# Leloren kantua

Leloren kantua edo Kantabriarren kantua Ibarguen-Cachopin kronikaren (1558-1610) 71. koadernoan bildutako kantu apokrifoa da. Faltsifikazio bat da, Erromatarren garaiko kantabriar (hots, euskaldun) eta erromatarren arteko guduen berri ematen duen kantu epikoa, ustezko euskara arkaiko baten gordea. Baina zantzu guztien arabera, XVI. mendeko sorkuntza da, ez 1.500 urte lehenagokoa.

## Ustezko kantuaren zatiak

Gehienetan bat balira bezala aipatzen badira ere, egiazki bi zatiz osatuta dago. Alde batetik, Leloren kantua, zentzurik edo esanahirik gabeko lelo edo errepika zahar bat, benetan ahozko tradiziotik jasoa, kronikagileak interpretazio historiko fantastiko bat eman ziona, nonbait Agamemnonen mito greziarrean oinarritua, Lelo edo Lelori izeneko ustezko antzinako euskal kapitain eta ahaide nagusiaren heriotza dohakabearen oroigarria zelakoan. Bestetik, Kantabriarren kantua, Lekobide delako buruzagi kantabriarraren (hots, euskaldunaren) eta Augusto Erromako enperadorearen arteko lehiaren lekukotasun gisa faltsututakoa.

## Kantuaren harrera

Juan Antonio Mogelek erakutsita, Humboldtek argitaratu zuen lehendabizikoz, 1812an Königsberger aldizkarian, eta gero ezagunago den Berichtigungen und Zusätze liburuan (1817:83-93) iruzkindu zuen. Humboldtek berak hasieran zalantzak adierazi zituen, Bizkaiaren izena agertzen baita kantuan anakronikoki, baina gero iritziz aldatu zen. Hala bada, harrezkero hainbat euskalarik faltsutzea salatu arren (haien artean Julio de Urquijok), luzaro ezagutu dira egiazkotzat jo dutenak edo gutxienez zalantza adierazi dutenak. Mitxelenaren hizkuntz azterketak behin betiko ezarri du kantuaren apokrifotasuna.
Historiaren aldetik faltsutze bat izan arren, XVI. mendeko hizkuntzaren (eta, jakina, sinesteen) lekukotasun baliotsua da, antzinako erak eta hizkuntza asmatu beharrez tarteka ulergaitza bada ere. Kronikaren originalaren egoera eskasagatik pasarte batzuk irakurtezinak ere badira.

## Faltsutzearen egilea

Tradizionalki, Juan Carlos Guerraz geroztik Anton Bedia arratiar kronikagileari egotzi zaio, baina Julen Arriolabengoaren iritziz, García Fernández de Cachopín (kronikaren egile nagusiaren aita) izan liteke egilea.

## Edukia
### Leloren kantuaren lehen bertsioa

Lelori lelo
Lelori lelo
leloa sara
yl leloa

### Leloren kantuaren bigarren bertsioa

Lelori
Lelori
Sara
yl Lelori

### Kantabriarren kantua

Lelo yl lelo lelo yl lelo leloa çarac yl leloa.
Romaco aronac aleguyn eta Vizcayac daroa cansoa.
Otabiano [m]unduko jaun leco bydi Vizcaicoa.
Ychasotati eta leorres ymyny deusco molsoa.
Leor çelayac bereac dira mendi tantayac leusoac.
Lecu yronyam gagoçanean noc bera sendo dau gogoa.
Bildurric guychi arma bardinas oramayasu guexoa.
Sojac gogorrac badyri tuys narru biloxa surboa.
Bost urteco egun-gabean gueldi bagaric pochoa.
Gureco bata il badaguyan bost amarren galdoa.
Aec anys ta guc guichytaya asquynyn dugu lalboa.
Gueure lurrean ta aen errian biroch aynbaten çamoa.
Esin gueyago [.... .... ..]teta [.... .... ....] [....]
Tiber lecua gueldico çabal Uchim tamayo grandoya.
Andi aristac gueysto sindoas betico nayas narr doa.
(Julen Arriolabengoaren transkripzioa)

## "Lelori lelo" benetako abestietan

Kantu faltsutuaren hasiera, "lelori lelo" delakoa, bada, ordea, bere garaiko euskal lirikako formula bat, zenbait kanturen lelo gisa agertzen dena.
Hain zuzen ere, Ibarguen-Cachopin kronikan bertan agertzen den Salinasko kondearen kantuan aurki daiteke, eta baita ere Bernat Etxepareren Sautrelan, Linguae Vasconum Primitiae liburuko kanta ezagunean. Bilbotik Garazira, mendebaldetik ekialdera hedatzen dira beraz lekukotasun horiek.

## Erreferentziak

* ↑ Julen Arriolabengoa, 2006, Ibarguen-Cachopín kronika. Edizioa eta azterketa, 179-186. or.
* ↑ Urquijo, Julio de, 1922-1924, "La Crónica Ibargüen-Cachopín y el Canto de Lelo", RIEV 13 (1922), 83-98, 232-247, 458-482 eta 15 (1924), 163-182 eta 523-548. or.
* ↑ Mitxelena, Koldo, 1986, "Contra Lekobide", ASJU 20: 291-313. or.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25476152