OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Al salir de clase

Al salir de clase Telecinco telebista katean igorritako telesaila da, Antonio Cuadrik ekoiztua. 1990eko hamarkadan modan zeuden nerabentzat egindako Beverly Hills, 90210, Saved by the Bell edota California Dreams antzeko trama zuen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Silvia (Lucía Jiménez) Siete Robles institutura ailegatutako ikasle hasiberria da, bertan Iñigo (Mariano Alameda) ezagutuko du.

## Aktoreak

* Íñigo Vidal Díaz de la Vega (Mariano Alameda)
* Silvia Castro (Lucía Jiménez)
* Carlota Chacón (Pilar López de Ayala)
* Alex Chacón (Sergio Villoldo)
* Miriam Medina Prieto (Marián Aguilera)
* Nicolás "Nico" Medina Prieto (Rodolfo Sancho)
* Alberto Vidal Díaz de la Vega (Roberto Hoyas)
* Elena Vidal Díaz de la Vega (Athenea Mata)
* Socrates Chacón (Luis Montes)
* Yasmina (Aurora Carbonell)
* Enrique Quique Buenaventura Sanjuán (Jesús Cisneros)
* Javier "Javi" Castro (Miguel Ángel Muñoz)
* Rafa (Israel Rodríguez)
* Begoña Olaizábal/Amalia Sancho (Pilar Velázquez)
* Ricardo Castro (Fernando Rodríguez Madero)
* Félix Chacón (Ferran Botifoll)
* Marisol (Azucena de la Fuente)
* Eduardo Medina (Carlos Sobera)
* Isabel Prieto (Prado Rivera)
* Ana Medina Prieto (Rebeca Fernández)
* Manu (Abelardo Pérez Gabriel)
* Charo Díaz de la Vega (Cecilia Villarreal)
* Raquel Alonso (Elsa Pataky)
* Adela (Berta Casals)
* David Estrada (Daniel Huarte)
* Alfonso Medina (Vicente Haro)
* Juan (Pablo Calvo)
* María Luisa Solero (Maribel Ripoll)
* Antonio José Pepe Chicote (Ramon Teixidor)
* Socorro (Elena Irureta)
* Fran Chicote (Carlos Castel)
* Rocío (Vanessa Sáiz)
* Fabiola Fabi Chicote (Sandra Blázquez)
* Víctor (Antonio Melero)
* Verónica (Alicia Bogo)
* Martín (Zoe Berriatúa)
* Gloria (Ángela Rosal)
* Arturo (José Eugenio Vicente)
* María Salas (Carmen Morales)
* Raúl Daroca Lavín (Víctor Clavijo)
* Daniel Daroca Lavín (Sergio Peris Mencheta)
* Paloma García (Raquel Meroño)
* Marcos Jiménez (Rubén Ochandiano)
* Julio (Arturo Arribas)
* Jaime Garona (Bruno Squarcia)
* Sofía (Elena Nieto)
* Matilde Frías (Ana María Vidal)
* Sebastián Jiménez (Antonio Medina)
* Víctor Daroca (Emilio Linder)
* Victoria Lavín (Maribel Rivera)
* Clara del Río (Laura Manzanedo)
* Vanessa Moñiz (Beatriz Santana)

## Erreferentziak

* ↑ «‘Crematorio’ contra ‘Al salir de clase’» El País 2013/11/04.
* ↑ Gómez, José. (2015-3-5). «Telecinco cumple 25 años: recordamos 25 series que han marcado su historia (Parte 1)» Fórmula TV (Madril: Noxvo Editorial).

## Kanpo estekak

* IMDb (Ingelesez)
* Datuak: Q8192913
# Ala

Ala (arabieraz: الله‎, Allāh, ahoskera) edo Allah Jainkoa adierazteko arabierazko hitz estandarra da. Mendebaldeko herritarren artean terminoa ezagunagoa da musulmanek beren Jainkoari deitzeko erabiltzeagatik, baina izatez arabiera hiztun kristau eta juduek ere erabiltzen dute, nork bere jainkoa izendatzeko. Hitza islamaren aurretik ere erabiltzen zen Mekan, jainko sortzailea izendatzeko.
Ala terminoari lotutako kontzeptuak (jainkotasunari dagokionez) ezberdinak dira tradizio bakoitzean. Islamaren aurreko Arabian Ala ez zen jainko bakarra, laguntzaileak eta adiskideak, seme-alabak eta ahaideak baitzituen. Islamak debekatu egin zuen ideia hau, eta bere tradizioan Ala jainkozko izen gorena eta bakarra zen. Ala jainko bakarra da, Unibertsoaren sortzailea eta ahalguztiduna. Arabiar kristauek, berriz, Allāh al-ʼAb ( الله الأب, "Jainko Aita") terminoa darabilte gaur egun, musulmanen jainkotik bereizteko. Koranak eta Bibliak erakusten dituzten jainkoaren kontzeptuen artean hainbat antzekotasun eta zenbait ezberdintasun daude.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaraz Ala idazkera ematen duten erreferentziazko iturriak: EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak. «Alá», Elhuyar gaztelania-euskara hiztegia «Alá», Euskalterm terminologia banku publikoa
* ↑ Euskaltzaindia. (2016-09-30). (PDF) 181. araua: Erdi Aroko pertsona-izenak. Iruñea, 12 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q234801
* Multimedia: Allah in calligraphy / Q234801
# Al di là del bene e del male

Al di là del bene e del male 1977ko Liliana Cavani italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Friedrich Nietzsche, Paul Rée filosofoen eta Lou Andreas-Salomé bere musaren artean amodiozko triangelu bat dago.

## Aktoreak

* Dominique Sanda : Lou Andreas-Salomé
* Erland Josephson : Friedrich Nietzsche
* Robert Powell : Paul Rée
* Virna Lisi : Elisabeth Nietzsche
* Michael Degen : Karl Andreas
* Elisa Cegani : Franziska Nietzsche
* Umberto Orsini : Bernard Foester
* Philippe Leroy : Peter Gast
* Carmen Scarpitta : Malvida
* Nicoletta Machiavelli : Amanda
* Renato Scarpa : Psychiatre
* Elisabeth Wiener : Gerta
* Clara Colosimo : Trude

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3546269
# Al final de este viaje

Al final de este viaje (euskaraz: «Bidaia honen amaieran») Silvio Rodríguez abeslari kubatarraren bigarren albuma izan zen. Movieplay zigiluaren eskutik 1978an plazaratuta, arrakasta handia izan zuen. Album honetan kantautorearen klasikoak bilakatu diren abestiak biltzen dira, besteak beste, "Ojalá", "Canción del elegido" eta "Óleo de mujer con sombrero".

## Ezaugarriak

Abeslariak albuma Espainian grabatu zuen, Sonolan estudioetan, 1978an. Bertan jasotzen diren abestiak 1968 eta 1970 artekoak dira, beraz ordurako kontzertuetan nahiko zabalduak zeudenak. Disko honetan abeslariak apaingarririk gabe abesten zuen, gitarrarekin bakarrik. Zentzu horretan oso lan zuzena da, artifiziorik gabekoa.

## Abestiak

Abesti guztiak Silvio Rodríguezenak dira:

### A aldea

* "Canción del elegido" – 2:55
* "La familia, la propiedad privada y el amor" – 3:48
* "Ojalá" – 3:34
* "La era está pariendo un corazón" – 3:10
* "Resumen de noticias" – 3:44

### B aldea

* "Debo partirme en dos" – 4:53
* "Óleo de mujer con sombrero" – 2:25
* "Aunque no esté de moda" – 3:36
* "Qué se puede hacer con el amor" – 2:49
* "Al final de este viaje en la vida" – 3:46

## Kredituak

* Silvio Rodríguez: Gitarra eta ahotsa.
* Ekoizpena: Pedro Orlando
* Grabazio estudioak: Sonoland, Coslada (Madril).
* Soinu ingeniaria: José Antonio Álvarez Alija

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Albuma Youtuben.
* Datuak: Q2829433
# Al verte las flores lloran

Al verte las flores lloran (euskaraz Zu ikustean loreek negar egiten dute) Camarón de la Isla abeslari flamenkoak 1969an plazaratutako lehen albuma da. PolyGram konpainia diskografikoa argitaratu zuen. Gitarrarekin Paco de Lucíak lagundu zion.

## Abestiak

Egilearen aipamena ez duten abestiak herrikoiak dira.
* "Al verte las flores lloran" (Buleriak) 2:40
* "Que un toro bravo en su muerte" (Tientos) 3:46
* "Si acaso muero" (Seguiriyak) 4:08
* "En una piedra me acosté" (Fandangoak) – (José Blas Vega) – 3:26
* "Anda y no presumas más" (Buleria Soleáren arabera) 3:29
* "Camina y dime" (Tarantos) 4:51
* "Detrás del tuyo se va" (Tangoak) – (Francisco Almagro/Manuel Villacañas) – 4:20
* "Y tú no me respondías" (Soleareak) 3:58
* "Llorando me lo pedía" (Huelvako fandangoak) 2:56
* "Una estrella chiquitita" (Buleriak) 4:17
* "Con la varita en la mano" (Fandangoak) – (José Blas Vega) - 3:31
* "Barrio de Santa María" (Alegriak) 2:31

## Parte-hartzaileak

* Camarón de la Isla - Ahotsa
* Paco de Lucía - Gitarra
* Ramón de Algeciras - Bigarren gitarra

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):"Al verte las flores lloran" abestia Youtuben.
* (Gaztelaniaz):"Al verte las flores lloran" abestiaren hitzak.
* (Ingelesez):Albumaren informazioa Discogs webgunean.
* Datuak: Q4704922
# Al dente

Al dente moduan pasta, arroz, ortuari eta beste hainbat jaki prestatzen direnean aski egosita agertzen dira kanpotik baina, hortzak ukitzean, muina tente dago, nerbioa galdu gabe, murtxikatzean nolabaiteko erresistentzia agertzen duelarik. Al dente egositako barazkiek berezko kolore-zaporeei eusten diete.
Italieratik hartu du euskarak sukaldaritzako esamolde hau, deus aldatu gabe.
Euskal Herrian puntu hori ondo igarota prestatu izan ditugu jakiak, tradizioz: iraganean, bi eta hiru uretan (2-3 aldiz) egosi izan ditugun aza, azalore eta gainerakoak, “usainak garbitzeko”, euskal sukaldaritza berriaren bestelako joerak betetzen hasi aurretik, dela higieneagatik, dela aurreiritziengatik.
Al dente egosteko, aski da pasta (parte bat) ur irakinetan (bost/hamar parte) murgildu, etiketan agertzen den denbora bete eta, tarteka, palotearekin eragitea, aleak bakantzeko. Eginikoan, eltzetik atera eta ur hotz edo freskoan murgilduta epeltzen utzi beharko da une batez, egosaldia gelditzeko. Arrozekin, beste horrenbeste: tradizioz arroza “ongi” egosteko hogei minutu behar baziren ere, gaur egun denbora hori murriztu egin da, aleak suelto eta eginik egon daitezen.
Al dente egositako arrozki eta pastak asegarriagoak dira: anoa hartuta, karbohidrato horiek organismoak mantsoago transformatuko dituenez, apetitua geroago etorriko da, luze egosten ditugunean baino. Ondorioz, pasta ohiko elikagai duten herrietan pertsona gizen gutxiago ikusten omen dira.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Agirre, Edorta. (2022). Amantala ta mantela. Pamiela, 26 or. ISBN 978 84 9172 259 5..
* ↑ «Pour la santé, rien ne vaut les légumes vapeur "al dente" – energie-environnement.ch» www.energie-environnement.ch (Noiz kontsultatua: 2024-01-30).
* ↑ (Ingelesez) «al dente | Etymology of phrase al dente by etymonline» www.etymonline.com (Noiz kontsultatua: 2024-01-30).
* ↑ «Sukaldaritza liburua/Errezetak/Tagliatelleak otarrainxka eta txirlekin — Wikibooks» eu.wikibooks.org (Noiz kontsultatua: 2024-01-30).
* ↑ Zergatik prestatu pasta "al dente" erara? | Consumer. 2006-07-30 (Noiz kontsultatua: 2024-01-30).

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) «Pour la santé, rien ne vaut les légumes vapeur "al dente" www.energie-environnement.ch
* Datuak: Q181570
# Al diavolo la celebrità

Al diavolo la celebrità 1949ko Steno eta Mario Monicelli italiar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Bernard Stork diplomatikoak ekialdeko hizkuntzatan aditua den Franco Bresci irakasle gaztea kontratatuko du itzultzaile lanak egin ditzan. Irakaslea laster maiteminduko da Ellen idazkariaz.

## Aktoreak

* Marcel Cerdan: Maurice Cardan
* Ferruccio Tagliavini: Gino Marini
* Mischa Auer: Bernard Stork
* Marilyn Buferd: Ellen Rawlins
* Carlo Campanini: Emilio Poliazzi
* Leonardo Cortese: Franco Bresci
* Aldo Silvani: deabrua
* Giuseppe Pierozzi: Khalashivar printzea
* Cesare Polacco: Israeldar ordezkaria
* Alba Arnova: Elenaren ahizpa
* Folco Lulli: Ramirez
* Gianni Rizzo: Max
* William Tubbs: Antonio
* Albert Latasha: Mariniren ordezkaria
* Franca Marzi: Flora

## Erreferentziak

* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3607585
* Multimedia: Al diavolo la celebrità / Q3607585
# Al filo de lo imposible

Al filo de lo imposible (euskaraz literalki Ezinezkoaren ertzean) Espainiako La 2 telebista katearen abenturazko dokumental saio bat da. 1982ko urtarrilean lehenbizikoa aireratu zen.
Abenturaren barnean gai ezberdinak jorratzen ditu: mendizaletasuna (bereziki Zortzimilakoak), alpinismoa, eskalada, espeleologia, parapentea, esploraketak eta nabigazioa eta abar.
Saio honetan maiz Euskal Herriko mendizale eta alpinista ugarik parte hartu izan dute, esate baterako, Juanito Oiarzabal, Alberto Iñurrategi, Felix Iñurrategi eta Edurne Pasaban.

## Kanpo estekak

* Webgunea (Gaztelaniaz)
* Saioa RTVEko webgunean ikusgai (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q5687323
# Alamosita

Alamosita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Alamosita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: PbSiO₃. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Alamosit: Sistema monoklinikoa.ineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 13-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1075708
* Multimedia: Alamosite / Q1075708
# Alamo Square (San Frantzisko)

Alamo Square, AEBetako San Frantzisko hirian dagoen auzoa eta parke moduko plaza bat da. Giro lasai eta atsegineko auzoa da.
Auzo honetako nahiz hiriko turismogune nagusienetakoa da, hori gehienbat bertan dauden Painted ladies (Margotutako Andereak) direlako etxebizitza koloretsu eta ederrei zor dio.
Full House telesaila Los Angeles hirian grabatua egon arren, hasierako irudiak nahiz telesaila bera ere auzo honetan girotuak daude.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1855438
* Multimedia: Alamo Square, San Francisco / Q1855438
# Alamosa East (Colorado)

Alamosa East Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Alamosa konderrian dago, Colorado estatuan. 1.453 biztanle ditu, 8,396562 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Alamosa konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q378448
# Alamosa konderria (Colorado)

Alamosa konderria (ingelesez: Alamosa County) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Alamosa da. 2010eko zentsuaren arabera 15.445 biztanle zituen, Alamosa kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Alamosa konderriak 1.873,44 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,81 ura dira. Beste 1.871,64 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,12 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 15.445 pertsonetatik 14.777 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 7.110 dira. 138 beltzak edo afroamerikarrak. 134 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 130 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 33 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 227 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q311901
* Multimedia: Alamosa County, Colorado / Q311901
# Alamo Lake (Arizona)

Alamo Lake Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. La Paz konderrian kokatuta dago, Arizona estatuan. 4 biztanle ditu, 120,594634 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* La Paz konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4705962
# Alamos (udalerria)

Alamos Mexikoko udalerri bat da. Sonora estatuan kokatua dago. 2010ean 25.848 biztanle zituen 6.426,22 km²ko azaleran. Herriburua [[Alamos (Alamos)|Alamos]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2001234
* Multimedia: Álamos Municipality / Q2001234
# Alamo Bay

Alamo Bay 1985eko Louis Malle frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Texasko kostaldeko herrixka bateko Wally enpresaburuak arrantzan ganbak harrapatzeko hainbat errefuxiatu vietnamdar kontratatu ditu, eta horrek bertako arrantzale bat, Shang, haserretuko du, iritsi berriengatik bere bizimodua pikutara joango ote den beldur baita

## Aktoreak

* Amy Madigan : Glory
* Ed Harris : Shang
* Ho Nguyen : Dinh
* Donald Moffat : Wally
* Truyen V. Tran : Ben
* Rudy Young : Skinner
* Cynthia Carle : Honey
* Martin LaSalle : Luis
* William Frankfather : Mac
* Lucky Mosley : Ab Crankshaw
* Bill Thurman : sheriffa
* Michael Ballard : Wendell
* Gary Basaraba : Leon
* Jerry Biggs : Buddy
* Mark Hanks : Brandon

## Erreferentziak

* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2830457
# Alamogordo (Mexiko Berria)

Alamogordo Mexiko Berriko hiri bat da. Otero konderrian kokatua dago. 2010ean 30.403 biztanle zituen, 55,51 kilometro koadrotan banatuta.
Ezaguna da aldameneko eremu batean bota zutelako bonba atomikoa lehendabiziko aldiz, Trinity delako proban.

## Ikus, gainera

* Otero konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q467617
* Multimedia: Alamogordo, New Mexico / Q467617
# Alamo Heights (Texas)

Alamo Heights Texasko hiri bat da. Bexar konderrian kokatua dago. 2010ean 7.031 biztanle zituen, 4,77 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Bexar konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q982814
* Multimedia: Alamo Heights, Texas / Q982814
# Alamosa (Colorado)

Alamosa Coloradoko hiri bat da. Alamosa konderrian kokatua dago. 2010ean 878 biztanle zituen, 19,0788 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Alamosa konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1010247
* Multimedia: Alamosa, Colorado / Q1010247
# Ababda

Ababda, edo ababdeak, orotara Egipto goreneko beduinoen baitan dagoen tribu nomada bat osatzen dute, beja herriaren azpi-multzo bat direlarik; zenbait ababda beja hizkuntza erabiltzen dute, zeina kusita hizkuntzen parte den, besteak arabieraz hitz egiten dutelarik.
Ababdarren eskualdea Itsaso Gorriaren eta Nilo ibaiaren, Aswanen parean, tartean dago iparraldean Kena-Kossier bidearekin topo egiten duelarik. Euren buruari Jinns-en semeak deritzaiete. Ababdak, Bisharin-arren zenbait klanekin eta Hadendoarrekin batera antzinako geografoek Blemio zeritzaieten tribuarekin bat datoz hauen bizitokia Aintzinako Erroman egozten zietzaienarekin bat datorrelarik.
Etengabeko liskarrean aritu ziren Erromatarrekin, zenbait alditan konkistatuak izan zirelarik. Ertaroan beja izena egozten zitzaien, eta erromesak zaintzen zituzten Nilo ibaiaren aranean behera Aidhaberarte, Jiddarako embarkatokian. Antzinatik Nubiako basamortuan zehar ibili diren karabanen gidari izan dira baita Nilo ibaian behera Sennar-arte zihoazen bidaiarientzat.
Ababdak nubiarrekin harremana trabatu zuten eta kolonia txikietan asentatu Shendi-ren inguruan Mehmet Ali-k eskualde hau XIX. mendean konkistatu zuen artean. Gaur egun bidai luzeak burutzen dituzten merkatariak izaten diraute.
1911 inguruan Egiptoko ababden kopurua 30.000koa zen sendi bereko buruzagi batek gobernatzen zituelarik. Paperean jediveren agintepean baziren ere ez zioten zergarik ordaintzen. Ababdak nolabaiteko ordainsari bat kobratzen zuten euren lurrak iragaten zituzten karabanen segurtasunaren truke, inguruan bide-lapur beduinoak baitzebiltzan.
1836 urtean, Joseph von Russenggersen arabera, Nubian 40.000 ababda bizi ziren baina heuren kopurua asko murriztuda gaurdaino ziurrenik bisharin-ekin nahastu baitira, historikoki etsaiak izan arren. Ababdarrek gehienbat arabiera hitzegiten dute [barabra]rekin nahasten dutelarik (Nubiako hizkuntzetako bat); hala ere hegoaldean eta hego-ekialdean bizi diren ababdarrek To Bedawie beja hizkuntza erabiltzen diraute. 1911 urtean Kosseir inguruan bizi ziren ababdek ez zuten euren hizkuntza atzerritarren aurrean erabiltzen kanpotarrek heuren sekretua jakiteak zorigaitza ekarriko zielako ustean.

## Kanpo estekak

* Ababdarren argazkiak (ingeleraz)
* Ababda artzaien argazkiak (ingeleraz)
* Ababda musika (ingeleraz)
* Datuak: Q304307
* Multimedia: Ababda people / Q304307
# Abaco uharteak

Abaco uharteak, Bahametako uhartedi bat da.
* Datuak: Q304371
* Multimedia: Abaco Islands / Q304371
# Abadeh

Abadeh (persieraz آباده) Irango Fars eskualdean dagoen hiria da, Ispahandik 200 km eta Shirazdik 270 km-ra. Biztanleria 59.241 (2007) da. Hiria Abadehy konderriko hiriburua da.
Abadeh-Eghlid eskualdeko hiririk handiena da, bere zur-lanenagtik ospetsua. Sesamo olioa, akain-olioa, ale eta hainbat fruta ere bertan ekoizten dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192928
* Multimedia: Abadeh / Q192928
# Abacistis

Abacistis Yponomeutidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Abacistis hexanoma da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Abacistis hexanoma | | daturik gabe |
| Abacistis teligera | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4663163
# Ababor eta istribor

Ababor, itsasontzi batean edo uretatik mugitzen den beste edozein garraiobidetan, joanaren zentzuan, ezkerreko aldea da, edo, zehazkiago esanda, ezkerreko aldea txopatik brankara begira (azken hau ontziaren aurrealdea). Eskuin aldeari, istribor deritzo.

## Erabilpena

Itsasontzietan, bi alboei, ezkerra eta eskuinari izen ezberdinak ematearen arrazoia, nahasketak eragoztea da, marinelak lasai mugi baitaitezke aurrera eta atzera, eta atzerantz begira ari den tripulatzaileak, eskuinaz hitz egin dezake ezkerrari erreferentzia eginez, eta alderantziz. Alboak, lehen deskribatu bezala izendatuz, ez dago nahasteko modurik.

## Etimologia

Hitz honen jatorria batzuk, antzinako norvegiera edo eskandinabieran kokatzen duten arren (bak = bizkarra), benetan, bombordo portugesezko hitzetik dator, Portugalen garai kolonialetik. Hegoaldeko Afrikarantz hedatzen ari zenean, afrikar kostaldearen erreferentzia hegoalderantz nabigatzen ari zirela bom bordo zen, erreferentzia ona alegia, ezkerrerantz begiratzen zutenean.
Istribor hitza ere, portugesetik dator este-bordo-tik, estibordo-ra eboluzionatu zuena. Bombordoa ez bezala (erreferentzia bezala beti lurra edo kostaldea zuena) estibordoan, portugaldar marinelek ozeanoa baino ez zuten ikusten, eta hortik datorkio bere izen gutxiesgarria.

## Seinalizazioa

Ababorra, kolore gorriarekin seinalizatzen da, eta istriborra, berdearekin. Egunean zehar, kolore hauek dituzten plaka batzuk ikusten dira bi alboetan, eta gauez, dagozkien argiak pizten dira. Honela, beste itsasontzi batengandik distantzia batetara dagoen itsasontzi batek, hura hurbiltzen edo urruntzen ari den bereiz dezake.
Itsasontzian zenbatu beharreko objektu guztiek, ababorrean aurkitzen badira, zenbaki bikoitiak daramatzate (su itzalgailu, larrialdi irteerak, etab... kasu).

## Erreferentziak

* ↑ «Nabigatzea indar-kontua da - Zientzia.eus» zientzia.eus (Noiz kontsultatua: 2019-01-31).
* ↑ Txantiloi:Pt-PT Samuel, David. (2010-03-28). «O que significa bombordo e estibordo» Dobrar Fronteiras (Noiz kontsultatua: 2019-01-31).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Babor y estribor, cómo se diferencian estos términos» Visión Náutica 2018-01-08 (Noiz kontsultatua: 2019-01-31).

## Ikus, gainera

* Hegal (itsasontziarena)
* Amula

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5089489
# Ababuj

Ababuj Teruelgo udalerria da.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 80 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q594888
* Multimedia: Ababuj / Q594888
# Abadan

Abadan (persieraz: اآبادان, Abādān) Irango hiri bat da; Khuzestan probintzian dago, Eufrates ibaiaren ertzean.

## Geografia

Hiria Abadan irlan dago, Xatt al-Araben ertzean, Persiako golkotik 50 kilometro ingurura.

## Klima

Datu klimatikoak (Abadan) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 25 | 28 | 34 | 43 | 47 | 48 | 50 | 51 | 48 | 43 | 36 | 29 | 51 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 17 | 20 | 24 | 31 | 38 | 42 | 44 | 45 | 42 | 36 | 27 | 20 | 32 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 7 | 9 | 13 | 18 | 23 | 26 | 28 | 27 | 23 | 18 | 14 | 9 | 18 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -3 | -3 | 2 | 7 | 16 | 19 | 23 | 22 | 16 | 12 | 1 | -4 | -4 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 38 | 43 | 15 | 20 | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 25 | 46 | 193 |
| Iturria: BBC Weather ||||||||||||||

## Historia

Abbastar Kaliferriaren sasoian garapena lortu zuen hiriak: gatzaren eta alfonbren salerosketa zen merkataritza-jardunbide nagusia, portua ere bazutenez, ibaia neurri batez lehortu baino lehen. 1909. urtean eman zioten hiri-izendapena Abadani. 1980ko hamarkadan, Iran-Irak Gerran, bonbardaketak eta erasoak jasan zituen.

## Ekonomia

1908. urtean Abadan inguruetan petrolioa aurkitu zuten; ustiatzeko azpiegiturak eta instalazioak eraiki zituzten, Anglo-Iranian Oil Company-ren eskutik. 1950. urtean nazionalizatu egin zuten, eta 70ko hamarkadan munduko petrolio ezkoizpen-gunerik handiena zen. Hala ere, Iran-Irak gerratean suntsitu egin zuten, eta oraindik berreraikitzen dihardute. Bestalde, nazioarteko aireportua dago Abadan hirian. Teknologiako institutua ere badaukate.

## Erreferentziak

* ↑ Average Conditions Abadan, Iran. BBC Weather (Noiz kontsultatua: 5 December 2009).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q63049
* Multimedia: Abadan / Q63049