# Kolonbiako Alderdi Liberala

Kolonbiako Alderdi Liberala (gaztelaniaz: Partido Liberal Colombiano; PLC) Kolonbiako zentrotik zentro-ezkerreko alderdi politiko bat da. Alderdi liberal klasiko gisa sortu zen, baina gero tradizio sozialdemokratikoagoa garatu zuen, 1999an Internazional Sozialistan sartu zen.
Alderdi Liberala Kolonbiako Alderdi Kontserbadorearekin batera nagusitu zen Kolonbiako eszena politikoan XIX. mendearen amaieratik 2002ra arte, aldebiko hegemonia politikoan. Bi alderdiek gatazka militar zuzena izan zuten 1948 eta 1958 artean, La Violencia izenez ezagutzen den gerra zibilaren garaian, eta ondoren "Fronte Nazionala" sortu zuten, boterea txandakatzea adostuz, lau presidentetzarako aldi baterako tartekatuz. 2002an Álvaro Uribe hautagai independenteak irabazitako hauteskundeak Kolonbiako bi alderdi politikaren nagusitasunari amaiera eman zion.

## Historia

Alderdia 1848an sortu zen eta, Kolonbiako Alderdi Kontserbadorearen aurka, herrialdeko bi indar politiko nagusietako bat bihurtu zen mende batez. Bi alderdiek maiz gatazka armatuan parte hartzen zuten elkarren artean, hainbat gerra zibil eraginez.
1940ko hamarkadan, alderdi liberalak sozialismorantz jo zuen Jorge Eliécer Gaitán abokatu karismatikoaren eraginez, alderdikideen eta buruzagi liberalen artean piztu zuen antipatia gorabehera. Landa eremuan, gaitanismoak errepresio odoltsu bati aurre egin zion, eta ez baitzuen prestatzen legezkotasunaren errespetu zorrotzak: 15.000 militante erail zituzten 1945 eta 1948 artean, ustez kontserbadoreengandik hurbil zeuden heriotza-eskuadroek. Gaitán bera, hurrengo presidentetzarako hauteskundeetan ziurrenik irabazlea izango zena, 1948an hil zuten
La Violencia izenez ezagutzen den garaiaren ostean, liberalek eta Alderdi Kontserbadoreak boterea partekatzeko akordioa lortu zuten 1958tik 1974ra Gustavo Rojas Pinilla jenerala erori ostean Fronte Nazionala deituriko akordioan. Gaur egun 16 urteko akordioaren kritika ugari dago baina asko murriztu zuen aurretik izandako gerra politiko bortitzaren intentsitatea.
1974an Fronte Nazionalaren akordioa amaitu ostean, Alderdi Liberala nagusitu zen Kolonbiako politikan 2002ra arte; Hautagai liberalek zazpi presidentetzarako hauteskundeetatik bost irabazi zituzten eta alderdia izan zen handiena Ordezkarien Ganberan eta Senatuan aldi osoan.
1994ko hauteskundeetan Alderdi Liberaleko Ernesto Samper presidente hautatu zuten. Berehala, bere kanpaina finantzatzeko Caliko kartelaren milioiak onartzea leporatu zioten. Samperrek presidente gisa akusaziorako immunitatea zuen bitartean, bere gertuko hainbat kide Proceso 8000 eskandalua deiturikoan parte hartzeagatik epaitu zituzten, Fernando Botero Zea Defentsa ministroa barne. Neurri batean, eskandaluaren ondorioz, Alderdi Liberalak eserlekuak galdu zituen 1998ko Legebiltzarrerako hauteskundeetan, nahiz eta erraz geratu zen alderdirik handiena. Larriago, liberalak garaitu egin zituzten urte berean egin ziren presidentetzarako hauteskundeetan.
Alderdi liberalak zatiketa handia jasan zuen 2002ko hauteskundeen atarian. Horacio Serpa Uribe, alderdiaren 1998ko presidentetzarako hautagaia izan zen hautagaia berriro aurkezteko. Hala ere, Álvaro Uribe, alderdiko senatari eta gobernadore ohiak presidentetzarako kanpaina independentea abiatu zuen, kontserbadoreek eta liberal disidenteek lagunduta. Serpak FARCekin etengabeko negoziazioen ideia onartzen zuen bitartean, Uribek gerrillari aurre egitearen alde egin zuen. Hauteskundeetan Uribe izan zen garaile, lehen itzulian gehiengoa lortuz. Ondoren, alderdiko «Gobernuak onartutako» zuzendaritzak Uriberen administrazioaren aurka jarraitu zuen, baina senatari eta ordezkari askok gobernuaren alde egin zuten, «Uribista» alderdia izenez ezagutuz. Konpromiso gisa, César Gaviria Trujillo presidente ohia alderdiko buruzagi aukeratu zuten 2005ean.
2006ko hauteskunde legegileetan, liberalek eserlekuen erdia galdu zuten. Ordezkarien Ganberan alderdirik handiena izaten jarraitzen zuten bitartean, hirugarren postuan geratu ziren Senatuan. Horacio Serpa 2006ko maiatzaren 28ko ondorengo presidentetzarako hauteskundeetarako hautagai liberal izendatu zuten berriro eta botoen % 11,84 lortu zituen, hirugarren postuan kokatuz, hautagai liberal baten inoizko emaitzarik txarrena.
2010eko martxoaren 14ko Legebiltzarrerako hauteskundeetan, Alderdi Liberalak 17 senatari eta 37 ordezkari lortu zituen, eta hirugarren postuan geratu zen bai Ganberan bai Senatuan. 2010eko presidentetzarako hauteskundeetan Rafael Pardo hautagai liberala seigarren geratu zen botoen %4,38rekin, Horacio Serparen 2006ko botoekin baino okerrago. Alderdi Liberala Juan Manuel Santos presidentearen gobernu koalizioan sartu zen .

## Erreferentziak

* ↑ «Global Elections Round-Up: Last 12 Months» Fitch Solutions 31 July 2018.
* ↑ Jornada, La. «Termina el sistema bipartidista en Colombia luego de casi dos siglos - La Jornada» www.jornada.unam.mx.
* ↑ Mora Vélez, Antonio. (11 May 1998). «JORGE ELIÉCER GAITAN OPINIÓN» El Tiempo (El Tiempo).
* ↑ «YouTube» www.youtube.com.

## Kanpo estekak

* Democracia a distancia: Elecciones 2006 (Portalcol.com) (Alderdiak Kolonbiako Senaturako hautagaien zerrendari buruzko informazioa, gaztelaniaz).
* Datuak: Q939021
* Multimedia: Colombian Liberal Party / Q939021