Mikael Gabriel rap abeslariarekin. Abesti hori arrakastatsua izan zen Finlandian, eta Finlandiako singleen zerrendan lehen postua lortu zuen. Hurrengo urtean, Sireenit eta Sushi singleak ere kaleratu zituen, eta Finlandiako hamar abesti arrakastatsuenen zerrendan ere egon ziren. Bere lehen diskoa, 24K, platinozko disko bihurtu zen 2016an kaleratu aurretik.
2018an, Evelinak Urteko Emakume Bakarlariaren saria irabazi zuen Emma-gaalan.
2022ko udazkenean autismoa diagnostikatu zioten.

## Diskografia

* 2016: 24K
* 2019: SOS
* 2020: III
* 2023: Pehmee

### EPak

* 2022: 3½

### Singleak

* 2015: Rakkaudesta lajiin (Eevil Stöörekin batera)
* 2015: Vuoristorataa
* 2015: Honey (Mikael Gabrielekin batera)
* 2016: Sireenit
* 2016: Sushi (JVG taldearekin batera)
* 2016: Ei filtterii
* 2016: Fuulaa (Julma H-rekin batera)
* 2017: Kylmii väreitä
* 2017: Tornado
* 2017: Katri Helena
* 2018: Sun vika
* 2018: Vielä kerran
* 2018: F-F-F-Falling
* 2018: Leijonakuningas
* 2018: Asfalttiviidakko
* 2018: Eloon!
* 2018: Aamu
* 2018: Nostalgiaa
* 2019: Miks
* 2020: Hitaasti
* 2021: Me ei kuuluta toisillemme (Anirekin batera)
* 2022: Kyynelii
* 2022: Sydän sulaa
* 2022: Miau (Theofuegorekin batera)
* 2023: Onnellinen (Nelli Matularekin batera)
* 2023: Sä <3 Mä
* 2023: Rovio

## Erreferentziak

* ↑ (Finlandieraz) Mäntylä, Eveliina. «Etsimäsi sisältö on arkistoitu – Me Naisten verkkosivusto uudistui» Me Naiset 2020-08-31 (Noiz kontsultatua: 2024-10-12).
* ↑ (Finlandieraz) Laaksonen, Toni. «Suomi, oletko valmis? Täältä tulee Evelina» YleX 2015-05-20 (Noiz kontsultatua: 2024-10-12).
* ↑ (Finlandieraz) «Tämä Voice Of Finland -kaunotar sai ison levytyssopimuksen – miksi Voice-historia pimitetään?» Iltamakasiini jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2018-07-15) (Noiz kontsultatua: 2016-07-24).
* ↑ (Finlandieraz) «Sireenit» Fono.fi (Noiz kontsultatua: 2024-10-12).
* 1 2 (Finlandieraz) Ruohisto, Wilma. «Evelina tuntee kritiikin, sillä on uransa aikana hukkunut siihen – mutta kun ruma kommentti osuu tarpeeksi arkaan paikkaan, poptähti ei voi vaieta» Ilta-Sanomat 2020-07-24 (Noiz kontsultatua: 2024-10-12).
* ↑ (Finlandieraz) Mattila, Mikael. «Laulaja Evelina, 27, kertoo podcastissa olevansa autisti» Ilta-Sanomat 2023-04-26 (Noiz kontsultatua: 2024-10-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21013044
* Multimedia: Evelina (singer) / Q21013044
# António Manoel de Vilhena

Fra' António Manoel de Vilhena (Lisboa, 1663ko maiatzaren 28a – Valletta, 1736ko abenduaren 10a) Maltako Ordenako 66. Printze eta Maisu Handia izan zen 1722tik hil zen arte.
Portugalgo familia noble batean jaio zen. 1722an Mestre Handia aukeratu zuten eta oso ezaguna izan zen Maltako herrian. Floriana hiria sortu zuen, Manoel gotorlekua eta Manoel antzokia eraiki zituen eta Mdina hiria berritu zuen. Otomandar Inperioarekin bake akordio batera iristen saiatu zen frantziar bitartekaritzarekin baina emaitzarik gabe, eta neutral mantendu zen Poloniako Ondorengotza Gerran.
San Joanen kokatedralean dago lurperatuta, eta Massimiliano Soldani Benzik egin zuen haren hileta-monumentua.
* Datuak: Q603165
* Multimedia: António Manuel de Vilhena / Q603165
# Alex Salmond

Alexander Elliot Anderson "Alex" Salmond (Linlithgow, Mendebaldeko Lothian, Eskozia, 1954ko abenduaren 31 – Ohrid, Ipar Mazedonia, 2024ko urriaren 12a) Eskoziako lehen ministroa izan zen.

## Biografia

1954an jaio zen Eskoziako Linlithgow hirian. Ama kontserbadorea zuen eta aita, berriz, laborista. St. Andrews unibertsitatean ikasi zuen, eta Ekonomia eta Historian lizentziaduna izan zen. Royal Bank of Scotland banketxean hainbat urtez lanean aritu ondoren, 1979an lortu zuen lehen diputatu eserlekua Londresen.
Garai hartan, Scottish National Party (Eskoziako Alderdi Nazionala) zatituta zegoenean, haren ordezkari izan zen Salmond. 2004ko irailaren 3az geroztik, alderdi haren buruzagia izan zen bigarren aldiz. Lehenik, 1990etik 2000ra kargu bera bete zuen. Gainera, Banff and Buchan hautes-barrutitik Erresuma Batuko parlamentuaren kidea izan zen eta Eskoziar Parlamentuko kidea, Gordon hautes-barrutitik.
2005ean, Edinburgora itzuli zen, eta zatitutako alderdiaren zati baten buruzagitza bere gain hartu zuen. 2007an Eskoziako Alderdi Nazionala Eskoziar Parlamenturako Hauteskundeak irabazi zituen, 47 eserleku lortuz, Eskoziako Alderdi Laboristak baino bat gehiago lortuta. maiatzaren 16an, Eskoziako lehen ministro kargua hartu zuen.
Hala ere, gutxiengoan gobernatu behar izan zuen, eta ezin izan zuen agindutako independentzia erreferenduma deitu. Salmonden aginteak, baina, eskoziar asko konbentzitu egin zituen, sendagaiak eta unibertsitate ikasketak doakoak izatea erabaki ondoren bereziki. Hurrengo hauteskundeetan (2011n), haren alderdiak gehiengo osoa lortu zuen eta independentziaren inguruko erreferenduma egin zedin eskatu zuen.
2014ko azaroaren 14an, Alex Salmondek bere alderdiko kargua eta Eskoziako lehen ministro kargua utzi zituen, Eskoziaren independentzia aldarrikatu zuen agurrean. Eskoziaren independentziaren aldeko erreferenduma bultzatu izanaz gustura zen jarraitzaileen aurrean. Azaroaren 18an, Alex Salmondek azken hitzaldia egin zuen Eskoziar Parlamentuan, lehen ministro moduan.

## Erreferentziak

* 1 2 «Alex Salmond: Eskoziaren independentzia gertu izan zuen gizona», EiTB, 2014-09-19
* ↑ Samara Velte, «Joateko ordua heldu zaio Salmondi», Berria, 2014-11-14
* ↑ «Eskoziaren independentzia aldarrikatu du Salmondek agurrean», EiTB, 2014-11-14
* ↑ «Salmonden azken hitzaldia Eskozian, lehen ministro gisa», Berria, 2014-11-19
* Datuak: Q10652
* Multimedia: Alex Salmond / Q10652
# Prisma optiko

Optikan, prisma optikoa bat elementu optiko garden bat da, argia errefraktatzeko diseinatutako gainazal lau eta leunduak dituena. Gutxienez gainazal batek inklinatuta egon behar du; bi gainazal paralelo dituzten elementuak ez dira prismak. Prisma optiko mota ezagunena prisma triangeluarra da, oinarri triangeluarra eta aurpegi angeluzuzenak dituena. Prisma optiko guztiak ez dira prisma geometrikoak, eta prisma geometriko guztiak ez dira prisma optikotzat hartzen. Prismak edozein materialez eginak izan daitezke, diseinatuta dauden uhin-luzeretarako gardenak direnak. Ohiko materialak beira, akrilikoa eta fluorita dira.
Prisma sakabanatzaile bat argi zuria bere espektro-kolore osatzaileetan (ortzadarraren koloreetan) deskonposatzeko erabil daiteke espektro bat osatzeko, hurrengo atalean deskribatzen den moduan. Ondoren aipatuko ditugun beste prisma batzuk argia islatzeko edo argia polarizazio desberdinak dituzten osagaietan banatzeko erabil daitezke.

## Kanpo loturak

* Datuak: Q165896
* Multimedia: Prisms (optics) / Q165896
# Arroka sedimentario ez detritiko

Arroka sedimentario ez detritikoak prozesu kimikoen bidez sorturiko arroka sedimentarioak dira.

## Sorrera

Prozesu ohikoena prezipitazio kimikoa da. Saturaturik dagoen disoluzio batean solutua prezipitatu egiten da ur masa baten ondoan pilatuz eta diagenesi bidez harria sortuz. Beste zenbait kasutan ura lurrundu egiten da azpian solutua pilatuz, esate baterako gatzagetan.
Beste prozesu bat ere gerta daiteke, izaki bizidunen deskonposaketa eta eraldaketa dakarten prozesu kimiko konplexuak. Horrela sortzen da ikatza, esate baterako.

## Arroka ez detritiko motak

* Arroka karbonatatuak: Kaltzio karbonatua duten arrokak dira. Duela 40 milioi urte inguruko kitinazko oskoldun animalia itsastarren sedimentuen pilaketak sorturiko arrokak dira. Honen adibide dira kareharria (CaCO$_3$) eta dolomia (CaMg(CO$_3$)$_2$).
* Ebaporitak: Itsaso eta aintziretako gatzen kristalizazioak sorturiko arroka sedimentarioak dira. Ohikoenak halitak, igeltsuak, kaltzitak eta anhidritak izaten dira.
* Arroka organogenoak: Izaki bizidunen hondarren pilaketaren ondorioz sortzen diren arrokak dira. Kareharria horrela ere sor daitekeen arren, ikatza, zohikatza, lumakela eta klera dira arroka ugarienak.

## Iruditegiak

* Kareharria.
* Dolomia.
* Halita.
* Ikatza.
* Zohikatza.
* Lumakela.
* Klera.

## Ikus, gainera

* Arroka sedimentarioa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6110223
# Bizkaiko Aizkolari Txapelketa

Bizkaiko Aizkolari Txapelketa Bizkaiko aizkolarien artean jokatzen den txapelketa nagusia da. Txapelketaren antolatzaile nagusia Bizkaiko Herri Kirol Federazioa da.

## Txapelketaren formatua

Txapelketa honetan Bizkaiko 6 aizkolari onenek hartzen dute parte, azken postuan gelditzen den aizkolaria bigarren mailara pasatzen delarik. Era berean, Bizkaiko Bigarren Mailako Aizkolari Txapelketaren txapeldunak hurrengo urteko lehen mailako txapelketarako txartela lortzen du.

## Palmaresa

2007ra arteko txapelketak falta dira.
| Urtea | Eguna | Lekua | Lana | Txapelduna | Bigarrena |
| 2007 | ? | Etxebarria | | Aitzol Atutxa | ? |
| 2008 | ? | Zeanuri | ? | Aitzol Atutxa | ? |
| 2009 | ? | Zeanuri | ? | Aitzol Atutxa | ? |
| 2010 | ? | Zeanuri | ? | Aitzol Atutxa | ? |
| 2011 | ? | Urduliz | ? | Aitzol Atutxa | ? |
| 2012 | Urriaren 12a | Basauri | 4 enbor 54"koak, 2 enbor 60"koak, eta 2 enbor 72"koak | Aitzol Atutxa (29' 02") | Julen Mendieta (38' 48") |
| 2013 | Abenduaren 21a | Bilbo | 4 enbor 54"koak, 2 enbor 60"koak, eta 2 enbor 72"koak | Aitzol Atutxa (24' 19") | Aritz Irazabal (31' 52") |
| 2014 | Abenduaren 22a | Bilbo | 4 enbor 54"koak, 2 enbor 60"koak, eta 2 enbor 72"koak | Aitzol Atutxa (24' 14") | Julen Mendieta (33' 33") |
| 2015 | Abenduaren 21a | Bilbo | 4 enbor 54"koak, 2 enbor 60"koak, eta 2 enbor 72"koak | Aitzol Atutxa (25' 01") | Julen Mendieta (34' 01") |
| 2016 | Abenduaren 21a | Bilbo | 4 enbor 54"koak, 2 enbor 60"koak, eta 2 enbor 72"koak | Aitzol Atutxa (24' 34") | Aritz Irazabal (37' 01") |
| 2017 | Abenduaren 21a | Bilbo | 4 enbor 54"koak, 2 enbor 60"koak, eta 2 enbor 72"koak | Aitzol Atutxa (30' 03") | Julen Larrea (32' 43") |
| 2018 | Abenduaren 21a | Bilbo | 4 enbor 54"koak, 2 enbor 60"koak, eta 2 enbor 72"koak | Aitzol Atutxa (28'43) | Julen Larrea |
| 2019 | Abenduaren 21a | Bilbo | 4 enbor 54"koak, 2 enbor 60"koak, eta 2 enbor 72"koak | Aitzol Atutxa (25'45'') | Julen Larrea (29'47'') |
| 2020 | 2021eko otsailaren 1a | Dima | 4 enbor 54"koak, 2 enbor 60"koak, eta 2 enbor 72"koak | Aitzol Atutxa (27'31'') | Julen Larrea (30'37'' [% 11]) |
| 2021 | Abenduaren 24a | Bilbo | 4 enbor 54"koak, 2 enbor 60"koak, eta 2 enbor 72"koak | Aitzol Atutxa (27'05'') | Julen Larrea (27'13'' [% 19]) |
| 2022 | Abenduaren 22a | Bilbo | 4 enbor 54"koak, 2 enbor 60"koak, eta 2 enbor 72"koak | Hodei Ezpeleta (26'42'' % 53) | David Naredo (30'44'' % 77) |
| 2023 | Abenduaren 21a | Bilbo | 4 enbor 54"koak, 2 enbor 60"koak, eta 2 enbor 72"koak | Hodei Ezpeleta (24'09'' % 198) | David Naredo (29'29'' % 830) |
| 2024 | Urriaren 12a | Basauri | 4 enbor 54"koak, 2 enbor 60"koak, eta 2 enbor 72"koak | Hodei Ezpeleta (25'50'' % 901) | David Naredo (28'04'' % 760) |

## Garaipenak

| Aizkolaria | Garaipenak | Urteak |
| Aitzol Atutxa | 15 | 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021 |
| Hodei Ezpeleta | 3 | 2022, 2023, 2024 |

## Erreferentziak

* ↑ 2016 – Bizkaiko Herri Kirolak. (Noiz kontsultatua: 2017-08-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19947846
# Fozea

Fozea (antzinako grezieraz: Φώκαια) Asia Txikiko hiri grekoa da, gaur egun Turkian dagoena. Antzinan Phocaea edo Phokaia deitzen zitzaion herria gaur egun Foça edo Eskifoça dago, Esmirnako golkoan.
Bere izena foka (animalia) hitzetik dator, hiriaren sinboloa izan zena. Eritrea eta Teos-eko kolonoek fundatuta K. a. VIII. mendean. Portu garrantzitsua izan zen eta Mediterraneo mendebaldeko herrialdeekin tratu handiak mantendu zituen: Massalia (Marseilla), Niza, Tartessos, Emporion (Empúries), Alalia (Korsika) eta Velia.)

## Historia

Herodotoren berrien arabera, Tartessoko errege Argantoniok Fozeako herritarrei, pertsiarrek mehatxatuta zituztela, zera eskaini zioten, beren lurretako edozein lekutan kokatzea beren herria. Ez zutenez onartu Argantonio diru asko eman zuen Fozean harresia eraikitzeko. Hala ere, esfortzu hauek, ez zuten bere fruitua eduki eta 540. urtean Ziro Handiaren gizonek Fozeako harresiak suntsitu zituzten, populazioa erdian abandonatu zuten hiria eta Alalian bilatu zuten babeslekua, Korsikan.
Fozeakoek Tartessosen egoteko aukera galdu zuten eta beren herrialdea suntsituta izan zenerako Argantonio hil egin zen. Denboraldi horretan, Kartagoko boterea indartzen ari zen Iberiar penintsulan. Fozearen suntsiketaren bost urte pasa ondoren, 535. urtean, Kartago eta etruskoen artean itsasozko aliantza bat sortu zen eta grekoen kontra Alalian, irabazle atera ziren, eta berriz ere, lekuz aldatu behar izan zuten, aldi honetan Italiako kostaldeetara, non Elea herria fundatu zuten.
Pentsa dezakegu Argantonioren laguntza hori beste intentzioekin eginda izan zela, adibidez, irteera berriak bilatzen ari zen monopolizatzeko, lehendik merkatari feniziarrak Tartessosko merkatuaren gain zeuden eta. 573.urtean Tiro garaitua izan zen Babiloniako errege Nabukodonosorren esku, horren ondorioz mendebaldeko kolonia feniziar eta ekialdeko metropoliekin deskonektatu egin zuten. Argantonio, bere erresuma krisi sakon batean ikusi zuen, ez zuen aurkitzen irtenbideren bat meategietako produktuetan eta Kartagoren eboluzioaren beldurragatik, fozeatarrei konbentzitzen saiatu zen beren lurretan gelditzeko eta beren merkataritza harremanak indartzeko.
Argantonioren eskaintza honen kapitulua erreferentzia egiten dio, zeharkako modu baino argi batez, Tartessosek, zibilizazioan krisi sakon bat sufritzen ari zen, eta hiri horren azken urteak iristen ari ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2006-1-27). Antzinateko hirien euskarazko izenak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q428732
* Multimedia: Phocaea / Q428732
# Inbidia

Inbidia edo bekaizkeria pertsona batek beste batek gozatzen dituen ondasun, trebezia, ospea eta oro har egoera pertsonal, sozial eta ekonomiko mesedegarriren baten falta izan eta horren beharra sentitzea da, bereziki beste pertsona horrek duelako soilik eta askotan hark horiek gabe geratzea ere desiratuz. Zoriontsu ez izatearen arrazoietako bat da.
Aristotelesen arabera, inbidia beste baten zorte ona ikusteak eragindako mina da, "guk izan behar duguna daukatenek" eragindakoa. Bertrand Russellek esan zuen inbidia zela zoritxarraren arrazoi indartsuenetako bat. Duela gutxi egindako ikerketek hori gertatzeko baldintzak aztertu dituzte, jendeak nola egiten dion aurre eta jendea inbidia dietenei jarraitzera zer bultza dezakeen.

## Erreferentziak

* ↑ «Is Happiness Still Possible?» The Conquest of Happiness (Routledge): 109–119. 2015-08-27 ISBN 978-0-429-23641-9. (Noiz kontsultatua: 2024-10-12).
* ↑ (Ingelesez) Duffy, Michelle K.; Lee, KiYoung; Adair, Elizabeth A.. (2021-01-21). «Workplace Envy» Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior 8 (1): 19–44. doi:10.1146/annurev-orgpsych-012420-055746. ISSN 2327-0608. (Noiz kontsultatua: 2024-10-12).
* ↑ (Ingelesez) van de Ven, Niels; Zeelenberg, Marcel; Pieters, Rik. (2009). «Leveling up and down: The experiences of benign and malicious envy.» Emotion 9 (3): 419–429. doi:10.1037/a0015669. ISSN 1931-1516. (Noiz kontsultatua: 2024-10-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188739
* Multimedia: Envy / Q188739
# Alexis Wineman

Alexis Wineman (Cut Bank, 1994ko maiatzaren 6a) estatubatuar modeloa eta pertsona autisten eskubideen aldeko ekintzailea da, 2012an Miss Montana izendatua. 2013an America's Choice saria irabazi zuen Miss America edertasun-lehiaketan. Lehiaketa horretako lehenengo parte-hartzaile autista ezaguna da.

## Bizitza

Wineman Montanako Cut Bank hirikoa da. Bere esanetan, umea zela, beti desberdin sentitu zen eta jazarpena egin zioten. Hasiera batean «garapenaren nahasmendu orokortua» diagnostikatu zioten, eta 11 urterekin «autismoaren espektroko nahasmendua», eta horrek bere desberdintasunen zergatia ulertzen hasten lagundu zion.
Umetan, Winemanek ez zuen edertasun-lehiaketekiko interesarik. Haren ahizpa bikiak, Amandak, Miss America lehiaketan jendearen bozketa irabazteko ausardia aurkitzen lagundu zion. 18 urterekin, Miss America 2013 lehiaketako parte-hartzaile gazteena izan zen.
Montgomeryko Huntingdon Collegen ikasi zuen, 2017an artean graduatuz. Gaur egun, Montgomeryn bizi da eta haurtzaindegi kristau batean egiten du lan.
Alexisen ahizpa nagusia, Danielle Wineman, Miss Montana izendatu zuten 2015eko ekainean.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Bruch, Linda. «She may not be Miss Montana anymore, but she's in demand» Cut Bank Pioneer Press 2014-02-19 (Noiz kontsultatua: 2024-10-12).
* 1 2 (Ingelesez) Golodryga, Bianna. «Alexis Wineman, Miss Montana, First Miss America Contestant Diagnosed With Autism» ABC News 2013-01-11 (Noiz kontsultatua: 2024-10-12).
* ↑ (Ingelesez) «Miss Montana: First autistic Miss America contestant» USA Today 2013-01-11 (Noiz kontsultatua: 2024-10-12).
* ↑ (Ingelesez) Sun, Feifei. «5 Questions with Alexis Wineman: Miss America’s First Autistic Contestant» Time 2013-01-11 (Noiz kontsultatua: 2024-10-12).
* 1 2 (Ingelesez) Mithers, Carol. «Meet the Most Popular Girl in America (PS: She Has Autism)» Glamour 2013-03-14 (Noiz kontsultatua: 2024-10-12).
* 1 2 (Ingelesez) Lewin, Adrienne Mand. «Miss Montana is first autistic contestant for Miss America» Today 2013-01-10 (Noiz kontsultatua: 2024-10-12).
* ↑ (Ingelesez) «Alexis Wineman: My Story» Alexis Wineman jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2016-07-08) (Noiz kontsultatua: 2014-06-03).
* ↑ (Ingelesez) «12 Notable alumni of Huntingdon College» EduRank 2024-02-29 (Noiz kontsultatua: 2024-10-12).
* ↑ (Ingelesez) «Cut Bank Woman Crowned Miss Montana» Flathead Beacon 2015-06-15 (Noiz kontsultatua: 2024-10-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4721551
* Multimedia: Alexis Wineman / Q4721551
# Coldplay

Coldplay Ingalaterrako rock alternatiboko taldea da, 1997an London hirian sortu zen. Taldeko kideak Chris Martin (ahotsa, teklatua, gitarra), Jon Buckland (gitarra nagusia), Guy Berryman (baxu elektrikoa) eta Will Champion (bateria, ahotsak eta beste hainbat musika tresna).
Talde ugariren eragina jaso du: U2, Pink Floyd, A-ha, R.E.M., Bob Dylan, The Flaming Lips, Echo & the Bunnymen edota Muse, bestalde, hastapenetan, Coldplay taldea beste hauekin parekatu zuten: Radiohead, Oasis, Jeff Buckley, Travis eta Kate Bush. 2000. urtean kaleratu zuten lehenbiziko diskoarekin mundu mailako arrakasta bereganatu zuten. Ordutik aurrera estudioko lau bilduma argitaratu eta berauekin sari garrantzitsu eta ugari lortu dituzte, gainera mundu osoan zehar 50 milioi diskotik gora saldu dituzte. Taldearen abestietako hitzen ezaugarri nagusietakoa barne-behaketan datza.

## Diskografia

Estudioan grabatutakoak:
* Parachutes (2000)
* A Rush of Blood to the Head (2002)
* X&Y (2005)
* Viva la Vida or Death and All His Friends (2008)
* Mylo Xyloto (2011)
* Ghost Stories (2014)
* A Head Full of Dreams (2015)
* Everyday Life (2019)
* Music of the Spheres (2021)
* Moon Music (2024)

## Kanpo estekak

* Coldplay taldearen webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q45188
* Multimedia: Coldplay / Q45188
# Lepantoko gudua

Lepantoko gudua berebiziko garrantziko itsas gudua izan zen, 1571ko urriaren 7an gertatu zena Lepantoko golkoan, Naupakto hiriaren parean (modu erratuan, Lepanto deitua), Peloponeso eta Epiro artean, Grezia kontinentalean.
Gudu horretan, Espainiako Erresumak, Veneziako Errepublikak, Genovako Errepublikak, Maltako Ordenak, Savoiako Dukerriak eta Aita Santuen Lurraldeek osatu zuten Liga Santua izeneko kristau koalizioaren aurka borrokatu ziren turkiar otomandarrak. Kristauak garaile irten ziren, 30 galera turkiar soilik salbatu baitziren. Horrela, turkiarren espantsionismoa geldiarazi zen mendebaldeko Mediterraneo itsasoan. Miguel de Cervantesek bertan parte hartu zuen: zauritua izan zen eta ezkerreko eskuaren mugikortasuna galdu (horren ondorioz, "Lepantoko besomotza" ezizena jaso zuen), baina han borrokatu izanaz oso harro zegoen, iraganeko mendeek ikusi zuten eta datozenek ikusiko duten aldirik gailen eta gogoangarrientzat jo zuen.

## Aurrekariak
### Liga Santuaren aurrekariak

1570ean lasaitasunezko zenbait urteren ondoren, turkiarrek Mediterraneoko Ekialdeko zenbait veneziar porturi eraso egin zieten. Zipreri 300 ontzirekin eraso egin eta Nikosia setiatu zuten.
Veneziak potentzia kristauei laguntza eskatu zien, baina soilik Pio V.a Aita Santuak erantzun zien. Aita Santuak Espainiako erregea ere konbentzitu zuen lagun zezan, eta turkiarren aurka borrokatzeko armada osatu zen: gerraontziak Sudako portuan elkartu zen, Kretako Kandia uhartean.
* Veneziaren aldetik 136 galera, 11 galeaza eta 14 ontzi zeuden, Jeronimo Zanne, Antonio de Canale eta Jacobo Celsiren agindupean.
* Aita Santuaren armada Marco Antonio Colonnaren agindupeko 12 galeraz osatuta zegoen.
* Filipe II.a Espainiakoak Joan Andrea Doriak (Andrea Doria hilaren iloba zena) zuzendutako 50 galera eman zituen, Colonnaren aginduetara jarri behar zuena.

## Erreferentziak

* ↑ Geoffrey Parker, The Military Revolution, p. 88
* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q165425
* Multimedia: Battle of Lepanto / Q165425
# Cortinarius alnetorum

Cortinarius alnetorum Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da. Cortinarius alnetorum onddoa baso hezeetan aurkitzen da, batez ere astigarrak ondoan. Jateko ez da gomendatzen, toxikotasuna izan dezakeelako. Bere ikerketa interesgarria da ekosistemarako duen garrantziagatik.
Sinonimoak: Telamonia alnetorum (Basionimoa), Hydrocybe alnetorum.

## Deskribapena

Kapela: 1 eta 3 cm bitarteko diametroarekin, txikia, koniko-kanpai itxurakoa, zabal samarra ondo markatutako titi punta gabeko batekin, arre ilun kolorekoa ia beltzaxka, nabarmenagoa erpinean.
Orriak: Garbi zabal eta orritxoekin, nahiko lodiak, itsatsiak edo koska batez mehetu-dekurrenteak, kapelaren kolorekoak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Ia zilindrikoa, edo okertua zerrenda flokoso batekin edo gehiagorekin, errezel zuriak, seinalatuak, gainerakoa kapelaren eta orrien kolorekoa.
Haragia: Arrexka. Usain eta zapore berezirik gabe.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Alnetorum epitetoa latinetik dator, haltza esan nahi duen “alnus” hitzetik. Bere habitatagatik.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Antzeko asko daude. Bere habitat ezaugarriak lagun dezake zehazten.

## Sasoia eta lekua

Bereizgarria den haltzen lurzoru hezeetan eta zingiratsuetan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Kaukasia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 229 or. ISBN 84-282-0887-5 (T. 4). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Cortinarius alnetorum: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10593612
* Multimedia: Cortinarius iliopodius / Q10593612