OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Maximiliano Kolbe

Maximiliano Maria Kolbe OFM.Conv., sortzez Rajmund Kolbe (Zduńska Wola, 1894ko urtarrilaren 8 – Auschwitz, 1941eko abuztuaren 14a) komentu-frantziskotar poloniarra izan zen, Bigarren Mundu Gerran naziek hil zutena Auschwitz sarraski-esparruan. Andre Maria Birjinaren bihotz guztiz garbiarenganako eraspenaren hedatzaile handia izan zen, eta modernismoaren eta XX. mendean Elizak zituen arriskuen kontrako borrokalari sutsua. 1971. urtean egin zuen dohatsu Paulo VI.a aita santuak, eta 1982an kanonizatu zuen Joan Paulo II.ak. Jaieguna abuztuaren 14an ospatzen da.

## Bizitza

1910ean, Lwoweko komentu-frantziskotarren fraidegaitegian sartu zen, eta Maximiliano izena hartu zuen. 1911n egin zituen lehenbiziko botoak, eta 1914an azkenak. Filosofia ikasi zuen Erroman 1912-1915 bitartean, eta teologia 1915-1919 bitartean. Erroman zegoela, masoien manifestazio antikatolikoek hunkitu zuten. Horiek horrela, Ama Birjinaren aldeko higikundea (Milicia Immaculatae) sortu zuen 1917an Erroman bertan; izan ere, Andre Mariaren gurtza, eta batez ere haren bihotz guztiz garbiarena, sustatzeari eskaini zion bizitza osoa. 1918an apaiz ordenatu zen.
Poloniara itzulirik, Rycerz Niepokalanej («Ama Birjina Sortzez Garbiaren Zalduna») hilabetekari katolikoa sortu zuen 1927an eta Niepokalanow («Ama Birjina Sortzez Garbiaren Hiria») eraiki zuen 1928an. 1930etik aurrera, Japonian eta Malabaren (India) egon zen eta monasterio batzuk sortu zituen han. Poloniara itzuli ondoren, argitalpen katoliko guztien ardura hartu zuen; nazien aurka idatzi zuen haietan.
1939an, naziek atxilotu zuten eta, aske utzi ondoren, preso hartu zuten berriro 1941ean, juduei laguntza eman ziela salaturik; maiatzean Auschwitzera eraman zuten. 1941eko uztailean ihesaldi bat izan zen sarraski-esparruan. Naziek ezarritako protokoloaren arabera, hamar gizon hil behar ziren ihes egindako gatibu bakoitzeko. Maximilianok bere burua eskaini zuen, emaztea eta seme-alabak zituen poloniar preso bat salbatzeko. Hamabost egunez gosez eta egarriz eduki ostean, abuztuaren 14an injekzio hilgarria eman zioten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017/8/13 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* 1 2 Saint Maximilian Kolbe. saints.sqpn.com (Noiz kontsultatua: 2017-8-13).
* ↑ Craig, Mary. Blessed Maximilian Kolbe-Priest Hero of a Death Camp. ewtn.com (Noiz kontsultatua: 2017-8-13).
* Datuak: Q153850
* Multimedia: Maksymilian Kolbe / Q153850
# Małgorzata Handzlik

Małgorzata Maria Handzlik (Bielsko-Biala, 1965eko urtarrilaren 1 - ) Poloniako politikaria da, Europako Parlamentuko kidea. Plataforma Zibikoa alderdiko kidea da.
Esperantoaren promozioagatik ezaguna da. Hizkuntza hau Europako bigarren hizkuntza izan dadila proposatzen du, herritar guztiek ezagutzea promozionatuz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12819
* Multimedia: Małgorzata Handzlik / Q12819
# Vladimir Köppen

Vladimir Peter Köppen (San Petersburgo, Errusiar Inperioa, 1846ko urriaren 8a/irailaren 25a - Graz, Austria, 1940ko ekainaren 22a) alemaniar geografoa eta meteorologoa izan zen, jatorriz errusiarra.

## Biografia

Hanburgoko itsas behatokiko zuzendaria izan zen 1875-1918 bitartean, eta klimen sailkapenari buruzko obrak eman zituen argitara Handbuch der klimatologie izenburupean (Klimatologiari buruzko eskuliburua, 5 liburuki).
Meteorologische Zeitschrift eta Annalen der hidrographischen und maritimen Meteorologie agerkarietako zuzendari izan zen 1884. urteaz geroztik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q76991
* Multimedia: Wladimir Köppen / Q76991
# Wilhelm Ostwald

Friedrich Wilhelm Ostwald (errusieraz: Фридрих Вильгельм Оствальд, letonieraz: Vilhelms Ostvalds; Riga, 1853ko irailaren 2a - Großbothen, 1932ko apirilaren 4a) alemaniar kimikaria izan zen.
Rigako politeknikoan kimikako irakaslea izan zen, Leipzigeko unibertsitatean kimika-fisikakoa eta institutu elektrokimikoaren zuzendaria (1898). Ostwald, Nernst, Van’t Hoff eta Arrheniusekin batera, kimika-fisikaren sortzailetzat jotzen da. Ikerketarik garrantzitsuenak oreka kimikoa, zinetika kimikoa, eroamen elektrolitikoa, katalisia eta uraren ioitzeari buruz egin zituen. Atomoari buruzko teoria ez zuen onartu. Higikunde monistako kide izan zen; higikunde honen tesi nagusiaren arabera, energia da (eta ez materia) mundu fisikoaren gaia; hau da, errealitate posible guztiak energiak hartzen dituen itxura edo forma ezberdinak baino ez dira. 1909an Kimikako Nobel saria jaso zuen korronte elektrikoek disoluzioetan sortzen dituzten erreakzio kimikoei eta katalisiari buruz egindako lanengatik. Lan aipagarriak: Energia eta energiaren aldaketak (1888), Energia (1908), Filosofia naturalaren oinarriak (1914).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-12-18 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Ostwalden biskosimetro

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12658
* Multimedia: Wilhelm Ostwald / Q12658
# Reinhard Selten

Reinhard Selten (Breslau (Wrocław), 1930eko urriaren 5a - Poznan, 2016ko abuztuaren 23a) alemaniar ekonomista eta matematikaria izan zen. Matematikan eta Ekonomia Zientzietan graduatu zen Frankfurteko Unibertsitatean, eta hiri hartan hasi zen irakasle gisa lanean. Harrezkero, irakasle izan da Berlingo Unibertsitate Librean, Bielefeldekoan eta, 1984az gero, Bonngo Friedrich Wilhelmean, Ekonomia Zientzietako katedradun gisa. Aztergai nagusiak gizarte-jokoak izan dira, batez ere, pokerra eta xakea. Bere teoriekin, joko horietako parte-hartzaile arrazionalen jokabidearen azterketa matematikoa egin nahi izan du, eta orobat saiatu da gatazka-egoeretarako erabaki-estrategiak eta jokamoldeak zehazten. 1994an, Ekonomiako Nobel saria eman zioten, jolas ez-kooperatiboetako orekaren teoriaren bultzatzaile gisa egindako lanarengatik. Harsanyi eta John Nash estatubatuarrekin batera eskuratu zuen sari hura, hirurek teoria beraren inguruko lan osagarriak egin baitzituzten, 40ko hamarraldiaren hasieran Morgenstern ekonomistak eta Von Neumann matematikariak Jokoen eta portaera ekonomikoaren teoria lanean aurkezturiko printzipioak harturik oinarri.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12830
* Multimedia: Reinhard Selten / Q12830
# Anna Tuschinski

Anna Elisa Tuschinski, jaiotzez Lorwein, (Danzig, 1841eko abenduaren 4a – ibidem, 1939ko urriaren 9a) Danzig hiriko esperantista eta irakaslea izan zen.
Irakasle trebatua, esperantoari buruz ikasi zuen 1907an eta hizkuntza hori hirian zehar zabaltzen hasi zen. Oso ezaguna zen esperantoaren aldeko nazioarteko mugimenduan, eta «esperantoaren ama» deitzen zitzaion.

## Bizitza

Anna Elisa Lorwein 1841eko abenduaren 4an jaio zen Danzig hirian (gaur egun Gdańsk), orduan Prusiako Erresumaren parte zena. Haren aita Gustav Lorwein merkatari alemaniarra zen, ama, berriz, Adela Juchnowicz poloniarra. Irakasle lanetan aritu zen. Karol Tuschinski merkatariarekin ezkondu zen eta harekin alaba bat izan zuen. 1890 inguruan senarra hil zitzaion.
Familia protestante batean hazi zen arren, Tuschinski zerbitzu katoliko eta juduetara ere joaten zen, eta gero bahaismora konbertitu zen.
1907an, Tuschinskik esperantoari buruzko liburuxka bat aurkitu zuen, eta harrituta geratu zen hizkuntza honen logikarekin. 66 urte zituela, azkar ikasi zuen esperantoa eta Danzigen hasi zen irakasten, 1907ko azaroan hiriko esperanto elkartea sortuz. Hurrengo urtean, Dresdenen egin zen 4. Esperanto Biltzarrean parte hartu zuen, eta han L. L. Zamenhof esperantoaren sortzailea ezagutu zuen. Hurrengo urteetan, Tuschinskik esperantoa Danzig osoan zabaldu zuen, eta elkartea 100 kide baino gehiago izatera iritsi zen 1910ean. Bere ahaleginak zirela eta, 1912an Alemaniako 7. Esperanto Biltzarra Dantzigen antolatu zuten, eta bertan Anna Tuschinski «esperantoaren ama» izendatu zuten.
Lehen Mundu Gerraren ostean Danzig Hiri Askea ezartzeak esperantoa gehiago zabaltzea ekarri zuen. 1920rako, sei esperanto klase zeuden Danzigen eta guztira 130 ikasle inguru. 1922an, Tuschinskik Danzigeko Esperanto Biltzarra sortu zuen Munduko Esperanto Elkartearekin elkarlanean, eta bost urte geroago, hirian 19. Munduko Esperanto Biltzarra antolatu zen. Tuschinskik, orduan 86 urte zituela, biltzarraren ohorezko presidentea izan zen eta hasierako hitzaldia eman zuen. Naziek okupatutako Danzigen hil zen 1939ko urriaren 9an, 98 urte zituela.

## Erreferentziak

* 1 2 (Polonieraz) «Anna Eliza Tuschinski (1841–1939)» Committee for Celebrating the 500th Anniversary of the Reformation in Pomerania 2021-03-26 (Noiz kontsultatua: 2023-06-02).
* 1 2 3 (Polonieraz) Daniluk, Jan. «90 lat od spotkania esperantystów w Gdańsku» Trojmiasto.pl 2017-08-13 (Noiz kontsultatua: 2024-05-24).
* 1 2 3 (Ingelesez) Root, Martha. (1927). «What Danzig Has: How to bring a Universal Congress of Esperanto in your city» Star of the West 18 (1): 29-31. (Noiz kontsultatua: 2024-05-24).
* ↑ (Polonieraz) Antoniewicz, Grazyna. «Gdańsk - Mateczka esperantystów» Dziennik Bałtycki 2017-08-09 (Noiz kontsultatua: 2023-06-02).
* 1 2 3 4 (Polonieraz) Grygorcewicz, Weronika. «Anna Elisa Tuschinski» Metropolitanka (Noiz kontsultatua: 2024-05-24).
* ↑ (Ingelesez) «Domestic Chronicle» American Esperantist (Esperanto Association of North America) 27 (1): 13..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20479997
* Multimedia: Anna Elisa Tuschinski / Q20479997
# Peter Cushing

Peter Cushing (Kenley, Surrey, 1913ko maiatzaren 26a - Canterbury, Kent, 1994ko abuztuaren 11) britainiar antzezlea izan zen.
Antzerkian, telebistan eta zineman lan egin zuen, beldurrezko filmetan bereziki, sarritan Christoper Leeren aurkari gisa. Londresko hainbat antzerki-konpainiatan ibili ondoren (Laurence Olivierrekin, besteak beste), Hollywoodera jo zuen 1939an, eta han egin zituen Burdinazko maskara (1939) eta Ikasleak Oxforden (1940) filmak. 1940ko hamarkadan antzerkira itzuli zen, eta 1954an George Orwellen 1984 eleberriko protagonistarena egin zuen telebistarako. Hurrengo urteetan, film asko egin zituen Hammer Films estudioetarako, eta horiek ezagutarazi zutenn mundu osoan: Frankesteinen madarikazioa (1957), Dracula (1958), Baskervilletarren txakurra (1959) eta Izua doktorea (1965). Star Wars IV. Atala: Itxaropen Berria (1977) filmean ere lan egin zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q309589
* Multimedia: Peter Cushing / Q309589
# Zaldi-eskola

Zaldi-eskola, zaldi-heztegia edo heztegia zaldiketa ariketak egiten diren tokia da, eta normalean esparru bat izaten du (laukizuzena ere esaten zaio), arroz-azalez, hareaz edo beste material bigun batzuez estalitako zoruarekin. Zaldi-eskolen inguruan zalditegiak (ukuiluak) eta lehen aipatutako funtzioekin lotuta dauden beste eraikin batzuk egon ohi dira. Zaldi-kirolen federazioak onartutako lehiaketak egiteko, laukizuzenak arauzko neurriak bete behar ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3503155
* Multimedia: Riding arenas / Q3503155
# Hipoterapia

Hipoterapia edo zalditerapia, zaldien bidezko laguntza terapeutikoa da, haurren, nerabeen eta helduen maila neuromuskularrean, psikologikoan, kognitiboan eta sozialean errehabilitazioa sustatzeko erabiltzen dena, zaldia tresna terapeutiko eta laguntzaile gisa erabiliz.
Hipoterapia 1950eko eta 1960eko hamarkadatik zalditegi berezituetan erabili izan den terapia da, nahiz eta Antzinako Grezian ere ezagutu.

## Erreferentziak

* ↑ Actividades y terapias asistidas por equinos
* ↑ (Gaztelaniaz) «HAURRENTZAKO HIPOTERAPIA» Naiaras's Weblog 2009-02-23 (Noiz kontsultatua: 2020-12-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q290912
* Multimedia: Equine-assisted therapy / Q290912
# Lennert Van Eetvelt

Lennert Van Eetvelt (Tienen, 2001eko uztailaren 17a) txirrindulari belgikarra da, profesionala Lotto–Dstny taldean.

## Kirol ibilbidea

2022an dagoeneko nabarmendu zen 23 urtez azpiko mailan, Giro Next Geneko etapa bat irabaziz eta Lieja-Bastogne-Lieja (23 urtez azpiko)an bigarren amaitu zelarik, emaitza hauen ondorioz, 2023an profesionaletara pasatu zen Lotto–Dstny taldean.
2024ko denboraldia ezin hobeki hasi zen, Trofeo Serra de Tramuntana poltsikoratuz. Apur bat gerago, UAE Tourreko garaipena lortu zuen, Ben O'Connorri bi segundoko aldea aterata.

## Palmaresa

2022
* 2. Giro Next Genean eta etapa 1
* 2. Alsaziako Tourrean
* 2. Ardenetako Gezian
2023
* Alpes Isère Tour eta 2 etapa
* 2. Sibiu Cycling Tourrean eta etapa 1
2024
* Trofeo Serra de Tramuntana
* UAE Tourra eta etapa 1
* Guangxiko Tourra eta etapa 1
* 3. Donostia Klasikoan
* 7. Lombardiako Giroan

## Emaitzak lasterketa nagusietan
### Itzuli Handiak

| Carrera | 2023 | 2024 |
| Italiako Giroa | — | — |
| Frantziako Tourra | — | — |
| Espainiako Vuelta | 32. | UT |

### Beste Itzuliak

| Itzulia | 2023 | 2024 |
| Kataluniako Volta | 15. | — |
| Suitzako Itzulia | UT | — |
| Poloniako Itzulia | 15. | — |

### Klasikoak eta Txapelketak

| Lasterketa | Lasterketa | 2023 | 2024 |
| Strade Bianche | Strade Bianche | — | 11. |
| Flèche Wallonne | Flèche Wallonne | 22. | — |
| Donostia Klasikoa | Donostia Klasikoa | — | 3. |
| | Lombardiako Giroa | UT | 7. |
| Belgikako errepideko txap. | Belgikako errepideko txap. | 36. | 7. |
| Belgikako erlojupeko txap. | Belgikako erlojupeko txap. | — | 8. |
―: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Lennert Van Eetvelt: “I want to further develop my climbing abilities”» Lotto-Dstny 2023/01/24.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Van Eetvelt vuelve a dejar a Vlasov y a McNulty sin premio» As 2024/01/26.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Pello Bilbao se sube al podio en la fiesta de Van Eetvelt en el Jebel Hafeet» Marca.

## Kanpo estekak

* Lennert Van Eetvelt - ProCyclingStats
* Datuak: Q107157299
* Multimedia: Lennert van Eetvelt / Q107157299
# Ukuilu (eraikina)

Ukuilu eraikina, zenbait tradiziotako landetxeetako zurezko eraikin sinplea da, a abere handiak gordetzen diren toki itxi eta estalia da, Aldiz, euskaraz eta euskal abeltzaintzako ohituretan ukuilu edo korta batez ere baserri barrenekoa da. Kanpoko ukuiluak, guztiz estalita ez badago, eskorta du izena.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Ikus, gainera

* Saroi
* Datuak: Q1207909
* Multimedia: Animal stalls / Q1207909
# Zarautz jauregia

    Artikulu hau Getaria udalerrian dagoen Otxoa Ibañez de Olano eta Zarautz dorretxeei buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zarauzko dorrea».
Zarautz jauregia Gipuzkoako Getaria udalerrian dagoen dorretxea, Otxoa Ibañez de Olano dorretxearekin batera eraikin multzo bakarra osatzen duena. Getariako Alde Zaharran dago, Kale Nagusian. San Salbador elizari atxikia, eta Indianokua jauregitik hurbil.

## Eraikina

Elizarekin eta ondoko dorretxearekin batera, balio artistiko eta historiko handiko multzoa da. Bi dorretxeek arkitektura gotikoko ezaugarriak dituzte: dobeladun atariak, leiho ojibalak eta geminatuak. Fatxadak harlanduzkoak dira.
Zarautz dorretxeko ikerketa arkeologikoek eraikina hainbat handitze eta zaharberritzeren ondorioa dela agertuarazi dute, jatorrizko eraikina XIV. mendekoa da. Badirudi, elizaren handitze lanak zirela eta dorretxea abandonatu egin zela. Urte askoz, teilatua eta barruko egitura osorik galdu eta hutsik izan da, 2023-2024 urtetan guztiz zaharberritu arte.
Solairu honetan burutako indusketa arkeologikoek bertan II. mendetik XX. mendera doazen giza aztarnak azaleratu dituzt, honek Erromatar Garaitik gaur egun arteko koka leku honetako historia berreraikitzea ahalbideratu du.

## Iruditegia

* Aldamar kaleko fatxada
* Indusketa arkeologikoak.
* Indusketa arkeologikoak.
* Aurrealdea zaharberritze lanen aurretik (2015)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65744507
* Multimedia: Casas Torres de Zarauz-Jauregia y de Ochoa Ibáñez de Olano / Q65744507
# Basmala

Basmala (arabieraz: بسملة‎, basmala edo bere hasierako soinuagatik Bismillah (arabieraz: بسم الله‎, "Jaungoikoaren izenean") Islamean erabiltzen den esaldi baten izena da: b-ismi-llāhi r-raḥmāni r-raḥīmi بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْمِ "Jaungoikoaren izenean, Graziarik Handiena duena, Mesedetsuena".
Koraneko sura bakoitzaren hasieran errezitatzen den esaldia da, At-Tawba kenduta. Musulmanek hainbat kontestutan erabiltzen dute (adibidez, egunero egiten diren errezuetan) eta normalki herrialde musulmanetako konstituzioetako lehen esaldia izan ohi da.
Unicoden Basmala ligatura moduan erabil daiteke, U+FDFD lekuan: ﷽.

## Erreferentziak

* ↑ Shelquist, Richard. «Bismillah al rahman al rahim» Living from the Heart (Wahiduddin).
* ↑ Ali, Kecia. (2008). Islam : the key concepts. (Repr.. argitaraldia) London: Routledge ISBN 0-415-39638-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q273639
* Multimedia: Basmala / Q273639
# Glückel von Hameln

Glückel von Hameln (Gluckel, Glikl von Hamelin, edo Glikl bas Judah Leib, hebreeraz: גליקל בת יהודה לייב‎; Hanburgo, 1646 – Metz, 1724ko irailaren 19a) negozio emakumea eta egunkari-idazle ezaguna izan zen bere lanetan XVII. mendeko alemaniar Askenazi judu-komunitateen bizitza ezagutarazteagatik. Garai hartan, Erdi Aroko kehilla-ren autoritatearen eta autonomiaren trantsizio momentua beste arautze batera, non komunitateko kide izatea borondatezkoa zen eta judu identitatea urrun zegoen zerbait pertsonala eta existentziala izatetik. Egunkariak yiddishez idatzi zituen jatorriz bere ondorengoentzat eta, hain zuzen ere, lehenengo zatian bizimodu morala edukitzea eskatzen zien.

## Lana

* Zikhroynes Glikl Hamel זיכרונות גליקל האמיל Die Memoiren der Glückel von Hameln, 1645-1719. Herausg. von David Kaufmann. Frankfurt am Main, J. Kauffmann, 1896. 8.Th.
* Datuak: Q76993
* Multimedia: Memoiren der Glückel von Hameln / Q76993
# Sukaldeko tresna

Sukaldeko tresna normalean eskuko tramankulu txiki bat da sukaldean erabiltzen dena, elikadurarekin lotutako funtzioetarako.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3773693
* Multimedia: Kitchen utensils / Q3773693
# May Balisidya

May Lenna Balisidya Matteru (Dodoma, 1947ko maiatzaren 10a – 1987ko abenduaren 27a) tanzaniar idazlea izan zen, swahiliz idatzi zuena.

## Bizitza

May Balisidya Tanzaniako Dodoma hiriburuan jaio zen eta han lehen eta bigarren mailako ikasketak egin zituen. 1970ean Dar es Salaamgo Unibertsitatean lizentziatu zen eta 1978an ahozko literaturako masterra egin zuen unibertsitate berean. 1987ko azaroan afrikar literaturako doktoretza lortu zuen Wisconsin-Madisongo Unibertsitatean.
1977tik 1987ra, Dar es Salaamgo Unibertsitateko swahili saileko irakaslea izan zen.
1971n, Tanzaniako Swahili Nazio Kontseilurako hautatua izan zen. Bi agintaldi egin zituen kontseiluko presidenteorde gisa.
40 urterekin hil zen, minbiziak jota.

## Lan hautatuak

* Shida eleberria
* Ayubu antzezlana
* Tujifunze Kusoma haurrentzako liburua

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Ingelesez) «In Memoriam: Dr. May Balisidya Matteru (1947 - 1987)» Kiswahili (University of Dar es Salaam) 54: 3-13..
* 1 2 (Ingelesez) «A Storyteller to Remember» African languages and literature (University of Wisconsin).
* ↑ (Ingelesez) Otiso, Kefa M. (2013). Culture and Customs of Tanzania. Abc-Clio, 82 or. ISBN 978-0313087080. (Noiz kontsultatua: 2024-10-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61796203
# Shaaban Robert

Shaaban Robert (Tanga, 1909 – Dar es Salaam, 1962) Tanzaniako idazlea izan zen. Swahili hizkuntzaz idatzi duten autore ezagunenetako bat da.
Aita kristaua zuen, baina erlijio musulmanera bihurtu zen bera gaztetan. Poesia, saiakera eta ipuinak landu zituen, ekialdeko tradizioaren ildotik. Olerkiz eta ipuin-bildumaz gainera, autobiografia bat, Maisha Yangu (1949, Nere bizitza) eta biografia bat ere, Maisha ya Siti Binti Saad, mwimbaji wa Unguja (1958, Siti Binti Saad Zanzibarko emakume olerkariaren bizitza), idatzi zituen.
Bere lanen bilduma eskaini zuen 1958an, Insha ya mashairi (Olerkiak eta saiakerak).

## Lanak

* Maisha yangu
* Kusadikika nchi iliyo angani
* Kufikirika
* Adili na nduguze
* Masomo yenye adili
* Utenzi wa Vita vya Uhuru
* Wasifu wa Siti Binti Saad
* Baada ya Miaka Hamsini

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) encyclopedia.com

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q45236
# Samia Suluhu

Samia Hassan Suluhu (Zanzibar, 1960ko urtarrilaren 27a - ) tanzaniar politikaria da. 2021eko martxoaren 17an Tanzaniako lehendakaritza hartu zuen John Magufuli lehendakariaren ezusteko heriotzaren ostean. Herrialdearen historiako lehenengo emakume lehendakaria da eta Zanzibarren jaiotako lehen lehendakaria ere. Konstituzioaren arabera, Suluhu lehendakari izango da 2025eko hauteskundeak ospatzen diren arte.
2015ean Magufulirekin batera aurkeztu zen hauteskundetara, lehendakari-orde izateko. Tanzaniako lehenengo emakume lehendakari-ordea izan zen. Aurretik, Makunduchi barrutiko diputatua izan zen 2010 eta 2015 artean, Chama Cha Mapinduzi alderdiarekin. 2010ean lehendakariordearen bulegoan Estatu ministroa izan zen. Zanzibar eskualde erdi-autonomoaren ministra ere izan da. 2014an konstituzio berria idatzi zuen batzordearen lehendakari-orde izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Tanzania's first female president sworn in» ABC News 2021-03-19 (Noiz kontsultatua: 2023-01-25).
* ↑ «Muere el presidente de Tanzania, John Magufuli, a los 61 años» France 24 2021-03-17 (Noiz kontsultatua: 2021-03-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16193885
* Multimedia: Samia Suluhu / Q16193885
# Dogma (argipena)

Dogma hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:
* dogma, erakunde baten printzipioen multzoa, eta dogmatismoa, horiek jarraitzeko joera eta arau itxia;
* dogmatismo, filosofia-eskola;
* Dogma 95, zinema-mugimendua.
* Dogma (filma), 1999ko Kevin Smith estatubatuarrak zuzendutako film bat.
# Arluzea

Arluzea Arabako hego-ekialdeko herri bat da, Bernedo udalerriaren erdialdean kokatua. Izkiko natura parkearen barruan kokatuta dago, San Kristobal eta San Justi mendien magalean.

## Izena

Lehen aldiz Carrelucea izenarekin agertzen da, 1025 urtean, San Millango kartularioan.
Arluzea izenak -a artikulua du eta galdu egiten du deklinabidean, hala nola Arluzeko eliza aipatzen dugularik.

## Historia

1961 arte, Arluzea izeneko udalerri bat egon zen, herri honetaz gain Berrozi, Izartza, Okina eta Urarte (udalerriaren burua) bere mugen barnean zituena. Urte horretan Markizekin bat eginda Arluzea-Markiz bizitza laburreko udalerria sortu zuen, 1976an Bernedo barruan sartu zenean desagertu zena.

## Demografia

* Arluzeko biztanleria

## Garraioa

Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
* Eskualdeko Garraioa
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 16 | Armentia T. Trebiñu | Arluzea • Markiz • Saseta • Urarte • Paritza • Lañu • Albaita • Fuidio • Faidu • Mesantza • Samiano • San Martin Galbarin • Torre • Argote • Axarte • Agilu • Marauri • Ogeta • Saratsu • Pedruzo • San Vicentejo • Imiruri • Uzkio | Armentia T. Trebiñu |

## Ondarea

San Martingo parrokiak leiho eta ateak erromanikoak ditu, eta barrualdeko erretaula nagusia barrokoa.
* San Martin eliza
* San Martin elizako ataria eta arkupeak
* San Martin elizako kanpandorrea
* Herriaren ikuspegia elizatik

## Ikus, gainera

* Arabako Mendialdeko kuadrilla

## Erreferentziak

* ↑ Ayuntamiento de Bernedo · Bernedoko Udala » Arluzea. (Noiz kontsultatua: 2024-04-03).
* ↑ «Arluzea - Bilaketa - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-03).
* Datuak: Q2743568
* Multimedia: Arluzea / Q2743568