# Nadezhda Alliluieva

Nadezhda Sergeievna Alliluieva — errusieraz: Надежда Сергеевна Аллилуева — (Baku, Errusiko Inperioa, 1901eko irailaren 22a – Mosku, 1932ko azaroaren 9a) Iosif Stalinen bigarren emaztea izan zen.

## Bizitza

Nadezhda Alliluieva Sergei Alliluiev iraultzailearen eta haren emazte Olga alemaniar eta georgiarraren alaba gazteena izan zen. Sobietar buruzagiarekin 1919an ezkondu zen, honek 41 urte zituenean, bere lehen emaztearen alarguna (tifusaz hila) eta seme batekin. Bi seme-alaba izan zituzten elkarrekin: Vasili, 1921ean jaioa, eta Svetlana, 1926an jaioa. Stalinekin batera eman zituen urteetan, Alliluievak migraina eraso gogorrak jasan zituen, histeria eta mania persekutorioko pasarteekin batera, Stalinek gazte ederrekin izandako abenturengatik jasandako jelosiaren ondorioz.
Stalinekin izan zuen harremana benetako maitasun-gorrotozkoa izan zen, beti miretsi zuen buruzagi sobietarra, baina benetako hitzezko indarkeria gertatu zen bikotearen bizitza pribatuan. 1932ko azaroa baino lehenagoko azken hilabeteetan, Nadiaren jarrera isilagoa, apatikoagoa izan zen, zurruntasun eta seriotasun izugarriarekin. Bere seme-alabekin beti izan zuen jarrera urrun bat, bere maitasuna eta samurtasuna erakusteko joera gutxikoa.
1932ko azaroaren 9an hil zen, oraindik argitu ez diren zirkunstantzietan, bere logelan Walther errebolber baten ondoan hilik aurkituta. Autore batzuek diote bere buruaz beste egin zuela tiro bat joz, baina teoria batzuek diote Stalinek berak hil zuela. Hil zenean, Stalinek berak buruzagitzako medikuei agiri bat sinarazi zien, heriotzaren arrazoia apendizitis akutua izan zela adierazten zuena. Uste da Stalinen jarrerak, bere emaztearen heriotzatik aurrera, erabateko aldaketa eragin zuela eta isolamendu pertsonalerako prozesu bat hasi zela, gizarte zirkulu handietatik urruntzekoa.

## Ibilbide profesionala

1918an, Alliluieva eta Stalin Moskura joan ziren, hiriburua hara lekualdatu zenean, beste buruzagi boltxebike batzuekin bat eginez. Kremlineko Entretenimenduen jauregian kokatu ziren, gela bereiziak okupatuz. Stalinek Alliluieva izendatu zuen Nazionalitateetarako Herri Komisarioaren idazkari, Stalin bertako buru zelarik, eta maiatzean bera eta bere neba Fiodor eraman zituen berarekin Tsaritsynera, non boltxebikeak Armada Zuriaren aurka borrokatzen ari ziren Errusiako Gerra Zibilean. Alliluieva ez zen denbora luzez egon han, eta Moskura itzuli zen, nahiz eta Stalinek Gerra Zibilean izandako inplikazioaren ondorioz oso gutxitan egon gertu. Stalinen menpe egon nahi ez zuenez, Alliluievak lanpostua aldatu eta Vladimir Leninen idazkaritzan hasi zen lanean.
1921ean, bere lehen semea jaio zen, Vasili. Alliluievari kezka sortzen zion, etxetik kanpo lanik egiten ez bazuen, serio hartuko ez ote zuten. Era berean, kualifikatuta egon nahi zuen bere gain hartzen zuen edozein eginkizunetarako. Leninen bulegoan lan egin ondoren, Alliluieva Sergo Ordzonikidzerentzat lan egitera joan zen, eta gero Nazioarteko Nekazaritza Institutura, Agitazio eta Propaganda Departamentuan, laguntzaile gisa.
Alliluievak, bere lanaz nekatuta eta lehen damaren rolarekin pozik ez zegoenez, beste zerbait egin nahi izan zuen. Hezkuntzan interesatua eta Alderdian gehiago parte hartzeko gogoz, 1929an Akademia Industrialean matrikulatu zen ingeniaritza eta zuntz sintetikoak ikasteko —teknologia berria zen garai hartan—, eta Alderdiaren tokiko bileretan aktiboagoa bihurtu zen.
Garai hartako ohituraren arabera, Alliluievak ezkongabe izena eman zuen, eta horri esker, oharkabean pasatzea ahalbidetu zion; ez dago argi bere kideek nor zen zekiten ala ez, nahiz eta litekeena den Alderdiko buruzagi lokalak, Nikita Khrustxovek, behintzat, jakin izana.
Alliluieevak maiz hartzen zuen tranbia Kremlinetik Akademiaraino, Dora Khazan lagun zuela, Andrei Andreieven emaztea, boltxebike garrantzitsua eta Stalinen bazkidea.
Akademian, Alliluievak harremanak izan zituen Sobietar Batasun osoko ikasleekin, eta nekazaritzaren kolektibizazioa jasaten ari zen arazoen berri izan zuen; Ukrainan bereziki, Volga eta Dnieper ibaien arroen historiako azken gosetea izan zena.
1932ko azaroan, Alliluieva Akademian ikasketak amaitzeko aste gutxi falta zirela zegoen. Bere herrikideekin batera, Urriko Iraultzaren hamabosgarren urteurrena ospatzen zuen azaroaren 7ko desfilean joan zen, Stalin eta haurrak Plaza Gorriko Leninen mausoleoaren gainetik begira zituela. Desfilea bukatzean, Alliluieva buruko minaz kexatu zen, eta, horregatik, haurrak datxara joan ziren hiriaren kanpoaldean, bera Kremlineko egoitzara itzultzen zen bitartean. Hurrengo gauean, Alliluieva eta Stalin Kliment Voroxiloven Kremlineko apartamentuan eskainitako afari batera joan ziren, Stalinen lagun mina eta Politburoko kidea, Iraultza oroitzeko beste ekitaldi bat. Nahiz eta berak nahiago zuen arropa arruntez janztea ideologia boltxebikearekin bat zetorren estiloarekin, Alliluieva dotore jantzi zen horretarako. Goi mailako boltxebike batzuk eta haien senar-emazteak joan ziren afarira, eta asko edan zuten, eta Alliluieva eta Stalin eztabaidan hasi ziren, eta hori ez zen ezohikoa bilera horietan. Iradoki izan da Stalin Galina Jegorova Aleksandr Jegoroven emazte gaztea seduzitzen ari zela, eta lehentxeago aipatu zela Kremlinen lan egiten zuen ile-apaintzaile batekin egon zela. Une batean, are gehiago okertu ziren gauzak bien artean, baina Montefiorek iradoki zuen Stalinek «Estatuaren Etsaien suntsiketaren alde topa egin zuenean», ikusi zuela Alliluievak ez zuela bere kopa ere altxatzen (jakina zen Stalinek nekazarien aurka egin berri zuen kanpainaren aurka zegoela), eta gogaitu egin zela. Stalinek laranja azal bat, zigarrokin bat edo ogi puska bat bota omen zion, bere arreta erakartzeko, eta horrek are gehiago haserretu zuen Alliluieva, bat-batean afaria utzi eta joan egin baitzen; Zhemtxuzhina atzetik joan zitzaion, berarekin beste norbait zegoela ziurtatzeko. Bi emakumeak kanpora atera ziren, Kremlineko harresiaren barruan, gaueko gertaerak komentatzen, Stalin mozkortuta zegoela eta Alliluievak Stalinen ustezko aferekin zituen arazoez hitz egiteko. Biak banandu egin ziren eta Alliluieva bere etxera itzuli zen.
Ondorengo gertakariak ez daude argi, baina une batean, azaroaren 9ko goizeko lehen orduan, Alliluievak, bere gelan bakar-bakarrik, bere buruari bihotzean tiro egin zion, bere burua beste eginez. Haren gorpua goizean aurkitu zuen Karolina Tilek, Stalin familiako giltzazainak. Alliluievak Walther PP pistola txiki bat erabili zuen, lehentxeago bere nebak Pavel Alliluievek oparitutakoa, bere Berlingo garaiko opari gisa ekarri baitzion. Berak eskatu zion, esanez batzuetan arriskutsua izan zitekeela Kremlinen bakarrik egotea eta babesa nahi zuela.

### Hileta eta ehorzketa

Stalinek eta gainerako buruzagiek erabaki zuten ez zela egokia izango Alliluievak bere buruaz beste egin zuela esatea. Beraz, hurrengo egunean hil zela iragarri zenean, apendizitisa izan zen heriotzaren arrazoia. Umeei ez zieten heriotzaren benetako izaeraren berri eman, eta 10 urte pasatu ziren xehetasun zehatzak jakin aurretik. Garaikideen kontakizunek eta Stalinen gutunek adierazten dute oso aztoratuta zegoela gertakariarekin.
Pravda Alderdi Komunistaren egunkariak azaroaren 10eko edizioan iragarri zuen Alliluievaren heriotza. Hori ezustekoa izan zen askorentzat Sobietar Batasunean, Stalin ezkondu zela jendaurrean egindako lehen aitortza ere izan baitzen. Haren gorpua, hilkutxa ireki batean, Plaza Gorriaren eta Kremlinaren parean zeuden GUM saltoki handietako goiko pisu batean jarri zuten. Gobernuko eta alderdiko funtzionarioak hura bisitatzera joan ziren, baina publikoari ez zioten utzi. Hileta azaroaren 12an egin zuten, eta Vasili bakarrik egon zen bertan. Stalinek kanposantuaren osteko prozesioan parte hartu zuen, eta GUMetik Novodevitxi hilerrira 6 kilometroko (3,7 mi) martxa izan zen, ibilbide osoa egin ote zuen argi ez dagoen arren. Stalinek ez zuen berriro bisitatu hilobia.

## Oharrak

* Inoiz ez zen ezkontzaren data erregistratu. Ikus Kotkin, Stephen (2014), Stalin, Volume 1: Paradoxes of Power, 1878–1928, New York City: Penguin Press, ISBN
* Potexny jauregia, errusieraz duen izenaz ere ezaguna. Ikus Montefiore, Simon Sebag (2003), Stalin: The Court of the Red Tsar, London: Phoenix, ISBN ISBN 753 – 1766-7 p. 1
* Iturriak desberdinak dira berariaz jaurti zenari dagokionez. Ikus Kotkin, Stephen (2017), Stalin, Volume 2: Waiting for Hitler, 1929–1941, New York City: Penguin Press, ISBN

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-7sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). (Noiz kontsultatua: 2024-07-04).
* ↑ Zavala, Jose María. El misterio de la segunda esposa de Stalin. .
* ↑ La Prensa. Señoras de Stalin. .
* ↑ Villatoro, Manuel P.. (2014-03-13). Cuando Ucrania pudo provocar el suicido de la mujer de Stalin. (Noiz kontsultatua: 2017-09-26).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Stalin : the court of the red tsar | WorldCat.org» search.worldcat.org (Noiz kontsultatua: 2024-07-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Stalin | WorldCat.org» search.worldcat.org (Noiz kontsultatua: 2024-07-03).

## Bibliografia

* Twenty Letters to a Friend,translated by Johnson, Priscilla, London: Hutchinson. ISBN 0-060-10099-0.
* Stalin: New Biography of a Dictator, translated by Seligman Favorov, Nora, New Haven, Connecticut: Yale University Press, ISBN 978-0-300-16388-9 ISBN 978-0-300-16388-9.
* Stalin: An Unknown Portrait, translated by Bodóczky, Miklós; Hideg, Rachel; Higed, János; Vörös, Miklós, Budapest: Central European University Press,.ISBN 963-9241-19-9.
* Sullivan, Rosemary (2015), Stalin's Daughter: The Extraordinary and Tumultuous Life of Svetlana Alliluyeva, Toronto: HarperCollins. ISBN 978-1-44341-442-5.
* Rieber, Alfred J. (December 2001), "Stalin, Man of the Borderlands", The American Historical Review, 106 (5): 1651–1691, doi:10.2307/2692742, JSTOR 2692742.
* Richardson, Rosamond (1993), The Long Shadow: Inside Stalin's Family, London: Little, Brown and Company. ISBN 0-316-90553-4.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q233999
* Multimedia: Nadezhda Alliluyeva / Q233999
* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Nadezhda Alliluyeva» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
| Aurretik: Nadezhda Krúpskaya | Sobietar Batasuneko lehen dama 1924 - 1932 | Ordezkatua: Nina Khrustxova |