# Rocío Sagaón

Rocío Sagaón (Mexiko Hiria, 1933 - Xalapa, Veracruz, 2015eko abuztuaren 16a) mexikar dantzari, koreografo, eskultore eta aktorea izan zen. Andrés Henestrosak honela definitu zuen: «Mexikok izan duen dantza modernoko dantzaririk onena».

## Biografia

Sortzez Rosa María López Bocanegra Mexiko hirian jaio zen 1933an, Nacho López argazkilariaren arreba, Mexikoko dantza-akademian ikasi zuen, eta han ezagutu zuen Miguel Covarrubias margolari ospetsua. Maitasun-harreman bat hasi zuen harekin, 1957an Covarrubias hil zen arte iraun zuena, nahiz eta hura 35 urte zaharragoa izan. Bere debut profesionala Arte Ederren Jauregian izan zen, eta bertan Ana Méridaren Sueño de una noche de verano interpretatu zuen.
1950ean, Emilio “Indio” Fernándezek, bere itxura oso mexikarreko edertasuna ikusita, Pedro Infanterekin batera Islas Marías film dramatikoaren protagonista izatera gonbidatu zuen, non zinegilearen kapritxoz, Sagaonen hartualdiak hondartzan egin ziren dantzatzen zuen bitartean, Infanteren harridurarako eta zintaren garapenarekin zerikusirik ez zuen sekuentzia batean, ondoren, dantzaria Torero filmaren (1958) sekuentzia batean agertu zen, eta 1965era arte ez zen itzuli zinema-setetara, Gabriel García Márquezen kontakizun batean oinarritutako En este pueblo no hay ladrones filmean parte hartuz eta bertan agertzen ziren Mexikoko intelektual munduko hainbat pertsona ezagun, Luis Buñuel, José Luis Cuevas, Leonora Carrington eta Juan Rulfo, besteak beste. Lau zinta gehiagorekin itxiko zuen bere film-ibilbidea.
Bere dantza ibilbideak Ballet Mexicano eta Garaikidea sortzera eraman zuen, Josefina Lavalleren Arte Ederretako Balleteko eta Mexikoko Herri Balleteko kide izateaz gain, haiekin birak egin zituen desagertutako Sobietar Batasunera, baita Errumania, Italia, Hungaria, Txekoslovakia eta Frantziara ere. Dantzari gisa, Guillermo Arriaga Fernándezen Zapata koreografia izan zen bere sorkuntzarik gorena, 1953an Bukaresten estreinatu zena Gazteria Demokratikoaren Munduko Jaialdian. Miguel Covarrubiasekin izandako maitasun-harremanaren ondoren, Georges Vinaver argazkilari frantsesa ezagutu zuen. Hiru seme-alaba izan zituzten: Martin, Djahel, dantzaria eta Naoli.
Bere azken urteetan Mexikoko Veracruz hirian finkatu zuen bere egoitza eta bertan eskulturari ekin zion. Xalapako arte garaikideko galerian Las malqueridas izeneko 17 pieza eskultoriko jarri zituen ikusgai.

## Heriotza

Bihotzekoak jota hil zen, 2015eko abuztuaren 16an.Bere heriotzaren ondoren Natalia Lafourcade abeslariak “Rocío de Todos los Campos” abestia konposatu zion eta 2017ko Musas albumean argitaratu zen.

## Filmografia

* 1950 Emilio Fernandezen Las Islas Marías.
* 1956 Carlos Veloren Torero.
* 1965 En este pueblo no hay ladrones Alberto Isaacena.
* 1969 Mictlan o la casa delo que ya no son Raul Kamfferena.
* 1974 Ariel Zuñigaren Apuntes.
* 1981 Ora si tenemos que ganar Raul Kamfferena..
* 1987 Y yo que la quiero tanto Juan Pablo Villaseñorrena.

## Aintzatespenak

* José Limón Dantzaren Sari Nazionala (2002).

## Erreferentziak

* ↑ http://www.imdb.com/name/nm0756036/
* ↑ Copia archivada. .
* ↑ http://e-veracruz.mx/nota/2015-08-17/cultura/murio-en-xalapa-la-bailarina-coreografa-y-escultora-rocio-sagaon
* ↑ «Este domingo, el 28º Premio Nacional de Danza José Limón a Cecilia Appleton» Instituto Sinaloense de Cultura (Gobierno del Estado de Sinaloa) 11 de abril de 2015.

## Bibliografia

* Margarita Tortajada, Mujeres de danza combativa, Teoría y práctica del arte, Consejo Nacional para la Cultura y las Artes, Dirección General de Publicaciones, 1999 , ISBN 970-18-2032-0, 9789701820322
* Emilio García Riera, Emilio Fernández, 1904-1986, Volumen 3 de Colección Cineastas de México, BPR Publishers, 1987, ISBN 968-895-016-5, 9789688950166
* Lupina Lara Elizondo, Visión de México y sus artistas, Volumen 3, Quálitas Compañía de Seguros, 2000, ISBN 968-5005-03-6, 9789685005036

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3438064