OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Cantharellus ianthinoxanthus

Cantharellus ianthinoxanthus Cantharellaceae familiako onddoa da. Jateko ona. Cantharellus melanoxeros eta Cantharellus cibarius bezala.
Sinonimoak: Craterellus ianthinoxanthus, Cantharellus cibarius var.iIanthinoxanthus, Cantharellus ciliatus, Cantharellus melanoxerus, Craterellus incarnatus.

## Deskribapena

Kapela: 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, globo-itxurakotik laura, uhindu-bihurgunetsua, ertza pixka bat biribildua. Azala horixka, tindu lilekin, zahartzean ez da belzten.
Himenioa: Tolestura irregularrak, izurtuak, anastomosatuak (itsatsita), dekurrenteak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Konikoa, betea, zurixkatik arrosa-lilara doazen kolorekoa.
Haragia: Kapelarena zurixka, ez da belzten. Usain ahula eta zapore leuna.
Etimologia: Craterellus hitza latinetik eta grekotik dator, hau da, katilu txikitik.

## Jangarritasuna

Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua

Cantharellus melanoxeros delakoa, garai batean espezie berdina zela uste zen, baina ez da hala, zahartzean edo ukitzean belzteko joera baitu, eta, gainera, espora desberdinak ditu. Cantharellus var. amethysteus espezieak, orban lilak izaten ditu kapelan, eta himenioan tolestura horiak.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean. Taldeka ateratzen da. Hostozabalen eta baso mistoen basoetako lurrean.

### Banaketa eremua

Euskal Herria, Kantabria, Frantzia, Pirinioak, Alpeetako eremua, Eslovenia, Austria, Alemania.

## Espeziearen egoera

Aranzadi Elkartearen arabera, Cantharellus ianthinoxanthus desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ Cantharellus ianthinoxanthus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.
* ↑ Zerrenda Gorria, Aranzadi Zientzia Elkartea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10441826
* Multimedia: Cantharellus ianthinoxanthus / Q10441826
# Gorka Palacios

Gorka Palacios Alday (Barakaldo, 1974ko urriaren 17a) Euskadi Ta Askatasuna (ETA) erakundeko kidea izan zen, eta erakunde horretako buru militarra izan zen Ibon Fernandez Iradirekin batera.
Espainiako Poliziak ETAko Larrano Komandoko kidetzat jo zuen, 1996ko udan Malagan, Almuñecarren, Granadan eta Jaenen hainbat bonba jarri zituena. 1997an Barakaldotik ihes egin zuen eta Donosti Komandoko eta Madril Komandoko kide izan zen, 2000ko urtarrilaren 21ean Pedro Antonio Blanco teniente koronela hil zuen atentatuan parte hartuz, ETAk Jose Maria Aznarren Espainiako Gobernuarekin zuen su-etena hautsi zuena.
2003an atxilotu zuten Frantzian, eta 2009ko azaroan 18 urteko espetxe zigorra ezarri zioten Ibon Fernandez Iradirekin batera, ETAko buruzagi militar gisa. 2010eko martxoan Espainiara eraman zuten behin-behinean, epaitua izan zedin ebazteke zituen kasu ugarietako batean. 2010eko irailean 83 urteko kartzela-zigorra ezarri zion Espainiako Auzitegi Nazionalak, hilketa terrorista, hondamen terroristak, lau lesio terrorista delitu eta 16 lesio falta egotzita, 2001eko uztailean Madril Komandoak Aitor Garcia Aliagarekin eta Ana Belen Egues Gurrutxagarekin batera egindako atentatuan polizia bat hil zutenean. 2010eko su-etenaren ostean zigortutako ETAko lehen kidea izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5883641
# Zitadela

Zitadela hiri gotortu baten barnean eraikitako gotorlekua da. Gotorlekuak bastioi eta lubaki ditu hobeto babestua izateko. Zitadela italierazko cittadella hitzetik dator, città edo hiriaren txikigarria dena. Eskualde jakin batzuetan izen bereziak izaten ditu: kremlin Errusian, alcazaba Iberiar Penintsulan edo kasbah arabiar herrialdeetan.
Euskal Herrian zitadela ospetsu batzuk ditugu: Iruñekoa, Baionakoa edo Donibane Garazikoa adibidez.

## Erreferentziak

* ↑ Diccionario enciclopédico ilustrado Salvat (1906-1914)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q88291
* Multimedia: Citadels / Q88291
# Baionako zitadela

Baionako zitadela Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen gotorleku bat da. Atturri ibaiaren gain dagoen muino batean dago, izen bereko Zitadela auzoan. Baiona gotortu nahi zuen Luis XIV.ak eskatuta 1680. urtean Sébastien Le Prestre de Vaubanek diseinatu zuen eta XVII. mendeko bukaeran eraiki zen.

## Iruditegia

* Barnealdea.
* Barnealdea.
* Aurrealdea.
* Barnealdea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254690
* Multimedia: Citadelle de Bayonne / Q12254690
# San Aingeru gotorlekua

San Aingeru gotorlekua, malteraz Forti Sant'Anġlu edo Fortizza Sant'Anġlu, Malta uharteko Birgu hirian dagoen gotorleku bat da. Portu Handiaren bihotzean dago.
Erdi Aroan 'Castrum Maris izenez eraikia izan zen, ondoren Ospitaleko Zaldunen ordenak zaharberritu eta gaur egungo izena jaso zuen.
* Datuak: Q2207146
* Multimedia: Fort St. Angelo / Q2207146
# Mendiguren gaztelua

Mendiguren gaztelua edo Donibane Garaziko zitadela Nafarroa Behereko Donibane Garazi hiriburuko gotorleku bata da, izen bereko muinoan kokaturik. Donibane Garaziko zitadela hiriaren gainean altxatzen da, 70 bat metro gora, harresien babesera.
Mendiguren gaztelua hiriaren sorrerarekin batera eraikia izan zen. Fernando Katolikoa buru zutela 1512an Gaztelako Erresumako armadak Pirinioak igaro eta Garazi bereganatu zuten. Nafarroako erregeek Bearnora alde egin behar izan zuten. Hurrengo urteetan eskuz esku, gaztelarren eta nafarren artean ibili zen hiria.
Egungo gotorlekuak lau bastioi ditu eta 1625-1627 artean Pierre de Conty d'Argencourek eraikia eta 1640-1648 Nicolas Desjardinsek zabaldua izan zen. Mendebaldeko aldean artilleriarako lekuak daude, 1540. edo 1550. hamarkadetan eraikiak. 1686 eta 1700 artean, François Ferry ingeniariak, Vaubanen agindupean, bigarren mailako defentsak eraiki zituen. 1728an ere eraikitze-lanak egin zituzten. XIX. mendeko lanek ez zuten XVII. mendekoak aldatu.
Sarrera moduan arrapala dute. Mendebaldean, Garaziren panorama ederra dugu. Inguruko zitadela bisitagarria da baina ez gaztelua bera, non egun herriko eskola dagoen. Bertan zegoen antzinako barrakoiak, kapera, gobernadorearen etxea, bolborategia eta putzua.

## Erreferentziak

* ↑ Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. PA00084506. .
* ↑ Montagne Pays Basque. Donibane Garazi eta Zitadela. .
* ↑ Naiz!. (2013-9-16). Nafarroa, gazteluz gaztelu. .
* ↑ Folio, Gérard. (2005). «La citadelle et la place de Saint-Jean-Pied-de-Port, de la Renaissance à l’Époque Contemporaine» Cahier du Centre d’études d’histoire de la défense (25) ISBN 2-11-094732-2..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16518346
* Multimedia: Citadelle de Saint-Jean-Pied-de-Port / Q16518346
# Aljerko kasbah

Aljerko kasbah, edo besterik gabe Kasbah (arabieraz: القصبة‎, Al-qaṣabah, euskaraz: «zitadela») Aljeriako hiri hartako zitadela eta inguruko auzoa da.
UNESCOk 1992an gizateriaren ondare izendatu zuen. Aljeriako Independentzia Gerran oso leku garrantzitsua izan zen, Nazio Askatasunerako Frontearen matxinadak hor baitzuen epizentroa.
Auzoa askotan aipatu izan da film eta abestietan, adibidez 1937ko Pépé le Moko frantziar filmean bertan ezkutatzen zen protagonista; eta 1982an, The Clash taldeak Rock the Casbah abestia moldatu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q662102
* Multimedia: Casbah of Algiers / Q662102
# Leiriako gaztelua

Leiriako gaztelua (portugesez: Castelo de Leiria) Portugalgo Leiria hiriko gaztelua da. Urtero 70.000 turistatik gora jasotzen ditu.

## Geografia

Lis ibaiaren gainean dagoen muino batean kokaturik dago eta hiria azpialdean zabaltzen da.

## Historia

1135ean Afonso Henrikesek Leiria konkistatu zuen. Dena dela, 1142an foruak eskuratu zituen arte mairu eta kristauen artean eskuz esku ibili zen. Afonso eta haren seme Antsok harresiak altxatu eta Leiriako gaztelua eraiki zuten. XIII eta XIV artean zitadela eraiki zen. XIV mendean Joanes I.ak erregearen jauregia eraiki zuen zitadelaren barnean.
XIX mendearen hasieran tropa frantsesek kalte handiak eragin zituzten Leirian. Gaztelua egoera kaskarrean gelditu zen eta utzikeriari aurre egiteko 1898an Liga dos Amigos do Castelo taldeak gaztelua aztertu eta berriztatze proiektu bat aurkeztu zuen. Monumentu Nazionala izendatu zuten 1910 urtean eta 1921 eta 1934 artean lan ugari egin zen. 1990. hamarkadan ere egin ziren lan berriak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2969701
* Multimedia: Castelo de Leiria / Q2969701
# Poenari gaztelua

Poenari gaztelua (po.eˈnarʲ ahoskatua), Poenari zitadela (errumanieraz: Cetatea Poenari) ere deitua, gaztelu baten hondakinak dira Karpato mendietatik gertu. Vlad Tepes ospetsuaren gotorlekua izan zen. Vlad Tepes printzeak Bram Stoker idazleari Drakula eleberria inspiratu zion.

## Kokapena

Argeș barrutian dago (Căpăţânenii Pământeni Arefu komunaren herria) Argeş ibaiaren haranean, Karpato mendietatik gertu, labar handi baten gainean.

## Historia

XIII. mendearen hasieran Valakiako agintariek eraikia izan zen. XIV. menden, Poenari Besarabiako agintarien zitadela nagusia izan zen. Gaztelua esku desberdinen eskuetan egon zen eta, azkenik, utzita, hondakinetan gelditu zen. XV. mendean Vlad IIIak, gaztelu iritsiezinaren beharrean, berreraiki egin zuen, haren gotorleku nagusia bihurtuz. 1476tik aurrera, Vladen heriotzaren ondoren, gazteluak aktiboa jarriatu zuen baian XVIII. mendean berriro ere hutsik gelditu zen. 1888an luizi batek gazteluaren alde bat bota zuen. Hala ere, gaztelua konpondua izan zen gaur egun ikusten den moduan.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.welcometoromania.ro/DN7c/DN7c_Cetatea_Poenari_r.htm

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): Gazteluaren argazkiak.
* Datuak: Q1013551
* Multimedia: Poenari Citadel / Q1013551
# Bohus gotorlekua

Bohus gotorlekua (suedieraz: Bohus fästning, norvegieraz: Båhus festning) Suediako gotorleku historikoa da Kungälv udalerrian dagoena, Västra Götalandeko konderrian.

## Kokapena

Göta ibaia bi adarretan banatzen den puntuan kokaturik dago, Göteborg hiritik 20 kilometro iparraldera, Bohuslän probintzian. Probintziaren izena bera gotorleku honek ematen dio. Ibaiaren gainean dagoen 40 metrotako altuera bateko muinoan kokaturik dago.

## Historia

Gazteluaren eraikuntza 1308an Haakon V.a Norvegiakoak abiatu zuen, garai hartan Bohuslän (Båhuslen) lurraldea norvegiarren menpe baitzegoen eta Suediarren aurreko babes sistemaren parte izan zen gotorleku hau. Hamalau aldiz izan zen erasotue eta kalteak izan bazituen ere suediarrek eta daniarrek ez zuten eskuratzerik lortu. 1651 eta 1652 artean suediarren eraso andanari aurre egiteko Isaac van Geelkerck injeniari herbeheretarra ekarri zuten eta honek hegoaldeko zatian bi dorre eraiki zituen eta armategiaren inguruan harresi bat ere altxatu zuen.
1658ko Roskildeko Itunak lurraldea Suediari eman zion eta Bohus gotorlekua mugatik urrun gelditu zenez garrantzia galdu eta beste zeregin batzuetarako erabili zen, presondegi gisa nagusiki. 1783an bertan behera utzia izan zen eta eraistea erabaki zuten baina horretarako lanak hasi eta diru gabe gelditu zirenez gaur egun gotorlekua hondarretan aurkitzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1408860
* Multimedia: Bohus fästning / Q1408860
# Hồ leinuaren zitadela

Hồ leinuaren zitadela (vietnameraz: Thành nhà Hồ) Vietnamgo Tây Giai udalerrian dagoen zitadela harresitua da. Hồ leinuak eraiki zuen harlanduz. UNESCOk 2011n Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Galeria

* Hegoaldeko atea
* Iparraldeko atea
* Ekialdeko atea
* Harrizko kanoi-bala

## Erreferentziak

* ↑ UNESCOren izendapena

## Kanpo estekak

* Datuak: Q190060
* Multimedia: Citadel of the Hồ Dynasty / Q190060
# Landskronako zitadela

Landskronako gaztelua (suedieraz: Citadellet or Landskrona slott) Suediako Landskrona hirian dagoen zitadela da.

## Historia

1549 eta 1559 artean eraiki zen Danimarkakoa zen Eskania eskualdea babesteko helburu argiaz. Bi putzuk inguratzen dute eta artileriak ornituriko bastioi eta harresiak ditu. Europako putzu sistema handiena eta ongien kontserbaturikoa dauka.
1644an Gustav Horn suediarrak eskuratu zuen eta urtebetez eutsi zion daniarrek berreskuratu aurretik. 1658ko Roskildeko Itunak ordea Suediarren esku utzi zuen. Hurrengo urteetan atalak gehitu zizkioten.
XIX mendean emakumezkoentzako presondegia izan zen.

## Iruditegia

* Zitadelaren ikuspegia.
* Harresiak eta bastioiak.
* Barneko patioa.
* Oinarria.
* Presondegia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q206192
* Multimedia: Landskrona citadell / Q206192
# San Petri eta San Pauloren gotorlekua

San Petri eta San Pauloren gotorlekua, errusieraz: Петропавловская крепость, Petropavlovskaya krepost', Errusiako San Petersburgo hirian dagoen gotorleku bat da, Neva hiriaren bazterrean. Hiriko jatorrizko zitadela da.
1703–1740 artean Domenico Trezzini suitzar arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen, Petri Handiaren aginduz.
* Datuak: Q38646
* Multimedia: Peter & Paul Fortress / Q38646
# Kairoko zitadela

Kairoko ziutadela edo Saladinen zitadela (arabieraz: قلعة صلاح الدين‎, Qalaʿat Salāḥ ad-Dīn) Egiptoko Kairo hiriburuan dagoen Erdi Aroko zitadela bat da. Mokattam muinoetako batean dago.
1176-1183 artean Saladin I.ak, Egiptoko sultanak, eraikiarazi zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1988240
* Multimedia: Cairo Citadel / Q1988240
# Jesus Urra

Jesus Luis Urra Bidaurre (Artatza, Nafarroa Garaia, 1948ko urtarrilaren 13a - 2024ko azaroaren 27a) Nafarroa Garaiko politikari historikoa, Batzarre mugimenduko sortzaile eta partaidea izan zen. Nafarroako eragile politiko nabarmena izan da.

## Biografia

1948an Artatzan jaioa, Iruñeko Seminarioan Giza Zientziak ikasi ondoren, soziologia ikasi zuen Parisen. Nafarroa Garaira itzuli ondoren, ETA Berri, UNAI, Auzolan eta EMK taldeetan militatu zuen. Azken alderdi horretatik Batzarre sortu zuenetatik bat izan zen, «ezker euskaltzaletzat» jotzen zen alderdia, eta ezker abertzaletik gero eta urrunago zeuden jarrerak hartu zituen. Zentzu horretan ezaguna egin zen Batzarrek onartutako dokumentu bat «ETArekiko izan genuen jarrera onetsiari buruzko autokritika» egiten zena. Batzarreko kide gisa, Euskal Herritarrok eta Nafarroa Bai koalizioetan parte hartu zuen. Affna 36 elkarte memorialistaren bultzatzaileetako bat ere izan zen, 1936ko Nafarroako errepresio faxistaren errealitatea ezagutarazteko eta belaunaldi berriei transmititzeko lan egin duena. Nafarroako fusilatuen omenez Parlamentuak 2003ko martxoaren 10ean onartu zuen adierazpen historikoaren kontalaria izan zen. 2020an bigarren plano batera pasa zen.
Politikaren esparrutik kanpo, Super Ser lantegian lan egin zuen, eta bertan Langile Komisioak sindikatuaren sorrera bultzatu zuen. Bere pasioak mendia eta irakurketa izan ziren.
Hedabide desberdinen kolaboratzailea izan zen, tartean Hikan eta Diario de Noticiasen. 76 urterekin hil zen.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.berria.eus/euskal-herria/jesus-urra-hil-da-batzarreko-sortzaileetako-bat_2134246_102.html
* ↑ https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20241128/fallece-jesus-urra-uno-de-los-historicos-de-batzarre
* ↑ https://www.noticiasdenavarra.com/politica/2024/11/28/fallece-jesus-urra-padre-politico-batzarre-8987490.html

## Kanpo estekak

* Heriotzaren berri Kerman Garralda Zubimendiren eskutik Berrian, 2024/11/28.
* (Gaztelaniaz):Jesus Urraren heriotzaren berri eta Batzarrek plazaratutako komunikatua.
* Datuak: Q131350648
# Arapuniko zubi esekia

Arapuniko zubi esekia (ingelesez: Arapuni Suspension Bridge) Zeelanda Berriko iparraldeko uhartean dagoen Arapuni herrixkako zubi eseki ezaguna da. Herrialde hartako oinezkoentzako zubi eseki luzeena da. Oinezkoez gain txirrindulariak ere igarotzen dira bertatik.
Gaur egun turismogune ezaguna da eta Waikato ibaiaren inguruko ibilbide ugari bertatik igarotzen dira.

## Egitura

Altzairuz eginda dago. 152,4 metrotako luzera du eta azpitik igarotzen den Waikato ibaiarekiko 54 metrotako altuera.

## Historia

1925ean hasi zituzten eraikuntza lanak eta 1926an ireki zuten. 1994ko apirilaren 21ean Zeelanda Berriko bigarren mailako ondare izendatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ «Waikato River Trails» web.archive.org 2010-01-12 (Noiz kontsultatua: 2024-11-28).
* ↑ Txantiloi:En-NZ Sarah-Jane. (2023-12-06). «Arapuni suspension bridge – top places to visit in the Waikato» Best Bits (Noiz kontsultatua: 2024-11-28).
* ↑ (Ingelesez) «Welcome to Heritage New Zealand» Welcome to Heritage New Zealand (Noiz kontsultatua: 2024-11-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4784237
* Multimedia: Arapuni Suspension Bridge / Q4784237
# Erdialdeko eta Ekialdeko Europa

Erdialdeko eta Ekialdeko Europa Europako eskualde handi bat da, Erdialdeko Europa, Herrialde baltikoak, Ekialdeko Europa eta Hego-ekialdeko Europa (Balkanak) hartzen dituena Herrialde hauek Europako Ekialdeko blokean (Varsoviako Ituna) sartu ziren. Historialariek maiz CEE (ingelesez: Central and Eastern Europe) edo CEEC (ingelesez: Central and Eastern Europe Countries) laburdurak erabiltzen dituzte termino honetarako. Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Antolakundeak (ELGA), CEEC (ingelesez: Central and Eastern European Countries) terminoa ere erabiltzen du.

## Erreferentziak

* ↑ Inotai, András. (Autumn 2009). BUDAPEST—Ghost of Second-Class Status Haunts Central and Eastern Europe. Europe's World.

## Ikus, gainera

* Herrialde Baltikoak
* Erdialdeko Europa
* Europar Batasuna
* Ekialdeko Europa
* Hego-ekialdeko Europa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q900636
# Dunkirk (2017ko filma)

Dunkirk (euskaraz: «Dunkerque») 2017ko Christopher Nolan ingeles zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigileak zuzendu, ekoiztu eta idatzitako gerra film bat da. Tom Hardy, Cillian Murphy, Mark Rylance, Kenneth Branagh, Fionn Whitehead, Aneurin Barnard eta Jack Lowden aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Bigarren Mundu Gerraren hasieran girotua dago, eta Dunkerqueko gudua eta Dunkerqueko ateratzearen gerra gertakari historiak azaltzen ditu. Azken honetan, hiria setiatua zuten alemaniar indarrek hala beharturik nola edo hala eta ozta-ozta 330.000 britainiar, frantziar eta belgikar soldadu hilak edo preso ez izateko Ingalaterrara itsasoz edo hegazkinez ihes egitera derrigortu zituen.

## Polemika: Ebakuazioa ala ihesa?

Nahiko erabaki polemikoa izan zen, eta gaur egun ere historialarien artean eztabaida piztu ohi du.
Nahiz eta porrot hau ahal zen modu "loriatsuenean" ezkutatutzeko asmoz aliatuen propagandak hiria erabaki "taktiko" edo "estrategiko" gisa "ebakuatu" zutenaren bertsioa zabaldu zuen, Dunkerqueko biztanleria zibila bertan gelditu zen, baita alemaniarrek hiria bereganatu ostean ere, hortaz ez zen hiriaren inongo zinezko "ebakuaziorik" egon, ez behintzat biztanleriarena. Ikuspuntu neutral batetik ikusita, alemaniarren setioak derrigortutako indar aliatuen "atzeraldia" izan zela baieztatu daiteke, euren indarrak Frantziatik Ingalaterrara atzeratu baizituzten, alegia, bertsio errealean aliatuek harrapaladan burututako ihesaldia izan zela garbi dago, nagusiki alemaniarrek Belgikan barna Frantziara iritsiz burututako aurreraldi azkarrak guztiz jokoz kanpo harrapatu zituelako, izan ere indar aliatuak alemaniarrengandik ozta-ozta ihes egitea lortu zuten.

## Aktoreak

* Aneurin Barnard
* Kenneth Branagh
* James D'Arcy
* Tom Glynn-Carney
* Tom Hardy
* Barry Keoghan
* Jack Lowden
* Cillian Murphy
* Mark Rylance
* Harry Styles
* Fionn Whitehead

## Kanpo estekak

* Dunkirk filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* Dunkirk filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q21935651
* Multimedia: Dunkirk (2017 film) / Q21935651
# Kraterraren gudua

Kraterraren gudua, 1864ko uztailaren 30ean, AEBetako Gerra Zibilean, Petersburgo setioan zehar jazotako gudu bat izan zen. Honetan, Robert E. Lee jeneral konfederatu buruaren Ipar Virginiako Armada eta George G. Meade jeneral unionista buruaren Potomaceko Armada elkar borrokatu ziren, Konfederazioaren garaipenaz.
Gudu honek AEBetako Historian ospea baldin badu, bertan unionistek eragindako mina leherketa handiarengatik da, hark sortutako kraterrak guduari izen eman zion. Bi gerren eta armamenduen ezberdintasunak alde batera utzita, Lehen Mundu Gerrako mendebaldeko frontean ohikoak izango ziren trintxera gerra latzen aurrekaria ere izan zen.

## Gudua

Petersburgo setioan, Armada Unionista eta Konfederatua, ez atzera, ez aurrera, gehiegi luzatuz zihoan trintxera gerra egoera latzean zeuden. Orduan, Ambrose Burnside jeneral unionista Pennsylvaniako ikatz meatzari errejimendu batek iradokitako plan batetaz oroitu zen: trintxera konfederatuen azpitik lurpeko tunela zulatu eta bertan lehergailu mina bat ipintzea, hura lehertuarazi eta konfederatuei ustekabean erasotzea. Honela egin zen.
Unionistek mina lehertuarazi eta sekulako eztanda gauzatu zen. Berehala Armada Unionistak ezusteko erasoaldiari ekin eta eztandak eragindako 50 metro zabal eta 9 metro sakoneko krater handiruntz zuzendu ziren, bertan konfederatuak hilik edota larriki zauriturik topatuko zituztelakoan. Hasieran eztanda ikaragarriak konfederatuak harriturik eta ezustean topatu zituen, leherketak haietako batzuk hil eta beste batzuk zaurituz, unionisten garaipena gauzatuko zela zirudien, baina planaren aurreikuspen ezak krater handi hura unionistentzat sator zuloa bilakatu zuen: unionistek aurreruntz egiten denbora gehiegi pasa zuten, gainera behe lainoak haietako asko kraterrara jaistea bultzarazi zituen, ondorioz goialdean ezarriak zeuden konfederatuek nahieran eta gupidarik gabe untxiak bailiran tirokatu zituzten, kraterran zeuden unionistak maldan gora egin ezinik eta hilak edo zaurituak zihoazen heinean bata bestearen gainean lokatzetan pilatuz joan baiziren, sekulako sarraskia gauzatuz.
Unionistek ia 4.000 baja izan zituzten, aldiz konfederatuek 1.500.
Gudu honen ondoren Burnside betiko kargugabetua izan zen, aurrez zenbait hanka sartze eginak bazituen ere, honakoak beren goi agintarien pazientzia gainezka eginarazi baitzuen.
| « | "Burnside bakarrik da garaipen ziur bat porrot ikusgarri batean bilakatzeko gai" | » |
| Abraham Lincoln ||

## Zinema

Zineman Cold Mountain (2003) film ospetsuaren lehenbiziko eszenetan agertzen den gudua da, hauetan Jude Law aktoreak soldadu konfederatu bat antzezten du, baina filmak akats larria burutu zuen, ziur aski nahitan egina eta filmaren eszenak ikusleentzat epiko eta ikusgarriagoak izan zitezen, eztanda handia ez baitzen egun argiz gertatu, goizeko 4:44etako ikuntasunean baizik.

## Kanpo estekak

* Kraterraren gudua ikusgai, Cold Mountain (2003), Youtube.com (Ingelesez)
* Datuak: Q1786801
* Multimedia: Battle of the Crater / Q1786801