OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Leda atomikoa

Leda atomikoa (gaztelaniaz: Leda atómica) Salvador Dalí margolari espainiarraren margolan ospetsua da, 1949an egina. Oihal gaineko olio-teknikaren bidez egina dago, estilo surrealistakoa. Neurriak 61.1 x 45.3 zm. dira. Figueresko (Katalunian) Dalí antzoki-museoan gordetzen da.

## Nor zen Leda?

Greziar mitologian, Leda (antzinako grezieraz: Λήδα, lɛ͜ɛ́da͜a ahoskatua) Espartako erregea zen Tindaroren emaztea zen. Zeusek bere egin zuen zisne edo beltxarga bihurtuta, eta horregatik ikonografian beltxarga batekin agertu ohi da. Margolan honetan Ledaren irudian Dalíren emaztea agertu zen, hau da, Gala Dalí.

## Margolanaren jatorria

Dalí energia atomikoaz oso interesaturik zegoen. Lan hau egiteko ikerketa bat egin behar izan zuen: Kalifornian ezagututako matematikari errumaniar baten laguntzaz, Matila Ghyka printzearen laguntzaz, Dalík hiru hilabetez kalkulu teoriko konplexuak egin zituen, koadroaren konposizio berezia sortuz. Pinturak mendeetako tradizio matematiko eta sinbolikoa laburbiltzen du, bereziki pitagorikoa. Urrezko proportzioan oinarritutako filigrana da, baina ikusleak ez ikusteko moduan landua. 1947ko zirriborroan, Dalík pentagrama mistiko pitagorikoan oinarrituta egindako analisi geometrikoaren zehaztasuna ikus daiteke. Pentagrama mistikoa bost marra zuzenekin marraztutako bost puntako izarra da.

## Deskribapena

Hau oso lan sinbolikoa da. Margolanaren erdian, elementu nagusi gisa Leda biluzik agertzen da (Gala Dalí). Elezaharraren arabera, Ledak Zeus jainko greziarra liluratu zuen zisne bihurtua. Dalík beltxarga bezala pertsonifikatu nahi du bere burua, baina aldi berean, Kastor eta Polux (harreman horretan jaioko zirenak) Gala eta bera bezalako bi arima biki bezala lotzen ditu. Leda idulki garai baten gainean eserita dago, oinak idulki txiki flotagarrien gainean dituela, beltxarga hegalaria laztantzen duen bitartean. Koadroan denak flotatzen du, baita itsasoak ere hondar gainean, eta atomo barneko teoria fisikoari jarraiki ezerk ez du inolako kontakturik. Flotatzen duten objektuen artean, egurrezko eskuaira bat, Biblia bat izan daitekeen liburu gorri bat, ur kontzentratutako hiru tanta eta bizitzaren sinbolo den arrautza oskol bat daude, azken hau oso garrantzitsua Dalírentzat. Garrantzitsua da Gala pintatzeko erabiltzen den errealismoa aipatzea, ia modu fotografikoan. Beltxargak bezala, Daliren koadroek errealismo ikaragarria eta oso landua erakusten zuten garai hartan.

## Erreferentziak

* ↑ http://surrealismoartistico.blogspot.com/2014/03/analisis-de-leda-atomica.html
* 1 2 https://historia-arte.com/obras/leda-atomica
* ↑ https://www.salvador-dali.org/es/obra/coleccion/132/leda-atomica

## Kanpo estekak

* Margolanaren irudia.
* (Gaztelaniaz):Erreferentzia mitologikoak margolanean.
* (Katalanez)(Frantsesez)(Gaztelaniaz):Web del Teatro-Museo Dalí en Figueras
* Datuak: Q133508
# Ledanca

Ledanca Guadalajarako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 99 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Guadalajarako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1654843
* Multimedia: Ledanca / Q1654843
# Ledaña

Ledaña Cuencako udalerria da, La Manchuela eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.926 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Cuencako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1648815
* Multimedia: Ledaña / Q1648815
# Leda (satelitea)

    Artikulu hau sateliteari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Leda».
Leda (antzinako grezieraz: Λήδα) Jupiterren ilargi irregular txiki bat da, eta honen inguruan mugimendu zuzenean orbitatzen du 239 egunetan. Charles Thomas Kowalek aurkitu zuen Palomar Behatokitik 1974ko irailak 14an hiru gauez behaketa fotografikoak egin ondoren (irailak 11tik 13ra, Leda argazki plaka guztietan agertzen da. Jupiter XIII bezala ere ezagutzen da. Ilargi honek Leda izena Castor, Polux, Klitemnestra eta Helena Troiakoaren ama izan zen Espartako erregina bategatik jasotzen du.
1956an Fire Maidens from Outer Space britainiar filma egin zuten, Jupiterren 13. ilargian kokatuta, nahiz eta orduan Leda ezezaguna izatea.

## Ezaugarri fisikoak

Leda satelite txikia da (20 km-ko diametroa), eta irregularra. Uste da 0,04ko albedoa duela, Jupiterren beste satelite batzuen antzera, hala nola Himaliaren taldekoena. Izan ere, Himaliaren taldeko satelitea da, hau da, 11.160.000 km eta 12.555.000 km arteko erradioekin eta 25,8° eta 30,7° bitarteko inklinazioekin Jupiter orbitatzen duten bost sateliteen taldekoa.
Leda Himalia taldeko ilargi bat da, Jupiterren inguruan honengandik 11 milioi eta 13 milioi arteko distantziara bataz beste 27,5ºko inklinazioarekin orbitatzen duten bost ilargik osatutako taldea.

## Izendapena

Leda izena greziar mitologiako Leda pertsonaian du jatorria; Leda Espartako erregina zen, eta Zeusen maitalea.
Charles Thomas Kowal aurkitzaileak berak proposatuta, 1975 ofizialdu zuen Leda izena Nazioarteko Astronomia Batasunak, Jupiterren beste zortzi sateliteren izenekin batera (Nazioarteko Astronomia Batasunak ofizialki izendatutako lehenengo satelite-multzoa izan zen).
Ez da 38 Leda asteroidearekin nahastu behar.

## Erreferentziak

* 1 2 Kowal, C. T.; Aksnes, K.; Marsden, B. G.; Roemer, E.. (1974). «Thirteenth satellite of Jupiter» Astronomical Journal 80: 460–464. doi:10.1086/111766. Bibcode: 1975AJ.....80..460K..
* 1 2 3
* ↑ IAUC 2702: Probable New Satellite of Jupiter 1974 September (discovery)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16837
* Multimedia: Leda (moon) / Q16837
# Lecumberri jauregia

Lecumberri jauregia edo Lecunberriko Jauregi Beltza (gaztelaniaz: Palacio Negro de Lecumberri), Mexiko Hiriko erdialdeko ekialdean, Venustiano Karrantzako alkatetzan, espetxea izan zen eta, 1976tik, Nazioaren Artxibo Nagusiaren egoitza da.

## Historia

Mexikon El Palacio Negro de Lecumberri izenaz ezaguna, 1900eko irailaren 29an inauguratu zen, Porfirio Díazen erregimenean, eta urte horretatik 1976ra arte espetxe gisa jardun zuen. Haren eraikuntza 1871ko Kode Penalerako Erreformaren ondorioz sortu zen. Antonio Torres Torija Torija, Antonio M. Anza eta Miguel Quintana ingeniariek egin zuten proiektua, eta Lorenzo de la Hidalga arkitektoaren proiektua hartu zuten. Eraikinak eredu hau zuen: espetxearen zaintza-kidegorako biribilgune edo erdiko gorputz poligonal batekin, eta erradial gisa, erdiko espazioan elkartzen ziren izar-formako galerien bidez; hor, 35 metroko altuerako dorrea eraiki zen, espetxe guztia zaintzeko. 1885eko maiatzaren 9an hasi zen eraikitzen, eta 1900eko irailaren 29an inauguratu zuen Errepublikako presidente Porfirio Díaz Mori jeneralak. Lehen zuzendaria Miguel Macedo legelaria izan zen. 1913ko otsailaren 22an, Madero presidente kargugabetua eta José María Pino Suárez presidenteordea hil zituzten espetxearen kanpoaldean.
Jauregi Beltzak 1976ko abuztuaren 27an amaitu zuen bere bizitza presondegi gisa, Sergio García Ramírezek itxi zuenean, eta, ondoren, 1982an Nazioaren Artxibo Orokorraren (AGN) egoitza bihurtu zen. AGN Amerikako artxibo historiko zaharrenetako bat da, eta ikerketa historikorako eta hainbat disiziplinatarako iturri agortezina.

## Espetxeratu ospetsuak

Lecunberriko jauregian espetxeratuta egon zirenen artean, ospetsu asko daude:
* José Agustín
* William Burroughs
* Valentín Campa
* Heberto Castillo
* Félix Díaz
* Juan Gabriel (Alberto Aguilera Valadez)
* Francisco Guerrero "El Chalequero"
* Ramón Mercader (Leon Trotskiren hiltzailea)
* Álvaro Mutis
* José Revueltas
* Othón Salazar
* David Alfaro Siqueiros
* Higinio Sobera "El pelón Sobera"
* Demetrio Vallejo
* Pancho Villa
* Angel Verdugo
* Salvador Nava
* Adolfo Gilly
* Luis González de Alba
* Gilberto Guevara Niebla
* Guillermo Lepe (Agustín de Andaren hiltzailea, Ana Bertha Leperen aita)
* Miguel Ángel Larios Herrera
* Pedro Infante
* Ignacio de la Torre y Mier

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Nazioaren Artxibategi Orokorraren webgune ofiziala.
* Datuak: Q2321891
* Multimedia: Palacio de Lecumberri / Q2321891
# Leda (argipena)

Leda izan daiteke:
* Leda, greziar mitologiako pertsonaia.
* Leda atomikoa, Salvador Dalíren margolana.
* Leda eta beltxarga, Leonardo Da Vinciren margolana.
* Leda, Jupiterren satelitea.
* (38) Leda, asteroidea.
* Leda, Acanthaceae familiako landare generoa.
* Leda, Alemaniako ibaia.
# Leda (mitologia)

    Artikulu hau greziar mitologiako pertsonaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Leda».
Greziar mitologian, Leda (antzinako grezieraz: Λήδα, lɛ͜ɛ́da͜a ahoskatua) Espartako erregea zen Tindaroren emaztea.
Zeusek bere egin zuen zisne edo beltxarga bihurtuta, eta horregatik ikonografian beltxarga batekin agertu ohi da. Ledak bi biki pare izan zituen: Kastor eta Polux alde batetik, eta Helena eta Klitemnestra, bestetik.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q182019
* Multimedia: Leda / Q182019
# Lepidogalaxias salamandroides

Lepidogalaxias salamandroides Lepidogalaxias generoko animalia da. Arrainen barruko Lepidogalaxiidae familian sailkatzen da. Mendebaldeko Australian bizi den arrain hau monotipikoa edo bakarra da bere genero eta familian. Dipnoia ez baden ere, bere ezaugarrietako batzuk baditu, tartean urtaro lehorretan hareatik hezetasuna ateratzeko abilidadea.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), «Lepidogalaxias salamandroides », FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.
* ↑ Bray, Dianne. Salamanderfish, Lepidogalaxias salamandroides. Fishes of Australia.

## Ikus, gainera

* Lepidogalaxias
* Lepidogalaxiidae

## Kanpo estekak

* .html FishBase.org
* Datuak: Q1440363
* Multimedia: Lepidogalaxias salamandroides / Q1440363
* Espezieak: Lepidogalaxias salamandroides
# Lepidokrozita

Lepidokrozita oxido motako minerala da.

## Ezaugarriak

Lepidokrozita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {\gamma-Fe^{3+}O(OH)}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Lepidocrocite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Larne aintzira

Larne aintzira (ingelesez Larne Lough eta irlanderaz Loch Latharna) Ipar Irlandako Antrimeko konderriko aintzira da. Belfast hiritik iparraldera dago eta Islandmagee penintsulak inguratzen du. Aintziraren iparraldean izena ematen dion Larne herria dago eta bertako kanalari esker lotzen dira aintzira eta itsasoa. Itxita dagoen hegoaldean sakonera txikia du, aldiz iparraldeko estuarioan sakonera handiagoa da.

## Fauna eta flora

Hegaztien pausaleku garrantzitsua da. Bereziki aipagarrik dira Branta musubeltza eta Txenada gorrizta. Landaretzari dagokionez Belfasteko Queen's unibertsitateak aintzirako algen banaketaren mapa egin du eta bereziki aipatzen du Ascophyllum nodosum var. minor.

## Babesa

1997tik aurrera Ramsarko hitzarmenak 395'94 hektareatako hezegune garrantzitsuak babesten ditu eta Interes Zientifiko Bereziko Eremua ere bada.

## Arkeologia

Ballylig inguruan, lokatzak estalitako zohikatz artean bi kaiuko aurkitu zira. Karbono 14ak erakusti du k.a. 3.700 eta 3.300 artekoak direla.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3756436
* Multimedia: Larne Lough / Q3756436
# Larned (Kansas)

Larned Kansasko hiri bat da. Pawnee konderrian kokatua dago. 2010ean 4.054 biztanle zituen, 6,18 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Pawnee konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2404770
* Multimedia: Larned, Kansas / Q2404770
# Larnita

Larnita silikato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Larnita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca2SiO4}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Larnite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Larnat

Larnat (frantsesez eta ofizialki: Larnat) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 20 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Larnat udalerrian erroldatutako biztanleak 18 ziren. Familiak 12 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 38 etxebizitza zeuden, 9 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 29 bigarren erresidentzia ziren. 35 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 9 etxebizitza nagusietatik 4 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek hitu gela zituzten, 4 etxek lau zituzten eta 3 etxek bost zituzten. 6 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 6 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 3 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Larnat udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 0 | 70-74 | 0 |
| 4 | 65-69 | 0 |
| 0 | 60-64 | 4 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 0 | 50-54 | 0 |
| 0 | 45-49 | 0 |
| 0 | 40-44 | 0 |
| 4 | 35-39 | 0 |
| 0 | 30-34 | 0 |
| 0 | 25-29 | 4 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 0 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 11 ziren, horien artean 10 aktiboak ziren eta1 inaktiboa zen. 10 pertsona aktiboetatik 7 lanean zeuden (5 gizon eta 2 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 emakume eta 3 emakume). Pertsona inaktibo bakarra erretiratua zegoen.

### Ekonomia jarduerak

2007an herrian zegoen saltoki bakarra ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa batena zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q1144061
* Multimedia: Larnat / Q1144061
# Larne

Larne (irlanderaz:Larne, Ulsterko eskozieraz:Olderfleet) Ipar Irlandako Antrimeko konderrian kokatzen den kostaldeko hiri industriala da, batez ere bere kai garrantzitsuagatik ezaguna. 2001eko erroldaren arabera 18.228 biztanle zituen, baina metropoli eremuak 31.000 biztanle hartzen ditu.

## Etimologia

Kondairak dioenez Erdi Aroan Úgaine Mór Irlandako erregeak Lathar bere alabari Antrim kostaldeko lur sail batzuk eman zizkion. Hortik ei dator eremuaren irlanderazko Latharna (Latharren lurrak) izena.
Kokapena dela eta X mendean bikingoen eraso ugari jasan zituen. Herriaz ere jabetu izan ziren eta aintzirari Ulfreksfjord izena eman zioten Ulfrek erregearen omenez. Inguruan oraindik norvegiar jattoriko toponimoak aurkitzen dira, Wulfrickford esate baterako, honen aldaera omen da eskozierazko Olderfleet.

## Geografia

Larne aintzira eta itsasoa elkartzen dituen kanal estuaren ekialdeko ertzean kokaturik dago Larne. Parean dauka Islandmagee penintsula.

## Historia

Larne ingurua Irlanda uhartean lehenengo populatu zen eremuetako bat izan zen, Eskoziako uharteetik iritsi bide zen jendea. K.a. 6.000 urteko trensak aurkitu dira indusketetan. Erromatarrek ere aipatzen dute k.o. 204 urtean Portus Saxa izenarekin eta Klaudio Ptolomeok II mendean Islandmagee penintsula marraztu zuen bere mapan.
Esan bezala X. mendean vikingoen menpe egon zen ingurua eta hauen hainbat hilobi aurkitu dira. Garai hartan jadanik kai garrantzitsua zen Larnerena. XIII mendean Bisste familiak Olderfleet gaztelua altxatu zuen. Garrantzi estratejiko handia izan zuen gazteluak, bertara iritsi baitzen Edward Bruce 1315ean 6.000 gizoneko gudalostearekin Irlanda uhartea konkistatzera. XV eta XVII mendeko kolonizazioa burutzeko ere Larne izan zen abiapuntua.
XX mende bukaerako istiluetan talde paramilitarren presentzia oso handia izan zen Larnen. Bertan zeuden Ulsterko Boluntarioen Indarra (UVF) eta Ulsterren Defentsarako Elkartea (UDA).

## Ondasun nabarmenak

* Olderfleet gazteluaren aztarnak.
* Carnfunnock Country Park, parke eta lorategiak.
* Hondartzak: Sandy Bay, Drains Bay, Ballygally eta Browns Bay (Islandmageen).
* Larne aintzira.
* Chaine Memorial itsasargia.
* Glenoeko urjauzia.

## Hiritar ezagunak

* Valerie Hobson (1917-1998), 40 eta 50. hamarkadako aktorea.
* Dave McAuley (1961- ), boxeolaria.
* Keith Gillespie (1975- ), futbolaria.

## Iruditegia

* Udaletxea.
* Olderfleet gazteluaren aztarnak.
* Chaine Memorial itsasargia Larne aintziran.
* Islandmagee penintsulatik Eskozia ikusten da.
* Carnfunnock Country Park, parke eta lorategiak.
* Ballygallyko hondartza

## Kanpo estekak

* Larneko udalerriaren webgunea
* Datuak: Q935686
* Multimedia: Larne / Q935686
# Larne F.C.

Larne F.C. (izen osoa Larne Football Club) Ipar Irlandako futbol taldea da, Larne herrikoa. 2022-23an Liga irabazi zuen.

## Historia

Taldea oso zaharra da, 1889an sortu baitzen. Talde apala izan arren 1928an eta 1935ean Kopako finala jokatzera iritsi zen. 1980. hamarkadan ere beste bi final jokatu zituen.
XX. mendean bste bi final jokatu ditu, guztira sei. Ligako Kopa ere birritan jokatu du. Senior mailako lehen titulua 2019an lortu zuen, NIFL Championship (2. maila) irabazita. 2022-23 denboraldian Ipar Irlandako Liga irabazi zuen.

## Palmaresa

* Liga (2): 2022-23, 2023-24.
* Kopa (0): finalista 1928, 1935, 1987, 1989, 2005 eta 2021n.
* Ligako Kopa (0): finalista 1992 eta 2004an.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q2373463
# Leticia Herrera Sánchez

Leticia Herrera Sánchez ( Puntarenas, Costa Rica, 1949ko martxoaren 11) Nikaraguako politikari eta gerrillari ohia da. Nikaraguako Askapen Nazionalerako Fronte Sandinistako (FSLN) komandante izan zen lehen emakumeetako bat izan zen Anastasio Somozako gobernu diktatorialaren aurka 1974-1979 bitartean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61473597
# Letino

Letino Italiako udalerri bat da. Casertako probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. 631 biztanle ditu, 31,59 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Letinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Prata Sannita San Gregorio Matese Valle Agricola Gallo Matese Roccamandolfi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q58666
* Multimedia: Letino / Q58666
# Letitia Christian Tyler

Letitia Christian Tyler (1790eko azaroaren 12a - 1842ko irailaren 10a). John Tyler Ameriketako Estatu Batuetako presidentearen emaztea izan zen, herrialde hartako lehen dama izan zen 1842. urtean hil zen arte.
* Datuak: Q24790
* Multimedia: Letitia Christian Tyler / Q24790
# Lavatorium

Lavatorium (latinetik eratorrritako hitza, lavare hitzatik, euskaraz 'garbitu') monasterioetan, batez ere Erdi Aroan, egoten zen leku amankomun bat zen; bertan, jan aurretik, monasterioraren erabiltzaile eta bisitariek eskuak garbitzen zituzten. Monasterioetatik kanpo, klaustro zuten katedraletan ere egoten ziren horrelako egiturak.

## Araua

Kristauen orden monastiko guztietan jan aurretik eskuak garbitzeko agindua zegoen. Horretarako errefektorio ondoan lavatorium bat egokitzen zen. Ordenen arabera eskuak garbitzeko ohitura desberdinak izaten ziren; esaterako San Benediktoren erregela erabiltzen zen tokietan, abadeak gobidatzaileen eskuetan ura botatzen zuen, monasteriora ongi etorria emateko keinu tradizionalean.

## Egitura

Ur garbia berunezko tutuen bitartez eramaten zen. Iturriak, aldiz, brontzezkoak izaten ziren. Monasterio gehienetan metalezko elementu horiek desagertu dira denborarekin. Espazio horretatik gertu armairu bat egoten zen, monjeen eskuohialak gordetzeko. Armairu horiei aumbries esaten zitzaien, latinetik eratorritako hitza hau ere, armarium hitzatik. Monje batzuek espazio hori garbia mantentzeko ardura zuten: garbitzen zuten, astero bi alditan eskuoihalak aldatzen zituzten, aiztoak zorrozteko harria zegoela ziurtatu behar zuten, hondarra...

## Arkitektura

Lavatoriumen arkitektura estiloen eta garaien arabera aldatzen joan zen. Hasieran klaustroan bertan kokatzen zen, horma baten kontra. Denborarekin eraikin txikiak egiten ziren, iturriekin eta erdiko sakongune batekin. Poliki-poliki espazio horien apainduak handitu eta aberastu ziren.

## Iruditegia

* Kirkham Prioratoaren Lavatorium (XII.-XIII. mendekoa)
* Le Thoronet Abadia, XII. mendeko lavatorium.
* Maulbronngo monasterioaren lavatoriuma.
* Caengo Sainte-Trinité abadia.

## Erreferentziak

* ↑ https://books.google.es/books?id=tuk-AAAAYAAJ&pg=PA191&dq="A+small+building+in+a+monastery,+in+which+the+monks+washed+their+hands+before+and+aftera+repast.+"+An+Illustrated+Dictionary+of+Words+Used+in+Art+and+Archaeology"&hl=en&sa=X&ei=afigUIWoL6n5igKej4CwCQ&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
* ↑ https://aprilmunday.wordpress.com/2019/12/08/anatomy-of-a-monastery-the-lavatorium/
* ↑ Francis Aidan Gasquet, English Monastic Life, The Antiquary's Books, London: Methuen, 1904, OCLC 4014493, 19 or.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q992797
* Multimedia: Lavabo (monastery) / Q992797