OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Keila

Keila Estoniako ipar-mendebaldeko hiri bat da, Harju konderrian kokatua. 9758 biztanle ditu 2015eko analisi estatistikoaren arabera.

## Hiri senidetuak

Keilak ondorengo hiriekin senidetza-hitzarmenak ditu:
* Barsbüttel (Alemania)
* Huittinen (Finlandia)
* Kerava (Finlandia)
* Txiatura (Georgia)
* Sigulda (Letonia)
* Birštonas (Lituania)
* Nacka (Suedia)

## Keilar ezagunak

* Jekaterina Golovatenko (1979an jaioa), irristalari artistikoa.
* Ülo Jõgi (1921–2007), gerra-historialaria eta ekintzaile nazionala.
* Pearu Paulus (1967an jaioa), abeslaria eta musikagilea.
* Ago Silde (1963an jaioa), politikaria.
* Siiri Sisask (1968an jaioa), abeslaria eta politikaria.
* Kärt Tomingas (1967an jaioa), abeslaria eta aktorea.
* Peeter Volkonski (1954an jaioa), aktorea, rock-musikaria eta musikagilea.
* Oleksandr Jakymenko (1964an jaioa), politikaria, Ukrainako Segurtasun Zerbitzuko buruzagi ohia.

## Erreferentziak

* ↑ (Estonieraz) Statistikaamet

## Kanpo estekak

* (Estonieraz) Keilako Udalaren webgunea
* Datuak: Q207275
* Multimedia: Keila / Q207275
# Keinu

Keinua, hitzik gabeko komunikazio mota bat da gorputzeko atalekin egiten dena eta hitzekin batera ere gertatu daitekeena. Keinuak usuki eskuekin, aurpegiarekin eta gorputzeko beste atal batzuekin egin ohi dira. Gorputz-hizkuntzatik berezi behar da, izan ere, gorputz-hizkuntzak ez baitu berariaz mezu zehatzik transmititzen, aldarte-jarreren eta proxemikaren erakusle baino ez baitira. Keinuek hainbat sentimendu eta pentsamendu komunikatzeko aukera ematen dute (etsaitasuna, onarpena, maitasuna...), maiz, hitzezko komunikazioaren indargarri gisa.
Keinuak kulturalki definitzen dira eta haietako batzuk esanahi oso desberdinak har ditzakete kokapen sozial ala kulturalaren arabera. Zenbait kulturetan atsegina eta onarpena adierazten duten keinua, etsaitasuna adierazi dezaketen besteren batean. Halere, zenbait arlotan, keinu batzuk berezitu eta arautu egin dira, hizkuntza estandarrak sortzeko, keinu hizkuntza kasu.

## Erreferentziak

* 1 2 Kendon, Adam. (2004) Gesture: Visible Action as Utterance. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-83525-9

## Kanpo estekak

* Datuak: Q371174
* Multimedia: Gestures / Q371174
# Keinu konplizeak

Keinu konplizeak Karlos Cid Abasoloren lehen poema liburua, Susak 2018an argitaratua.

## Kanpo estekak

* http://susa-literatura.eus/liburuak/poes74
* Datuak: Q57674597
# Keinukari

Argi keinukari edo, besterik gabe, keinukaria automobil eta beste ibilgailuetan noranzkoa aldatu edo beste bide batera sartu behar dela adierazteko argiak dira, aldizka keinu egiten dutenak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1464545
* Multimedia: Turning lights / Q1464545
# Keir (Dumfries eta Galloway)

Keir, Eskoziako gaeleraz: Cathair, Eskoziako parrokia zibil bat da, Dumfries eta Galloway eremu administratiboan. Keir Mill herria barne hartzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6383793
* Multimedia: Keir Mill / Q6383793
# Keir House

Keir House Eskoziako Bridge of Allan herrian kokatzen den jauregia da, Stirling eskualdean. A mailako eraikina izendatu zuten 1971an.

## Historia

Stirling familiak 1448an eskuratu zuen lurraldea eta etxea XVI mendean eraiki zuten. Stirlingdarrek jakobiten matxinadaren alde egin zuten eta jauregia galdu zuten, beren lurretan bizitzen jarraitzen utzi bazieten ere.
1760an gaur egungo jauregia eraiki zuten, familiak Jamaikan zituen lurrek eman zieten irabaziei esker. 1847an Sir William Stirling Maxwell-ek jaso zuen jauregia herentzian eta ajuregia eta lurrak birmoldatu zituen. 1912an kapera gehitu zitzaion.
1975ean Stirling familiak Arabiar Emirerri Batuetako Mahdi Al Tajir negoziogizonari saldu zion bi milioi liberaren truke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6383800
* Multimedia: Keir House, Stirling / Q6383800
# Klakson

Klakson Klak!son musika taldearen estreinako diskoa da. 2006. urteko Irailean Urretxuko Labeaga antzokian grabatua Joseba Iturbe Pit-en gidaritzapean.
Musika: Klak!son
Abestien letrak: Jon Pinillos
Disko azalaren diseinua: Jon Pinillos

## Abestiak

* 1- Intsektu arimen fabrikatzailea (4:23)
* 2- Snake of fire (4:21)
* 3- Nadaezberdiña (3:01)
* 4- Hitzen ausentzian (5:37)
* 5- Kabina ustela (2:25)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «ANTZUOLA / El grupo rock Klakson estará en la competición de Danbaka» El Diario Vasco 2006-10-04 (Noiz kontsultatua: 2021-11-28).

## Kanpo estekak

* https://klakson.bandcamp.com/album/klakson
# Klamath Falls (Oregon)

Klamath Falls Oregongo hiri bat da. Klamath konderrian kokatua dago. 2010ean 20.840 biztanle zituen, 51,30 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Klamath konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q846146
* Multimedia: Klamath Falls, Oregon / Q846146
# Klajita

Klajita fosfato motako minerala da eta ondrušita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Klajita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {MnCu4(AsO4)2(HAsO4)2 * 9-10H2O}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Klajite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Klak!son

Klak!son Zumarraga-Urretxu eta Antzuola artean sortutako Euskal Rock talde bat izan zen. 2005 eta 2023 urteen artean iraun zuen taldearen ibilbideak.

## Partaideak
### Taldearen azken egitura

* Mikel Bargiela: Ahots nagusia (2007- 2023)
* Ion Gurutz Biteri: Teklatua eta koroak (2005-2023)
* Asier Alkorta: Gitarra (2005- 2023)
* Aritz Ormazabal: Baxua (2010- 2023)
* Mikel Arriaran: Bateria (2006- 2023)

### Taldekide ohiak

* Mikel Urcelay: Ahots nagusia (2005-2007)
* Jon Pinillos: Baxua (2005-2010)
* Borja Zabalo: Bateria (2005-2006)

### Kronologia
## Diskografia

* Klakson (2006)
* Zai At Devo City (2011)
* Denboraleak (2015)
* Puntu urdin margula (2021, Mukuru)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «ANTZUOLA / El grupo rock Klakson estará en la competición de Danbaka» El Diario Vasco 2006-10-04 (Noiz kontsultatua: 2021-11-28).
* ↑ «Nortasuna eta berezko giro iluna» Argia (Noiz kontsultatua: 2021-11-28).
* ↑ «Klak!son: "Gaur aurkeztuko dugun diskoa naturalagoa da, etorri ahala sortu ditugulako abestiak"» Otamotz (Noiz kontsultatua: 2021-11-28).
* ↑ «Klak!son, harridura-markadun diskoa» El Diario Vasco (Noiz kontsultatua: 2021-11-28).
* ↑ «Puntu urdin margula» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-07).
* ↑ «Klak!son: "Hasi eta buka entzuteko diskoa kaleratu dugu"» Goiena (Noiz kontsultatua: 2021-12-10).

## Kanpo estekak

* http://mukuru.eus/klakson/
* https://www.badok.eus/euskal-musika/klakson
* https://klakson.bandcamp.com/
* Datuak: Q110112862
# Klakar

Klakar Kroaziako udalerri bat da, Brod-Posavina eskualdean. Azken zentsuaren arabera 2.020 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1269866
* Multimedia: Klakar / Q1269866
# Klamath (Kalifornia)

Klamath Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Del Norte konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. 1.088 biztanle ditu, 32,116206 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Del Norte konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2323357
* Multimedia: Klamath, California / Q2323357
# Klake

Klakea (ingelesez tap dance) soinudun zapateatua egiten den bitartean oinak erritmikoki mugitzen diren dantza mota estatubatuarra da. Klake oinetakoek metalezko xafla batzuk dauzkate zolan eta, lurrean joaz, perkusio instrumentu gisa erabiltzen dira. Bi mota nagusi daude: klake erritmikoa eta Broadwayko klakea. Klake erritmikoa, arreta gehien bat musikaltasunean jartzen duena, jazzaren tradizioari loturik dago. Broadwayko klakeak, berriz, dantzan ipintzen du arreta eta askotan antzerki-musikalaren parte izaten da.
Ingalaterrako eskalapoi dantzan, zeltiar giga eta reel dantzetan eta afrikar dantzen zapateatu konpasatuan du jatorria.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) International Tap Dance Association
* (Ingelesez) Klakearen jatorria Beholders.org
* (Ingelesez) United Taps Tap Dance Resource and Guide
* (Ingelesez) Tap moves
* (Ingelesez) Klakea Open Directory Project
* Datuak: Q244475
* Multimedia: Tap dance / Q244475
# Klaksvík

Klaksvík (danieraz Klaksvig), Faroe uharteetako bigarren hiri handiena da. 5.000 biztanle inguruko populazioa du.
Hiria Borðoy uhartean dago baina udalerriak ondoko Svínoy uharte osoa eta Kalsoy uhartearen iparraldeko zatia ere hartzen ditu.

## Historia

Bikingoen garaian jadanik herrixka bat existitzen bazen ere ez zen XX mendearte ganorazko herririk eratu, aurretik lau baserri baino ez baitzeuden orain hiria dagoen tokian. Baserrien inguruan populazioa haziz joan zen, 1938an lau auzoak (Vágur, Myrkjanoyri, Gerðar eta Uppsalar) elkartu eta Klaksvík sortu zen arte.

## Ekonomia

Bi badia luze ditu eta bere ekonomia arrantzan eta honen inguruko industrian oinarritua dago.
Honetaz gain aipatzekoa da Föroya Bjór (faroeeraz "munduko garagardo onena") garagardo konpainia. 1888an sortu zen eta Faroetako sinboloa den aharia du irudi.

## Garraioa

Itsaso azpitik doan "Iparraldeko uharteetako tunelak" (Norðoyatunnilin) Eysturoy uhartearekin elkartzen du. 2006an inauguratu zuten tunela.

## Kirola

KÍ Klaksvík taldeak 17 aldiz irabazi du Faroetako futbol liga. Garaipen gehien dituen bigarren taldea da.

## Ondasun nabarmenak

* Christianskirkjan: 1963an jasotako eliza hau aintzinako norvegiar estilora eraikia izan zen, aintzinako eraikin bikingoen antzirudiko. Bigarren Mundu Gerran bizia galdu zuten marinelak omentzen ditu.

## Irudiak

* Klaksvík eta aurrean Kunoy uhartea
* Klaksvíkeko kaia eta Kunoy uhartea
* Christianskirkjan eliza
* Ferria

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Conchita, Carlos. (2014-08-14). Islas de Bordoy y Vidoy (Feroe). (Noiz kontsultatua: 2024-03-10).
* ↑ (Ingelesez) «Klaksvik, Faroe Islands» www.amusingplanet.com (Noiz kontsultatua: 2024-03-10).
* ↑ Txantiloi:Fo-FO «Forsíða» Föroya Bjór 2023-11-03 (Noiz kontsultatua: 2024-03-10).
* ↑ (Faroeraz) «Norðoyatunnilin» Føroyskt (Noiz kontsultatua: 2024-03-10).
* ↑ «Christianskirkjan - Fólkakirkjan» web.archive.org 2015-11-17 (Noiz kontsultatua: 2024-03-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q189361
* Multimedia: Klaksvík / Q189361
# Josefina Karlota Belgikakoa

Josefina Karlota Luxenburgoko dukesa handia, Josefina Karlota Belgikakoa jaioa (Bruselako errege-erreginen jauregia, 1927ko urriaren 11 – Fischbach gaztelua, 2005eko urtarrilaren 10a) Joan Luxenburgokoaren emaztea eta Luxemburgoko dukesa handi ezkontidea izan zen.
Leopoldo III.a Belgikakoa eta Astrid Suediakoaren alaba izan zen. Baudouin Belgikakoa eta Alberto II.a Belgikakoa anaiak izan ziren.
1953ko apirilaren 9an ezkondu zen Josefina Karlota Belgikakoa. Bikoteak hiru seme eta bi alaba ditu:
* Marie Astrid Austriakoa (1954ko otsailaren 17a). 1982an ezkondua Artxiduke Carl Christian Austriakoarekin. Bost seme-alaba dituzte.
* Henrike I.a Luxenburgokoa duke handia.
* Joan Luxenburgokoa printzea (1957ko maiatzaren 15a). 1987an ezkondua Hélène Vesturrekin. Lau seme-alaba dituzte.
* Margarita Liechtensteingoa printzesa. 1982an ezkondua Nikolaus Liechtensteingoa printzearekin. Lau seme-alaba dituzte.
* Gilen Luxenburgokoa printzea. 1994an ezkondua Sibila Weillerrekin. Lau seme-alaba dituzte.
Luxenburgoko dukesa handi ezkontidea izan zen 1964ko abenduaren 4tik 2000ko azaroaren 12an senarrak abdikatu zuen arte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q160984
* Multimedia: Joséphine-Charlotte of Belgium / Q160984
# Josefina Lamberto

Josefina Lamberto Ioldi (Larraga 1929 – Iruñea, 2022ko ekainaren 7a) Nafarroako 1936ko errepresioko biktima izan zen, eta biktima horien oroimen historikoa berreskuratzearen aldeko ekintzailea. Larragan bere aita Vicente Lamberto sindikalista eta ahizpa Maravillas Lamberto, 14 urterekin bortxatua eta erahila, hil zituztelarik matxinatu faxistek, gertaera horrek orduan zazpi urte zituen Josefinaren bizitza markatu zuen; eta 20. mendeko azken laurdenean, hildako senideen memoriaren erreibindikatzailea bilakatu zen.

## Biografia

1929an jaio zen Larragan; aita Vicente Lamberto UGTko sindikalista militantea zuen, eta ama etxekoandrea, Paulina Yoldi. Bi ahizpa nagusiagoren ondoren, hirugarren haurra izan zen Josefina. Bizitza xumea eta duina izan zuten Nafarroan Gerra Zibileko errepresioa hasi arte. 1936ko abuztuaren 15ean, aita hil zioten faxistek, eta ahizpa nagusia, Maravillas, bortxatu eta erahil zuten halaber. Familiako ondasun guztiak ere lapurtu zizkieten.
Ama Paulina jota geratu zen, baina aurrera egin zuen ahal bezala Josefina gaztearekin (7 urte orduan) eta bere ahizpa Pilarrekin (10 urte orduan). Ama eskean aritu zen lehenbizi, eta gero inoren etxeetan zerbitzatzen lan egin zuten hiruek, Josefinaren kasuan, bere adierazpenen arabera, Marvillasen bortxaketan parte hartu zuen Julio Redín delako baten etxean.
21 urterekin moja sartu zen Josefina, eta kongregazioak Pakistanera bidali zuen umezurztegi batean lan egitera. Urteen buruan, moja izateari utzi, eta bizimodu hartan erakunde erlijiosoek oso gaizki tratatu zutela adierazi zuen. Pakistanen, bertako hizkuntzak ikasten ere ez zioten lagundu nahi izan, eta langile esplotatu bat sentitu zen gehienetan. Handik itzulera eskatu zuenean, ama gaixo zuelako, baimena atzeratu zioten eta ama hila zela itzuli zen Nafarroara.
Moja jarraitu zuen izaten Madrilen, 19 urtez, baina lanerako esplotatu bat zen, ez pobreen laguntzaile bat, eta 1996an fedea galdurik, bizimodu hura utzi eta Irulera itzuli zen. Laguntzeko bokazioa galdu gabe, azken urteak Iruñeko Erruki Etxean bizi izan zen, baina handik ere boluntario lana egiten zuen Paris 365 izeneko jantoki sozialean lagunduz.
Bere azken hamarkadetako lana izan zen halaber Nafarroako errepresaliatuen oroimen historikoa berreskuratzen laguntzea, bereziki bere ahizpa erailaren memoria erreibindikatuz. Insurgencia eta Florecica dokumentaletan eman zuen horren berri, adibidez.
Florecica estreinatu eta urte eta erdira, 2022ko ekainean hil zen Iruñeko Erruki Etxean.

## Erreferentziak

* 1 2 Arin, Nagore. «Josefina Lamberto hil da, oroimen historikoaren defendatzaile eta Maravillas Lambertoren ahizpa» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-06-08).
* 1 2 «'Pozik nago, baina ez guztiz'» Argia (Noiz kontsultatua: 2022-06-08).
* 1 2 «Moztuta ere hiltzen ez den lilia» Nafarroako Hitza 2020-09-18 (Noiz kontsultatua: 2022-06-09).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Noticias, Diario de. «Fallece 'Florecica', mucho más que la hermana de Maravillas Lamberto» www.noticiasdenavarra.com (Noiz kontsultatua: 2022-06-09).

## Ikus, gainera

* Maravillas (Berri Txarrak)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q112276623
* Multimedia: Josefina Lamberto / Q112276623
# Josefina Pla

Josefina Pla (Las Palmas Kanaria Handikoa, 1903ko azaroaren 9a - Asunción, Paraguai, 1999ko urtarrilaren 20a) espainiar idazle eta irakaslea izan zen. 1927an Paraguaira aldatu zen, eta Andrés Campos Cervera Julián de la Herrería, zeramikari ospetsuarekin ezkondu zen bertan. Herrialde hartako lehenengo emakume kazetari eta irrati-esataria izan zen. Abangoardiako mugimenduen aitzindaria izan zen, eta 1934an El precio de los sueños (Ametsen prezioa) bere lehen olerki-liburua argitaratu zuen; liburu horrekin estetika modernistaren iragarle izan zen. Espainiako Gerra Zibilean errepublikanoen aldean borrokatu zen. Senarra hil zelarik, Paraguaira itzuli zen, eta kazetari, idazle, irakasle, kritikari, antzerki-zuzendari edo zeramikari gisa lan egin zuen. Asunciongo Arte Eszenikoko Udal Eskolako aholkulari eta Arte Berrien Zentroaren sortzaile izan zen, Paraguaiko Historiako Akademiako kide izendatu zuten, eta beste hainbat erakundetan ere parte hartu zuen. Sarien artean aipagarriak ditu Secretariado Internacional de Juristas por la Amnistía y la Democracia de Paraguay (SIJADEP) erakundeak bere literatura- eta arte-lanari emandakoa, giza eskubideen, emakumeen eta Paraguairen eskubide sozial eta kulturalen alde egindako lanarengatik, edo Espainiako Arte Ederren Merituaren Domina (1995). Olerkigintza ez ezik, La raíz y la aurora (1960, Sustraia eta goizargia), Satélites oscuros (1966,Satelite ilunak), beste zenbait genero ere landu zituen Josefina Plak: saiakera, El barroco hispano guaraní (1975, Barroko hispainiar-guarania), Literatura paraguaya del siglo XX (XX. mendeko literatura paraguaiarra), Voces femeninas en la poesía paraguaya (Emakume-ahotsak Paraguaiko olerkigintzan); eleberria, La mano en la tierra (1963, Eskua lurrean), El espejo (1967, Ispilua); antzerkia, Una novia para José Vaí (1955, Andregaia José Vaírentzat). Antzerkian Roque Centurión Mirandarekin lan egin zuen, eta genero horretan lortu zuen, hain zuzen, bere arrakastarik handienetakoa, Aquí no ha pasado nada (1942, Hemen ez da ezer gertatu) lanarekin.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q464474
* Multimedia: Josefina Pla / Q464474
# Josefina Guerendiain Caro

Josefina Guerendiain Caro (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1918ko irailaren 19a - Ibidem, 2011ko ekainaren 4a) emakume ekintzailea izan zen. UGTko kidea. San Kristobal gotorlekuan zeuden preso politikoei elikagaiak eraman eta arropa garbitu zizkien.

## Bizitza

Oso gaztetatik, 14 urte zituenetik, lagundu zion bere aita Juan Guerendiain Urrari, UGTko harginari, Iruñeko Herriko Etxera, eta erakunde horretako hainbat jardueratan parte hartu zuen.
1934ko urriko iraultzaren ondoren, maiz bisitatu zituen Euskal Herriko, Asturiasko eta Santanderko San Kristobalgo preso politikoak eta "Socorro Rojo" izeneko erakundean hasi zen haien alde borrakatzen, elikagaiak eramanez eta arropa garbituz batez ere. Nafarroako hiriburuko UGTko kidea eta Nafarroako UGTko idazkari nagusi Clemente Ruizen neska-lagun bihurtu zen. 1936ko uztaileko estatu-kolpea garaile atera zenean, uztailaren 25ean atxilotu zuten, 17 urte zituela eta zortzi hilabete eman zituen probintziako espetxean. Ondoren, San Juan de Dios klinikan eta Iruñeko Seminarioan instalatutako Alfonso Carlos Gerra Ospitalean lan egin zuen.
1938ko otsailean Vicente Lacarra Armendarizekin ezkondu zen. Gerra amaitu ostean Erriberrin (Nafarroa) finkatu zen, bere senarra bertakoa baitzen. Ondoren, taberna bat izan zuten Iruñean eta, geroago, jatetxe bat Villabonan (Gipuzkoa). Iruñean hil zen 2011ko ekainaren 4an.

## Aitortzak

* 2024an Iruñeko Udalak erabaki zuen Frankismoak errepresaliatutako 10 emakumeren izena jartzea Hego Txantreako kale eta plazei: Josefina Guerendiain Caro, Julia Bea Soto, Julia Fernández Zabaleta, Dora Serrano Serrano, Aurora Gómez Urrutia, Mª Luisa Elío Bernal, Nemesia Baztán Turrau, Ramona Zapatero Zapatel, Matilde Huici Navaz eta Mª Carmen Húder Carlosena.

## Erreferentziak

* ↑ Josefina Guerendain Caro. .
* ↑ «Guerendiáin Caro, Josefina» Fundación Pablo Iglesias 2019-11-27 (Noiz kontsultatua: 2024-02-29).
* ↑ «LA GRAN FUGA SARRIGUREN - Josefina Guerendiain Caro» sites.google.com (Noiz kontsultatua: 2024-02-29).
* ↑ Salvo, Mariví. (2024-02-19). «10 mujeres represaliadas por el franquismo darán nombre a calles y plazas de Txantrea Sur» Diario de Noticias de Navarra (Noiz kontsultatua: 2024-02-28).
* ↑ SL, TAI GABE DIGITALA. (2024-02-19). «Diez represaliadas por el franquismo nombrarán calles en la Txantrea» naiz: (Noiz kontsultatua: 2024-02-28).
* ↑ Press, Europa. (2022-04-06). «EH Bildu, PSN y Geroa Bai proponen dedicar ocho calles de Pamplona a mujeres represaliadas por el Franquismo» diariodenavarra.es (Noiz kontsultatua: 2024-02-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124695276
# Josefina Manresa

Josefa Manresa Marhuenda, ezagunagoa Josefina Manresa gisa, (Quesada, Jaéngo probintzia, 1916ko urtarrilaren 2a-Elx, Alacanteko probintzia, 1987ko otsailaren 18a) Miguel Hernández poeta espainiarraren maitasuna eta emaztea izan zen. Poetak pairatu zituen torturak eta tratu txarrak gertutik ezagutu zuen eta, behin senarra hil ondoren, Hernándezen poemak biltzeko eta zabaltzeko lan eskerga egin zuen. Bere lana izan ez balitz, poetaren lan asko galduta egongo lirateke. Bikoteak bi seme izan zituen: Manuel Ramón (1937-1938) eta Manuel Miguel (1939-1984).

## Biografia

Josefina Manresa 1916ko urtarrilaren 2an jaio zen Quesadan. Bere aita, Manuel Manresa, guardia zibila zen eta Josefina txikia zela Orihuelara eraman zuten. Laster, jostun ikasten hasi zen. 17 urterekin Miguel Hernández ezagutu zuen, zehatz mehatz, 1933ko abuztuaren 15a, Orihuelako azokan, poeta ezagutu zuen. Ondoren, Miguelek egunero itxaroten zion jostura tailerretik irteten zenean, guardia zibilen kuartelera itzultzeko. Poemak idazten zizkion. 1937ko martxoaren 9an, gerraren erdian, zibilez ezkondu ziren. Denbora batez Jaenera joan ziren bizitzera, non Miguel kultura-komisario izendatu zuten, Altavoz del Frente Sur egunkaria zuzentzeko.
Josefina Miguelentzat zen neska laguna, emaztea eta maitalea izan zen. Baina ez hori bakarrik: poema askoren inspirazio poetikoaren musa izan zen eta frankismo gogorrean bere ondarearen zaindaria.
1937ko abenduaren 19an jaio zen bere lehen semea, Manuel Ramón, baina hamar hilabete geroago hil zen. 1939ko urtarrilaren 4an bigarren semea jaio zen, Manuel Miguel, 1984an hilko zena, "Manolillo" izenaz ezaguna. 1942an Miguel Hernández espetxean abandonatuta hil ondoren, Josefinak bizitza osoa senarraren memoriari eskaini zion. 1950ean Cox herria utzi eta bere semearekin Elxera joan zen bizitzera. Elxeko etxean hilko zen 1987ko otsailaren 18an, minbizi luze baten ondoren. Bere gorpuzkinak Alacanteko udal hilerrian daude, poetaren ondoan.

## Miguel Hernández-Josefina Manresa museoa

Quesadan dago Miguel Hernándezen objetu asko gordetzen dituen museoa. Museoa 2015eko martxoaren 28an inauguratu zen, poetaren heriotzaren 73. urtemugan. Museoa Rafael Zabaletaren museoaren beheko solairuan dago.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.dipujaen.es/microsites/miguel-hernandez/miguel-hernandez-y-jaen/biografia-josefina-manresa.html
* ↑ https://www.andalucia.org/es/quesada-turismo-cultural-museo-miguel-hernandez-josefina-manresa

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Josefina Manresaren biografia Jaengo Diputazioaren webgunean.
* Datuak: Q11928408
* Multimedia: Josefina Manresa / Q11928408