OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Polizia

Polizia indar politikoen menpe egonda hiritarren segurtasuna eta ordena publikoa mantentzeaz arduratzen den segurtasun indarra da. Hitza latineko politīa hitzetik dator, grezierazko πολιτεία, politía hitzetik eratorria, πολις=hiria, administrazioa eta gobernua esan nahi duena. Gaurko esanahia frantsesez agertu zen lehen aldiz XVII. mendean, lege eta ordena mantentzearen esanahiarekin.

## Gizartean duen funtzioa

Mendebaldeko zuzenbidezko estatu gehienetan, poliziaren funtzioak krimenak saihestean eta ikertzean datza, pertsonen edo ordena publikoaren kontra joan litezkeen susmagarriak atzeman eta dagokion autoritatearen esku jartzean.
Poliziaren barruan bada larrialdietarako adar bat. Adar horrek larrialdi, hondamendi eta bilaketa eta erreskate kasuetan jarduten du. Horrelako kasuetan erantzun lasterra emateko, poliziak, suhiltzaileekin eta larrialdietarako medikuekin elkarlanean aritzen dira. Herrialde askotan suhiltzaileek, poliziek, larrialdietako medikuek eta gainontzeko larrialdietako zerbitzuek zenbaki bakarra izaten dute (Euskal Autonomia Erkidegoan 112 telefono zenbakia da).
Poliziaren beste funtzioetako bat trafikoaren zaintza eta zuzendaritza da. Maila guztietako errepideetan automobilak egoki ibiltzeaz arduratzen dira eta zirkulazio kodearen kontra doazen gidariei isunak ipintzen dizkiete. Herrialde batzuetan, trafikoko arauak hausteak kartzela zigorra dakar; beste batzuetan, Frantzian eta Espainian adibidez, gida baimeneko puntuak kentzen dira.

## Polizia, herrialdearen arabera
### Espainian

Espainian, Polizia Nazionala eta Guardia Zibila dira polizia indarrak. Bakoitzak bere zereginak ditu. Udalerriaren mailan, Udaltzaingoa dago.
Euskal Autonomia Erkidegoan Ertzaintza da polizi indar nagusia. Era berean, Guardia Zibila eta Polizia Nazionala ere badaude, Espainia osoan bezala. Azken hauek, mugak zaindu, airoportuak kontrolatu eta dokumentuak egitera mugatzen dira. Udalerriaren mailan, Udaltzaingoa dago eta Araban Ertzaintzaren atal bat dira miñoiak, bereziki trafiko zereginetan.
Nafarroako Foru Erkidegoan bertako polizia indarra Foruzaingoa da. Era berean, Espainia osoan bezala, Guardia Zibila eta Polizia Nazionala ere badaude. Udalerriaren mailan, Udaltzaingoa dago.
Katalunian Mossos d'Esquadra izenekoa da berezko polizi indarra, Polizia Nazionala eta Goardia Zibilarekin batera.

### Frantzian

Frantzia osoan, Polizia Nazionala eta Jendarmeria dira indar nagusiak, bai eta Udaltzaingoa ere, udalerriaren eremuan. Ipar Euskal Herriak ez du berezko polizia indarrik.

## Ikus, gainera

* Nazioarteko polizia mailak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q35535
* Multimedia: Police / Q35535
# Polizia-zinema

Polizia-zinema filme genero artistiko oso popularra da. Polizia ikerketa batek kriminalak edo gaizkileak erakusten ditu. Gangster-zineman ordea gaizkileak du paperik garrantzitsuena.
Espioi-zinema edo thriller denbora eta beldurra aldi berean jokatuz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2101714
# Polizia Ameriketako Estatu Batuetan

Ameriketako Estatu Batuetan polizia zigor arloko justizia sistemaren hiru adarretako bat da auzitegi eta presondegiekin batera. AEBetan polizia agentziek hainbat motatako zereginak betetzen dituzte. Bai eskumen-eremuari dagokionez, bai funtzioei dagokienez.

## Polizia motak
### Federala

AEBetan polizia federalak polizia nazionalaren eskumen guztiak ditu. Herrialde guztian du eskumena. Bere agindupean polizia agentzia gehien dituena Ameriketako Estatu Batuetako Justizia Saila da. Honek bere barnean hartzen ditu:
* Alkohol, Tabako, Arma eta Lehergailu Bulegoa (ATF)
* Drogen Aurkako Agentzia (DEA)
* Ikerketa Bulego Federala (FBI)
* Kartzela Bulego Federala (BOP)
* Presozain Zerbitzua (USMS)
Bestalde Segurtasun Nazionalerako Sailak honakoa hartzen ditu:
* Aduanazaintza (CBP)
* Immigrazio eta Aduanen Agentzia (ICE)
* Isilpeko Zerbitzuak (USSS)
* Kostazainak (USCG)
* Larrialdiak Kudeatzeko Agentzia Federala (FEMA)

### Estatukoa

Estatu poliziak herrialdeko estatu bakoitzeko gobernuak zuzentzen duen lurralde polizia agentzia da. Eskumenak estatu bakoitzera daude mugatuta. Estatuaren arabera estatu polizia, estatu patruila edo autobide patruila izendapena erabiltzen dute.

### Konderrikoa

Konderri, auzotegi (Alaskan) edo parrokia (Luisianan) bakoitzaren baitan dagoen polizia agentziak dira. Polizia agentzia hauek herri txikietan egoten dira eta hainbat herri biltzen dira polizia agentzia bera sortzeko. Bi motatakoak daude:
* Konderriko Polizia: Metropolitar gune handietarako.
* Sheriffaren Saila edo Sheriff's Department: Hianbat herri txiki biltzen dira polizia agentzia berearen agindupean.

### Udalerrikoa

Udalerriko poliziak, Euskal Herriko udaltzaingoaren parekoak izan daitezke. Normalean, hiri handiek izaten dute udal polizia hau. Ezagunenen artean New Yorkeko Polizia Departamendua (NYPD) eta Los Angelesko Polizia Departamendua (LAPD) ditugu. Polizia hauek era honetan izendatzen dira: (Udalerriaren Izena) Police Department.

### Bestelakoak

Badaude beste maila bateko polizia ere. Hauek garraiobideen zainketarako, parkeetarako, portuetarako, aireportuetarako, campusetarako etab. erabiltzen dira. Hauetako asko pribatuak izaten dira eta ez ditu gobernuak kudeatzen.

## Polizia izateko baldintzak

AEBetan polizia izateko baldintzak Ameriketako Estatu Batuetako Justizia Sailak ezartzen ditu. Hauek dira bete beharreko baldintzak:
* Estatubatuar herritartasuna izatea.
* Eskolako graduatua edo maila altuagoko titulazioa izatea.
* Egoera fisiko eta psikologiko onean izatea.
* Polizia-aurrekaririk ez izatea.
* Baliozko gida-baimena edukitzea eta gidatze-aurrekaririk ez izatea.
* Moral altua izatea.
* Narkotiko, marihuana edo alkoholismo historialik ez izatea.
* Aurretik edonolako arrazoiak direla eta, finantza, etika edo lanaren erlazionatutako arazorik ez izatea.
* Buruko gaixotasunik edo genero biolentzian aurrekaririk ez izatea.
* Segurtasunerako arriskutsua ez izatea.
* Legalki su-arma bat edukitzeko onartua izatea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1365622
* Multimedia: Law enforcement in the United States / Q1365622
# Poliuria

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Poliuria ohi baino gernu gehiago kanporatzea da. Izan daiteke gutxi birxurgatzen diren solutuak (glukosa, esaterako) iraizteagatik, hormona antidiuretikoaren produkzioan gertatutako akats baten ondorioz ura iraizteagatik edo giltzurrunaren erantzun desegokiagatik. Honela definitzen dute: helduentzat 24 ordutan gernuaren emisioa 3 litrotik gorakoa, eta 2-2,5 litro gora haurrentzat.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Gaixotasunak Hiztegia] [2015]
* ↑ Euskalterm: [Nefrourologia Hiztegia] [2016]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1124286
# Polizelo

Polizalo edo Polizalo, Gelako tiranoa izan zen K.a. 488tik. K.a. 473an hil zen arte. Polizelo, Deinomenesen semea zen, Gelon I.a eta Hieron I.aren anaia txikia eta Trasibuloren anaia nagusia, Sirakusako tiranoak.

## Bizitza

Gelako tirano bihurtu aurretik ere, bere izena, Himeraren garaipena ospatzen duen tripodean grabatua zegoen, K.a. 480. urtean. Hau, beti, Geloni bakarrik egotzi izan zaio. Beraz, bere anaiaren aipamena, guduan parte hartu zuela baieztatzen duen xehetasun garrantzitsu bat da.
Gelako tirano bihurtu zen K.a. 478an, Gelon eta bere anaia Hieron hil zirenean, ordura arte, Gelako tirania okupatzen zuena, Sirakusako boterean oinordetu zen. Damarete Gelonen emaztearen eskontzea debekatu zioten. Polizelok, Hieronek gorrotatua, berarekin eztabaidatu zuen, Simonides Zeosko poetaren bitartekaritzari esker amaituko den gerra batean.
Diodoro Siziliakoaren arabera K.a. 476an. Polizelo, bere anaia Hieronek bidali zuen sibaritarrak erreskaterako espedizio batean. Izan ere, sibaritarrek, hiria K.a. 510ean Crotonak suntsitu ondoren, jatorrizko kokapenera itzultzeko egindako saiakeretako batean. Hala ere,Polizelok uko egin zion enkarguari eta Akraganteko Teronen gortean babestu zen.
Beranduago, Delfoseko Apoloren santutegiari, zaldiek eta gurdizainek tiratutako gurdi bat irudikatzen zuten brontzezko estatua talde bat eman zion (Delfoseko auriga izenekoa), K.a. 474ko Pitiar Jokoetako garaipen baten omenez.
Ez da ezagutzen Polizelo noiz hil zen, baina Hieron I.a hil aurretik izango zen, Sirakusako tirano gisa, bere anaia txikia zen Trasibulok ordezkatu baitzuen.
Ez dago argi noiz hil zen Polizelo, baliteke Hieron I.a baino lehenago izatea, Sirakusako gobernuan gazteagoa zen Trasibulo anaiak, ordezkatu zuelako.

## Erreferentziak

* ↑ Diodoro Sikulo XI, 48.
* ↑ SMITH, s. v. Polyzelus.

## Bibliografia

* SMITH, William (1870):(a cura di), Polyzelus, in Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology.
| Aurrekoa | Gelako tiranoa | Ondorengoa |
| Hieron I.a | K.a. 478-473 | Demokrazia |

## Ikus, gainera

Sirakusako tiranoak
# Polizia-txakur

Polizia-txakurra polizia-lanetan laguntzeko trebatutako txakurra da; gauzak detektatzeko, pertsonak aurkitzeko edo horiei segika ibiltzeko trebatuta dago.

## Arrazak

Lan hauek egiteko erabiltzen dituzten arrazarik garrantzitsuenak artzain-txakur alemana, rottweilerra eta dobermana dira. Defentsa edo erasoa barne hartzen ez duten lanetarako, aireportuetan edo leku publikoetan drogak detektatzeko labrador retrieverra edo artzain-txakur malinastarra bezalako arrazak ere erabil daitezke.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Ertzaintza Lexikoa] [2013]
* ↑ (Gaztelaniaz) Zaragozá, Vicente. «Razas de perro policía» webanimales.com.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q39235
* Multimedia: Police dogs / Q39235
# Polaritate terapia

    Artikulu hau gaixotasunak prebenitu eta sendatzeko moduari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Tratamendu (argipena)».
Polaritate Terapia, Randolph Stone doktoreak sortutako terapia energetikoa da. Terapia honekin gorputz pultsioen oreka bilatzen da, osasuna eta ongizatea izateko. Stoneren arabera, terapia honek medikuntzarako osagarri bat da gizaki bakoitza bere bizitzarekin armonian jartzea du helburu.
Randolph Stonerern arabera, gizakiak energiaz sortutako izakiak gara eta osasuna helburu gure energia eta espirituan oreka egon behar da.

## Ikus, gainera

* Terapia okupazionala
* Medikuntza alternatibo
* Bioelektromagnetismo

## Erreferentziak

̽* www.terapiadepolaridad.org.es
* AEPT (Asociación Española de Polaridad)
* APTA (American Polarity Therapy Association)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65217084
# Polarita

Polarita sulfuro motako minerala da.

## Ezaugarriak

Polarita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Pd(Bi,Pb)}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 - 4 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Polarite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Polaris (filma)

    Artikulu hau filmari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Polaris».
Polaris 2022ko Ainara Vera nafar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Ainara Berak Viktor Kossakovski zinemagile errusiarraren Aquarela dokumentala muntatzeko lanetan ari zela ezagutu zuen Hayat. Plano gutxi batzuetan azaltzen da emakumea, baina kamera aurrean zuen indarraz ohartu zen Bera. Horretaz gain, Hayatek tradizioz gizonena zen mundu batean lan egiten zuen, eta, iragan arazotsua izan arren, gauza harrigarriak egitea lortu zuen. Nafarrak aukera bat ikusi zuen pieza horiek guztiak batuta film bat egiteko, eta argi zegoen Hayatek eutsi ziezaiokeela film luze baten pisuari.
Horrela sortu zen Polaris. Iparrizarra. Garai bateko nabigatzaileek izarrei begiratzen zieten hura non zegoen jakiteko, eta Hayat etengabe bere lekuaren bila dabilen barku kapitain bat da. Ozeano Artikoan aditua da, eta, bere lana dela eta, familiakoengandik eta gizarteatik urrun bidaiatzera behartuta dago. Leila, haren ahizpa txikia, ordea, haurdun dago, eta Inaya jaiotzean hankaz gora jarriko da bi ahizpen mundua.
Hayatek atzean utzi nahi izan du bere jatorria, baita hazi zen lurra ere. Baina hasi berri den bizitza bat ikusirik, bere familiaren iragan konplikatuari buruz hausnartuko du, eta ordura arte hartutako erabakiak zalantzan jarri. Hayatek sendatu gabeko zauria du, amarekin izandako harremanak utzitako oinazea, eta ilobaren jaiotzak familiarteko harremanez beste era batera pentsaraziko dio.

## Erreferentziak

* 1 2 3 «Bi ahizpa Iparrizarraren bila» Berria 2023-06-17 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q117713343
# Polaris espedizioa

Polaris espedizioa (1871) Charles Francis Hall estatubatuarrak zuzendu zuen, Ipar Polora iristeko helburuz, honela bada, Ipar Polora ailegatzeko lehenbiziko ahalegin serioetako bat izan zen. AEBetako Gobernuak diruz lagundu zuen, aurrez William Edward Parry 82°45' Ipar latitudera iritsi zen. Espedizioak bere helburu nagusian porrot egin zuen, bidai osoan zehar insubirdinazio, inkonpetentzia eta lidertza gabezia arazo larriak pairatu baitzituen.
Hall gidaritzapean, 1871ko ekainean Polaris ontzia New York hiritik itsasoratu zen. Urrian, eskifairen kideak negua igarotzeko Groenlandialo iparraldeko kostaldean gelditu ziren, Ipar Polora bidaiatzeko prestatuz. Hall, trineo-bidai batetik Polaris ontzira itzultzean gaixotu egin zen. Hil aurretik eskifaiari bera pozoitzea egotzi zion. 1968an bere gorpua desilobiratu eta autopsia egitean bere bizitzaren azken bi asteetan arseniko kopuru handia irentsi zuela agertu zuen.
Espedizioak lorpen nabarmena bereganatu zuen, itsasontziz Ipar 82°29' latitudera iristea, ordurarte itsasontzi bat iparraldeena ailegatutako latitudea. Hegoalderako itzulera bidean, espedizioaren 19 kide ontzia izotzean harrapatua geldituz hondoratuko zenaren beldurrez, gauez berau abandonatu eta izotzera jaitsi ziren, ekaitza sortu zen, izotza pitzatu eta 6 hilabetez izotz puska batean deriban egon ziren, erreskatatuak izan aurretik 2.900 kilometro eginez. 1872ko urrian Polaris ontzian geratutako kideek Etah (Groenlandia) hurbileko hondartza batean lehorreratu zuten. Talde honek inuiten laguntzaz neguan bizirautea lortu zuen, eta hurrengo udan erreskatatuak izan ziren. Itsas batzorde batek Hallen heriotza ikertu baina ez zuen ez inor errudundu, ez eta une hartan gertatu zena argitu ere.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5761
# Polaritate (argipena)

Polaritate hitzak adiera zenbait ditu:
* Elektrizitatean, polaritate elektrikoa, zirkuitu elektriko batean karga elektrikoak polo negatibotik polo positibora iragateko propietatea.
* Nazioarteko harremanetan, polaritatea, agintea eta nagusitza potentzia gutxiren artean banatzearen fenomenoa.
* Osasunean, Polaritate terapia, Randolph Stonek sortutako terapia energikoa.
* Kimikan, polaritatea edo polartasuna, molekula ororen ezaugarria, haien ezaugarri fisiko-kimikoetan zeresan handia duena.

### Ikus, gainera

* Polarizazio (argipena)
# Polaris

Polaris izan daiteke:
* Polaris, izarra, normalean Iparrizarra (Polaris Borealis) deitua.
* Polaris Australis izarra (Sigma Octantis).
* UGM-27 Polaris estatubatuar misila.
* Polaris, Marvel Comicseko pertsonaia.
* Polaris, H. P. Lovecraften ipuina.
* Polaris Inc. estatubatuar ibilgailu-enpresa.
* Polaris, Ainara Veraren dokumentala.
# Polarimetro

Polarimetroa isurkari batetik igarotzen den argi polarizatuaren polarizazio planoak duen errotazio optikoa neurtzeko erabiltzen den tresna da. Iturri monokromatiko batetik (sodiozko lanpara batetik, adibidez) datorren argia polarizatzaile batetik igarotzen da. Lortzen den argi polarizatua aztertu nahi den isurkaria gordetzen duen hodi batetik pasarazten da, eta irtetean analizatzaile batean jasotzen da argi hori. Analizatzaile horretan errotazio angelua neurtzen da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017-03-14 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q693545
* Multimedia: Polarimeters / Q693545
ieaKimika laborategiko tresneria :
# Polaris Dawn

Polaris Dawn, SpaceXek kudeatu eta Shift4ko Jared Isaacman enpresaburua buru duen gizakidun espazio-misio planifikatu bat da, Polaris programan aurreikusitako hiru misioetako lehena ere bada.
Misioan zehar Dragon 2 kapsulak Isaacman eta eskifaiaren beste hiru kideak (Scott Poteet, Sarah Gillis eta Anna Menon) orbita eliptiko oso altu batera jaulkiko ditu, Lurretik 1.400 kilometrora ipiniz, NASAren Apollo programa garaitik gizaki bat Lurretik egon den urrutiena, Van Allenen gerrikoaren zenbait ataletatik igaro eta espazio-erradiazioa eta espazio-hegaldiek gizakien osasunean duten eragina ikertzeko helburuz.
Misioa aurrera doan heinean, Isaacman eta Gillisek lehen ontziz kanpoko ibilaldi komertziala egiten ahalegintzea aurreikusi da. 2024ko uztailaren 27a ondoren burutzea aurreprogramatu da.
* Datuak: Q110916241
* Multimedia: Polaris Dawn / Q110916241
# Polar (argipena)

Polar hitzak adiera zenbait ditu:
* polar, poloari dagokiona;
* koordenatu polarrak, angeluan eta distantzian oinarrituako koordenatu sistema bat;
* geometrian, polo eta polarra, eraikuntza geometriko bat;
* Polar, 1996an NASAk espazioratutako satelite artifiziala.
# Potasio karbonato

Potasio karbonato konposatu kimiko bat da, K$_2$CO$_3$ formuladuna. Konposatu higroskopiko hau xaboia egiteko erabiltzen dute. Beira egiterakoan hareari egonkortzaile gisa gehitzen zaion konposatua da.
Batzuetan potasa deitua (kimikoki akats bat da), kiln bat erabiliz lortzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Beiragintza Hiztegia] [2021]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q379885
* Multimedia: Potash / Q379885
# Potasio-magnesio-hastingsita

Potasio-magnesio-hastingsita silikato motako minerala da eta hastingsita root name taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Potasio-magnesio-hastingsita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {{K}{Ca2}{Mg4Fe^{3+}}(Al2Si6O22)(OH)2}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Potasio-magnesio-hastingsite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Potasio-sadanagaita

Potasio-sadanagaita silikato motako minerala da eta sadanagaita root name taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Potasio-sadanagaita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {{K}{Ca2}{Mg3Al2}(Al3Si5O22)(OH)2}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 6 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Potasio-sadanagaite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Potasio nitrato

Potasio nitratoa nitrato bat da, hiru oxigeno molekulak eta potasio eta nitrogeno molekula banak osatzen dutena. Bere formulazio kimikoa KNO$_3$ da. Naturan, gehiengoa mendebaldeko Hego Amerikako basamortuetako nitro-biltegi zabaletatik dator, baina sintesi kimiko bidez ere lor daiteke: konposatu basikoak (adibidez, potasio hidroxidoa) azido nitrikoarekin neutralizatuz.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [2009]
* ↑ Bown, Stephen R.. (2005). A Most Damnable Invention: Dynamite, Nitrates, and the Making of the Modern World. Macmillan, 157 or. ISBN 0-312-32913-X..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q177836
* Multimedia: Potassium nitrate / Q177836
# Potasio permanganato

Potasio permanganatoa, potasio (K$^+$) eta permanganato(MnO$_4$$^-$) ioiez osaturiko konposatu kimiko bat da. Agente oxidatzaile sendoa da eta bai solido egoeran eta baita ur-disoluzioan kolore more bizia du. Ingurune azidoan, potasio ioduroarekin erreakzionatzen du iodo metalikoa lortzeko helburuarekin. Potasio katioiak, 1$^+$ oxidazio egoeran dago, anioia, aldiz 1$^-$ egoeran.

## Erabilerak

Industria eta laborategi mailan, erreakzio kimiko desberdinetan oxidatzaile moduan erabiltzen da.
Konposatu kimiko desberdinen sintesian erabiltzen da, izan ere, permanganatoa diluituta duen disoluzio batek alkenoak diol bihurtu ditzake. Baldintza gogorretan, konposatu azidoetako karbono-karbono loturak hautsi ditzake . Erreakzio hau aplikatzen da ziklohexanotik abiatuta azido adipikoa sintetizatzeko.
Ingurune basikoan, eraztun aromatiko bati lotua dagoen karboxilo taldearen metilo baten oxidazioa da beste erreakzio arrunt bat.
Kimika analitikoan, erredox erreakzioetan erabiltzen da oxidatzaile moduan. Permanganatoa Mn$^{2+}$ modura erreduzitzen da disoluzio azidoetan. Disoluzioa neutroa bada, MnO$_2$-ra erreduzitzen da, non manganesoak +4 oxidazio egoeran dago. Aldiz, disoluzio basikoetan, K$_2$MnO$_4$ sortzen da, eta hemen, manganesoak +7 oxidazio egoera du.
Laborategian, azido klorhidrikoarekin erreakzionarazten da kloro elementala sortzeko hurrengo erreakzioa jarraituz:
${\ce {2MnO4^- + 10Cl^- + 16H3O^- -> 2Mn^2+ + 5Cl2 + 24H2O}}$Bere propietateetaz baliatuz, desodorante eta desinfektatzaile moduan erabiltzen da. Parasitoek eragindako gaixotasun batzuk sendatzeko erabiltzen da arrainetan, eta baita azaleko gaixotasun batzuk tratatzeko ere, hala nola, onddoak. Sugeen hozkaduren ondorioz edota pozoiek sortutako intoxikazioak konpontzeko tratamentua ere izan daiteke.
Ur edangarriaren tratamentuan erabilera garrantzitsua du. Adibidez, Afrikan, landareetan egon daitezkeen bakteria desberdinak neutralizatzeko erabiltzen da.

## Arriskuak

Potasio permanganato solidoa, oso oxidatzaile sendoa denez, glizerina puruarekin nahasten badugu, oso erreakzio exotermikoa ematen du. Hau ere gerta daiteke, material organiko desberdinekin nahasten badugu.
KMnO$_4$ solidoa azido sulfuriko kontzentratuarekin nahasten badugu, Mn$_2$O$_7$ sortzen da eta honek leherketak sortzen ditu. Azido klorhidrikoarekin nahasten bada, kloro gas arriskutsua sortzen da.
Disoluzio akuosoak ez dute hainbesteko arriskua, gehienbat diluituak badaude.
Permanganatoak azala eta arropa zikintzen du MnO$_2$-ra erreduzitzean, hortaz, kontuz maneiatu behar da. Arropako orbainak, azido azetikoarekin garbitu daitezke. Azalekoak, aldiz, 48 orduren buruan joaten dira. Bestela, sulfito edo sodio bisulfitoarekin garbitu daiteke.

## Aplikazioak

Intoxikazio desberdinetan, urdaileko garbiketak egiteko erabiltzen da, hala nola, fosforo zuria irensten bada.
Dermatologian ere oso erabilia da bere ezaugarriengatik.
Uren garbiketan erabilia izan da 70. hamarkadatik, bere ahalmen oxidatzaile sendoagatik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q190865
* Multimedia: Potassium permanganate / Q190865
# Potasio-magnesio-fluoro-arfvedsonita

Potasio-magnesio-fluoro-arfvedsonita silikato motako minerala da eta arfvedsonita root name taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Potasio-magnesio-fluoro-arfvedsonita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {[(K,Na)][Na2][Mg4Fe^{3+}][Si8O22][(F,OH)2]}}$. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Potasio-magnesio-fluoro-arfvedsonite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Potasio-pargasita

Potasio-pargasita silikato motako minerala da eta pargasita root name taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Potasio-pargasita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {{K}{Ca2}{Mg4Al}(Al2Si6O22)(OH)2}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 - 6,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Potasio-pargasite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Potasio-richterita

Potasio-richterita silikato motako minerala da eta richterita root name taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Potasio-richterita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {{K}{CaNa}{Mg5}Si8O22(OH)2}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Potasio-richterite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).