# Serbiako kanpaina (1915)

1915eko Serbiako kanpaina Erdialdeko Potentzien armadek Serbiaren inbasioan izan zen, August von Mackensen jeneral alemaniarraren agindupean burutua, Lehen Mundu Gerraren esparruan.

## 1915eko frontearen egoera

1915ean, Serbiak, Lehen Mundu Gerraren hasieran intriga guztien erdigunean zegoena, bere lurralde nazional guztia kontrolatzen jarraitu zuen, orain arte Austriako armaden inbasio saiakera guztiei aurre egitea lortu baitzuen. 1914ko abuztuko eta azaroko Hungariako gerrak porrot umiliagarriak izan ziren inperioarentzat, ez baitzuen lortu "serbiar sugegorria" mendean hartu. Orduan, Serbiaren birrintzea ezinbesteko morala ez ezik, estrategiko ere bihurtu zen botere zentraleentzat lehen magnitudearen helburua. Izan ere, alemaniarrek eta austriarrek, beren aliatu otomandar preziatuarekin lurralde-kontutasuna kenduta, hara material militarra bidaltzeko arazoak izan zituzten bere isolamenduagatik, garai hartan aliatuen erasoari aurre egiteko beharrezkoak ziren armak, ezinbesteko zentrotik gertuegi dagoen eremu batean. herrialdea, Dardaneloetan lehorreratzea. Erdialdeko Potentzientzako onura gehigarri gisa, Serbiaren inbasioak austro-alemaniarrek Bulgaria beren mailara erakartzea ahalbidetzea izan zen. Erich von Falkenhayn Alemaniako goi-agintariaren buruak, baina, Serbiaren inbasio berria atzeratu zuen, Errusiak Austria-Hungarian zuen mehatxua desagertu arte. Helburu hori 1915eko udaren amaieran lortu zen, Gorlice-Tarnowko Erasoaldiari eta Poloniako aurrerapenari esker.
1914. urtearen amaieran eta 1915. urtearen hasieran, azken garaipena ez zirudien ez serbiar edo austrohungariar armadaren eskura. 1914ko abenduan Kolubaran serbiarren garaipenaren ostean, frontea mugan geldituta zegoen. 1915ean, Serbia eusten ari zen, neka-neka eginda ere, jada hainbat urte iraundako gerren segidak agortuta. Bakartuta zegoen, eta bere balizko aliatua, Grezia, isilik geratu zen Serbiaren laguntza eskaerei erantzunez. Egoera desegoki honek Serbiak, garaipenak izan arren, defentsarako estrategia pasiboa erabiltzera behartu zuena. 1914ko garaipenen ondoren piztu zen tifus epidemia oso larri batek ehun eta berrogeita hamar mila pertsonaren bizitzak eragin zituen, aliatuen mediku laguntza izan arren. Gaixotasuna hainbat hilabete behar izan zen kontrolpean jartzeko eta 1915eko ekainera arte ez zen kontrolatu.

## Bulgariar jarrera eta austro-alemaniar interesak

Bulgaria egoera zailean zegoen 1915ean, eskualdean zituen bi aurkarik, Errumaniak eta Greziak, aliatuen alde egin zezaketelako eta hauek Galipolin lehorreratzeak borrokan sartzea ekar ziezaiokeelako. Greziak 1914ko udan argi utzi zuen Serbiari militarki laguntzeko asmoa, Bulgariak erasoz gero, Belgrad eta Atenasen arteko aliantzaren arabera. Sofia, gainera, Bukarest eta Konstantinoplaren erreakzioaren beldur zen. Beldur horiek baretzeko, alemanek eta austrohungariarrek bulgariarren eta otomandarren artean bitartekari lanak egin zituzten, eta biek aliantza bat sinatzea lortu zuten 1914ko abuztuaren 19an. Errumaniak hitza eman zuen, hitzez baina ez idatziz, Errusiarekin arazoak saihesteko, ez zuela esku hartuko Bulgariak Serbiari eraso egiten bazion, baina hori ez zen nahikoa izan bulgariarrentzat.
Udako porrot larrien ondoren, Errusia errenditzeko zorian zegoela eta horrek Serbiaren gainbehera ekarriko zuela sinesteak, Serbiaren lurralde anbiziotsuen zati bat, azkenean Bulgariak Aliatuekin bat egitea eta Alemaniarekin bat egitea baztertzea eragin zuen. Galipoliko operazio aliatuaren porrotak ere Bulgaria Erdialdeko Inperioetarantz bultzatu zuen, gerra garaile izan zitezkeenak ziruditenak. Aliatuek eskaintzen zituzten lurraldeak baino handiagoak agindu zitzaketen. Serbia ez zegoen prest Mazedoniatik libratzeko, Bulgariak desio zuena baina Egeorekin komunikazioa izateko aukera ematen ziona, are gutxiago Londresko Itunean Italiari agindutako dalmaziar kostaldeko lurralde eslaviarrak lortu ezin izan ondoren.
Bestalde, Alemaniak lehenbailehen ireki nahi zituen lurreko komunikazioak Otomandar Inperioarekin — gerraren hasieratik etenda —, britainiarren erasoaldi bati nekez aurre egin ondoren gaizki baitzegoen. Otomandarrei eusteko beharrak, lehorrez bakarrik egin zitekeena, Serbiaren kanporatzea premiazkoa izatea eragiten zuen. Serbiaren menderatzea, hasiera batean 1915eko udaberrirako aurreikusita zegoena, atzeratu egin behar izan zen Italia gerran sartzeagatik, Inperio Zentralen planak atzeratu baitzituen. Serbiaren azpiratzeak, alemaniarrei ere balio behar zien trukerako txanpon bezala erabiltzeko: Austria-Hungariari entregatzeko prest zeuden, Austriak Polonian zituen anbizioei uko egiten bazien, Alemaniak nahi bezala erabili nahi baitzuen eskualde hori.
Uztailaren 22an, alemanen bitartekaritzaz, otomandarrek Bulgariari Traziaren zati bat eman zioten; abuztuan, Berlinek berrehun milioi liberako kreditua eman zion Fernando tsarrari. Bulgariako aliantza ziurtatzeko, Europa erdialdeko inperioek otomandarrekin bitartekari lanak egin behar izan zituzten eta, gainera, lurralde oso zabalak agindu; agintari militarrek presio egin zieten politikariei hori lortzeko.
Irailaren 3an bulgariarrek konbentzio bat sinatu zuten otomandarrekin. 1915eko irailaren 6an, Bulgariak aliantza-itun sekretu bat sinatu zuen Potentzia Zentralekin, eta horren truke Fernando I.a Bulgariakoari Mazedonia itzuliko ziola agindu zioten, 1913an Bukaresteko Itunak kendu ziona; Serbia tradizionalaren zati handi bat ere agindu zitzaien bulgariarrei, Morava Handiraino. Bulgariak Mazedonia eta Traziaren zati bat bereganatu nahi zituen. Errumania gerran sartzen bazen Aliatuekin batera, Bulgariak Dobruya berreskuratuko zuen, eta hala egiten bazuen Greziak.

## Eraso- eta defentsa-planak
### Alemaniako Inbasio eta prestakuntza plana

Serbiaren inbasio estrategiak forma hartu zuen, eta operazioen zuzendaritza August von Mackensen mariskal alemaniarraren esku utzi zen, lehenago fronte errusiarrean borrokatu zuena. 1915eko udaberrian, Austria-Hungariako tropak bidali zituen Galitzian, eta horri esker lortu zuen austriar-alemaniar indarren agintea Serbiaren aurkako kanpaina berrian. Sentiberatasun autrohungariarrak baretzeko, Von Mackensenek ofizialki Alemaniako Estatu Nagusia eta austrohungariarra zerbitzatzen zituen, nahiz eta errege autoritatea lehenengoak zuen. Hedapen militarra isilpean mantentzeko saiakerek porrot egin zuten gutxiengo askok populatutako mugaldean espioi serbiarrak zeudelako.
Plan orokorra austrohungariar estrategen esku geratu zen. Oro har, hiru norabidetatik (iparraldetik, ekialdetik eta mendebaldetik) eraso bat zen, indar serbiarrak beste hainbeste taldetan banatu behar zituena. Azken ukituekin, batez ere, Moravako haranean beso bat zuen pintza maniobra bat zen, eta ekialdean beste bat, armada serbiarrak poltsikoratu edo mendebalderantz bultzatu behar zituena, Errumaniako eta Greziako mugetatik urrun, handik laguntza jaso baitzezaketen. Inguratzen ez bazituzten, indar serbiarrak mendi albaniar ankerretara bultzatuko zituzten. Helburu nagusia, ordea, armada serbiarra inguratu eta suntsitzea zen, eta horrek erraztu egin behar zuen geroko lurraldea okupatzea eta Austria-Hungariari etengabeko mehatxua kentzea.
Alemanek, beren 11. Armada mugiarazi ondoren, Danubio ibaiaren ezkerreko ertzean bildu ziren, eta iparraldetik erasotzea zuten helburu. Austriarrek, beren 3. armadarekin, misio bera zuten. Austrohungariarrek eta alemaniarrek Sava eta Danubio ibaiak gurutzatuz hasi behar zuten erasoa. Bestalde, bulgariarrek serbiarren atzeguardiari eraso behar zioten Austria-Germaniako erasoaldia hasi eta gutxira, eta, horrela, serbiarren erresistentziarekin amaitu. Lehen Armadak, ipar-ekialdean, alemaniarren erasoa osatuko zuen eta serbiarren armada inguratzen saiatuko zen, alboetatik erasoz, Serbiako behin-behineko hiriburu Niserantz aurrera eginez. Bigarren Armadak, berriz, hegoaldean, Serbiari laguntzeko etorkizuneko Aliatuen esku-hartze bat blokeatzea zuen helburu, serbiarren armadari Greziako mugara joatea eragotziz. Bigarren armada honek Skopie zuen helburu.
Guztira, inbaditzaileek 333 000 soldaduz osatutako eskudirua zuten, baita artilleria astun ugari ere operazioa egiteko, kanoi gutxiko 200.000 serbiarren aurrean. Bulgariarrek hogeita hamar mila soldaduko lau dibisio ematen zituzten, eta alemaniarrek eta austrohungariarrek, berriz, unitateko hamabost mila soldaduko hamabi dibisio. Guztira, inperioek seiehun mila soldadu inguru bildu zituzten serbiarren inguruan. Operaziorako bildutako unitateen artean, tiroldar ehiztari batzuk zeuden, mendiko lurretan borrokan adituak, eta ibai flotatxo bat, artilleriarekin inbasioan lagundu behar zuena. Serbiarrek ez ziruditen berehalako erasoari aurre egiteko gai errusiarren laguntzarik gabe.

### Defentsa-neurriak

Irailaren 20an, Bulgariako etsaien bandoan gerran sartzeko erabakiaren berri izatean, Serbiak eraso prebentiborako plan bat diseinatu zuen ondoko herrialdearen aurka. Bederatzi dibisiok Bulgaria erasoko zuten, eta ehun eta berrogeita hamar mila soldaduk, horietako batzuk Ententearen aliatuenak, Austria-Hungariako frontea babestuko zuten; nahiz eta gobernuak bere Estatu Nagusiaren planari babesa eman, honek porrot egin zuen Ententearen oposizioagatik, oraindik Bulgariari irabaz ziezaiokeela uste baitzuen. 22an, Bulgariak mobilizazio orokorra agindu zuen.
Serbiaren aurkako hartune berrirako behar zen hedapen militarra ez zen oharkabean pasa, nahiz eta ezkutatzeko ahaleginak egin. Serbiarrek laguntza militarra eskatu zioten Greziari, 1913ko maiatzetik bi herrialdeak batzen zituen ligaren arabera. Greziak, bere errege germanofilo eta neutraltasunaren aldekoaren eta gobernu aliatuofiloko presidentearen arteko banaketa handia gorabehera, laguntza eman nahi izan zion honi, baldin eta serbiarrek itun militarraren baldintzak betetzen bazituzten eta ehun eta berrogeita hamar mila soldadu biltzen bazituzten Mazedonian, Bulgariak greziarrak erasotzen bazituen ere.
Greziar erregea operazioaren aurka agertu izanak, Venizelosek urriaren 5ean dimisioa ematea eragin zuena, Serbiaren aliatuen laguntza zapuztu zuen. Britainiarrek eta frantziarrek Heleniar Armadaren laguntza izan zuten, serbiarrei laguntzeko plana gauzatzeko ezinbestekoa zena. Haren faltak frantsesen — planarekin kosta ahala kosta jarraitzeko irrikaz — eta britainiarren — ebakuazioaren aldekoak — arteko ezberdintasunak zapuztu zituen. Azkenik, planari eustea erabaki zen, baina bertan parte hartuko zuten unitateen kopurua murriztea, porrotera eramanez.

## Erdialdeko Inperioen inbasioa
### Danubioaren gurutze austro-alemaniarra

Hasieran, eta errusiarren eraginez, serbiarrek beren dibisio gehienak — hamabostetik zazpi — hedatu zituzten bulgariarrei aurre egiteko, mehatxu nagusitzat zituztenei aurre egiteko. Alemaniarren hartunea ipar-ekialdean espero zen, Burdinazko Ateetatik gertu, Bulgariako mugatik gertu dagoen Serbo-Errumaniako mugan, non Danubio menditarraren zabalera bi kilometrotatik berrehun metrotara dagoen. Alemaniarrek pertzepzio hori sustatu zuten Serbiako ibaia inguru horretan gurutzatuko zelako konbentzimendua berresten zuten maniobren bidez. Danubio eta Sava ibaiak hazita zeuden arren, eta inbaditzaileentzat oztopo zailak ziren arren, alemaniarrak saiatu ziren Belgraden, Smederevon, Temes uhartean eta Ram eta Bazias arteko eremuan.
Urriaren 5ean, Salonikan aliatuen lehen hamahiru mila soldaduak lehorreratzen ziren bitartean, austriar-alemanak serbiarren posizioak bonbardatzen hasi ziren inbasioaren preludio gisa, lehorretik zein ibaitik.
Urriaren 6an alemaniarren erasoaldia hasi zen iparraldean, 11. Armadako unitate batzuek Danubio ibaia Baziakoren parean gurutzatzen zutela. Beste batzuek Temes uhartetik egin zuten urriaren 8an, eta azkenek, Smederevotik, 12an lortu zuten, serbiarren erresistentzia handiagoa izan arren azken posizio horretan. Hiru eguneko borroken ondoren, austro-germaniarrek Belgrad hiriburua hartu zuten hilaren 9an. Serbiar unitateek Morava haranera atzera egin behar izan zuten, nahiz eta inbaditzaileei baja nabarmenak eman zizkieten. Serbiarrek, Bulgariako mugako erasoaren zain, beren indarren egoera aldatu behar izan zuten: lau dibisio utzi zituzten bulgariarren aurrean, eta beste hirurak iparraldera bidali zituzten, erreserbak Mazedonian jarraitzen zuen bitartean. Danubioan etsaia geldiarazterik izan ez zutenez, serbiarrek atzera egin zuten Moravan zehar, Vardarrera bidean, beren defentsa-asmoen arabera.
Urriaren 13an, serbiarrak Obrenovac-Pozarevac defentsa-lerroan finkatu ziren, eta gogor eutsi zioten 16ra arte, egun horretan austriar-alemaniarrek azken hiri hori eta Ayala mendia, linearen erdigunea, konkistatu baitzituzten. Hilaren 20an serbiarrak Ralja ibaiaren lerrora itzuli ziren, non etsaien aurrerapena aldi baterako geldiarazi zuten. Ekialdeak, hegoalderako bidean, serbiarren erresistentzia gogorra aurkitu zuen. Urriaren 12an hasi ziren udazkeneko ekaitz gogorrek, aldi baterako, Austro-Alemania hornikuntza lerroak desegin zituzten eta hilaren 23ra arte aurrera egitea geldiarazi zuten.

### Interbertzio bulgariarra

Hilaren 11n, diseinatutako planaren arabera, bulgariarrek Serbiako muga zeharkatu zuten. Lehenengo unitatea Negotinen Taldea izan zen, Orsovako talde alemaniarrerantz egin zuena austriar-hungariarrekin eta alemaniarrekin harremanetan jartzeko Danubioan zehar. Hilaren 5ean, Bulgariako Gobernuak uko egin zion greziarrak gatazkan zuen jarrera argitzeko egindako eskaerari, eta horrek Inperio Zentralen alde egiteko erabakia isilbidez aitortzea ekarri zuen. Frontearen zati hau ahulduta geratu zen, baita Salonikatik defentsa serbiar urriak indartzeko aliatu batzuk iritsi ondoren ere.
Hilaren 14an, Bulgariak Serbiari gerra deklaratu zion egunean — atzerapena Ententearen erreakzioa ahalik eta gehien atzeratzeko nahiaren ondorio zen —, Bulgariako lehen Armadak Timok ibaia zeharkatu zuen, eta, Negotin-Zaječar-Pirot linean zenbait egunez geldituta egon ondoren, herri horien jabe egin zen, eta aurrera egin zuen Niomerantz, Salonica-Belgrad trenbidea mozteko helburuarekin. Serbiar indarrek bulgariar aurrerapena atzeratzen zuten, espero baino motelago, baina ezin zuten gelditu. Azaroaren 5ean, Bulgariako 9. Dibisioak Niš konkistatu zuen, serbiarrek ebakuatuta.
Bulgariako 2. Armada, lehenengoa baino handiagoa, Mazedonian zehar abiatu zen, baina mantso samar (Skopie hilaren 23an erori zen). Serbiar armaden atzeguardia inguratzea eta iparraldearekiko tren-harremanak etetea zen bere eginkizuna. Serbiarrek, iparraldetik eta ekialdetik erasoturik, erasoaldi austro-alemaniarrari aurre egin zioten, eta horrek bulgariarren aurrerapena erraztu zuen. Horrela, Bulgariako 2. Armadak, erresistentzia nabarmenik aurkitu gabe, Veles okupatu zuen eta, ondoren, Skopie, aldi berean bere posizioen ipar-mendebaldean zeuden serbiarrekin eta hegoaldean zeuden Salonikatik zetozen franko-britainiarrekin borrokan ari zela. Urriaren 17an Balkanetako trenbidea itxita zegoen eta Egri-Kriva Palanka -Štip linera iritsi zen.
Azaroaren 5ean, lehen Armada Nisen sartu zen eta bi egun geroago hegoaldeko Moravara iritsi zen Aleksinac eta Leskovacen.

### Aurrerapen austro-alemaniarrak

Urriaren 22an Kosmaj mendia hartu eta Rudnik-en inguruko serbiar lerro berria erasotu zuten, non berriz ere gogor eutsi zioten. Hala ere, hilaren 30ean Gornji Milanovac konkistatu zuten, eta 31n, Krperforevac.
Ipar-ekialdean, Orsovako Taldeak Danubio ibaia zeharkatu zuen 23an, eta Kladu eta Burdinazko Ateak hartu zituen. Mendebaldean, Visegrado Taldeak muga zeharkatu zuen serbiarrek Montenegrorantz egin zezaketen erretiratzea eteteko.
Serbiarrek atzera egin zuten, oraingoan, gaindiezintzat jotzen zuten defentsa-lerrora: mendebaldeko eta hegoaldeko Morava ibaiek osatzen zuten lerroa, Kraljevon eta Kruševacen erdiguneekin. Austriar-alemaniarrek, ordea, defentsa hauek ere hautsi zituzten: azaroaren 5ean Kraljevo hartu zuten eta 6an Kruševac. Herriak, izututa, Novi Pazar aldera ihes egin zuen. Inbaditzaileek, ordea, ez zuten serbiar armada poltsikoratzea lortu maniobra horretan, nahi izan zuten bezala. Bost mila gatibu baino gehiago egin zituzten eta serbiar artilleriaren zati handi bat bereganatu zuten, baina etsaien armadak hegoalderantz eta hego-mendebalderantz ihes egin ahal izan zuen, Kosovon elkartu behar ziren bi taldetan.

## Erretirada serbiarra

Azaroaren hasieran, serbiar armadak, alde guztietatik erasoturik, alde egin behar izan zuen hesitzea eta suntsitzea saihesteko (azken batean, Mackensenen plana zena). Ordurako, etsaiaren azken konkisten ondoren, serbiarrek galdu egin zuten Moravaren defentsa-lerroa, Mazedonia, Grezia eta mendebaldearekiko harremana, eta ia hesituta zeuden.
Serbiako unitateak gogor egiten saiatu ziren Kopaonik mendikatean, baina Alemaniako dibisio batek aurrera egin zuen Ibarren zehar, eta Novi Pazar bereganatu zuen azaroaren 20an; beste batek, berriz, Mitrovica hartu zuen hiru egun geroago.
Bestalde, Austria-Hungariako 3. Armada Bulgariarrarekin harremanetan jarri zen Kuršumlijatik gertu. Aurrera egin ahala, austrohungariarrek Montenegro menpean hartu zuten, eta honen erresistentzia eskasak zalantza sortu zuen Ententean herrialdea aliatuen kausari atxikitzearen zintzotasunari buruz.
Radomir Putnikek, serbiar armadako jeneral buruak, hegoalderantz, Vardarrerantz erretiratzeko agindua eman zuen bulgariarren artetik Skopie aldera abiatzeko itxaropenez. Bestalde, sorospen franko-britainiarra, bi dibisioz osatua, nazio horietako bat, hegoaldetik zihoan Bulgariako bigarren Armadari aurre eginez. Britainiar dibisioa Strumicarantz abiatu zen martxaren hegala estaltzera, frantsesak Vardar ibaian aurrera egiten zuen bitartean eta urriaren 19an Krivolak hirira iristen zen bitartean. Han serbiarrekin harremanetan jartzea espero zen, baina bulgariar armadak, Veles eta Kumanovo urriaren 20an eta Skopie 22an iritsi zirenean, eragotzi egin zuen. Bulgariarrak inguratzeko eta franko-britainiarrekin harremanetan jartzeko, serbiarrak mendebaldera erretiratu ziren, Tetovon eta Prilepen bidez lortzen saiatzeko. Bulgariarrek ere aukera galdu zuten Babuna igaro eta Monastirengana joatean. Kaçanik hartzean, serbiarrei Salonikatik zetozen hornidurak kendu zizkieten. Horrela, Mazedoniara erretiratzeko saiakerak porrot egin zuen, hegoaldetik serbiarrei laguntzeko aurrera egiten saiatu zen frantzia-britainiar espedizioak bezala. Indar eskasiak — hogei mila gizon baino ez — frantsesen eta britainiarren atzera-egitea ekarri zuen. Azaroaren 24an bulgariarrek Pristina okupatu zuten. Vardar sektoreko operazioak handik egun gutxira amaitu ziren, 28an.
Kosovoko lautadetan inguratuta eta Mazedonia eta Greziarantz atzera egiteko aukerarik gabe, Putnikek, orduan, erretiratzea mendebalderantz, hau da, Albaniarantz zuzendu behar izan zuen, non aliatuen itsas komunikazioen babesa aurki zezakeen, aliatuek Mediterraneo itsasoa kontrolatzen baitzuten. Kosovon bere burua mantentzen alferrik saiatu ondoren, azaroaren 25ean Putnikek Albaniara erretiratzeko agindua eman zuen.

## Ondorioak
### Onodorio militarrak

Kanpaina, Erdialdeko Inperioek herrialdea okupatu zutenean amaitu zen, Aliatuek, oraindik, Balkanetan, Salonika inguruan zubi buru bat zuten arren, jatorri ezberdineko dibisio multzo batek blokeatua. Inbaditzaileek 94 000 baja eman zizkieten serbiarrei eta 194.000 preso hartu zituzten, baina ez zuten lortu etsaien armada erabat suntsitzea.
Frantziako Armadak serbiar armada erreskatatzeko operazio garrantzitsuetan parte hartu zuen Albanian, batez ere italiarrak egindakoetan. Tropa serbiarren salbamenduari esker, beteranoen kopuru handi bat lortu zen armada berri bat eratzeko, nahiz eta prestakuntzak luzeak izan. Ehun eta hamar eta ehun eta berrogei mila soldadu artean bizirik atera ziren erretiratzetik. 1916ko otsailaren 16an, Joffrek, Frantziako ereduaren arabera, bizirik atera ziren serbiarren trebakuntza hastea eta dibisio berrituak mazedoniarren frontera aldatuz joatea agindu zuen.
1915aren amaieran, Balkanetan oraindik borrokan ari zen aliatuen herrialde bakarra Montenegro zen. Montenegroko berrogei mila soldaduak Austria-Hungariako dibisioek inguratu zituzten laster, Erich von Falkenhayn jeneral alemaniarra aurka agertu arren. 1916ko urtarrilaren 5ean, Austria-Hungariako 3. armadak montenegroarrei eraso zien, eta egun batzuetan geldiarazi zuten; hilaren 10ean, ordea, austrohungariarrek Lovćen mendia hartu zuten, Cetiña hiribururako bidea oztopatzen zuen defentsa nagusia, borroka gogorren ondoren.
Von Falkenhayn buruzagi militar alemaniarrak uko egin zion Salonikatik tropa etsaiak kanporatuta kanpaina bukatzeari, nahiz eta Conrad austriar-hungariarraren iritzia jaso. Alemaniar jeneralak lehenbailehen eraman nahi zituen alemaniar dibisioak mendebaldeko frontera, non Verdungo gudua prestatzen ari baitzen; nahiz eta austriar-hungariarren nahien aurka ez agertu, Serbiatik erretiratu egin zituen bere tropak. Alemaniarren erretiratzearen ondorioz, agintari aliatuek Salonikatik eraso egin zuten, baina azkenean baztertu egin zuten, Grezia iparraldean zuten posizioa indartzeko.

### Ondorio politikoak

Serbiaren konkistak, Erdialdeko Inperioen lurralde kohesioa handitu zuen, eta Erdialdeko Europa, Bulgaria eta Otomandar Inperioaren arteko lurreko lotura bat ireki zuen.
Lurraldearen norakoari buruzko erabakia, ordea, atzeratu egin zen: 1916ko urtarrilaren 1ean administrazioa austrohungariarrek eta bulgariarrek partekatu zuten; Bulgariak autonomiaz kudeatzen zituen Kososo eta Mazedonia. Alemaniarrek eta austrohungariarrek ez zuten Balkanei buruzko helbururik partekatzen: lehenengoek Bulgariarekin eta otomandarrekin lurreko komunikazio onak izatea besterik ez zuten nahi; bigarrenek, beren nagusitasuna eskualdean behin betiko ezartzea eta bulgariarrez mesfidatzen ziren.
Serbiako artxiboak austrohungariarren eskuetan erori ziren, ebakuazio azkarrean ezin izan baitzuten atzera egin. Horrela, espioitza zerbitzuek inperioan asaldatzaile ugari zeudela eta Belgradeko soldatapeko espioien nortasuna egiaztatu ahal izan zuten.
Serbiak amore emateari uko egin izanak herrialde gerrazaletzat hartzea eragin zion, baita porrotaren ondoren ere. Urriaren 29an, erregeordeak, gobernuaren oniritziarekin, uko egin zion etsaiak aurkeztu zuen amore emateko proposamenari. Bakea sinatzearen aldekoen eragina indargabetzeko, Gobernuak herrialdearen helburu belikoak berretsi zituen, bereziki «Serbia Handia» eratzea. Serbiarrek amore emateari uko egiteak, beren indarren zati bat erreskatatzeak eta frantses ofizialek indar horiek berriro trebatzeak lotura estuak sortu zituzten Serbia eta Frantziaren artean. Serbiako Armadaren berreskurapena, ordea, mantso aurreikusten zen, tropen akidura zela eta.
Bestalde, Montenegro, serbiarren erretiroagatik isolatuta eta inbadituta, Inperio Zentralekin bakea sinatzearen alde agertu zen, eta Gobernuak ez zuen izan buruzagi militarren oniritzirik, ez eta Nikolas erregearena ere, Eskutarira ihes egin baitzuen.

### Omdorio estrategikoak

Serbiaren konkistak, Inperio Zentralei, Otomandar Inperioari hornidura kopuru handiak bidaltzea ahalbidetu zien, ordura arte airez eta kontrabandoaren bidez jaso behar izan baitzituen Errumania eta Bulgaria neutraletatik.
Gainera, okupazioari esker, ingeniari alemaniarrek Ekialdeko Espresioaren zati serbiarra konpondu ahal izan zuten, eta horrek errefortzuak hegoalderantz bidaltzea erraztu zuen, lehenik eta behin Galipolin aliatuen lehorreratzea zapuzten laguntzeko; indar aliatuek ingurua hustu behar izan zuten 1915eko abendutik 1916ko urtarrilera bitartean. Danubioren mina-lanak amaitu zirenean, hau ere Alemaniaren aliatuei hornigaiak bidaltzeko erabiltzen hasi zen.
Aliatuentzat, serbiarren porrotak aliantzaren estrategia militarra berrikustea erabaki zuen, etsaiaren aurkako ekintzak hobeto koordinatzeko; Chantillyko Konferentzian, 1916rako aurreikusitako aliatuen erasoak sinkronizatzea erabaki zen.

## Posizio-gerren hasierak

Serbiaren hondoratzeak gerra geldiarazi zuen Balkanetan 1918 arte. 1915etik aurrera, bi aldeak posizio-gerra batean sartu ziren. Serbiar armadaren hondarrak, ehun eta hogeita bost mila soldadu jada 1916ko uztailerako, "Ekialdeko Armada" deiturikoa osatzeko erabili ziren, Albaniatik Traziara zihoan frontearen sektorea zaintzen zuena. Herrialde guztiek errefortzuak bidali zituztenez fronte honetara, Salonika inguruko armada aliatua tropa aliatuen nazioartekotzearen adibide garbia izan zen.

## Literaturan

Albaniako erretiratze izugarria eta soldadu serbiarrek jasandako kalbarioa Milutin Bojić Serbiako poetak goraipatu ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12760252
* Multimedia: 1915 Serbian Invasion / Q12760252