OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Francis Scott Key zubia (Baltimore)

Francis Scott Key zubia edo Outer Harbor Crossing Baltimoreko portuaren kanpoaldean zegoen altzairuzko arkudun sareta zubi jarrai bat zen, Patapsco ibaiaren bokaletik gertu. Ameriketako Estatu Batuetako Maryland estatuko 695. errepidea bere gainetik igarotzen zen. Zubi-begirik handienak 366 metro (1.200 oin) zituen, eta munduko hirugarren zubi-begirik luzeena zen sareta zubi jarraien artean. Baltimoreko eskualde metropolitarreko zubirik luzeena zen, era berean. 2024ko martxoaren 26an itsasontzi batek talka egin zuen bere dorre baten aurka eta zubia bota zuen.
1977an irekia, zubiak 2.632 metroko luzera zuen eta urtero 11,5 milioi ibilgailu garraiatzen zituen.

## Ikus, gainera

* Francis Scott Key zubiaren erorketa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5482413
* Multimedia: Francis Scott Key Bridge (Baltimore) / Q5482413
# Francis Ponge

Francis Ponge (Montpellier, Frantzia, 1899ko martxoaren 27a - Le Bar-sur-Loup, Frantzia, 1988ko abuztuaren 6a) frantses olerkari eta saio-idazlea izan zen.

## Biografia

Nouvelle Revue Françaiserentzat (NRF) lan egin ondoren, argitaletxe batean eta L´Alliance Françaiseko irakasle gisa lan egin zuen. Alderdi komunistako kidea izan zen, 1936tik 1946ra bitartean. Books International Saria irabazi zuen 1974an, 1981ean Olerkigintzako Sari Nazional Nagusia eman zioten, eta Frantziako Akademiaren Sari Nagusia jaso zuen 1984an.
Nouveau roman mugimenduaren aitzindarietakoa izan zen, eta originaltasun handiko lanak idatzi zituen. Saiakeraren alorrean lan garrantzitsuak ditu, adibidez, Dix-cours sur la méthode (1946, Metodoaren gaineko diskurtsoa) eta, batez ere, Malherbe (1965); azken horretan, «gauzen alde esku hartzearen» poetikaren printzipioak azaldu zituen.
Oso proposamen berrizaleak egin zituen eta hitzen eta gauzen arteko harremanean sakontzearren «poesia objektiboa» egin zuen, materialismo sentibera eta sentsuala oinarri harturik. Hori lortzeko, hizkuntza aberatsa, trinkoa erabili zuen, eta ohiko molde lirikoak alde batera utzi zituen.
Bere obra nagusietan azpimarratzekoak dira, besteak beste: Le parti-pris des choses (1942, Gauzen alde); Proèmes (1948, Proemioak); El Sena (1950, Sena); Le gran Recueil (1961, Bilduma handia), bere obra guztien behin-behineko bilduma; Le savon (1967, Xaboia); Le nouveau Recueil (1967, Bilduma berria), 1959-1967 bitarteko idatziez osatua; La fabrique du pré (1971, Larreko fabrika); Comment une figure de parole et pour quoi (1971, Hitzezko irudi bat bezala eta zergatik); eta bere gogoetak biltzen dituen Méthodes (1971, Metodoak).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q551749
* Multimedia: Francis Ponge / Q551749
# Francis Parkman

Francis Parkman (Boston, Massachusetts, AEB, 1823ko irailaren 16a - Jamaica Plain, Massachusetts, AEB, 1893ko azaroaren 8a) Estatu Batuetako historialaria izan zen.

## Biografia

Harvard Unibertsitatean egin zituen Historia eta Zuzenbide ikasketak. Ezaguna da batez ere kolonien garaiaren hasieratik 1763. urte arte biltzen duen England and France in North America zazpi liburukitako historia-bildumagatik. Parkmanen beste lan aipagarriak dira: Pioneers of France in the New World (1865, "Frantziako aitzindariak mundu berrian"), The Jesuits in North America in the Seventeenth Century (1867, "Jesuitak Ipar Amerikan hamazazpigarren mendean"), The Discovery of the Great West (1869, "Sartalde zabalaren aurkikuntza"), Montcalm and Wolfe (1884, "Montcalm eta Wolfe"), A Half Century of Conflict (1892, "Mende erdiko gatazka").

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q1340161
* Multimedia: Francis Parkman / Q1340161
# Francis Picabia

Francis-Marie Martínez de Picabia (Paris, 1879ko urtarrilaren 22a - Paris, 1953ko azaroaren 30a) Frantziako margolaria, diseinatzailea eta poeta izan zen, mugimendu dadaistaren barruan nabarmendu zena. Picabia korronte berri guztiak onartzeko prest egon zen beti, eta arte mota bakar bati atxikitzeari uko egin zion. Hortaz, hainbat epetan futurismoari, figurazioari eta, 1945etik aurrera, abstrakzioari lotu zitzaion.

## Biografia

Parisko Arte Ederretako Eskolan egin zituen ikasketak. 1903an egin zuen lehen erakusketa. 1909an hasi zen obra ez figuratiboak lantzen; bi urte geroago kubismorantz lerratu zen. Lehen Mundu Gerran dadaismoaren bultzatzaileetako bat izan zen; 1916an, Bartzelonan, 391 izeneko aldizkaria sortu zuen.
Bizitzako azken urteetan surrealismorantz jo zuen.

## Obra nagusiak
### Margolaritza

* Caoutchouc (1908)
* Paroxysme de la douleur, La Femme au monocle, Les Centimètres
* Cure-Dents.

### Literatura

* Poèmes et dessins de la fille née sans mère (1918)
* Pensée sans langage (1919)
* Unique Eunuque (1920)
* Jesus-Christ Rastaquouère (1920)

## Iruditegia

* Zaldiak, 1911, Musée National d'Art Moderne, Centre Georges Pompidou, Paris.
* Paysage à Cassis, 1911–12
* Tarentelle, 1912, Museum of Modern Art, New York.
* The Procession, Seville, 1912, National Gallery of Art, Washington DC.
* The Dance at the Spring, 1912, Philadelphia Museum of Art.
* Edtaonisl (Ecclesiastic), 1913, Art Institute of Chicago
* Catch as Catch Can, 1913, Philadelphia Museum of Art
* Star Dancer on a Transatlantic Steamer, 1913
* Force Comique, 1913–14, Berkshire Museum, Pittsfield, MA
* Ici, c'est ici Stieglitz, foi et amour
* Fille née sans mère, 1915, Musée d'Orsay
* Voilà Haviland (La poésie est comme lui), Portrait mécanomorphe de Paul Haviland, 1915, Musée d'Orsay
* Prostitution Universelle, 1916-17, Yale University Art Gallery
* Réveil Matin, 1919, Tate, London
* Dada Movement, Dada, Number 5, 15 May 1919
* Portrait of Cézanne, Portrait of Renoir, Portrait of Rembrandt, 1920
* La Sainte Vierge , 1920, Musée National d'Art Moderne, Paris
* Francis Picabia, 1921, L'oeil cacodylate, Musée National d'Art Moderne, Paris
* Optophone I, c. 1921–22
* Espagnole et agneau de l'apocalypse, c. 1927–28
* Transparence - Sphinx, 1929, Centre Georges Pompidou

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157321
* Multimedia: Francis Picabia / Q157321
# Francis Poulenc

Francis Jean Marcel Poulenc (Paris, Frantzia, 1889ko urtarrilaren 7a – 1963ko urtarrilaren 30a) musikagilea eta piano-jotzailea izan zen.

## Bizitza

Ricardo Viñesekin egin zituen piano-ikasketak, eta ikasleak musikarako zuen gaitasuna ikusirik, Milhaud, Satie, Auric, Jean Cocteau, Casella eta beste musikagile batzuekin jarri zuen harremanetan. 1920. urtean harmonia-ikasketak egin zituen Koechlinekin, eta 1921. urtean Milhaudekin joan zen Vienara, eta Schoenberg, Berg eta Webern ezagutu zituen han. 1935. urtetik aurrera, Pierre Bernac baritonoaren piano-jotzaile izan zen, eta Europan eta Estatu Batuetan zehar ibili zen.
Poulencen musikan Debussy, Satie, Stravinski eta Ravelen eragina nabaria da. Les Six taldeko partaide izan zen, eta taldearen helburuak zintzoen bete zituena. Denetan erromantizismoaren kontrakoena, bromazaleena eta estilo aldetik soilena izan zen. Musikagile sentikorra, antiakademikoa eta etorri handikoa izan zen.
Kantu-bildumak argitaratu zituen, haien artean, Bestiaire (1919, Bestiarioa); Figure humaine (1945, Giza irudia) kantata; eliza-musika a cappella edo orkestrarako: Meza (1937); Litanies à la Vierge noire (Letaniak Ama Birjina beltzari); Quatre motets pour un temps de pénitence (Lau motete penitentzia-aldirako); Stabat Mater (1951).
Hiru opera idatzi zituen, pianorako lanak, haizezko tresnetarako lanak, sonatak biolin eta pianorako, kontzertuak piano bat edo bitarako, klaberako kontzertu bat.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q191408
* Multimedia: Francis Poulenc / Q191408
# Foniatria

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Foniatria giza komunikabidean sortzen diren gaitzak aztertzen dituen medikuntzaren atala da. Arazo hauek, entzumena, hizkera, ahotza edo ahoskerarekin izaten dute zerikusia.
Foniatriak hartzen dituen gaixotasunen artean, afasia, disartria, disfasia, eta dislalia daude. Gaitzak sendatzeko audifonoak edo bestelako neurriak har daitezke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1501272
# Fonio

Fonioa, labore gisa hazten diren Digitaria generoko bi landareri esaten zaie Mendebaldeko Afrikan lantzen direnak. Artatxikiaren itxurako landareak dira, baina aleak txikiagoak dituzte.
Fonioak zapore atsegina du.
Fonio izena woloferako foño hitzetik dator eta Europako hizkuntzetara frantsesaren bidez iritsi da.
Europako Batzordearen 2018ko abenduko erabaki baten ondoren fonioa Europan komertzializa daiteke elikagai berri gisa.

## Fonio-motak

Fonioak bi mota nagusi ditu: fonio zuria eta fonio beltza.
Fonio zuria, Digitaria exilis, Mendebaldeko Afrikako sabanetan hazten da. Ez du glutenik eta zuntz-iturri oparoa da. Halaber, azkarren hazten den zerealetako bat da, sei eta zortzi asteren buruan heldutasunera iristen baita. Hortaz, elikagai egokia da. Fonio zuria ahiak, kus-kusa, ogia eta garagardoa egiteko usatzen da.
Fonio beltzak, Digitaria iburua, antzeko ezaugarriak ditu eta Nigerian, Togon eta Beninen hazten da nagusiki.

## Produkzioa

2019. urtean 920.000 ha fonio landu ziren Mendebaldeko Afrikako 9 estatutan eta guztira 700.000 tona bildu ziren. Ginea da produktorerik handiena eta guztiaren % 80aren bueltan ekoizten du

## Lanketa

Fonioa klima lehorretan hazten da eta ez du ureztatzea behar; izan ere, erregio hezeetan ez da egoki hazten. Hareaz edo harriz osatutako lurzoru probetan ereiten da. Hazkundek 70 eta 130 egun bitartean irauten du barietatearen arabera. Karbonoa finkatzeko landare egokia da.
Uzta biltzeak eskulan asko behar du eta hazten den tokietan familia osoak hartzen du prozesuan parte. Gizonezko eta mutilek igitai bidez mozten dute landarea eta, segidan, emakumezkoen azaotan biltzen dituzte. Larrainean olanak zabaltzen dira eta horren gainean eultzitzen dituz azaoak emakumezkoak gainetik ibilita.
Alea txikia izanik nekeza eta zaila egiten zuen koskoa kentzea teknika tradizionala baliatuz. Prozesu mekanizatua da XX. mendearen bukaeraz gero.

## Erreferentziak

* ↑ Lost crops of Africa. Volume 1, Grains. National Academy Press 1996 ISBN 0-585-03069-3. PMC 44961320. (Noiz kontsultatua: 2022-11-19).
* ↑ (Ingelesez) Levison, Jessica. (2018). Whole Grains: Fonio. Today's Dietitian, 20, 9, 12 or..
* ↑ Seignobos, Christian. (2002). Le Nord-Cameroun à travers ses mots : dictionnaire de termes anciens et modernes : province de l'extrême-nord. Karthala ISBN 2-84586-245-8. PMC 48964128. (Noiz kontsultatua: 2022-11-19).
* ↑ (Ingelesez) COMMISSION IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2018/2016 of 18 December 2018 authorising the placing on the market of decorticated grains of Digitaria exilis as a traditional food from a third country under Regulation (EU) 2015/2283 of the European Parliament and of the Council and amending Commission Implementing Regulation (EU) 2017/2470. Official Journal of the European Union, 19-12-2018, 323-324 or..
* 1 2 https://fonio.cirad.fr/en/the-plant/production.
* ↑ https://fonio.cirad.fr/en/processing/postharvest-mechanization.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1340738
* Multimedia: Digitaria exilis / Q1340738
* Espezieak: Digitaria exilis
# Fonni

Fonni Nuoroko (Sardinia, Italia) udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q295687
* Multimedia: Fonni / Q295687
# Fonografo

Fonografoa soinua grabatu eta erreproduzitzeko gai izan zen lehenengo gailua da. Thomas Alva Edisonek 1877-ko azaroaren 17-an bere lehenengo fonograforen berri eman zuen, 1887-ko azaroaren 29-an gailua erakutsi zion munduari lehendabiziko aldiz eta 1878-ko otsailaren 19-an patentatu zuen.
Fonografoak grabazio sistema mekaniko-analogiko bat erabiltzen du. Sistema honetan, uhin soinudunak bibrazio mekanika bihurtzen dira transduktore akustiko-mekaniko baten bidez. Bibrazio hauek, ziri baten bitartez, ildo helikoidal bat fonografoko zilindro gainean lantzen dute. Soinua erreproduzitzeko prozesu alderantzikatzen da.
Hasieran kartoizko zilindro eztainuz estalita erabiltzen ziren (tin foil motako fonografoa); geroago kartoizko parafinatuta, eta azkenean argizari gogorraz. Argizarizko zilindroa, kalitate eta iraunkortasun handiko gaia izateagatik, 1899-tik merkaturatu zen, urte bat beranduago gramofonoa agertu zenetik.
1889-ko abenduaren 2-tan Edison etxeko ordezkari batean, Theo Wangeman, Johannes Brahms oso konpositore ospetsuren interpretazio bat grabatu zuen. Piano bakar baterako bertsio Hungariar Dantzen zati bat zen; grabaketa hau oraindik gordeta badago ere kalitatea penagarria da.

## Fonografo geroagoko asmakizunak

1877 geroztik fonograforen antzeko hamaika tramankulu zabaltzen ziren, "talking machines" izenekoak agertuz. Hala ere, soilik gramofonoak Edisonen asmakizuna iluntzea lortu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ U.S. Patent 0,200,521 Edisonen fonografoko patentea. (1878-02-19)
* ↑ «Edison Fonografoa | Laboratorium Bergara Zientzia Museoa» www.laboratorium.eus (Noiz kontsultatua: 2019-12-19).

## Kanpo estekak

* www.todotango.com: Fonografoa gramofonoren kontra, Héctor Luccirena

## Kanpo estekak

* Datuak: Q116434
* Multimedia: Phonographs / Q116434
# Fono

Fonetika eta linguistika arloetan fonoa hizketako soinuaren unitatea da. Giza hizkeran, ezaugarri akustiko bereziak eta iraupen tipikoa duen zati bakoitza fono bat da, soinua osatzen duena.
Fono bakoitzak maiztasun bereizgarri bat du, eta emisio denbora berezia (oro har, 20-60 ms artekoa). Mintzamena ikertzean, analisi espektrografikoa erabiltzen da; horrek soinu uhinak bereizten ditu, maiztasun finkoetako uhin sinpleagoetan bereizita. Haien artean antzekoak diren fonoak ikur alfabetikoekin irudikatzen dira, kako zuzenen artean.

## Fono eta fonema

Fonemak ez bezala (horiek buruko entitate bat baitira), fonoak gauzatze fisikoak dira, neurtu daitezkeenak. Fonema fonoen batura bat da, edota soinu desberdinen batura bat, hizkuntza konkretu baten fonologiako elementutzat har daitezkeenak.
Transkripzio fonetikoa, esan bezala, kako zuzenen artean [ ] sartzen da; eta transkripzio fonemikoa, berriz, barra zeiharren artean / /.

## Ikus, gainera

* Alofono.
* Fonetika eta fonologia.
* Fonema.

## Erreferentziak

* ↑ Crystal, David. (1971). Linguistics. Baltimore: Penguin, 178 or..
* ↑ Crystal, David. (1971). Linguistics. Baltimore: Penguin, 180 or..
* ↑ Loos, Eugene E.. (1997). What is a phone?. in: LinguaLinks: Glossary of linguistic terms. SIL International.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q202064
# Fonmon

Fonmon, galesez: Ffwl-y-mwn, Galesko herrixka bat da, Vale of Glamorgan konderrian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5465045
# Fonollosa

Fonollosa Kataluniako udalerria da, Bages eskualdean eta Bartzelonako probintzian kokatua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 1.399 biztanle ditu.

## Herri eta auzoak

* Camps
* Fals
* Fonollosa
* Canet de Fals

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 885 | 955 | 972 | 1.111 | 1.083 | 981 | 821 | 653 | 633 | 685 | 1.067 | 1.399 |

## Ikus, gainera

* Bartzelonako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Fonollosako udalaren webgunea.
* Datuak: Q16695
* Multimedia: Fonollosa / Q16695
# Frederiko III.a Alemaniakoa

Frederiko III.a (alemanez: Friedrich III., Deutscher Kaiser und König von Preußen; Potsdam, 1831ko urriaren 18a – ibidem, 1888ko ekainaren 15a) Prusiako errege eta Alemaniako enperadorea izan zen 99 egunez 1888. urtean. Gilen I.a bere aita hil eta handik gutxira hil zen. Bismarcken kontra agertu zuen jarreragatik berrikuntzak egin behar zituela ematen bazuen ere, haiek egiteko astirik gabe geratu zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/11/12 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q58600
* Multimedia: Friedrich III of Germany / Q58600
# Frederiko III.a Palatinatukoa

Frederiko III.a Palatinatukoa -Jainkozalea- (Simmern, 1515eko otsailaren 14a – Heidelberg, 1576ko urriaren 26a), Wittelsbacheko etxekoa, Simmern-Sponheim-eko Palatinatuko Kontea eta printze hauteslea izan zen (1559-1576). Palatinatuko Hauteslerriaren gaineko Palatinatu-Simmerneko etxearen agintea ezarri zuen, 1685era arte jaurri zuena. Joan II.a Palatinatu-Simmernekoaren semea zen, eta 1559an Palatinatua Oton-Henrike umerik gabeko hauteslearengandik oinordetu zuen. Kalbinismoko bihurtu sutsua zen, eta sinesbide errefermatua bere agindupeko lurraldearen erlijio ofizial egin zuen, bai eta Heidelbergeko Kristau-ikasbidearen idazketa eta aldarrikapena ikuskatu ere. Hark kalbinismoa babestu zuela-eta, Alemaniako higikunde erreformatuak euskarri bat eduki zuen Germaniako Erromatar Inperio Santuan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q62171
* Multimedia: Frederick III, Elector Palatine / Q62171
# Frederiko III.a Saxoniakoa

Frederiko III.a Saxoniakoa (Torgau, 1463ko urtarrilaren 17a - Lochauko gaztekua, Annaburg, 1525eko maiatzaren 5a), ezizenez Frederiko Jakintsua (alemanez: Friedrich der Weise) deitua, Saxoniako hauteslea izan zen 1486-1525 bitarteko urteetan. Wittenbergeko unibertsitatea sortu, eta Philipp Melanchthon eta Martin Luther bertako irakasle izendatu zituen. Erreforma Protestantea inoiz onartu ez bazuen ere, Wormseko dietaren ondoren Luther babestu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/10/01 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q77233
* Multimedia: Frederick III, Elector of Saxony / Q77233
# Frederiko II.a Danimarkakoa

Frederiko II.a (Haderslev, 1534ko uztailaren 1a - Slagelse, 1588ko apirilaren 4a) Danimarkako eta Norvegiako (1648-1670) erregea izan zen.
Ezin beretu ahal izan zuen Suedia (1563-1570).

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* Datuak: Q154041
* Multimedia: Frederick II of Denmark / Q154041
# Frederiko III.a Danimarkakoa

Frederiko III.a (Haderslev, 1609ko martxoaren 18a - Kopenhage, 1670eko otsailaren 9a) Danimarkako eta Norvegiako (1648-1670) erregea izan zen.
Kristian IV.aren semea zen. Suediaren kontrako gerra egin zuen, eta hari Eskania, Halland eta Blekinge utzi behar izan zizkion 1658an (Roskildeko bakea). Herentziazko erregetza ezarri zuen (1660).

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* Datuak: Q157812
* Multimedia: Frederick III of Denmark / Q157812
# Frederiko II.a Siziliakoa

Frederiko II.a Siziliakoa (Bartzelona, 1296ko abenduaren 13a - Palermo, 1337ko ekainaren 25a) 1296-1337 bitarteko urteetan Siziliako erregea izan zen.

## Bizitza

Petri III.a Aragoiko erregearen eta Suabiako Konstantzaren semea zen. Jakue II.a Aragoikoa bere anaiak eman zion Sizilia ez zuen utzi nahi izan Karlos II.a Anjoukoa, Napoliko erregearen eskuetan. Frantziak, Napolik eta Aragoik gidatu zuten gerrari aurre egin zion, baina 1302an bakea izenpetu zuen, Tinakriako errege titulua hartu, eta Karlos II.aren alaba Eleonorarekin ezkondu zen, bizi zen artean Sizilia beretzat gordez. Petri II.a semea izan zuen ondorengo Siziliako erregetzan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015/04/23 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q367226
* Multimedia: Frederick II of Sicily / Q367226
# Frederiko III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa

Frederiko III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa (Innsbruck, 1415eko irailaren 21a - Linz, 1493ko abuztuaren 19a) Germaniako enperadorea izan zen 1440-1493 bitarteko urteetan.

## Bizitza

Alberto II.aren ondorengoa zen, eta Erroman koroatua izan zen azken enperadorea (1452). 1457an, Austria Garaia eta Austria Beherea jaso zituen; 1485ean Matias Corvino Hungariako erregeak Vienarekin batera kendu zizkion, baina 1490ean itzuli zizkion berriro.
Haren seme Maximiliano Maria Borgoinakoarekin ezkontzean, gerora Karlos V.aren inperioa ekarri zuen ezkontza politikari hasiera eman zion. Berak hartu zuen Habsburgo familiaren ikur hitza A.E.I.O.U., (Austriae est imperare orbi universo: «Austriari dagokio mundu osoan agintzea»).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/11/12 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q150966
* Multimedia: Frederick III, Holy Roman Emperor / Q150966
# Fortuño Espartzakoa

Fortuño Espartzakoa (Ezpartza, Nafarroa Garaia, Euskal Herria, 1500 - ezezaguna, 1566) nafar apaiza izan zen.
Hemezortzi urte zituela, Mesedeetako ordenan sartu zen, Zangozako komentuan. Parisen ikasi zuen eta teologiako maisu maila lortu zuen. 1538an Frantziako hiriburuko komentuko komendadorea zen, eta 1544an Iruñekoa, berreraiki zuena. Aragoiko probintziaren definitzailea eta gatibuen berreroslea. 1562 eta 1566an berrerosle izendatu zuten.

## Erreferentziak

* Nafarroako Entziklopedia Handia | FORTUÑO EZPARTZAKOA. (Noiz kontsultatua: 2022-02-13).
* Datuak: Q110907332
# Foru Batzordea

Foru Batzordea (gaztelaniaz: Consejo Foral) 1898 eta 1979 artean Nafarroako Foru Aldundiak izan zuen kontsultarako erakundea izan zen, egungo Nafarroako Parlamentuaren aurrekaria izan zena.
XIX. mendearen bukaeran zenbait proposamen izan ziren Nafarroako Foru Aldundiak kontuak emateko ordezkari zen erakunde sortzeko, nolabat jadanik desagertuak ziren Nafarroako Gorteak berpizteko. Hori zela eta, Aldundiak 1898ko uztailaren 16an Nafarroako Batzorde Administratiboa sortu zuen kontsultak egiteko. Nafarroako bost zergadun zergadun nagusiak, Agoitz, Tafalla, Tutera, Los Arcos, Lizarra, Uharte Arakil eta Iruñeko hauteskunde-barrutien udalen ordezkari bana eta zazpi barrutietako hamar zergadun nagusien artean zorteoz aukeratutako zergadunek osatzen zuten. Bere helburua “aurrekontuen sorreran, kontuen azterketan, herri-zorraren jaulkipenean, foruen gaiak eta Aldundiaren aburuz aholkularitza behar duten gai guztietan” parte hartzea zuen; gainera “honek (Aldundiak) emandako araudi eta arau orokorrak, Batzordearen bere lehendabiziko bileran izan behar dira aztergaiak”. Aldundiak 1901eko urriaren 16ren agindu bati esker, Batzordea berrantolatzeaz gain herri bozez aukeratutako ahaldun nagusi ohiek ere bertan parte hartzeko aukera zuten XIX. mendearen
1925eko 1926ko urtarrilaren 15ean Aldundiak Batzorde Administratiboa sortu eta antolatzeko araudi berria eman zuen. Hona hemen bere eginbehar berriak: “Udal kudeaketa eta erregimenari buruzko Araudi, Agindu eta hitzarmen orokor guztiak ontzat ematea, baimen hori gabe ezin izango dute indarrean egon. Aldundiak ere Batzordearen txostenaren azpian jarriko ditu Udal aurrekontu eta kontuak, herri-zorraren jaulkipenean, foruen gaiak eta Aldundiaren aburuz aholkularitza berezia behar duten gai guztiak”.
1926ko
1926ko
1935eko
1979ko
Nafarroako Gorteak
Madril 1962

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3756835
* ↑ Francisco Gómez Antón: "El Consejo Foral Administrativo de Navarra", Rialp, Madril, 1962