# Idazkera baskonikoa

Idazkera baskonikoa baskoien lurretan aurkitu diren hizkuntza baskonikozko testuen idazkera da. Iberierazko ipar-ekialdeko idazkeraren antza du, baina ez da berdina.
Baskonikoa :
| a | s | ś |
| e | ŕ | ř |
| i | l | r |
| o | | n |
| u | | ń? |
Ipar-ekialdeko iberiko ez duala :
| a | s | | ś |
| e | ŕ | | r |
| i | m | | n |
| o | ḿ | | ? |
| u | l | | |
Mendebaldeko zeltiberiko ez duala :
| a | z | m |
| e | s | n |
| i | r | l |
| o | | |
| u | | |
Ekialdeko zeltiberiko ez duala :
| a | z | m |
| e | s | n |
| i | r | l |
| o | | |
| u | | |

## Idazkera

Ingurune geografiko horretan, baskoien hiriak barne hartzen dituena, garai horretarako ohikoak diren signario iberiarretan eta zeltiberiarretan agertzen ez diren hainbat zeinu identifikatu dira, edo agertzen direnean, kasu bakan batzuetan da eta ez dute soinu bera transkribatzen. Hizkuntza iberiarra edo zeltiberiarra ez den beste hizkuntza edo hizkuntza batzuen zeinuak idazteko erabili zela uste da eta Javier Velaza nafar epigrafistak hizkuntza baskonikoaz hitz egin du. Zeinu horiek txanponetan agertu dira, eta azken aurkikuntza Irulegiko eskuan izan da. Zeinu berezi horiek hauek dira:
* Atzekoz aurrera idatzitako S: Arsakos txanponean agerti da, Arsaos txanponaren ale batzuetan, Ontikes txanponetan eta Sekiako ale batzuetan.
* Atzekoz aurrera idatzitako R: Arsaos txanponetan ageri da.
* Bost marraz egindako KA: Bolskan txanponetan.
* H itxurako BO: Bolskan txanpon batzuetan ageri da.
* T itxurako hizkia: N gisa ulertu izan da. Tradizioz, Unambaate eta ontikes gisa irakurri izan diren txanponen legendetan ageri da. Eduardo Orduñaren iritziz, afrikatu bat idazteko erabil zitekeen; tz (aukera gehien dituena) eta ts aipatzen ditu. Horrela balitz, eta kontuan izanda nb taldea M gisa irakur daitekeela, Utzamaate eta Ontzikes irakurri beharko litzateke. Hizki hori alfabeto greko-iberikoan ere agertu da, baita Irulegiko eskuan ere.
* KE makurra: Ontikes legendan agerti da.
* S: Agian, Ś idazteko erabili zen Sekia txanponean.
* Bost besoko S: Sesars eta Tirsos txanponetan
* Galburu itxurako hizkia: Sesars txanponetan
* Barnean lerro bertikala daukan erronboide edo zirkulu formako balizko TE: Unambaate txanponetan ageri da.
* Bolskan txanpona. Aurkia eta ifrentzua. Bost marraz egindako KA edo GA ikusten da.
* Bolskan txanponetan ageri den legenda egungo ordenagailu programa batez idatzita. Bost marraz egindako KA edo GA ikusten da.
* Arsaos txanpona. Aurkia eta ifrentzua. Ifrentzuan ageri den legendan, bigarren hizkia buelta emandako R bat da.
* Arsaos txanponetan ageri den legenda egungo ordenagailu programa batez idatzita. Ezkerretik eskuinera irakurriz gero, bigarren letrak atzekoz aurrera biratutako R larria dirudi.
* Arsakos txanponaren legenda. Z baten edo buelta emandako S baten itxurako zeinua du.
* Bolskan txanponaren BON legenda aurkian.
* BON testua
* OnTikes legenda. T zeinua, E zirkular itxurako zeinua eta buelta emanda dagoen S zeinua.
* Sesars txanponetako legenda. Bost lerroz osatutako S eta galburu itxurako zeinua.
* Unambaate txanponaren legenda. Bi zeinu berezi ditu: bata T itxurako zeinua da; bestea, erdian lerro bertikala daukan erronbo antzeko forma.

## Oharrak

* ↑ Gorriz Irulegiko Eskuan dokumentatu ez diren zeinuak (Ferrer i Jané, 2023).
* ↑ [ ] Parentesi karraturen arteko zeinuak oso gutxitan dokumentatu dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Ferrer i Jané, Joan. (2023). «La inscripción vascónica de la mano de Irulegi desde la perspectiva ibérica» Fontes Linguae Vasconum (136): 515–538. doi:10.35462/flv136.9_3. ISSN 2530-5832..
* 1 2 3 (Ingelesez) Ferrer i Jané, Joan; Moncunill, Noemí. (2019). «Palaeohispanic writing systems: classification, origin, and development» Palaeohispanic Languages and Epigraphies (Oxford University Press): 78-108. ISBN 9780198790822..
* ↑ (Gaztelaniaz) Beltrán Lloris, Francisco; Velaza Frías, Javier. (2009). «De etnias y monedas: las "cecas vasconas", una revisión crítica» Los vascones de las fuentes antiguas : en torno a una etnia de la antigüedad peninsular (Universitat de Barcelona): 99-126. ISBN 978-84-475-3390-9..
* ↑ Donostiako San Telmo museoan, 2023ko otsailaren 10ean, Joakin Gorrotxategi eta Mattin Aiestaranekin batera eman zuen Irulegiko Eskuaren inguruko hitzaldian.
* ↑ «Tipo | Moneda Ibérica» monedaiberica.org (Noiz kontsultatua: 2022-11-27).
* ↑ (Gaztelaniaz) Orduña Aznar, Eduardo. (2018). «El signo T de las leyendas monetales vasconas uTanbaate Y oTtike» Paleohispánica 18: 137-149. ISSN 1578-5386..
* ↑ «Cecas | Moneda Ibérica» monedaiberica.org (Noiz kontsultatua: 2022-11-27).

## Ikus, gainera

* Baskoien hizkuntza
* Irulegiko Eskua
* Baskoien txanponak
* Baskoi
* Akitaniera
* Idazkera paleohispaniko
* Idazkera iberiko
* Ipar-ekialdeko idazkera iberikoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q126689046