OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Amenemhat V.a

Sekhemkara Amenemhat edo Amenemhat V.a, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1746 eta K.a. 1743 bitartean gobernatu zuena, Detlef Frankeren arabera. Bere hilobia non dagoen ez da ezagutzen.
Bere izena, ...ra (A)menemhat, Turineko Errege Kanonaren txatal batean idatzita dago, VI,7 erregistroan, hiru urteko erregealdia izan zuela eta, hamairugarren dinastiako faraoien artean hirugarren postuan adieraziz. Bere titulatura, Horusen izena, Tronu izena eta Sa-Ra izena aipatzen zituena, Atribisen, Niloren deltan aurkitutako hilarri batean aurkitu zen.
Elefantinan, honako idazkun hau zuen harkaitz bat zegoen:
| « | jainko ona, herrialde bikoitzaren jauna, zeremonien nagusia, Goi eta Behe Egiptoko erregea Sekhemkara, Ra Amenemhaten semea, Satisen maitea, Elefantinako jauna, betirako biziko dena. | » |
Burua, soingainaren zati batekin, XIX. mendean aurkitu zen, eta Vienako Kunsthistoriches Museumean kontserbatzen da, behekaldea, idazkun identifikatiboa duena, mende bat beranduago aurkitu zen bitartean, eta Asuango museoan erakutsia dago.
Faraoi honen existentzia, egiptologoren batzuk zalantzan jartzen duten arren, elkarrengandik hain aldenduak dauden bi aurkikuntza hauek, herrialdearen iparraldetik hegoaldera gobernatzen zuela ziurtatzen dute, eta hala onartua zela.
Kim Ryholten arabera, bere oinordekoa, bere seme Ameny Qemau izan zen, Hetepibra tronura iritsi baino bi urte lehenago gobernatu zuena, teoria honen arabera, Hetepibra, Amenemhaten biloba izango litzatekeelarik, eta ez bere semea. Qemau, Dahshurretik hegoaldera lurperatua izan zen, Menfiseko nekropolietako bat, 52x52 metroko oinarria duen ia erabat suntsituta dagoen piramide batean, 1957an Charles Musesek aurkitua eta Ahmad Fakhrik industu eta aztertua.
# Amenemhat IV.a

Maajerura Amenemhat edo Amenemhat IV.a, Egiptoko XII. dinastiako zazpigarren faraoia izan zen, Egiptoko Inperio Ertainean. K.a. 1807/K.a. 1806tik K.a. 1798/K.a. 1798/K.a. 1797 arte gobernatu zuen, Jürgen von Beckerathen arabera.
Maajerura deitua Abidoseko Errege Zerrendan eta Saqqarakoan. Turineko Errege Kanonaren arabera, Amenemhat IV.aren erregealdiak, 9 urte 3 hilabete eta 27 egun iraun zuen. Manetonek aipatzen duen Ammenemes baldin bada, zortzi urteko erregealdia izan zuen, Sexto Julio Afrikanoren arabera Jurgi Sintzeloren bertsioan.

## Biografia

Bere erregealdiko lehen urtean, bere aurreko faraoia izan zen Amenemhat III.aren elkargobernari bezala aritu zen, Nubiako harkaitz batetako grabatu baten arabera. Bere erregealdi laburra, nahiko baketsu eta lasaia izan zen. Zenbait espedizio erregistratu ziren, Serabit el-Jadimeko meatzeetara, Sinain bere erregealdian datatuak daudenak.
Amenemhat, gizonezko oinordekorik gabe hil zen, eta, bere oinordekoa, bere arrebaorde edo izeba zen Neferusobek izan zen. 1500 urte inguruan, Egipto gobernatu zuen lehen emakumea izan zelarik. Amenemhat IV.a, Neferusobeken senarra izan zitekeen, baina hipotesi hau gaur egun justifika dezakeen ebidentzia historikorik ez dago.

## Bere garaiko testigutzak
### Eraikinak

Medinet Madiko tenplua amaitu zuen. Zahi Hawassen arabera, "Medinet Madiko tenplua, orainditik osorik mantentzen den Egiptoko Inperio Ertaineko tenplu bakarra da". Tenpluaren oinarriak, eraikin administratiboak, bizilekuak eta aletegiak, espedizio arkeologiko egiptoar batek lurpetik atera zituen 2006an.
Amenemhat IV.aren piramidea eta hil multzoa, Mazghunan.
Amenemhat IV.ak, beharbada Qasr el-Saghan, El Fayumetik iparrekialdera tenplu bat ere eraiki zuen.

### Idazkunak

Amenemhat III.aren tronu izena eta Amenemhat IV.aren horusen izena duen eskarabeo bat. UC11332 (Petrie Museoa)
# Amenemhat VI.a

Amenemhat VI.a, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, Detlef Frankeren arabera, K.a. 1730etik K.a. 1724 arte gobernatu zuena.
Bere izena, Sankhibra, Turineko Errege Kanonaren txatal batean idatzia dago, VI.10 erregistroan, eta "Raren bihotz bizia" esan nahi du. Manetonek Amenemes deitu zuen. Intefen semea eta Amenemhat V.aren biloba, Renseneb izeneko seme bat izan zuen, hau ere errege izatera iritsi zena.

## Bere garaiko testigutzak

Bere izena, Turineko Errege Kanonean eta Karnakeko Errege Zerrendan idatzia dago.
Karnaken erliebe bat ere badago, bertan hiru izen azaltzen diren kartutxo batekin, izen horiek, Amenemhat, Intef eta Ameni direlarik. Kim Ryholtek, titulu horiek, senidetze bezala interpretatu ditu, garai hartan bi edo hiru izen erabiltzea oso ohikoa baitzen.
Bere izena erakusten duten beste testigutza batzuk, honako hauek dira: harrizko arkitrabe bat Heliopolisen eta zenbait zigilu zilindriko.
* Datuak: Q462378
* Multimedia: Amenemhat Seankhibre / Q462378
# Amenemhat Sonbef

Sekhemkara Amenemhat Sonbef edo Amenemhat Sonbef, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1757tik K.a. 1752 arte gobernatu zuena, Frankeren arabera.
Bere izena, Sekhemkara, Turineko Errege Kanonaren txatal batean idatzia dago, VI,6 erregistroan, eta, bertan adierazten denez, sei urteko erregealdia izan zuen.

## Bere garaiko testigutzak

Bere titulatura, bere Horusen izena, Tronu izena eta jaiotza izena aipatuz, Atribisen, Niloren deltan aurkitutako estela batean idatzia aurkitu zen.
Elefantinan, honako idazkun hau daraman bere irudia duen estatua bat ere aurkitu zen: "Jainko ona, Bi lurren Jauna, zeremonia maisua, Goi eta Behe Egiptoko erregea Sekhemkara, Ra Amenemhaten semea, Satisen maitea, Elefantinako Anderea, betirako bizi daitekeena".
Estatua honen zatiak, bi garai ezberdinetan aurkitu ziren: burua, soingainaren zati batekin, Elefantinan XIX. mendean aurkitu zena, Vienako Kunthistoriches Museumean dago, beheko zatia, handiena, aipatu berri den idazkuna duena, bere datazioa ahalbidetuz, XX. mendean aurkitu zen bitartean, eta Asuango museoan dago.
Bi aurkikuntza hauek, geografikoki aldenduak, herrialdearen iparraldetik hegoaldera gobernatzen zuela berresten dute, eta hala onartua zen, garai honi buruzko gure ezagutza argituz, oraindik nahiko nahasia Antzinako Egiptoren historian, eta, itxuraz, erregeak, bata bestearen atzean inolako meritu handirik gabe joan baziren, instituzioak egonkor mantendu zirela baieztatzen du, existitzen zen boterea ordezkatuz.
Frankek, hurrengo gobernariaren existentzia zalantzan jartzen du. Egiptologo honen arabera, Sekhemkara Amenemhat Sonbef eta Sekhemkara Amenemhat, pertsona bera dira, K.a. XVIII. mendearen erdialde inguruan gobernatuz.

## Oharra

Amenemhat Sonbefi buruzkoa da orrialde hau.
Itxuraz, faraoiak, izen bakarrarekin eta zenbaki ordinal batekin izendatzerakoan zegoen sinpletasunak (adibidez Amenemhat I.a), nor den ez jakiteko paradoxara darama, Amenemhat ugari egon baitziren, eta historialari, egiptologo eta arkeologoak, batzuetan ez dira ados jartzen. Beste hainbeste gertatzen da ordezkari asko izan zituzten beste faraoi izen batzuekin ere, Ptolomeo, Pepi, Sebekhotep, etab... kasu.
* Datuak: Q15150319
* Multimedia: Amenemhat Sonbef / Q15150319
# Amenemhat VII.a

Sedyefakara Amenemhat edo Amenemhat VII.a, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1731tik K.a. 1724 arte gobernatu zuena Detlef Frankeren arabera.
Bere izena, Sedyef...kara bezala agertzen da Turineko Errege Kanonaren VI,18 erregistroan, dinastia honetan, hamalaugarren tokia ematen diona.

## Bere garaiko testigutzak

Bere garaiko idazkunak dituzten zenbait objektu aurkitu dira.
* harrizko bloke bat, Medamudetik heldutakoa (Kairoko Egiptoar Museoa JE15900), non Khutawiraren izena ere agertzen den.
* sei zigilu zilindriko (Petrie Museoa UCL11533, UCL11534, Brooklyngo Museoa, etab...)
* bi eskarabeo (Petrie Museoa, New Yorkeko Metropoliar Museoa).
* Bere izena, Saqqaran idatzia agertzen da, Teti faraoiaren emazte bat izan zen Khuit erreginaren hilobian.
* Montu jainkoaren estatua baten oinarrian ere agertzen da.
Kim Ryholtek, beste ebidentziarik gabe, 6 eta 7 urte arteko erregealdi bat eman zion.
Ryholten arabera, bere Sa-Ra izeneko Kay hitzak, errege leinukoa ez zela adieraz lezake, Kayren semea bezala irakur baitaiteke. Hipotesi honek dioena egia balitz, bere tronuratzea, posible izango zen bere aurreko erregea izan zen Hor I.aren alaba Nubheteptirekin ezkondu ondoren, izen hori duen erregerik ez baitago.
* Datuak: Q462375
* Multimedia: Kay Amenemhat Sedjefakare / Q462375
# Amenhotep

Amenhotep hieroglifotan :
Amenhotep (ỉmn-ḥtp; "Amon pozik dago") Antzinako Egiptoko izena da, grezierazko testuetan baita Amenofis (Ἀμένωφις) ere idatzia. Honako pertsonek izan zuten:

## Faraoiak

XVIII. dinastiaren lau faraoi:
* Amenhotep I.a (Amenofis I.a), K.a. 1525 eta K.a. 1504 artekoa
* Amenhotep II.a (Amenofis II.a), K.a. 1427 eta K.a. 1401 artekoa
* Amenhotep III.a (Amenofis III.a), K.a. 1390 eta K.a. 1352 artekoa
* Amenhotep IV.a (Amenofis IV.a), K.a. 1353 eta K.a. 1338 artekoa

## Printzeak

* Amenhotep, Sebekhotep IV.aren semea.
* Amenhotep, Amenhotep II.aren semea
* Amenhotep, QV82 hilobian zegoena.
* Amenhotep, Ramses II.aren semea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q462601
* Multimedia: Amenhotep (given name) / Q462601
# Amenemhat II.a

Nubkaura Amenemhat edo Amenemhat II.a, Egiptoko XII. dinastiako hirugarren faraoia izan zen. 35 urte inguruz gobernatu zuen, K.a. 1914tik K.a. 1879 edo K.a. 1876 arte (Jürgen von Beckerath), edo K.a. 1929tik K.a. 1895 arte.
Bere tronu izena zen Nubkaurak "Urrezkoak dira Raren Kak (izpirituak).
Nubkaura bezala aipatzen da Abidoseko Errege Zerrendan, eta Nubkara Saqqarakoan. Turineko Errege Kanonean, berriz, irakurrezina. Manetonek idatzitako Ammenemes baldin bada, Julio Sexto Afrikanoren arabera, 38 urteko erregealdia izan zuen.

## Bizitza

Bere aurreko faraoia izan zen Sesostris I.aren semea zen.
Bere erregealdian, inguruko herrialdeekin merkataritza garatu zen, Kush eta Punterako espedizioak antolatu ziren. Zenbait herri asiarrekin elkarkidetza ere bultzatu zuen.
Garai hartan, zenbait espedizio militar erregistratu ziren: Siriarako espedizioak, emaitza bezala, bi hiri gotorturen hartzea izan zuen; 1500 preso baino gehiago ekarri zire Egiptora, errege nekropoliko eraikuntza lanetan erabiliak izan zirelarik. Erregearen aktibitate zabalak, nomarken independentzia sendotu zuen, euren armada propioak izatea baimendu zitzaielarik.
Amenemhat II.ak elkargobernu bat ezarri zuen bere seme Sesostris II.arekin, bere erregealdiko 33. urtean, bera zahartzen ari zenean, dinastiaren jarraipena ziurtatzeko.

## Bere garaiko testigutzak

Menfisen, berebiziko garrantzia zuen dokumentu bat aurkitu zen: bere erregealdian datatutako idazki baten zatiak, bere gobernuaren hasieran gertatu ziren gertaerei buruz informatzen duena eta zenbait tenplura egindako dohaintzak aipatzen dituena, hegoaldeko Kanaanera eginiko kanpaina bat eta gortean, ordainak dakartzaten kushitarren presentziaz gain.

### Eraikinak

Dahshurren piramide bat eraikitzea agindu zuen, Turako kareharri zuriz amaitua izan zena; oso kaltetua dago, eta ez oso aztertua; hil ganberak, kareharrizko sarkofago bat du. Piramidearen ondoan, zenbait errege emazteren hilobiak aurkitu ziren; horietako batzuk, oraindik urrezko bitxiak zituzten.

### Idazkunak

Todeko Monturen tenpluaren azpian aurkitutako lapislazuliko ontzi bat eta ekialde hurbileko estiloko atzerriko zigiluak dituen beste ontzi batek eratutako altxorra. Altxorra duten kaxek, Amenemhaten izena daramate (Bisson de la Roque/Contenau/Chapouthier)
Erregearen izena, zenbait idazkunetan aipatzen da:
* Uadi Um Baladen aurkitutako estela (Mathieu)
* Atea Hermopolisen (Spencer)
* Harkaitz batean, Sesostris II.arekin, Asuanetik gertu (de Morgan)
* Harri zatiak urteliburuekin, Menfisen (Altenmüller/Moussa)
* Faienzazko plaka, UC13201 (Petrie Museoa)
* Zigilu zilindrikoa (Nubkaura) UC11277 (Petrie Museoa)
* Horusen izena duen zatia UC11270 (Petrie Museoa)
# Amenemope

Usermaatra Setepenamon Amenemotep edo Amenemope, Egiptoko XXI. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 993 eta K.a. 984 bitartean gobernatu zuena, Egiptoko hirugarren tarteko aroa deritzon garaian.
Manetonek, Amenoftisek bederatzi urteko erregealdia izan zuela dio, Sexto Julio Afrikano eta Eusebio Zesareakoaren arabera Jurgi Sintzeloren bertsioan.

## Biografia

Psusenes I.a faraoiaren eta Mutnedyemet erreginaren semea, gaztetan, elkargobernari bezala aritu zen bere aitaren erregealdiko azken urteetan, momia baten bendetan aurkitutako ebidentzien arabera.
Psusenes I.aren eta Amenemopeten errege hilobiak, kalterik gabe aurkitu zituen Pierre Montet arkeologoak 1939 eta 1940 bitartean Tanisen, altxor baliotsuak zituztela aurkituz, horien artean, urrezko hil mozorroak eta bitxigintza ederreko bitxi ugari. Amenemoperen hilobiko lau objektuk, lepoko bat eta hiru besokok, bere aitaren izena, Psusenes I.a, grabatua mantentzen dute.
Montetek, Amenemoperen hilobia 1940an ireki zuen, Alemaniak Bigarren Mundu Gerran, Frantzia inbaditu baino hilabete lehenago. Inbasio honen ondoren, indusketa guztiak, bat-batean geldiarazi ziren gerra amaitu arte. Montetek, berriz hartu zuen Taniseko indusketen ardura 1946an, bere aurkikuntzak 1958an argitaratuz.
* Datuak: Q462448
* Multimedia: Amenemope / Q462448
# Amédée Ozenfant

Amédée Ozenfant (Saint-Quentin, 1886ko apirilaren 15a - Cannes, 1966ko maiatzaren 4a) frantses margolaria izan zen. Purismoaren estetika printzipioak argitaratu zituen L´Elan aldizkarian (1915-1917), eta mugimendu horren teoriko nagusia izan zen 1918tik aurrera, Le Corbusierrekin batera. Haren lanen oinarria errealitateko objektu bat izan ohi zen, oinarrizko objektu horri bigarren mailako edo oinarrizko ez zituen ezaugarriak kenduz abstrakziora eramaten zuena. Azken urteetako lanetan xehetasunek leku handiagoa hartu zuten haren estiloan. Artearen teoria ere landu zuen; besteak beste, sintesi lan bat argitaratu zuen, L´Art (1928).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q381937
* Multimedia: Amédée Ozenfant / Q381937
# Amélia Rodrigues (Bahia)

Amélia Rodrigues Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 24.138 biztanle ditu 173,484 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q654725
* Multimedia: Amélia Rodrigues (Bahia) / Q654725
# Amzacea

Amzacea Errumaniako udalerri bat da, Constanța konderrian. 2.454 biztanle ditu, 130,47 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Amzacea $^{(en)}$ Casicea $^{(en)}$ General Scărișoreanu $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12078004
# Amèlia Jover Velasco

Amèlia Jover (Cullera, 1910eko abenduaren 10a – Paris, 1997ko irailaren 12a) valentziar sindikalista, anarkista, feminismoarekin, eskubide sozialen aldeko borrokarekin eta ingurumenarekin konprometitua izan zen.

## Biografia

Garai hartan familia txiroentzat haurrak eskolara joatea oso ohikoa ez bazen ere, Ameliak, hiru ahizpatatik nagusienak, erregulartasunez joan ahal izan zuen eskolara..
Oso gazte aktiboa izan zen Amèlia, eta igeriketa gustatzen zitzaion bereziki, urte batzuetan ez baitzen ohikoa emakumeek igerian jakitea. Pianoa ere jotzen zuen, eta ikasle ona zen; gustuko zuen ikastea, baina gerraren inguruabarrek eragotzi egin zioten.

## Militante ibilbidea

Beste erakunde batzuen artean, FAIko talde naturista bateko kide izan zen, CNTko Gastronomia Sindikatuko kide (non emakume adar bat sortu zuen) eta Gazte Libertarioetako kide, bertan 1938an bere Eskualde Batzordeko Idazkari Nagusi izatera iritsi zen.
II Errepublika defendatu zuen, Levanteko Eskualde Batzordeko Defentsa Ataleko kide izatera iritsiz. Gerra amaitzean, haurdun zegoela, Alicanteko portuan atxilotu zuten. CNTko kideen laguntzarekin, ihes egitea lortu zuen, Frantziara iritsiz, baina Argeles kontzentrazio zelai ospetsura eraman zuten. Ikusmen ezberdinak izan ondoren, Tunisiara iristea lortu zuen eta landan lan egin zuen, eta eskolatu gabeko haurrei irakurtzen irakatsi zien.
1962an Parisera joan zen bere ideal libertarioak defendatzen jarraitzeko eta behartsuenei laguntzeko. Lan egin ondoren, gauez ikasten zuen eta Parisko Konfederazio Elkarteko kide izan zen.
Bere bizitzako azken urteetara arte aktibo egon zen bere militantzian, batzuetan CNTko bilera klandestinoetara joan zen Valentzian eta azken urteetan Valentziako Salvador Seguí Fundazioarekin kolaboratu zuen.
Azken partaidetza publikoak 1995eko martxoaren 9an izan ziren, Enrique Marco Nadalen omenezko ekitaldi batean, eta 1996an Madrilen parte hartu zuen, "Libertarias" topaketan, emakumeak Iraultza Sozialean izan zuen zereginari buruz eta Buenaventura Durruti jaio zeneko mendeurreneko ekitaldietan, Bartzelonan eta Valentzian.

## Heriotza

Hurrengo urtean, 1997ko irailaren 12an, Amelia Parisen hil zen.

## Erreferentziak

* 1 2 Verdugo Martí, Vicenta. «Amèliia Jover Velasco» Diccionari Biogràfic de Dones (Xarxa Vives d'Universitats).

## Bibliografia

* Maestre eta Marín, Rafael (2003). In: V Jornadas de Estudios de Cullera. Cullera: Cullerako Udala, 11-23 or.
* Sanfeliu, Argia (2008). «Emakumeak eta kultura libertarioa. Espainiako Gerra Zibilean ‘Emakume Libreen' erantzun sozialak. In: Aznar Soler, Manuel; Barona, Josep Lluís; Navaro Navarro, Javier (arg.) València, Errepublikako kultura-hiriburua (1936-1937). Nazioarteko Biltzarra. València: Publicaciones de la Universitat de ValènciaSociedad Española de Recueraciones Culturales, 609-632 or.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21081287
# Amélia Rey Colaço

Amélia Schmidt Lafourcade Rey Colaço Robles Monteiro (Lisboa, 1898ko martxoaren 2a — ib.. 1990eko uztailaren 8a) Portugalgo antzerki-aktore eta zuzendaria izan zen, XX. mendeko Portugalgo antzerki aktore ezagunena. Familia aristokrata zuen, eta aita, Alexandre Rey Colaço, musika-konpositorea eta printzeen irakaslea zen. Amona, Madame Reinhardt ospetsua, Berlinen literatura-aretoa zuena. Ameliak hezkuntza bikaina jaso zuen txikitatik.

## Iruditegia

* Rey Colaço familia (ezkerretik hasita: Maria Rey Colaço, Alice Lafourcade, Amélia Rey Colaço, Alexandre Rey Colaço, Jeanne Rey Colaço eta Alice Rey Colaço)
* Amélia Rey Colaço eta Sidi txakur maskota, Lisboa
* Amélia Rey Colaço, 1919
* Bernardim Ribeiro antzokia, Estremoz, Portugal

## Erreferentziak

* ↑ «Ficha de Pessoa : Amélia Rey Colaço» Centro de Estudos de Teatro & Tiago Certal.
* ↑ «Amélia Rey Colaço - Pessoas» Centro Virtual Camões (Instituto Camões).

## Kanpo estekak

* Amélia Rey Colaço en Internet Movie Database (en inglés).
* Datuak: Q8197921
* Multimedia: Amélia Rey Colaço / Q8197921
# Amélia da Lomba

Maria Amélia Gomes Barros da Lomba do Amaral, Amélia da Lomba edo Amélia Dalomba gisa ezaguna (Kabinda, 1961eko azaroaren 23a) Angolako idazlea, kazetari eta poeta da.

## Biografia

Psikologian graduatu zen Moskun. Angolan itzuli zenean, kazetari gisa lan egin zuen Cabindako Emissora Probintzialean, Angolako Irrati Nazionalean eta Luandako A Célula Jornal de Angola egunkarian. Sao Tome eta Principera joan zen Angolako Nazioarteko Misioaren idazkaria izan zen.
Bere lanen artean Ânsia (1995), Sacrosanto Refúgio (1995) eta Noites ditas à chuva (2005) daude. Bere poesia Antología da Poesia Feminina dos Palop (1998), Antología do Mar na Poesia Africana de Língua Portuguesa do Século XX (2000) eta Antología O Amor tem Asas de Ouro bezalako antologietan jasotata dago. Da Lomba Angolako Idazleen Batasuneko kidea da (União dos Escritores Angolanos; UEA).
Argitaratutako poema eta artikuluez gain, Angolako letren eta musikaren CDa grabatu du. Angolako misio internazionalistaren idazkari ere izan zen. 2005ean Cabo Verdeko Presidenteak Medalha da Ordem do Vulcão (Vulcanoren Ordena) saria eman zion; kaboverdiarra ez den domeina hori jaso duen pertsona bakarra da.
Luís Kandjimboren arabera, Angolako idazle garaikideen talde bateko kidea da, hala nola Lisa Castel, Ana Paula Tavares eta Ana de Santana. Horiei «ziurtasunik ezaren belaunaldia» (Geração das Incertezas) deitzen zaie. Idazle horiek beren lanetan estutasuna eta malenkonia erakutsi ohi dute, eta herrialdeko baldintza politiko eta sozialekin etsipena adierazten dute.

## Obra
### Literatura

* Ânsia, Poesia (1995), UEA
* Sacrossanto Refúgio (1996), Edipress
* Espigas do Sahel (2004), Kilomlombe Publishers
* Noites Ditas à Chuva (2005), UEA
* Sinal de Mãe nas Estrelas (2007), Zian Editora (Publishers)
* Aos Teus Pés Quanto Baloiça o Vento (2008), Zian
* Cacimbo 2000 (2000), Patrick Houdin-Alliance Française de Luanda
* Nsinga - O Mar no Signo do Laço (2012),
* Uma mulher ao relento (2011), Nandyala Publishers

### CD

* Verso Prece e Canto (2008), N’Gola Música.

## Antologietan

Bere lanak antologia hauetan jaso egin da:
* Antologia da Poesia Feminina dos Palop (1998, org. Xosé Lois Garcia)
* Antologia do Mar na Poesia Africana de Língua Portuguesa do Século XX Angola (2000, koordinatzailea: Cármen Lúcia Tindó)
* O Amor tem Asas de Ouro (2006, UEA).
* Antologia da Moderna Poesia Angolana (2006, UEA, koordinatzailea: Botelho de Vasconcelos)
* Meu Céu, Céu de todos, Céu de Cada Um (2006, Editora Zian, Koordinatzailea: Renan Medeiros)

## Erreferentziak

* ↑ James, W. Martin (2018). Historical Dictionary of Angola. Rowman & Littlefield. ISBN 978-1-538-1112-39.
* ↑ https://www.infopedia.pt/apoio/artigos/$amelia-dalomba;jsessionid=9xzhKuxz2whLLAFyu8So1g__

## Kanpo estekak

* (Portugesez):Amélia da Lombaren poema batzuk.
* (Portugesez):Elkarrizketa Youtuben.
* Datuak: Q9611595
# Amédée Artze

Amédée Artze (Baigorri, 1900eko otsailaren 23-1984ko otsailaren 27) pilotaria izan zen.

## Biografia

1900ean jaio zen Baigorrin, hotela eta trinketa zen etxe batean.
Errebote eta trinketean pilotari handia izan zen. 17 urterekin Baionako Moderne trinketera deitua, bere bertuteengatik harritu zuen; urte horretako txapelketa Agustin Darraiduren kontra galdu bazuen ere, 18 urterekin Mattin Haranbillet faboritoaren kontra irabazi zuen. Marcel-Auguste Leonis Baionako San Andres trinketean ezagutu zuen eta harrezkero Ipar Euskal Herriko pilota giroan "gazteen" ordezkariak izan ziren, "zaharren" (Léon Dongaitz eta beste) aurrean; dema honetan famatua izan zen Elizondon 1922ko abenduaren 2an Leon Dongaitzek (38 urte) eta haren anaia Jean-Baptistek (40) Artzeren (orduan 22 urtekoa) eta 28 urteko Leonisen kontra jokatutakoa; orduko apusturik handiena (10.000 liberakoa) egin zen partida honetan. Hortik aurrera baigorriarrak ospe handia izan zuen.
Trinket zein plaza librean atzelari profesionala izan zen eta eskuz aritzen ziren orduko pilotari onen artean egon zen. Beste anaia bi ere pilotan aritu ziren eta batzuetan hirurak batera aritu ziren, adibidez 1920ko hamarkadan hiru Barbier anaien kontrakoa.
Trinketean txapelduna izan zen 1922, 1926 eta 1931n. Darraidu ezpeletarraren garaikidea, Argain-Artze bikoteak Darraidu-Harranbilleten kontra Darraiduren herrian 1923ko martxoaren 27an jokatutako partida famatu bihurtu zen: lau aldiz luzatu eta gero, publikoak eskatuta partida garaile eta garaiturik gabe amaitutzat jo zuten. Jokatu zituen beste partida ospetsuen artean Donibane Lohizunen 1923an Mondragonesen kontra, Iruñean 1927an Atano III.aren kontra, Donibane Garazin 1929an Saint-Martinen kontra eta Hendaian 1931ko irailaren 6an Atano II eta Atano III.aren kontraka daude; Irungo "Ramuntxo" pilotalekuan ere aritu zen, besteak beste.
1933an erretiratu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Grafia frantsestuan Arce edo Arcé, Euskaltzaindiaren deitura zerrendak "Artze" idazkera proposatzen du.
* ↑ Mixel Oronoz: Oilandoiko ermita, 2001, Elkarlanean.
* ↑ Historia Garaziko Goizeko Izarra pilota elkartearen webgunean.
* ↑ Pelota, mano, remonte webgunea.
* ↑ Artze Euskomedian.

## Ikus, gainera

* Errebotea

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Artze garaiko pilotari handien artean Pelota, mano y remonte webgunean.
* Datuak: Q12253403