OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ezko-argi

Ezko-argia da hilobi baten ondoan ezartzen den xirio edo kandela, ezko edo argizarizko objektua, noski. Ezkargi edo ezkoargi gisa ere agertu izan da idatzia euskal tradizioan.

## Erreferentziak

* ↑ «Euskaltzaindiaren Hiztegia - Ezko» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-01-20).
* ↑ «OEH - Bilaketa - Ezkoargi» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-01-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14780391
* Multimedia: Grave candles / Q14780391
# Estrusio (geologia)

    Artikulu hau geologiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Estrusio (argipena)».
Estrusioa, oro har, masa bat irekidura batetik presioz irtenarazita moldeatzea edo forma ematea da. Ñabardura ezberdinak ditu geologiaren hainbat alorretan:
         * Glaziologian, glaziar baten izotz geruza ezberdinen isurtzeen ondorioz gertatzen den fenomeno bat da.
         * Tektonikan, estrusioa lur gogor baten zatia da, bere estalkitik irteten dena, ez oso erresistentea, bultzada tektoniko bertikal baten ondoren.
         * Hidrogeologian, estrusio karstikoko fenomenoak akuifero kareharri-dolomitiko batzuen birkarga freatiko indartsuen ondorio dira, zorupeko mantuaren ur gainpresio indartsu bat gertatzen denean, modu espontaneoan, pitzaduretako tapoien zati bat leherraraziz eta estalkia jasoz, lurzoruan zulo handiak eratzen dituena, eta lurrazpiko
         * Bolkanologian, lurreko pitzadura batetik, laba azidoaren azaleratzea da, oretsua, orratz edo domo eran solidotua, koladak eragiten ez dituena.
# Estrusio (argipena)

Estrusio hitzak adiera zenbait ditu:
* Estrusio (Geologia) hitzak, Geologiaren hainbat alorretan erabiltzen da, besteak beste, Glaziologian, Tektonikan, Hidrogeologian eta Bolkanologian.
* Estrusio (fabrikazio) prozesu bat da: masa bat moldeatzea edo forma ematea zehazki horretarako prestatutako irekidura batetatik irtenaraziz.
* Estrusio (marrazketa tekniko) hiru dimentsioko formak eratzeko modu bat da.
# Estrusio (fabrikazioa)

    Artikulu hau fabrikazio prozesuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Estrusio (argipena)».
Estrusioa, oro har, masa bat moldeatzea edo forma ematea da, zehazki horretarako prestatutako irekidura batetatik irtenaraziz. Industrian, estrusioa zeharkako profil definitu eta finkoko objektuak sortzeko erabiltzen den fabrikazio-prozesu bat da, materiala bultzatuta nahi den sekzioko trokel batetik ateratzen da. Beste fabrikazio-prozesu batzuen aldean dituen bi abantaila nagusi ditu: batetik zehar-ebaki oso konplexuak sortzeko gaitasuna eta, bestetik, hauskorrak diren materialak lantzeko, materialak konpresio-esfortzuak eta ebakidura-esfortzuak baino ez dituelako topatzen. Gainera, gainazaleko akabera bikaina sortzen du eta forma askatasun handia ematen du diseinu prozesuan estrusioa, produktuak lortu ahal izateko lehengaien jarraikako erabilpena da, metalurgikoak, plastikoak eta elikagaietakoak. Lehengaiek, fusioa, presioa eta deformazioa jasan behar dute. Adibidez, beirazko botila baten fabrikazio prozesua, birziklapenerako beira eta koloratzaile mineralekin nahastutako aluminosilikatoen fusioan hasten da, tanta goriaren garraio eta hoztearekin jarraitzen du, matrize baten bidez deformatzen dena eta abiadura egoki batetara solidotzen da.

## Kanpo estekak

* Estrusio bidezko moldaketa Ikkaro blogean
* Datuak: Q139143
* Multimedia: Extrusion / Q139143
# Estrusio (marrazketa teknikoa)

    Artikulu hau marrazketa teknikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Estrusio (argipena)».
Estrusioa marrazketa teknikoan, biraketarekin batera, hiru dimentsioko solidoak sortzeko metodorik erabiliena da. Estrusio ardatz batean edo altuera batean profil bat ekortzean sortzen da. Profila poligonoa, zirkulua, elipsea, polilerroa irekia edo itxia izan daiteke. Estrusio-ardatza edo bide lerroa edo polilerroa izan daiteke.
# Frankenheim

Frankenheim Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, [[Schmalkalden-Meiningen (barrutia)|Schmalkalden-Meiningen]] barrutian. 2014an 1.134 biztanle zituen 9,11 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q628547
* Multimedia: Frankenheim/Rhön / Q628547
# Frankenstein (1910eko filma)

Frankenstein 14 minutu dirauen 1910eko beldurrezko film laburra da, Mary Shelleyren 1818ko izen bereko lanean oinarrituta. Egokitzapenean eta zuzendaritzan James Searle Dawley aritu zen.

## Argumentua

* Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Victor Frankenstein medikuntzako ikasleak izaki bat sortu nahi du elektrizitatearen bitartez; munstro itxuragabea sortuko du baina.

## Antzezleak

* Augustus Phillips: Victor Frankenstein
* Mary Fuller: Elizabeth
* Charles Ogle: Munstroa

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Filma 'IMDB' webgunean
* (Ingelesez) Frankenstein (1910), intertituluak ingelesez YouTuben
* (Ingelesez) Filma 'Internet Archive'n, behera ekartzeko moduan
* Datuak: Q1135816
* Multimedia: Frankenstein (film, 1910) / Q1135816
# Frankenstein (Renania-Palatinatua)

Frankenstein Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Kaiserslautern (barrutia)|Kaiserslautern]] barrutian. 2014an 965 biztanle zituen 13,82 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q23036
* Multimedia: Frankenstein (Pfalz) / Q23036
# Frankenmuth (Michigan)

Frankenmuth Michigango hiri bat da. Saginaw konderrian kokatua dago. 2010ean 4.944 biztanle zituen, 7,75 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Saginaw konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q261711
* Multimedia: Frankenmuth, Michigan / Q261711
# Frankenroda

Frankenroda Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, Wartburgkreis barrutian. 2014an 325 biztanle zituen 7,02 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q668994
* Multimedia: Frankenroda / Q668994
# Frankenstein (1931ko filma)

Frankenstein 1931ko James Whale ingeles zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. 1818ko Mary Shelley idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Colin Clive, Mae Clarke, John Boles eta Boris Karloff aktoreek antzeztu zuten
Estreinatu eta berehala beldurrezko zinemako betiko klasiko handietako bat bilakatu zen. Ondorioz hainbat jarraipen izan zituen: Bride of Frankenstein ("Frankensteinen Neskalaguna", 1935), Son of Frankenstein ("Frankensteinen Semea", 1939) eta The Ghost of Frankenstein ("Frankensteinen Mamua", 1942), Frankenstein Meets the Wolf Man ("Frankensteinek Otsogizona Topatzen Du", 1943) eta House of Frankenstein ("Frankensteinen Etxea", 1944).
Bestalde, 1960ko hamarkadako The Munsters telesaila ospetsuko Herman Munster protagonista Frankensteinen pertsonaian oinarritua dago, eta 1974ko Mel Brooksen Frankenstein Gaztetxoa, 1984ko Tim Burtonen Frankenweenie eta 1994ko Kenneth Branaghen Mary Shelley's Frankenstein filmeek ere eleberrian oianrrituak egoteaz gain film aintzindari honen eragin nabarmena dute.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Henry Von Frankenstein doktoreak (Colin Clive) esperimentu izugarria gauzatu berri du: hainbat hildako dohakabeen gorpuetatik hartutako zatiekin gizaki berri bat osatzea (Boris Karloff). Fritz morroiaren laguntzaz (Dwight Frye), gauez eta ezkutuan herriko hilerrian sartu eta hildakoen gorpuei behar adina zati kentzen dizkie. Jabetu ez dena erabili duen garuna kriminal baten jabetzakoa zela da.

## Aktoreak

* Colin Clive: Henry Frankenstein
* Mae Clarke: Elizabeth Lavenza
* John Boles: Victor Moritz
* Boris Karloff: Frankensteinen munstroa
* Edward Van Sloan: Waldman doktorea
* Frederick Kerr: Frankenstein Baroia
* Dwight Frye: Fritz
* Lionel Belmore: Herr Vogel, Burgumaisua
* Marilyn Harris: Maria Txikia
* Michael Mark: Ludwig, Mariaren aita

## Iruditegia

* Iragarkia.
* Filmaren jatorrizko iragarkia ikusgai.

## Kanpo estekak

* Frankenstein filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* Frankenstein filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q546829
* Multimedia: Frankenstein (1931 film) / Q546829
# Frankenthal

Frankenthal Alemaniako Renania-Palatinatua estatu federaleko hiria da. Rhin-Neckar eremuaren barnean dago eta 46.793 biztanle ditu (2010).

## Historia

Lehenengo aldiz 772ko dokumentu batean aipatzen da Franconodal izenarekin. 1119an Agustindarren monasterio bat eraiki zen, gaur egun hondarrak baino gelditzen ez diren arren. XVI mendean Herbeheretatik ihesi zetozen 58 familia kalvinista etorri ziren eta hiriari garapena eman zioten, bai industriari dagokionez eta baita artearen arloan ere, esate baterako Frankenthaler Malerschule (margo-eskola) sortu zuten. XVII mendean Hogeita Hamar Urteko Gerrak kalte larriak eragin zizkion eta 1689an frantziarrek hiria erre zuten.
Bigarren Mundu Gerrako bonbaketek hiriaren %90a suntsitu zuten. Amerikarrek hartu zuten Frankenthal baina ondoren Frantziako Okupazio eremuan gelditu zen.

## Hiri senidetuak

Ludwigshafen am Rhein ondorengo hiriekin senidetuta dago:
* Colombes (Frantzia)
* Strausberg (Alemania)
* Sopot (Polonia)

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* (Alemanez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q6905
* Multimedia: Frankenthal (Pfalz) / Q6905
# Fangera

Fangera (Pangwe) erdialdeko Afrikako hizkuntza da, Niger-Kongoko familiakoa eta Bantu subfamiliakoa. Fang herriaren hizkuntza, Gabongo iparraldean, Ekuatore Ginean eta Kamerungo hegoaldean miloi bat hiztun baino gehiago ditu (Sao Tome eta Principen eta Kongoko Errepublikan ere hiztunak ditu).

## Adibideak

* Kaixo (lagun bati) = Mbóló
* Kaixo (talde bati) = Mbólani
* Egun on = Mbɛmba kírí
* Arratsalde on = Mbɛmba alú
* Gabon = Mbɛmba ŋgogo
* Eskerrik asko = Akíba
* Zelan? = Ye one mvo'e? O yaha?
* Fangeraz egiten dut = Ma kɔ̀b Faŋ
* Ez dut fangeraz egiten = Maha kɔ̀b Faŋ
* Fangera ulertzen dut = Ma wɔ̀k Faŋ
* Ez dut fangera ulertzen = Maha wɔ̀k Faŋ
* Gurdia = Motúa
* Maite zaitut = Ma jiŋ wǎ
* Nora zoaz? = Wa ke ve?
* Etxera noa = Ma ke ándá
* Eskolara noa = Ma ke a sikólo/sikúlu
* Paseatzera noa = Ma ke ma biwá'a
* Gose naiz = Ma wɔ̀k nziɛñ
* Gaixo nago = Ma ŋkókɔ̌n
* Zer esan du? = Wa jón á jé?
* ... esan dut = Maa jó náá/néé
* Jan nahi dut = Ma kúmá jí
* Polita zara = One mbeŋ
* Nano = Otútúm
* Herrialdea = Sihi
* Ortzadar = Ncúcǔm
* Itsaso = Mâŋ
* Etxe = Ndá
* Konketa = Nceŋa
* Erreka = Otoŋ
* Ibai = Osúiñ

### Zenbakiak

* 0= Nzese, nzenze
* 1= Fɔ́'ɔ́
* 2= Bɛ̌ñ
* 3= Láa
* 4= Nii
* 5= Tân
* 6= Saman
* 7= Nzamgbáá
* 8= Muom
* 9= Ebuú
* 10= Awôm

## Erreferentziak

* ↑ Berria. Estilo Liburua- Ekuatore Ginea. (Noiz kontsultatua: 2016-9-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33484
# Fang

Fang Kamerunen, Ekuatore Ginean eta Gabonen bizi den talde etno-linguistikoa da, fangera izeneko bantu hizkuntzan mintzatzen dena. 2.600.000 fang inguru dira gaur egun. Nekazariak dira; beste gauza askoren artean banana eta artoa lantzen dute. Buruzagi batek eta ahaide zaharrenek osatutako batzorde batek gobernatzen du fang herria. Poligamia onartzen dute. Arte oparoa izan zuten kolonizazioa arte. Zurezko estatuak dira herri horren artearen adierazpen nagusia, eta maskarak bikain egiten dituzte.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-9-24 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 90. arauaː Munduko herriak eta etniak. .
* ↑ «Estilo Liburua» Berria.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1295544
* Multimedia: Fang-Beti / Q1295544
# Fang Yuting

Fang Yuting (Yinzhou barrutia, 1989ko abenduaren 21a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Fang Yuting

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1756390
* Multimedia: Fang Yuting / Q1756390
# Fangataufa

Fangataufa Tuamotu artxipelagoko atoloi bat da, Polinesia Frantseseko Tureia udalerrian dagoena. 1964an Lurraldeko Batzarrak (Assemblée territoriale polynésienne), Mururoarekin batera, Frantziar estatuari ema zion bertan arma nuklearrak frogatzeko saioak egiteko. Artxipelagoren hego-ekialdean dago, Mururoatik 40 kilometrotara.

## Geografia

Atoloiak errektangelu itxura du, 8,5 km-ko luzeraz eta 7,5 km-ko zabaleraz. Hedapen guztia 5 km² da. Erdian dagoen aintzira 45 km² ditu. Aintzira, jatorriz, itsasoarekin pasabiderik ez zuen baina Armada frantziarrak bat ireki zuen, horretarako 400 metroko kostalde zatia txikituz. Inguru militarra da, inor ez da bizi eta bertan sartzea debekatuta dago.

## Historia

Frederick William Beecheyk, Royal Navyren marinela eta geografoa, 1826an aurkitu zuen. Beechey espedizio baten agintean zegoen. Guztira 23 atoloi aztertu zituen artxipelagoan eta Cockburn Island izena jarri zion.
XX. mendean bertan kopra biltzaileak bizi ziren. 1964tik Frantziako nuklear saioak egiteko lekua bihurtu zen. 1966tik 1996ra atmosferan lau eztanda eragin ziren eta lur-azpiko beste hamar, 500 eta 700 metro artean.

## Gaur egun

Uhartean gaur egun ez da inor bizi eta Armadaren aginpean da. 1998. urtetik jarraipen erradiologikoa egin da: Defentsako langileek urtero egiten duten ingurumen laginketaren kanpaina bat. 2006ko urriaren 15ean, Polinesiako Batzarrak azterketa nuklearren ondorioei buruzko txostena onartu zuen, eta ondorioztatu zuen "azterketa nuklearrek eragin handia izan dutela osasunean, ingurumenean, gizartean eta polinesiako ekonomian". Txosten honen atzean dagoen Ekonomia, Gizarte eta Kultura Kontseiluak gomendatzen du "Estatuak egitate nuklearra aitortu eta, beraz, bere erantzukizun osoa bere gain hartzea". Mururoa eta Fangataufa lur-azpiek ia 500 kg plutonio dituzte.
Mururoa eta Fangataufa Estatu frantsesaren jabetza osoa dute 1964. urteaz geroztik. Senatuak onartu zuen 2012an Polinesia Frantsesaren erkidegoari bere atzeraegitea proposatu zion legea, baina Frantziako Gobernuak ez du aurrera egin.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20210114225627/http://www.ispf.pf/bases/Recensements/2017/Presentation/conference-de-presse
* ↑ https://web.archive.org/web/20070207222617/http://www.obsarm.org/news/2006/Cesc-Rap139.pdf
* ↑ http://questions.assemblee-nationale.fr/q14/14-5966QE.htm

## Ikus, gainera

* Mururoa
* Rainbow Warrior

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Mururoaren eta Fangataufaren egoera erradiologikoari buruzko txostena.
* Datuak: Q506815
* Multimedia: Fangataufa / Q506815
# Fangchenggang

Fangchenggang (txinera sinplifikatuz: 防城港; pinyineraz: Fángchénggǎng), Guangxi eskualde autonomoan kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 717.000 biztanle inguru dauzka 2007ko erroldaren arabera eta 2.386,5 kilometro koadroko azalera.

## Banaketa administratiboa

* Gangkou Barrutia (港口区)
* Fangcheng Barrutia (防城区)
* Dongxing Hiria (东兴市)
* Shangsi Konderria (上思县)

## Ikus, gainera

* Guangxi eskualde autonomoaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Fangchenggang hiriko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q571712
* Multimedia: Fangchenggang / Q571712
# Fangita

Fangita sulfuro motako minerala da.

## Ezaugarriak

Fangita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Tl3AsS4}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Fangite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Fango kiroldegia

Fango kiroldegia edo Errekalde kiroldegia Bilboko Errekalde auzoko kirol-aretoa da, zenbait taldeen estadioa dena.
Bilbao Kirolak udal elkarteak kudeatzen du eta instalazio hauek ditu:
* Atletismoko zuzengunea
* Beisbol zelaia
* Ekitaldi aretoa
* Futbol zelaia (bi zelai)
* Gimnasioak (fitness 1, erabilera libreko 1 eta erabilera askotarako 4)
* Igerilekuak (estalitako 1 eta estali gabeko 1)
* Kirol askotarako pabiloia Erreserbatu
* Pilotalekua (2 pilotaleku normal)
* Rokodromoa
* Errugbi zelaia
* Spin bike aretoa
* Squash pistak (3 pista)
* Tenis pistak (estalitako 2 eta estali gabeko 2, hormigoizko gainazala)

## Kanpo estekak

* Bilbao Kirolak erakundearen webgunea
* Datuak: Q12257770
# Fang Zar

Fang Zar Star Warseko fikziozko unibertsoko pertsonaia bat da. Fang Zar Senatu Galaktikoaren (Galactic Senate) kidea da, Mon Mothma, Bail Organa eta Padmé Amidalaren aliatua. Larruazal iluneko senatari bizardun hau Inperio Galaktikoa eta Palpatine enperadorearen aurka agertu zen.

## Ikus, gainera

* Star Wars

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10752189
# Fangcheng barrutia

Fangcheng barrutia (txinera tradizionalez: 防城区) Txinako barruti bat da, Fangchenggang barruan. Azken zentsuaren arabera 390.961 biztanle zituen 2427.12 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1355288
* Multimedia: Fangcheng District / Q1355288
# Eustakio Iraola "Famao"

Eustakio Iraola Gaztelumendi, ezizenez «Famao», Donostiako traineru estropadetako patroi bat izan zen.
Garaipen nagusia, Donostiak bere gidaritzapean 1945ean lortutako Espainiako Traineru Txapelketa izan zen.

## Kirol ibilbidea

1930 eta 1940ko hamarkadako hainbat Kontxako Banderatan parte hartu zuen, gehienetan Amaikak Bat (Donostia) traineru donostiarraren patroi lanetan. Emaitza onena 1940an zuen: bigarren postua lortu zuen, baina bigarren jardunaldian irabazle gertatuta.
"Famao" patroiaren urterik onena 1945 izan zen, Sindicato de Pesca de Guipuzcoa izenpean Teresita traineruarekin donostiarren lehen Espainiako Traineru Txapelketa irabazi baitzuen. Donostiarrak hasieran sailkatuta ez bazeuden ere, Pasai San Pedrok uko egin zion txapelketan parte hartzeari eta haren lekua Donostiak bete zuen. Txapelketa jokatu behar zen egunean oso itsaso txarra zegoen eta donostiarrak eta hondarribitarrak baino ez ziren ausartu ateratzera.

## Mitxelenaren bertsoa

Koldo Mitxelena hizkuntzalari errenteriar ezagunak bertsoak jarri zituen kartzelan, Donostiak 1940ko Kontxako Banderan irabazitako estropadaren harira: bigarren igandean garaile atera zen Famaok gidatutao Donostiako trainerua, eta, kartzelan hain pozik zeudenez donostiarrak, haiei burla egiteko bertso batzuk idatzi zituen. Hona sail horretako bertso bat, hain justu Famao aipatzen duena:
| « | Aufa! Etzegok mundu guzian gu bezelako mutillik!, Gora Amaikak! Gora Donosti! Gora Kiriko ta Karril! Lagundu digun Santu berria Jaunak dezala berekin! Gora Pamao! Betor onera iñon bada galtzadunik! Eztator iñor ... Ez baitek jaio donostiarren berdiñik. | » |

## Erreferentziak

* ↑ ZAVALA, Antonio (2003): 307
* ↑ Koldo Mitxelenak kartzelan jarritako bertsoei buruzko artikulua, Donostiako arraunketaren inguruko blog batean.

## Bibliografia

* AGUIRRE, Rafael (2002): Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha. Donostia: Kutxa Fundazioa, ISBN 84-7173-414-1
* ZAVALA, Antonio (2003): Estropadak bertsotan. Auspoa Bilduma. Sendoa Argitaletxea, ISBN 84-95378-64-7
* Datuak: Q16517218
# Eustakio Palatino

Eustakio Palatino (latinez: Eustachius Palatinus, italieraz: Eustachio Palatino) Italiako katapana izan zen 1045eko udazkenetik 1046eko irailera arte. Bere agintearen inguruan dugun jatorririk behinena Lupus Protospatarioren kronika da.
Argiro Konstantinoplara deitu zutenean izendatu zuten katapan. Otrantora iritsi zen eta hortik Barira bidaiatu zuen, bere bulegoa zegoen lekura. Tarantotik gertu Drogo Goiurikoak garaitu zuen. Barira iritsi zenean Joan Rafael katapan berria ezagutu zuen.
# Eustakioren tronpa

Eustakioren tronpa edo entzumen tronpa barrunbe tinpanikoa faringearekin lotzen duen hodi edo kanal hezurrezko-zuntzezko-mintzezkoa da.
Giza belarrian 3 edo 4 zentimetro neurtzen du luzeran eta mintz batek babesten du. Goiko muturrean hodia estua da eta hezurrez inguratua; faringera hurbildu ahala, hodia zabaldu egiten da eta kartilago bihurtu. Aire sarrera txikiak ditu mukien jariatzea garbitzeko. Eginkizun nagusia du erdiko belarriaren aireztatzea, eta tinpano mintzaren bi aldeetan presio orekatua gordetzea. Gehienetan hodia itxita egoten da, eta irensterakoan zabalik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014/06/19 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Eustakioren tronpa Euskalterm. Euskara.euskadi.net

## Kanpo estekak

* Datuak: Q320561
* Multimedia: Eustachian tube / Q320561
# Eustakia Altzola

Eustakia Altzola Lizundia (Izurtza, Bizkaia, 1899ko irailaren 19a - Durango, Bizkaia, 1976ko, otsailaren 25a) bizkaitar lekaimea izan zen. Egan aldizkarian kolaboratzailea izan zen.

## Bizitza

Izurtzan jaio zen 1899ko irailaren 19an, Tontorra izeneko baserrian. Aita, Nikolas Altzola Solaguren izurtzarra zuen; ama, Frantziska Lizundia Intxaurralde abadiñarra.
Lekaime sartu zen Durangoko klaristarren komentuan. Komentuan Hna. San Pascual Alzola izena hartu zuen. Senitarte jainkozalea zuen. Ahizpa Bemardiñe komentu berean lekaime egon zen, ahizpa Juana Durangoko Santa Susana komentuan eta ahizpa Josefa Txilen. Gainera, neba Hermenegildo Brasilen egon zen misiolari.
Eustakiak euskaraz idatzi zuen, idazki gehienak eskutitz erakoak izanik. Horietan hizkuntzari, etnologiari, pertsonen bizitzari eta erlijioari buruz aritu zen. Idazki gehienak argitaratu gabe badaude ere, ipuin bat argitaratu zioten Egan aldizkarian.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Onaindia, Santiago. (1977). Euskal Literatura. V Bilbo: Etor, 83–85 or..
* ↑ Breve historia feminista de la literatura española (en lengua castellana). Anthropos Editorial 1993 ISBN 978-84-7658-577-1. (Noiz kontsultatua: 2021-09-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q60503210
# Eustache de Beaumarchais

Eustache de Beaumarchais (Othis, Sena eta Marne, 1235 aldean - 1294ko abuztuaren 23a) frantses aitorren semea izan zen, Tolosako Konderriko seneskala 1272–1294 bitartean. Nafarroako gobernadorea izan zen aldi batez, eta Nabarreriako Gerran (1276-77) zein Aragoiko Koroaren aurkako Gurutzadan (1284-85) parte hartu zuen.

## Bizitza

Filipe III.a Frantziakoaren erregealdian, Aurillaceko abadiaren jagolea izan zen. 1268an, Alfontso Poitiersekoak Poitouko seneskal izendatu zuen. 1272an, Alfontso hil zenean, Tolosako Konderriko seneskal bilakatu zen; hil arte atxiki zuen kargu hori. 23 bastida sortu zituen urte horietan.
Bere Iruñeko gobernadore arduraren oroitzapenetan, Pampelonne deitu hiribildu (bastida) bat sortu zuen Okzitaniako Tarn eskualdean. Izan ere, 1275ean, Filipe III.a Frantziakoak, Joana Nafarroakoaren tutoreak, Nafarroako Erresumako gobernadore izendatu zuen. Nabarreriako Gerran parte hartu zuen 1275-76an. Frantziako erregearen zerbitzura, Aragoiko Koroaren aurkako Gurutzadan (1284-85) ere jardun zuen, Navardúngo setioan, Arango inbasioan eta Perpinyàko matxinadan zehazki. 1285ean Girona okupatu bazuen ere, Okzitaniara itzuli zen Coll de Panissarseko guduan menderatua izan ondoren.

## Erreferentziak

* ↑ Batzuetan Beaumarchés, toponimoaren lehengo grafiari jarraiki
* ↑ Higounet, Charles. Eustache de Beaumarchais et les bastides de Gascogne. Príncipe de Viana. Anejo, ISSN 1137-7054, Nº. 2-3, 1986, págs. 325-333, culturanavarra.es (Noiz kontsultatua: 2020-3-23).
* ↑ Jimeno Jurio, Jose Maria. (1991). Guerra de la Navarrería. in: Navarra: temas de cultura popular. Iruñea ISBN 84-235-0436-0..
* ↑ Dubourg, Jacques. (DL 2021). Les bastides. ISBN 978-2-35068-847-3. PMC 1291277860. (Noiz kontsultatua: 2022-01-15).

## Kanpo loturak

* Datuak: Q3061069