OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Wilhelm garrasia

Wilhelm garrasia (ingelesez: Wilhelm scream) 1951n Distant Drums filmean lehen aldiz erabilitako stock soinu efektu bat da. Harrezkero, ehunka filmetan agertu da- 2015erako 416 film eta telesailetan- eta soinu klixe ezagunenetakoa da ziurrenik. Garrasia Warner Broseko soinu artxiboan gorde zuten. Han aurkitu zuen Ben Burtt Star Warseko soinu diseinatzaileak, eta "PVT. Wilhelm" izena eman zion, 1953ko The Charge at Feather River filmean oihu bera egin zuen bigarren mailako pertsonaia baten izena hain zuzen ere.
Oihua grabatu zuenaren nortasuna ez da ezagutzen, zenbait adituk Sheb Wooley abeslariak grabatu zuela uste arren. Edonola ere, egun ez du inolako copyrightik.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Lee, Jaes. (2007-9-25). «Cue the Scream: Meet Hollywood's Go-To Shriek» Wired (15.10).
* ↑ (Ingelesez) IMDB list of movies allegedly incorporating the Wilhelm scream. .
* ↑ (Ingelesez) «Does That Scream Sound Familiar?» ABC News 2007-10-14.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1141711
# Wilhelmgümbelita

Wilhelmgümbelita mineral bat da eta schoonerita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Wilhelmgümbelita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {ZnFe^{2+}Fe^{3+}3(PO4)3(OH)4(H2O)5*2H2O}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Wilhelmgümbelite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Wilhelm Windelband

Wilhelm Windelband (Potsdam, Prusiako Erresuma, 1848ko maiatzaren 11 – Heidelberg, Alemania, 1915eko urriaren 22a) alemaniar filosofoa eta historialaria izan zen.

## Biografia

Filosofo neokantista, Lotzeren eta Kuno Fischerren jarraitzailea, eta Badengo Eskolaren aitzindaria izan zen; bestalde, historiografia modernoko lehen klasikotzat hartua da. Estrasburgoko eta Heidelbergeko Unibertsitateetan irakasle izan zen. Filosofia kultura ororen balioen zientzia kritikoa dela zioen. Gizonaren askatasuna determinismoaren ikuspegitik aztertu zuen, eta Jainkoaren existentzia frogaezina dela zioen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q77045
* Multimedia: Wilhelm Windelband / Q77045
# Willy Claes

Willem Werner Herbert "Willy" Claes (Hasselt, 1938ko azaroaren 24a) belgikar politikaria izan zen. 8. NATOren Idazkari orokorra izan zen 1994tik 1995era.
Flandesko Alderdi Sozialistako kide izan zen eta 1968an Belgikako parlamentuko kide aukeratu zuten. 1973 eta 1992 artean hiru aldiz izan zen Ekonomia Gaietarako ministro. 1992tik 1994ra Kanpo Arazoetako ministroa izan zen eta 1994an NATOko idazkari orokorra izendatu zuten. Hurrengo urtean dimisioa eman behar izan zuen, Belgikan ministro ekonomiko izan zen garaian ustelkeria leporatu ziotenean.
* Datuak: Q382137
* Multimedia: Willy Claes / Q382137
# Willy DeVille

Willy DeVille (New York, 1950eko abuztuaren 25a - ib., 2009ko abuztuaren 6a) abeslari eta konpositore estatubatuarra izan zen. Hasieran Mink DeVille bandarekin eta gero bere kabuz, Amerikako musika estilo ugarietan sustraituta zeuden abestiak sortu zituen 35 urtez. Musika garaikideko beste artista askorekin egin zuen lan, beteak beste Jack Nitzsche, Doc Pomus, Dr. John, Mark Knopfler, Allen Toussaint, Eddie Bo, Brenda Lee, Los Camperos de Nati Cano eta David Hidalgorekin. bere abestietan estilo asko nahasten dira: erritmo latinoak, bluesa, doo-wopa, cajun musika, cabareta eta beste hainbat. Bitxikeri bezala, eta abeslariak Euskal Herrian abesten zuenean sarritan gogorarazten zuenez, haren amonak jatorri zuberotarra zuen.

## Diskografia

Mink DeVille taldearekin:
* 1977: Cabretta (Capitol)
* 1978: Return to Magenta (Capitol)
* 1980: Le Chat Bleu (Capitol)
* 1981: Coup de Grâce (Atlantic)
* 1983: Where Angels Fear to Tread (Atlantic)
* 1985: Sportin' Life (Polydor)
Willy DeVille gisa:
* 1987: Miracle (Polydor)
* 1990: Victory Mixture (Sky Ranch) 1990 (Orleans Records)
* 1992: Backstreets of Desire (FNAC) (Rhino, 1994)
* 1993: Willy DeVille Live (FNAC)
* 1995: Big Easy Fantasy (New Rose)
* 1995: Loup Garou (EastWest) (Discovery, 1996)
* 1999: Horse of a Different Color (EastWest)
* 2002: Acoustic Trio Live in Berlin (Eagle)
* 2004: Crow Jane Alley (Eagle)
* 2008: Pistola (Eagle)

## Kanpo estekak

* Willy DeVillen webgune ofiziala
* Willy DeVillen argazki galeria
* Willy DeVille Int'l Fan Club
* Willy DeVille eta The Mink DeVille Band MySpace webgunean
* Willy Deville Internet Movie Database webgunean
* Datuak: Q455762
* Multimedia: Willy DeVille / Q455762
# Willy Messerschmitt

Wilhelm Emil "Willy" Messerschmitt (Frankfurt am Main, Alemania, 1898ko ekainaren 26a - Munich, Alemania, 1978ko irailaren 15a) alemaniar ingeniaria izan zen.

## Biografia

Kirolerako eta garraiorako hegazkinak diseinatu zituen. 1927an, gero bere izena hartuko zuen hegazkin-enpresa handiko zuzendari izendatu zuten. Lehen erreakzio-hegazkina egin zuen, besteak beste. Hegazkin horiek Bigarren Mundu Gerran erabili ziren, 1944. urtean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q77096
* Multimedia: Willy Messerschmitt / Q77096
# Willy O' Winsbury

Willy O' Winsbury (euskaraz Winsburyko Willy) Eskoziako abesti herrikoia da.

## Bitxikeria

Aipatzekoa da Sorotan Bele talde euskaldunak bere garaian abesti honen bertsioa egin zuela, Marinelaren zai izenburupean, nahiz eta Euskal Herrian jende gehienak modu okerrean abestia Sorotan Bele taldearena dela uste duen.

## Zinema

Eskozian girotutako The Wicker Man (1973) filmaren mozorro erritual edo erromesaldian zehar entzuten da, sakrifizioa gauzatu baina lehenago.

## Kanpo estekak

* Sweeney's Men taldearen "Willy O' Winsbury" abestiaren bertsioa entzungai. (Ingelesez)
* Pentagle taldearen "Willy O' Winsbury" abestiaren bertsioa entzungai. (Ingelesez)
* Anne Briggsen "Willy O' Winsbury" abestiaren bertsioa entzungai. (Ingelesez)
* Sorotan Bele taldea "Marinelaren zai" abestia joaz entzungai. (Ingelesez)
* Datuak: Q8021937
# Willy Holdorf

Willy Holdorf (Blomesche Wildnis, Schleswig-Holstein, 1940ko otsailaren 17a - Achterwehr, Schleswig-Holstein, 2020ko uztailaren 5a) alemaniar atleta izan zen. 1964ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen dekatloian. Ondoren, Alemaniako Batzorde Olinpikoko kide izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q576320
* Multimedia: Willi Holdorf / Q576320
# Willy Koch

Willy Koch Schöneweiss (Ohligsen, Alemania, 1878ko ekainaren 5a - Donostia, 1950eko martxoaren 8a), Koch argazkilari dinastiaren aitzindaria da.
20 urterekin Alemaniatik alde egitea erabaki zuen eta Frantzia hegoaldean denboraldi labur bat igaro ondoren Donostian finkatu zen 1898 urte inguruan. Argazkilari aprendiz moduan hasi zen lanean Boulevard 19ko Casa Resines argazkilari estudioan. Magdalena Bengoetxearekin ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituzten: Carmen, Willy, Sigfrido eta Pablo. Laurak argazkilariak izan ziren eta aitarekin ibili ziren lanean.
1908tik 1921era, argazki estudio propio bat izan zuen Askatasunaren hiribidean, 20 zenbakiko, 4. solairuan. 1921ean Askatasunaren hiribideko 24 zenbakira aldatu zen eta bertan egon zen 1935 arte, azkenik 1935etik estudioa itxi arte Askatasunaren hiribideko 41ean egon zen.
Adituen iritziz lehen mailako argazkilaria izan zen eta horretaz gain argazkigintza alorreko lehiaketa eta epaimahaietan parte hartu ohi zuen. Willy Kochen argazkiak garaiko egunkari eta aldizkarietan argitaratu ziren, besteak beste, Donostiako "El Pueblo Vasco" egunkarian eta Novedades aldizkarian, Madrilgo Nuevo Mundo eta La Esfera aldizkarietan.
2010ean Donostiako Kutxa aretoan Sigfrido Koch Arrutiren omenezko erakusketa Koch leinuko hainbat argazkilariren argazkiekin osatu zuten: Willy Koch, Sigfrido Koch Bengoetxea, Alberto Schommer, Alberto Schommer García, Sigfrido Koch Arruti, Edurne Koch Elizegi, Nagore Koch Elizegi, Willy Koch Louvelli eta Marco Bialon Koch.

## Erreferentziak

* Sigfrido Koch Arrutiren omenez: harrapatutako uneak = Instantes atrapados: homenaje a Sigfrido Koch Arruti. Kutxa, 2010
* Maddi Elorza Insausti: Iraganaren ispilu: Euskal Herria eta Novedades aldizkaria 1909-1919 / 1928-1929. Kutxa, 2011
* ↑ Sarasketa, Ane. (1999-11-25). «Koch, Koch eta Koch» Berria (Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka. 1990-2003.) (Noiz kontsultatua: 2021-05-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20966268
# Willy Kuijpers

Willy Kuijpers (Lovaina, 1937ko urtarrilaren 1a - ibidem, 2020ko azaroaren 17a) politikari flandiarra da, Flandriako Brabantekoa. Herent udalerriko alkatea, Volksunie alderdiko kide historikoa da, azken urteetan Nieuw-Vlaamse Alliantieren alde egin du. Francoren diktadura garaian Aberri Egunetan parte hartu zuen eta 1975ekoan, Guardia Zibilek ikurrina erakusteagatik atxilotu zuten Walter Luyten diputatuarekin batera.
1984 eta 1989 artean Europako Parlamentuaren kidea izan zen.
Lotura estuak izan ditu aspalditik Euskal Herriarekin eta hainbat euskal politiko abertzalekin.
COVID-19k hil zuen 2020an.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.eitb24.com/berria/eu/B24_94398/politika/HIL-BERRIA-Walter-Luyten-Flandriako-politikaria-zenari/
* ↑ https://www.naiz.eus/eu/actualidad/noticia/20201118/urte-ilunenetan-euskal-herriko-borroka-lagundu-zuen-willy-kuijpers-flandriarra-zendu-da
* Datuak: Q1903976
# Vilbrun Guillaume Sam

Jean Vilbrun Guillaume Sam (1859ko martxoaren 4 - 1915eko uztailaren 28a) Haitiko politikari eta militar bat izan zen, Haitiko lehendakaria 1915eko martxoaren 4tik uztailaren 28ra. Tirésias Simon Sam-en lehengusua izan zen, azken hau Haitiko lehendakaria 1896tik 1902ra.

## Presidentea

Sam Haitiko Iparraldeko Dibisioko komandantea zen, Cincinnatus Leconte presidentea boterera eraman zuen matxinada zuzendu zuenean. Geroago, Oreste Zamor presidentea boteretik kendu zuen matxinadaren buru izan zen. Sam presidente izendatu zuten bere aurrekoa, Joseph Davilmar Théodore, Zamorren aurka lagundu zioten milizianoei ordaindu ezin izan zienean, botereari 1915eko otsailaren 25ean uko egitera behartu zutenean,.
Bost urte iskanbilatsuetan Haitiko bosgarren presidenteak bezala, Samek sei hilabetetan bere erregimenaren aurkako matxinada bat pairatu egin behar izan zuen. Matxinada Rosalvo Bobo doktoreak zuzendu zuen; azken honek gobernuak Estatu Batuekin izan nahi zituen harreman komertzial eta estrategikoei aurka egin zien.
Samek gogor jokatu zuen aurkari politikoen kontra, batez ere aberatsago ziren biztanle mulatoen aurka. 1915eko uztailaren 27an, Port-au-Prince hiriko espetxe batean atxilotuta zeuden 167 preso politikoen hilketa agindu zuen, tartean Zamor presidente ohia barne. Haitiko biztanleak, exekuzioen berri izan bezain laster, Samen gobernuaren aurka jaiki ziren. Samek Frantziako enbaxadara ihes egin zuen, han babesa jasotzeko.

## Heriotza

Matxinatuen buruzagiak 1915eko uztailaren 28an enbaxadan sartu ziren eta Sam aurkitu zuten. Arrastaka eraman eta kolpatu egin zuten, gero enbaxadako burdin hesiaren gainean gorputza bota zuten. Jendeak, orduan, bere gorputza zatitu eta hiriko auzoetan zehar gorpuzkinak erakutsi zituen.
Samek ezarri nahi zituen merkataritza harremanen aurka altxa ziren herritarrak. Politikoki oso ezegonkorra zen herrialdean, AEBek, Woodrow Wilsonen aginduz, militarki okupatu zuten Haiti, 1934ra arte iraungo zuen erregimen ankerra inposatzeko.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/aebekin-harreman-estua-zuen-vilbrum-guillaume-san-presidentea-hil-zuten-haitin-matxinada-batean

## Kanpo estekak

* Datuak: Q886436
# Vilcún (Txile)

Vilcún Txileko hegoaldeko komuna eta hiri bat da. Araucanía eskualdeko Cautín probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 22.491 biztanle zituen.

## Toponimia

Vilcún hitzak Mapudungunez sugandila esan nahi du.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Vilcúneko udalaren webgunea.
* Datuak: Q1643896
* Multimedia: Vilcún / Q1643896
# Vildé-Guingalan

Vildé-Guingalan (bretainieraz Gwilde-Gwengalon) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1012994
* Multimedia: Vildé-Guingalan / Q1012994
# Vilela (Carballo)

Vilela, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Carballo udalerrian dagoen parrokia bat da, Coruñako probintzian. 2016ko erroldaren arabera 350 biztanle zituen.
* Datuak: Q11057905
* Multimedia: Vilela, Carballo / Q11057905
# Vilcashuamán probintzia

Vilcashuamán edo Vilcas Huamán probintzia Peruko hegoaldeko Ayacucho departamendua osatzen duten hamaiketako bat da. Iparraldetik Huamanga probintziak mugatzen du; Ekialdetik, Apurímac departamenduak; Hegoaldetik, Sucre probintziak; eta mendebaldetik, Víctor Fajardo probintziak eta Cangallo probintziak.

## Sortze data

Probintzia 1984ko irailaren 24an sortu zen, Fernando Belaúnde-ren bigarren agintaldian.

## Zatiketa administratiboa

Probintziak 1.178,16 kilometro koadroko azalera du eta zortzi barrutitan banatuta dago.
* Vilcashuaman
* Accomarca
* Carhuanca
* Concepción
* Huambalpa
* Independencia
* Saurama
* Vischongo

## Biztanleria

Probintziak gutxi gorabehera 27.247 biztanle ditu.

## Hiriburua

Probintziako hiriburua Vilcashuamán hiria da, itsas mailatik 3.470 metrora dago.

## Erreferentziak

* ↑ Turismo en Vilcas Huaman. .
* ↑ Municipalidad Provincial de Vilcas Huamán. .

## Kanpo estekak

* Ciudad Inka
* INEI Perú
* Datuak: Q537708
# Vilde Johansen

Vilde Ingeborg Johansen, (Tønsberg, Norvegia, 1994ko uztailaren 25a), eskubaloian aritzen den kirolari norvegiarra da..
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen eskubaloian Norvegia ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) eta ROCko taldearen (brontzezko domina) atzetik sailkatu zen Norvegiako taldea.
Tokion, honako hauek osatzen zuten Norvegiako taldea: Henny Reistad, Veronica Kristiansen, Marit Malm Frafjord, Stine Skogrand, Nora Mørk, Stine Bredal Oftedal, Silje Solberg, Kari Brattset Dale, Katrine Lunde, Marit Røsberg Jacobsen, Camilla Herrem, Sanna Solberg-Isaksen, Kristine Breistøl, Marta Tomac eta Vilde Johansenek.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | Eskubaloia, emakumezkoa. |

## Erreferentziak

* ↑ «Vilde Johansen» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Vilde Johansen" olympics.com (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19974501
* Multimedia: Vilde Ingeborg Johansen / Q19974501
# Vilcabamba

Vilcabamba (kitxuaz: Willkapampa, "lautada sakratua") Peruko arkeologia-aztarnategia da, inka-aurreko eta inka garaikoa, Cusco departamenduan dagoena. Bertan zegoen Vilcabamba hiria, Manco Inka Yupanquik 1539an sortutakoa, Inka Inperioaren azken babeslekua izan zena, espainiarrek 1572an hartu zuten arte; horrela amaitu zen inken erresistentzia.

## Erreferentziak

* ↑ Blair, Laurence. Peru’s last Inca city reveals its secrets: ‘It’s genuinely a marvel’. theguardian.com (Noiz kontsultatua: 2024-3-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q827432
* Multimedia: Espiritu Pampa / Q827432
# Vilches

Vilches Jaéngo udalerria da, El Condado eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 5.005 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Jaéngo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q684071
* Multimedia: Vilches / Q684071
# Vileña

Vileña Burgosko udalerria da, Burebako eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 33 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1642451
* Multimedia: Vileña / Q1642451
# Xiberta

Xiberta Angeluko (Lapurdi) iparraldean dagoen auzo bat da, Xibertako basoa, Aturri ibaiaren eta Bizkaiko golkoko kostaldearen artean hedatzen da.
2020ko uztailaren 30.ean sute batek baso erdia erre zuen, 165 hektarea. Bertan kokatuta zegoen Izadi Naturaguneko eraikina guztiz kiskalita geratu zen. Claude Olive Angeluko alkateak handik astebetera jakinarazi zuen Xibertako basoa berriz oihaneztatzeko plana garatu nahi zuela baina zuhaitz mota desberdinak landatuz, kualitatiboki aldatu nahi zuela, segurtasun arauak eta egoera klimatikoa kontuan hartuz.
Leku izen hau antzinako Gibraltar toponimotik eratorritakoa dela planteatu izan da (Xibaltar(re)). Izen honekin Xibertako aintzira eta inguruko golf zelaia, auzoa eta Xibertako basoa ere izendatzen dira. Aintzira horretan bertan Izadia Parke Ekologikoa dago.
1977an, auzo honetan dagoen Xiberta hotelean egin ziren euskal alderdi abertzaleen arteko Xibertako elkarrizketak.

## Izadia parke ekologikoa

Aturri ibaiaren bokalean, Izadia parke ekologikoak kostaldeko hezeguneen biodibertsitatea erakusten du. 14 hektareako parke eder honetan, 1,7 kilometroko aurkikuntza-bidexka batean ibil daiteke, ekosistemen, faunaren eta floraren arteko oreka eta harremanak ulertzeko. Parkearen sarrerako eraikinean itsasertzaren funtzionamendu ekologikoa erakusten duen eszenografia ludiko eta pedagogikoa bisita daiteke.
2020ko uztailaren 30eko suteak erabat suntsitu zuen Izadia parke ekologikoa.
* Xiberta aintzirako IZADIA naturgunea, erre aurretik eta ondoren
* IZADIA etxea (2020an erre baino lehen).
* IZADIA etxea (2020an erre baino lehen)
* Mapa
* Aintzira inguruko gune erre bat.
* IZADI etxea (2020an erre ondoren).

## Ondarea

* Villa Prinkipo (1930)

## Ikus, gainera

* Xibertako elkarrizketak

## Erreferentziak

* ↑ EODA. Angelu (Baiona-Angelu-Biarritz). Euskaltzaindia.
* ↑ Etxamendi, Ekaitz. «Xiberta oihaneztatuko dute» Berria (Noiz kontsultatua: 2020-08-09).
* ↑ (Frantsesez) Rico Btz. (2020-08-06). Chiberta et le Parc Izadia, après l'incendie du 30 Juillet 2020.
* ↑ (Frantsesez) L'incendie à Anglet a atteint le parc écologique d'Izadia dans la forêt de Chiberta. (Noiz kontsultatua: 2020-08-10).
* ↑ (Frantsesez) «Parc écologique Izadia» Office de tourisme d'Anglet (Noiz kontsultatua: 2020-08-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12269081
# Xibe etnia

Xibe etnia (ᠰᡞᠪᡝ, sibe; txinera sinplifikatuz: 锡伯; txinera tradizionalez: 錫伯; pinyineraz: Xībó) Ipar-ekialdeko Txina eta Xinjiangen bizi den tungus taldeko herria da. Txinako Herri Errepublikan ofizilki onarturik dauden 56 talde etnikoetako bat da.
Azken erroldaren arabera, Xibe etniako 188.824 pertsona bizi ziren Txinan, batez ere, Txinako mendebaldeko muturreko Xinjiang probintzian. Horrez gain, biztanle talde batzuk Jilin eta Liaoning probintzietan ere aurki daitezke .
Xibe etniako kideak, mantxu eta beste tungus etniekin erlazionatuta daude.

## Xibe etniaren berezko guneak

* Qapqal Xibe Konderri autonomoa

## Ikus, gainera

* Txinako etniak

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Xibe etniari buruzko informazioa.
* Datuak: Q1044876
* Multimedia: Xibe people / Q1044876
# Xiberoko Jauna (pastorala)

Xiberoko jauna pastorala Jean Louis Davantek idatzitako lana da, 2008ko uztailaren 27an Ezpeize-Ündüreinen lehen aldiz taularatuta. Herri ugaritako lagunek plazaratu zuten: Ainharbe, Ezpeize-Ündüreine, Sarrikotapea eta Ürrüstoi-Larrabile herrikideak, alegia.

## Argumentua

Oier III.a, Zuberoako azken bizkondearen bizia azaltzen du pastoral honek. Makina bat gudutan aritu zen Oier, lehenik Zuberoaren alde, eta gero Nafarroako Erresumaren zerbitzura. Bere lurraldearen autonomia zaindu nahi zuen Akitaniako duke ingelesaren aurka. Nafarroako erregearen zerbitzari gisa, 1312. urtean Etxarri Aranazko herria sortu zutenetako bat izan zen.

## Grabazioa

* Xiberoko Jauna pastoralaren kantoreak - 2008 - Ezpeize, Xiberoko Botza. CD formatuan plazaratu zen.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20191008123616/https://www.berria.eus/pastorala08/azala.php
* ↑ https://guaixe.eus/etxarri-aranatz/1386946074187-xiberoko-jauna-pastoralaren-aurreneko-emanaldia-igandean-izanen-da
* ↑ http://www.ztkdiskak.com/Xiberoko-Jauna

## Ikus gainera

* Pastoral

## Kanpo estekak

* Pastoralaren bideoa.
* Argazkien bilduma.
* Joseba Aurkerenaren artikulua Karmel aldizkarian, 2009an.
* Xiberoko jauna elkartearen datuak.
* Datuak: Q85965840
# Xiberotarsak kantüz

Xiberotarsak kantüz Gara egunkariak eta Xiberoko Botza irratiak 2000. urtean argitaratu zuten Zuberoako kanten antologia izan zen. Egunkari horrek urte horretan plazaratu zuen 8. folk diskoa izan zen. Bilduman estudioko grabazioak eta aktuazio eta leihaketa desberdinetan taularatutako kantak biltzen ziren. Jatorriak ere oso desberdinak dira: herrikoiak, Etxahun-Iruriren kantak, gaur egungo idazleek idatzitakoak... Diskoa une hartako a capella kantari eta sortzaile zuberatarrak ezagutzeko dokumentu garrantzitsua da.

## Kantak

* "Oi Xiberoa", Ainherk, 1999ko Mendiko Kantaldia. Hitzak: François Elichondeborde. Ahaidea: Pascale Elichondeborde
* "Goizean argi hastean", Xiberoko Emazteak, Ostatü Kantore. Hitzak eta ahaidea: Etxahun-Iruri.
* "Kolorez", Urdinarbeko Neskatilak, 1998ko Xiberoa Kantüz. Hitzak: Itxaro Borda. Ahaidea: Isabelle Jaury.
* "Egüntto batez", Maialen Estecahandy eta Maddi Oihenart. Hitzak eta ahaidea: Herrikoia.
* "Izarren erdian", Altzaiarsk, Kantu Txapelketa 96. Hitzak eta ahaidea: Jean Louis Aranbürü.
* "Goizean goizik", Maika Etxekopar, 2000ko Urdinarbeko Kantaldia. hitzak eta ahaidea: Herrikoia.
* "Apokalipsia", Tehenta, Xiru 9. Hitzak eta ahaide: Gienmor. Euskaratzea: Itxaro Borda.
* "Lo hadi aingürüa", Maddi Oihenart eta Xelin, Elkar estudioko grabazioa. Hitzak eta ahaidea: Etxahun-Iruri
* "Jaun miserere", Maialen Estecahandy, 1999ko Miarritzeko Kantaldia. Hitzak: Auxtin Zamora. Ahaidea: Txomin Heguy.
* "Emazteak kanta", Altzaiko Emazteak, Agota pastorala. Hitzak: Junes Casenave. Ahaidea: Niko Etxart.
* "Outside the wold", Lau Neskak, 1999an Euskal Spiritü Ikusgarria. Hitzak: Itxaro Borda. Ahaidea: Pier Paul Berzaitz.
* "Irlandesen balada", Emazteen Küra, Abadia Ürrüstoi pastorala. Hitzak: Jean Louis Davant. Ahaidea: Herrikoia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61070196
# Xibeca

Xibeca kataluniar garagardo bat da. Damm garagardo enpresak Bartzelona hirian ekoizten du, eta gehienbat Kataluniako barne merkatuan kontsumitu ohi da. Katalunia ospe handia du. 1968. urtean ekoizten hasi zen.

## Iruditegi

* Xibeca garagardo-poto bat.

## Ikus gainera

* Voll-Damm

## Kanpo estekak

* Damm garagardo enpresaren webgunea (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q3467674
# Xiberoots

Xiberoots Zuberoan sorturiko reggae talde bat da.

## Diskografia

* Maule Muffin (2018, autoekoizpena)
* Honki Jina (2021, Berritza elkartearekin koprodukzioa)

### Bestelakoak

2018ko Legoreggae Legorretako Reggae jaialdirako Lego kantua aurkeztu zuen taldeak. Urte berean, Basabürüako ikastolak 40 urte bete zituela ospatzeko e i a kantua egin zuen.
2019an Lapurdin burutu zen G7aren gailurraren kontrako Flash Ball kantua sortu eta bideoklipa egin zuten taldekideek.
2021eko Herri Urrats festarako kantua prestatu zuten (Baga Biga Boga), Andoni Bastarretxeak (Anestesia) lagundurik.

## Erreferentziak

* ↑ Xiberoots. (Noiz kontsultatua: 2018-05-18).
* ↑ «Xiberoko Botza - Maule Muffin izeneko diska elki dü Xiberoots-ek» www.xiberokobotza.org (Noiz kontsultatua: 2022-03-17).
* ↑ Xiberoots, disko berriarekin |. (Noiz kontsultatua: 2021-07-05).
* ↑ «E i a - Basabürüko ikastolak 40 urte» mintzalasai.eus (Noiz kontsultatua: 2021-07-05).
* ↑ «Xiberoots, ‘Flashball’» www.mediabask.eus (Noiz kontsultatua: 2021-07-05).
* ↑ Berria. «Xiberoots taldeak egin du Herri Urratsen kantua» Berria (Noiz kontsultatua: 2021-07-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61364868
# Xibertako aintzira

Xibertako aintzira Lapurdiko Angelu udalerriko Xiberta eremuan dagoen aintzira bat da. Xibertako basoaren aldamenean dago, Atturri ibaia itsasoratzen den bokalean eta Ipar Euskal Herriaren ipar-mendebaldeko muturrean.
Antzira honetan bertan Izadia parke ekologikoa dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20492774