OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Balgarva

Balgarva, Eskoziako gaeleraz: Baile Gharbhaidh, Eskoziako South Uist uhartean dagoen etxalde bat da, Kanpoko Hebridetan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4848303
* Multimedia: Baile Gharbhaidh / Q4848303
ieaHebridak :
ieaBarruko HebridakieaColl
Acha
Arinagour
ieaColonsay
Scalasaig
ieaEigg
Cleadale
Galmisdale
ieaIslay
Ardtalla
Ballygrant
Bowmore
Bridgend
Lagavulin
Nerabus
Port Askaig
Port Charlotte
Port Ellen
Portnahaven
ieaMull
Ardtun
Bunessan
Calgary
Craignure
Croggan
Dervaig
Fionnphort
Kintra
Knockan
Lochbuei
Pennyghael
Salen
Tiroran
Tobermory
Uisken
Ulva Ferry
ieaJura
Ardmenish
Craighouse
Feolin
ieaSeil
Balvicar
Clachan-Seil
Ellenabeich
ieaSkye
Achachork
Aird of Sleat
Ardvasar
Armadale
Ashaig
Bernisdale
Bornesketaig
Borreraig
Borrodale
Borve
Bracadale
Broadford
Brogaig
Bualintur
Camastianavaig
Camuscross
Carbost (Loch Harport)
Carbost (Portree)
Claigan
Colbost
Drumfearn
Drynoch
Dunan
Dunvegan
Duntulm
Edinbane
Elgol
Ellishadder
Eynort
Eyre
Fasach
Feorlig
Ferindonald
Fiskavaig
Flashader
Flodigarry
Galltrigill
Garafad
Geary
Gedintailor
Gillen
Glendale
Halistra
Harlosh
Heaste
Isleornsay
Kensaleyre
Kilbride
Kilmaluag
Kilmarie
Kilmore
Kilmuir
Kilvaxter
Kingsburgh
Kyleakin
Kylerhea
Lealt
Lower Breakish
Luib
Milovaig
Mugeary
Ollach
Ose
Peinachorran
Peinlich
Portnalong
Portree
Ramasaig
Roag
Sconser
Skeabost
Sligachan
Staffin
Stein
Struan
Suladale
Talisker
Tarskavaig
Teangue
Torrin
Totaig
Tote
Treaslane
Trumpan
Uig
Uigshader
Ullinish
Upper Breakish
ieaTiree
Mannal
Scarinish :
ieaKanpoko HebridakieaBarra
Allasdale
Ardmore
Ardveenish
Bogach
Borve
Brevig
Castlebay
Caolas
Northbay
ieaBenbecula
Bail' Iochdrach
Balivanich
Nunton
Uachdar
ieaHarris
Amhuinnsuidhe
Ardhasaig
Borsham
Borve
Bun Abhainn Eadarra
Hushinish
Leverburgh
Luskentyre
Rèinigeadal
Rodel
Tarbert
ieaHegoaldeko Uist
Askernish
Auratote
Balgarva
Bornish
Daliburgh
Howmore
Iochdar
Kilaulay
Lochboisdale
Stoneybridge
ieaIparraldeko Uist
Ardheisker
Baile Glas
Carinish
Lochmaddy
Newtonferry
Sollas
Tigharry
ieaLewis
Achmore
Adabroc
Aignish
Aird Uig
Aird
Airidh a' Bhruaich
Ardroil
Arnol
Back
Baile an Truiseil
Balallan
Barvas
Bayble
Borrowston
Borve
Bragar
Branahuie
Breaclete
Breivig
Brenish
Broker
Brue
Cabharstadh
Calbost
Callanish
Carloway
Cliff
Coll
Cromore
Cross
Crossbost
Eorodale
Eoropie
Fivepenny
Flesherin
Garenin
Garrabost
Garynahine
Gravir
Gress
Habost
Holm
Kneep
Knock
Knockaird
Laxdale
Leurbost
Lionel
Marybank
Mealista
Melbost
New Tolsta
Newmarket
Newvalley
North Dell
North Tolsta
Parkend
Plasterfield
Port of Ness
Portnaguran
Portvoller
Sandwick
Shawbost
Shulishader
Skigersta
South Dell
Steinish
Stornoway
Swainbost
Timsgarry
Tolsta Chaolais
Tong
Uig :
# Balfour (Orkadak)

Balfour, Eskoziako Orkadak uharteetan dagoen herri bat da.

## Leku interesgarriak

* Balfour gaztelua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4850747
* Multimedia: Balfour, Orkney Islands / Q4850747
# Balfourreko gaztelua

Balfourreko gaztelua (ingelesez: Balfour Castle) Eskoziako Balfour herrian dagoen gaztelua da, Orkadak uhartedian. A mailako eraikina izendaturik dago.

## Historia

Shapinsay uharte txikia aurrehistoriatik populatua izan da, hori erakusten du Burdin Aroko Burroughston Broch gotorlekuak.
XVIII mendean babes egitura bat altxatu zen baina gaur egungo gaztelua David Balfour koronelak eraiki arazi zuen 1847an. Arkitektoa David Bryce eskoziarra izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4850755
* Multimedia: Balfour Castle / Q4850755
# Balfour gaztelua

Balfour gaztelua (ingelesez: Castle Balfour) Ipar Irlandako eremua eta gaztelu baten hondakinak dira, Fermanagh konderrian dagoena.

## Kanpo estekak

* Balfour gaztelua, Linaskea (Ingelesez)
* Datuak: Q5049990
* Multimedia: Castle Balfour / Q5049990
# Azido bentziliko

Azido bentzilikoa (IUPAC: azido hidroxidifeniletanoikoa) C$_{14}$H$_{12}$O$_3$ formulako konposatu organikoa da, azido karboxiliko aromatikoen familiakoa. Solido zuria da ahol primario anitzetan disolbatzen dena.

## Sintesia

Bi bide nagusi daude azido bentzilikoa prestatzeko.
Liebig-ek 1838an erabilitako moldea da lehena, zeinetan dibentzoiloa potasio hidroxidoz eta metanolez tratatzen den berotan.
Bentzoinatik abiatuz ere presta daiteke. Horretarako lehenik bentzoina sintetizatu behar da bentzaldehidoa sodio zianuroz erreakzionaraziz etanoletan.

## Erabilera

Azido bentzilikoa glikolatoen familiako botikak fabrikatzeko erabiltzen da, hala nola, klidinio bromuroa, fenitoina, flutropioa eta mepenzolatoa, azetilkolina-errezeptore muskarinikoen antagonistak baitira.
Bestalde, 3-kinuklinidil bentzilato (BZ) agente ezgaitzailea fabrikatzeko erabiltzen da. Hortaz, Arma Kimikoen Konbentzioak araututa dago. Herrialde askotako legea betearazteaz arduratzen diren erakundeek ere zaintzen dute azido bentzilikoa, substantzia haluzinogenoak fabrikatzeko erabiltzen baita.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Benzilic acid» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2021-12-21).
* ↑ (Ingelesez) Liebig, Justus. (1838). «Ueber Laurent's Theorie der organischen Verbindungen» Annalen der Pharmacie 25 (1): 1–31. doi:10.1002/jlac.18380250102. ISSN 1099-0690. (Noiz kontsultatua: 2021-12-21).
* ↑ (Ingelesez) «Organic Syntheses Procedure» orgsyn.org (Noiz kontsultatua: 2021-12-21).
* ↑ «https://web.archive.org/web/20070209234151/http://cbwinfo.com/Chemical/Precursors/p25.html» cbwinfo.com (Noiz kontsultatua: 2021-12-21).
* Datuak: Q411740
* Multimedia: Benzilic acid / Q411740
# Azido boroniko

Kimika organikoan azido boronikoak organoboranoen familiako konposatuak dira non azido borikoaren hidrolixo taldeetako bat alkilo edo arilo batez ordezkatzen den eta R−B(OH)$_2$ formula orokorra duten.
Azido boronikoak Lewisen base ahulak dira. Sintesi organikoan bitarteko produktu bezala usatzen dira, Suzuki erreakzioan adibidez.

## Hainbat adibide

Azido borononioek fusio-puntu altua izaten dute. Anhidridoak eratzeko joera dute ur-molekulak galduaz eta trimero ziklikoak eratuz.
| Azido boronikoa | R | Fusio-puntua °C |
| azido fenilboronikoa | Feniloa | 216–219 |
| azido 2-tienilboronikoa | Tiofenoa | 138–140 |
| azido metilboronikoa | Metiloa | 91–94 |
| azido cis-propenilboronikoa | Propenoa | 65–70 |
| azido trans-propenilboronikoa | Propenoa | 123–127 |

## Sintesia

Azido boronikoak sintetizatzeko manerarik ohikoena konposatu organolitikoak edo organomagnesianoak baliatzen ditu boratoekin erreakzionaraziz. Adibidez azido fenilboronikoa fenilmagnesio brromuroa eta trimetil boratoa erreakzionatuz eta hidrolizatuz erdiesten da.
    1- PhMgBr + B(OMe)$_3$ → PhB(OMe)$_2$ + MeOMgBr
    2- PhB(OMe)$_2$ + 2 H$_2$O → PhB(OH)$_2$ + 2 MeOH

## Ester boronikoak

Ester bonikoak azido boronikoek eta alkoholek eratzen dituzten esterrak dira. R-B(OR')$_2$ formula orokorra dute.

## Erreferentziak

* ↑ Chemistry (IUPAC), The International Union of Pure and Applied. «IUPAC - boronic acids (B00714)» goldbook.iupac.org (Noiz kontsultatua: 2023-11-06).
* ↑ (Ingelesez) «Organic Syntheses Procedure» www.orgsyn.org (Noiz kontsultatua: 2023-11-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q335768
* Multimedia: Boronic acids / Q335768
# Azido aspartiko

Azido aspartikoa (Asp) proteinen osagaia den 20 aminoazido ez esentzialetako bat da. Azido 2-aminobutanedioiko honen formula kimikoa HO$_2$CCH(NH$_2$)CH$_2$CO$_2$H da eta GAU eta GAC kodonen bidez adierazten da.
pH fisiologikoan karga negatiboa du, aminoazido azidoa baita. Bere albo katea polarra eta kargaduna da.
Azido aspartikoa beste aminoazido batzuen aitzindaria da, hala nola, metionina, treonina, isoleuzina eta lisina. Gainera, proteinen osagaia izateaz gain, neurotransmisore bezala ere aritzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q178450
* Multimedia: Aspartic acid / Q178450
# Azido balproiko

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Azido balproikoa ("Depakine" izen komertziala Frantzia eta Espainian) sendagai antiepileptikoa da. Sodio erretenak blokeatzea eta sistema gabaergikoa funtzionatzea bultzatzen ditu.
Espektro zabala du, epilepsia-mota guztiak tratatzeko erabil daiteke, baina batez ere absentzi-krisiak.
Ez da sendagarria eta nahi gabeko eragin gutxi ditu. Horietako bat gibel toxikotasun arriskua da, baina ez da oso handia.

## Posologia

Ahotik hartuta, hasierako dosia 200 mg 8 ordutik behinekoa da, eta apurka-apurka igo daiteke (200 mg gehiago egunean) 2.5 g/egun gehienezko dosiraino.

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q240642
* Multimedia: Valproic acid / Q240642
# Azido barbituriko

Azido barbiturikoa pirimidinaren egituran oinarritutako konposatu organikoa da. Adolf von Baeyer kimikari alemaniarrak aurkitu zuen 1864an, kondentsazio-erreakzio batean urea eta azido malonikoa nahastuta.
Ondoren, azido malonikoa dietilozko malonatuak ordezkatu du.
«Azido barbiturikoa» da nerbio-sistema zentralaren depresio-propietateak dituzten eta barbituriko izenez ezagutzen diren konposatu mota askoren iturburua. Nahiz eta azido barbiturikoak berez ez duen jarduera farmakologikorik.
Azido barbiturikoa uraziloaren oxidazioaren bidez eratzen da biologikoki, urazilo deshidrogenasa entzimaren eraginez (EC 1.17.99.4)

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2009]
* ↑ Organic Syntheses, Coll. Vol. 2, p.60 (1943); Vol. 18, p.8 (1938). Artikulua
* ↑ https://www.youtube.com/watch?v=5U25DnbutvM

## Kanpo estekak

* Datuak: Q410278
* Multimedia: Barbituric acid / Q410278
# Azido bentzoiko

Azido bentzoikoa azido karboxiliko usaintsu bat da, eraztun feniliko bati lotutako talde karboxilo bat duena. Baldintza normaletan, usain bereizgarri arin bat duen solido koloregabe bat da. Ur hotzetan ez da oso disolbagarria, baina ur beroan edo disolbatzaile organikoetan disolbagarritasun ona du. Kontserbagarri moduan erabiltzen dute, azido bezala nahiz bere sodio, potasio edo kaltzio gatz moduan. Pertsona sentikorretan erreakzio alergikoak gerta daitezke.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [2009]
* ↑ (Ingelesez) Jorge, K.. (2003). Encyclopedia of Food Sciences and Nutrition. (2. argitaraldia) Academic Press, 5346–5352 or. ISBN 978-0-12-227055-0..
* ↑ Olmo, Ana del; Calzada, Javier; Nuñez, Manuel. (2017-9-22). «Benzoic acid and its derivatives as naturally occurring compounds in foods and as additives: Uses, exposure, and controversy» Critical Reviews in Food Science and Nutrition 57 (14): 3084–3103. doi:10.1080/10408398.2015.1087964. ISSN 1040-8398. PMID 26587821..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q191700
* Multimedia: Benzoic acid / Q191700
# Ashikaga Yoshihide

Ashikaga Yoshihide (japonieraz: 足利 義栄, 1538-1568ko urriaren 2a) Ashikaga shogunerriko hamalaugarren shoguna izan zen, eta 1568ko otsaila eta iraila bitartean gobernatu zuen Japonian. Hamaikagarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshiharuren biloba, eta hamahirugarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshiteruren lehengusua zen.
Mastunaga Hisahidek eta Miyoshi Nagayoshik lagunduta, shogun bihurtu zen Yoshiteru hil eta hiru urtera. Hala ere, Kiotoko egoera politikoak, hirian sartzeko ezgai egin zuen.
1568ko irailean, Oda Nobunaga Kiotora iritsi zen eta berau hartu zuen, Ashikaga Yoshiaki, shogunerri honetako hamabosgarren eta azken shogun bezala ezarriz. Yoshihidek, sekula ezin izan zuen Kioton ezarri, handik gutxira, gaixoaldi baten ondorioz hil zelarik.
* Datuak: Q541037
* Multimedia: Ashikaga Yoshihide / Q541037
# Ashiestiel

Ashiestiel, Eskoziako herri bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4805055
* Multimedia: Ashiestiel / Q4805055
# Ashikaga Yoshihisa

Ashikaga Yoshihisa (japonieraz: 足利 義尚, 1465eko abenduaren 11a-1489ko apirilaren 26a) Ashikaga shogunerriko bederatzigarren shoguna izan zen, eta 1473 eta 1489 bitartean gobernatu zuen Japonian. Shogunerri honetako zortzigarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshimasaren semea izan zen.
1464an, bere aitak, garai horretan ia 30 urte zituenak, oraindik semerik edo oinordekorik ez zuena, bere anaia txikia Ashikaga Yoshimi hartu zuen oinordekotzat. Baina, Yoshihisaren jaiotzak, 1467an Ōnineko gerran amaitu zen senide arteko gerra bat sorrarazi zuen, 11 urte iraungo zuena, Sengoku aroa abiaraziz, gerrengatik bereiztu zen aro bat. Gerra honen erdian, Yoshimasak bere kargua utzi zuen 1473an, shogun titulua, bere seme Yoshihisari emanez.
Ōnineko gerraren ondoren Ōmi probintziako daimyōa zen Rokkaku Takayorik, Gorte Inperialeko nobleenak ziren zenbait lurralde bereganatu zituen, tenplu eta santutegiekin gauza bera eginez. 1487an, Takayoriren aurkako kanpaina bat antolatu zuen, baina gaixotasun baten ondorioz hil zen 1489an, oinordekorik utzi gabe. Bere oinordekoa, bere lehengusu Ashikaga Yoshitane izan zen.
* Datuak: Q447639
* Multimedia: Ashikaga Yoshihisa / Q447639
# Ashikaga Yoshiaki

Ashikaga Yoshiaki (japonieraz: 足利 義昭, 1537ko abenduaren 5a-1597ko urriaren 9a) Ashikaga shogunerriko hamabosgarren eta azken shoguna izan zen, eta 1568 eta 1573 bitartean gobernatu zuen Japonian. Shogunerri honetako hamabigarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshiharuren semea eta hamairugarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshiteruren anaia izan zen.
Kioton, izatezko botere zentralaren faltak, Oda Nobunagaren armada, shogunerria Yoshiakiren laguntzarekin ezartzera behartu zuen, hau, gobernari txotxongilo bat izango zelarik, Azuchi-Momoyama aroa abiaraziz. Bere lehengusu Ashikaga Yoshihide, herrialdean sartu gabe kargutik kendua izan zen.
Hala ere, Nobunagak, herrialdea bateratzeko zuen asmoaren ondorioz, Yoshiaki Kiototik kanporatu eta Ashikaga shogunerria desegin zuen, Yoshiakik, egoera nominal bat izango zuen arren 1588rarte.
* Datuak: Q434415
* Multimedia: Ashikaga Yoshiaki / Q434415
# Ashikaga Yoshiakira

Ashikaga Yoshiakira (japonieraz: 足利 義詮, 1330eko uztailaren 4a-1367ko abenduaren 28a) Ashikaga shogunerriko bigarren shoguna izan zen. 1358an hasi zen gobernatzen, eta karguan mantendu zen 1367an hil zen arte. Shogunerri honetako lehen shoguna izan zen Ashikaga Takaujiren semea izan zen.
Bere haurtzaroa, Kamakuran pasa zuen, Hojo klanaren bahitua izanez. Bere aitak Kamakura shogunerriarekin amaitu zuenean, Yoshiakira askatua izan zen.
Bere aitaren oinordeko bihurtu zen hau 1358an hil zenean, eta, bere oinordekoa, bere seme Ashikaga Yoshimitsu izan zen, 1368 hasieran.
* Datuak: Q466321
* Multimedia: Ashikaga Yoshiakira / Q466321
# Ashikaga Yoshiharu

Ashikaga Yoshiharu (japonieraz: 足利 義晴, 1511ko apirilaren 2a-1550eko maiatzaren 20a) Ashikaga shogunerriko hamabigarren shoguna izan zen, eta 1521 eta 1546 bitartean gobernatu zuen Japonian. Hamaikagarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshizumiren semea izan zen.
1521ean, botere borroka bat egon zen Ashikaga Yoshitane eta Hosokawa Takakuniren artean, Yoshitanek Awaji uhartera ihes egin zuen, eta Yoshiharu shogun bihurtu zen, baina gobernari txotxongilo bat zen. Bere botere politiko faltak eta Kiototik kanpora jasaten zituen etengabeko kanporatzeek, 1546an kargua uztera behartu zuten, Miyoshi Nagayoshi eta Hosokawa Harumotoren arteko borroka baten erdian.
Bere oinordekoa, bere seme Ashikaga Yoshiteru izan zen. Bere beste semea, Ashikaga Yoshiaki ere, shoguna izan zen, shogunerri honetako hamabosgarren eta azkena.
Yoshiharu izan zen Japoniara 1542an iritsi ziren lehen europarrak hartu zituen shoguna.
* Datuak: Q536313
* Multimedia: Ashikaga Yoshiharu / Q536313
# Ashikaga Takauji

Ashikaga Takauji (japonieraz: 足利 尊氏, 1305-1358ko ekainaren 7a) Ashikaga shogunerriaren sortzailea eta shogunerri honetako lehen shoguna izan zen. 1338an hasi zen gobernatzen, Japonian Muromachi garaiari hasiera emanez, eta hil zenean amaitu zuen, 1358an. Minamoto klaneko Seiwa Genji leinuko samuraien ondorengo bat izan zen.
Jatorrian, Kamakura shogunerriko jeneral bat izan zen, eta 1331 eta 1333 bitartean iraun zuen Genko Gerra amaitu zuen. Shogunerriarekin ez zen ados egon, eta Go-Daigo Enperadorea eta Kusunoki Masashigerekin aliatu zen Kioto hartu, eta, ondoren, Kamakura suntsitu, eta, honela, botere inperiala berrezarriz, Kenmu Errestaurazioarekin, 1333an.
Hala ere, samuraiak ez zeuden gustora errestaurazioarekin, eta shogunerri sistemara itzultzea pentsatzen ari ziren. 1335ean hasi ziren matxinadak Kamakuran eta Takaujik baretu egin zituen, baina, egoera, bere burua shogun izendatzeko probestu zuen. 1336an, Takaujik bere aurkariak garaitu zituen eta Kioto hartu zuen, Kōmyō Enperadorea ezarriz, 1338an, ofizialki shogun izendatua izan zen. Hala hasi zen Nanboku-chō (Iparraldeko eta Hegoaldeko gorteak) garaia, non, aldi berean, Japoniako bi enperadore egongo ziren, hurrengo 60 urteetan.
Takaujiren semea, Ashikaga Yoshiakira, bere oinordekoa izango zen.
* Datuak: Q297107
* Multimedia: Ashikaga Takauji / Q297107
# Ashikaga Yoshikatsu

Ashikaga Yoshikatsu (japonieraz: 足利 義勝, 1434ko martxoaren 19a-1443ko abuztuaren 16a) Ashikaga shogunerriko zazpigarren shoguna izan zen, eta 1442 eta 1443 bitartean gobernatu zuen Japonian. Seigarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshinoriren semea izan zen.
Shogun, zortzi urt zituela bihurtu zen, bere aita 1441ean eraila izan eta ia urte betera. Baina 1443an hil zen, gaixoaldi baten ondoren, eta, bere oinordekoa, bere anaia txikia Ashikaga Yoshimasa izan zen. Bere agintaldiak, shogunerri honen gainbeheraren aroari hasiera ematen dio.
* Datuak: Q455351
* Multimedia: Ashikaga Yoshikatsu / Q455351
# Ashikaga Yoshikazu

Ashikaga Yoshikazu (japonieraz: 足利 義量, 1407ko abuztuaren 27a-1425eko martxoaren 17a) Ashikaga shogunerriko bosgarren shoguna izan zen eta 1423 eta 1425 bitartean gobernatu zuen Japonian. Laugarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshimochiren semea izan zen.
Bere aitak bere alde utzi zuen kargua 1423an, Yoshikazuk hamasei urte zituenean, baina bi urte besterik ez zituen eman karguan, hil aurretik. Oinordekorik utzi gabe hil zenez, lau urte itxaron behar izan zen bere osaba Ashikaga Yoshinori seigarren shogun bezala aukeratua izateko.
* Datuak: Q465901
* Multimedia: Ashikaga Yoshikazu / Q465901
# Ashikaga Yoshimasa

Ashikaga Yoshimasa (japonieraz: 足利 義政, 1435eko urtarrilaren 20a-1490eko urtarrilaren 27a) Ashikaga shogunerriko zortzigarren shoguna izan zen, eta 1449 eta 1473 bitartean gobernatu zuen Japonian. Shogunerri honetako seigarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshinoriren semea izan zen.
Shogun, shogunerri honetako zazpigarren shoguna izan zen bere anaia nagusia Ashikaga Yoshikatsu hil eta sei urtera bihurtu zen. Yoshikatsu hil zenean, Yoshimasa oraindik oso gaztea zenez, nagusiagoa izan arte itxoin zen.
Yoshimasaren agintaldian, herrialdean, Higashiyama kultura garatu zen, tearen japoniar zeremonia, ikebana, nō drama japoniarra eta margolaritza txinatar tintarekin praktikatuz; kultura honengan, zen budismoak eta japoniar estetikaren agerpenak, wabi-sabia eta Gorte Inperialaren eta samuraien kulturen harmonizazioa kasu, eragin handia izan zuen.
1464an Yoshimasak oraindik ez zuen oinordekorik, eta, beraz, bere anaia txikia zen Ashikaga Yoshimi izendatu zuen bere oinordeko bezala. Baina, hurrengo urtean, Yoshimasak seme bat izan zuen, eta bere anaia Yoshimasa eta bere semearen artean oinordekotza lehia bat egon zen. 1467rako, gatazka, Ōnineko gerran bihurtu zen, hamaika urte iraun zuena eta Japoniako historiako Sengoku aroa abiarazi zuena, aro honek, mende bete iraungo zuelarik. Etsaitasun honen artean, Yoshimasak bere kargua utzi zuen 1473an, bere seme Ashikaga Yoshihisaren mesedetan, hurrengo shogun bihurtu zena.
1489an eraiki zen Ginkaku-ji tenplua Kioton, Yoshimasarentzako erretiro leku bezala. Hurrengo urtean hil zen.
* Datuak: Q447034
* Multimedia: Ashikaga Yoshimasa / Q447034
# Baietz lehenengoan!

Baietz lehenengoan! (ingelesez, I'm Feeling Lucky edo IFL), Googleren bilatzailean, web erako interfazean eskaintzen duen botoi-erako bilaketa modua da, zeinak ez duen emaitza zerrenda bat ematen, baizik eta zuzenean bidaltzen zaituen bere indizearen araberako lehen aukerara.

## Euskaraz

Hainbat hizkuntzatan formulazio desberdina da. Euskarazkoa, ekarpen boluntarioa euskal internautena, Garikoitz Araolaza ekintzaileak proposatu zuen 21. mendearen hasiera. Baietz lehenengoan! ez da itzulpen literala, baina botoiak egiten duenaren ideia ondo transmititzen du. Inguruko erdara batzuetan zortearen ideiak (lucky ingelesez) esplizituagoa da: J'ai de la chance (frantsesez), Voy a tener suerte (gazteleraz), Segur que tinc sort (katalanez).

## Erabilpena

Bilaketa-modu horren eraginkortasunak adierazten du Googlek bere emaitzei eta haiek sailkatzeko ordenari konfiantza handia diela. Marketin keinu bat da, Googlek bere PageRank sistemaren sendotasuna erakusteko.
Marissa Mayer Googleko exekutiboak 2007an adierazi zuenez, bilaketan egindako kontsulten % 1ak baino gutxiagok erabiltzen zuen "Baietz lehengoan" modua. Portzentaia txikia izanagatik, urte berean Tom Chávez publizitateko aholkulariak kalkulatu zuen botoiaren erabikpenak urtean 110 milioi dolarreko diru-sarrerak murritzagoak ekarriko zizkiola Googleri, zeren eta emaitza-zerrendan publizitaterik erakusten ez duten klikak dira hara doazenak, eta emaitzetako publizitate aukerak ziren orduan Googleren diru sarrera nagusia.
2008an Google Chrome nabigatzailea eta geroxeago mugikorreko bilaketak areagotzearekin, 2010eko hamarkadatiik aurrera Googleren bilaketa botoiak ez dira hain errelebanteak. Bilaketak URL barratik edo zuzenean Google.com ireki gabe egiten direnez, ikusi ere gutxiago egiten da I'm feeling lucky / Baietz lehenengoan! botoia.

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, frantsesezko wikipediako «J'ai de la chance» artikulutik itzulia izan da, 2022-12-12 data duen 199435068 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-12-12 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* ↑ Ochoa, L.. (2013). «Ingelesaren eskutik egin zituen euskarak lehen urratsak sarean» El Diario Vasco (Noiz kontsultatua: 2023-02-10).
* ↑ (Ingelesez) Brendan Newnam. (19 novembre 2007). Are you feeling lucky? Google is. dans l'émission Marketplace sur National Public Radio..

## Kanpo estekak

* Euskarazko Google bilaketa interfaze nagusia (2023-02-10ean probatua).
* Datuak: Q9362
* Multimedia: I'm Feeling Lucky (Google) / Q9362
# Baieta (argipena)

Baieta terminoak hainbat adiera du:
* Baieta, oihal mota bat.
* Baieta, moltzo, moltso edo multzoa, sukaldeko garbiketarako zapi mota bat.