OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Max Ernst

Max Ernst artista alemaniarra izan zen (Brühl, Renania, 1891ko apirilaren 2a - Paris, 1976ko apirilaren 1a). Irrazionaltasunaren, ametsen eta subkontzientearen pintoretzat hartu izan da.

## Biografia

Bonnen filosofia-ikasketak egin zituen, eta 1917az geroztik margotzen hasi zen. Lehen Mundu Gerran soldadu izan zen, eta 1919an Koloniako artisten dada taldea sortu zuen, Jean Arp pintore frantsesarekin batera. Azken joerei jarraituz, teknika neorrealistak sortu zituen: collagea (jatorri desberdineko elementuak elkartu eta osotasun bat sortzean datzan konposizioa) eta frottagea (gainazal lakar eta zimurren gainean igurtziz lorturiko irudiak erabilita). Gisa horretako lanen artean aipatzekoak dira: Muna (1927), Hiri amaigabea (1937), San Antonioren tentaldia (1946). 1930ean aktore-lanetan aritu zen Luis Buñuelen L’age d’or filmean. Pinturaz haraindi idatzi zuen 1948an. Bigarren Mundu Gerran, alemanak Frantzian sartu zirenean, Ernst espetxeratu egin zuten, eta kartzelan dekalkomania deituriko teknika landu zuen.
1941-1949 urteetan Estatu Batuetan bizi izan zen eta eskulturari ekin zion, Capricorn (1948, Kaprikornioa). Peggy Guggenheim Ernsten emaztea izan zen, eta Ameriketan bizi zela, Dorothea Tanning iparramerikar margolariarekin ezkondu zen. Europan berriro (1949), aurreko molde surrealistek ez zuten halako eraginik izan bere margolanean. Max Ernst XX. mendeko artista handienetakoa izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154842
* Multimedia: Max Ernst / Q154842
# Max Euwe

Machgielis (Max) Euwe (Watergraafsmeer, 1901eko maiatzaren 20a - Amsterdam, 1981eko azaroaren 26a) nederlandar xake jokalaria izan zen, munduko xake txapelduna 1935etik 1937 arte. Matematika ikasketak burutu eta matematika irakasle izan zen, Rotterdamen lehenengo eta Amsterdamen ondoren; bere matematika ezagutzak erabili zituen xake problemak ebazteko.
Herberehetako xake txapelduna izan zen 1921etik 1935 arte. 1935ean, 30 partidako lehiaren ostean, orduko munduko txapeldun zen Alexander Alekhine garaitu zuen. Txapeldun titulua Alekhineren beraren aurka galdu zuen 1937an. 1946an, Alekhine hil zenean, batzuek uste zuten automatikoki Euweri zegokiola txapeldun titulua, baina Euwek, titulua eskuratzeko, Hagan beste lau jokalarirekin batera jokatu zen torneo batean parte hartzea onartu zuen. Azken lekuan geratu zen, eta Mikhail Botvinnik izan zen txapeldun berria.
1970 eta 1980 artean FIDEko presidente izan zen. Xakeari buruzko hainbat liburu ere idatzi zituen.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Chessgames
* Datuak: Q173714
* Multimedia: Max Euwe / Q173714
# Max Frisch

Max Rudolf Frisch (Zurich, 1911ko maiatzaren 15a – Zurich, 1991ko apirilaren 4a) arkitekto eta idazle suitzarra izan zen, antzerkia eta eleberria bereziki landu zituena. Bigarren Mundu Gerraren ondoren alemanezko literaturak duen egilerik nabarmenetarikoa da, bai eta XX. mendeko suitzar idazlerik ezagunenetarikoa ere.
Lanbidez arkitektoa zen. Antzerkigintzan aritu zen batez ere. Haren lanak parabolen antzekoak dira; psikologiak, ohiturek ez dute garrantzirik; pertsonaiak alegorikoak dira, lirismoa eta umorea guztiz alde batera uzten ez baditu ere. Brecht-en eragina igartzen zaio. Biedermann und die Brandstifter (1958, Su-emailleak, Antonio Labaienek itzulia), Zurich-eko burgesiaren aurreiritzi eta ahulezien satira da; Don Juan oder die Liebe zur Geometrie (1953, Don Joan edo geometriarekiko maitasuna), maitasunaren eta bikotearen ukapena; Andorra (1961), arrazismoaren salaketa. Eleberri garrantzizkoak idatzi zituen gizon modernoaren alienazioa gai hartuta: Ez naiz Stiller (1954), Homo faber (1957), eta Mein Name sei Gantenbein (1964, Demagun Gantenbein naizela) esaterako.

## Bibliografia
### Eleberria

* Stiller (1954)
* Homo Faber (1957); "Homo faber (Elkar, 2001). Joxe Austin Arrietak euskaraturik.
* Mein Name sei Gantenbein ("Demagun Gaztenbein naizela", 1964)
* Dienstbüchlein (1974)
* Montauk (1975)
* Tryptichon. Drei szenische Bilder (1978)
* Wilhelm Tell für die Schule (1978)
* Der Mensch erscheint im Holozän (1979)
* Blaubart ("Bizarrurdin", 1982)

### Antzerkia

* Nun singen sie wieder (1945)
* Santa Cruz (1947)
* Die Chinesische Mauer ("Txinako harresia", 1947)
* Als der Krieg zu Ende war (1949)
* Graf Öderland ("Oderland kondea", 1951)
* Firebugs ("Su-emaileak", 1953/1958)
* Don Juan oder Die Liebe zur Geometrie ("Don Juan edo geometriarekiko maitasuna", 1953)
* Die Grosse Wut des Philipp Hotz (1956)
* Andorra (1961)
* Biografie (1967)
* Jonas und sein Veteran (1989)

### Beste batzuk

* Blätter aus dem Brotsack (1939)
* Tagebuch 1946-1949 (1950)
* Tagebuch 1966-1971 (1972)

## Ikus, gainera

* Alemanezko literatura

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q115483
* Multimedia: Max Frisch / Q115483
# Max Hermann Pechstein

Max Hermann Pechstein (Zwickau, 1881eko abenduaren 31 – Berlin, 1955eko ekainaren 29a) alemaniar margolari eta marrazkigilea izan zen.
1906an, Die Brücke espresionista-taldean sartu zen. Gero, Italiara eta Parisa joan zen, eta, 1908an, Berlinen hartu zuen bizilekua. Ikuspegiei eta irudi biluziei esker egin zen ospetsu. 1914an, Palau uharteetara joan zen, eta gai exotikoak erabili zituen pintatu zituen koadroetan. Naziek gaitzetsi egin zituzten Pechsteinen obrak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q162105
* Multimedia: Max Pechstein / Q162105
# Max Hoff (piraguista)

Max Hoff (Troisdorf, Ipar Renania-Westfalia (Alemania), 1982ko irailaren 12a) piraguismoan lehiatzen den kirolari alemaniarra da.

## Olinpiar Jokoak

2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012an (Londres), brontzezko domina lortu zuen K-1 1000 m modalitatean, 3.27,759ko denboraz, Eirik Verås Larsen norvegiarraren (urrezkoa) eta Adam Van Koeverden kanadarraren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz.
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), urrezkoa irabazi zuen Alemaniako taldearekin, K-4 1000 m modalitatean, 3.02,143ko denboraz, Eslovakiako (urrezkoa) eta Txekiar Errepublikako (brontzezkoa) taldeen aurretik sailkatuz. Hauek osatzen zuten Alemaniaren taldea: Max Rendschmidt, Tom Liebscher, Max Hoff eta Marcus Groß-ek.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezkoa eskuratu zuen, Jacob Schopf herrikidearekin batera, K-2 1000 m modalitatean, 3.15,584ko denboraz, Australiako bikotearen (urrezkoa) atzetik eta Txekiar Errepublikakoa (brontzekoa) garaituz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2012 | Londres Erresuma Batua | 03 ! | K-1 1000 m, gizonezkoa |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil | 01 ! | K-4 1000 m, gizonezkoa |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | K-2 1000 m, gizonezkoa |

## Erreferentziak

* ↑ «Max Hoff» ICF, 2021-11-09an begiratua (Ingelesez)
* ↑ «Max Hoff» olympedia.org 2021-11-09an begiratua(Ingelesez)
* ↑ «Max Hoff» Olympics.com 2021-11-09an begiratua (Gaztelaniaz)
* ↑ "Piraguismoa, K-1 1000 m, emaitzak 2012" olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Piraguismoa, K-4 1000 m, emaitzak 2016" olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Piraguismoa, K-2 1000 m, emaitzak 2020" olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q69511
* Multimedia: Max Hoff / Q69511
# Max Factor

Maksymilian Faktorowicz, Max Factor izenez ezaguna, (Zduńska Wola, Łódź, Polonia, 1872eko irailaren 15a - Beverly Hills, Kalifornia, AEB, 1938ko abuztuaren 30a) poloniar-judu enpresaria izan zen.

## Biografia

Max Factor bera 1877an sortu zen Łódźen (Polonia), garai hartan Errusiar Inperioaren baitan zegoen herrian. Aitak ezin zuen hamar seme-alaben hezkuntza ordaindu eta Maximilian dentista-botikari baten negozioan aprendiz sartu zen 8 urte zituela. Ikasi beharrekoak ikasita, Moskutik gertu zegoen herrixka batean denda ireki zuen eta makillajea, kremak, lurrinak eta ileordeak saltzen hasi zen.
Errusiar nobleziak begiz jo zuen antzerki konpainia batentzat makillaje lanetan aritu zenean eta, urte gutxitan tsarraren sendiaren eta Errusiar Inperioko Operaren makillatzaile ofizial bihurtu zen. Baina bertan lortutako ospea nahikoa ez eta 1904an Maximilianek AEBetara emigratu zuen, emaztea eta hiru seme-alabak hartuta. Ellis uhartera iristean 40.000 dolarretan neurtu zituzten sendiaren ondasun guztiak.
Urte horretan bertan, Saint Louisen (Missouri) egindako Munduko Erakusketan, bere produktu kosmetikoak erakutsi zituen, Max Factor izen laburrago eta komertzialagoa erabiliz. Baina benetako jauzia 1908an eman zuen, Los Angelesera aldatu zenean, zinema industriaren inguruan negozio oparoa sortuko zuelakoan.
1909an Max Factor kosmetiko enpresa ezaguna sortu zuen Los Angelesen (AEB). Ordura arte zinemako izarrak antzerkian erabilitako produktuekin makillatzen zituzten. Baina produktu horiek ez ziren egokiak industria berrian. Max Factorrek makillaje-barra kremaz ordezkatu zuen 1914an. Geruza meheagoak jartzea ahalbidetzen zuen, eta emaitza ez zen zartatzen. Laster Hollywoodeko izar guztiek Maxen produktuak erabili eta haren eskuetatik pasa nahi zuten.
1920ko hamarkadan Max Factor kosmetikoak publiko zabalari eskaini zizkion, erabiltzen zituztenek zine izarren itxura izango zutela salduz. Max Factor 1938ko abuztuan hil zen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Irazustabarrena, Nagore. (2009-11-08). «Max Factor(owitz)» Argia CC-BY-SA lizentzia.
* Datuak: Q868560
* Multimedia: Max Factor / Q868560
# Max Delbruck

Max Delbruck Estatubatuar biologoa (Berlin, 1906ko irailaren 4a - Pasadena, 1981eko martxoaren 9a). Alemanian jaio zen, baina 1945ean estatubatuar herritartasuna lortu zuen. Gottingengo Unibertsitatean ikasi zuen, eta hogeita hamar urte zituela, Estatu Batuetara alde egin zuen. 1969an Medikuntzako Nobel Saria irabazi zuen, Alfred Hershey eta Salvador Luriarekin batera, bakteriofagoei buruz egindako lanengatik. Bere lanetan bakteriofagoen funtzio genetikoaz arduratu zen gehienbat, eta gainerako zientzialariei DNAren egitura eta garrantzia aurkitzeko bideak ireki zizkien.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q76807
* Multimedia: Max Delbrück / Q76807
# Max Favalelli

Max Favalelli (La Charité-sur-Loire, Nièvre, 1905eko urtarrilaren 23a -Sarlat-la-Canéda, Dordoina, 1989ko abenduaren 22a) frantziar kazetari, hitz gurutzatuen sortzaile eta telebista aurkezlea izan zen.. Hamasei urte zituela Parisa joan eta L'Auto egunkarian hasi zen lanean.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20200924055326/http://www.bertrandbeyern.fr/spip.php?article610
* ↑ https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12605306k
* ↑ https://www.imdb.com/name/nm0269358/
* ↑ https://www.sudouest.fr/2012/04/10/christian-salive-ravive-la-memoire-de-max-favalelli-683950-2015.php
* Datuak: Q3302097
# Max Gallo

Max Gallo (Niza, 1932ko urtarrilaren 7a – Cabris, 2017ko uztailaren 18a) frantziar politikari, historialari, idazle eta Frantses Akademiako kidea izan zen.
Historian doktore zen, eta ehundik gora liburu utzi zituen idatzita, tartean ospea eman zioten Robespierre, Garibaldi, Napoleon eta Julio Zesarren biografiak. Eleberriak ere ondu zituen; La Baie des Anges (1976) izan zen ezagunena. Frantziako bizitza politikoan parte hartze aktiboa izan zuen.

## Erreferentziak

* ↑ «Max Gallo idazle, akademiko eta politikari frantsesa zendu da, 85 urte zituela» Berria 2017-07-21 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* Datuak: Q516318
* Multimedia: Max Gallo / Q516318
# Margaret Harwood

Margaret Harwood (Littleton, Massachusetts, 1885ko martxoaren 19a - Boston, Massachusetts, 1979ko otsailaren 6a) astronomo estatubatuarra izan zen. Maria Mitchell Behatokiko lehen zuzendaria Nantucketen. Massachusettsen, fotometrian espezializatu zen.

## Biografia

Margaret, Herbert Joseph Harwood eta Emelie Augusta Greenen bederatzi semeetako bat izan zen. Radcliffe Collegen ikasi zuen eta 1907an graduatu zen. 1916an lizentziatu zen Kaliforniako Unibertsitatean.

## Lan ibilbidea

Unibertsitatean lizentziatu ondoren Harvard College Behatokian lan egin zuen.Bostonen, Cambridgen eta Dedhamen ere irakatsi zuen eskola pribatuetan.1912an, Nantucketeko Maria Mitchell Behatokiaren beka astronomikoa eman zioten, Amerikako lehen emakume astronomoaren omenez eraikitako behatoki txiki bat.1916an, behatokiko zuzendari izendatu zuten, eta 1957an erretiratu zen.
Bere eremu berezia fotometria zen, izar eta asteroideen argiaren aldakuntza neurtzen duena, bereziki Eros planeta txikiarena. American Astronomical Society eta Royal Astronomical Societyko kide bezala, Harwoodek beste astronomo batzuekin korrespondentzia izan zuen, eta Europan eta Estatu Batuetan zehar bidaiatu zuen.
Komunitate Unitarioko kide izan izen, eta Nantucket Cottage ospitalerako, Nantucketeko Eskola Batzordearentzat eta Nantucketeko Gurutze Gorriarentzat borodarezko lana egin zuen. Bigarren Mundu Gerran, MITeko irakaskuntzan aritu zen; ikasleen aholkulari gisa jardun zuen; eta Nantucketeko Ikastetxeko Ospitaleko fideikomisodun izan zen

## Lorpenak

886 Washingtonia asteroidearen bere aurkikuntza bertan behera utzi zuten, formalki ezagutzera eman baino lau egun lehenago. Garai hartan, Harvardeko mentoreek desegokitzat jo baitzuten emakumeek aitortza publikoa jasotzea aurkikuntza horiengatik.

## Heriotza

Westlawnngo hilerrian dago lurperatuta, Littletonen, bere jaioterriaan.

## Ohoreak

* Harwood, Oxfordeko Unibertsitatean ohorezko doktoretza jaso zuen lehen emakumea izan zen.
* 1960an, Cornelis Johannes van Houtenek eta Ingrid van Houten-Groeneveldek 2542 P-L aurkitu zituzten eta Harwood izendatu zituzten Margaret Harwooden omenez.
* 1962an, Annie Jump Cannon Saria jaso zuen.
* Nantucketeko Maria Mitchell Association-en emakumeen beka astronomikoa irabazi zuen

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Sobel, Dava. (2016-12-06). The Glass Universe: How the Ladies of the Harvard Observatory Took the Measure of the Stars. Penguin ISBN 978-0-698-14869-7. (Noiz kontsultatua: 2020-03-19).
* ↑ «Annie J. Cannon Award in Astronomy | American Astronomical Society» web.archive.org 2013-01-29 (Noiz kontsultatua: 2020-03-19).

## Kanpo estekak

* La astrónoma de Littleton Margaret Harwood recordó por sus logros
* Papers de Margaret Harwood, 1891-1971. * * * Biblioteca de Schlesinger, Radcliffe Instituto, Universidad de Harvard.
* Mujeres con ciencia. Margaret Harwood astronoma
* Mujeres viajeras. Las mujeres de Harvard que nos acercaron a las estrellas
* Datuak: Q6759495
* Multimedia: Margaret Harwood / Q6759495
# Margaret Ives Abbott

Margaret Ives Abbott (Calcuta, 1876ko ekainaren 15a - 1955eko ekainaren 10a ) Indian jaiotako golf jokalari estatubatuarra izan zen.
1900eko Parisko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen Estatu Batuetako lehen txapeldun olinpikoa izan zen .
Finley Peter Dunne umorista estatubatuarrarekin ezkondu zen.

## Urrezko dominaren historia

Margaret bere amarekin Paris bisitatzen ari zen 1900eko Parisko Olinpiar Jokoetan, golf txapelketa batean sartu zenean. Baina ez berak eta ez gainontzeko partaideek ez zekiten txapelketa hori Olinpiar Jokoen barruan zegoenik. Urte batzuk geroago txapelketa Olinpiar Jokoen programaren parte zela jakin zen. Margareth olinpiar domina bat irabazi zuela jakin gabe hil zen, ezta bere herrialderako urrezko domina irabazi zuen lehen estatubatuarra izan zela ere.

## Erreferentziak

* ↑ Fox, Margalit. (8 de marzo de 2018). Margaret Abbott, an Unwitting Olympic Trailblazer. ISSN 0362-4331..

## Kanpo estekak

* (Portugesez) Olinpiar Jokoetako unerik zoroenak
* Datuak: Q270784
* Multimedia: Margaret Abbott / Q270784
# Margaret Leahy

Margaret Leahy, ezizenez Bubbles (Londres, Erresuma Batua,1902koabuztuaren 17a – Los Ángeles, Kalifornia, AEB, 1967ko otsailaren 17a) britainiar aktorea eta dekoratzailea izan zen. Edertasun lehiaketa bat irabazi zuen eta bere ibilbide zinematografiko laburrean film bakarra filmatu zuen.

## Ibilbidea

Leahy Norma Talmadge aktoreari esker sartu zen zineman, Leahy "Ingalaterrako neskarik liluragarriena" zela esanda. Publizitateak edertasunaren erregina gazteak Europako film ingeles eta frantsesetan parte hartu zuela esaten zuen arren, hori faltsua zela frogatu zen, bereziki Frank Lloyd zuzendariak Within the Law (1922) filmatzeko baztertu zuenean, Leahyren lehen film zinematografiko handia izango zela suposatzen baitzen, edozein aktorek egin zezakeena egiteko gai ez zela azalduz.
Leahy hamahiru WAMPAS Baby Stars-etako bat izateko hautatu zuten 1923an, ziurrenik Joseph Schenck ekoizlearen laguntzarengatik. Schenck Norma Talmadgeren senarra zen eta Leahyrekin hiru urteko kontratua sinatua zuen. Horren ostean, Schenckek lortu zuen Margaretek Buster Keaton koinatuaren hurrengo komedian jardutea, Schenckek uste baitzuen berari ez zitzaiola gehiegi kostatuko rol komiko bat egitea.
Leahyren film bakarrak, Three Agesek (Hiru adinak) (1923), Buster Keatonek zuzendua, ez zuen ezertxo ere egin bere ibilbide zinematografikoa hobetzeko. Leahyren paperari ez zitzaion jaramon gehiegirik egin, eta Leahyk ez zuen berriro antzeztu.
Pelikula horren ostean, Leahyk Kalifornian jarraitzea erabaki zuen, eta bertan ezkondu zen, beharrean. Gero, barnealdeen dekoratzaile egin zen, eta zinema industria mespretxatu zuen. Senarra Ernest Vogt izan zen, j1924ko emainetik 1935eko martxora.

### Heriotza

Antza, bere buruaz beste eginda hil zen Los Angelesen, Kalifornian, 1967ko otsailaren 17an 65 urte zituela.

## Filmografia

Hauxe da egin zuen film bakarra:
| Urtea | Filma | Pertsonaia | Oharrak |
| 1923 | Three Ages (Hiru adinak) | Neska | |

## Aintzatespenak

* 1923: WAMPAS Baby Star (ita)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Margaret Leahy | Actress» IMDb (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Italieraz) WAMPAS Baby Stars. 2019-03-09 (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ Blesh, Rudi. (1966). Keaton. Collier Books ISBN 978-0-02-511570-5. (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Margaret Leahy - Edad | Biografía | Películas | Noticias | Filmografía | Premios» Decine21 2024-09-27 (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Margaret Leahy» FilmAffinity (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Margaret Leahy» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Margaret Leahy Internet Movie Databaseren webgunean (Ingelesez)
* Datuak: Q2814442
* Multimedia: Margaret Leahy / Q2814442
# Margaret Harrison

Margaret Harrison (1940, Wakefield, Yorkshire, Erresuma Batua) artista eta feminista ingelesa da, bere obretan baliabide eta gai ezberdinak lantzen dituena.

## Bizitza eta obra

Margaret Harrisonek Carlisleko Arte Eskolan ikasi zuen 1957tik 1961era; eta Londresko Royal Academy Schoolsen 1961etik 1964ra, Ingalaterran. Gero, Perugiako Arte Ederretako Akademian eskuratu zuen gradua, Italian, 1964an.
Londresko Women’s Liberation Art Group taldearen sortzaileetako bat izan zen 1970ean. 1971n, erakusketa itxi zion poliziak, Hugh Hefner Playboy aldizkariaren sortzailea untxitxo baten gisa irudikatuta zuen pieza bat zuelako. Gizarte mugimenduak arte galerietara eramateko ahalegina egin zuen Harrisonek 1970eko hamarkadan. Aktibismoa du Harrisonen lanak ardatz, eta testuinguru soziopolitikoari lotutako artea egin du hasiera hasieratik.
Gaur egun Harrisonek Estatu Batuetan eta Ingalaterran jarraitzen du lanean, eta hainbat herrialdetan egin ditu erakusketak.
2013an, Norther Art Prize saria irabazi zuen, elkarren artean lotutako ‘The Last Gaze’, ‘Objectiflection’ eta ‘Common Reflections’ hiru lanak barne hartzen zituen ‘Reflect’ instalazioarekin. Urte horretan bertan, Paul Hamlyn Awards artistentzako sari ospetsuetako bat eskuratu zuen.
Azkuna Zentroak 'Sexu, klase eta indarkeriaren arteko harremanak' erakusketa izan zuen ikusgai, 2017ko urriaren 20tik 2018ko urtarrilaren 14ra arte, Xabier Arakistain komisarioaren eskutik. Formatu handiko eta atzera begirako erakusketa honetan, artista britaniarraren karreran barrena ibilaldi zehatza burutu zen, 1971n jarri zuen banakako lehen erakusketaren erreprodukzioa abiaburutzat hartuta.

## Erreferentziak

* ↑ Berria.eus. «Artelanek indarkeria edertu ezin dutenean» Berria (Noiz kontsultatua: 2018-05-27).
* ↑ (Gaztelaniaz) El arte de las oprimidas. (Noiz kontsultatua: 2018-05-27).
* ↑ (Ingelesez) «Pensioner wins modern art award» BBC News 2013-05-24 (Noiz kontsultatua: 2018-05-27).
* ↑ (Ingelesez) «Margaret Harrison | Paul Hamlyn Foundation» artists.phf.org.uk (Noiz kontsultatua: 2018-05-27).
* ↑ Azkuna Zentroa. Sexu, klase eta indarkeriaren arteko harremanak. (Noiz kontsultatua: 2018-05-27).

## Kanpo loturak

* 'Sexu, klase eta indarkeriaren arteko harremana' erakusketa Azkuna Zentroan
* Margaret Harrisoni buruzko web orria]
* Datuak: Q6759491
* Multimedia: Margaret Harrison / Q6759491
# Margaret Geller

Margaret Joan Geller (1947-) estatubatuar astronomoaeta irakaslea da. Astronomo Senior gisa lan egiten du Smithsoniano Astrofisika Behatokian, eta hainbat artikulu idatzi eta film labur zientifikoak egin ditu, sariak irabaziz.
Unibertsoan dagoen materia ilunaren distribuzioaren inguruan mapak egiteko interes handia du, gure galaxiako haloa, Esne Bidea, gure galaxiako historiak eta gure unibertsoko historiak ze loturak dituzten ulertzeko, galaxia-mordoen mapak egitea, sistema horiek unibertsoaren historian nola garatu ziren ulertzeko, eta galaxien espektroko izarren eraketaren signatura neurtu eta interpretatzea, galaxietako izarren eraketaren eta beregiroaren arteko lotura ulertzeko. SHELS izeneko programa baten gidaria da.
1989an, John Huchrarekin batera Harresi handia aurkitu zuten, Redshift Survey ikastetxeko gorriaren mugimenduaren aldaketako datuetan oinarritua.

## Erreferentziak

* ↑ «Geller, Margaret J.» history.aip.org (Noiz kontsultatua: 2020-10-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Margaret J. Geller, astrofísica | Efemérides» Mujeres con ciencia 2014-12-08 (Noiz kontsultatua: 2020-10-26).
* ↑ «Margaret Joan Geller Facts» biography.yourdictionary.com (Noiz kontsultatua: 2020-10-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) Virgili, Universitat Rovira i. «Margaret J. Geller | Doctores honoris causa» Universitat Rovira i Virgili (Noiz kontsultatua: 2020-10-26).
* ↑ «1989: Margaret Geller and John Huchra Map the Universe | Everyday Cosmology» cosmology.carnegiescience.edu (Noiz kontsultatua: 2020-10-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) «LA ASTRÓNOMA MARGARET GELLER, DOCTORA HONORIS CAUSA POR LA UNIVERSIDAD ROVIRA Y VIRGILI DE TARRAGONA» Agencia SINC (Noiz kontsultatua: 2020-10-26).

## Kanpo estekak

* Geller-en inguruko webgunea
* Datuak: Q266131
* Multimedia: Margaret Geller / Q266131
# Matias Olímpio

Matias Olímpio Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. 10.641 biztanle ditu 226,374 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Piauí

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1894372
* Multimedia: Matias Olímpio / Q1894372