OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Amaraun sare

    Artikulu hau informatikari buruzkoa da; armiarmaren sarea gaitzat duena beste hau da: «Amaraun»
Amaraun sarea edo amaraun topologiako sarea sare topologia mota bat da. Bertan, adabegi bakoitza adabegi bati edo gehiagoei zuzenean konektatuta dago. Honela adabegi batetik beste adabegi batera mezua garraiatzeko ibilbide desberdinak daude. Amaraun sare batean estazioek erabat konektatuta egongo balira komunikazioan ez litzateke etenik egongo. Adabegi nagusiek (zerbitzariak) beste zerbitzariekin bere konexioak dituzte.

## Funtzionamendua

Amaraun sareko topologian estazioak bata bestearekin konektatuta daude bide batetik edo bestetik, gainerako sare topologiek ez bezala. Amaraun sarean ibilbide desberdinak daude helburura heltzeko. Ezaugarri honek bide erredundanteak ahalbidetzen ditu. Beraz bide bat hondatzen bada beste batetik bideratuko da datu-trafikoa.
Topologia honek ez du behar sareko estazio nagusirik edo zerbitzaririk. Estazio bateren hutsegiteak ez dakar sarea hondatzea.
Amaraun sareak berez leheneratzen dira. Konexio batek edo nodo batek huts egin arren sarea funtzionatzen jarraitzen du, eroritako lekutik komunikazioa igarotzea saihesten delako. Ondorioz amaraun sarea fidagarri bihurtzen da.
Kableri handia behar delako sare garestiak bilakatzen dira. Wireless sareak amaraun sarea osatzen dute kablearen kosturik gabe, kableatutako sareen aurrean abantaila delarik.
Amaraun topologia eta beste topologia bat uztartzean topologia hibridoa eratzen da. Hedapen zabaleko sareek amaraun topologia dute, Internet esaterako.

## Abantailak

* Fidagarritasuna
* Segurtasuna
* Egonkortasuna
* Berez leheneratzen da

## Desabantailak

* Garestia (klabeak erabiliz gero)
* Nodo bakoitzak kable gehiago dakar

## Ikus, gainera

* IEEE 802.1aq
* Sare topologia
* Izar sare
* Zuhaitz sare
* Eraztun sare
* Bus sare

## Kanpo estekak

* Telekomunikazio Hiztegia
* Datuak: Q25552104
* Multimedia: Mesh network / Q25552104
# Amarcord

Amarcord (euskaraz: «Gogoratu») 1973ko Federico Fellini italiar zinema zuzendariaren filma bat da. Bertan honako aktore hauek antzeztu zuten: Pupella Maggio, Armando Brancia, Magali Nöel, Ciccio Ingrassia, Nando Orfei, Luigi Rossi, Bruno Zanin eta Gianfilippo Carcano. Nino Rota eta Carlo Rota konposatzaileen musika banda du.
1974ko Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Filmean 1930eko hamarkadako Italia faxista garaian Borgo izeneko herrian bizi diren hainbat pertsonaien bizimodua agertzen da, tartean nerabe talde bat. Borgo herria, berez, Federico Felliniren Rimini hirian oinarritzen da.
Hasieran itxuraz usadiozko italiar filma dirudien arren, ironia, fartsa eta esperpentuz betea dago.
Filmaren izenburua Emilia-Romagna eskualdeko emiliano-romagnolo hizkeraren a m'arcòrd ("gogoratzen dut") esaldiaren laburdura da, Rimini kokatzen den eskualdeko hizkera, hain zuzen.

## Aktoreak

* Bruno Zanin: Titta
* Pupella Maggio: Miranda, Tittaren ama
* Armando Brancia: Aurelio, Tittaren aita
* Stefano Proietti: Oliva, Tittaren anaia
* Giuseppe Ianigro: Tittaren aitona
* Nandino Orfei: Tittaren osaba, "Il Pataca"
* Ciccio Ingrassia: Teo, Tittaren osaba
* Carla Mora: Gina, neskatoa
* Magali Noël: Gradisca
* Maria Anotietta Beluzzi: Estankuko dendaria
* Josiane Tanzelli: Volpina
* Domenico Pertica: Akordeoijole itsua
* Gennaro Ombra: Biscein
* Luigi Rossi: Abokatua
* Gianfilippo Carcano: apaiza, On Balosa
* Dina Adorni: Matematika irakaslea

## Kanpo estekak

* Amarcord filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q18428
* Multimedia: Amarcord / Q18428
# Akermuxar

Akermuxarra (Diplodus puntazzo) Sparidae familiako ur gaziko arraina da, ekialdeko Ozeano Atlantikoan, Mediterraneo itsasoan eta Itsaso Beltzan bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ Cetti, Francesco. (1777). Anfibi e pesci di Sardegna. in: Storia naturale di Sardegna. 3, 1-208 or..
* ↑ Mas Ferrà, Xavier & Canyelles Ferrà, Xavier: Peixos de les Illes Balears. Editorial Moll, Palma Mallorcakoa, 2000. Manuals d'introducció a la naturalesa, 13. ISBN 84-273-6013-4. 178.
* Datuak: Q2016604
* Multimedia: Diplodus puntazzo / Q2016604
* Espezieak: Diplodus puntazzo
# Akershus

Akershus Norvegiako konderri bat da. 4.918 km$^2$ ditu eta 494.218 biztanle. Hedmark, Oppland, Buskerud, Oslo eta Ostfold konderriekin eta Suediarekin mugak ditu.

## Udalerriak

* Asker
* Aurskog-Holand
* Bærum
* Eidsvoll
* Enebakk
* Fet
* Frogn
* Gjerdrum
* Hurdal
* Lorenskog
* Nannestad
* Nes
* Nesodden
* Nittedal
* Oppegard
* Raelingen
* Skedsmo
* Ski
* Sorum
* Ullensaker
* Vestby
* As

## Kanpo estekak

* Datuak: Q50615
* Multimedia: Akershus / Q50615
# Aker (Saski Baskonia)

Aker Saski Baskonia taldearen maskota da. Akerraren itxura du eta partidatan ikusleak animatu eta entretenitzen ditu.

## Historia

Josean Kerejetak Baskoniako presidente izendatu zutenean talde handia bihur zedin NBAko hainbat talderen marketing estrategiak aplikatu zituen. Horien artean taldea animatuko zuen maskota bat zegoen eta ideien lehiaketa bat antolatu zen. Oinarrien artean idatzirik zegoen aukeraturiko pertsonaia taldeko armarrian ere agertu behar zela eta horrela sortu zen "Aker" maskota eta diseinuan akerra zuen armarri berria. 1988an sortu bazen ere 1989-90 ligako partida batean egin zuen aurreneko agerpena, CAI Zaragozaren aurkako partidan hain zuzen ere. Mendizorrotzako saskibaloi kantxan izan zen.
1990an Baskonia Araba pabiloira aldatu zen eta Akerrek ere itxura aldatu zuen, kolore hori bizia hartu zuen. 1992an itxura aldaketa berri bat izan zuen, NBAko maskoten antz handiagoa hartuz, eta ordutik ez du aldakeeta nabarmenik izan.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Lazkano, B.. (2011-03-03). «Un símbolo del Baskonia» Diario de Noticias de Álava (Noiz kontsultatua: 2023-05-24).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Ramos, Rubén Gazapo. (2020-12-04). «Aker: historia de la mascota más veterana de la ACB» Gasteiz Hoy (Noiz kontsultatua: 2023-05-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q118645742
# Aker proba

Aker proba dema proba bat da, non akerrak probarriari tira egiten dion.
Idi demaren antzerako proba da. Denbora jakin batean ahalik eta plaza gehien egitean datza, eta proba honen inguruan apustuak egiten dira. Azken urteetan Euskal Herriko hainbat jaietan ospatzen dira Aker demak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253018
# Akerbeltz (garagardoa)

Akerbeltz Euskal Herriko garagardogile bat da, François Iraolak Zuberoako Ligi-Atherei herrian sortua. 2012an Azkainera aldatu zen fabrika, eta fabrikazio ahalmena handitu zuten, 800 m²-ko eraikuntza berriari esker. Hainbat garagardo mota ekoizten ditu.

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Akerbeltz garagardogilearen webgunea
* Datuak: Q20492327
# Akeronte

Akeronte edo Akeron Greziako iparmendebaldeko Epiron eskualdean dagoen ibaia da. Akeronte "zorigaitzaren ibaia" bezala itzul daiteke eta, uste zenez, behe munduko Akeronte ibaiaren adar bat zen, nondik, greziar mitologian, Karontek, Hadeseraino eramaten zituen hil berrien arimak. Kontatzen denez, bere uretan, Karonteren ontzia izan ezik, guztia hondoratzen zen. Karontek, hildakoen arimak Hadesera eramatea onartzen zuen, hildakoei, Karonteri ordaintzeko, ahoan jartzen zitzaion txanpon edo oboloaren truke.
Acherousia deituriko aintzira, eta oraindik Akeron deitzen den ibaia, Nekromanteionaren hurbileko hondakinekin, Pargatik gertu dago, kontinentean, Korfuren parean.
Akeronteren beste adar bat Acherusian lurmuturrean agertzen zela uste zen, gaur egun, Eregli deitzen dena, Turkian. Argonautak izan ziren ikusi zutenak, Rodaseko Apolonioren arabera.
Italian bizitzen jarritako greziarrek, Akeronte itsasoratzen zen aintzira, Averno izeneko aintzirarekin identifikatzen zuten.
Platonek, bere Fedon izeneko lanean, Akeronte, munduko bigarren ibairik handiena bezala identifikatzen zuen, aurretik, ozeanoa bakarrik zuela. Akeronte ibaia kontrako norantzan zihoala, Ozeanotik hasita eta lurrazpitik, basamortuen azpitik zihoala esaten zuen.
Behe munduko Akeronte ibaian, Flegetonte eta Kozito ibaiak itsasoratzen ziren, azken hau, Estigia aintziraren deribaziotzat jotzen zena.
Hitza, batzuetan, Hades beraren metafora bezala erabiltzen da
Ibaiaren jainkoak, Ozeano eta Tetisen semea, Askalaforen aita izan zen, Orfne edo Gorgirarekin, behe munduko bi lamia. Danteren Jainkotiar Komediako Infernuan, Akeron ibaia infernuaren ertza da, Aurre Infernua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q191087
* Multimedia: Acheron / Q191087
# Aker Brygge

Aker Brygge Norvegiako Oslo hiriburuaren erdigunean dagoen auzo edo gune bat da.

## Kanpo estekak

* Aker Brygge barrutiko webgune ofiziala
* Datuak: Q417409
* Multimedia: Aker Brygge / Q417409
# Abul-Khattar al-Husam ibn Darar al-Kalbi

Abul-Khattar al-Husam ibn Darar al-Kalbi (arabieraz: أبو الخطار الحسام بن ضرار الكلبي‎) al-Andaluseko hogeigarren valia izan zen (743–745).
743an, siriarren eta yemendarren arteko gerra zibila amaitzen ez zenez, Handhala Ifrikijako valiak Abul-Khattar al-Kalbi bidali zuen vali bezala Thalaba ibn Salama al-Amili ordezkatzeko. Tuwaba ibn Salama al-Gudamik ordezkatu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Collins, Roger. (1983). Early Medieval Spain. New York: St. Martin's Press, 168 or. ISBN 0-312-22464-8..
* Datuak: Q1134534
# Abulia

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du aholku medikorik ematen
Abulia (grezierazko αβουλία, "borondate-eza" hitzetik ekarria) borondate falta da, desoreka organikoren baten eraginez gertatzen dena. Psikiatria arloan, erabakiak hartzeko, jarduteko, mugimenduak egin eta koordinatzeko borondatearen ezintasuna edo ahulezia da. Hezkuntza arloan, umearen moldatu ezinaren behin-behineko egoera da, zalantzaldi edo nagia adibidez.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Diccionario de las ciencias de la Educación. Santillana, 31 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q335941
# Abuná probintzia

Abuná probintzia (gaztelaniaz: Provincia de Abuná) Boliviako Pando departamenduko probintzia bat da. 7468 km²ko azalera du eta 2001eko erroldaren arabera 2996 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1471235
Txantiloi:Pando departamenduko probintzia aurkibidea
# Abusejo

Abusejo Salamancako udalerria da.
2017ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 203 biztanle zituen, 106 gizon eta 96 emakume.

## Ikus, gainera

* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalari buruzko webgunea.
* Datuak: Q1634871
* Multimedia: Abusejo / Q1634871
# Abuko Parke Nazionala

Abuko Parke Nazionala Abuko herritik hegoaldean dagoen Gambiako erreserba natural bat da. Erakargarri turistiko ezaguna da eta herrialdeko lehen fauna erreserba izendatua izan zen.

## Historia

Eremua 1916an babestu zuten lehen aldiz, erreserbatik igarotzen den Lamin erreka hesitu zutenean ura biltzeko puntu bat osatzeko. Errekaren itxiturak basoko fauna eta flora ugaritu egin zuen.
1967an Eddie Brewer fauna ofiziala eta bere alaba Stella Marsden ingurua bisitatu zuten eta basoaren eta bertako faunaren kontserbazioaren garrantziaz jabetu ziren. Brewer-ek eremua babesteko eskaera egin zion gobernuari. 1968an Fauna Saila, gaur egun Gambiako Parkeen eta Fauna Kudeatzeko Departamentua ezarri zen erreserban.

## Flora

Flora sabana eta galeria basoko paisaia tipiko batez osatuta dago. Zuhaitz tipikoak, hogeita hamar metroko altuerarainokoak, hauek dira: olio-palmondoa, kaoba, irokoa eta anthocleista procera.

## Fauna

Hiru tximino-espezie daude: bervet tximinoak, colobus gorriak eta patas tximinoak. Beste ugaztun batzuk, besteak beste, antilopea, urtxintxa, arantzurdea, Afrikako palmondo zibetoa, mangosta, galagoak eta hainbat karraskari mota daude, kanabera-arratoiak barne.
Parkeko narrastien artean monitore-muskera, Niloko krokodiloa, krokodilo nanoa, kobra txupatzailea, kobra beltza, pitoia, puff bater eta mamba berdea daude. 270 hegazti espezie baino gehiago erregistratu dira basoan. Tximeleta eta sits ugari ere badaude.
Gunearen mutur batean animalia behartsuentzako umezurztegi gisa balio duten hainbat itxitura daude, hiena sorta bat barne.

## Erreferentziak

* ↑ Access Gambia website
* ↑ Access Gambia website
* ↑ FAO: Forest and Agriculture Organization of the United Nations
* ↑ Access Gambia website
* 1 2 Gambia Department of Parks and Wildlife Management
* ↑ Access Gambia website
* ↑ Gambia Department of Parks and Wildlife Management
* ↑ Access Gambia website

## Kanpo estekak

* Datuak: Q335818
* Multimedia: Abuko Nature Reserve / Q335818
# Abuna Yemata Guh

Abuna Yemata Guh, Etiopiako Hawzen barrutian dagoen eliza monolitiko bat da, Tigray eskualdean. Itsas mailatik 2.580 metroko altueran eta amildegi batean dago. Bertaratzeko modu bakarra oinez da.
Arkitektura era kupula VI. mendekoak dira, era barnealdean XV. mendeko horma-irudiak dauzka.
* Datuak: Q20626624
* Multimedia: Abuna Yemata Guh / Q20626624
# Abukuma ibaia

Abukuma ibaia (japonieraz: 阿武隈川, Abukuma-gawa) Tohoku eskualdeko bigarren ibaia da eta Japonia guztiko seigarrena. 239 kilometrotako luzera dauka eta bere arroak 5.390 km² hartzen ditu.
Fukushima eta Miyagi prefeturetako nekazal eremuak zeharkatzen ditu. Nasu mendetan sortzen da eta Ozeano Barean itsasoratzen da, Iwanuma hirian. Bere arroan 1'2 milioi pertsona bizi dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q335853
* Multimedia: Abukuma River / Q335853
# Abulfaz Elxibei

Abulfaz Elxibei (azerbaijaneraz: Əbülfəz Elçibəy; Nakhitxevaneko Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoa, Azerbaijan, Sobietar Batasuna, 1938 – Ankara, Turkia, 2000) politikaria izan zen.

## Bizitza

Orientalismoari buruzko ikasketak egin zituen, beka baten laguntzarekin. 1970eko hamarraldian, erakunde bat ezkutuan sortzen saiatu zen, Azerbaijanen independentzia eskatzeko. Horren ondorioz, espetxeratu egin zuten 1975ean. Urte eta erdi egin zuen espetxean. Komunismoaren hondoratzearekin batera, Herri Frontea antolatu zuen, eta Azerbaijan Estatu Burujabeen Batasunean sartzearen kontra azaldu zen.
1992an, hauteskunde orokorretara aurkeztu zen. Garaile irten zen, eta presidente izendatu zuten. Ahaleginak egin zituen Errusiatik aldendu eta Turkiara hurbiltzeko (Estatu Burujabeen Batasunetik atera zen Azerbaijan 1992an), eta Mendebaldeko herrialdeekin petrolioa esportatzeko hitzarmenak lortzeko. Hala ere, ez zuen lortu ez ekonomiak hobera egitea, ez Nagorno-Karabakheko gerra amaitzea.
Huseynov koronelaren jarraitzaileek estatu-kolpea eman zutenean, ihes egin zuen, eta Heydar Aliev komunistaren esku utzi zituen ahalmenak Kontseilu Nazionalak (1993). 1997an, Aliyev presidente zela, itzuli zen Bakura, eta oposizioarekin, Azerbaijango Herri Frontearekin, egin zuen bat.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q319912
* Multimedia: Abulfaz Elchibey / Q319912
# Alodia

Alodia, Alwa edo Aloa Nubiako Erresuma Kristauen artean hegoaldenen kokatzen zena zen, Nobatia eta Makuriaren hegoaldean. Ez da gehiegirik ezagutzen erresuma honen inguruan, nahiz eta ia mila urtez iraun zuen, tamaina handikoa zen eta botere handiko harremanak eduki. Aztarnategiak gutxi ikertu dira, bere iparraldeko mugakideekin alderatuta.
Etiopiako Eliza Ortodoxoaren liturgian herrialde honen kontrola egon zela diote. Ezana eta Sezana enperadore bikien kanpainen kroniketan ere aipatzen dira. Hala ere jatorria ez da oso ezaguna. Alodiari eginiko lehenengo erreferentzia Nastasen Erresuman aurkituriko estela Meroitiko bat da, Alut izeneko leku bat aipatuz. Plinio Zaharrak Alwa sartu zuen Nubiako hirien artean. Baliteke ere Meroëko antzinako erresumarekin lotuta egotea, zentratuta baitago Meroitikoen lurraldean. Axumgo Ezanaren garaietan badirudi Noba herriak kontrolpean zuela, eta ez kuxitek.
VI. mendean Alodia kristautasunera batu zen, Justiniano I.aren eraginez. Kristautasun monofisista ezarri zela dirudi, beste sekta kristauen gaindi. Badirudi ere denbora batez Makuriarekin batera estatu bakarra osatu zutela, bi dinastiek zituzten harremanak direla eta. Hala ere Alodiak geroago bere independentzia berreskuratu zuela argi dago.
Bere urruntasuna dela eta azkena izan zen Nubiako herrien artean Islama onartzen. Funj konkistaren ostean Sennarko sultanerrian batu zen, eta bertakoak Abdallab izenarekin ezagunak izatera igaro ziren. Ajib Handiaren garaian Dongolako Erresuma sortu zen bertan, autonomia handikoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q449639
* Multimedia: Alodia / Q449639
# Alocén

Alocén Guadalajarako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 178 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Guadalajarako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalerriari buruzko webgunea.
* Datuak: Q634273
* Multimedia: Alocén / Q634273
# Alodio

Alodio (Erdi Aroko latinez: allodium) jabetza osoa (bai zuzena eta baita erabilera ere) zuten lurren jabetza-sistema izan zen. Lur alodialen titularrak subiranoak dira eta beste Printze batzuen berdinak dira, erabilitako titulua edozein dela ere. Hau da Jurist Grotius-en definizioa.
Nafarroako Erresuman, jaurerri jakin batzuk landa, lurrak alodioak ziren. Alodio baten kontrakoa, jabetza feudala izan zen, non basailuak erabilera besterik ez zuen, zama baten truke. Alodioa herentziaz lortzen zuten eta erabat libre zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Adam, Frank. (1970). The Clans, Septs & Regiments of the Scottish Highlands. Genealogical Publishing Com ISBN 978-0-8063-0448-9. (Noiz kontsultatua: 2020-04-27).
* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Alodio. .
* ↑ Land und Herrschaft. Grundfragen der territorialen Verfassungsgeschichte Österreichs im Mittelalter. (5. argitaraldia) Viena: Rohrer.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q634755
# Aloe

Aloe Xanthorrhoeaceae familiako Asphodeloideae subfamiliako generoa bat da. Gaur egun 500 espezieako landare zukutsu loredunen barietate daude Aloe vera espeziearen barruan.

## Espezieak

* Aloe aculeata Pole-Evans
* Aloe africana Mill.
* Aloe albida (Stapf) Reynolds
* Aloe albiflora Guillaumin
* Aloe arborescens Mill.
* Aloe arenicola Reynolds
* Aloe argenticauda Merxm. & Giess
* Aloe aristata Haw.
* Aloe bakeri Scott-Elliot
* Aloe ballii Reynolds
* Aloe ballyi Reynolds
* Aloe barberae Dyer
* Aloe brevifolia Mill.
* Aloe broomii Schönland
* Aloe buettneri A.Berger
* Aloe camperi Schweinf.
* Aloe capitata Baker
* Aloe ciliaris Haw.
* Aloe commixta A.Berger
* Aloe comosa Marloth & A.Berger
* Aloe corallina Verd.
* Aloe decumbens (Reynolds) van Jaarsv.
* Aloe dewinteri Giess ex Borman & Hardy
* Aloe dichotoma Masson
* Aloe dinteri A.Berger
* Aloe eminens Reynolds & Bally
* Aloe erinacea D.S.Hardy
* Aloe excelsa A.Berger
* Aloe ferox Mill.
* Aloe forbesii Balf.f.
* Aloe gracilis Haw.
* Aloe haemanthifolia Marloth & A.Berger
* Aloe helenae Danguy
* Aloe hereroensis Engl.
* Aloe inermis Forssk.
* Aloe inyangensis Christian
* Aloe jawiyon S.J.Christie, D.P.Hannon & Oakman ex A.G.Mill.
* Aloe jucunda Reynolds
* Aloe juddii van Jaarsv.
* Aloe khamiesensis Pillans
* Aloe kilifiensis Christian
* Aloe maculata All.
* Aloe marlothii A.Berger
* Aloe namibensis Giess
* Aloe nyeriensis Christian & I.Verd.
* Aloe pearsonii Schönland
* Aloe peglerae Schönland
* Aloe perfoliata L.
* Aloe perryi Baker
* Aloe petricola Pole-Evans
* Aloe pillansii L.Guthrie
* Aloe plicatilis (L.) Mill.
* Aloe polyphylla Pillans
* Aloe ramosissima Pillans
* Aloe rauhii Reynolds
* Aloe reynoldsii Letty
* Aloe scobinifolia Reynolds & Bally
* Aloe sinkatana Reynolds
* Aloe sladeniana Pole-Evans
* Aloe squarrosa Baker ex Balf.f.
* Aloe striata Haw.
* Aloe striatula Haw.
* Aloe succotrina Lam.
* Aloe suzannae Decary
* Aloe tenuior Haw.
* Aloe thraskii Baker
* Aloe variegata L.
* Aloe vera (L.) Burm.f.
* Aloe viridiflora Reynolds
* Aloe wildii (Reynolds) Reynolds

## Kanpo estekak

* Datuak: Q127134
* Multimedia: Aloe / Q127134
* Espezieak: Aloe
# Aloe albida

Aloe albida Aloe generoko landare loreduna da, Xanthorrhoeaceae familiakoa.

## Ikus, gainera

* Aloe

## Kanpo estekak

* Datuak: Q138179
* Espezieak: Aloe albida
# Aloe albiflora

Aloe albiflora Aloe generoko landare loreduna da, Xanthorrhoeaceae familiakoa.

## Ikus, gainera

* Aloe

## Kanpo estekak

* Datuak: Q140911
* Multimedia: Aloe albiflora / Q140911
* Espezieak: Aloe albiflora
# Alodia eta Nunilo

Alodia eta Nunilo (Adahuesca, ? - Alquézar, 851ko urriaren 21a) aragoiar martiri kristauak izan ziren.
Alodia eta Nunilo neskato bikiek aita musulman eta ama kristaua zituzten. Aita laster hil eta amak kristautasunean heziak, hau hiltzean senide batek, ondasunak bereganatzeko asmotan, neskatoak salatu zituen. Islamiar zuzenbidearen arabera, aita musulman baten seme-alabak musulmanak izan behar dira. Baina fede kristaua aitortu zutenez, burua moztu zieten.
Translatio sanctarum Nunilonis et Alodiae eskuizkribuaren arabera, Oneka Beraskoitz erreginak 860an Leirera eraman zituzten bere aztarnak. 1835eko desamortizazioan, erlikiak jaioterrira itzuli zituzten.

## Erreferentziak

* ↑ Catlos, Brian A.. (2004). The Victors and the Vanquished: Christians and Muslims of Catalonia and Aragon, 1050–1300. Cambridge: Cambridge University Press ISBN 0-521-82234-3..
* ↑ Collins, Roger. (1990). The Basques. Londres: Blackwell Publishing ISBN 0-631-13478-6..
* Datuak: Q2667038
* Multimedia: Saints Nunilo and Alodia / Q2667038
# Aloe aculeata

Aloe aculeata Aloe generoko landare loreduna da, Xanthorrhoeaceae familiakoa. Hego Afrikako Limpopo eta Mpumalangan eta Zimbabwe eta Mozambikeko hegoalde eta erdialdean aurki daiteke. Belardietan eta sastraka eremu lehorretan hazten da.
Landareak 30 eta 60 zentimetroko altuera izan dezake. Loreak gorrixka eta horixka artean dira, baina irekitzerakoan laranjak izan ohi dira.
1965 eta 1989 artean Hego Afrikako 10 zentimoko txanponean agertu zen landarea da.

## Erreferentziak

* ↑ «Aloe aculeata [family ALOACEAE on JSTOR»] plants.jstor.org (Noiz kontsultatua: 2022-08-08).

## Ikus, gainera

* Aloe

## Kanpo estekak

* Datuak: Q148221
* Multimedia: Aloe aculeata / Q148221
* Espezieak: Aloe aculeata
# Aloe arborescens

Aloe arborescens Aloe generoko landare loreduna da, Xanthorrhoeaceae familiakoa.

## Ikus, gainera

* Aloe

## Kanpo estekak

* Datuak: Q162137
* Multimedia: Aloe arborescens / Q162137
* Espezieak: Aloe arborescens
# Afixa

Horma-irudia, horma-iragarkia, afixa (Ipar.) edo kartela (Heg.) horma batean zintzilikatu edo itsasteko iragarki bat da, testua eta irudiak batzen dituena gehienetan.
XIX. mendetik aurrera artearen adierazpide garrantzitsua izan da. Publizitate eta politika mezuak zabaltzeko erabili izan dira.

## Erreferentziak

* ↑ «ES 'cartel' > EU 'horma-irudi' - Elhuyar hiztegiak» hiztegiak.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2021-06-02).
* ↑ «'horma-iragarki' - Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-06-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q429785
* Multimedia: Posters / Q429785
# Aflaj ureztaketa sistemak

Aflaj ureztaketa sistemak$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Mota | Kulturala |
| Irizpideak | v |
| Erreferentzia | 1207 |
| Kokalekua | Oman |
| Eskualdea$^2$ | Arabiar Herrialdeak |
| Koordenatuak | 22°59′56″N 57°32′9.8″E﻿ / ﻿22.99889°N 57.536056°E﻿ / 22.99889; 57.536056 |
| Izen ematea | 2006 (XXX. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Aflaj ureztaketa sistemek 4.500 urte baino gehiago dituzte, nahiz eta aztarnarik antzinenak k. o. VI. mendekoak izan. Aflaj falaj hitzaren plurala da, "zatitu" esan nahi duena. Ureztaketa sistema honek biztanle guztien artean banatzen du ura.
UNESCOk 2006an Al-Khatmeen, Al-Malki, Daris, Al-Mayassar eta Al-Jeela aflajak Gizateriaren Ondare izendatu zituen..

## Erreferentziak

* ↑ UNESCOren webgunea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25495
* Multimedia: Falaj / Q25495
# Afmita

Afmita fosfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Afmita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Al3(OH)4(H2O)3(PO4)(PO3OH) * H2O}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Afmite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19739943
* Multimedia: Afmite / Q19739943