# Francisca Linconao

Francisca Linconao Huircapán (Padre Las Casas, 1958ko irailaren 18a), Machi Linconao izenez ere ezaguna, matxia da, maputxeen kulturaren xamana, Txileko giza eskubideen aldeko ekintzailea eta defendatzailea eta Txileko politikaria. Hegoaldeko Makrozonaren herri maputxea ordezkatu zuen Konbentzio Konstituzionaleko eserleku erreserbatuetan.

## Machi Linconao versus Palermo kasua

2008an, Taladriz familiaren jabetzakoa zen Palermo Limitada sozietateari babesteko errekurtsoa aurkeztu zion, Rahue muinoaren hegaletan dagoen jatorrizko basoko zuhaitzak eta zuhaixkak legez kanpo mozteagatik pinuak landatzeko.
. Zuhaitzak eta zuhaixkak Linconao komunitatearen mugakide den Palermo Chico Zorroan zeuden.
. Mozketak ekosistemari ez ezik menoko bati ere eragiten zion, sakratutzat jotako hezegune bati. 2009an, Temucoko apelazio-gorteak bere alde jarri zuen, eta Gorte Gorenak berretsi zuen. Herri indigenei buruzko LANEren 169. hitzarmeneko xedapenak aintzat hartu zituen Txileko lehen epaia izan zen. Gortearen adierazpena honako hau izan zen:
   TOKIA EGITEN ZAIO Francisca Linconao Huircapan-ek Alejandro Eduardo Taladriz Montecinos-ek legez ordezkatutako Palermo Limitada sozietatearen aurka jarritako Babes Errekurtsoari. Izan ere, errekurtso jasotzaileak ez du bertako zuhaitz eta zuhaixkarik botako, sektorean dauden muinoetan dauden 3 iturburuetatik hurbilen dagoen 400 metroko perimetroaren barruan. Era berean, ezingo ditu zuhaitzak eta zuhaixkak moztu Corporación Nacional Forestal | CONAF erakundeak onartutako maneiu-plana izan gabe. Plan horrek, bere garaian, landaketa exotikoaren inpaktua kontuan hartuko du.

## Luchsinger – Mackay kasua

2013. urtean Luchsinger Mackay senar-emazteen krimenari lotutako maputxeetako bat izan zen. Hori dela eta, Werner Luchsinger eta Vivianne Mackay hil ziren sutearen egunean bertan atxilotu zuten. Terrorismoagatik eta armak legez kanpo edukitzeagatik salatu zuten. Ustez, poliziak eskopeta sorgindun aurkitu zuen bere etxean indarrez sartu zenean. Machiren etxean eskopeta aurkitu zuen funtzionarioak ez zuen inoiz deklaratu epaiketan, eta ezin izan zen haren izena gogoratu. Epaimahaiak karguak ezetsi, Machi absolbitu eta kalte-ordaina ordaintzeko agindu zuen.
2016ko martxoaren 1ean espetxeratu egin zuten, eta beste prozesu judizial bati ekin zioten kargu berberengatik.
Gose-greba hasi zuen 2016ko abenduaren 22an, bederatzi hilabetez behin-behineko espetxealdian egon ondoren.. Hamalau egun geroago, gose-greba bertan behera utzi zuen, Temucoko Apelazio Gorteak kautelazko neurria behin-behineko espetxealditik etxeko atxiloaldira jaitsi ondoren..
Torturaren Aurkako Mundu Erakundeko (OMCT) Giza Eskubideen Defendatzaileen Babeserako Behatokiak eta Giza Eskubideen aldeko Nazioarteko Federazioak (FIDH) eta Txileko Herritarren Behatokiak kezka agertu zuten Lege Antiterrorista hamar komunero maputxeen eta Machi Francisca Linconaoren aurka erabiltzeagatik.
Temucoko Zigor arloko Ahozko Judizioko Auzitegiak absolbitu egin zuen Linconao, 2017ko urriaren 18an. Gero, 2017ko abenduaren 29an, Temucoren Apelazioen Gorteak erabaki hori bertan behera utzi zuen eta kasua berriro irekitzeko agindua eman zuen. 2018ko maiatzaren 10ean, hirugarren aldiz absolbitu zuten bere kontrako kargu guztietatik.

## Konstituzio Konbentziorako postulazioa

2021eko urtarrilean, La Araucania Eskualdeko 23. barrutiko hautagai gisa aurkezteko behar ziren sinadurak bildu zituen Txileko hauteskunde konbentzionalen hauteskundeetan, Temucoko Hauteskunde Zerbitzuan (Servel), jatorrizko herrientzako eserlekuetan maputxeen ordezkari gisa
. Erreserbatutako aulkiak postulatzen zituzten pertsonei egindako babesletza guztien % 20 bildu zituen, Aricatik Punta Arenasera.
Txilen 2021eko maiatzaren 15etik 16ra egindako konstituziogileen aukeraketan, Francisca Linconaok maputxeen aldeko botoen% 7,15 lortu zuen, eta jatorrizko herrien artean boto gehien zituen hautagaia bihurtu zen. Horrela, Konbentzio Konstituzionaleko 7 ordezkari maputxeetako bat izatera heldu zen.

## Erreferentziak

* ↑ «The Chilean government must not use antiterrorist legislation to prosecute Machi Linconao and the Mapuche» International Federation for Human Rights.
* 1 2 «Machi Francisca Linconao» Front Line Defenders 2018-04-11.
* 1 2 «Francisca Linconao: “Yo no quería ser Machi”» www.theclinic.cl.
* ↑ Faundes (2018): 98.
* ↑ Cayuqueo, Pedro. (2016-03-31). «Francisca Linconao: Una machi con historia» La Tercera.
* ↑ Faundes (2018): 102.
* ↑ Faundes (2018): 97.
* ↑ Huenchumil Jerez (2018): 36.
* ↑ «Chile: Urge asegurar el debido proceso en el juicio que enfrenta la defensora indígena machi Francisca Linconao.» amnistia.org.pe.
* ↑ junio, CATALINA ELISA SALGADO MEDINA 16. (2017-01-05). «¿Quién es la Machi Francisca Linconao?» Desinformémonos.
* ↑ «Francisca Linconao (La Machi)» Business & Human Rights Resource Centre.
* ↑ «Francisca Linconao, activista mapuche en huelga de hambre – cimacnoticias.com.mx» cimacnoticias.com.mx.
* ↑ Chile, C. N. N.. «Machi Francisca Linconao terminó su huelga de hambre» CNN Chile.
* ↑ «Comunicado conjunto: Estado chileno debe abstenerse de utilizar la…» OMCT 22 de agosto de 2017.
* ↑ Welle (www.dw.com), Deutsche. «Chile: condenan a comuneros mapuche por mediático crimen | DW | 05.05.2018» DW.COM.
* ↑ Chile, C. N. N.. «Machi Linconao logró reunir las firmas necesarias y presentará su candidatura constituyente» CNN Chile.
* ↑ «Machi Francisca Linconao inscribe candidatura como constituyente tras reunir las firmas solicitadas» BioBioChile - La Red de Prensa Más Grande de Chile 2021-01-11.
* ↑ «Ingrid Conejeros: "Chile podría cambiar hasta su nombre en este proceso constituyente"» Interferencia 2021-03-15.
* ↑ Ncp, Agencia De Noticias. (11 de enero de 2021). Con récord de patrocinios machi Francisca Linconao inscribe su candidatura para la convención constituyente | Radio Paulina. .
* ↑ Chile, C. N. N.. «Francisca Linconao obtiene la más alta votación para los escaños reservados del pueblo mapuche» CNN Chile.

## Bibliografia

* Huenchumil Jerez, Paula. (2018). «Ecos de un Cultrun: El caso de la machi Francisca Linconao en la prensa chilena» Ñuke Mapuförlaget.
* Faundes, Juan Jorge. (2010). «Primera sentencia que aplica el convenio nº 169 de la OIT en Chile. Derecho a vivir en un medio ambiente libre de contaminaciòn comprende el concepto de territorio, hábitat y protecciòn de la cultura de los pueblos indígenas» Revista chilena de derecho y ciencia política (1): 97–113. ISSN 0718-9389..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q104704885