OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Antzinako Greziako antzerkia

Antzinako Greziako drama, berez, antzerki-kultura bat zen, Antzinako Grezian loratua, K.a. 600etik aurrera. Atenasko hiri-estatua zuen erdigunea, kultur, politika eta militar botere ahaltsu bat bihurtua baitzen garai hartarako. Antzerkia, berez, Dionysia izeneko jaialdi baten parte gisa instituzionalizatu zen (Dioniso jainkoa ohoratzen zen jaialdi hartan). Tragedia (K.a. 500aren amaiera), komedia (K.a. 490), eta antzerki satirikoa izan ziren han sortu ziren hiru drama-generoak. Atenasek bere kolonia ugarietara esportatu zuen jaialdia.

## Maskarak

Maskararen antzinako greziar terminoa prosopon da (hitzez hitz, "aurpegia"), eta elementu esanguratsua izan zen Dionisoren gurtzan, Atenasen, erritu eta ospakizunetan erabiltzen zena, ziurrenik. Aztarna gehienak K.a. V. mendeko ontzietan egindako margolan bakan batzuetatik datoz, hala nola zuhaitz batetik zintzilikatuta ageri den jainkoaren maskara ageri duena; eta, orobat, Pronomos ontzia, zeinean aktoreak ageri baitira satiro-antzenzlan baterako prestatzen. Ez zaigu iritsi aztarna edo hondar erabilgarririk ordutik, zeren eta maskarak material organikoz eginak baitziren, ez baitziren irauteko eginak: azkenean, Dinisioren aldarean uzten baitziren opari, antzezlanen ostean. Hala eta ere, badakigu maskarrak Eskiloren garaitik erabiltzen zirela, eta Greziako antzerki klasikoko konbentzio ikonozko batentzat eduki ohi dela.
Maskarak, bestalde, koroko kideentzat ere egiten ziren, haiek ere jokatzen baitzuten ekintzaren zati bat, eta iruzkinak egiten baitzituzten gertakariei buruz. Tragediako koruan hamabi edo hamabost kide izaten ziren arren, guztiek janzten dituzten maskarak berdinak dira, pertsonaia bat bera jokatzen dutela jotzen baita.

## Erreferentziak

* ↑ «Antzinako Greziaren handitasuna» Argia (Noiz kontsultatua: 2020-07-14).
* ↑ Liddell & Scott via Perseus @ UChicago

## Ikus, gainera

* Euripides
* Medea (antzezlana)
* Tragedia greziarra

## Kanpo estekak

* Jokin Zaitegik itzulita, Sofoklesen lanak euskaraz:
* Eskiloren lanak Andima Ibiñagabeitiak itzulita
* https://www.euskadi.eus/contenidos/articulo/c1702/eu_d1702003/1702003.html
* Ancient Greek theatre history and articles
* Drama lesson 1: The ancient Greek theatre
* Ancient Greek Theatre
* The Ancient Theatre Archive, Greek and Roman theatre architecture – Dr. Thomas G. Hines, Department of Theatre, Whitman College
* Greek and Roman theatre glossary
* Illustrated Greek Theater – Dr. Janice Siegel, Department of Classics, Hampden–Sydney College, Virginia
* Searchable database of monologues for actors from Ancient Greek Theatre
* Logeion: A Journal of Ancient Theatre with free access which publishes original scholarly articles including its reception in modern theatre, literature, cinema and the other art forms and media, as well as its relation to the theatre of other periods and geographical regions.
* Datuak: Q189072
* Multimedia: Ancient Greek theatre / Q189072
# Antiseptiko

Antiseptikoa mikrobioak suntsitu eta horien ugaltzea eragozteko ehun bizidunei aplikatzen zaien substantzia da, infekzio aukerak murrizteko helburuarekin. Antiseptikoak aplikatzeko prozesuari eta horren efektuari antisepsia deritze. Antiseptikoak ez dira desinfektatzaileen berdinak, efektu baliokideak dituzten arren: desinfektatzaileak ehun bizigabeen gainean dauden mikroorganismoak deusezteko balio baitute; horrela kirofano batean instrumental kirurgikoa desinfektatu egiten da, baina mediku, erizain eta gaixoen larruazalak antiseptikoz tratatzen dira.
Antiseptiko batzuk bakterizidak dira, hau da, bakterioen heriotza eragiten dute, beste batzuk aldiz bakteriostatikoak dira, bakterioen hazkuntza ekiditen dute horiek hil gabe.

## Ikus, gainera

* Esterilizazio
* Desinfekzio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q274493
* Multimedia: Antiseptics / Q274493
# Antisionismo

    Ez nahasi antisemitismorekin.
Antisionismoa Sortaldean, nazio-estatu propioa- Israelgo Estatua- sortzea eta mantentzea defendatzen duen sionismoaren edo nazionalismo juduaren aurkako jarrera da. Termino hori hainbat ikuspuntu erlijioso, moral eta politiko deskribatzeko erabiltzen dute, baina horien motibazio-aniztasuna eta adierazpena aski desberdinak dira «antisionismoa» ideologia edo jatorri bakar gisa ikusi ezin izateko. Hainbat adituek antisionismoa gaur egungo antisemitismo (neoantisemitismo) mota bihurtu dela adierazi dute. Beste iruzkingile batzuek, Noam Chomskyk adibidez, Israelen aldekoak askotan Israelgo Estatuaren politiken aurkako jarrera isilarazteko antisionismoa antisemitismoarekin parekatzen saiatzen direla argudiatzen dute.
«Antisionismoa», hasiera batean, juduen munduaren barneko arazoa izan zen, juduak izan baitziren proiektu «sionistaren» aurka agertu ziren lehenak, uste baitzuten juduak gainerako herrien erdian bizi behar zutela, haiekin nahastuta, eta ez zutela, sionismoaren aita zen Theodor Herzlen jarraitzaileek defendatzen zuten bezala, berezko nazio-estaturik sortu behar.
Bigarren Mundu Gerrara arte, antisionismoa oso hedatuta zegoen juduen artean arrazoi ezberdinengatik. Judu ortodoxoek arrazoi erlijiosoengatik egiten zioten aurre sionismoari, Mesiasi aurrea hartzen ziolako, eta judu antisionista laiko askok, berriz, gehiago identifikatzen zuten Ilustrazioaren idealekin, eta sionismoa ideologia erreakzionario gisa ikusten zuten. Judu-diasporan sionismoaren aurkako jarrera 1930eko hamarkadatik aurrera baino ez zen gainditu, juduen baldintzak erabat okertu baitziren Europan eta, Bigarren Mundu Gerrarekin, Holokaustoaren eskala hutsa nabaritu zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Levi, Sarah. «Antizionism is antisemitism» The Jerusalem Post.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Antisemitismo» La Tercera 2018-4-12.
* ↑ Wieviorka, Michel. (2018). El antisemitismo explicado a los jóvenes. Buenos Aires: Libros del Zorzal, 22 or. ISBN 978-84-17318-16-1..
* ↑ (Ingelesez) Kolsky, Thomas. (1992). Zionism: The American Council for Judaism, 1942-1948. Temple University Press, 333 or. ISBN 978-1-566-39009-5..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q584548
* Multimedia: Anti-Zionism / Q584548
# Antisistema

Politikan, antisistema gehienetan eskuineko alderdi politiko eta hedabideen aldetik ezker-muturreko gazte erradikalak eta euren ekimen publikoak (elkarreratzeak, adierazpenak, ...) izendatzeko erabiltzen den termino orokorra da. Terminoak sistema kapitalistari eta horren aurka (anti aurrizkiaz) jotzen duten pertsonegiten dio erreferentzia eta gehienetan modu gutxiesgarrian erabiltzen da, biolentzia erabili eta politikoki marjinaturik jarduten duten gazteak etiketatzeko, sarri azpikultura nahiz gorputz-estetika jakin batekin batera. Gehienetan ekintzaile hauek onartzen ez duten izendapena eta alternatiba gisa, altermundialista edo antikapitalista terminoak hobesten dituzte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1558113
# Antisimetria-erlazio

Matematikan, $A$ multzoan definitutako $R$ erlazio bitarra Antisimetrikoa da; bi elementu desberdin hartuta, lehena bigarrenarekin erlazionatuta badago, bigarrena ez dago lehenarekin erlazionatuta. Beste hitzetan:
    $\forall a,b\in A,\ aRb\land bRa\;\Rightarrow \;a=b$
Hori gertatzekotan, esaten dugu $R$-k antisimetria-propietatea betetzen duela.

## Adibideak

Izan bedi $A$ edozein multzo:
* Biz $(A,\geq )$, $\geq$ ("handiago edo berdin") antisimetrikoa da, era berean $>\,$ ("hertsiki handiago").
* Biz $(A,\leq )$, $\leq$ ("txikiago edo berdin") antisimetrikoa da, era berean $<\,$ ("hertsiki txikiago").
* "garaiago izatea" erlazioa antisimetrikoa da, bada a garaiago izatea b baino eta aldi berean b garaiago izatea a baino, ezinezkoa delako.

## Antisimetria $\neq$ asimetria

Antisimetria ez da simetriaren aurkakoa.
Badaude erlazioak aldi berean simetrikoak eta antisimetrikoak direnak (berdintasuna bezala), beste batzuk simetrikoak eta antisimetrikoak ez direnak (zatigarritasuna bezala zenbaki osoetan), beste batzuk simetrikoak direnak baina ez antisimetrikoak (n moduluko kongruentzia-erlazioa bezala), eta beste batzuk antisimetrikoak direnak baina ez simetrikoak ("txikiago" erlazioa bezala).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q583760
# Aranguren Txiki

    Artikulu hau Zaraiako bigarren mailako mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Aranguren (argipena)».
Aranguren Txiki Zaraia mendilerroko mendi bat da. Deguria haranaren iparraldeko zatian kokatua dago, Arlutz mendiaren ekialdean, azken mendi honekin, tontor bikote bat eratuz. 1.136 metroko garaiera du, eta, mendilerro honetako mendien artean, zortzigarren garaiena da.

## Irispideak

Lizargarateko lepora heldu ondoren, ezkerrerantz abiatzen den bidea hartu behar da, gas hodiaren bidea, alegia. Eta, bide honen amaierara heldu ondoren, Arlutz mendirantz abiatu behar da. Deguria haranera jeisten den bidea eskuinetara utzita, Arlutz mendiaren tontorra igaro, eta eskuinetara hartu behar da, ekialdera, handik berehala, mendi honen tontorrera iristeko

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253833
# Arangurengo erromatar kanpalekua

Arangurengo erromatar kanpalekua, Arangurengo bailaran, Zarbeta (edo Zaroeta edo Zarueta) mendiaren tontorrean egon zen erromatar kanpaleku militarra izan zen. Egungo Ezkoriz Zolinako aintzira eta Hiri Hondakinak Tratatzeko Gongorako Zentroa artean dago, Iruñetik 8 Km-tara. Pompeyo eta Sertorioren arteko gerlan erabili zen Errepublikaren amaieran, seguruenik K.a. 75/74. neguan. Javier Armendariz nafar arkeologoak aurkitu zuen 1990ko kanpainan.
3 kilometro ekialdera, Irulegiko herri harresitua egon zen, Sertorioren gerren eragina jaso zuena.

## Ezaugarri fisikoak

Airetiko argazkiek erakutsi zutenez, muino hori babeserako esparru artifizial batez inguratuta dago. Kasu honetan, defentsak ez ziren harrizko harresiekin eraiki, hobi eta lubeten bidez baizik, lurraren orografia egokia aprobetxatuz. Kanpamentu erromatar horrek 30.000 metro karratu inguru hartzen zituen, eta haren perimetroa indartu egin zen.
Tipologiaren ikuspegitik, aztarnategi hau castra neceessaria motaren barruan interpretatzen da. Erromatarrek, kanpaina militarrean zeudenean, lurraldean aurrera eginez, askotan, kanpamendua edonon kokatu behar izaten zen et horri castra necessaria esaten zieten. Horrelakoetan ezin zuten ohikoak zituzten planoen bidez eraiki, testuinguruak eskaintzen zuenari moldatu beharra zutelako. Arangurengo kanpalekuaren kasuan, agger-aren zati gehiena muinoaren beraren mugek definitzen dute, muinoaren hego-mendebaldean dagoen beheranzko ezproi estu bat izan ezik, zeina artifizialki moztu baitzen gainaldeko haitz zulatuz.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Urrutia, Javier. «Mendikat → Zarbeta (654 m)» www.mendikat.net (Noiz kontsultatua: 2023-09-30).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Vigor, iñaki. (2018-07-31). «Un campamento romano en el Valle de Aranguren» GARA (Baigorri Argitaletxea SA) (Noiz kontsultatua: 2023-04-10).
* ↑ «Zarueta - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-04-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Un campamento romano cerca de «la principal ciudad de los vascones»» Naiz 2018-07-24 (Noiz kontsultatua: 2023-09-30).
* ↑ (Gaztelaniaz) Armendariz Martija, Javier. (2005). «Propuesta de identificación del campamento de invierno de Pompeyo en territorio vascón» Trabajos de arqueología Navarra 18: 41-64. ISSN 0211-5174..
* ↑ Ansa, Mikel P.. «Konkistaren trazak» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-04-10).
* 1 2 Armendáriz Martija, Javier. (2008). De aldeas a ciudades: el poblamiento durante el primer milenio a. C. en Navarra. Nafarroako Gobernua. Kultura eta turismo zuzendaritza nagusia. Vianako printzea erakundea., 1624 or. ISBN 9788423531011. PMC 317588231. (Noiz kontsultatua: 2019-01-13).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Castramentación romana: Un apresurado repaso y algunos ejemplos prácticos» Viapraetoria 2008-06-24 (Noiz kontsultatua: 2024-04-29).

## Kanpo estekak

* "Zarbeta mendia". Euskal Herria.
* Asunción, Julio: "Campamento romano de Aranguren". Rutas arqueológicas en Navarra y más.
* Datuak: Q117482778
# Aranguren (argipena)

Aranguren hainbat leku eta pertsonaren izena da.

## Toponimia

* Aranguren: Nafarroako ibar eta udalerria.
** Aranguren: ibarrari izena ematen dion herria.
* Aranguren: Zallako auzoa.
* Aranguren (1158 m): Zaraiako mendia.
* Aranguren Txiki (1106 m): Zaraiako mendia.
* Arangurengo mendilerroa: Iruñeko Ekialdean.

## Deitura

* José Aranguren (1821 - 1902), musikagile eta piano-jotzailea.
* Eulogio Aranguren (1892 - 1973), Argentinan jaio eta Euskal Herrian hazitako futbolaria.
* Sotero Aranguren (1894 - 1922), futbolaria, aurrekoaren anaia.
* José Luis López Aranguren (1909 - 1996), espainiar filosofoa.
* Jose Ramon Aranguren Iraizotz (1938 - 2009), politikaria.
* Teresa Aranguren (1944 -), Artziniegan jaiotako kazetaria.
* Txutxi Aranguren (1944 - 2011), futbolari eta entrenatzailea.
* Daniel Aranguren Echeverría (1946 -), ingeniaria.
* Daniel Aranguren Mendizabal (1905 - 1981), politikaria.
* Begoña Aranguren (1949 -), kazetari eta idazlea.
* Emilio Aranguren Echeverría (1950 -), apezpikua.
* Asier Aranguren (1965 -), kazetaria eta telebistako kirol albistegi aurkezlea.
* Gaizka Aranguren (1967 -), kazetaria.
* Arantxa Aranguren, aktorea.

## Arkitektura

* Aranguren dorretxea: Orozkoko dorretxea.
# Aranguren (mendia)

    Artikulu hau Zaraiako mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Aranguren (argipena)».
Aranguren mendia, Zaraiako mendilerroan dagoen mendi bat da, mendilerroko garaiena, 1.158 metroko garaierarekin. Deguria edo Degurixa haranaren ipar-mendebaldeko muturrean kokatua dago, Arlutz mendiarekin batera, U itxurako haran txikitxoago bat eratzen duelarik. Elorretako Haitza eta Arangurenen artean, Kargaleku lepoa zabaltzen da, oso lepo zabala. Inguruko beste mendiak bezala, tontorretik gertu, zuhaitzez josita dago, tontorra bera, izatez, harrizkoa den arren.

## Irispideak

Mendiolatik abiatuta, harrizko monumentuaren eskuinetara dagoen bidetik, aurrera segitu behar da, bidegurutze batetara heldu arte. Hemen, eskuinetara doan bidea hartu, eta aurrera jarraitu behar da. Ondoren, ezkerretara doan bidea hartu, eta norantza hortan jarraitu behar da pixkatean, Peñakulu inguruan, eskuinetara hartzen den bihurgune batetara heldu eta berau hartuz. Hemendik, aurrera jarraitu baino ez dago. Handik denbora batera, behean San Juan Portaletaña eta Elixabarriko iturria utziz, aurrera segitu behar da, Kargaleku mendatea Apotza ere deitua dena, begi bistan izan arte. Hona heldu ondoren, Elorretako Haitza eta Aranguren artean dagoen zelaia gurutzatu behar da, bidea jarraituz. Bide honek, Degurixara daraman bideko gas hodiaren bidearekin bat egiten du. Bideak, eskuinetarantz bira egiten du, eta Bistakoatxa edo Apotzakarta mendatean amaitzen da. Toki honetatik, eta lur garbitik, errez hel daiteke mendiaren tontorrera
Beste bide bat, Bolibartik doana da. Aitzorrotzetik gertu dagoen Urizar edo Uxarko bidegurutzetik hain zuzen. Toki honetan, Alabitarako bidea hartu behar da, eta zuzen jarraitu denbora guztian, Lizargarateko lepoa adierazita dagoen tokira heldu arte. Hemen, ezkerretara doan bidea hartu behar da, berau baita gas hodiaren bidea. Eta aurrera jarraitu behar da. Arlutz begi bistan agertzen da bide honen amaierara heldu ondoren. Azkenik, Deguriara jaisten den bidea eskuinetara utziz, Arlutz mendiaren tontorra igaro behar da. Handik gutxira, Aranguren mendia begi bistan agertzen da. Hemendik aurrera, tontorrera igotzea baino ez da geratzen.

## Kanpo estekak

* "Mendikat" webgunean.
* Datuak: Q12253832
# Aranguren dorretxea

Aranguren dorretxea Bizkaiko Orozko udalerrian kokatzen den dorretxea da. Zubiaur eta Ibarra auzoen arteko bidean eta Arnauri ibaiaren ondoan dago.

## Historia

Aranguren dorretxea Aiarako jaunen agindupean zegoen Olarte sendiaren jabetza izan zen. XVI. mendearen hasieran eraiki zen. XVII. mendean Rotaetxe familiak eskuratu zuen, eraikinaren erreforma gauzatu eta gaur egungo itxura emanez.

## Deskribapena

Aranguren dorretxea izen hori izan arren ez da bandokide dorretxe ohikoa, babesleku izateko eraikitakoa alegia, dirudun kapare baten etxea baizik. Egia esan, bizileku izateko helburu argia duen landa jauregia da.
Estilo gotiko eta pizkudentarreko ezaugarriak konbinatzen ditu. Oinplano laukidunekoa da eta hiru solairu ditu. Lehen bi solairuetan harlangaitz-hormak ditu, harlandua izkinetan erabiltzen duelarik. Bertan zenbait bao eta leihatila eta gezileihoren bat dago. Kanpoaldean lehen solairura igotzeko eskailera bi daude, aurrealdekoa handiagoa delarik. Goiko solairuak aurrealde nagusian adreiluzko eta egurrezko bilbapena daramana eta gainontzekoetan bakarrik egurrezkoa. Solairu hau funtsezkoa da Aranguren dorretxearen irudian, bere ezaugarri bereizgarria baita. Behe solairuko sarrera nagusian Olarte sendiaren armarria ageri da.

## Erreferentziak

* ↑ Torre de Aranguren (Orozko), Juan Manuel González Cembellín(Gaztelaniaz)
* ↑ Torre de Aranguren(Gaztelaniaz)
* ↑ Aranguren dorretxea
* ↑ Paseos por Orozko(Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Aranguren dorretxearen jabe izandako Olarte eta Rotaetxe familien historia.
* Datuak: Q18810223
* Multimedia: Torre de Aranguren (Orozco) / Q18810223
# Aranguren (erreka)

Aranguren Alkizako bi erreka nagusietako bat da, izen bereko baserriaren ondoan sortzen dena. Aldapa bailara zeharkatzen du eta Oria ibaiaren adar den Asteasu errekan isurtzen ditu urak.
Zazpi adar ditu: Enaizpuru, Urdanasi, Murkaitz, Iturritxiki, Txapiola, Iturrriberri, Untzulo eta Troska. Lehen lauak ezkerretik datoz, hots, eguteratik eta ur-emari nahikoa irregularra dute. Gainerako lauak, ospeletik datozenak, emari handiagokoak dira.
Egurrolako zubitik behera Arraiaga erreka esaten zaio.
XVI. mendean izen handia izan zuen Egurrola burdinola Aranguren errekako urak baliatzen zituen.
Oraa eta Goiko Errota errotek bere urak baliatu zituzten alea jotzeko energia lortzeko. Biak 1953a arte aritu ziren lanean artoa eta garia ehotzen.
2020ra arte Aranguren errekan, Ikilisagasti baserriaren ondoan, egon da Zizurkilgo edateko uraren hartunetako bat, Elbarrena bailara hornitzen zuena. Hartune horrek, halaber, Asteasuko Upazan bailarako baserri batzuk eta Alkizako industria-gune zaharreko eraikinak ere hornitu zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Aranburu, Pello Joxe, 1936-. ([2001]). Alkiza auzo eta hiribilduaren : azterketa historikoa (1348-1950). Alkizako Udala ISBN 84-606-3058-7. PMC 434253952. (Noiz kontsultatua: 2020-05-01).
* ↑ «Oilategitik» www.oilategitik.net (Noiz kontsultatua: 2020-05-01).
* Datuak: Q97205083
# Aranguren (kontzejua)

    Artikulu hau izen bereko udalerriko herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Aranguren (argipena)».
Aranguren Aranguren udalerriko kontzejua ere bada. 2021ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 87 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Arangurengo biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2021 |
| 54 | 60 | 60 | 66 | 69 | 66 | 65 | 69 | 70 | 73 | 75 | 85 | 87 |

## Ikus, gainera

* Aranguren

## Kanpo estekak

* Kontzejuaren urrutiko ikuspegia Google Street View-n.
* Biztanleri datuak
* Datuak: Q10856743
* Multimedia: Aranguren (concejo) / Q10856743
# Alvorada (Rio Grande do Sul)

Alvorada Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 187.315 biztanle ditu 71,311 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q449593
* Multimedia: Alvorada (Rio Grande do Sul) / Q449593
# Alvorada d'Oeste

Alvorada d'Oeste Brasilgo udalerri bat da, Rondônia estatuan kokatua. 13.117 biztanle ditu 3.029,189 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rondônia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1786028
* Multimedia: Alvorada d'Oeste / Q1786028
# Alvorada do Norte

Alvorada do Norte Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. 8.446 biztanle ditu 1.259,366 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Goiás

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1795219
* Multimedia: Alvorada do Norte / Q1795219
# Alvorada do Sul

Alvorada do Sul Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. 10.326 biztanle ditu 424,25 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Paraná

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1805380
* Multimedia: Alvorada do Sul / Q1805380
# Alvorada (Tocantins)

Alvorada Brasilgo udalerri bat da, Tocantins estatuan kokatua. 8.802 biztanle ditu 1.212,167 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Tocantins

## Kanpo estekak

* Datuak: Q22060164
* Multimedia: Alvorada (Tocantins) / Q22060164
# Alvorada de Minas

Alvorada de Minas Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 4.159 biztanle ditu 374,008 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1756297
* Multimedia: Alvorada de Minas / Q1756297
# Alvorada do Gurgueia

Alvorada do Gurgueia Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. 5.322 biztanle ditu 2.131,921 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Piauí

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1940535
* Multimedia: Alvorada do Gurguéia / Q1940535
# Alvord (Iowa)

Alvord Iowako hiri bat da. Lyon konderrian kokatua dago. 2010ean 196 biztanle zituen, 0,71 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Lyon konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1903263
# Alvord (Texas)

Alvord Texasko herri bat da. Wise konderrian kokatua dago. 2010ean 1.334 biztanle zituen, 3,94 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Wise konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q979335
* Multimedia: Alvord, Texas / Q979335
# Alvordton (Ohio)

Alvordton Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Williams konderrian dago, Ohio estatuan. 200 biztanle ditu, 0,654084 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Williams konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2926361
* Multimedia: Alvordton, Ohio / Q2926361
# Antzinako persiera

Antzinako persiera hego-mendebaldeko irandar hizkuntza izan zen. Duela 2.000 urte Persian mintzatua, Akemenestar Inperioaren hizkuntza izan zen. Avesteraren senidea, epeka epeka pehleviera edo Erdi Aroko persiera bilakatu zen.
Buztin-oholtxoetan eta zigiluetan topatua, bere adibide nagusia Behistungo inskripzioa da.

## Lexikoia

| Aurreindoiraniera | Antzinako persiera | Pehleviera | Egungo persiera | Euskara |
| *asuras mazdhās | A$^h$uramazda | Ohrmazd | Ormazd اورمزد | Ahura Mazda |
| *aśwas | aspa | asp | asb اسب | zaldi |
| *kāma | kāma | kām | kām کام | onura |
| *daiwas | daiva | dēw | div دیو | demonio |
| | drayah | drayā | daryā دریا | itsaso |
| *źhasta- | dasta | dast | dast دست | esku |
| *bhāgī | bāji | bāj | bāj باج/باژ | bidesari |
| *bhrātr- | brātar | brādar | barādar برادر | anai |
| *bhūmiš | būmi | būm | būm بوم | lurralde |
| *martya | martya | mard | mard مرد | gizon |
| *māsa | māha | māh | māh ماه | ilargi, hilabete |
| *vāsara | vāhara | bahār | bahār بهار | udaberri |
| stūpā | stūnā | stūn | sotūn ستون | zutabe |
| | šiyāta | šād | šād شاد | zoriontsu |
| *ṛtam | arta | ard | ord اُرد | zuzen |
| *drauźh- | droga | drōgh | dorōgh دروغ | gezur |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q35225
* Multimedia: Old Persian language / Q35225
* ↑ 53. araua - Munduko estatuetako hizkuntza ofizialak. Euskaltzaindia.
# Antzinako txinera

    Artikulu hau Kristo aurreko hizkuntzari buruzkoa da; eredu klasikoa gaitzat duena beste hau da: «Ertaroko txinera»
Antzinako txinera (TT: 上古漢語, TS: 上古汉语, P: Shànggǔ Hànyǔ) Zhōu dinastiaren hastapenetan eta erdialdean (K.a. 1122 - K.a. 256) ohiko hizkuntza izan zen, eta garai honetakoak dira brontzezko lanabesetan eginiko idazkunak, Konfuzioren Bost Klasikoak bildumako Shī Jīng olerki-liburua eta Shujing historia-liburua, eta bilduma bereko I Ching liburuaren atal batzuk. Karaktereetan aurkitutako elementu fonetikoek antzinako txineraren ahoskera zer nolakoa zen jakiteko pistak ematen dituzte. Japonierak, vietnamerak eta koreerak hartutako txinatar karaktereen ahoskera ere laguntza handikoa da. Antzinako txinera ez zen deklinaezina. Soinu sistema aberats bat zeukan, non aspirazioak kontsonanteak bereizten zituen, baina ziur aski tonurik gabe. Antzinako txinera berreraikitzearen lana Qing dinastiako filologoekin hasi zen.

## Ikus, gainera

* Txinera klasiko

## Kanpo estekak

* Datuak: Q35137