OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# American Ninja

American Ninja (euskaraz Amerikar Ninja) 1985eko Sam Firstenberg israledar-estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Michael Dudikoff, Guich Koock eta Judie Aronson aktoreek antzeztu zuten.
American Ninja 2: The Confrontation (1987), American Ninja 3: Blood Hunt (1989), American Ninja 4: The Annihilation (1990) eta American Ninja V (1993) izeneko jarraipena izan zuen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Filipinak, Joe Armstrong (Michael Dudikoff) estatubatuar soldadua matxinatuen segada batean erori da. Baina borroka arteetan duen maisutasunari esker bizirik ateratzea lortu eta segada horren atzean AEBetako Armadaren barnean sorturiko konspirazio izugarri bat dagoela azaleratuko du.

## Aktoreak

* Michael Dudikoff – Joe Armstrong soldadua
* Steve James – Curtis Jackson kaporala
* Judie Aronson – Patricia Hickock
* Guich Koock – William T. Hickock kolonela
* John Fujioka – Shinyuki
* Don Stewart – Victor Ortega
* John LaMotta – Rinaldo sarjentu maiorra (John La Motta gisa)
* Tadashi Yamashita – Black Star Ninja
* Phil Brock – Charley Madison soldadua
* David Vlok

## Jarraipenak

* American Ninja 2: The Confrontation – 1987
* American Ninja 3: Blood Hunt – 1989
* American Ninja 4: The Annihilation – 1990
* American Ninja V – 1993

## Kanpo estekak

* American Warrior filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q464294
# American Idol

American Idol (euskaraz: «Amerikar idoloa») estatubatuar telerrealitate-saioa da, Simon Fullerrek sortua eta Fox Broadcasting Company kateak aireratu zuena.
Irabazleak herrialdeko abeslaririk onentzat hartzen dute. Hona hemen irabazleen zerrenda: Kelly Clarkson, Ruben Studdard, Fantasia Barrino, Carrie Underwood, Taylor Hicks, Jordin Sparks, David Cook, Kris Allen, Lee DeWyze, Scotty McCreery, Phillip Phillips, Candice Glover, Caleb Johnson, Nick Fradiani, Trent Harmon, Maddie Poppe, Laine Hardy, Just Sam eta Chayce Beckham (hurrenez hurren). Clay Aiken, Jennifer Hudson, Katharine McPhee, Kellie Pickler, Chris Daughtry, Adam Lambert, Haley Reinhart edota Jessica Sanchez ere bertatik pasa ziren.
Ekoizle, koreografo, abeslari eta kantugile ospetsu asko bere epaileak izan dira, tartean Steven Tyler, Kara DioGuardi, Harry Connick, Paula Abdul, Lionel Richie, Keith Urban, Nicki Minaj, Randy Jackson, Katy Perry, Mariah Carey, Simon Cowell, Jennifer Lopez, Luke Bryan edota Ellen DeGeneres.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q201052
* Multimedia: American Idol / Q201052
# American Mathematical Society

American Mathematical Society (AMS), euskaraz: AEBetako Matematika Elkartea, matematikaren ikerketa-interesei eta babesari eskainitako erakundea da, hainbat argitalpen ekoizten eta hitzaldiak antolatzen dituena, diru-sariak emateaz gain: Satter saria eta Veblen saria .
AMS Joint Policy Board for Mathematics (JPBM) elkarteko lau kideetako bat da.

## Historia

Londresko Matematika Elkartera egindako bisitak harrituta, Thomas Fiskek New Yorkeko Matematika Elkartea sortu zuen 1888an. J. H. Van Amringe izan zen bere lehen presidentea eta Fiske lehen idazkaria. Elkarteak azkar erabaki zuen aldizkari bat argitaratzea, Bulletin of the New York Mathematical Society, Fiske erredaktoreburu zela.
1891n, Charlotte Angas Scott britainiarra AMSn sartu zen lehen emakumea izan zen, orduan New Yorkeko Matematika Elkartea deitua. Elkartea bere egungo izenarekin (American Mathematical Society) berrantolatu zen eta 1894an elkarte nazional bihurtu zen, eta urte hartan Scott elkartearen lehen Kontseiluko lehen emakumea bihurtu zen.
Gaur egun, AMSk 30.000 kide ditu 130 herrialdetan.

## Sariak

AMSk honako hauek ematen ditu:
* Morgan saria
* Cole saria
* Geometriako Oswald Veblen saria
* Ruth Lyttle Satter Matematika Saria

## Erreferentziak

* ↑ Enrique Zuazua. La Sociedad Matemática Americana pone el foco en las matemáticas españolas. España.
* ↑ AMS. A Semicentennial History of the American Mathematical Society, 1888–1938 by Raymond Clare Archibald. .
* ↑ Oakes, Elizabeth. (2007). Encyclopedia of World Scientists, Revised Edition. Infobase Publishing, 655 or..
* ↑ Web Resources - Philosophy - LibGuides at University of Texas Rio Grande Valley. 2022-04-19.
* ↑ Oakes, Elizabeth. (2007). Encyclopedia of World Scientists, Revised Edition. Infobase Publishing, 655 or..

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* MacTutor: New Yorkeko Matematika Elkartea
* MacTutor: American Mathematical Society Archivado
* Datuak: Q465654
* Multimedia: American Mathematical Society / Q465654
# American Pastoral (filma)

American Pastoral (euskaraz Amerikar Pastorala) 2016ko Ewan McGregor eskoziar zinema zuzendari eta aktoreak zuzendu eta antzeztutako drama film bat da. 1997ko Philip Roth estatubatuar idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. McGregorrez gain, Jennifer Connelly, Dakota Fanning, Peter Riegert, Rupert Evans, Uzo Aduba, Molly Parker eta David Strathairn aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Bigarren Mundu Gerra ondorengo AEBetan girotua, gizon batek (Ewan McGregor) bere alabaren (Dakota Fanning) Vietnamgo Gerraren aurkako joera politikoa erradikalizatu eta familia osoa arazoetan sartu eta suntsitzeaz mehatxatuko duela ikusiko du.

## Aktoreak

* Ewan McGregor: Seymour "Swede" Levov
* Jennifer Connelly: Dawn Dwyer Levov
* Dakota Fanning: Meredith "Merry" Levov
* Rupert Evans: Jerry Levo
* Valorie Curry: Rita Cohen
* David Strathairn: Nathan Zuckerman
* Uzo Aduba: Vicky
* Peter Riegert: Lou Levov
* Molly Parker: Sheila Smith doktorea
* Samantha Mathis: Penny Hamlin
* Ocean James: Merry Levov 8 urterekin

## Kanpo estekak

* American Pastoral filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q16526429
* Multimedia: Premiere of American Pastoral at the 2016 Toronto International Film Festival / Q16526429
# American History X

American History X (euskaraz: «Amerikar X Istorioa») Tony Kayek zuzendutako 1998ko filma da, eta arrazakeria eta skinheaden mundua aztertzen du. Ameriketako Estatu Batuetan 1998ko urriaren 23an estreinatu zen. Edward Norton, Edward Furlong, Beverly D'Angelo, Avery Brooks, Stacy Keach, Jennifer Lien, Fairuza Balk, Elliott Gould, Ethan Suplee, Guy Torry eta William Russ aktoreek antzeztu zuten.
AEBtako arrazakeria eta neonazismoaren fenomenoa ukitzen ditu. Filmak 23 milioi dolar eskuratu zituen mundu osoko zinemetan. Edward Norton aktoreak Gizonezko aktore onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Derek (Edward Norton) Los Angeles hiriko neonazi gazte bat furgoneta ohostu nahi zion arraza beltzeko gazte bat erailtzeagatik espetxeratua izan zen. Espetxean gainontzeko preso neonazien jokamoldeen ondorioz begiak ireki eta gazte beltz baten adiskide bilakatu ondoren aske gelditzean, jada beste pertsona berri bat izango da eta iraganean murgildua egon zen bortizkeria, gorroto eta arrazakeria mundu horretatik urrundu eta Danny (Edward Furlong) anai txikiak bere bide okerra jarrai ez dezan saiatuko da, Danny nerabeak Derek anai nagusiagoa eredutzat baitu.

## Aktoreak

* Edward Norton: Derek Vinyard
* Edward Furlong: Danny Vinyard
* Beverly D'Angelo: Doris Vinyard
* Jennifer Lien: Davina Vinyard
* Ethan Suplee: Seth Ryan
* Fairuza Balk: Stacey
* Avery Brooks: Bob Sweeney doktorea
* Elliott Gould: Murray
* Stacy Keach: Cameron Alexander
* William Russ: Dennis Vinyard
* Guy Torry: Lamont
* Joseph Cortese: Rasmussen
* Alex Sol: Mitch McKormick
* Keram Malicki-Sánchez: Chris
* Giuseppe Andrews: Jason
* Christopher Masterson: Daryl Dawson
* Paul Le Mat: McMahon
* Tara Blanchard: Ally Vinyard

## Kanpo estekak

* American History X filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Filmearen webgune ofiziala (Ingelesez)
* American History X filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* Datuak: Q208572
* Multimedia: American History X / Q208572
# American Horror Story

American Horror Story (euskaraz: «Amerikar Beldurrezko Istorioa») AEBtako beldurrezko antologia telesail bat da. Ryan Murphy eta Brad Falchukek sortu zuten. 2011ko urriaren 5tik gaur egun arte FX telebista katean aireratu da, orain arte denera 128 atal eta 12 denboraldi izan ditu.
Telesailak gerora American Horror Story: Murder House (Amerikar Beldurrezko Istorioa: Etxe Hiltzailea) jaso zuen, bigarren denboraldian American Horror Story: Asylum (Amerikar Beldurrezko Istorioa: Babesetxea), hirugarrenean American Horror Story: Coven (Amerikar Beldurrezko Istorioa: Akelarrea), laugarrenean American Horror Story: Freak Show (Amerikar Beldurrezko Istorioa: Friki Ikuskizuna), bosgarrenean American Horror Story: Hotel (Amerikar Beldurrezko Istorioa: Hotela), seigarrenean American Horror Story: Roanoke (Amerikar Beldurrezko Istorioa: Roanoke), zazpigarrenean American Horror Story: Cult (Amerikar Beldurrezko Istorioa: Sekta), zortzigarrenean American Horror Story: Apocalypse (Amerikar Beldurrezko Istorioa: Apokalipsia), bederatzigarrenean American Horror Story: 1984 (Amerikar Beldurrezko Istorioa: 1984), hamargarrenean American Horror Story: Double Feature, hamikagarrenean American Horror Story: NYC eta hamabigarrenean American Horror Story: Delicate.

## Denbora-lerroa

| Urtea(k) | Denboraldia |
| 1952-1953 | American Horror Story: Freak Show |
| 1954-2021 | American Horror Story: Double Feature |
| 1964-2012 | American Horror Story: Asylum |
| 1981-1991 | American Horror Story: NYC |
| 1984-2019 | American Horror Story: 1984 |
| 2011 | American Horror Story: Murder House |
| 2013 | American Horror Story: Coven |
| 2014-2017 | American Horror Story: Roanoke |
| 2015 | American Horror Story: Hotel |
| 2016 | American Horror Story: Cult |
| 2018-2021 | American Horror Story: Apocalypse |

## Kanpo estekak

* American Horror Story telesailaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q53922
* Multimedia: American Horror Story / Q53922
# American Horror Story: Delicate

American Horror Story: Delicate American Horror Story telesail antologikoaren hamabigarren denboraldia da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Anna Alcott aktorea, itxuraz, ezer falta ez zaion emakumea da. Oscarren lehian murgilduta dago, eta senar abegikor bat du alboan, baina ezin da ama izan. Bat-batean, ginekologoaren ordua egunez aldatuta agertuko zaio sakelako telefonoaren agendan, funtsezko medikamentuak etxetik desagertuko zaizkio, eta norbait bera zelatatzen ari dela susmatzen hasiko da. Hori aski ez, eta espero zuen haurra jaio aurretik hilko da.

## Aktoreak

* Emma Roberts : Anna Victoria Alcott
* Matt Czuchry : Dexter "Dex" Harding
* Kim Kardashian : Siobhan Corbyn
* Annabelle Dexter-Jones : Sonia Shawcross / Adeline Harding
* Michaela Jaé Rodriguez : Nicolette
* Denis O'Hare : Dr. Andrew Hill
* Cara Delevingne : Ivy Ehrenreich
* Julie White : Mme. Preecher
* Maaz Ali : Kamal

## Erreferentziak

* ↑ «Benetan nahi al duzu ama izan?» Berria 2023-12-9 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q118084828
# American Pale Ale

American Pale Ale edo APA Ameriketako Estatu Batuetan, 1980ko hamarkadan, garatutako garagardo estilo bat da. American Pale Aleren alkohola edukiaren % 5 inguru da, eta amerikar lupulu kopuru esanguratsua du, normalean Cascade. Amerikar garagardo horretan legamia eta malta amerikarra erabiltzen den arren, amerikar lupulua da APA Europako pale ale batetik bereizten duena.
Estilo hau India Pale Ale (IPA) baten gertu dago, hala ere IPAk indartsuagoak eta lupulatuagoak dira. Estiloa gainera american amber ale baten gertu ere badago, nahiz eta amberrak ilunagoak eta malatuagoak diren kristal malta erabiltzen dutelako.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15940735
# American Hustle

American Hustle (euskaraz Amerikar Iruzurra) 2013ko David O. Russell estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako umore beltzeko drama filma da. Christian Bale, Bradley Cooper, Amy Adams, Jeremy Renner eta Jennifer Lawrence aktoreek antzeztu zuten.
86. Oscar Sarien ekitaldirako hamar izendapen jaso zituen: Film onenaren Oscar Saria, Zuzendari onenaren Oscar Saria (David O. Russell), Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria (Eric Warren Singer eta David O. Russell), Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Christian Bale), Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Amy Adams), Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Bradley Cooper) eta Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Jennifer Lawrence), baina ez zuen sari bat bera ere irabazi.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1970eko hamarkada, New York estatua. Irving Rosenfeld (Christian Bale) iruzurgile buruargia eta Sydney Prosser (Amy Adams) lankide erakargarria FBIko Richie DiMaso (Bradley Cooper) agente asaldatuarentzat lan egitera derrigortuak izango dira; azken honek, nahi gabe, New Jerseyko politika eta mafiaren mundu arriskutsuan barneratuko ditu.

## Aktoreak

* Christian Bale: Irving Rosenfeld
* Bradley Cooper: Richard "Richie" DiMaso
* Amy Adams: Sydney Prosser / Lady Edith Greensly
* Jeremy Renner: Carmine Polito alkatea
* Jennifer Lawrence: Rosalyn Rosenfeld
* Louis C.K.: Stoddard Thorsen
* Jack Huston:o Pete Musane
* Saïd Taghmaoui: Irvingen arabiar xekea
* Michael Peña: Paco Hernandez / Sheikh Abdullah
* Shea Whigham: Carl Elway
* Erica McDermott: Carl Elwayen laguntzailea / Addie Abrams
* Alessandro Nivola: Anthony Amado
* Elisabeth Röhm: Dolly Polito
* Colleen Camp: Brenda
* Paul Herman:Alfonse Simone
* Anthony Zerbe: New Jerseyko senataria
* Robert De Niro (krediturik gabe): Victor Tellegio

## Kanpo estekak

* American Hustle filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* American Hustle filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q9013673
* Multimedia: American Hustle / Q9013673
# Androginia

Androginoa gizon nahiz emakumeen ezaugarriak biltzen dituen gizabanakoa. Bere egoerari androginia deritzo. Pertsona androgino batek ez du garbi kanporatzen zein den bere sexua. Androginia batzuetan intersexualitatearekin lotu daiteke. Androginoak genderqueer, pertsona ez-binario edo genero neutral bezala identifika dezakete beraien burua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q207959
* Multimedia: Androgyny / Q207959
# Androide

Androidea robot antropomorfoa da, gizakien itxura imitatzeaz gain, bere portaera ere era autonomoan emulatzen du. Gaur egun jada zenbait robotika enpresek helburu komertzialek gizakien itxura duten eta nolabaiteko portaerak burutzen dituzten robotak diseinatu izan dituzte, honen adibide, ASIMO japoniar robota da.

## Ikus gainera

* Ziborg
* Robot

## Kanpo estekak

* Datuak: Q181787
* Multimedia: Androids / Q181787
# Andrioplecta

Andrioplecta Tortricidae familiako sits genero bat da. Bere espezie tipoa Laspeyresia pulverula da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Andrioplecta angusticuculla | daturik gabe |
| Andrioplecta dierli | daturik gabe |
| Andrioplecta leucodora | daturik gabe |
| Andrioplecta moriutii | daturik gabe |
| Andrioplecta oxystaura | daturik gabe |
| Andrioplecta phuluangensis | daturik gabe |
| Andrioplecta pulverula | daturik gabe |
| Andrioplecta rescissa | daturik gabe |
| Andrioplecta shoreae | daturik gabe |
| Andrioplecta suboxystaura | daturik gabe |
| Andrioplecta subpulverula | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4759356
* Espezieak: Andrioplecta
# Androgeno

Androgenoa edo hormona maskulinoa hormona esteroide maskulinoa da. Kanpoko organo genitalen garapena, espermaren sorrera eta bigarren mailako sexu-ezaugarrien agerpena errazten eta bultzatzen ditu. Barrabiletan, obulutegietan eta guruin adrenaletan jariatzen da. Ziklopentanoperhidrofenantrenoren hormona hauek testosterona, androsterona eta androstenediona dira. Estrogenoen aurrekariak dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Albaitaritza Hiztegia] [2018]
* ↑ Euskalterm: [Ginekologia Hiztegia] [2015]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q62614
* Multimedia: Anabolic-androgenic steroids / Q62614
# Andrikain

Andrikain Noain Elortzibarko etxagunea da. Ibarraren hegoaldean dago, itsas mailatik 600 metro gorago.
Duela urte asko hutsik dago eta gaur egun Elortz barnean dago.

## Kokapena

Noain Elortzibarren ekialdean dago, herri mugakideak honakoak dira: Zenborain ekialdean, Elortz mendebaldean, Otao eta Iharnotz hegoaldean eta Labio iparraldean.

## Historia

Andrikaini buruzko lehen dokumentu idatzia XIII. mendekoa da, eta bertan ibarreko gainontzeko herriekin batera ageri da. XVII. eta XVIII. mendean bazen herrian eliza bat, baina gaur egun erabat galdu da. Jatorrizko elizatik kontserbatzen den gauza bakarra, barruko gurutze erromanista bat da.
Aro Modernoan zehar Andrikain Zolinako bizkontearen jaurerria izan zen, eta historialarien ustez herriak harreman estuagoa zeukan Arangurengo ibarrarekin Elortzibarrarekin baino. Herria hustu zenean Elortz kontzejuarekin batu zuten.

## Demografia eta biztanleria

Andrikaingo biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 |
| 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |

## Ikus, gainera

* Noain Elortzibar

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Hustutako herriei buruz Navarreria webgunean.
* Datuak: Q12253522
# Andrin Gulich

Andrin Gulich (1999ko martxoaren 9a) Suitzako arraunlaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen. Roman Rööslirekin batera, urrezko domina irabazi zuen Lemazain gabeko bikoan, 2023ko Munduko Arraunketa Txapelketan, eta brontzezko domina 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris | 03 ! | Lemazain gabeko bikoa |
| Munduko Txapelketak ||||
| 2023 | Belgrad | 01 ! | Lemazain gabeko bikoa |
| Europako Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2023 | Bled | 01 ! | Lemazain gabeko bikoa |
| 2024 | Szeged | 03 ! | Lemazain gabeko bikoa |

## Erreferentziak

* ↑ «Rowing: GULICH Andrin» Tokyo 2020 Olympics (Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games).
* ↑ (Alemanez) Keller, Marco. (2 August 2024). «Medaille für Schweizer Ruderer: Röösli/Gulich holen im Zweier Bronze» Der Bund.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107673275
* Multimedia: Andrin Gulich / Q107673275
# Anfiprotiko

Kimikan, substantzia anfiprotikoa protoi bat eman edo har dezakeena da, hau da, azido gisa zein base gisa joka dezakeena (azidoei eta baseei buruzko Brønsted-Lowry teoriaren arabera, azidoak protoi-emaileak dira eta baseak protoi-hartzaileak).
Ura, aminoazidoak, bikarbonato-ioiak eta hidrogeno sulfatoa, esaterako, molekula anfiprotikoak dira. Protoi bat emateko gai direnez, substantzia anfiprotiko guztiek hidrogeno-atomo bat daukate gutxienez. Era berean, azido gisa zen base gisa joka dezaketenez, anfoterikoak dira. Hala ere, substantzia anfoteriko guztiak ez dira anfiprotikoak.

## Adibidea

Ura da substantzia anfiprotikoaren adibiderik ezagunena:
* Basikoa: H$_2$O + HCl → H$_3$O$^+$ + Cl$^-$
* Azidoa: H$_2$O + NH$_3$ → NH$_4$$^+$ + OH$^-$

## Ikus, gainera

* Anfoteriko

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2755555
# Anfisbena

Anfisbena izaki mitologiko bat da, gorputzaren mutur bakoitzean buru bat duen suge bat bezala irudikatzen dena. Greziar mitologian, Anfisbena Medusa gorgonaren burutik tantaka jariatutako odoletik jaio zen, Pertseo basamortu libiarraren gainetik berarekin eskuetan hegan egin zuenean. Katonen armadak beste suge batzuekin batera aurkitu zuen. Anfisbenak atzean geratzen ziren gorpuak jaten zituen. Besteak beste, Nikandro, John Milton, Alexander Pope, Jorge Luis Borges eta Lord Alfred Tennysonek anfisbenari buruz hitz egin dute, eta izaki mitologiko eta legendario gisa Lukanok, Plinio Zaharrak, Isidoro Sibiliakoak eta Thomas Brownek egin dute, azken hau bere existentzia ukatuz.
Antzeko irudiak daude beste mitologia batzuetan, hala nola Erdialdeko Amerikako kolonaurreko eta Afrikako mitologietan, esanahi desberdinekin. Erdi Aroko Europako bestiario askotan agertzen da animalia hori, eta ia beti Afrikan egoten da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q474962
* Multimedia: Amphisbaena in art / Q474962
# Anfield (auzoa)

Anfield, Ingalaterrako ipar-mendebaldeko Liverpool hirian dagoen auzo bat da. Historikoki Lancashire konderrian egon zen arren, gaur egun hiriko auzoa da. 2011ko erroldaren arabera 14.450 biztanle zituen.

## Eraikin nabarmenak

* Anfield: Liverpool FC futbol taldearen estadioa
* Datuak: Q769186
* Multimedia: Anfield / Q769186
# Anfipoliseko hilobia

Anfipoliseko hilobia, Kastako hilobia izenez ere ezaguna, Mazedoniako antzinako hilobi bat da, eta 2012an aurkitu zuten Anfipolisen (Mazedonia Erdialdea, Grezia iparraldean). Hilobia Grezian aurkitutako hilobi-monumenturik handiena da, Verginako tumulu handia baino are handiagoa, non Mazedoniako Filipo II.a Alexandro Handiaren aitaren gorpuzkiak dauden. Kastako konplexuak tumulu bat du, hiru metro garai duen harrizko harresi batez inguratuta; 500 metro inguruko zirkunferentzia egiten du eta 30 metro garai duena. Arkeologia lanek hilobi bat aurkitu dute, IV. mendearen amaieran datatua. Aurretik bi esfingek zaindutako sarrera bat zuen eta bigarren ganbera bat, bertara bi kariatidez apaindutako sarrera batetik sartzen da, non Persefoneren bahiketa irudikatzen duen mosaiko bat aurkitu zen. Bestalde, arkeologia taldearen arabera, Anfipoliseko lehoiak, XX. mendearen hasieran aurkitutako eskultura monumentalak, tumuluaren goialdea koroatzen omen zuen. Bere handitasuna zela eta, Alexandro Handiaren hilobia izan zitekeela pentsatu zen. Hala ere, azkenik, 2015eko irailean, indusketaz arduratzen zen arkeologo-taldeak, Katerina Peristeri buru zuela, iragarri zuen, bere azterlanen emaitzen arabera, hilobi-monumentua Alexandro Handiaren aginduz eraikia izango zela, bere kide Hefestiori omenaldi gisa, eta Rodasko Dinokratesek, Alexandro Handiaren arkitekto nagusiak, eraikiko zuela.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «En el interior de la tumba de Anfípolis» historia.nationalgeographic.com.es 2014-09-10 (Noiz kontsultatua: 2021-10-10).
* ↑ (Ingelesez) «Hephaestion's Monogram Found at Amphipolis Tomb» GreekReporter.com 2015-09-30 (Noiz kontsultatua: 2021-10-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18010006
* Multimedia: Kasta tumulus / Q18010006
# Anfioxo

Anfioxoa animalia kordatua (Branchiostoma lanceolatum). Arrain-itxura du, eta Ipar eta Hego Poloetako itsasoetan izan ezik, beste guztietan bizi da, ertzetik hurbil. Gorputz zapal gardena du, eta gorputzeko zenbait organo kanpotik ikusten zaizkio. Ez du ezkatarik ez hezurrik, eta ornodunen eta muskuiluen artekotzat hartzen da. Zenbait lekutan, giza elikaduran erabiltzen da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2267046
* Multimedia: Branchiostoma lanceolatum / Q2267046
* Espezieak: Branchiostoma lanceolatum
# Anfiprostilo

Anfiprostiloa, aurreko eta atzeko fatxadetan zutabezko arkupeak dituzten baina alboetan ez dituzten tenpluak (bereziki antzinako greziar eta erromatar tenpluak) izendatzeko erabiltzen den izen arkitektoniko bat da. Sekula ez ditu lau zutabe baino gehiago izaten fatxada bakoitzean. Honen adibiderik ezagunena Atenasko Akropolian dagoen Atena Nike tenplua da.

## Ikus, gainera

* Venus eta Erromaren tenplua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q290472