OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Eva Saldaña

Eva Saldaña Buenache (Madril, 1977) madrildar biologoa, ekologoa eta ingurumen ekintzailea da, eta 2021ean Espainiako Greenpeaceko zuzendari izendatu zuten.

## Bizitza

Saldaña Espainiako hiriburuan jaio zen 1977an. Zientzia biologikoetan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Autonomoan, eta ekologian espezializatu zen. Sistema konplexu iraunkorren diseinua ikasi zuen Gaia Education-en, eta ESADEn eta ACG/VitalWorks-en lidergoa eta erakundeak garatzen trebatu zen. Ingurumen hezkuntzan eta gizarte mobilizazio prozesuetan aditua bihurtu zen.

### Ibilbidea

2004an, ingurumen-hezitzaile bihurtu zen Greenpeacen, eta boluntario-sareko kide. 2012an, erakunde horretako mobilizazio-zuzendari lanetan hasi zen, eta bere aktibismo-zentroa sortzeko arduraduna.
Nazioarteko Lankidetzaren arduradun jardun zuen, eta, SPERIren (Social Policy Ecology Research Institute) barruan, Vietnamgo Agroekologiako Gazte Indigenen Lidergoa Garatzeko Zentroen Sarearen arduradun. Mekong eta Buthan eskualdean, TOA (Towards Organic Asia) sarea sortzen lagundu zuen Saldañak. Costa Rican, Peruko Amazonian eta Argentinako Patagonian ere lan egin zuen hainbat ingurumen-proiektutan parte hartuta.
2020an, No hay planeta B. Cuidemos la vida en la tierra (Ez dago B planeta. Zain dezagun lurreko bizitza) haurrentzako liburua argitaratu zuen. Oyematiasek ilustratua, Mathias Sielfelden izen artistikoa.
2021ean, Espainiako Greenpeaceko zuzendari exekutiboa izendatu zuten, eta Mario Rodriguezen lekua hartu zuen karguan.

## Lanak

* Saldaña, Eva. 2020. No hay planeta B. Cuidemos la vida en la tierra (Ez dago B planeta. Zain dezagun lurreko bizitza. Arg. Beascoa ISBN 9788448854621.

## Aintzatespenak

* 2022an, Espainian jasangarritasunaren arloan eragin handiena zuten 10 pertsonen artean sartu zen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Press, Europa. (2021-03-23). «Eva Saldaña, nueva directora de Greenpeace España» www.europapress.es.
* 1 2 «La ecóloga y activista Eva Saldaña, nueva directora de Greenpeace España» La Vanguardia 2021-03-23.
* ↑ Aragón, Heraldo de. «Eva Saldaña: "La pandemia da la oportunidad de una recuperación justa y verde"» heraldo.es.
* ↑ «Libros infantiles para celebrar el Día del Planeta» hola.com 2021-04-22.
* ↑ «No hay planeta B. Cuidemos la vida en la Tierra» Librotea.
* ↑ Planelles, Manuel. (2021-06-05). «La directora de Greenpeace en España: “No puede haber ahora moratorias a las renovables”» EL PAÍS.
* ↑ Las 25 personas más influyentes en España en el área de la sostenibilidad en 2022 – Fundación Marqués de Oliva. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124618348
# Ia guriak egin du

Ia guriak egin du Frantzisko Petrirena Rekondo "Xenpelar" bertsolariaren bertso sorta bat da. 1872an piztu zen Bigarren Karlistaldiaren bezperetan jarri zituen zortzi bertso hauek Xenpelarrek, gerran ez hasteko eskatzen.

## Bertsoak

Iya guriak egin du, badegu zeñek agindu; ez oraindik umildu, alkarrengana bildu; gerra nai duben guziya, berari kendu biziya!
Okasiyua prestatzen, lotan daudenak esnatzen; etzait neri gustatzen maliziyan jostatzen iñorekin ibilltzia; ark merezi du illtzia!
Gerraren billa gau t'egun etsaiak arturik lagun; arrazoi ote degun edo zer datorkigun asitzerako pentsatu fusillak nola dantzatu!
Ez naiz ni gerraren zale, baizik pakearen alde; zeñek nai duen galde, berari tira dale, bala bat sartu buruan, aspertuko da orduan!
Umildadean alkarri errespetua ekarri; lege eder bat jarri bizi gaitezen garbi; ori deseo nuke nik, ixuri gabe odolik!
Gaitzak gerade umiltzen eta pakean unitzen; ez da errez ibilltzen anaiak alkar illtzen, zer dan entenditu gabe; ortan galduko gerade!
Gu gera iru probintzi, lengo legerik ez utzi; oieri firme eutsi, naiz anka bana autsi; jaioko dira berriyak, gu gera euskal erriyak!
Alabes eta bizkaino, gu gera gipuzkoano; aitak ill ziran baño semeak oraindaño legea degu guardatu; letra zarrik ez ukatu!

## Erreferentziak

* ↑ Perez Gaztelu, Elixabete. Juan Frantzisko Petriarena Xenpelar. Bidegileak, euskara.euskadi.net (Noiz kontsultatua: 2024-10-24).

## Kanpo estekak

* Ia guriak egin du, Eñaut Agirrek kantatua, bertsoikasgela.eus
* Datuak: Q12259332
# Ezozi (Soraluze)

Ezozi Soraluzeko udalerria osatzen duten auzoetako bat da, ipar-mendebaldean kokatutakoa.

## Demografia

2021. urtean Ezozik 62 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Debabarrena

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Ezozi auzoa udal webgunean
* Datuak: Q12257732
# Irure (Soraluze)

    Artikulu hau Soraluzeko auzoari buruzkoa da; Esteribarreko herria gaitzat duena beste hau da: «Irure»
Irure Soraluzeko udalerria osatzen duten auzoetako bat da, azaleraz handiena eta hego-mendebaldean kokatutakoa. Deba ibaiak banatzen du gainontzeko auzoetatik.

## Demografia

2021. urtean Irurek 49 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Debabarrena

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Irure auzoa udal webgunean
* Datuak: Q12259790
# San Andres (Soraluze)

San Andres auzoa Soraluzeko mendi auzo bat da, herriak dituen lauetatik baserri eta bizilagun gehien dituena. Ezozi eta Txurrruka auzoen artean dago, eta herritik mendi gainera iristeko biderik zuzen eta erosoena igarotzen da bertatik. Horregatik da San Andres jende mugimendu gehien izaten duen auzoa.

## Geografia

Foru Aldundiaren jabetzakoa den bide bikaina izan arren, azken urteotan baserri asko hustu dira auzoan eta oraindik bertan bizi diren bizilagunen gehiengoa edadetua da. Auzo aldapatsua da ia bere osotasunean eta abeltzaintzarako egokiagoa, nekazaritzarako baino. Oso gutxi dira baserriari errendimendu ekonomikoa ateratzen saiatzen diren baserriak; Osuma, Osumazpi, Obe, Haritza...
San Andresek baso eta mendi sail handiak ditu mendi gainera bitartean, gehienak pinudiak. Oraindik ere, lehengo ohiturari jarraituz, auzoko baserritarrek elkarlanean garbitzen dituzte mendi bideetako asko. Erreka urtsuak ere baditu San Andresek; Keixetako errekastoa esaterako, eta orain urte asko ez dela erori zen Bagozgoitia baserriaren gaineko aldean zegoen azken errota. Auzoa zeharkatzen zuen bide zahar edo galtzadaren zati batzuk ere osorik daude oraindik. Bestalde, Izarre baserriaren gainean,inork gutxik ezagutzen duen hogei bat metroko luzeera inguruko mehatze zulo sakon bat dago.

## Demografia

2021. urtean San Andresek 63 biztanle zituen.

## San Andres baseliza

XVI. mendearen amaiera aldera San Andres santuaren omenez egindako baseliza da. 200 pertsona ingururendako lekua du barruan eta ataria hamabi metro luze eta hiru metro zabaleko estalpe eroso batek estaltzen du. San Andresen irudia dago aldarearen erdi-erdian eta jendearendako egurrezko bigarren pisu bat ere badu. 1998. urte inguruan erabat berriztu zuten baseliza auzoko baserritarren eta Inazio de Migel arotzaren arteko auzolanean. Oraindik ere, auzokoren bat hiltzen denean, meza egiten dute larunbatean. Auzoko gazte askok ere bertan egiten dituzte ezkontza elizkizunak.

## Ikus, gainera

* Debabarrena

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)San Andrés auzoa udal webgunean
* Datuak: Q12266837
# Txurruka (Soraluze)

Txurruka auzoa Soraluzeko (Gipuzkoa) mendi auzo bat da, Karakate mendiaren hego-mendebaldeko malda malkartsuan kokatua. Soraluzeko mendi auzoetan txikiena da hedaduraz eta baserri kopuruan.

## Geografia

Mendebaldetik, Bergarako Osintxu auzoarekin egiten du muga; Edurdungo, Egotza eta Egotz-Etxetxo baserrien lurretan. Iparraldetik, berriz, Irukurutzetako mendi tontorreraino heltzen dira Txurrukako lurrak, eta bertan Elgoibarko eta Azkoitiako lurrekin egiten du muga. Ekialdetik, Agirrebeiztegi baserritik harantzago joanez gero, San Andres auzoa dago eta hegoaldetik Deba ibaia, Artea-pea eta Zuloaga baserrien ondo-ondoan.
Gainerako auzoetan bezala, 1970eko hamarkadan egindako bide berriak izugarrizko iraultza ekarri zuen garraio eta komunikazio alorrean auzoko baserritarrentzat. Oritturrira ezik, gainontzeko baserri guztietara heltzen da bide nagusia, eta Txurruka baserrirainoko bide zatia asfaltatua dago.
Txurruka auzoko lurrak oso aldapatsuak dira, eta ez oso egokiak nekazaritzarako ez eta abeltzaintzarako ere. Azken urteotan baserri askok utzi diote nekazal eta abeltzaintzako produkzioari. Lehen soro izan ziren eta azken urteotan zelai bihurturik zeuden hainbat lur eremutan pinua landatu da.

## Demografia

2021. urtean Txurrukak 32 biztanle zituen.

## San Inazio baseliza

Txurruka auzoan dagoen baseliza bakarra San Ignazio Santuaren omenez auzolanean eraikitakoa da. Herriko baselizarik berriena da, 1957an egina. Baseliza honek gainera, frontoi txiki bat du atxikia.

## Ikus, gainera

* Debabarrena

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Txurruka auzoa udal webgunean
* Datuak: Q12268434
# Artzalluz

Artzalluz Errezilgo auzoa da, herriaren mendebaldean. Baserri ugari ditu eta ez dago gune garrantzitsurik. Azkoitiarekin muga egiten du.

## Demografia

* Artzalluzko biztanleria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254250
# Ezama

Ezama Errezilgo auzoa da, herriaren hegoaldean. Baserri ugari ditu eta ez dago gune garrantzitsurik. Bidegoianekin egiten du muga.

## Demografia

* Ezamako biztanleria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257706
# Ibarbia

Ibarbia Errezilgo auzoa da, herriaren hego-mendebaldean. Baserri ugari ditu eta ez dago gune garrantzitsurik. Azpeitia, Bidegoian eta Beizamarekin egiten du muga.

## Demografia

* Ibarbiako biztanleria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259353
# Letea

    Artikulu hau Errezilgo auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lete».
Letea Errezilgo auzoa da, herriaren ekialdean. Baserri ugari ditu eta ez dago gune garrantzitsurik. Albiztur, Alkiza, Larraul eta Bidegoianekin egiten du muga.

## Demografia

* Leteako biztanleria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12262254
# Erdoizta

Erdoizta Errezilgo auzoa da, herriaren iparraldean. Mendi magal batean dago, Asteasu eta Aiako Etxetaballa eta Altzola auzoekin mugan.

## Demografia

* Erdoiztako biztanleria

## Ondasun nabarmenak

* San Isidro baseliza (Errezil)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12256977
* Multimedia: Erdoizta / Q12256977
# Argisain edo Santa Marina

Argisain edo Santa Marina bi tokiri esaten zaie. Batetik Errezilgo barrendegi bati esaten zaio, non Beizama, Albiztur, Legorreta eta Bidania-Goiatzen mugek bat egiten duten eta itxura karratu duena. Bestetik, barrendegiaren ondoan dagoen Albizturgo bailara bati ere esaten zaio.

## Demografia

* Argisaingo biztanleria

## Santa Marina bailara

Oriako ibarrean kokatzen da Murumendi-Urrakiko mendilerroaren magaletan 535 metrotara. Albizturko udaletxetik 7 kilometroko bidea dago Gi-2634. Gi-3130 eta Gi-3042 errepideetan zehar.
Done Jakue bidea pasatzen da bertatik. Garai batean, Santa Marina Haundi baserria erromesen ospitalea izan zen.
Herriko eraikinen artean Argisaingo Santa Marina eliza da aipagarria. Fatxada erromaniko sinplea duen XII. edo XIII. mendeko eliza da mendeetan zehar hainbat aldaketa izan dituena. Nabe bakarra du eta jatorrizko gurutze-gangari eusten dio. Santa Marinan kokatzen da Segore-Etxeberri jatetxe ezaguna. Uztailaren 18a egiten da bailarako festa nagusia.
Bertatik, Murumendira edo Illaunera igotzeko ibilbideak ateratzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ «Argisaingo Santa Marina Eliza» Albiztur (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
* ↑ Aguirre Sorondo, Antxon & Lizarralde Elberdin, Koldo. (2000). Ermitas de Gipuzkoa. Jose Miguel de Barandiaran Fundazioa, ISBN 8493152315..
* ↑ «Segore Etxe-Berri Jatetxea» www.segore.com (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
* ↑ «Argisain (Santa Marina), Seroetxe de Murumendi y vuelta» Wikiloc | Munduko ibilbideak (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
* ↑ (Ingelesez) «Argisain (Santa Marina) Illaun zirkularra» Wikiloc | Trails of the World (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
* Datuak: Q12253925
# Añorga

Añorga Donostiako (Gipuzkoa) hego-mendebaldeko auzoa da, Usurbil eta Lasarte-Oriarekiko mugan dagoena, herri izaera duena, eta gaur egungo Gipuzkoako hiriburua dena sortu baino lehen existitzen zena.
Baserriz osatutako herrigunea zenak aldaketa handia izan zuen 1900. urtean, Cementos Rezola fabrika jarri zutenean. Horrek jende asko erakarri zuen, eta eman dio gaur egun auzoak daukan izaera industriala. 2004an 3.000 biztanle inguru zituen. Egun ordea 2.635 ditu (2022).

## Auzuneak

* Zuatzu
* Atotxa Erreka
* Añorga Txiki
* Añorga
* Amasorrain
* Errekalde
* Belartza

## Demografia

* Añorgako biztanleria

## Kultura
### Euskara

Beterriko hizkeran egiten da Añorgan, erdialdeko euskalkiaren aldaeran.

## Ondarea

* Museum Cement Rezola
* Zergatik (eskultura)
* Añorgako eliza

## Garraioa

* Añorgako geltokia
* Errekaldeko geltokia

## Iruditegia

* Rezola zementu lantegia.
* Futbol -zelaia
* Zergatik (eskultura)
* Euskotreneko geltokia (Añorga-Antigua)
* Añorgako jaiak (1945)
* Zergatik eskultura

## Elkarteak

Auzoko elkarteen artean Añorga Kultur eta Kirol Elkartea nabarmentzekoa da.

## Erreferentziak

* ↑ «Euskara debekatuta eskolan - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2019-01-14).
* ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2019-01-14).

## Kanpo estekak

* Añorga Kultur eta Kirol Elkartea
* Datuak: Q1836499
* Multimedia: Añorga / Q1836499
# Landarbaso

Landarbaso Donostiako (Gipuzkoa) auzo eta barrendegia da, Errenteria, Hernani eta Astigarragako lurrez inguraturik dagoena. Izen bereko mendiaren ipar-mendebaleko mazelan Zabaltoki izeneko trikuharria dago. Jose Migel Barandiaranek aurkitu zuen 1928an.

## Geografia

Igoin mendiaren magalean dago kokaturik auzoa. Auzoaren ekialdeko eta iparraldeko mugak Landarbaso errekak zehazten ditu. Auzo menditsua izanik, bere malda gehienak pinuek hartzen dituzte.
Landarbasoko sarbidea, Astigarragako bentetatik abiatzen den bidea da.

## Historia

Zazpi trikuharriz osaturiko gune megalitikoa dago auzoan. Ez da jakina noiztik den Landarbaso Donostiako zati, 1870ean Donostiako Udalak Gipuzkoako Aldundiari igorritako idatzi baten arabera, berau 1461 urtetik da Donostiako parte.
1878an Donostiako Udalak barrendegia berau inguratzen zuten udalerrien artean banatzea proposatu zuen, baina Landarbasoko biztanleak aurka agertu ziten. 1896an Alfontso XIII.a Espainiakoak barrendegia bisitatu zuen Espainiako errege familia osoarekin.
Landarbaso barrendegi bihurtu zen 1987an, Astigarraga Donostiatik banatu eta udalerri independente bihurtu eta gero.

## Demografia

* Landarbasoko biztanleria

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2890806
# Quincy Jones

Quincy Jones (Chicago, Ameriketako Estatu Batuak, 1933ko martxoaren 14a – Los Angeles, 2024ko azaroaren 3a) estatubatuar musikagilea izan zen.
Bostongo kontserbatorioan egin zituen musika ikasketak, eta Lionel Hamptonen orkestrako tronpeta-jotzailea izan zen (1950-1953). Jonesen musikak oinarria jazzean badu ere, musika-mota ugari landu ditu, eta arrakasta handia izan du. Orkestrarako moldaketak egin izan ditu, bai eta Frank Sinatra, Dinah Washington eta Peggy Lee kantarientzat ere. Izen eta eragin handiko musika-ekoizlea ere bada, eta disko ugariren egilea. Aipagarriak dira: Body heat (1974), The dude (1980) eta Back on the block (1989). Hogeita bost Grammy sari jaso ditu. Era berean, filmetarako eta telebistarako musikak ere idatzi ditu.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q193645
* Multimedia: Quincy Jones / Q193645
# San Telmo (argipena)

San Telmo izenak hainbat adiera du:
* Erasmo Formiakoa da Telmo izenez ezagutzen den santu kristau bat.
* Pedro González Telmo, 13. mendeko santu kristau gaztelaua ere San Telmo izenez da ezaguna.
* San Telmo Museoa, Donostiako museo bat.
* San Telmo sua, ekaitz elektriko batzuetan sortzen den fenomenoa.
* San Telmo baseliza, Zumaian.
* San Telmo (Argentina), Buenos Airesko auzoa.
* San Telmo Jauregia, Andaluziako Juntaren egoitza Sevillan.
# Buruhandi

Buruhandiak, Nafarroan kilikiak ere deituak, buru osoa estaltzen duen maskara handi batez mozorrotutako jaietako pertsonaiak dira, ohikoak Euskal Herrian, Espainian eta Latinoamerikako zenbait tokitan. Maskara handiz mozorrotuta, itxura izugarria hartu eta inguruko haurren atzetik ibiltzen dira korrika, eskutan daramaten puxika batez jotzeko azkenean.

## Kilikiak

Nahiz eta sarritan buruhandiekin identifikatuak izan, kilikiak desberdinak dira. Haien jatorria XVI. mendean dago, Iruñean non hasiera betean "gigantillo"ak deitzen zieten. Geroago, XIX. mendean "buruhandiak" eta "bokaparterak" ere deitu zieten. Haien ezaugarriak hauek dira:
* Buruhandiak baino txikiagoak dira
* Guztiek hiruadarreko sonbreirua daramate
Iruñeko kilikiak sei dira:
* Barbas: zaharrenetario bat, ziur aski Tadeo Amorenak egindakoa, 1860an
* Coletas:zaharrenetario bat, ziur aski Tadeo Amorenak egindakoa, 1860an
* Caravinagre, Iruñeko kilikiaCaravinagre: Valentziako Porta-Coeli tailerretan egina, 1941an. Hau, zalantzarik gabe, ospetsuena da.
* Napoleon: Benito Escalerrek egin, Bartzelona 1912an
* Patata: Benito Escalerrek egin, Bartzelona 1912an
* Berrugon: Valentziako Porta-Coeli tailerretan egina, 1941an
1977an zazpigarren kiliki egin zen, Ribero. Tuterako Orden del Volantinek egindako oparia da baina bere estetika ez doa besteekin bat eta, horregatik ez da ateratzen.

## Ikus, gainera

* Erraldoiak (folklorea)
* Iruñeko erraldoi eta buruhandien konpartsa
* Atarrabiako kilikiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10972966
* Multimedia: Big heads / Q10972966
# Royal Society of Arts

Royal Society for the Encouragement of Arts, Manufactures and Commerce (euskaraz Arteak, Manufakturak eta Merkataritza sustatzeko Errege Elkartea), Royal Society of Arts edo RSA siglak izenaz ezagunagoa, gobernuz kanpoko erakundea da, 1754an sortua. bere bazkideen harpidetzaren, babeslearen eta pertsona fisikoen, enpresen eta ongintzako fundazioen dohaintzen bidez finantzatzen da. Benjamin Franklin, Adam Smith, William Hogarth, John Diefenbaker, Stephen Hawking eta Charles Dickens dira taldeko kide aipagarrienak. 1847an eman zioten errege-gutuna.
RSA elkarte erradikala izan da, statu quo-a desafiatu eta bere inguruan mundua aldatzen saiatu dena. Bere ideia, ikerketa eta bere 27.000 kideen bidez, giza gaitasuna ulertzea eta hobetzea bilatzen du, gaur egungo errealitatearen eta pertsonek mundu hobea lortzeko duten nahiaren arteko tartea ulertzeko.

## Erreferentziak

* ↑ RSA, RSA. (19 de abril de 2012). RSA who we are, Detailed: RSA who we are. Royal Society of Arts.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* RSA United States
* Datuak: Q1460885
* Multimedia: Royal Society of Arts / Q1460885
# Bertso-Hop

Bertso-Hop Negu Gorriak euskal hip hop musika taldearen abesti bat da. 1990an Negu Gorriak diskoaren barnean kaleratu zuten. 1990eko abenduan single moduan ere argitaratu zuten 7" formatuan.

## Singlearen abestiak

* A aldea: «Bertso-Hop».
* B aldea: Bertsolari Txapelketa Nagusia 1986. Donostia. Goizeko saioa.

## Gaia

Abestian 1986an Donostian Bertsolari Txapelketa Nagusiaren barnean Andoni Egañak eta Anjel Mari Peñagarikanok botatako bertsoak kantatzen dituzte Fermin Muguruzak eta Josu Landa kolaboratzaileak. Hasieran Laxaro Azkunek jarri zuen gaia ageri da sanpleatuta, eta gero Landak Egañarenak kantatzen ditu (amonaren rola, poltsa beroarekin ohean sartua), bertsokera estiloan, eta Muguruzak erantzuten dio rap eginez, Peñagarikanoren hitzekin (amonaren ohean mozkorra sartu den bilobaren rolean). Rap eta hardcore-a uztartzen dira aldi berean base erritmikoan.
Bertso-Hop, halaber, Irunen irekita egon zen disko-denda baten izena izan zen.

## Kanpo estekak

* Bertso-Hop abestia entzungai
* Bertsoen hitzak.
* Datuak: Q5393269

## Erreferentziak

* ↑ «Egaña eta Peñagarikano - 1986 Bertso Txapelketa Nagusia» Dailymotion (Hitzetik Hortzera) 2014-11-02 (Noiz kontsultatua: 2018-02-27).
# John Vanderbank

John Vanderbank (1694ko irailaren 9a – 1739ko abenduaren 23a) erretratugile ingeles eta liburu-ilustratzailea izan zen. Londresen jaio eta hil zen, eta Maryleboneko Elizan dago lurperatuta. John Vanderbank Parisen jaiotako tapizatzaile baten seme zaharrena zen.
Sir Godfrey Kneller-ekin ikasi zuen Thornhill's Akademian, “Great Queen Street” kale famatuan, 1711tik 1720ra, non Louis Cheron-ekin elkartu zen bere St. Martin's Lane-ren akademian. Bere garaian, George Vertuek John Vanderbanki buruz honakoa esan zuen: "Bere neurrigabekeriak bere belaunaldiko erretratugilerik onena izatea eragotzi zion".
Vanderbankek egin zituen liburuen ilustrazioen artean, 1726ko edizio nagusiaren azalean erabilitako Isaac Newtonen erretratua dago, baita Cervantesen gaztelaniazko lehen edizioko 66 plakak ere: Don Quijote, Ingalaterran argitaratua (1738). Isaac Newtonen 1725eko erretratua Trinity Collegen dago, Cambridgen.

## Ereferentziak

* ↑ Hammelmann, H. A.. (1969). «John Vanderbank's "Don Quixote"» Master Drawings 7 (1): 3-74..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2053900
* Multimedia: John Vanderbank / Q2053900
# ScummVM

ScummVM (ingelesezko Scumm Virtual Machine esaldiaren laburdura, euskaraz Scumm Makina Birtuala) berez LucasArtsen SCUMM motorrerako sortutako abentura grafikoak gauzatzeko aukera ematen duen programa informatiko bat da. Halere, SCUMM motorra erabiltzen ez duten hainbat jokorekin ere funtzionatzen du, Revolution Software edo Adventure Soft konpainiek eginak.
ScummVM izenak ongi adierazten duen moduan, makina birtual baten bidez jokoak abiarazten ditu, horretarako eurak osatzen dituzten jatorrizko datu artxiboak erabiliz.
2001ean Ludvig Strigeus (Ludde) informatika ikasleak bere abentura grafikoa sortu asmoz zebilela garatu zuen.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q145568
* Multimedia: ScummVM / Q145568
# Sítio do Picapau Amarelo (1967ko telesaila)

    Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Sítio do Picapau Amarelo (argipena)»
Sítio do Picapau Amarelo Brasilgo haur eta gazteentzako telesaila da, Band kateak ekoitzia eta Monteiro Lobatoren izen bereko liburu sailean oinarritua. Tatiana Belinkyk telebistarako moldatu eta Júlio Gouveiak zuzendu zuen. 1967ko abenduaren 12tik 1969ko martxoaren 14ra estreinatu zen eta 39 atal ditu. Istorio horren hirugarren moldaketa da telesail formatuan.

## Ekoizpena

Sítio do Picapau Amareloren hirugarren moldaketa Pullman enpresak bultzatu zuen, garai hartan telebistako haurrentzako telesail asko sustatzen zituenak. Laguntza horrekin, Band kateak Sítioren hirugarren bertsioa ekoiztea erabaki zuen eta horretarako Tatiana Belinky eta Júlio Gouveia kontratatu zituen, aurretik Rede Tupiren lehen bertsioa ekoitzi zutenak. Lehen telesailean ez bezala, garai honetan telebistarako bideoak grabatzeko metodoa jadanik asmatua zegoen. Júlio Gouveia zuzendaria, ordea, grabatzearen aurka agertu zen, zuzeneko ekintzaren emozioa ezabatzen zuela uste baitzuen.
Lehen eta bigarren telesailean bezala, hirugarrenaren lehen ataletan ere Leonor Lambertinik parte hartu zuen, Benta andrea antzeztuz, baina 1968an Célia Rodriguesekin ordezkatu zuten.
1969an, sute bat gertatu zen Band katearen egoitzan, ia instalazio guztiak suntsitu zituena. Urte hartako martxoaren 14an telesailaren azken atala emititu zuten.

## Aktoreak

| Pertsonaia | 1967-1968 | 1968-1969 |
| Benta andrea | Leonor Lambertini | Célia Rodrigues |
| Izeba Nastácia | Isaura Bruno | Isaura Bruno |
| Emília | Lúcia Lambertini | Zodja Pereira |
| Narizinho | Edy Cerri | Silvinha Lane |
| Pedrinho | Mauro Tach | Roberto Campos |
| Sabugosako bizkondea | Roberto Orozco | Ewerton de Castro |

## Erreferentziak

* ↑ (Portugesez) «Sítio do Picapau Amarelo (Bandeirantes)» Teledramaturgia (Noiz kontsultatua: 2024-11-01).
* 1 2 3 4 (Portugesez) «Sítio do Picapau Amarelo (1967)» Infantv 2016-10-29 (Noiz kontsultatua: 2024-11-01).
* 1 2 3 (Portugesez) «A TV Bandeirantes abre as portas para o Sítio do Pica-Pau Amarelo» Lobato.com.vk 2021-12-20 (Noiz kontsultatua: 2024-11-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106547941
* Multimedia: Sítio do Picapau Amarelo (1967-1969) / Q106547941