OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Santurce (Argentina)

Santurce San Kristobal departamenduko udalerria da, Santa Fe probintzian dagoena, Argentinan.

## Biztanleria

122 biztanle ditu (2010), hau da, aurreko erroldaren 116 biztanleekin (2001) alderatuta, igoera bat adierazten du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9074477
* Multimedia: Santurce, Argentina / Q9074477
# Ustekabe (txaranga)

Ustekabe Eibarko txaranga bat da. Juan Bautista Gisasola Musika Eskolako zenbait kideren artean osatu zuten 2000. urtean. Gaur egun 20 kidek osatzen dute.
Cielito Eibarko Musika Bandak eta Usartza Txistulari Taldeak bezala, Eibarko Beistegi eraikinean egin ohi ditu entseguak.

## Kanpo estekak

* Ustekabe txarangaren webgunea
* Ustekabe txarangaren bloga
* Datuak: Q12268770
# Miguel Etchecolatz

Miguel Osvaldo Etchecolatz (Azul, Buenos Airesko probintzia, 1929ko maiatzaren 1a - La Plata, 2022ko uztailaren 2a) Argentinako polizia bat izan zen, genozida kondenatua eta errepresorea, Buenos Aires probintziako poliziako Ikerketa zuzendaria izan zena eta Ramon Camps brigada jeneralaren eskuineko eskua, diktadura militarraren garaian, Berrantolaketa Prozesu Nazionala deitua (1976-1983). Behin baino gehiagotan zigortu zuten biziarteko espetxealdira, gizateriaren aurkako hainbat krimenengatik, 1986, 2004, 2006, 2014, 2016, 2018 eta 2020an emandako epaien bidez. Epai horiek biziarteko espetxealdiko zigor bakar batean bateratu ziren.
Etchecolatz zigortu zuten krimenen artean nerabe talde baten bahiketa eta hilketa, Noche de los Lápices bezala ezagutzen dena; adingabeen jabetzea eta Jorge Julio Lópezen desagerpena daude. Obedientzia Behartuaren Legea aplikatzearen onura jaso zuen, baina 2006an zigorgabetasun-legeak baliogabetu zirenean, itxi ziren auzietan berriro epaitu zuten. Jorge Julio Lópezen bigarren desagerpenarekin lotu dute, haren aurkako epaiketa batean lekuko izan baitzen. 2014an, Etchecolatzi "Jorge Julio López Secuestrar" zioen eskuizkribu bat eskuetan zuela argazkia atera zioten.
# Maia herria

Maia herria Mesoamerikako zenbait talde etnolinguistikoren multzoa da, Mexiko hegoaldean eta Erdialdeko Amerikako iparraldean bizi diren amerindiarren hainbat taldek osatutakoa. Maia terminoa kultura eta hizkuntz alorreko ondare komuna partekatzen duten zenbait herri izendatzeko erabiltzen den izen kolektiboa da; hala ere, terminoaren baitan talde etniko, populazio eta gizarte mota asko daude sarturik, horietako bakoitzak tradizio, kultura eta nortasun historiko berezia duelarik.
Kolon aurreko maia populazioa 8 milioi ingurukoa zen. XXI. mendearen hasieran 7 milioi daudela kalkulatu da, Guatemalan, Mexikoko hegoaldean eta Yucatán penintsulan, Belizen, El Salvadoren eta Hondurasko mendebaldean. Zenbait maia estatu horietako gehiengoa osatzen duten mestizoen parte bihurtu dira, hispanizazio prozesuen ondorioz; beste batzuk bizimodu tradizionalagoa eta kulturalki bereziagoa daramate, sarritan maia hizkuntzak hitz eginez lehen hizkuntza gisa.

## Erreferentziak

* ↑ Maya. intercontinentalcry.org (Noiz kontsultatua: 2017-10-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q45914
# Askenazi

Askenaziak (hebreeraz: אַשְׁכֲּנָזִים‎, ˌaʃkəˈnazim, sing.:), Alemaniako Rhin ibaiaren arroan, hegoaldeko Alsaziatik iparraldeko Renaniaraino, Erdi Aroan bizi ziren juduen ondorengoak dira. Erdi Aroko hebreeraz Ashkenaz eskualdea eta Alemania izendatzeko toponimoa izan zen eta ashkenazimek, beraz, "alemaniar judu" esan nahi zuen. Gero, mendebalde eta erdialdeko juduek, bertan ikasi ondoren, bere buruarentzat izendapen hori aldarrikatu zuten.
Askenazi juduek, XI. eta XIX. mendeen artean, handik Hungaria, Polonia, Bielorrusia, Lituania, Errusia, Ukraina eta beste lekuetara migratu zirenean, beren hizkuntza yiddisha eraman zuten. Hala ere, bertoko komunitate nagusiak (Spira, Worms eta Mainz) beren kultura eta liturgiaren sehaskatzat hartzen zuten. Hiru komunitateek SHUM (Shpira, Vermayza eta Magentzako lehen letrak) izeneko liga sortu zuten.
Nahiz eta XI. mendean judu guztien % 3 baino ez izan, 1931rako % 92 ziren. Egun % 80 dira; bigarren taldea, sefardiak.

## Erreferentziak

* ↑ John Hopkins Gazette
* ↑ Jerusalengo Hebrear Unibertsitatea: "Ashkenazi Jews"
* ↑ Euskaltzaindiaren Hiztegiaren izendapena
* ↑ Elazar, Daniel J.. Can Sephardic Judaism be Reconstructed?. Jerusalem Center for Public Affairs.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34069
* Multimedia: Ashkenazi Jews / Q34069
# Teodoriko II.a

    Artikulu hau bisigodoen erregeari buruzkoa da; frankoen erregea gaitzat duena beste hau da: «Teodoriko II.a Borgoina eta Austrasiakoa»
Teodoriko II.a (gotikoz: Þiudareiks; latinez: Theodericus) bisigodoen erregea izan zen 453tik 466ra arte. 466. urtean hil zen.

## Bizitza

Teodoriko II.a, Teodoriko I.aren semea, Torismundo bere anaia hiltzen lortu zuen tronua. 455ean Valentiniano III.a eta Petronio Maximo hil zirenean, bere enperadore-txotxongilo ezarri zuen Erroman: Avito. Bitartean Rekiariok gidaturiko sueboak eraso zituen Iberiar Penintsulan. Erregea erail ondoren, Agiulfo jarri zuen tronuan kantabriarrak eta baskoiak borrokatzeko aginduarekin.
458aren amaieran Maioriano enperadoreak Septimanian sartu eta Teodoriko erasoz probintzia inperiorako aldarrikatu zuen. Maiorianok Arelateko guduan bisigodoak menderatu zituen eta hauek mendebalderantz jo zuten Akitaniaraino. Erromatarrekin itun berria sinatu eta Hispanian egindako konkistak gelditu zituzten federazioa eusteko. Hala ere 461ean Maioriano hil zutenean, Teodorikok Septimania berreskuratu eta berriro Hispania inbaditu zuen. 466an Euriko bere anaia gazteak erail eta ondorengo bilakatu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 180. arauaː Goi Erdi Aroko pertsona-izenak. Germaniar jatorriko pertsona-izenak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q195443
* Multimedia: Teodorico II / Q195443
# Varsoviako Errege Gaztelua

Varsoviako Errege Gaztelua (Polonieraz: Zamek Królewski w Warszawie) gaztelu-egoitza izan zen. Mendeetan zehar, errege poloniarrek bizileku ofiziala izan zuten. Gazteluko plazan dago, Varsoviako Alde Zaharraren sarreran. Erregearen bulego pertsonala eta Poloniako Errege Auzitegiaren administrazio bulegoak bertan kokatuta egon ziren XVI. mendetik Poloniako Banaketara arte. Hasieran Mazoviako Dukeen egoitza izan zen eta, XVI. mendetik aurrera, Poloniar-Lituaniar Batasunaren egoitza: Erregea eta Parlamentua (Diputatuen Ganbera eta Senatua). Bere historia luzean, Errege Gaztelua behin eta berriz eraitsi zuten suediar, Brandenburgeko, Prusiako eta Tsaristen armada inbaditzaileek. 1791ko maiatzaren 3ko Konstituzioa, Europako lehena eta Estatu Batuetako 1789ko Konstituzioaren ondorengo bigarren konstituzio nazional kodifikatu zaharrena, Lau Urteko Sejmek hemen idatzi zuen. XIX. mendean, Azaroaren altxamenduaren kolapsoaren ostean, Tsarraren administrazio-zentro gisa erabili zen eta Errusiako administrazio inperialaren beharretara berriro diseinatu zen. Lehen Mundu Gerrako garaian, Alemaniako Gobernadore Nagusiko egoitza izan zen. 1920-1922an, Errege Gaztelua Poloniako Estatu Nagusiaren egoitza izan zen eta 1926. urtearen eta Bigarren Mundu Gerraren bitartean, Ignacy Mościcki presidente poloniarraren egoitza izan zen.
Poloniako inbasioaren ondoren 1939an Nazi germaniarrek erre eta lapurtu zuten eta 1944an ia erabat suntsitu zuten Varsoviako altxamenduak porrot egin ondoren, gaztelua erabat berreraiki zuten. 1965ean, zutik geratu ziren gazteluaren eta Errege Liburutegiko zatiak, alboko Kobrezko Teilaturen Jauregia eta Kubicki arkupeak gobernuak monumentu historikoak izendatu zituen. Gazteluko berreraikuntza 1971-1984an Gizabidezko Batzordeak zuzendu zuen, Varsoviako berreraikuntzaren arduraduna. AEBetako dohaintzak batez ere jaso zituzten. 1980. urtean, Errege Gaztelua, Alde Zaharrekin batera, UNESCOren Gizateriaren Ondare izendatu zuten. Gaur egun, monumentu historiko eta nazionala da eta urtero 500.000 lagun baino gehiagok bisitatutako museo nazional gisa agertzen da.
Errege Gaztelua, bere itxura ikonikoa eta bere historia luzea dela eta, Varsoviako monumenturik ezagunenetakoa da.

## Ikus, gainera

* Gazteluko Plaza
* San Joan katedrala
* Segismundoren zutabea

## Kanpo estekak

* Errege Gazteluko webgunea
* Errege Gaztelua Varsovian – Museoa at Google Kultur Erakundea
* Zamek Królewski m Warszawie - Muzeum – Google Art Project
* Tour birtuala
* Gazteluak.info— Varsoviako Errege Gaztelua — historia eta argazkiak.
* Google-ko Errege Gazteluko ibilaldi birtuala
# Vasa Museoa

Vasa Museoa (suedieraz: Vasamuseet), Suediako Stockholm hiriburuan dagoen itsas-museoa da. XVII. mendeko Vasa gerraontzian oinarriturik dago. Eskandinavia guztiko museo bisitatuena da.

## Historia

1628an 64 kainoidun Vasa gerraontzia urperatu egin zen bere estreinako bidaian. XX mendean ontzia berreraiki zuten. 1961 eta 1988 artean Wasavarvet ("Vasa ontziola") eraikinean egon zen baina 1981ean Suediako Gobernuak Museo bat eraikitzea pentsatu zuen eta horretarako lehiaketa bat antolatu zuen. Marianne Dahlbäck eta Göran Månssonek irabazi zuten Ask ("kutxa") eraikinarekin. 1990eko ekainaren 15ean ireki zituen ateak. Ordutik 25 milioi bisitari izan dituela estimatzen da.

## Ikustekoa

Museoak itsasontzia bera inguratzen du baina XVII mendeko itsasontzietako aurkikuntza arkeologikoak ere erakusten ditu. Museoaren kaian beste lau itsasontzi ere badaude:
* Sankt Erik (1915) izotz-haustailea
* Finngrundet (1903) ontzi arina
* Spica (1966) torpedo jaurtitzailea
* Bernhard Ingelsson (1944) erreskate ontzia

## Iruditegia

* Vasa itsasontzia eta maketa alboan.
* Vasa itsasontzia.
* Vasa itsasontzia.
* Finngrundet.
* Bernhard Ingelsson.

## Kanpo estekak

* (Suedieraz)(Ingelesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q901371
* Multimedia: Vasa Museum / Q901371
# Johann Peter Eckermann

Johann Peter Eckermann (Winsen, Germaniako Erromatar Inperio Santua, 1792ko irailaren 21a – Weimar, 1854ko abenduaren 3a) alemaniar olerkari eta idazlea izan zen.
Familia xume batean jaio zen eta eskasian hazi zen. Askapen Gerran (1813-1814) boluntario bezala borrokatu ondoren Hannoverreko Gerra departamentuan idazkari lana lortu zuen. 1817an ikasketekin jarraitu ahal izan zuen, eta 1821ean Göttingengo Unibertsitatean sartu zen, nahiz eta hurrengo urtean utzi.
1833an ezagutu zuen Goethe, "Beiträge zur Poesie" lanaren eskuizkribua berari bidaliz. Handik gutxira, Weimarrera joan, tutore pribatu gisa lan egin eta duke handiaren semeari irakatsi zion. 1830ean Italiara bidaiatu zuen Goetheren semearekin. 1838an duke handiaren aholkulari eta dukesa handiaren liburuzain izendatu zuten.
Eckermann Gespräche mit Goethe (Elkarrizketak Goetherekin) lanagatik gogoratzen da nagusiki. Egileari buruzko ezagutzan lagundu zuen. Goetheren lan osoaren koeditorea ere izan zen 40 liburukitan.
* Datuak: Q58018
* Multimedia: Johann Peter Eckermann / Q58018
# Villanañe

Villanañe Arabako Gaubea udalerria osatzen duten herrietako bat da. Baronatarren dorretxeagatik da ezaguna.

## Izena

Historian zehar aurkitu diren agirietan izen desberdinak izan ditu. Zaharrena 949 urtekoa da eta Villa de Navi izena du. Ondorengo agirietan Villas Phani (1137), Villanañe (1146), Villananne (1175), Villaallañe eta Villalane (XV. mendean), Villanabia (XVI. mendean), Villalinage (1715), Villanage (XVIII. mendean) eta Villananni (1752).

## Geografia

Omecillo eta Tumecillo ibaiek bat egiten duten tokian kokaturik dago, udalerriko herriburua den Uribarri Gaubea herritik gertu.

## Historia

Astorga-Bordele galtzada erromatarra pasatzen zen bertatik eta garai hartako 2 x 0'5 metrotako harlauza bat aurkitu da, honela dioena:
| « | D. MUERTO ANTESTIA EVTERPE S P AN. LXXV | » |
Araba aldea eta sortzen ari zen Gaztelako Erresumaren arteko loturagunea izan zen eta mendebaldetik etorritako birpopulazioa jasan zuen. 1139 urtean Alfontso VII.a Gaztelakoak Martin Perez de Barahonari eman zion Villanañe jaurerria. Gaur egungo Baronatarren dorretxea XIV. mendean eraiki zuen Ruiz Muñoz de Varonak. Dorretxearen inguruan herria sortuz joan zen, Barrio Alto esaten dioten tokian. Ingurune hau despopulatu egin zen ordea hurrengo mendeetan Villanañe ibaiertzean garatuz joan baitzen. Haranaren iparraldean Angostoko santutegia eraiki zen XIV. mendean.
Gaubeako Anaidiko "Aitonen semeen batzarrak" Villanañeko udaletxean izaten ziren Angostoko santutegiaren ondoko arte baten inguruan, harik eta 1841ean Bellojín herrixkarekin udalerri propioa osatu zuen arte. 1923an Gaubearen barnean sartu zen berriz.

## Demografia

* Villanañeko biztanleria

## Garraioa

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 13 | Gasteiz (geltokia) | Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (Gaztelako Atea) • Subillabide • Tresponde • Billoda • Billoda (Plaza) • Langraiz Oka (udaletxea) • Langraiz Oka (bar-posta) • Langraiz Oka (Bikuña) • Olabarri • Mandaita • Pobes • Padul • Gesaltza Añana (museoa) • Gesaltza Añana • Tuesta • Espejo • Villanañe • Uribarri Gaubea • Gurendes • San Millan de San Zadornil • Korro • Tobillas | Bobeda |

## Ondasun nabarmenak

* Angostoko santutegia.
* Baronatarren dorretxea.
* Villanañeko zubia.
* Andre Mariaren Jasokundearen eliza.
* Villanañeko pikota.

## Erreferentziak

* 1 2 «Villanañe» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (Noiz kontsultatua: 2020-08-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Villanañe» Escapada Rural (Noiz kontsultatua: 2020-08-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Urkamendiak Euskal Herrian» Eusko Ikaskuntza (Noiz kontsultatua: 2024-10-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2744548
* Multimedia: Villanañe / Q2744548
# Suebo

Sueboak (latinez: suebi edo suevi, antzinako alemanez: swēbaz) germaniar herri-multzo bat izan ziren. Jatorriz iparraldeko Europakoak, egungo Alemaniara iritsi ziren Erromatar Inperioaren amaieran, eta baita Iberiar penintsulara ere.

## Historia

Markomaniarrak, quaditarrak, hermunduritarrak, semnonesdarrak eta langobardiarrak ziren talde suebo nagusiak. K.a. I. mendean, leinu gehienak Elba ibaiaren inguruan bizi ziren. Hori zela eta, erromatarrek Mare Suebicum deitzen zioten Itsaso Baltikoari. Tazitok suebo izena eman zien ekialdeko germaniar herri guztiei.
Migrazioen Garaian, hegoaldera eta mendebaldera jo zuten eta gaurko Alemaniaren hego-mendebaldean kokatu. Bertan dago Suabia izeneko eskualde historiko-kulturala da, Baden-Württemberg estatuaren ekialdea eta Bavariaren mendebaldea hartzen dituena, Ulm hiriaren inguruan.
Hunoengandik ihesi, suebo, bandalo eta alano batzuk, Rhin ibaia eta Pirinioak zeharkaturik, Iberiar penintsulan sartu ziren. 409. urtean, sueboak Gallaecia probintzian kokatu ziren, Ermeriko buru zutelarik. Sueboen Erresuma sortu zuten, Bracara Augusta (gaurko Braga, Portugal) hiriburu zuena. 456an, Teodoriko II.a errege bisigodoak, burgundiar tropen laguntzarekin, azpiratu zituen Órbigo ibaiaren bazterrean, Astorgatik hurbil. Harrezkero, bisigodoen mende bizi izan ziren, 585ean Leovigildok erresuma beretu zuen arte.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2015-1-30). 174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak. , 6 or..
* 1 2 Suevi. European Kingdoms: Germanic Tribes, historyfiles.co.uk (Noiz kontsultatua: 2024-12-4).
* 1 2 Suebo. Lur hiztegi entziklopedikoa, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2024-12-4).

## Kanpo estekak

* (Galizieraz) Ricardo da Costaren Hispaniaren Kronologia (IV-VIII mendeak)
* Datuak: Q155085
* Multimedia: Suebi / Q155085
# Paulo Coelho

Paulo Coelho de Souza (Rio de Janeiro, 1947ko abuztuaren 24a) brasildar idazlea da. Antzerki zuzendari, antzerkigile eta hainbat abestiren egile da. Erregimen militarraren zapalkuntza jasan behar izan zuen eta espetxeratu egin zuten. Bere eleberriak antzinako mitoetan eta obsesioetan oinarritzen dira eta izugarrizko arrakasta izan dute mundu osoan.

## Idazlanak

* O diário de um mago (1987).
* O Alquimista (1988); euskaraz Alkimista (Txalaparta, 2001).
* Brida (1990).
* O dom supremo (1991).
* As valkírias (1992).
* Na margem do rio Piedra eu sentei e chorei (1994).
* O monte Cinco (1996).
* Veronika decide morrer (1998).
* O demônio e a Srta. Prym (2000).
* Onze minutos (2003).
* O Zahir (2005).
* Caminhos Recolhidos (2005).
* Ser Como o Rio que Flui (2006).
* A Bruxa de Portobello (2006).
* O vencedor está só (2008).
* Amor (2009).
* Aleph (2010).
* Fábulas (2011).
* Manuscrito Encontrado em Accra (2012).
* Adultério (2014).
* A Espiã (2016).

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Euskarari ekarriak: Paulo Coelho, ekarriak.armiarma.eus
* Paulo Coelho: «Zoriontasunera iristeko norberak bere bidea du, baina nahitaezkoak dira poztasuna eta konpromisoa», argia.eus
* (Portugesez) (Ingelesez) Webgune ofiziala, paulocoelho.com.br
* Datuak: Q12881
* Multimedia: Paulo Coelho / Q12881
# Jonatan Kaioa

Jonatan Kaioa (jatorrizko izenburuaː Jonathan Livingston Seagull) Richard Bach idazle eta hegazkinlari estatubatuarraren literatura lan ezagunena da. Fabula bat zeinean hegazti batek, kaio batek, pentsamendu eta kezka antropomorfizatuak dituen.
1970. urtean arguitaratu zen, eta 1972rako milioi bat kopia gaindituak ziren salmentetan. Reader ' s Digestek bertsio kondentsatua argitaratu zuen, eta liburua iritsi zen New York Times Best Seller zerrendara, non 38 astez geratu zen. 1972 eta 1973 urteetan AEBtako Publishers Weekly-ko salduenean zerrenda egon zen. Nazioarteko banaketa eta hainbat hizkuntzatako itzulpenak etorri ziren gero.

## Gaia

Jonatan izeneko kaioa aspertzen da egunerokotasunarekin, janaria arrantzatu eta janaria bilatu, beste zereginik ez. Berak egin nahi duena hegan egin, ortzemugararaino joan, bazterrak ezagutu, mundua ikusi eta ulertu. Eta horri ekiten dio, zoriontasunaren bila. Norberaren bide propioa egitearen alde eta konformismoaren kontrako fabula bat da azkenean.

## Izenburua

Ingelesezko izenburuak pertsona izena ematen dio kaioari, Jonathan Livingston Seagull, eta zenbait hizkuntzatako itzulpenetan bide beretik jo izan da. Hala ere, hizkuntza batzuetan izenburua kaioa artikuluz agertzeko hautua hartu izan da. Adibideakː
* Juan Salvador Gaviota (gaztelania)
* Jonathan Livingston le goéland (frantsesa)
* Die Möwe Jonathan (alemana)
* Fernão Capelo Gaivota (portugesa)
* Joan Salvador Gavina (katalana)
* Jonatan Kaioa (euskara)

## Euskarazko itzulpena

Euskarazko itzulpena (Jonatan Kaioa) Hiria argitaletxeak eman zuen argitara 1999an. Euskarazko itzulpengintzaren Nor da Nor datubasean ez da ageri itzultzailearen izenik.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «NorDaNor | EIZIE» nordanor.eus (Noiz kontsultatua: 2018-03-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q373536
# Jubiabá

Jubiabá Jorge Amado idazle brasildarrak 1935ean plazaratu zuen eleberri ezaguna da. Jubiabá nobela da Amadok idatzitako lanen artean euskaratuta dagoen bakarra.

## Argumentua

Eleberria Antonio Balduino "Balbo" gizon beltz txiro baten ikuspuntik kontatua da. Antonio Salvador da Bahia hiriaren kaleko umea izan zen grebalari bihurtu baino lehen. Haren begietatik hiriko jende xumearen bizimodua ezagutuko dugu. Balbo familia zuri aberats baten zerbitzura lan egitera doa. Han, bere nagusien alaba den Lindinalvarekin maiteminduko da. Ezinezko maitasuna dela uste du haien arteko arraza eta gizarte desberdintasunak direla eta. Baldok etxetik ihes egiten du eta Jubiabá izeneko azti eta gizon santu batekin adiskidetasuna lortzen du. Bitartean mila abentura biziko ditu kaleko haurra gisa lehendabizi, etxerik gabeko gizona, sambista, boxeolaria, tabako plantazio bateko langilea, zirkuko artista, portuko kaietako zamaketaria gisa, ondoren. Kaian langileen arteko elkartasunaren beharra ezagutuko du eta greba bat aurrera ateratzeko lan egingo du. Bitartean bere Lindinalvarekiko maitasuna hazten eta hazten joango da.
Liburu honekin Jorge Amadok langileen eta burgesiaren arteko aliantza baten beharra defenditu zuen, garaian komunistek defenditzen zuten tesia, alegia.

## Ezaugarriak

Jubiabák Bahia estatuko kultura afro-brasildarra aztertzen du, candomblé eta macumbaren garrantzia azpimarratuz. Langile klasearen kontzientzia politikoa garatzeko plantemenduarekin jarraitzen du Amadorek, lehenago Cacau eta Suor eleberrietan bezala. Hauekin gertatzen den moduan, hala ere, tesi politikoa pobreak deskribatzeko modu sentimentalarekin nahasten da.

## Eleberria zineman

1986an Nelson Pereira dos Santos zuzendariak liburua zinemara eraman zuen. Aktore nagusiak Betty Faria, Charles Balano, Françoise Goussard, Grande Otelo, Raymond Pellegrin eta Zaza Motta izan ziren.

## Euskarazko itzulpnea

1997. urtean haren Jubiabá euskaraturik agertu zen Valentin Olaetxearen itzulpenaz ("Klasiko Unibertsalak" bilduma, Euba: Ibaizabal, 1997).

## Erreferentziak

* ↑ https://www.abretelibro.com/foro/viewtopic.php?t=70292
* ↑ Alves, Castro (1997). Encyclopaedia of Latin American Literature, Verity Smithek argitaratzailea. Fitzroy Dearborn Publishers. 31–35 or. ISBN 1-884964-18-4.
* ↑ https://www.fotogramas.es/peliculas-criticas/a3666/jubiaba/

## Kanpo estekak

* Euskarazko itzulpen osoa, Valentin Olaetxearen hitzaurrearekin.
* Datuak: Q2290668
# On Casmurro

On Casmurro (portugesez: Dom Casmurro) Joaquim Maria Machado de Assis idazle brasildarraren eleberria da. Idatzita 1899an, lehen aldiz 1900en plazaratu zen bere herrian. Literatura errealistaren gailurra da eleberri hau, egile beraren beste biekin: " Memórias Póstumas de Brás Cubas" (1881) eta Quincas Borba (1891); hirurak "Trilogia Realista" izenarekin ezagutzen dira. On Casmurro fikziozko memorien liburua da; egilea senar jeloskor eta mesfidati bat da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Jelosia da eleberriaren gai nagusia, oso gai ohikoa Machado de Assisen literaturan. Alberdania argitaletxeak horrela laburtu du argumentua: "Bento Santiagok, zahartzaroan, alargundu ondoren, ezizenez Casmurro deituak, bere bizitza kontatzea erabakitzen du, haurtzarotik hasita, bere emaztearen ustezko adulterioa ulertzeko; beti hala izan zen ala ezkondu ondoren bihurtu zen halakoa, hori jakin nahi du. Bentinho kontalaria, ordea, hala nahita edo nahi gabe, irakurlearen iritzia manipulatzen eta irakurlea bere konplize bihurtzen ahalegintzen da, mila aieru eta keinadaren bidez." Azkenean ez dugu jakingo ea benetan Capituk senarra engainatu zuen edo dena Bentoren paranoia izan den.

## Pertsonaiak

* Bento de Albuquerque Santiago, "Bentinho": narratzailea eta, antza, engainatua izan den senarra.
* Capitu: Bentinhoren emaztea. Seme bat izan zuen eta, senarraren ustez, bere lagun batena zen, ez berea.
* Gloria: Bentinhoren ama.
* Ezequiel de Sousa Escobar: Bentinhoren laguna.
* Sancha, Escobarren emaztea, Capituren laguna.

## Balorazioa

Felipe Juaristiren hitzetan On Casmurro eleberri goxo eta orekatua da. Maitasunaren gorabeherak kontatzen dira bertan, engainuekin batera. Baina, azkenik, irakurleak ez du jakingo nork nor duen engainatzen, emazteak senarra ala senarrak emaztea."
"On Casmurro, argitaratu zenetik mendea eta gehiago igaro delarik, brasildar literaturaren goreneko obratzat goraipatua da, mendebaldeko literaturan guztiz goi mailako lekua merezi duena, nahiz eta zabalkunde handi-handirik izan ez duen literatura batean sortu izanak ezezagun samar izatera kondenatu."

## Zineman

Bi bertsio daude:
* Capitu (1968), Paulo Cesar Saracenik zuzenduta.
* Dom (2003), Moacyr Góesek zuzenduta.

## Euskarazko itzulpena

* On Casmurro (Dom Casmurro), "Literatura Unibertsala" bilduman, Alberdania eta Elkar, Irun/Donostia, 2009. Itzultzailea: Josu Zabaleta.

## Erreferentziak

* 1 2 https://web.archive.org/web/20210426145853/https://www.alberdania.net/eu/libro/on-casmurro/
* ↑ Petronio, Rodrigo e Alvarenga, Luis Fernando Ribeiro (hitzaurrea). Dom Casmurro. Escala Educacional, 2008. ISBN 9788537706329

## Kanpo estekak

* Iker Zalduaren kritika Gara egunkarian, 2009-11-20an.
* Felipe Juaristiren kritika El Diario Vasco egunkarian, 2010-02-12an.
* Datuak: Q1236531
# Wataru Morishige

Wataru Morishige (japonieraz: 森重航, Morishige Wataru, Betsukai, Japonia, 2000ko uztailaren 17a) abiadura patinajean lehiatzen den atleta japoniarra da. 2022ko Pekingo Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen, brontzezko domina lortuz 500 metroko proban.

## Nazioarteko emaitzak

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2022 | Beijing | 03 ! | 500 m |

## Erreferentziak

* ↑ «Wataru Morishige». Base de datos de la ISU (Ingelesez).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110897028
* Multimedia: Wataru Morishige / Q110897028