OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Marcos Serrano

Marcos Antonio Serrano Rodríguez (Redondela, Pontevedra, 1972ko irailaren 8a-) espainiar txirrindulari ohia da. 1993an txirrindularitza profesionalean debutatu zuen Kelme taldearekin.

## Palmaresa

1989
* Besayako Itzulia
1995
* 2. Guadarramako Mendateetako Klasikan
1996
* 3. Narancoko Igoeran
1997
* 3. Errioxako Itzulian
* 8. Italiako Giroan
* 8. Espainiako Vueltan
1998
* Guadarramako Mendateetako Klasika
* 3. Galiziako Itzulian
1999
* Galiziako Itzulia eta etapa bat
2001
* Gaztela eta Leongo Itzulia
* 3. Euskal Herriko Itzulian
* 7. Lieja-Bastogne-Liejan
* 9. Frantziako Tourrean
2002
* 2. Miguel Indurain Sari Nagusian
2003
* 2. Guadarramako Mendateetako Klasikan
2004
* Milan-Turin
* 4. Donostia Klasikoan
* 8. La Flèche Wallonnen
* 8. Munduko errepideko txapelketan
2005
* Frantziako Tourreko etapa bat
2007
* 8. Kataluniako Voltan

## Sailkapen orokorra Itzuli handietan eta Txapelketetan

| Lasterketa | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | 8. | - | - | - | - | - | - | - | - | UT | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - | - | - | UT | 25. | UT | 9. | 33. | 68. | 54. | 40. | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | 41. | 11. | 11. | 8. | 10. | 34. | - | UT | 38. | 14. | 12. | 18. | - | - |
| Munduko txapelketa | - | - | 23. | - | - | - | - | - | 14. | 12. | 46. | 8. | 118. | 143. | - |
-: ez zuen parte hartu UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak

| Urtea | Taldea |
| 1993-1998 | Kelme |
| 1999-2003 | ONCE |
| 2004-2006 | Liberty Seguros |
| 2007 | Karpin Galicia |

## Kanpo estekak

Marcos Serrano - ProCyclingStats
* Datuak: Q506825
* Multimedia: Marcos Serrano / Q506825
# Marcos Thiago Bernal Rodrigues

Marcos Thiago Bernal Rodrigues (1980ko uztailaren 30a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Bellmare Hiratsuka.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q6757936
# Lycaena virgaureae

Lycaena virgaureae Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europan eta Asian aurkitzen da, Iberiar penintsulan hasi eta Siberian zehar Mongoliaraino.
Lineo naturalista suediarrak deskribatu zuen 1758. urtean.

## Deskribapena

Tximeleta txiki bat da, 26-34 hegal-zabalera duena. Sexu dimorfismoa azaltzen du. Arraren hegalak laranja biziak dira, ertz beltzak dituztenak. Aurreko hegaletan puntu beltz batzuk izaten ditu batzuetan. Azpialdean kolore horiagoa du aurreko hegaletan eta okreagoa atzeko hegaletan. Puntu beltz ugari izaten ditu.
Tximeleta emearen kolorea laranja-horixka izaten da eta puntu beltz ugari ditu. Aniztasun handia erakusten dute emeen hegalek.
Beldarrak berdeak dira eta puntu zuri batzuk izaten dituzte.
* Lycaena virgaureae ♂
* Lycaena virgaureae ♂ △

## Bizi zikloa

Belaunaldi bakarra duen tximeleta da eta uztaila erdialdetik iraila erdialdera ikusten dira. Arrautza zuriak banan bana jartzen ditu landarearen zati lehorretan, batzuetan multzotan ere bai. Negua igaro ondoren jaiotzen dira beldarrak eta gauez elikatzen dira. Prezipitazio handiko eremuetara moldaturik daude eta ur azpian ere denbora luzez iraun dezakete.

## Habitata

Mendialdeko zelaietan ikusten da, 1.000 eta 2.000 altuera duten lurraldetan. Armenian 2.700 metrotako altueran ere aurkitzen da bertako azpiespeziea.

## Azpiespezieak

* L. v. montanus (Alpeetan)
* L. v. miegii (Iberiar penintsulan)
* L. v. armeniaca (Armenian)

## Iruditegia

* Tximeleta arra.
* Tximeleta emea.

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Manto de oro. Lycaena virgaureae» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2022-11-05).
* ↑ Die Tagfalter Europas und Nordwestafrikas. 1998 ISBN 978-3-440-07573-9. PMC 75813244. (Noiz kontsultatua: 2022-11-05).
* 1 2 (Ingelesez) «Lycaena virgaurea» Butterfly Conservation Armenia (Noiz kontsultatua: 2022-11-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q520934
* Multimedia: Lycaena virgaureae / Q520934
* Espezieak: Lycaena virgaureae
# Lycalopex culpaeus

Lycalopex culpaeus Lycalopex generoko eta Canidae familiako ugaztun haragijale bat da.

## Kanpo estekak

* Lycalopex culpaeus espeziearen deskribapena Mammal species of the world webgunean
* Datuak: Q373558
* Multimedia: Pseudalopex culpaeus / Q373558
* Espezieak: Lycalopex culpaeus
# Lycaena tityrus

Lycaena tityrus Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europan aurkitzen da, latitude ertainetan batez ere.
Nikolaus Poda entomologo austriarrak deskribatu zuen 1761. urtean.

## Deskribapena

Tximeleta txikia da, hegal zabalera 28-30 mm-koa baino ez du. Hegalen gainaldean kolore marroi iluna du eta hegalden ertzetan puntu laranjak agertzen ditu. Emearen kolorea more iluna izaten da eta puntu beltzak agertzen ditu. Hegalen ertzetan lerro naranjak ikusten zaizkio.
Sexu bien kasuan hegalen azpialdea gris-horixka da eta puntu beltz ugari ditu. Hegalen ertzetan kolore laranjako puntuak ere azaltzen ditu.
Beldarra berdea da eta puntu zuri txikiak ditu.

## Bizi zikloa

Hiru belaunaldi izan ditzake urtean, hasi apirilean eta urrirarte. Tximeleta arrak lurraldekoiak izaten dira. Arrautzak banan bana jartzen dituzte hostoen azpialdean. Arrautzetaik beldarra sortzen da mingarratzetaz (Rumex acetosa eta Rumex acetosella) elikatzen da. Negua hibernatzen igarotzen du. Udaberria hastearekin batera pupa zuria eratzen du eta handik tximeleta heldua jaiotzen da.

## Habitata

Zelai zabal eta hezeak atsedin ditu eta 2.000 metrotako altueraraino aurki daiteke.

## Iruditegia

* Arra.
* Emea.
* Lycaena tityrus ♀ △

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Manto oscuro. Lycaena tityrus» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2022-11-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q901019
* Multimedia: Lycaena tityrus / Q901019
* Espezieak: Lycaena tityrus
# Lycaenidae

Lycaenidae lepidopteroen ordenako tximeleta-familia da. Tximeleta-familien artean, bigarren handiena da, 6000 espezie inguru dituena.

## Azpifamiliak

Hona hemen azpifamiliak
* Lipteninae
* Poritiinae
* Liphyrinae
* Miletinae
* Curetinae
* Theclinae
* Lycaeninae
* Polyommatinae

## Galeria

* Polyommatus icarus
* Jamides bochus
* Prosotas nora
* Pseudozizeeria maha
* Phengaris arion

## Erreferentziak

* ↑ Fiedler, K.. (1996). «Host-plant relationships of lycaenid butterflies: large-scale patterns, interactions with plant chemistry, and mutualism with ants» Entomologia Experimentalis et Applicata 80 (1): 259-267. doi:10.1007/BF00194770..
* Datuak: Q158717
* Multimedia: Lycaenidae / Q158717
* Espezieak: Lycaenidae
# Lycalopex fulvipes

Lycalopex fulvipes Lycalopex generoko eta Canidae familiako ugaztun haragijale bat da.

## Kanpo estekak

* Lycalopex fulvipes espeziearen deskribapena Mammal species of the world webgunean
* Datuak: Q631167
* Multimedia: Pseudalopex fulvipes / Q631167
* Espezieak: Lycalopex fulvipes
# Lycalopex griseus

Lycalopex griseus Lycalopex generoko eta Canidae familiako ugaztun haragijale bat da.

## Kanpo estekak

* Lycalopex griseus espeziearen deskribapena Mammal species of the world webgunean
* Datuak: Q601913
* Multimedia: Pseudalopex griseus / Q601913
* Espezieak: Lycalopex griseus
# Lycalopex gymnocercus

Lycalopex gymnocercus Lycalopex generoko eta Canidae familiako ugaztun haragijale bat da.

## Kanpo estekak

* Lycalopex gymnocercus espeziearen deskribapena Mammal species of the world webgunean
* Datuak: Q832036
* Multimedia: Pseudalopex gymnocercus / Q832036
* Espezieak: Lycalopex gymnocercus
# Lycalopex sechurae

Lycalopex sechurae Lycalopex generoko eta Canidae familiako ugaztun haragijale bat da.

## Kanpo estekak

* Lycalopex sechurae espeziearen deskribapena Mammal species of the world webgunean
* Datuak: Q842467
* Multimedia: Pseudalopex sechurae / Q842467
* Espezieak: Lycalopex sechurae
# Lycalopex vetulus

Lycalopex vetulus Lycalopex generoko eta Canidae familiako ugaztun haragijale bat da.

## Kanpo estekak

* Lycalopex vetulus espeziearen deskribapena Mammal species of the world webgunean
* Datuak: Q257432
* Multimedia: Pseudalopex vetulus / Q257432
* Espezieak: Lycalopex vetulus
# Maximiliano de Almeida

Maximiliano de Almeida Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 4.191 biztanle ditu 208,439 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1757239
* Multimedia: Maximiliano de Almeida / Q1757239
# Maximiliano II.a Bavariakoa

Maximiliano II.a Jose Bavariakoa (alemanez: Maximilian II. Joseph; Munich, 1811ko azaroaren 28a – ib., 1864ko martxoaren 10a) Bavariako erregea izan zen. Luis I.aren semea zen. 1848an iraultza mugimendu handiak izan ziren Bavarian eta urte horretan utziarazi zioten aitari erregetza. Maximiliano II.a 1848tik 1864ra arte izan zen errege. Lehen Palatinatua zapaltzeko Prusiarekin aliantza egin zuen arren ez zen beti harekin bat etorri. Prusiarrek Alemania batu eta Austria alde batera utzi nahi zuten. Maximilianok Austriarekin eta beste zenbait estatu txikirekin kontra egin zien. Austriak bere aldetik beste horrenbeste egin nahi izan zuenean, berriz, Prusiaren alde irten zuen. Beti Bavaria burujabe geratzearen alde borrokatu zen eta inguruko estatu txikiekin ere horretarako egin zituen aliantzak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2019/2/22 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q44530
* Multimedia: Maximilian II of Bavaria / Q44530
# Maximiliano II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa

Maximiliano II.a Habsburgokoa (Viena, 1527ko uztailaren 31 – Ratisbona, 1576ko urriaren 12a) Austriako artxidukea izan zen 1564-1576 bitartean, Hungariako (1563-1572) eta Bohemiako (1562-1576) erregea, eta Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (1564-1576). Bere politika erlijioso liberalari esker Alemaniako katoliko eta protestanteen arteko bakealdi bat lortu zen. Artisten mezenas eta humanista izan zen, baina bere helburu politikoak ez zituen gauzatu, ez etxean, ez atzerrian.

## Bizitza

Fernando I.a enperadorearen eta Ana Jagellon Hungariakoaren semea zen. Espainiako gortean hezi zen. Karlos V.aren aginduetara ibili zen hark frantsesen (1544) eta Esmalkaldako Ligaren (1547) aurka izan zituen gatazketan. Haren alaba Mariarekin ezkondu zen 1548an. Hala ere, Erreforma Protestantearen aldera agertu zuen zaletasunagatik ez zuten errege egin. Azkenean katoliko bihurtu behar izan zuen Bohemiako eta Hungariako errege izateko (1562). 1564an enperadore bihurtu zen. Protestanteen eta katolikoen artean bakea egiten saiatu zen, baina hartu zituen neurriak gehiago izan ziren protestanteen mesederako. Fernando I.a hiltzean turkiarrek baliogabeko deklaratu zuten 1562ko su-etena. 1566an Suleiman Bikainak Vienari erasoa jo zion. Hura hil zenean haren seme Selim II.ak hartu zuen aginpidea, eta 1568an zortzi urterako bakea sinatu zuen Maximilianorekin, baina guztiarekin ere ez zion hark bakerik eman.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Maximilian II Encyclopædia Britannica
* Datuak: Q150862
* Multimedia: Maximilian II, Holy Roman Emperor / Q150862
# Maximino Castiñeiras

Maximino Castiñeiras García (Ortoño (Ames), Coruña, 1906ko martxoaren 18a - Coruña, 1992ko maiatzaren 5a) galiziar poeta eta politikaria izan zen.
Gaztaroan errepublikanoa izan zen, eta Galiziako Azañazaleen inguruko taldeekin harremanak izan zituen; Manuel Azañaren gidaritzapean, Izquierda Republicanak 1930eko hamarraldian bereganatu zituen ideial ilustratu, berritzaile eta demokratikoen bultzatzailea izan zen. Espainiako Gerra Zibilaren garaian Errepublikaren aldeko jarrera mantendu zuen, eta gerraostean, 1939an, mendeku eta jazarpenak pairatu zituen. Bere obrari dagokionez, Castiñeirasek poesia landu zuen, sentimendu liriko handiz jantzia, eta gizakiarekiko eta Galiziarekiko bere bokazioaren agergarria dena. Izan ere, Galizia da haren lan gehienen gai nagusia; galiziar kultura galtzeko bidean ikusten zuen, eta bere olerkiekin berpizten lagundu nahi izan zuen frankismoaren garai latzean. Horien artean nabarmentzen dira Mi tierra (Nire lurra), Del corazón al lector (Bihotzetik irakurlearengana), Tres poemas y una tierra (Hiru poema eta lur bat) eta Los de mi tiempo (Nire garaikoak). Monarkia konstituzionala ezartzean, 1977an, Alderdi Sozialistan sartu zen Castiñeiras, eta bi urte geroagoko hauteskundeetan Ameseko zinegotzi aukeratu zuten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12263278
# Maximilien Luce

Maximilien Luce (Paris, 1858ko martxoaren 13a - ibidem, 1941eko otsailaren 4a) frantziar margolaria izan zen.
Grabatzaile batekin ikasi zuen eta bere lehen lanak xilografiak izan ziren. Gero marrazketa ikasi zuen eta olioak margotzen hasi zen. Estilo inpresionistatik puntillismora eboluzionatu zuen, berriro inpresionismora itzultzeko.
Gainera, bere aktibismo anarkistagatik izan zen ezaguna. Argitalpen sozialistek eta anarkistek beren ilustrazioak erabili zituzten. 1894an, Marie François Sadi Carnot Frantziako presidentearen hilketan parte hartzeagatik susmagarri gisa espetxeratu zuten. Proletarioekin zuen begikotasuna eta adiskidetasuna behin eta berriz aipatu zuen bere lanean.

## Iruditegia

* Artistaren gela, Lavin kalea, 1878
* Goizez, barnealdea.
* Saint-Tropezen portua, 1893
* Gizona garbitzen, 1887
* Londresko portua, gaua High Museum of Art
* Côte de la citadelle, 1892
* Madame Luce balkoian, 1893
* Le bon samaritain, 1896
* Kaleko eszena Parisen, 1896
* L’Aciérie, 1899
* Montmartre, de la rue Cortot, vue vers Saint-Denis, c. 1900
* Notre Dame de Paris, 1900
* The Quai Saint-Michel and Notre-Dame, 1901
* Les batteurs de pieux, 1902
* Kaleko eszena Parisen 1871ko maiatzean, 1903–1906
* Paysage près de Méréville, c. 1905
* Rotterdameko portua, arrartsaldean, 1908
* Le chantier, 1911
* Varlinen exekuzioa, 1914–1917
* La Gare de l'Est elurtua, 1917, Musée de l'Hôtel-Dieu
* Portrait du Docteur Marieux
* Autoerretratua, c. 1925–1930

## Kanpo estekak

* Datuak: Q545293
* Multimedia: Maximilien Luce / Q545293
# Maximilien de Béthune

Maximilien de Béthune, Sullyko dukea (Rosny-sur-Seine, 1559ko abenduaren 13a - Villebongo gaztelua, 1641eko abenduaren 22a) Frantziako Parea, Frantziako mariskala, Henrichemont eta Boisbelleko printze soberanoa, Rosnyko baroia, eta gero markesa, militar higanota eta Henrike III.a Nafarroakoa eta IV.a Frantziakoaren lagun eta ministroa izan zen.
Eragin handia izan zuen Frantziako politikan: finantza-kontseiluko kide izan zen, Henrike IV.ari katoliko egiteko gomendioa eman zion, Nantesko ediktuaren prestaketan parte hartu zuen (1598) Savoiarekin bakea egiten lagundu zuen (1601), lantzeko lursail berriak prestarazi zituen eta herri lan asko egin zituen. 1611n gobernuko kargu guztiak utzi zituen. Hala ere, 1621ean Frantziako gobernuaren eta Montauban eta Arroxelako protestanteen arteko bitartekari lanak egin zituen bakea jartzeko. Liburu bat idatzi zuen: Mémoires des sages et royales économies d´Etat de Henry le Grand (1638).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Sully, cheville ouvrière Henri IV - Le Règne interrompu webgunean
* Datuak: Q379953
* Multimedia: Maximilien de Béthune, duc de Sully / Q379953
# Maximiliano II.a Emanuel Bavariakoa

Maximiliano II.a, Max Emanuel edo Maximiliano Emanuel (Munich, 1662ko uztailaren 11 - ibidem, 1726ko otsailaren 26a) Bavariako printze hauteslea izan zen.
Fernando Maria Bavariakoa eta Henriketa Adelaida Savoiakoaren semea izan zen eta Wittelsbach leinuakoa izan zen. 1679an hautesle bihurtu zen bere aita hil ondoren eta 1683tik ibilbide militarra jarraitu zuen. Urte horretan Vienako hiriaren defentsan parte hartu zuen Otomandar Inperioaren aurka. Urte horretan Belgradeko konkista zuzendu zuen, turkiarren esku zegoena.
1685ean Maria Antonia Austriakoarekin ezkondu zen, Leopoldo I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa enperadorearen alabarekin. 1694an Teresa Kunegunda Sobieskarekin ezkondu zen.
1691n Espainiar Herbehereetako gobernadore izendatu zuten. Espainiako Ondorengotza Gerrako Frantziako bandoan parte hartu zuen eta lurraldeka eskuratu nahi izan zituen. Gerra amaitzean, Bavariara itzuli zen, eta arkitektura-proiektuei ekin zien, bere asmo politikoen porrota arintzeko. Habsburgotarren turkiarren aurkako gerra ere babestu zuen.
* Datuak: Q57628
* Multimedia: Maximilian II Emanuel, Elector of Bavaria / Q57628
# Maximilien Sébastien Foy

Maximilien Sébastien Foy (Ham, 1775eko otsailaren 3a - Paris, 1825eko azaroaren 28a) frantses jeneral eta politikaria izan zen. Napoleonekin batera ibili zen Erdialdeko Europako kanpainetan, eta Arapiles, Gasteiz eta Waterlooko guduetan parte hartu zuen. Gudarostearen begirale nagusi izendatu zuten 1814an. Napoleonekin bat egin zuen Ehun Egunetan. 1819an, diputatu hautatu zuten, diputatu independenteen artean. Prentsaren eta pertsonaren askatasunaren alde izan zuen jarrerarengatik nabarmendu zen Biltzarrean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q633498
* Multimedia: Maximilien Sébastien Foy / Q633498
# Marieke Vervoort

Marieke Vervoort (Diest, Belgika, 1979ko maiatzaren 10 – 2019ko urriaren 22a) belgikar atleta paralinpikoa izan zen. Atletismoan, blokartingean, triatloian eta aulki gurpildun gaineko saskibaloian aritu zen.
2012ko Udako Paralinpiar Jokoetan bi domina lortu zituen: zilarrezkoa T52 kategoriako aulki gurpildun gaineko 200 metroko lasterketan eta urrezkoa T52 kategoriako aulki gurpildun gaineko 100 metroko lasterketan. Dohan egin zen munduko txapelketan munduko txapeldun bilakatu zen. 2016ko Udako Paralinpiar Jokoetan bi domina lortu zituen: zilarrezkoa T51/T52 kategoriako aulki gurpildun gaineko 200 metroko lasterketan eta brontzezkoa T51/T52 kategoriako aulki gurpildun gaineko 100 metroko lasterketan.

## Bizitza

Giharretako gaixotasun degeneratibo sendaezin batez joa zegoen. 2016an nazioartean arreta bereganatu zuen adierazi zuenean etorkizunean eutanasiaz baliatu nahi zuela heriotza duina izateko noiz eta egun on baino txar gehiago eraman beharko lituzkenean. 2019ko urriaren 22an hil zen eutanasiaz baliaturik.

## Liburuak

* Wielemie. Sporten voornhet leven (2012)
* De andere kant van de medaille (2017)

## Erreferentziak

* ↑ Urrutikoetxea, Ane. (2019ko urriaren 23a). «Eutanasiaz baliatuta zendu da Marieke Vervoort kirolari paralinpikoa» Gaztezulo (Noiz kontsultatua: 2019ko urriaren 23an).
* Datuak: Q2719376
* Multimedia: Marieke Vervoort / Q2719376
# Marielgo exodoa

Marielgo exodoa (gaztelaniaz: éxodo del Mariel) kubatarren emigratze masiboa izan zen, 1980ko apirilak 15 eta urriak 31 bitartean Kubatik Estatu Batuetara alde egin zutenak, Marielgo portutik abiaturik. Epe horretan, 125.000 kubatar iritsi ziren itsasoz hegoaldeko Floridara.

## Historia

1980ko apirilaren 1ean, kubatar batzuk Peruk Habanan zuen enbaxadan sartzen saiatu ziren, omnibus batekin hesiaren aurka joz. Erasoa geldiarazten saiatu zenean, Pedro Ortiz Cabrera azpiofiziala hil zen. Egoitza diplomatikora bortxaz sartzea lortu zuten sei kubatarrek babes politikoa eskatu zuten, eta Peruko gobernuak eman zien. Errepresalia gisa, Kubako gobernuak enbaxadako sarrerako zaindariak kendu zituen. Horren ondorioz, lau egunez 10.800 lagun sartu ziren bertako lorategietara.
Horiek horrela, Kubako presidente Fidel Castrok, Habanatik 40 kilometrora dagoen Marielgo portua ireki, eta Kubatik irten nahi zuten guztiei alde egiteko baimena eman zien. Handik aurrera, ehunka ontzi Miamitik Marielera joan ziren, emigratzaileen bila. Iheslarietako batzuek bidaia itsasontzi komertzialetan egin zuten arren, marielito gehienak pobreak ziren eta segurtasungabeko txalupetan itsasoratu ziren. Egoeraren larritasuna zela eta, Estatu Batuetako Itsasbazter Guardiak eta Itsas Armadako Infanteriak jardun behar izan zuten errefuxiatuei laguntza ematen.
Exodoa urriaren 31n amaitu zen, Kuba eta AEBetako gobernuen akordioaren bitartez. Epe horretan, 125.000 kubatar inguru iritsi ziren Estatu Batuetara, gehienak Floridara, eta 27 itsasoan ito ziren. Juan Carlos Zaldívarren 90 Miles (2001) dokumentalak eta Brian De Palmaren Scarface (1983), Mira Nair-en The Perez Family (1995) eta Julian Schnabelen Before Night Falls (2000) fikziozko filmek marielitoen gaia landu zuten.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Mariel Boatlift. globalsecurity.org (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).
* 1 2 El éxodo del Mariel conmocionó a los cubanos. Caracol Radio, 2005eko apirilak 9, web.archive.org (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1776480
* Multimedia: Mariel boatlift / Q1776480