OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Edipo eta esfingea

Edipo eta esfingea 1864an Gustave Moreau margolari frantsesak margotutako lana da. Marolan honekin Moreauk Pariseko Saloiaren onespena jaso zuen. Gaur egun New Yorkeko Metropolitan Museum of Art ikus daiteke.

## Mitoa

Margolanaren oinarrian oso mito ospetsua dago. Edipo greziar mitologiako alegiazko pertsonaia, Laios eta Jokasta Tebasko errege-erreginen semea. Jaio zenean, aita hil eta amarekin ezkonduko zela iragarri zion orakulu batek. Gurasoek utzi egin zuten hil zedin, baina artzain batek jaso zuen eta Korintoko erregeari eman zion. Handitu zenean orakulorengana jo zuen benetan nor zen jakiteko. Orakuluak amarekin ezkontzera eta aita hiltzera kondenatuta zegoela esan zion. Bere patua ez betetzeko Edipo ez zen Korintora itzuli eta Tebaserako bidea hartu zuen. Hiriaren inguruan esfingea agertu zitzaion; munstro honek bidaiari guztiei enigma bat asmatzeko desafio egiten zien; asmatzen ez bazuten heriotzera kondenatzen zituen. Edipok, aldiz, enigma asmatu zuen eta esfingeak bere buruaz beste egin behar izan zuen.

## Deskribapena

Gai hau sinbolismoaren gustukoa zen zeren eta oso onirikoa baitzen. Moreauk oso modu kolorista jaso zuen gaia. Edipo bere elementu sinboliko guztiekin ikusten duguː mantu esmeralda, lantza eskuin eskuan... Esfingea −leoiharen gorputzez, hegalak era emakumearen aurpegia eta bularra− haren gainean agertzen da. Mustroak bidaiariak engainatu nahi ditu eta horregatik bere benetako izaera aurpegi eder batez ezkutatzen du. Baina lurrean ikusten diren gorpuzkinek ondo asko adierazten dute zein den bere benetako asmoa.
Bi pertsonaien atzean ikusten den paisaia irreala da.
Moreauk gaia beste margolanetan landu zuen, esaterako 1878ko Esfinge garaituan, Louvre museoan ikus daitekena, edo 1886ko Esfinge garailean.

## Erreferentziak

* ↑ Rene Martín (2004). Diccionario de Mitología Clásica, 198.or. Espasa Calpe. ISBN 84-670-1536-5.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q293990
* Multimedia: Oedipus and the Sphinx by Gustave Moreau / Q293990
# Donaixti-Ibarre

Donaixti-Ibarre Nafarroa Behereko udalerria da eta Oztibarre eskualdean dago kokaturik.

## Geografia

Biduze ibaiak udalerria gurutzatzen du, bere beste ibaiadar batzuekin batera (Hosta ur-handia, Larramendiko erreka eta Babatzeko erreka)

### Etxeak eta Auzoak

* Donaixti
* Ibarre
* Elizatea
* Xoritz
* Arlako ondoa
* Sorholuze
* Bastida
* Oihanbeltxa
* Eliza
* Salabarta

### Udalerri mugakideak

* Bunuze eta Jutsi iparraldean
* Pagola ipar-ekialdean
* Muskildi (Zuberoa) ekialdean
* Hozta eta Ibarrola mendebaldean
* Altzürükü (Zuberoa) hego-ekialdean

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| - | - | - | - | - | - | 827 | 830 | 694 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 704 | 648 | 634 | 653 | 603 | 611 | 564 | 524 | 545 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 543 | 555 | 557 | 502 | 538 | 531 | 554 | 491 | 420 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2009 | 2014 | 2020 |
| 400 | 404 | 374 | 304 | 292 | 255 | - | - | - |
Oharra: 2004ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da.

## Kultura
### Euskara

Donaixti-Ibarren Garaziko euskara mintzatzen da, nafar-lapurtarraren aldaera.

## Udalerri-historia

1841ean Donaixti eta Ibarre udalerriek bat egin zuten egun esistitzen dena sortuz.

## Herritar ezagunak

* San Mixel Garikoitz (1797—1863) apaiza eta santua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q843767
* Multimedia: Saint-Just-Ibarre / Q843767
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Donaixti-Ibarre
* 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ «Arrabit, Maddia - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
* ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
* ↑ «Donaixti-Ibarre - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-11-22).
* ↑ «Garazikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-11-22).
# Donald A. Glaser

Donald Arthur Glaser (Cleveland, Ohio, 1926ko irailaren 21a - Berkeley, Kalifornia, 2013ko otsailaren 28a) estatubatuar fisikaria izan zen.

## Biografia

Sorterriko Teknologia Institutuan atera zuen diplomatura, eta Kaliforniako Teknologia Institutuan eskuratu zuen doktoregoa. Michigango Unibertsitateko irakaslea izan zen 1949tik 1959ra, eta Kaliforniako Unibertsitatekoa, Berkeleyn, 1959az gero.
Fisikako Nobel saria irabazi zuen 1960an, zortzi urte lehenago asmatutako burbuila-ganberari esker. Glaserrek hainbat ikerketa egin zituen Wilsonen laino-ganberari buruz, eta ganbera haren hobekuntzatik sortu zuen bere burbuila-ganbera. Asmakizun horri esker, garrantzi handiko aurrerapenak egin ahal izan ziren fisika nuklearraren alorrean. Izan ere, ganbera horrek energia handiko partikulak geldiarazten ditu, eta, horrela, aukera dago partikulek egindako ibilbidea argazki bidez jasotzeko. Burbuila-ganberaren barruan, gas likido bat dago, eta, partikula nuklearrak gai horretan bonbardatzean, burbuilazko arrasto bat sortzen da, argazkitan jaso daitekeena.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q80905
* Multimedia: Donald Glaser / Q80905
# Donald Barthelme

Donald Barthelme (Filadelfia, 1931ko apirilaren 7a - Houston, 1989ko uztailaren 23a) estatubatuar idazle postmodernista izan zen.
Houston Post egunkarirako artikuluak idazten hasi zen ikaslea zenean. Koreako Gerrarako errekrutatu zuten, baina hara iritsi zen armistizio egunean, eta armadako egunkarirako lan egin zuen. Añ volver a Estados Unidos Houston Post eta filosofia ikasten jarraitu zuen. Ondoren, irakasle izan zen hainbat ikastetxe eta unibertsitatetan. Houstongo Arte Garaikideen Museoko zuzendaria eta Fiction aldizkariaren sortzailea izan zen.
Estilo postmodernistako eleberriak eta ipuinak idatzi zituen. Haien istorioek ez dute argumentu tradizional bat, eta elkarren artean loturarik ez duten xehetasunak biltzen dituzte hitzezko collage zatikatu batean.

## Lanak
### Ipuin bildumak

* Come Back, Dr. Caligari – Little, Brown, 1964
* Unspeakable Practices, Unnatural Acts – Farrar, Straus and Giroux, 1968
* City Life – Farrar, Straus and Giroux, 1970
* Sadness – Farrar, Straus and Giroux, 1972
* Amateurs – Farrar, Straus and Giroux, 1976
* Great Days – Farrar, Straus and Giroux, 1979
* Overnight to Many Distant Cities – Putnam, 1983
* Sam's Bar (Seymour Chwasten irudiak) – Doubleday, 1987
* Sixty Stories – Putnam, 1981
* Forty Stories – Putnam, 1987
* Flying to America: 45 More Stories – Shoemaker & Hoard, 2007
* Donald Barthelme: Collected Stories (Charles McGrath argitaratzailea) – Library Of America, 2021

### Ez-fikziozkoa

* Guilty Pleasures – Farrar, Straus and Giroux, 1974

### Eleberriak

* Snow White – Atheneum Books, 1967
* The Dead Father – Farrar, Straus and Giroux, 1975
* Paradise – Putnam, 1986
* The King – Harper, 1990

### Beste lan batzuk

* A Manual for Sons
* The Teachings of Don B.: Satires, Parodies, Fables, Illustrated Stories, and Plays of Donald Barthelme, edited by Kim Herzinger – Turtle Bay Books, 1992
* Not-Knowing: The Essays and Interviews of Donald Barthelme, edited by Kim Herzinger – Random House, 1997
* The Slightly Irregular Fire Engine, or the Hithering Thithering Djinn (children's book), Farrar, Straus, 1971

## Kanpo estekak

* Datuak: Q353869
* Multimedia: Donald Barthelme / Q353869
# Donald (Oregon)

Donald Oregongo hiri bat da. Marion konderrian kokatua dago. 2010ean 979 biztanle zituen, 0,57 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Marion konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q425918
* Multimedia: Donald, Oregon / Q425918
# Donald Dewar

Donald Campbell Dewar (Glasgow, 1937ko abuztuaren 21a – Edinburgo, 2000ko urriaren 11) eskoziar politikaria izan zen. Eskoziako lehen ministroa izan zen 1999tik hil zen arte.
Glasgowko Unibertsitatean historia ikasi zuen eta gero zuzenbidea. Alderdi Laboristako kidea, 1966tik 1970era Erresuma Batuko Komunen Ganberako diputatua izan zen. Eserlekua galdu zuen urte horretan, eta legeaz eta irratiaz arduratu zen 1978an berriz hautatu zuten arte.
1997ko Laboristen garaipenaren ondoren, Tony Blairrek Eskoziarako estatu-idazkari izendatu zuen. Autonomia eskoziarraren eta parlamentu eskoziarraren aldeko kanpaina egin zuen. 1999an Eskoziako Alderdi Laboristaren buruzagi izendatu zuten eta Eskoziako lehen parlamentuko diputatu hautatu zuten. Alderdi Liberal Demokratarekin koalizio gobernua osatu zuen eta 1999ko maiatzaren 13an lehen ministro hautatu zuten.
Eskoziako eskolak hobetzeko, lurra eraberritzeko, arau feudalak indargabetzeko eta parke nazionalak sortzeko legeak egin zituen. 2000. urtean hil zen, garuneko odoljarioak jota, erori ondoren.
* Datuak: Q333158
* Multimedia: Donald Dewar / Q333158
# Donal Ryan

Donal Ryan (Nenagh, Irlanda, 1976) idazlea da. Haren lehen liburua, The Spinning Heart, luzaroan agertu zen Booker Saria zerrendan, 2013an, eta Guardian First Book saria irabazi zuen urte berean.

## Bizitza

Ryan Nenagh herriaren kanpoaldean jaio zen, Tipperary konderrian, 1976an. Limerickeko Unibertsitatean ikasketak eginda, Zuzenbideko lizentzia eskuratu zuen. Enplegu Eskubideen Agintaritza Nazionalarentzat lan egin zuen 2014ko apirilera arte, orduan bihurtu baitzen idazle lanaldi osoan. Ezkonduta dago, eta Castletroyn bizi da, Limerick konderrian, emaztearekin eta bi seme-alabekin.
Ryanen lehen bi eleberriak, The Spinning Heart eta The Thing About December, 47 aldiz baztertu zituzten argitaratzeko onartu aurretik. Spinning Heart Booker sarirako zerrendan sartu zuten. The Thing about December, The Spinning Heart baino lehen idatzia, 2013an argitaratu zen.

## Liburuak

* The Spinning Heart (2012)
* The Thing about December (2013)
* A Slanting of the Sun: Stories (2015)
* All We Shall Know (Sept 2016)
* From a Low and Quiet Sea (2018)

## Sariak

* 2012: Irish Book Awards, irabazlea, Newcomer of the Year (The Spinning Heart)
* 2012: Irish Book Awards, irabazlea, Book of the Year (The Spinning Heart)
* 2013: Irish Book Awards, shortlist, Novel of the Year (The Thing About December)
* 2013: Booker Prize, longlist (The Spinning Heart)
* 2013: Guardian First Book Award, irabazlea (The Spinning Heart)
* 2014: International Dublin Literary Award, shortlist (The Spinning Heart)
* 2015: European Union Prize for Literature (Ireland), irabazlea (The Spinning Heart)
* 2015: Irish Book Awards, irabazlea, Short Story of the Year (A Slanting Of The Sun)
* 2016: Irish Book Awards, shortlist, Novel of the Year (All We Shall Know)
* 2016: Dublin Book Festival, irabazlea, Irish Book of the Decade (The Spinning Heart)
* 2018: Man Booker Prize, longlist (From a Low and Quiet Sea)
* 2018: Irish Book Awards, shortlist, Novel of the Year (From a Low and Quiet Sea)
* 2018: Costa Book Awards, shortlist, (From a Low and Quiet Sea)
* 2019: Royal Society of Literature Ondaatje Prize, longlist (From a Low and Quiet Sea)
* Datuak: Q16216750
# Donald Crisp

Donald William Crisp (Londres, 1882ko uztailaren 27a - Los Angeles, 1974ko maiatzaren 25a) ingeles aktore, ekoizle, zuzendari eta gidoilaria izan zen.
1942an taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen How Green Was My Valley filmean egindako lanagatik.
1906an Estatu Batuetara joan zen eta operan eta antzerkian aritu zen. David W. Griffithen laguntzailea izan zen eta zinema mutuko filmak zuzendu zituen. 1930eko hamarkadatik aktore lanera itzuli zen eta 400 film baino gehiagotan agertu zen eta zinemaren industriako kide aberatsenetako bat bihurtu zen.

## Filmografia hautatua

* Stand and Deliver (1928)
* The River Pirate (1928)
* The Viking (1928)
* Trent's Last Case (1929)
* The Pagan (1929)
* The Return of Sherlock Holmes (1929)
* Scotland Yard (1930)
* Svengali (1931)
* Kick In (1931)
* A Passport to Hell (1932)
* Red Dust (1932)
* Broadway Bad (1933)
* The Crime Doctor (1934)
* The Key (19m34)
* The Life of Vergie Winters (1934)
* British Agent (1934)
* What Every Woman Knows (1934)
* The Little Minister (1934)
* Vanessa: Her Love Story (1935)
* Laddie (1935)
* Oil for the Lamps of China (1935)
* Mutiny on the Bounty (1935)
* The White Angel (1936)
* Mary of Scotland (1936)
* The Charge of the Light Brigade (1936)
* A Woman Rebels (1936)
* Beloved Enemy (1936)
* The Great O'Malley (1937)
* Parnell (1937)
* The Life of Emile Zola (1937)
* Confession (1937)
* That Certain Woman (1937)
* Sergeant Murphy (1938)
* Jezebel (1938)
* The Beloved Brat (1938)
* The Amazing Dr. Clitterhouse (1938)
* Valley of the Giants (1938)
* The Sisters (1938)
* Comet Over Broadway (1938)
* The Dawn Patrol (1938)
* The Oklahoma Kid (1939)
* Wuthering Heights (1939)
* Juarez (1939)
* Sons of Liberty (1939)
* Daughters Courageous (1939)
* The Old Maid (1939)
* The Private Lives of Elizabeth and Essex (1939)
* Dr. Ehrlich's Magic Bullet (1940)
* Brother Orchid (1940)
* The Sea Hawk (1940)
* City for Conquest (1940)
* Knute Rockne, All American (1940)
* Shining Victory (1941)
* Dr. Jekyll and Mr. Hyde (1941)
* How Green Was My Valley (1941)
* The Gay Sisters (1942)
* Forever and a Day (1943)
* Lassie Come Home (1943)
* The Uninvited (1944)
* The Adventures of Mark Twain (1944)
* National Velvet (1944)
* Son of Lassie (1945)
* The Valley of Decision (1945)
* Ramrod (1947)
* Hills of Home (1948)
* Whispering Smith (1948)
* Challenge to Lassie (1949)
* Bright Leaf (1950)
* Home Town Story (1951)
* Prince Valiant (1954)
* The Long Gray Line (1955)
* The Man from Laramie (1955)
* Drango (1957)
* Saddle the Wind (1958)
* The Last Hurrah (1958)
* A Dog of Flanders (1959)
* Pollyanna (1960)
* Greyfriars Bobby: The True Story of a Dog (1961)
* Spencer's Mountain (1963) (azken rola)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q367073
* Multimedia: Donald Crisp / Q367073
# De todo lo visible y lo invisible

De todo lo visible y lo invisible 2001. urtean Lucía Etxebarriak argitaraturiko eleberria. Gaztelaniaz idatzita dago eta Premio Primavera de Novelaren irabazi zuen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Eleberriak Ruth Swanson eta Juanen istorioa argumentutzat du, Ruth zinema zuzendaria da eta Juan poeta bilbotarra, Adonáis sariaren beka batekin Madrilera doana. Ruth emakume depresibo eta promiskuoa da, eta Juan kontserbadorearekin egiten du topo. Bizimodu tradizionala du, eta andregaia Bilbon du.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Lucía Etxebarria gana el Premio Primavera de Novela» El País 2001/03/09.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16491823
# De profesión sus labores

De profesión sus labores 1970eko Javier Aguirre donostiar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Anak eta Juanek bikote zoriontsua osatzen dute eta zortzi urtez ezkonduta egon ondoren pozik dauden bitartean, Maria Josek eta Federikok, euren lagunik onenek, ez dute nahi zuten oreka lortu euren ezkontzan. Anaren eta Juanen zorionak urduritu egiten ditu lagunak.

## Pertsonaiak

* Laura Valenzuela: Ana Garrido Martín.
* Alberto de Mendoza: Juan Montesinos.
* Mónica Randall: María José.
* Fernando Fernán Gómez: Federico.
* Laly Soldevila: Pepi.
* Gloria Cámara: Antonioren emaztea.
* Aurora Redondo: Anaren ama.
* Ricardo Merino: Antonio.
* Beni Deus
* Blaki: Gizona ikastetxean.
* Saturno Cerra
* Erasmo Pascual Jr.
* Antonio Acebal
* Antonio del Real
* María Elena Arpón: Juanen idazkaria.
* José Luis Uribarri
* María Fernanda Villabona: Susana.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q87932876
# De rebus Hispaniae

De rebus Hispaniae edo Historia gothica Rodrigo Ximenez nafar artzapezpikuak XIII. mendearen hasieran idatzitako Iberiar penintsulako historia da. Fernando III.a Gaztelakoak eskatu zion kronika idaztea.
De rebus Hispaniaek bederatzi liburu ditu, lehendabiziko tribuak eta 1243 arteko denbora azaltzen dutenak. Ximenez Radakoak hispaniar historiografiaren historian lehendabizikoz andalustar iturriak erabiltzeaz gain, erresuma kristau guztiak (orduan existitzen ziren Aragoi, Nafarroa y Portugal, Gaztela, Leon eta baita ordurako galdurik zegoen Asturiasko erresuma ere) aipatu zituen. Atala nagusia bisigodoena bazen ere, erromatarrak, ostrogodoak, hunoak, vandaloak, suebiarrak, alanoak eta arabiarrak ere aipatuak izan ziren.
Arrakasta handiko lana izan zen erromantzeetara itzulia izanik.

## Erreferentziak

* ↑ Historia de los hechos de España. Introducción, traducción, notas e índices de Juan Fernández Valverde. Madril: Alianza Editorial.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1180734
# De rouille et d'os

De rouille et d'os 2012ko Jacques Audiard frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Bost urteko Sam semeaz arduratu behar du Alik, orain bere bizitzako unerik txarrenetako bat igarotzen ari baita. Etxebizitza propiorik, lagunik eta baliabide ekonomikorik gabe, laster bere arrebaren laguntza eskatu beharko du, eta honek, zalantzarik gabe, bere etxeko garajea beraientzat egokituko du. Etxe berria nahikoa omen da bere asmoetarako, baina Aliren arazoak ez dira desagertuko gauetik goizera.

## Pertsonaiak

* Marion Cotillard: Stéphanie
* Matthias Schoenaerts: Ali
* Armand Verdure: Sam
* Corinne Masiero: Anna
* Céline Sallette: Louise
* Bouli Lanners: Martial
* Mourad Frarema: Foued
* Jean-Michel Correia: Richard
* Yannick Choirat: Simon

## Kanpo estekak

* Datuak: Q73803
# Dea Dia

Dea Dia (latinez "argiaren jainkosa"), Antzinako Erromako erlijioan, Lurraren jainko erromatarra da, nekazaritza, uzta eta soroen babeslea, landareak bere baitan haztea eragiten duena.
Tellus jainkosarekin alderatzen da, ama unibertsala den aldetik, eta, batzuetan, Ops edo Aka Larentia jainkosekin identifikatzen da, eta, batez ere, Zeresekin, eta, bere baliokide grekoarekin, Demeterrekin. Hala ere, gero eta gehiago, tokiko jainkosatzat hartzen da.
Dea Dia, funtsean, hamabi kideko Arval Anaien Elkargoak egiten zuen kultuaren bidez ezagutzen dugu. Bere bereizgarriak arantzazko koroa (corona spicea) eta apaiz apaindura zuriak ziren. Tokiko kultu hau, oso zaharra, baina ez da kontuan hartzen, beti elkargora mugatuz, Augustok babestu zuen arren.
Bere jaia, mugikorra, hiru egunez ospatzen zen urtero maiatzean, eta zelaietan bedeinkazioa eskatzera zuzenduta zegoen. Estrabonentzat, Ambarvalia jaietan gurtzen zen, Zeresen omenezko festan, zeinarekin parekatzen baitzen.
Gizonak parte hartzerik ez zuten erritu batzuetan gurtua zen (Bona Deako kultuen parekoak, zeinarekin parekatua izan baitzen).

## Erreferentziak

* ↑ «Varro: Lingua Latina V» www.thelatinlibrary.com (Noiz kontsultatua: 2023-06-03).
* ↑ «Aulus Gellius, Attic Nights, page 325» www.perseus.tufts.edu (Noiz kontsultatua: 2023-06-03).
* ↑ «Pliny the Elder, Naturalis Historia, liber xviii, chapter 2» www.perseus.tufts.edu (Noiz kontsultatua: 2023-06-03).
* ↑ Moreno, Amparo. (dijous, 31 de maig de 2007). «Hortus Hesperidum / Ὁ κῆπος Ἑσπερίδων: Fiestas de Dea Dia» Hortus Hesperidum / Ὁ κῆπος Ἑσπερίδων (Noiz kontsultatua: 2023-06-03).
* ↑ «Strabo, Geography, BOOK V., CHAPTER III.» www.perseus.tufts.edu (Noiz kontsultatua: 2023-06-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q668286
# Dea Matrona

Dea Matrona ("jainkosa ama jainkotiarra") mitologia zeltan Marne ibaiaren tutoretza-jainkosa zen. Antzinako Galian Marne ibaiak ere Matrŏna izena zuen. Marne ibaiari Matrona izenez aipatzen duten antzinako egileen artean Julio Zesar, Amiano Martzelino, Ausonio eta Sidonio Apolinar daude. Haren semea Maponos zen. Bere irudiak ohikoak ziren. Buztinezkoak ziren, merkeak, santutegietan eta etxeetan gurtzeko.

## Irudia

Normalean, jainkosa ama gisa irudikatzen zen, umetxoei bularra ematen edo frutak, beste jaki batzuk edo txakur txikiak magalean eramaten. Eskualde askotan, Matrona horiek hiruko taldeetan (triadak) irudikatzen ziren, edo, bakanago, biko taldeetan. Jainkotiar triada horren barruan, "Deae Matres" edo "Deae Matronae" bezala ezagutzen zen.
Gurtza-mota hori Europako iparraldeko leku askotan (Matres eta Matronae) ere eman zen, ez bakarrik eremu zeltetan. Beste figura erlijioso eta mitologiko garaikide batzuen antzekoa zen, baita ondorengoetan ere, hala nola Moirak, Furiak, Nornak edo Parcak.

## Erreferentziak

* ↑ Charlton T. Lewis and Charles Short (1879). "A Latin Dictionary, 'Matrona'". Perseus, Tufts University. Retrieved 1 May 2014.
* ↑ Miranda J. Green (1989). Symbol and Image in Celtic Religious Art. Routledge. 188–204.or. ISBN 0-415-08076-2.

## Ikus, gainera

* Bona Dea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2353556
* Multimedia: Matronae / Q2353556
# Dudenhofen

Dudenhofen Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Rhein-Pfalz barrutia|Rhein-Pfalz]] barrutian. 2014an 5.830 biztanle zituen 12,95 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q567746
* Multimedia: Dudenhofen / Q567746
# Dudești

Dudești Errumaniako udalerri bat da, Brăila konderrian. 3.035 biztanle ditu, 113,79 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Dudești $^{(en)}$ Bumbăcari $^{(en)}$ Tătaru $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2536292
# Dudeismo

Dudeismoa The Big Lebowski filmeko "The Dude" (Tipoa) pertsonaian oinarritutako erlijio, filosofia eta bizitza-estilo bat da. Bere helburu nagusia Taoismo txinatarra gaurkotzea da. Taoismo hau Tao Te Chingen finkatu zuen Lao Tsek K. a. VI. mendean. Filosofian Epikuro filosofo greziarraren kontzeptuak eta "The Dude" pertsonaiaren esaldiak nahasten dira. Pertsonaia Jeff Bridgesek antzeztu zuen 1998ko filmean. Dudeismoa erlijio parodikoa dela esan da, batez ere filmeko erreferentzia komikoak erabiltzen dituelako eta erlijio tradizionalei kritika egiten diolako. Hala ere, sortzaileak eta jarraitzaileek bere filosofia serioa dela diote. Gaur egun 450.000 pertsona ordenatu dituzte.
Martxoaren 6a euren urteko egun sakratua da, "Tipoaren Eguna" (ingelesez: The Day of the Dude).

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Bangkok Travel Guide» CNN Travel (Noiz kontsultatua: 2018-03-06).
* ↑ (Ingelesez) Mathijs, Ernest; Sexton, Jamie. (2012-03-30). Cult Cinema: An Introduction. John Wiley & Sons ISBN 9781444396430. (Noiz kontsultatua: 2018-03-06).
* ↑ (Ingelesez) «Adweek» www.mediabistro.com (Noiz kontsultatua: 2018-03-06).
* ↑ Otis Ryan Productions. (Noiz kontsultatua: 2018-03-06).
* ↑ (Ingelesez) «October 9, 2009 ~ Cathleen Falsani Interview | October 9, 2009 | Religion & Ethics NewsWeekly | PBS» Religion & Ethics NewsWeekly 2009-10-09 (Noiz kontsultatua: 2018-03-06).
* ↑ (Ingelesez) «Dudeists of the World Unite! - Dudeism» Dudeism (Noiz kontsultatua: 2018-03-06).
* ↑ (Ingelesez) «The Day of the Dude» The Dudespaper 2010-02-12 (Noiz kontsultatua: 2018-03-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2671570
* Multimedia: Dudeism / Q2671570
# Dudeștii Noi

Dudeștii Noi Errumaniako udalerri bat da, Timiș konderrian. 3.665 biztanle ditu, 53,96 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Dudeștii Noi $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16427720
* Multimedia: Dudeștii Noi, Timiș / Q16427720
# Dudeștii Vechi

Dudeștii Vechi Errumaniako udalerri bat da, Timiș konderrian. 3.827 biztanle ditu, 95,64 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Dudeștii Vechi $^{(en)}$ Cheglevici $^{(en)}$ Colonia Bulgară $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12102730
* Multimedia: Dudeștii Vechi, Timiș / Q12102730
# Dudelange

Dudelange (luxenburgeraz: Diddeleng, frantsesez: Dudelange, alemanez: Düdelingen) Luxenburgoko hiria da, Luxenburgoko barrutian eta Esch-sur-Alzetteko kantonamenduan dagoena. Bertoko futbol taldeak F91 Dudelange du izena.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q16014
* Multimedia: Dudelange / Q16014