OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 1765
## Gertaerak

* Maiatzaren 18a – Sute batek Montreal hiri kanadarra suntsitu zuen.

### Kirolak
## Jaiotzak

* Martxoaren 7a – Joseph-Nicéphore Niepce, frantziar fisikari eta kimikaria (h. 1833).
* Apirilaren 6a – Karlos Felix Sardiniakoa, Sardiniako erregea (h. 1831).
* Apirilaren 9a – Antonio Nariño, Granada Berriko militarra eta politikaria (h. 1823).
* Apirilaren 11 – Gertrudis Bocanegra, Mexikoko Independentzia Gerran matxinatuen alde egin zuen emakumea (h. 1817).
* Maiatzaren 14a – Gabriel Mendizabal, gipuzkoar jenerala (h. 1838).
* Ekainaren 17a – Jean-Bernard Uhart, Nafarroa Behereko militarra eta politikaria (h. 1834).
* Uztailaren 10a – Piotr Bagration, errusiar jeneral eta printzea (h. 1812).
* Uztaila – Pierre Antoine Dupont de L'Étang, Frantziako Armadako jenerala (h. 1838).
* Abuztuaren 6a – Petros Mavromichalis, Greziako estatuburua (h. 1848).
* Abuztuaren 21a – Gilen IV.a Erresuma Batukoa, Erresuma Batua eta Britainiar Jabegoen erregea (h. 1837).
* Irailaren 1a – Ixtebe Pellot, Euskal Herriko azken kortsario ezaguna (h. 1856).
* Irailaren 18a – Gregorio XVI.a, Aita santua (h. 1846).
* Irailaren 21a – Mateo Albeniz, espainiar konpositorea (h. 1831).
* Irailaren 22a – Paolo Ruffini, matematikari italiarra (h. 1822).
* Irailaren 30a – José María Morelos, apaiz eta militar abertzale mexikarra (h. 1815).
* Urriaren 25a – Natalia Sumarokova, errusiar poeta eta alegialaria (h. 1814).
* Azaroaren 4a – Manuel Freyre, espainiar militarra (h. 1834).
* Azaroaren 14a – Robert Fulton, ingeniari eta asmatzaile estatubatuarra, lurrunontziaren asmatzailea (h. 1815).
* Azaroaren 17a – Étienne Macdonald, frantziar mariskala (h. 1840).
* Abenduaren 8a – Eli Whitney, estatubatuar asmatzailea, kotoi-makinaren asmatzailea (h. 1825).
* Piarres Ihartze, lapurtar apaiz katolikoa eta frantsesezko idazlea (h. 1843).
* Jean-Joseph-François Tassaert, frantziar margolari eta grabatzailea (h. 1835).

## Heriotzak

* Apirilaren 5a – Edward Young, ingeles idazle eta literatura-kritikaria (j. 1683).
* Apirilaren 15a – Mikhail Lomonosov, errusiar idazle eta zientzialaria (j. 1711).
* Apirilaren 22a – Isidoro Gil de Jaz, nafar legelaria (j. 1703).
* Maiatzaren 17a – Alexis Clairaut, frantziar matematikaria (j. 1713).
* Uztailaren 15a – Charles-André van Loo, frantziar margolaria (j. 1705).
* Abuztuaren 18a – Frantzisko I.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (j. 1708).
* Irailaren 25a – Richard Pococke, ingeles prelatu eta bidaiaria, antropologo eta egiptologoen aitzindaria (j. 1704).
* Irailaren 30a – Luis González de Albelda y Cayro, espainiar militarra, Nafarroako erregeorde espainiarra (j. 1686).
* Urriaren 21a – Giovanni Paolo Pannini, italiar margolaria (j. 1691).
* Abenduaren 20a – Luis Frantziakoa, Frantziako dofina (j. 1729).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7665
* Multimedia: 1765 / Q7665
# Félicité de Genlis

Stéphanie Félicité du Crest de Saint-Aubin, Genlisko kondesa (1746ko urtarrilak 25 – 1830eko abenduak 31), Madame de Genlis bezala ezagutua, idazle, harpa-jole, hezitzaile frantsesa zen, eta Frantziako errege-familiaren (etxe-)irakaslea.

## Erreferentziak

* ↑ WorldCat. Genlis, Stéphanie Félicité comtesse de 1746–1830
* Datuak: Q55037230
* Multimedia: Madame de Genlis / Q55037230
# Amunabarro baserria

Amunabarro baserria Beasaingo Loinatz auzoan dagoen baserria da. Famatua da hor jaio zelako San Martin Loinazkoa, Filipinak eta Japonia ebanjelizatzera joandako erlijio-gizona. Martin Loinazkoa 1566an jaio zen, eta 1877an sute bat izan zen baserrian. Osorik erre zen, San Martin Loinazkoa jaio zen gela izan ezik. Horregatik logela santua deitzen diote.

## Erreferentziak

* ↑ Maider del Olmo: «Logela 'santua'», Goierriko Hitza (2008-01-26).

## Kanpo estekak

* Amunabarro baserria, Gipuzkoako datu espazialen azpiegituran.
* Datuak: Q12253397
# Leire (izena)

    Artikulu hau izenari buruzkoa da; monasterioa gaitzat duena beste hau da: «Leire»
Leire, Leiore edo Lexuri euskarazko emakumezko izena da. 2011n ume jaioberrien artean hobetsienetariko bat izan zen.
Leire Nafarroako monasterioa eta Andre Mariaren adbokazioa da. IX. mendean eraikitako Salbatoreko monasterioa lur eta etxe askoren jabe izan zen Nafarroa osoan. Gainera, bertan Nunilo eta Alodia santen erlikiak eta Nafarroako errege batzuen gorpuak gorde ziren. Eraikuntza ikusgarria eta balio handikoa bada ere, aipagarriena soto edo kripta dugu. Leire, irudi duenez, latineko Legionarius izenetik atera da.

## Leire izena duten pertsona ezagunak

| Izen-abizenak | Jarduera | Jaiolekua | jaiotza data | heriotza data |
| Leire Agirre | igotzaile | Azpeitia | 1974 | |
| Leire Apellaniz | film-zuzendari zinema ekoizle | Bilbo | 1975 | |
| Leire Aramendia | eskubaloi jokalari | Lerin | 1993-04-23 | |
| Leire Baños | futbolari | Irun | 1996-11-29 | |
| Leire Bilbao | idazle | Ondarroa | 1978-07-27 | |
| Leire Corrales Goti | politikari ekonomialari | Sestao | 1975-10-06 | |
| Leire Exaniz | pilotari | Etxebarria | 1990-02-02 | |
| Leire Ferro | berriemaile | Donostia | 1988 | |
| Leire Garai | pilotari | Gasteiz | 2003 | |
| Leire Garmendia | dokumentalgile surflari | Zarautz | 1995 | |
| Leire Iglesias | judoka | Portugalete | 1978-04-07 | |
| Leire Iglesias Santiago | politikari | Hondarribia | 1978-05-26 | |
| Leire Iribarne | musikari abeslari | Lasa | 1997-12-15 | 2022-01-28 |
| Leire Landa | futbolari | Irun | 1986-12-19 | |
| Leire Lopez Ziluaga | editore literatura-kritikari musika-kritikari | Ibarrangelu | 1982 | |
| Leire Markinez Calvo | artista margolan | Beasain | 1978 | |
| Leire Martínez | abeslari kantugile aktore estudioko musikari | Donostia | 1979-06-22 | |
| Leire Narbaiza Arizmendi | katedradun iritzi-kazetari blogari | Eibar | 1968-04-05 | |
| Leire Olaberria | txirrindulari | Ikaztegieta | 1977-02-17 | |
| Leire Otaegi | curling jokalari | Donostia | 1977-05-20 | |
| Leire Pajín | politikari soziologo | Donostia | 1976-09-16 | |
| Leire Palacios | irrati-esatari telebista aurkezle | Bilbo | 1986-09-16 | |
| Leire Pinedo | politikari ekonomialari | Sopela | 1976 | |
| Leire Ruiz | aktore | Iruñea | 1983-05-08 | |
| Leire Salaberria | idazle ilustratzaile | Andoain | 1983 | |
| Leire Ucha | aktore | Bilbo | 1975-07-26 | |
| Leire Urbeltz | ilustratzaile | Iruñea | 1985-06-04 | |
| Leire Vargas | bertsolari idazle poeta itzultzaile | Durango | 2002-01-02 | |
| Leire Villanueva | musikari | Iruñea | 1991 | |
| Leire Zabala | futbolari | Barakaldo | 1980-07-30 | |
| Leire Zorrozua | prentsa arduradun | Santutxu Bilbo | | |
| Leyre Arrieta Alberdi | historialari unibertsitateko irakasle idazle | Mutriku | 1971-03-26 | |

## Erreferentziak

* ↑ Yáñez Solana, Manuel. (1995). El gran libro de los Nombres. Madril: M. E. Editores ISBN 84-495-0232-2..
* ↑ www.ine.es
* ↑ Euskaltzaindiaren izendegiak

## Kanpo estekak

* Leire (Euskaltzaindia)
* Datuak: Q6520198
* Multimedia: Leire (given name) / Q6520198
# Ignacy Krasicki

Ignacy Błażej Franciszek Krasicki (Dubiecko, 1735eko otsailaren 3a - Berlin, 1801eko martxoaren 14a) Poloniako idazlea izan zen. Poloniako poeta hoberena izan zen XVIII. mendean. Aristokraziako familia batean sortu zen, eta Warmiako printze-apezpiku hautatu zuten hogeita hamabi urte zituela. Estanislao II.a Poniatowski erregearen kapilau izan zen ondoren, eta Gnieznoko artzapezpiku egin zuten 1795ean. Ospe handia hartu zuten bere alegiek eta bizio batzuen, bereziki hordikeriaren eta zikoizkeriaren, aurkako satirek (1799). Heroi xelebre bat sortu zuen, bestalde, bere Monachomachia satiran (1778, Fraileen gerra). Defoe, Swift eta Rousseauren eragina izan zuen Krasickik, eta sarrera egin zion nobela modernoari bere Mikolaja Doswiadczynskiego obraz (1776, Nikolas Eskarmentu Handiren abenturak).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q380545
* Multimedia: Ignacy Krasicki / Q380545
# Ana de Begoña Azkarraga

Ana de Begoña Azkarraga (Agurain, Araba, 1946-Gasteiz, 2009ko azaroaren 24a). Historialaria, Euskal Herriko Unibertsitatearen Artearen Historiaren lehen katedra lortu zuen.

## Biografia

Madrilgo Complutense Unibertsitatean Geografia eta Historia ikasketak egin zituen. Ondoren, Valladolideko Unibertsitatean Artearen historiaren doktorego ikasketak egin zituen; haren tesiak, 1980an irakurria, Arquitectura doméstica y urbanismo en la Llanada de Álava izenburua zuen. Bere unibertsitateko ibilbidea XX. mendeko 70 hamarkadan hasi zen, lehen Valladolideko Unibertsitatearen menpe zegoen Arabako Eskola Unibertsitarioan, ondoren Euskal Herriko Unibertsitatearen Arabako Campusen, Filologia, Geografia eta Historia fakultatean. Halaber, Norte Expres egunkarian eta Gasteizko Komertzio Eskolan lan egin zuen. Micaela Portilla eta Javier Cenicacelayarekin batera Eusko Jaurlaritzaren Kultura Sailaren barruan zegoen Ondare Historiko-Artistikoaren eta Liburutegien Zuzendaritza Orokorrean lan egin zuen, bera zuzendaria izanik. Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen partaidea izan zen. Halaber, Sancho el Sabio Fundazioan eta Auñamendi Entziklopedian kolaboratu zuen. 2009ko azaroaren 24an hil zen, Gasteizen.

## Ikerketa lerroak

Bere lan ildo nagusia Arabako arkitektura eta urbanismoaren ikerketa izan zen. Arlo horretan, interes handia erakutsi zuen industria arkitektura eta espektakuloen ingurukoa aztertzen. Beste ildo batzuk Euskal Herriko margolaritza eta eskultura izan ziren; azpimarratzekoa da Gasteizko Ignacio Díaz de Olano margolariaren eta Joaquín Lucarini eskultorearen inguruko lanak. 1982an Arabako Arte Ederren Museoaren katalogoa burutu zuen. Zinematografiaren inguruko ikerketak ere bere intereskoak ziren.

## Obra
### Monografiak

* Arquitectura doméstica en la Llanada de Álava, siglos XVI, XVII y XVIII, Gasteiz, 1986.
* Vitoria: aspectos de arquitectura y urbanismo durante los dos últimos siglos. Maria Jesus Beriain-ekin batera. Gasteiz, 1982.
* Joaquín Lucarini, escultor. Gasteiz, Arabako Foru Aldundia, 1985.
* Perfil de Don Ignacio Díaz de Olano. Maria Jesus Beriain-ekin batera. Donostia, Banco Guipuzcoano,
1989.
* El Rosario de los faroles en honor de Nuestra Señora de la Virgen Blanca, Gasteiz, 1997.
* Las Casas de la Juntas Generales de Álava, 2000.
* El difícil silencio, 1970. Poema bilduma, Gasteizko Kutxa, 1970
* Particularismos y reservas. El movimiento romántico en los artistas del País Vasco
* Contribución del País Vasco a la pintura europea entre los siglos XIX y XX, Gasteiz, 2002.
* La incorporación de la Rioja Alavesa a la últimas manifestaciones arquitectónicas a través de Santiago Calatrava y Frank Gehry, 2004.

### Lan entziklopedikoak

* Monumentos Nacionales de Euskadi. Hiru liburuki. Zuzendaritza eta hitzaurreak Ana de Begoña Azkarragarenak. Bilbao, Elexpuru; Gasteiz, Eusko Jaurlaritza, Kultura Saila, 1985.

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz):EHUn egindako omenaldiaren hitzaldiak.
* (Gaztelaniaz):Ana de Begoña Azkarragaren biobliografia osoa.
* Datuak: Q45356515
# Daroca

    Artikulu hau udalerriari buruzkoa da; errioxar ibaia gaitzat duena beste hau da: «Daroca (ibaia)»
Daroca Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 2.274 biztanle zituen 52,24 kilometro koadroko azaleran. Campo de Daroca eskualdeko herriburua da. Etimologikoki "Daroca" izena euskaratik omen dator.

## Ondarea

Balio handiko eraikinak ditu:
* Darocako harresia, Espainiako hirugarren handiena da.
* Santa María de los Sagrados Corporales basilika.
* San Juan Bautista eliza.
* San Miguel Arcangel eliza.
* Santo Domingo de Silos eliza.
* Hogei Tutuen iturria
* Mehategia.
* Santo Domingo ospitalea.
* Arkupeen etxea
* Gaztelu Nagusia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q978587
* Multimedia: Daroca / Q978587
# Umap

Umap web-zerbitzu bat izan zen, umap.eus webgunean Twitterren 2010tik 2023ra arte euskaraz argitaratu ziren txioak bilatu, filtratu eta aztertzeko. Codesyntax enpresak sortu zuen 2010an.
Lan hori modu automatizatuan egin zuten, Twitterren zebiltzan txiolari euskaldunak identifikatuz, euren txio guzti-guztiak irakurriz eta hizkuntzaka sailkatuz. Jasotako datuetatik lortu zuten, besteak beste, euskal txiolarien zerrendak osatzea, Twitterreko euskara-erabileraren inguruko datuak eta txostenak idaztea, erabiltzaile bakoitzaren txioen historikoa gordetzea (hilabeteka eta hizkuntzaren arabera antolatuta) eta euskaraz egunero nagusitu ziren Traolak identifikatzea. Datu horiekin, hainbat txosten eta albiste ere idatzi zituzten. Twitterreko euskaldunon komunitatea trinkotzen eta sendotzen lagundu zuen tresna izan zen UMAP.
2023ko apirilean Elon Muskek Twitter erostearen ondorioz, Twitterreko APIa erabiltzeko baldintzak zorrozten eta garestitzen hasi ziren eta 2023an ezinezko bihurtu zen UMAPek ordura arte egiten zuen lanari eustea.
Epe hartan bildutako txioen datuak ikaragarriak dira: 70.000 euskal txiolari potentzial detektatu zituzten; horietako 23.000 inguru aktiboak izan ziren eta euskaraz txiokatzen jardun zuten; guztion artean 74.153.662 txio bota zituzten, %37,8 euskaraz (euskarazko 28.038.870 txio guztira). Hori guztiori Umapen datu-basean gordeta dago, euskal txiolarien 13 urteko datu-base historikoa, etorkizunean edonork egin nahi duen edozein azterketa soziologiko, linguistiko edo antropologikorako prest geratu zena.
* UMAPek bildutako txio kopuruak urteka (2010eko urria-2023ko apirila)

## Erreferentziak

* ↑ Berria. (2015-03-07). «Zer da Umap?» Berria (Noiz kontsultatua: 2020-02-11).
* ↑ Berria. «Hautagaien Twitter kontuetan gaztelera nagusi» Berria (Noiz kontsultatua: 2020-02-11).
* 1 2 3 4 «Umap hil da, akabo Twitterreko euskarazko biltegia» sustatu.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* 1 2 3 «Umap.eus - Twitterreko euskarazko jarduna» web.archive.org 2024-04-24 (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).

## Ikus, gainera

* Luistxo Fernandez
* Codesyntax
* Egunean behin

## Kanpo estekak

* UMAP webgunea
* Datuak: Q84846232
# Jakue Zuzena

Jakue Zuzena —latinez: Iacobus, hebreeraz: יעקב‎, Ya'aqov eta antzinako grezieraz: Ἰάκωβος, Iákōbos izenetik ekarria— (?, I. mendearen hasieran – Jerusalem, 62 edo 69) Jesus Nazaretekoaren anaia, kristautasun goiztiarraren figura garrantzitsua eta Jerusalemgo komunitate judu-kristauaren (ekklēsia) liderra izan zen, «eliza guztien artean erdigunea izan zena». Itun Berrian Santiago, Jesusen anaia (Mk 6:3, Mt 13:55 y Eg 1:14) eta Santiago, Jaunaren anaia (Ga 1:19) izendatzen dute.
Gutxi ezagutzen da Jesusen Gurutziltzaketaren aurreko bere bizitzaz. Paulok bere epistoletan berpiztutako Jesusen agerpenetako baten lekuko bezala aipatu zuen eta ekklēsiaren hiru «zutabe»etako bat bezala hartu zuen, Zefas (Petri) eta Joanekin batera. Komunitate judeokristauaren buru eta bozeramaile gisa, Apostoluen Eginen liburuak paper erabakigarria eman zion Jerusalemgo kontzilioaren ebazpenen egile nagusi gisa. «Zuzena» epitetoa, bere izenari erantsia, judu-legea zorrotz betetzeren aldekoa zelako; Paulok Jerusalemera egindako azken bisitan, Jakuek konbentzitu zuen Jerusalemgo tenpluan garbiketa errituala egiteko, bere fedea frogatzeko eta Torahren aurkako matxinada irakasteko zurrumurruak ukatzeko.
Kristautasun goiztiarren eta Bigarren Tenpluko judaismoaren barruan Jakueren ospea eta eragina aipatzen dute zenbait iturri kristauk eta Flavio Josefo historialari judu-erromatarrak, Ananias ben Ananias apaiz goren izendatu berriaren aginduz exekutatu zutela diotenak. Exekuzioaren arrazoi zehatza eztabaidagai da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 177. araua: Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (III). Bibliako pertsona-izenak. .. Oharra: Jakue, Josef, Marko eta Petri izen tradiziodunak dira euskaraz, eta Iparraldeko eta Hegoaldeko tradizioa uztartzen dute. Izen horiek onartu zituen Euskaltzaindiak 1996an ( Euskaltzaindia. 66. araua: Santutegiko izen ohikoenak. .), eta izen horiek berresten ditu orain ere. Hala eta guztiz ere, ulerturik Eliza kristauan, Hegoaldean, Jose, Santiago, Markos eta Pedro izenak erabiltzen direla, eremu horretan maiz erabiltzen direla eta eremu horretan tradizioa dutela, Euskaltzaindiak ez ditu baztertzen izen horiek Hegoaldeko liturgian erabiltzeko.
* ↑ Eddy, Paul R.; Boyd, Gregory A.. (2007). The Jesus Legend: A Case for the Historical Reliability of the Synoptic Jesus Tradition. Baker Academic, 130 or. ISBN 9780801031144..
* ↑ Fortescue, Adrian. "Jerusalem (A.D. 71-1099)." The Catholic Encyclopedia Vol. 8. New York: Robert Appleton Company, 1910
* ↑ Theological Dictionary of the New Testament, Vol. 3 (Grand Rapids: Eerdmans, 1993)
# Sustraiak (abesbatza)

Begoñako Sustraiak abesbatza :
| Datuak |||
| Jatorria | Garaizarko Lagunak abesbatza (1987) | Garaizarko Lagunak abesbatza (1987) |
| Egoitza | Begoña | Begoña |
| Zuzendaria | Itziar López Arberas | Itziar López Arberas |
| Ahotsak | ahots zuriak | ahots zuriak |
| Taldekideak | 20 | 20 |
| Urteak | 2007 - ... | 2007 - ... |
| Fundatzailea | José Luis Etxebarria Goiri "Txelu" | José Luis Etxebarria Goiri "Txelu" |
| Webgunea | Sustraiak abesbatza | Sustraiak abesbatza |
Begoñako Sustraiak edo Sustraiak abesbatza 20 emakumez osatutako Begoñako abesbatza da, Bilbokoa.
2007an sortu zen; ahots zuriz osatua dago. Euskal musikagileekiko leialtasuna da abesbatzaren interes nagusia, eta, 2014tik, musika-ildo berean jarraitzen dute Itziar López Arberasen zuzendaritzapean.

## Historia

José Luis Etxebarria Goiri-k ("Txelu") 1987ko martxoan sortu zuen Garaizarko Lagunak abesbatza. Gaur egungo Jesus Galindez kaleko 10-12 zenbakietako etxabean entseatzen zuten. Gerora frontoiko gela huts batean jarraituko zuten. 1989an neska adiskide eta ezagunekin izen bereko emakume-abesbatza ere eratu zuten.
1992an koru biek izena aldatzen dute eta Garaizarko Mahatsorriak hasten da. Izen horrekin federatu egin zen B.A.E.n (Bizkaiko Abesbatzen Elkartea).
2010eko Santa Zezilia eguna ospatzeko eta Jose Luis Etxebarria Goiri “Txelu” omentzeko Garaizarko Mahatsorriak eta Begoñako Sustraiak abesbatzek kontzertu bat eman zuten elkarrekin.
Betidanik landu dituzte euskal folkloreko abestiak eta Bilboko kantu klasikoak.

## Ohiko jarduerak

Urtean zehar hainbat jardueratan parte hartzen dute. Kaleko animazioan, auzoko jaietan, ospakizunetan, Begoñako astea koralean, Bizkaiko udaberriko emanaldietan etabarretan jarduten dute.

## Erreferentziak

* 1 2 «Gabonetako Abesbatza-kontzertua 2024» Kultura Barrutik (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ (Ingelesez) «Begoña eta bere mahatsorriak argazki-bilduma.» Google Workspace Updates (Garaizarko mahatsorriak abesbatza) (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ (Gaztelaniaz) Acereda, Itziar. (2024-12-02). «Kultur Gabonak programa Bilboko auzoetan zehar zabalduko da» Deia (Noiz kontsultatua: 2024-12-05).
* ↑ BEGOÑAKO SUSTRAIAK - Gabonetako abesbatza – kontzertuak 2023. Bilboko udala - Kultura Barrutik.

## Kanpo estekak

* Begoñako Sustraiak Abesbatza Facebook sare soziala.
* Garaizarko Mahatsorriak abesbatza
* (Gaztelaniaz) BAE (Bizkaiko Abesbatzen Elkartea)
* Begoña eta bere mahatsorriak argazki-bilduma.
# Elizabeth Avery Meriwether

Elizabeth Avery Meriwether (Tennessee, Ameriketako Estatu Batuak, 1824ko urtarrilaren 19a - 1916ko azaroaren 4a) estatubatuar idazlea eta mugimendu sufragistaren aktibista izan zen.

## Bizitzaren hasiera

Bera, neba eta hiru ahizpak Memphisera (Tennessee) joan ziren bizitzera, bere gurasoekin, Nathan Avery eta Rebecca Rivers Averyrekin, 1835ean, egoera ekonomiko hobea aurkitzeko.

## Helduaroa

1852an, Menor Meriwetherekin ezkondu zen, 1861ean Konfederatu Nagusi bihurtu zena. Senarra kanpoan zegoela, Meriwether-ek bere seme-alabekin Memphisetik ihes egin behar izan zuen indar federalekin izandako gatazkagatik . Geroago, AEBek konfiskatutako ondasunak erreklamatzen saiatu zen.
Menor Meriwether ez zen inoiz Nathan Bedford Forresten agindupean aritu gerran, baina ofizial konfederatu beterano eta trenbideen eraikitzaile gisa ezagutu ziren.
Hizlari gisa, Tennessee estatuko plataformatik hitz egin zuen lehen emakumea izan zen. Susan B. Anthony, Elizabeth eta Cady Stantonekin , emakumeen eskubideen berdintasunaren alde, hitzaldiak eman zituzten Ingalaterra Berrian, Texasen eta beste estatu batzuetan.
Meriwetherrek Missourin "eskubide berdintasunari" buruzko hitzaldi bat eman zuen lehen aldian gutun anonimo asko jaso zituen; batzuetan salatu egin zuten. Tennesseen lehen hitzaldi publikoa eman zuenean, egunkariaren editorearengana joan zen eta iragarkia egiteko eskatu zion,baina hark ahal zituen eragozpen guztiak jarri zizkion. Azkenik, hitzaldi gaua, aretoa gainezka zegoen; hitzaldi arrakastatsu bat eman zuen .
Gerraosteko Memphis-en, emakumeen sufragioaren bidezko mugimenduan parte hartu zuen. Legez kanpokoa izan arren, 1872ko presidentetza-hauteskundeetan erregistratu eta bozkatu egin zen. Sufragio-eskaerak aurkeztu zituen (arrakastarik gabe) 1880ko konbentzio demokrata eta errepublikanoetan.
Memphisera itzuli zenean, hitzaldi-biraren ondoren, Meriwether "The Tablet" egunkariaren editore bihurtu zen.

## Idazlanak

Liburu askoren egilea izan zen, gerra garaian eta ondoren Hegoaldean izandako gertakari historiko garrantzitsuen deskribapenak emanez. Hirurogei urte baino gehiagoz herrialde honetako egunkari eta aldizkari nagusien kolaboratzaile etengabea izan zen.
* The Refugee (Ipuin laburra - 1863)
* The Master of Red Leaf(1872)
* Black and White (1883)
* The Ku Klux Klan, or The Carpetbagger in New Orleans(1877)
* Facts and Falsehoods About the War on the South(1904) (saidinimoa: George Edmonds)
* Sowing of the Swords: The Soul of the Sixties (1910)

## Ondarea

Meriwether tamaina naturalean irudikatuta dago Tennessee Women's Suffrage Memorialeko brontzezko estatua batean, Knoxville hirian (Tennessee), Nashvilleko Anne Dallas Duleyrekin eta Knoxvilleko Lizzie Crozier Frenchekin batera. Eskultura Alan LeQuirerena da.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Hernández, Publicado por Hortensia. Elizabeth Avery Meriwether sufragista. (Noiz kontsultatua: 2024-02-19).

## Kanpo estekak

* Tennessee Entziklopedia
* Datuak: Q5362353
* Multimedia: Elizabeth Avery Meriwether / Q5362353
# Kaifas

Jose, Kaifasen semea (hebreeraz: יוסף בַּר קַיָּפָא‎, Yosef Bar Kayafa), Kaifas (antzinako grezieraz: Καϊάφας) izenaz ezagunagoa, Itun Berriaren arabera, erromatarrek izendaturiko juduen apaiz nagusia izan zen, Jesus Nazaretekoa hiltzeko azpijokoak zuzendu zuena. Kaifas Jesusen etsai nagusia izan zen eta Bibliak honela azaltzen du bion arteko epaia:
| « | Jesus atxilotu zutenek Kaifas apaiz nagusiaren etxera eraman zuten, han bilduak baitziren lege-maisu eta herriko zaharrak. Pedro, Jesusi urrutitik jarraituz, apaiz nagusiaren jauregiraino joan eta, barrura sarturik, morroiekin eseri zen, hura guztia zertan amaitzen zen ikusteko. Apaizburuak eta Biltzar Nagusi osoa Jesusen kontra gezurrezko lekukotasun bila zebiltzan, heriotzara kondenatzeko; baina ez zuten aurkitu, gezurrezko lekuko asko azaldu arren. Azkenean, bi azaldu ziren, esanez: «Honek esana du: Jainkoaren santutegia desegin dezaket eta hiru egunetan berreraiki». Orduan, apaiz nagusiak zutitu eta galdetu zion: –Ez al diezu deus erantzun behar zure kontra ateratzen dituztenei? Baina Jesus isilik. Apaiz nagusiak esan zion: –Jainko biziarengatik eskatzen dizut: Esaguzu zinez zu al zaren Mesias, Jainkoaren Semea. Jesusek erantzun: –Zeuk esan duzu. Eta gehiago diotsuet: Oraindanik Gizonaren Semea Ahalguztidunaren eskuinean eserita eta zeruko hodei gainean etortzen ikusiko duzue. Orduan, apaiz nagusiak bere jantziak urratu zituen eta esan: –Biraoa esan du. Ba ote dugu lekuko beharrik? Zeuek entzun duzue biraoa. Zer deritzozue? Haiek erantzun: –Heriotza merezi du. Orduan, aurpegira listua bota eta ukabilkadak eman zizkioten; beste batzuek masailekoak ematen zizkioten, esanez: «Asma ezak, Mesias, nork jo hau?» | » |
| —Mateoren Ebanjelioa 26:57-68 |||
Jerusalemen 1990ean bere izena zekarren hezurtegi bat topatu arren, adituek faltsua dela uste dute.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 177. araua: Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (III). Bibliako pertsona-izenak. .
* ↑ «Tomb May Hold the Bones Of Priest Who Judged Jesus» New York Times 1992/08/14.
* ↑ Bond, Helen Katharine. (2004). Caiaphas: friend of Rome and judge of Jesus?. Westminster/John Knox Press, 4–8 or. ISBN 978-0664223328..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q211246
* Multimedia: Caiaphas / Q211246