OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# La Paz (udalerria)

La Paz Mexikoko udalerri bat da. Hego Kalifornia Beherea estatuan kokatua dago. 2010ean 251.871 biztanle zituen 15.397,36 km²ko azaleran. Herriburua [[La Paz (La Paz)|La Paz]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1861497
* Multimedia: La Paz Municipality, BCS / Q1861497
# La Paz (Hego Kalifornia Beherea)

La Paz Mexiko ipar-mendebaldeko hiria da, Hego Kalifornia Beherea estatuko hiriburua, eta La Paz udalerriko herriburua. Kaliforniako penintsularen hegoaldean dago, Kaliforniako golkoaren ertzean. 2010ean hiriak 215.178 biztanle zituen, eta 251.871 biztanle udalerriak.

## Geografia
### Klima

Datu klimatikoak (La Paz) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 35.2 | 37.4 | 38.2 | 41.0 | 41.0 | 43.0 | 43.0 | 42.5 | 42.5 | 40.0 | 38.5 | 36.0 | 43.0 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 23.6 | 24.9 | 27.3 | 30.3 | 33.4 | 35.6 | 36.6 | 36.2 | 35.0 | 32.6 | 28.3 | 24.4 | 30.7 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 17.4 | 18.1 | 19.7 | 22.1 | 24.5 | 27.1 | 29.7 | 30.2 | 29.3 | 26.2 | 22.0 | 18.6 | 23.7 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 11.2 | 11.3 | 12.1 | 13.9 | 15.7 | 18.6 | 22.9 | 24.1 | 23.5 | 19.9 | 15.7 | 12.8 | 16.8 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | 2.0 | 2.5 | 3.0 | 4.5 | 8.5 | 10.0 | 11.5 | 13.0 | 12.0 | 10.0 | 6.5 | 2.0 | 2.0 |
| Euria (mm) | 14.2 | 5.3 | 2.3 | 0.8 | 0.9 | 1.3 | 14.5 | 37.2 | 58.4 | 12.1 | 7.4 | 14.8 | 169.2 |
| Euri egunak (≥ 0.1 mm) | 1.8 | 1.1 | 0.4 | 0.2 | 0.1 | 0.2 | 2.1 | 4.1 | 4.1 | 1.5 | 0.8 | 1.8 | 18.2 |
| Eguzki orduak | 192.2 | 224.1 | 224.0 | 273.3 | 295.7 | 306.5 | 270.2 | 264.9 | 229.8 | 251.9 | 229.5 | 190.2 | 2952.3 |
| Hezetasuna (%) | 66 | 59 | 57 | 55 | 54 | 54 | 56 | 60 | 62 | 61 | 62 | 63 | 59 |
| Iturria (1): Servicio Meteorológico National ||||||||||||||
| Iturria (2): Colegio de Postgraduados (sun and humidity) ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Instituto Nacional de Estadística y Geografía. La Paz : resumen municipal. (Noiz kontsultatua: 2017-11-5).
* ↑ NORMALES CLIMATOLÓGICAS 1951-2010. Servicio Meteorológico National (Noiz kontsultatua: January 5, 2013)..
* ↑ Normales climatológicas para La Paz, B.C.S. Colegio de Postgraduados (Noiz kontsultatua: January 5, 2013).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q214215
* Multimedia: La Paz, Baja California Sur / Q214215
# La Paz (Hondurasko departamendua)

La Paz Hondurasko 18 departamenduetako bat da. Bere hiruburua La Paz da. 2.331 km²ko azalera du eta 2005eko kalkuluen arabera 173.731 biztanle bizi ziren.

### Udalerriak

Departamendua 19 udalerritan banatzen da:
* Aguaqueterique
* Cabañas
* Cane
* Chinacla
* Guajiquiro
* La Paz
* Lauterique
* Marcala
* Mercedes de Oriente
* Opatoro
* San Antonio del Norte
* San José
* San Juan
* San Pedro de Tutule
* Santa Ana
* Santa Elena
* Santa María
* Santiago de Puringla
* Yarula

## Kanpo estekak

* Datuak: Q866886
* Multimedia: La Paz Department, Honduras / Q866886
# La Paz (Paraguai)

La Paz Paraguaiko udalerri bat da, Itapúako departamenduan kokatua. 2017ko estimazioen arabera 3333 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos. (2015). (pdf) Paraguay. Proyección de la Población por Sexo y Edad, según Distrito, 2000-2025. jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2015eko urriaren 16a) (Noiz kontsultatua: 2018ko irailaren 30a).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1799007
# La Paz (departamendua)

La Paz :
| Herrialdea | Bolivia |
| Hiriburua Koordenatuak | La Paz 16°29′S 68°8′W﻿ / ﻿16.483°S 68.133°W﻿ / -16.483; -68.133 |
| Probintziak | 20 |
| Eremua | 133.985 km² |
| Biztanleria | 2.812.000 (2005) |
| Dentsitatea | 19,37 bizt / km² |
| Hizkuntzak | gaztelania, ketxua, aimara |
| BPG biztanleko | 928 USD |
| Diputatuak | 30 eserleku |
| Senatariak | 3 eserleku |
| ISO 3166-2 | BO-L |
| www.prefecturalpz.gov.bo/ ||
La Paz Boliviako mendebaldean dagoen departamendua da. Hiriburua La Paz du (1.060.451 biztanle 2005ean).
Mugakideak hauexek ditu: Pando departamendua iparraldean, Beni eta Cochabamba departamenduak ekialdean, Oruro hegoaldean eta Peruko Puno eta Tacna departamenduak eta Txileko Tarapaca erregioa mendebaldean.
133.985 km2-ko azalera dauka, eta 2005ean 2.595.607 biztanle zituen (19.37 biz./km2).
Gaztelania, aimara eta ketxua ditu hizkuntza ofizialak. Yungas izeneko eskualdean arraza beltzeko biztanle jatorrizkoak ditu.

## Probintziak eta hiriburuak

* Aroma: 98.378 biztanle. Sica Sica (hiriburua).
* Bautista Saavedra: 12.259. Charazani.
* Abel Iturralde: 13.972. Ixiamas.
* Caranavi: 55.492. Caranavi.
* Eliodoro Camacho: 59.847. Puerto Acosta.
* Franz Tamayo: 18.852. Apolo.
* Gualberto Villaroel: 18.562. San Pedro de Curahuara de Carangas.
* Ingavi: 106.086. Viacha.
* Inquisivi. 60.582. Inquisivi.
* José Manuel Pando: 7.036. Santiago de Machaca.
* Larecaja: 67.662. Sorata.
* Loayza: 48.050. Luribay.
* Los Andes. 73.728. Pucarani.
* Manco Kapac. 24.039. Copacabana.
* Muñecas: 29.694. Chuma.
* Nor Yungas: 25.790. Coroico.
* Omasuyos: 92.126. Achacachi.
* Pacajes: 52.183. Coro coro.
* Pedro Domingo Murillo: 1.658.495. Palca.
* Sud Yungas: 69.794. Chulumani.

## Historia

* 1826ko urtarrilaren 23an departamendua sortu zuten.

## Inguru naturala

Andeetako ingurunearen barne kokaturik, departamendu honetan daude herrialdeko mendirik altuenak direnak Nevado Sajama garaienaren ondoren, Illimani, Illampu eta Ancohuma alegia.

## Kanpo estekak

* Departamenduko webgune ofiziala
* Datuak: Q272784
* Multimedia: La Paz Department, Bolivia / Q272784
# Khordha barrutia

Khordha barrutia Indiako barruti bat da, Central dibisioan, Orissa estatuan. 2.251.673 biztanle ditu 2.887,5 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Cuttack barrutia Puri barrutia

## Ikus, gainera

* Orissa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q662818
* Multimedia: Khordha district / Q662818
# Khorixasita

Khorixasita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Khorixasita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Bi0.67\square 0.33)Cu(VO4)(OH)}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Khorixasite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Khonsu

Khonsu, ilargi jainkoa egiptoar mitologian, medikuntzarekin lotua gaixoen babesle bezala, eta izpiritu txarrak uxatzen zituena. Lurraren emankortasuna ere irudikatzen zuen, ugalkortasunaren boterea eta jaiotzak. Denboraren igaroarekin lotu zen.
Izen egiptoarra: Khonsu (ḫnsu) (beste idazkera batzuk: Khonshu, Chonsu, Khensu, Khons).

## Ikonografia

Gizon bizarduna ibiltze posizioan (Antzinako Inperioa), momia itxurako ume batean bihurtzen dena, ilgora eta ilargi diskoaz koroatua, uraeus eta alboko mototsarekin, gaztetasunaren ezaugarri bezala, Uas zetro bat darama, Djed pilarea, ankh, heqa (bastoia) eta nenekharekin (maiala), eta, batzuetan, menat lepokoa darama paparrean edo eskuetan.
Belatz burudun gizon bezala ere irudikatu zen, ilargi diskoa eta ilgorarekin koroatua, baita beste aldaera batzuekin ere, babuino bezala (ilargi jainkoa), zezen edo zezen bikoitz bezala (bere ugalkortasun aktibitatean eta Duatean).

## Mitologia

Piramideetako Testuetan agertzen da izaera oldarkorreko eta jainko krudel bezala, jainkoak elikatzeaz arduratzen dena ere baden arren, baita faraoiari ehizan laguntzeaz ere, eta jeinu gaiztoen aurka babesle bezala agertzen da. Khonsu, ilargi jainko bat da, zerutik bidaiatzen duena bere txalupan.

## Sinkretismoa

Iah jainkoarekin batzen da, bere itxura berria eta ilargi funtzioak hartuz. Posible da Inperio Ertainean Gebelein eta Tebasen sartu izana, Osiris, Ptah, Hathor eta Toten ezaugarriak hartuz, Inperio Berrian sendotuz, tokiko mitologian barneratuz. Iparraldean, Herishef izan zitekeen Khonsuren forma bat.

## Epitetoak

"Gaztetasunaren giltzarria", "Zeharkatzen duena" edo "Bidaiaria" (ilargi jainko bezala) epitetoak ematen zaizkio.

## Gurtza

Bere tenplu nagusia Karnaken dago, Amonen tenpluaren barruti barnean.

## Izen teoforoak

Bere izena, Tebasen Amonen Apaiz Goren izan zen Diedkhonsuefankh bezalako pertsonaien izenen zati da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q190521
* Multimedia: Khonsu / Q190521
# Khopior

Khopior edo Khoper (errusieraz: Хопёр, translit.: Khoper) Europar Errusiako ibaia da, Donen ibaiadar nagusia dena. Guztira 979 kilometroko luzera du eta bere arroak 61.100 km²-ko azalera du. Administratiboki, ibaia Errusiako Federazioko Penza Oblastetik, Saratov Oblastetik, Voronezh Oblastetik eta Volgograd Oblastetik igarotzen da.

## Geografia

Khopior ibaiaren iturria Volgako Gainetan dago, Penza oblastean, Volga ibaiaren arroaren mendebaldeko goi-ordokian, Penza hiriaren hego-mendebaldean (518.025 biztanle 2002an). Ibaia hegoalderantz doa nagusiki, lautadako ibaien ohiko ibilguarekin, bihurgune eta meandro askorekin.
Lehen zatian hegoalderantz doa, eta jaio eta gutxira Serdoba eta Krutek ibaiak hartzen ditu. Laster, Saratov oblastean sartzen da, zeinak ipar-mendebaldetik zeharkatzen baitu eta eskuinetik Iznair ibaia hartzen baitu. Hegoalderantz jarraituz, Arkadak hirira (14.438 bizt.) iristen da, bere ibilbideko lehena eta ondoren Balaxov hirira (98.330 bizt.). Ibaia mendebalderantz doa, bihurgune zabalak eta norabide-aldaketak dituen ibilbide bihurgunetsu bat deskribatuz.
Voronezh Oblasteko ekialdeko muturretik sartzen da, eta Borisoglebskera (69.392 bizt.) iristen da. Han, ezkerretik Vorona ibaia hartzen du (454 km eta 13.200 km²-ko arroa). Povorino (18.342 bizt.) eta Novojopiorski (7.640 bizt.) zeharkatu eta gero, eskuinetik Savala ibaiaren (285 km eta 7.720 km²-ko arroa) urak hartzen ditu eta hegoalderantz jiratzen da, Voronezh oblasta utzi eta iparraldetik Volgograd oblastean sartzeko. Ibaian behera jarraitzen du hegoalderantz, Uriupinsk hiriaren (41.960 bizt.) paretik igaroz, Buzuluk ibaia (314 km-ko luzera eta 9.510 km²-ko arroa) hartuz, ezkerretik itsasoratu aurretik, 979 km-ko ibilbidearen ondoren, Don ibaian, Serafimovitx hiritik (9.939 bizt.) ibaian gora kilometro gutxira.
Khopior ibaia urtzaldiak elikatzen du nagusiki. Abendutik martxo amaierara edo apirilaren hasierara izoztuta egoten da, eta urak asko igotzen dira apirilean eta maiatzean. Ibaiak 323 kilometroko tarte nabigagarria du bere ahotik hasita.
Khopior harana populazio kosakoen bizileku nagusietako bat izan zen.
Ibaiaren behealdean, Borisoglebsketik hurbil, Khopiorreko Natur Erreserba dago, kastore, bisonte eta errusiar muturluzez babestutako eremua dena.
Ibaiaren izena Errusiako finantza enpresa batek erabili zuen, Khoper-Invest, 1990eko hamarkadan ehunka mila errusiar hondatu zituena iruzur piramidal batekin.

## Erreferentziak

* ↑ Хопёр, Sobietar Entziklopedia Handia
* ↑ (Errusieraz) Ingurumen Ministerioa. Khopyor Zapovednik. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q647052
* Multimedia: Khopyor River / Q647052
# Khorasan

Khorasan Irango antzinako probintzia da, herrialdearen ipar-ekialdean, Turkmenistanen eta Afganistanen mugan kokatua. 314.300 kilometro koadroko eremua hartzen zuen, eta 4.162.000 biztanle zituen 1985ean. Hiriburua Maxhad zuen. 2004ko irailetik aurrera, hiru probintziatan zatiturik dago:
* Ipar Khorasan
* Razavi Khorasan
* Hego Khorasan

## Geografia

Iparraldean bi mendi sail ditu: Elburz mendien jarraipena, eta Koppeh Dag. Mendebaldetik gatz basamortu handi bat sartzen da Khorasanen: Dasht-e Kavir, duna sail handiekin. Oasi asko dago: iparraldean handiak eta ugariak dira, elkarren hurbil, baina hegoaldean txikiak eta bakanak. Ibai iraunkor bakarrak Atrak, Kal-e Mureh, Rud-e Sur, eta Kashaf Rud dira; ibaiaren behealdean ura gazia dute gehienek.

## Historia

Antzina gaur egun Turkmenistanen eta Afganistanen dauden zenbait lurralde ere hartzen zituen. Akemenestarren (K.a. 559-330) eta Sasandarren (K. o. 224-651) inperioen zatia zen. 651-652ean arabiarrek konkistatu zuten eta ia askatasun osoa izan zuen, lehendabizi Toghril Begek, gero Gengis Khanek eta geroago Tamerlanek konkistatu zuten arte. Geroztik Iranen mende egon da.

## Biztanleria

Biztanleen artean leinu asko daude: kurduak, turkomanoak, timuriak, heidariak, balutxiak, arabiarrak, ijitoak, etab.

## Ekonomia

Aberastasun iturriak hauek dira: nekazaritzan, kotoia, laboreak, fruituak, tabakoa; abere hazkuntza, artiletarako batez ere; meatzaritza; turkesak, gatza, burdina, kobrea, beruna, zinka, ikatza.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017/2/3 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6178890
* Multimedia: Khorasan Province / Q6178890
# Khorat goi-ordokia

Korat edo Khorat Thailandiako ipar-ekialdeko goi-ordokia da. 155.000 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 90-200 metro bitarteko garaiera du batez beste. Mekong ibaiak mugatzen du iparraldetik, eta Chi eta Mun ibaiak daude ordokiaren erdialdean. Nong Khai, Khon Kaen, Nakhon Ratchasima eta Ubon Ratchathani dira eskualdeko hiri nagusiak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/4/22 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q874816
# Khoratpithecus

Khoratpithecus hominido genero bat izan zen, ziurenik orangutanen leinukoa. Hiru espezie ezagutzen dira:
* K. chiangmuanensis
* K. piriyai
* K. ayeyarwadyensis
Thailandia eta Myanmarren aurkitu dira fosilak, Miozeno ertain eta berantiarrekoak.

## Erreferentziak

* 1 2 doi:10.1038/nature01449 Zita hau gehitzeko bi modu daude: Botaren zain egon gabe edo eskuz egin
* 1 2 doi:10.1038/nature02245 Zita hau gehitzeko bi modu daude: Botaren zain egon gabe edo eskuz egin
* 1 2 doi:10.1371/journal.pone.0017065 Zita hau gehitzeko bi modu daude: Botaren zain egon gabe edo eskuz egin

## Kanpo estekak

* Datuak: Q143034
* Multimedia: Khoratpithecus / Q143034
* Espezieak: Khoratpithecus
# Khorog

Khorog (tajikeraz: Хоруғ; errusieraz: Хоро́г) hego-ekialdeko Tajikistango hiria eta Badakhxan Garaiko Probintzia Autonomoko hiriburua da. Pamirretan dago, itsasoaren mailatik 2.200 metrotara, Gunt eta Panj ibaien lotunean. 2000. urteko erroldaren arabera, 28.000 biztanle zituen.

## Klima

Datu klimatikoak (Khorog) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 12.2 | 10.0 | 18.4 | 30.0 | 35.0 | 38.2 | 37.9 | 37.8 | 36.0 | 29.5 | 20.5 | 12.6 | ' |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | -1.2 | 0.6 | 6.8 | 15.7 | 21.4 | 26.6 | 30.1 | 30.4 | 26.1 | 18.2 | 9.5 | 2.3 | 15.5 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -11.2 | -8.9 | -1.7 | 5.2 | 8.6 | 12.1 | 15.2 | 15.1 | 9.9 | 4.1 | -1.1 | -6.5 | 3.4 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -25.4 | -26.6 | -19.8 | -4.7 | -0.6 | 1.9 | 7.4 | 5.4 | -1.1 | -14.0 | -13.2 | -23.3 | ' |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 33.8 | 35.5 | 45.6 | 42.2 | 29.9 | 8.4 | 3.7 | 1.4 | 1.0 | 5.6 | 7.5 | 11.5 | 226.1 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.1 mm) | 7.8 | 9.8 | 8.3 | 7.7 | 5.8 | 2.6 | 1.0 | 0.1 | 0.8 | 4.6 | 6.5 | 7.0 | 62 |
| Eguzki orduak | 108 | 103 | 139 | 178 | 223 | 262 | 269 | 275 | 245 | 181 | 144 | 105 | 2232 |
| Hezetasuna (%) | 72.2 | 70.7 | 61.8 | 51.6 | 52.8 | 48.0 | 43.9 | 40.7 | 43.8 | 54.3 | 60.1 | 64.9 | 55.4 |
| Iturria (1): World Meteorological Organisation (NBE) ||||||||||||||
| Iturria (2): climatebase.ru (muturrekoak, euria, hezetasuna), NOAA (eguzki-orduak, 1961−1990) ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Berria. Estilo Liburua. .
* ↑ (Ingelesez) NBE. World Weather Information Service – Khorog. .
* ↑ (Ingelesez) Climatebase.ru. Khorog,Tajikistan. .
* ↑ (Ingelesez) National Oceanic and Atmospheric Administration. Climate Normals for Ust-Cilma. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q467501
* Multimedia: Khorugh / Q467501
# Khorramabad

Khorramabad (persieraz: خرم‌آباد‎) Iran mendebaldeko hiria da, Lorestan probintziaren hiriburua. 2011n 348.216 biztanle zituen, gehienak lurera hiztunak.

## Geografia

Khorramabad Irango mendebaldean dago, Zagros mendietan.

### Klima

Hiriak estepako klima beroa dauka, BSh Köppen klima sailkapenaren arabera.
Datu klimatikoak (Khorramabad, 1961-1990) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 24.0 | 26.0 | 31.0 | 33.0 | 41.0 | 43.0 | 47.0 | 46.0 | 43.0 | 37.0 | 30.0 | 24.0 | ' |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 10.9 | 13.3 | 17.5 | 22.6 | 28.9 | 36.0 | 39.5 | 39.1 | 35.0 | 27.7 | 19.7 | 13.1 | 25.3 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 5.0 | 7.1 | 11.0 | 15.7 | 21.2 | 27.0 | 30.8 | 29.8 | 25.3 | 19.1 | 12.3 | 6.9 | 17.6 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 0.1 | 1.4 | 4.6 | 8.3 | 11.9 | 15.4 | 19.5 | 18.7 | 14.1 | 10.0 | 5.5 | 1.8 | 9.3 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | −14.6 | -11.0 | −11.0 | -2.0 | -1.8 | 7.0 | 9.2 | 8.0 | 4.6 | -1.4 | −7.8 | −8.6 | ' |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 86.0 | 73.1 | 82.5 | 71.6 | 36.5 | 0.3 | 0.1 | 0.2 | 1.2 | 23.5 | 54.3 | 83.6 | 512.9 |
| Euri egunak (≥ 1 mm) | 11.9 | 10.7 | 12.9 | 11.0 | 6.2 | 0.4 | 0.3 | 0.2 | 0.4 | 4.8 | 7.6 | 10.1 | 76.5 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 2.6 | 1.5 | 0.7 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0.1 | 0.9 | 5.8 |
| Eguzki orduak | 163.4 | 170.8 | 187.2 | 206.0 | 264.2 | 340.4 | 347.2 | 330.1 | 302.7 | 257.3 | 191.4 | 160.5 | 2921.2 |
| Hezetasuna (%) | 69 | 64 | 58 | 54 | 43 | 28 | 24 | 25 | 28 | 39 | 55 | 66 | 46.1 |
| Iturria: NOAA ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Iran: Major Cities. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2017-2-23).
* ↑ Khoram Abad Climate Normals 1961-1990. National Oceanic and Atmospheric Administration, ftp.atdd.noaa.gov.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q502212
* Multimedia: Khorramabad / Q502212
# Laertes

Greziar mitologian, Laertes (grezieraz: Λαέρτης, Laértēs) Odiseako pertsonaia izan zen, Itakako erregea eta Ulisesen aita. Itakako matxinatuen aurka borrokatu zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2018/12/25 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q748296
* Multimedia: Laertes / Q748296
# Laetare

Laetare Garizumako laugarren igandea da mendebaldeko eliza kristau gehienetako egutegian, Eliza Katolikoa, anglikanismoa, Antzinako Eliza Katolikoa eta luteranismoa barne. Tradizionalki, garizumako garai gogorragoen artean poza adierazteko igandea izaten da. Izena Is 66:10 pasartetik datorkio, horrela hasten baita, egun horretako mezan gogoratzen dutena:
| « | Laetare Hierusalem et conventum facite omnes qui diligitis eam; gaudete cum laetitia, qui in tristitia fuistis, ut exsultetis et satiemini ab uberibus consolationis vestrae. | » |
| « | Poz zaitezte Jerusalemekin, alaitu berarengatik, maite duzuen guztiok! Izan orain berarekin zoriontsu, harengatik dolu egin zenutenok!. | » |

## Ohiturak

Kristauen artean ohitura historikoa izan da egun horretan euren ama eliza bisitatzea, hau da, batailoa jaso zuten elizara joatea. Eliza Katolikoan, Anglikanoan, Luteranoan eta Eliza Katoliko Zaharrean ohitura da loreak jartzea aldarearen ondoan, eta organoa jotzea instrumentu solista gisa. Apaizak arrosa kolorez janzteko aukera dute, gorrindolez jantzi beharrean. Kolorea ohikoa baino pixka bat argiagoa da.
Eguna garizumako agindu itxien erlaxazio gisa ikusi ohi da, Pazkoa jada gertu dagoela ospatzeko. Tradizionalki, ezkontzak egin daitezke egun honetan, Garizuman debekatuta baitzeuden, eta zerbitzariei egun librea eman ohi zitzaien euren ama elizara joan ahal izateko.

## Erreferentziak

* ↑ «Homiletic Directory, Congregation for Divine Worship and the Discipline of the Sacraments» www.vatican.va (Noiz kontsultatua: 2024-03-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q153308
* Multimedia: Laetare Sunday / Q153308
# Kirkton (Dundee)

Kirkton, Eskoziako Dundee hiriko etxegune bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6415844
# Kirkoswald (Hegoaldeko Ayrshire)

Kirkoswald, Eskoziako gaeleraz: Cill Osailt eta eskozieraz: Kirkossald, Eskoziako udalerri eta parrokia bat da, Hegoaldeko Ayrshire konderrian. Maybole udalerritik 1¾ milia hego-mendebaldera dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6415798
* Multimedia: Kirkoswald, South Ayrshire / Q6415798
# Kirkpatrick (Oregon)

Kirkpatrick Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Umatilla konderrian kokatuta dago, Oregon estatuan. 160 biztanle ditu, 9,285501 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Umatilla konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2190961
# Kirkton (Scottish Borders)

Kirkton, Eskoziako herri bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6415846
* Multimedia: Kirkton, Scottish Borders / Q6415846
# Kirkpatrick-Fleming

Kirkpatrick-Fleming, Eskoziako gaeleraz: Cill Phàdraig nam Fleamach, Eskoziako herri eta parrokia zibil bat da, Dumfries eta Galloway eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6415805
* Multimedia: Kirkpatrick-Fleming / Q6415805
# Kirkpatrick Macmillan

Kirkpatrick Macmillan (Keir, Dumfries eta Galloway 1812ko irailaren 2a - ib., 1878ko urtarrilaren 26a) eskoziar errementaria izan zen. Orokorrean, pedal-bizikleta asmatu izana egotzi ohi zaio.

## Pedal-bizikletaren asmakuntza

1890ko hamarkadan James Johnstonen bere senideak egindako ikerketaren arabera, Macmillan izan zen pedaledun bizikleta asmatu zuen lehena.
Macmillanek, ustez, egurrezko pedal-bizikleta baten eraikuntza amaitu zuen 1839an, burdinazko ertza zuten egurrezko gurpilak, aurrealdean orientagarria zen gurpil bat eta atzealdean bielen bidez pedalei konektatuta zegoen gurpil handiago bat zituena.
Glasgowko egunkari batek 1842an "Dumfries-shireko zaldun anonimo batek... belozipedo batean bidaiatzen zuen... diseinu burutsukoa" Gorbalsen oinezko bat lurrera bota eta bost txelin britainiarreko isuna jaso zuen istripu baten berri eman zuen. Johnstonek zaldun hori bezala identifikatu zuen Macmillan.
1939ko plaka batek, Courthillen familia errementaritzan, hau dio: "Zekiena baino hobeto eraiki zuen". Hala ere, MacMillan Glasgown bizi izan zen eta Vulcan Foundryn lan egin zuen 1840 urtearen inguruan, ez Courthillen.

## Eszeptizismoa

Johnston merkatari bikain, apal eta industrialaren doktrinak, beste batzuek hamarkada batzuk geroago egingo zutena lortu zuena, publikoaren irudimena harrapatu zuen, bereziki Eskozian. Historialarien artean ere, britainiarren artean behintzat, ondo onartua izan zen XX. mendearen hasieran.
Johnstonek ez zuen froga erabakigarririk aurkeztu, baina bazituela idatzi zuen. Eszeptikoek, aurkeztu zuen MacMillanen diseinua, Thomas McCall-en 1869ko bi belozipidoz osatua izan zela argudiatzen dute. Johnstonek hala eskatuta, Thomas McCallek MacMillan bezala aurkeztuko den erreplika bat eraiki zuen 1896ko Stanley showean (eta orain Dumfries Museoan), beharbada finantza arrazoiengatik.
Hala ere, Gavin Dalzellek, Lesmahagowkoa, Macmillan makina 1846an kopiatu zuela esaten da, eta xehetasunak hainbeste pertsonari transmititu zizkiela, 50 urte baino gehiagoz, orokorrean, bizikletaren asmatzailetzat hartua izan zela.

## Eztabaida

Pedaledun bizikletaren asmakuntza aztertu duten historialari batzuek, David V. Herlihy barne, Macmillan ez zela lehen asmatzailea izan diote. Herlihyk dioenez, ez dago gaur egungo ebidentzia dokumentalik 2 gurpileko ibilgailu bati pedal diseinu bat aplikatu zaionik eta 1868an Eskoziako bezeroek Michaux konpainiari bidalitako gutunek giza trakzioko ibilgailu guztiak trizikloak eta kuadrizikloak direla adierazten dutenik. Antzeko baieztapen bat egiten du David Gordon Wilsonek.

## Ikus, gainera

* Bizikleta
* Datuak: Q1515344
* Multimedia: Kirkpatrick Macmillan / Q1515344
# Kirkpatrick mendia

Kirkpatrick mendia, Antartikako mendi bat da, Alexandra Erreginaren mendikatean eta Ekialdeko Antartika eskualdean. 4.528 metroko garaiera du.