OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Konposatu organobromatu

Kimikan konposatu organobromatuak dira karbono-bromo lotura kobalenteak dituzten konposatuak, adibidez, ozeanoetan algen eta beste bizidun batzuen eraginez sortzen den bromoformoa.
Organobromatu sintetikoak industria kimikoan inportanteak dira aplikazio asko dituztelako edo izan dituztelako. Asko konposatu toxikoak dira eta, gainera, batzuk poluitzaile organiko iraunkorrak dira, beren fabrikazioa eta erabilera mugatuta edo debekatuta dagoelarik.

## Ezaugarri orokorrak

Organobromatu gehienak, gainerako konposatu organiko halogenatu gehienak legez, erlatiboki ez-polarrak dira. Bromoa karbonoa baino elektronegatiboagoa da (2,9 vs 2,5). Ondorioz, karbono-bromo loturaren karbonoa elektrofiloa da. Etsenplurako, alkilo-bromuroak agente alkilatzaileak dira.
Organobromatuen erreaktibitatea organokloratuen eta organoiodatuen artean kokatzen da. Aplikazio askotarako organobromatuak erreaktibitatearen eta kostuaren arteko konpromisoa dira. Organobromatuen erreakzio nagusiak hauek dira: deshidrohalogenazioa, Grignarden erreakzioak, Wurtzen erreakzioa eta ordezkapen nukleozaleak.

## Sintesia
### Bromoz

Alkenoek erraz erreakzionatzen dute bromoarekin dibromuro bizinalak emateko.
    RCH=CH$_2$ + Br$_2$ → RCHBrCH$_2$Br
Konposatu aromatikoak ere erraz bromatzen dira katalizatzaile egoki baten presentzian, aluminio bromuroa esaterako.
    RC$_6$H$_5$ + Br$_2$ → RC$_6$H$_4$Br + HBr

### Hidrogeno bromuroz

Alkenoak erraz bormatzen dira hidrogeno bromuroarekin alkilo-bromuroak emateko, Markovnikoven arauari jarraituz.
    RCH=CH$_2$ + HBr → RCHBrCH$_3$
Hidrogeno bromuroa usa daiteke alkoholak alkilo-bromuro bihurtzeko.
    HOCH$_2$CH=CH$_2$ + HBr → BrCH$_2$CH=CH$_2$ + H$_2$O

### Bromuroz

Sodio bromuroaren moduko bromuroek nukleozale gisa jokatzen dute konposatu organobromatuen sintesian.
R-CO-CH$_2$-R' + 2 CuBr$_2$ → R-CO-CHBr-R' + 2 CuBr + HBr

## Erabilera

Konposatu organobromatuek hiru erabilera-esparru nagusi dituzte edo izan dituzte: sua atzeratzeko agente gisa, biozida moduan eta tinduetan; adibidez, tetrabromobisfenol A, bromometanoa eta bromotimol urdina hurrenez hurren.
Garai batean metilen bromuroa berunik gabeko gasolinaren osagai gisa usatu zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Saikia, Indranirekha; Borah, Arun Jyoti; Phukan, Prodeep. (2016-06-22). «Use of Bromine and Bromo-Organic Compounds in Organic Synthesis» Chemical Reviews 116 (12): 6837–7042. doi:10.1021/acs.chemrev.5b00400. ISSN 0009-2665. (Noiz kontsultatua: 2024-11-02).
* ↑ (Ingelesez) Blanksby, Stephen J.; Ellison, G. Barney. (2003-04-01). «Bond Dissociation Energies of Organic Molecules» Accounts of Chemical Research 36 (4): 255–263. doi:10.1021/ar020230d. ISSN 0001-4842. (Noiz kontsultatua: 2024-11-02).
* ↑ (Ingelesez) Nowick, James S.; Lutterbach, Guido. (2001-04-15). John Wiley & Sons, Ltd ed. «Sodium Bromide» Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis (John Wiley & Sons, Ltd) doi:10.1002/047084289x.rs054. ISBN 978-0-471-93623-7. (Noiz kontsultatua: 2024-11-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2456623
* Multimedia: Organobromides / Q2456623
# Kanariar harrapakin

Kanariar harrapakina edo Kanariar dogoa, gaztelaniaz: Presa canario, Kanariar Uharteetan jatorria duen txakur arraza bat da. Kanarietako Gobernuak legez Kanarietako ikurtzat du.

## Jatorrizko erabilera

Bere jatorrizko funtzioa azienda animalia harrapakarietatik zaintza zen. Ehiza larrin harrapakinak hortzez heltzeko erabilia ere bada.

## Arriskua

Txakur arriskutsuen arrazen artean sailkatua dago.
Izaera zakarreko txakurra da, bereziki haur, katu, beste txakur edo pertsona ezezagunekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q37750
* Multimedia: Presa Canario / Q37750
# Mesoeskalako konbekzio-sistema

Mesoeskalako konbekzio-sistema ekaitz-multzo bat da, banakako ekaitzak baino eskala handiagoan antolatzen dena. Zikloi estratropikalak baino txikiagoa da, eta normalean hainbat orduz edo gehiagoz irauten du. Mesoeskalako konbekzio-sistema baten hodeien eta prezipitazioen patroi orokorrak forma biribila edo lineala izan dezake, eta sistema meteorologikoak barne hartzen ditu, hala nola zikloi tropikalak, depresio-lerroak, laku efektuko elurteak, depresio polarrak eta mesoeskalako konbekzio-konplexuak, eta, oro har, fronte meteorologikoetatik gertu sortzen da. Lur gaineko urtaro beroan sortzen den tipoa Ipar eta Hego Amerikan, Europan eta Asian ikusi da, eta arratsaldeko eta gaueko azken orduetan aktibitate maximoa izan du.
Tropikoetan garatzen diren mesoeskalako konbekzio-sistemek Tropiko Arteko Konbergentzia Eremua edo ekuatore-askak erabiltzen dituzte garatzeko gune gisa, normalean udaberriaren eta udazkenaren arteko urtaro beroaren barruan. Salbuespena da laku efektuko elurteak, aire hotza ur-masa bero samarretan zehar mugitzen delako sortzen direnak, eta udazkenetik udaberrira bitartean gertatzen direnak. Depresio polarrak mesoeskalako konbekzio-sistemaren bigarren mota berezi bat dira, eta latitude altuetan sortzen dira urtaro hotzean. Jatorrizko mesoeskalako konbekzio-sistema hiltzen denean, ekaitzak sor daitezke gerora, mesoeskala geldikorreko konbekzio-zurrunbiloarekin lotuta. Mesoeskalako konbekzio-sistemak garrantzitsuak dira Ameriketako Estatu Batuetako Ordoki Handietan duten klimatologia plubiometrikorako; izan ere, urtaro beroko urteko prezipitazioen erdia inguru ematen diote eskualdeari.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Physics of Mesoscale Weather Systems» University Corporation for Atmospheric Research.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q660968
# Txekoslovakiar otso txakur

Txekoslovakiar otso txakurra, txekieraz Československý vlčák, eslovakieraz Československý vlčiak eta alemanez Tschechoslowakischer Wolfhund, Txekiar Errepublika eta Eslovakian jatorria duen otso txakur arraza bat da.

## Hidtoria

1955ean Txekoslovakian alemaniar artzain txakurren 48 ale eta lau europar otso elkar gurutzatuz sortua izan zen, alemaniar artzain txakurraren izaera eta entrenamendua eta otsoen indarra eta erresistentzia izan zezan.

## Izaera eta ezaugarriak

Izaera bixi, kementsu eta azkarra du.
Karpatoetako otsoaren antza du. Emeek 24 kilo inguruko pisua dute eta artek 26 kilo ingurukoa.

## Arraza arriskutsua

Ehiza sen indartsua eta oso iragarriezina du. Maskota izateko ez dira egokiak eta ume nahiz adingabeetatik urruti mantendu behar dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q38651
* Multimedia: Czechoslovakian Wolfdog / Q38651
# Guadalope

Guadalope (aragoieraz: Guadalop) Aragoiko ibaia da, Ebroren ibaiadarra eskuinaldetik. Eskuinaldetik Bergantes, Fortanete, Bordón eta Mezquín eta ezkerraldetik Aliaga eta Guadalopillo ibaiadarrak ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23141
* Multimedia: Guadalope River / Q23141
# Mallorkar dogo

Mallorkar dogoa edo Mallorkar harrapakina, mallorkeraz Ca de Bou, Balear Uharteetan jatorria duen txakur arraza bat da.
Moloso hau Kanariar dogoarekin senidetua dago.

## Historia

Jatorria, 1229an, Jakue I.a Aragoikoa iberiar txakur harrapakin arrazekin aulegatu zen garaian du, nahiz eta ca de biu izendapena mende batzuk geroagokoa izan.

## Jatorrizko erabilera

Harakin gremioak mallorkar dogoa azienda sakrifikatzeko unean lepotik hizkatuz heldu zmeta geldirik izan zezan erabiltzen zuen. Mallorkan txakurrak eta beste animalien arteko borroketan ere erabilia zen.
Gaur egun zaintza txakur gisa erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q37676
* Multimedia: Ca de bou / Q37676
# Bergantes

Bergantes edo Alcherez Iberiar Penintsulako ibai bat da, Guadaloperen ibaiadarra dena.

## Geografia

Bere ibilbidea luzea ez den arren (60 kilometro gutxi gorabehera) eta arro txiki samarra duen arren, emari handia du neguan, iparraldeko mendialdearen itzalpean dagoen gune hidrologikoan euri asko egiten duelako. Cantavieja edo Cantavella ibaia eta Caldes edo Calders ibaia, Teruelgo probintzian sortzen direnak, Forcall herrian elkartzen dira Bergantesekin. Bergantesek Guadalope ibaiarekin bat egiten du Calandako urtegia baino lehentxeago.

## Ekologia

Ibaiak askotariko flora eta fauna ditu, amuarrainak, ibai-karramarroak eta igarabak barne.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Morilla Fernández, Cosme. Guía y mapa de la naturaleza de España. Anaya Touring, 216 or. ISBN 978-84-9776-814-6..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3571455
* Multimedia: Bergantes / Q3571455
# Favela

Favela (faˈvɛlɐ ahoskatua; eusk. "txabola") Brasilen, gizarte-klase behereneko biztanleriaren etxola-moduko bizilekua da. Hitza 1897ko azaroan zabaldu zen, noiz Canudosen Gerra irabazitako 20.000 soldadu Rio de Janeirora ailegatu zirenean. Etxebizitzarik ez zutenez, Gamboa muinoan etxolak eraiki eta bertan faveila izeneko landarea (Cnidoscolus phyllacanthus) ohikoa zenez, Morro da Favela toponimo sortu zen.
2010ean, Brasilgo BGE erakundearen arabera, herrialdeko biztanleriaren %6a favelatan bizi zen, hau da, 11,4 milioi lagun inguru. Hona hemen favela gehien duten hiriak:

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Favela. .
* ↑ Espinoza, Rodolfo. (1997ko ekaina). «100 years of favela» Brazzil - News from Brazil: 18..
* ↑ Subnormal Agglomerates 2010 Census: 11.4 million Brazilians (6.0%) live in subnormal agglomerates – IBGE
* ↑ hps.infolink.com.br

## Kanpo estekak

* Datuak: Q693827
* Multimedia: Slums in Brazil / Q693827
# Nerea Arruti

Nerea Arruti (Urnieta, Gipuzkoa, 1990eko otsailaren 1a) herri kirolaria da. Aizkora proban eta euskal pentatloian aritzen da.

## Ibilbidea

Judoan eta crossfitean aritu ondoren, El Conquistador del Caribe III. (2020) ETBko programan hartu zuen parte.
2021ean aizkorarekin hasi zen eta 2022an Urrezko Aizkolariak proba irabazi zuen, binaka Nerea Sorondorekin batera, eta ondoren banaka ere garaile izatea lortu zuen. Aizkolaritzako emaitzek hauspoturik, Euskal Pentatloi Sarian hartu zuen parte, eta lehiaketa horretan ere banakako eta binakako probak irabazi zituen. 2022. urtea biribiltzeko, aizkora-txapelketak irabazi zituen: Gipuzkoako Aizkolari Txapelketa irabazi zuen Irati Astondoarekin buruz burukoa jokatuta, azaroaren 6an Euskal Herriko txapelduna izan zen, eta hurrengo astean Sherpa.ai Txapelketa irabazi zuen.
2023an Gipuzkoako eta Euskadiko aizkolari txapelduna izan zen eta Binakako Euskal Pentatloia ere irabazi zuen. Urtea amaitzeko Sherpa.ai aizkolari-txapelketa irabazi zuen bigarren aldiz
2024an hirugarren aldiz lortu zuen Euskal Herriko txapela.

## Kirol-arloko lorpenak
### Aizkolaritza

* Urrezko Aizkolariak:
** Banaka (1): 2022
** Binaka (1): 2022 (Nerea Sorondorekin)
* Euskal Herriko Aizkolari-Txapelketa:
** Txapeldun (3): 2022, 2023, 2024
* Gipuzkoako Aizkolari-Txapelketa:
** Txapeldun (3): 2022, 2023, 2024
* Sherpa.ai Aizkolari-Sariketa:
** Txapeldun (2): 2022, 2023
* Donostiako Urrezko Kopa:
** Txapeldun (1): 2022
* Ramon Latasa Saria (1): 2023 (Maika Ariztegirekin)

### Euskal pentatloia

* Euskal Pentatloi-Saria (2):
** Banaka (1): 2022
** Binaka (2): 2022, 2023 (Amalur Arbelaitzekin)

## Erreferentziak

* ↑ «JudoInside - Nerea Arruti Judoka» www.judoinside.com (Noiz kontsultatua: 2022-10-01).
* ↑ Hoz, Jon Ander De la. ««Uste baino emaitza hobeak lortu ditut»» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-10-01).
* ↑ Lartzanguren, Edu. «Nerea Arrutik eta Andoni Iruretagoienak irabazi dute Euskal Pentatloia» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-10-01).
* ↑ Hoz, Jon Ander De la. «Konfiantza giroan jositako txapela» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-10-01).
* ↑ «Lur Errekondok irabazi du emakumeen Gipuzkoako lehendabiziko Harri jasotze Txapelketa - Aia orio» Karkara.eus (Noiz kontsultatua: 2022-10-09).
* ↑ «Nerea Arruti eta Ainitze Zumeta garaile, Gipuzkoako Lehen Mailako Aizkora eta Harri Txikien Txapelketetan - Aia» Karkara.eus (Noiz kontsultatua: 2023-10-15).
* ↑ SL, TAI GABE DIGITALA. (2023-10-15). «Nerea Arrutik ez du parekorik izan Euskadiko Aizkora Txapelketako finalean» naiz: (Noiz kontsultatua: 2023-10-15).
* ↑ «Arruti-Arbelaitz eta Gabirondo-Telleria, 2023ko Binakako Euskal Pentatloiko txapeldunak» EITB 2023-06-11 (Noiz kontsultatua: 2023-10-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) Andonegi, Iker. (2023-12-08). «Nerea Arruti gana la prueba femenina del Aizkolari Txapelketa Nagusia» Noticias de Gipuzkoa (Noiz kontsultatua: 2024-01-06).
* ↑ «Nerea Arrutik irabazi du Euskal Herriko aizkolari txapelketa - Elgoibar» barren.eus (Noiz kontsultatua: 2024-10-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q114345330
# Melillako Autonomia Estatutua

Melillako Autonomia Estatutua Espainiako Melillako hiri autonomoaren oinarrizko arau instituzionala da. 1995eko martxoaren 13an onartutako lege organikoa da, eta hurrengo egunean argitaratu zen Estatuko Aldizkari Ofizialean, Ceutako baliokidearekin batera. Udalerria hiri autonomo gisa ezarri zuen, lehen Malagako probintziaren parte baitzen. 1978ko Konstituzioaren Bosgarren Xedapen Iragankorra aplikatzearen azken urratsa izan zen, gerora Ceuta eta Melilla autonomia erkidegoetan eratzea ahalbidetzen zuena.

## Erreferentziak

* ↑ Huete García, Díaz Velázquez & Sola Bautista 2011, 8 orr. .
* ↑ Márquez Cruz 2003, 3 orr. .

## Bibliografia

* Márquez Cruz, Guillermo. (2003). «La Formación de gobierno y la práctica coalicional en las ciudades autónomas de Ceuta y Melilla (1979-2007)» Working papers: 95. ISSN 1133-8962..
* Huete García, Agustín; Díaz Velázquez, Eduardo; Sola Bautista, Antonio. (2011). Situación y necesidades de las personas con discapacidad en las Ciudades Autónomas de Ceuta y Melilla. Informe 2010. , 150 or..

## Kanpo estekak

* «Ley Orgánica 2/1995, de 13 de marzo, de Estatuto de Autonomía de Melilla.» Boletín Oficial del Estado.
* Datuak: Q16492948
# Basileako kontzilioa

Basileako Kontzilioa Basilean 1431an hasi zen kontzilioa izan zen. Eliza Katolikoak ofizialki onartzen du, Konstantzako Kontzilioaren ostean. 1438an Ferrarara mugitu zen eta hurrengo urtetik 1445era arte Florentzian egon zen bilduta. Eugenio IV.a boteretik kendu zuten eta Felix V.a izendatu zuten antipapa.
Eliza Ortodoxoarekin batera ospatu zen eta berarekin batzeko bideak aztertu zituzten. Laetentur Coeli izeneko dokumentuan bi elizen batasuna sinatu zuten. Hala ere otomanoek Konstantinopla konkistatu ostean bi elizen arteko bereizketa berriro ekarri zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q321032
* Multimedia: Council of Florence / Q321032
# Vatikanoko I. kontzilioa

Vatikanoko I. kontzilioa Vatikanon ospatutako lehen kontzilioa izan zen, 1869-1870 urteetan eta Pio IX.ak deitua. Aita Santuaren hutsezintasuna dogmatzat hartzea erabaki zen bertan.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Conzemius, V.. (1971). «Pourquoi l'autorité pontificale a-t-elle été définie précisément en 1870 ?» Concilium (64).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q190857
* Multimedia: First Vatican Council / Q190857
# Verena Wagner

Verena Wagner Lafferentz (Bayreuth, 1920ko abenduaren 2a - Überlingen, 2019ko apirilaren 19a) alemaniar musikagilea izan zen, Siegfried Wagner (Richard Wagner konpositorearen semea) eta Winifred Wagner-en alaba.

## Bizitza

Bayreutheko Wahnfried etxean jaio eta hazi zen. Bere amak Bayreutheko Zinemaldian Adolf Hitlerrekin izan zuen atxikimendu fanatikoak markatu zuen garai ekaiztsuan, Verena eta Hitler sentimentalki nahastuta zeudelako zurrumurruak izan ziren.
1943an Bodo Lafferentzekin (1897-1974) ezkondu zen, SSko goi ofiziala eta alderdiko kidea hasieratik, Hitlerrek pertsonalki delegatu zuena jaialdiaren eta «alderdiko aisialdi erakundeen» administrazio kontuez arduratzeko. Harekin bost seme-alaba izan zituen: Amelie (1944), Manfred (1945), Winifred (1947), Wieland (1949) eta Verena (1952).
1951n Zinemaldia berriz ireki ondoren, zuzendaritzatik aldenduta geratu zen. Wieland eta Wolfgang neben esku gertu baitzen zuzendaritza. Erregimen naziarekin lotura zuzena izan zuelako, ziurrenik.
2003an Kopenhageko Opera berrian La Valquiriaren emanaldi batera gonbidatu zuten, Birgit Nilsson, Wolfgang Wagner eta Gudrun Wagnerrekin batera.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Richard Wagner
Siegfried Wagner
Cosima Wagner
Verena Wagner Lafferentz
Winifred Wagner :

## Kanpo estekak

* Verena, Friedelind and Hitler
* Datuak: Q5391363
# Amerikar Pit Bull Terrier

Amerikar Pit Bull Terrier, ingelesez: American Pit Bull Terrier, AEBetan jatorria duen txakur arraza bat da.

## Historia

XIX. mendean Erresuma Batutik AEBetara eramandako Bull and Terrier arrazatik sortua da.
Gaur egun, legediaren barnean, maskota eta kirol txakur gisa erabiliak dira, halere legezkanpoko borroketan erabiliak izaten jarraitzen dira.

## Erabilera

Txakur borroketan erabiltzen ziren, 1976an jarduera hori legez debekatu zen arte.
Beren bizi itxaropena 12-17 urtekoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q37612
* Multimedia: American Pit Bull Terrier / Q37612
# 1373
## Gertaerak

* Martxoaren 3a – Epizentroa Ribagorzako Konderriaren eta Arango haranaren artean izan zuen lurrikara handia izan zen.

## Jaiotzak

* Martxoaren 31 – Katalina Lancasterrekoa, Gaztelako erregina ezkontidea (h. 1418).

## Heriotzak

* Azaroaren 3a – Joana Frantziakoa, Nafarroako erregina ezkontidea (j. 1343).
* Azaroaren 25a – Guy de Boulogne, frantziar kardinala eta Lyongo artzapezpikua (j. 1313).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6261
* Multimedia: 1373 / Q6261
# Lisboako Unibertsitate Berria

Universidade Nova de Lisboa (UNL edo Lisboako Unibertsitate Berria), sarritan "a Nova" (Berria) izenez ere ezaguna, zuzenbide publikoko erakunde bat da, 1973an sortua, Portugalen unibertsitate-ikasketak hedatzeko eta berritzeko politika baten esparruan. Lisboan du egoitza.
Unibertsitate federala da, ikasketa eta ikerketa unitate federatu hauek biltzen dituena.
   * Zientziaren eta Teknologiaren Fakultatea;
   * Gizarte eta Giza Zientzien Fakultatea;
   * Medikuntza Zientzien Fakultatea;
   * Ekonomia-fakultatea;
   * Zuzenbide Fakultatea (FDUNL);
   * Estatistikako eta Informazio Kudeaketako Goi Mailako Institutua;
   * Teknologia Kimikoaren eta Biologikoaren Institutua
   * Higiene eta Medikuntza Tropikaleko Institutua;
   * Osasun Publikoaren Eskola Nazionala.
Errektoregoa eta UNLko zenbait unitate campus batean biltzen dira eta Lisboa, Almada eta Oeiras udalerrietako beste eraikin batzuetan daude. Monte de Caparicako campusa, Almada udalerrian, non zientzia eta teknologia fakultatea kokatuta dagoen, Europako campus handienetako bat da.

## Ikus, gainera

* Lisboako Unibertsitatea

## Kanpo estekak

* Lisboako Unibertsitate Berria
* Datuak: Q1979891
* Multimedia: Universidade Nova de Lisboa / Q1979891
# Henri Dop

Henri Dop ( 1876-1945) saratar historialari eta medikua zen. Bere anaia bezala ( Pierre Dop) Sara inguruko historia ikertu zuen. Bere lanetan aipagarrienak L'incursion espagnole du 8 octobre dans le village de Sare eta Les Seigneurs de St Pée liburuak dira. Bulletin du Musée Basque eta Gure Herria buletinetan argitaratu zituen ere bere lanak.

## Lanak

* 1925: La Tour d'Auvergne : ses rapports avec les Basques
* 1925: L'incursion espagnole du 8 octobre 1812 dans le village de Sare ( Pedro Garmendia )
* 1925: Le Labourd et la fédération en 1790
* 1926: La décapitation de Ste-Foi d'Agen par les Basques
* 1926: La charité et la répression du vagabondage à Sare en 1825
* 1929: Recherches sur les moeurs, l'origine et l'idiome des Basques ( Dominique Lahetjuzan )
* 1930-1931-1932: Le retour des victimes de l'internat des Basques
* 1956-1957: La Révolution dans le Pays Basque : Sare et son canton
* 1966: Les Seigneurs de St Pée
# 1356ko Lisboako lurrikara

1356ko Lisboako lurrikara Mercalli eskalan VII. gradukoa (Oso nabarmena) izandako lurrikara izan zen. Abuztuaren 24an gertatutakoa, epizentroa San Bizente lurmuturraren hego-mendebaldean kokatu zen, eta hegoaldeko Portugalen eta mendebaldeko Andaluzian nabaritu zuten. Espainiako historiako lurrikararik garrantzitsuenetako batentzat jotzen dute, eta Sevillak kalte larriak jasan zituen. Giraldatik lau bola eta katedraletik kanpandorrea erori ziren. Lisboak ere kalte handiak izan zituen. Erreplikek urtebete iraun zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Instituto Geográfico Nacional. Gobierno de España. Terremotos más importantes. .
* ↑ Sobrino, Miguel. (2009). Catedrales. Las biografías desconocidas de los grandes templos de España. La Esfera de los Libros, 606 or. ISBN 978-84-9734-868-3..
* ↑ (Portugesez) Pereira, Gonçalo. (2016ko urtarrila). «Crónicas do castelo (artigo da edição portuguesa de janeiro de 2016)» National Geographic.
* ↑ (Portugesez) Público 2004/01/27.
# Signum

Signum-a (pl. signa) Antzinako Erromako armaden ikur mota bat da. Funtzio praktikoa zuen, puntu batean armadako hainbat unitate biltzeko balio baitzuen, funtzio sinbolikoa, irudikatutako elementuen araberakoa, eta funtzio erlijiosoa. Beste intsigniak, Aquila legionis-a (Legioaren arranoa) eta vixillum-a ziren.
Lehen aldiz K.a. II. mendean hitz egiten da sinbolo horri buruz, baina badirudi lehenago ere bazela, erromatarren inguruko hainbat herritan ere ohikoa izango zela formatu xumeagoan, eta, azkenean, elementu desberdinez osatutako signum-era bideratu eta eboluzionatu zutela.
Aquila legionis balio sinbolikoa zuen nagusiki, eta vexillum-a, berriz, nagusiki funtzionala; signum-a, berriz, bi alderdi horiek entseina bakar baten azpian batzen dituen estandartea da.

## Ezaugarriak

Erromako Armadaren manipuloaren entseina, kasu, esku ireki bat zen, haga baten goialdean jarria. Ondoren, estandarte (vexillum) batekin edo unitatearen izena zuen metalezko plaka batekin osatu zuten. Eskua zabalik legionarioak zenturioiari leial izango zitzaizkiola zin egiteko balioko zuen.
Erromatar legioen ikurra arranoa zen, brontzez, zilarrez edo urrez egina, jainko gisa ere gurtzen zutena.
Denborarekin, apaingarri ezberdinak gehitu zituzten unitateen merituak saritzeko, hala nola, phalerae, palma edo koroak hosto mota ezberdinekin.
Signuma zeraman soldaduak, signiferrak, soldata arruntaren bikoitza irabazten zuen arrisku handiagoan zegoelako.
Zentzu zabalean, signum hitza, askotan, erromatar armadaren edozein "bandera" edo "intsignia" izendatzeko erabiltzen da, hau da, legioek ibiltzen zuten arranoa, signum-a bera, eta kohorteek eramaten zuten vexillum-a.

## Oharrak

* ↑ Disko forma zuten eta metalezkoak ziren

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) Alcobendas, Gabriel Cifuentes. (2017-11-19). «Las enseñas de Roma (I): aquilae, vexilla et signa» ROMA VICTRIX (Noiz kontsultatua: 2024-11-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) Alonso Capín, Enol. (2017-09-27). «El signum de las legiones romanas» El signum de las legiones romanas (Noiz kontsultatua: 2024-10-31).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q249566
* Multimedia: Signum / Q249566
# 1356
## Gertaerak

* Abuztuaren 24a – Lurrikara handi batek Iberiar penintsulako hego-mendebalde osoari eragin zion.
* Urriaren 18a – 7,1eko lurrikara batek Basilea hiria suntsitu eta 1.000 hildako utzi zituen.

## Jaiotzak

* Uztailaren 29a – Martin I.a Aragoikoa, Sardinia, Korsika, Aragoi eta Valentziako errege eta Bartzelonako kondea (h. 1410).

## Heriotzak

* Sofia Brandenburg-Stendalekoa, Brunswick-Lüneburgeko dukesa ezkontidea (j. 1300).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6130
* Multimedia: 1356 / Q6130