OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Deilingen

Deilingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, [[Tuttlingen (barrutia)|Tuttlingen]] barrutian. 2014an 1.719 biztanle zituen 10,91 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q529734
* Multimedia: Deilingen / Q529734
# Deimberg

Deimberg Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, [[Kusel (barrutia)|Kusel]] barrutian. 2014an 89 biztanle zituen 2,12 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q167680
* Multimedia: Deimberg / Q167680
# Drosica

Drosica Tineidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Drosica abjectella da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Drosica abjectella | | daturik gabe |
| Drosica memorialis | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13483179
* Espezieak: Drosica
# Drosophilidae

Drosophilidae familiako eulia diptero ordena da. Drosophila genero genetika eta fisiologia ikerketetan oso erabilia da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1054318
* Multimedia: Drosophilidae / Q1054318
* Espezieak: Drosophilidae
# Drosophila

Drosofila da genetikako esperimentuetan maiz erabilia den drosofilidoen familiako Drosophila generoko intsektu dipteroen izen arrunta. Tamaina txikiko euliak dira (2-4 mm), kolore ilunekoak edo beltzak. 700 drosofila-espezie ezagutzen dira, baina Drosophila melanogaster edo ozpin-eulia da haien artean ezagunena, ikerketa genetikoetan oso erabilia baita. Edozein egoeratan ugari hazten delako da hain baliagarria zientzian. Morganek erabili zuen lehen aldiz 1909an drosofila saiakuntza genetikoetan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q312154
* Multimedia: Drosophila / Q312154
* Espezieak: Drosophila (ICZN)
# Droseraceae

Droseraceae Caryophyllales ordenako familia da. Egun, Landare haragijaleen familia txiki honek 180 espezie inguru ditu hiru generotan banaturik.

## Generoak

Aldrovanda Dionaea Drosera †?Droserapollis †?Droserapites †?Droseridites †?Fischeripollis †?Palaeoaldrovanda †?Saxonipollis

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156185
* Multimedia: Droseraceae / Q156185
* Espezieak: Droseraceae
# Dicondylia

Dicondylia intsektuak banatzen den bi talde handietako bat da. Beste taldea Archaeognatha da. Dicondylia Pterygota eta Thysanura kladotan banatzen da. Intsektu gehienak klado honen barruan daude.
* Datuak: Q1210274
* Espezieak: Dicondylia
# Dicomano

Dicomano Italiako udalerri bat da. Florentziako probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean. 5.454 biztanle ditu, 61,63 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Dicomanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Londa Marradi Pontassieve Rufina Vicchio San Godenzo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q82647
* Multimedia: Dicomano / Q82647
# Dicmo

Dicmo Kroaziako udalerri bat da, Split-Dalmazia eskualdean. Azken zentsuaren arabera 2.805 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1210282
* Multimedia: Dicmo / Q1210282
# Ducherow

Ducherow Alemaniako udalerri bat da, Mecklenburg-Aurrepomerania estatuan. Azken zentsuaren arabera 2.346 biztanle zituen, 77,53 kilometro koadroko azaleran..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q662130
* Multimedia: Ducherow / Q662130
# Duchesne konderria (Utah)

Duchesne konderria (ingelesez: Duchesne County) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Duchesne da. 2010eko zentsuaren arabera 18.607 biztanle zituen, Duchesne kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Duchesne konderriak 8.432,8 kilometro koadro ditu. Horietatik 38,79 ura dira. Beste 8.394,01 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,21 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 18.607 pertsonetatik 17.328 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 1.117 dira. 31 beltzak edo afroamerikarrak. 771 amerikar natiboak ziren eta 45 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 45 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 369 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q26564
* Multimedia: Duchesne County, Utah / Q26564
# Duchess Landing (Oklahoma)

Duchess Landing Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. McIntosh konderrian dago, Oklahoma estatuan. 157 biztanle ditu, 5,9 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* McIntosh konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q963175
# Duchroth

Duchroth Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Bad Kreuznach (barrutia)|Bad Kreuznach]] barrutian. 2014an 561 biztanle zituen 9,68 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q561699
* Multimedia: Duchroth / Q561699
# Ducie uhartea

Ducie uhartea, pitcairneraz Ducie Ailen, Ozeano Barean dauden Pitcairn uhartediko populaturik gabeko atoloi bat da, Polinesian.
* Datuak: Q1122663
* Multimedia: Ducie Atoll / Q1122663
# DuckDuckGo

DuckDuckGo edo DDG, Valley Forgen, Pennsylvanian, Amerikako Estatu Batuetan, sortutako eta ezarritako bilaketa-motor bat da. Motor honek jatorri publikoko leku informazioa (Wikipedia bezala) darabil emaitza tradizionalak hobetzeko. Bere filosofiak pribatutasuna gordetzearen garrantzia azpimarratzen du eta erabiltzaileek egiten dituzten bilaketekin sal-erosketetan ez direla ibiliko agintzen dute.
DDG-ren leloa: "Zure arrastoari jarraiki ez dabilen bilaketa motorra" bezala itzul daiteke. (Jatorriz, ingelesez, "The search engine that doesn't track you").
DuckDuckGok Yahoo! enpresarekin elkarlanean ibili izan da. Yahoo!-koek baimena eman zieten DDGkoei beraiek garatutako iragazki batzuk erabiltzeko.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «DuckDuckGo: A New Search Engine Built from Open Source» web.archive.org 2011-03-17 (Noiz kontsultatua: 2019-02-19).

## Kanpoko esteka

* (Ingelesez) duckduckgo.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12805
* Multimedia: DuckDuckGo / Q12805
# Duchesne (Utah)

Duchesne Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Duchesne konderrian dago, Utah estatuan. 1.588 biztanle ditu, 7,258696 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Duchesne konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130090
* Multimedia: Duchesne, Utah / Q130090
# Duchouquet udalerria, Auglaize konderria (Ohio)

Duchouquet udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Auglaize konderrian. Azken zentsuaren arabera 14.676 biztanle zituen, 109.5 milia karratu (284 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Duchouquet udalerriak 6373 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 28.761 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q924837
* Multimedia: Duchouquet Township, Auglaize County, Ohio / Q924837
# Duck (Ipar Carolina)

Duck Ipar Carolinako herri bat da. Dare konderrian kokatua dago. 2010ean 369 biztanle zituen, 6,26 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Dare konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2724064
* Multimedia: Duck, North Carolina / Q2724064
# Drepane

Drepane arrain pertziformeen generoa da, Indiako ozeanoan, ekialdeko Atlantikoan eta mendebaldeko Ozeano Barean bizi dena. Drepaneidae familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak

* Drepane africana Osório, 1892
* Drepane longimana (Bloch & J. G. Schneider, 1801)
* Drepane punctata Linnaeus, 1758

## Erreferentziak

* ↑ Froese, R.; D. Pauly.. Family Drepaneidae - Sicklefishes. FishBase.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5248154
* Multimedia: Drepane / Q5248154
* Espezieak: Drepane
# Cynoglossidae

Cynoglossidae arrain pleuronektiformeen familia da, itsaso tropikal eta azpitropikaletan bizi dena..

## Generoak

FishBaseren arabera, familiak egun 143 espezie ditu, 3 generotan banaturik:
* Cynoglossinae subfamilia
** Cynoglossus
** Paraplagusia
* Symphurinae subfamilia
** Symphurus

## Erreferentziak

* ↑ Nelson, Joseph S.. (1976). Fishes of the World. John Wiley & Sons ISBN 0-471-54713-1..
* ↑ www.fishbase.org

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1136219
* Multimedia: Cynoglossidae / Q1136219
* Espezieak: Cynoglossidae
# Cynodontidae

Cynodontidae arrain karaziformeen familia da, Neotropikoko ur gezetan bizi dena..

## Genero eta espezieak

FishBaseren arabera, familiak egun 8 espezie ditu, 3 generotan banaturik, baina aditu gehienek Gilbertolus generoa ere barnean sartzen dute:
* Cynodontinae subfamilia
** Cynodon generoa (Agassiz, 1829)
*** Cynodon gibbus (Agassiz, 1829)
*** Cynodon meionactis (Géry, Le Bail eta Keith, 1999)
*** Cynodon septenarius (Toledo-Piza, 2000)
** Hydrolycus generoa (Müller eta Troschel, 1844)
*** Hydrolycus armatus (Jardine eta Schomburgk, 1841)
*** Hydrolycus scomberoides (Cuvier, 1819)
*** Hydrolycus tatauaia (Toledo-Piza, Menezes eta Santos, 1999)
*** Hydrolycus wallacei (Toledo-Piza, Menezes eta Santos, 1999)
** Rhaphiodon generoa (Agassiz, Spix eta Agassiz, 1829)
*** Rhaphiodon vulpinus (Agassiz, 1829)
* Roestinae subfamilia
** Gilbertolus generoa (Eigenmann, Eigenmann eta Ogle, 1907)
*** Gilbertolus alatus (Steindachner, 1878)
*** Gilbertolus atratoensis (Schultz, 1943)
*** Gilbertolus maracaiboensis (Schultz, 1943)
** Roestes generoa (Günther, 1864)
*** Roestes itupiranga (Menezes eta Lucena, 1998)
*** Roestes molossus (Kner, 1858)
*** Roestes ogilviei (Fowler, 1914)

## Erreferentziak

* ↑ Nelson, Joseph S.. (1976). Fishes of the World. John Wiley & Sons ISBN 0-471-54713-1..
* ↑ www.fishbase.org
* ↑ FishBasek, berriz, Acestrorhynchidae familian sartzen du

## Kanpo estekak

* Datuak: Q899822
* Multimedia: Cynodontidae / Q899822
* Espezieak: Cynodontidae
# Djelfako probintzia

Djelfa (arabieraz: ولاية الجلفة) Aljeriako Wilaya edo probintzietako bat da. 66.415 kilometro koadro ditu eta 1.223.223 biztanle 2008ko zentsoan. Hiriburua Djelfa da, herrialdearen hiriburu bera. Guztira 12 barruti ditu eta 36 udalerri.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q233233
* Multimedia: Djelfa Province / Q233233
# Djerfisherita

Djerfisherita sulfuro motako minerala da eta djerfisherite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Djerfisherita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {K6(Fe,Cu,Ni)25S26Cl}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Djerfisherite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Djibuti (hiria)

Djibuti (arabieraz: مدينة جيبوتي‎, frantsesez: Ville de Djibouti, somalieraz: Magaalada Jabuuti, afarreraz: Magaala Gabuuti) Djibuti estatuaren hiriburua eta hiri nagusia da. Herrialdearen ekialdean dago, Adengo Golkoan, Itsaso Gorriaren sarreran. 2014an, 570.000 biztanle zituen.

## Geografia
### Klima

Basamortuko klima beroa dauka, BWh Köppen klima sailkapenaren arabera.
Datu klimatikoak (Djibouti) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 34 | 34 | 37 | 38 | 44 | 47 | 47 | 47 | 44 | 39 | 36 | 34 | ' |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 28.7 | 29.0 | 30.2 | 32.0 | 34.9 | 39.0 | 41.7 | 41.2 | 37.2 | 33.1 | 30.8 | 29.3 | 33.9 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 25.1 | 25.7 | 27.0 | 28.7 | 31.0 | 34.2 | 36.4 | 36.0 | 33.1 | 29.3 | 26.9 | 25.4 | 29.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 21.5 | 22.5 | 23.8 | 25.4 | 27.0 | 29.3 | 31.1 | 30.6 | 28.9 | 25.6 | 23.1 | 21.6 | 25.9 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | 19 | 18 | 21 | 21 | 21 | 23 | 22 | 22 | 23 | 21 | 18 | 17 | ' |
| Euria (mm) | 10.0 | 18.8 | 20.3 | 28.9 | 16.7 | 0.1 | 6.2 | 5.6 | 3.1 | 20.2 | 22.4 | 11.2 | 163.5 |
| Euri egunak (≥ 1 mm) | 3 | 2 | 2 | 1 | 1 | 0 | 1 | 1 | 1 | 1 | 2 | 2 | 17 |
| Eguzki orduak | 244.9 | 220.4 | 263.5 | 273.0 | 316.2 | 282.0 | 260.4 | 275.9 | 279.0 | 297.6 | 285.0 | 272.8 | 3270.7 |
| Iturria (1): Hong Kong Observatory ||||||||||||||
| Iturria (2): BBC Weather ||||||||||||||

## Historia

1888. urtean sortu zuten eta Frantziar Somaliaren hiriburu bihurtu zen 1896an.

## Ekonomia

Burdinbide baten bidez Etiopiako Addis Abeba hiriarekin lotzen da. Kafea, laboreak eta olioa esportatzen dira bertako portutik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017/5/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ 38. araua - Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-12-29).
* ↑ Présentation de Djibouti, diplomatie.gouv.fr
* ↑ Climatological Information for Djibouti, Djibouti. Hong Kong Observatory (Noiz kontsultatua: 15 October 2012).
* ↑ BBC Weather : Djibouti. (Noiz kontsultatua: 11 July 2012).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3604
* Multimedia: Djibouti (city) / Q3604
# Djelfa

Djelfa (arabieraz: الجلفة‎‎, al-Ǧilfah) Aljeria iparraldeko hiria da, Djelfa probintziaren hiriburua. Ouled Naïl mendien iparraldean dago, eta Aljertik 300 kilometro hegoaldera. 2008an, 265.833 biztanle zituen.

## Klima

Estepako klima hotza dauka, BSk Köppen klima sailkapenaren arabera.
Datu klimatikoak (Djelfa) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 22.0 | 25.5 | 29.3 | 33.2 | 38.4 | 39.6 | 41.8 | 39.2 | 37.0 | 38.0 | 28.8 | 24.5 | ' |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 9.8 | 12.0 | 15.1 | 18.3 | 23.5 | 29.9 | 33.8 | 32.9 | 27.5 | 21.1 | 14.4 | 10.8 | 20.8 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 5.0 | 6.6 | 9.0 | 12.0 | 16.8 | 22.6 | 26.1 | 25.4 | 20.7 | 15.2 | 9.4 | 6.1 | 14.6 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 0.1 | 1.2 | 2.9 | 5.7 | 10.0 | 15.2 | 18.3 | 17.8 | 13.9 | 9.2 | 4.3 | 1.4 | 8.3 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -12.0 | -9.0 | -7.2 | -3.9 | 0.3 | 3.6 | 9.0 | 8.0 | 2.0 | 0.0 | -11.0 | -8.0 | ' |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 36.2 | 26.8 | 27.0 | 28.8 | 33.9 | 19.6 | 9.8 | 18.0 | 30.4 | 27.5 | 29.7 | 30.2 | 317.9 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.1 mm) | 9.7 | 7.6 | 7.0 | 6.7 | 6.6 | 5.0 | 3.8 | 4.8 | 6.5 | 7.0 | 7.9 | 9.3 | 81.9 |
| Hezetasuna (%) | 72.9 | 66.8 | 58.0 | 53.9 | 47.3 | 36.5 | 30.3 | 33.8 | 49.0 | 57.3 | 69.1 | 77.2 | 54.3 |
| Iturria (1): World Meteorological Organization (batez besteko tenperaturak eta prezipitazioa, 1976–2005) ||||||||||||||
| Iturria (2): climatebase.ru (muturrekoak, hezetasuna) ||||||||||||||

## Erreferentzia

* ↑ Algeria:cities. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2018-8-26).
* ↑ World Weather Information Service–Djelfa. World Meteorological Organization (Noiz kontsultatua: 2016-10-21).
* ↑ Djelfa, Algeria. Climatebase.ru (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2794758
* Multimedia: Djelfa / Q2794758
# Djennéko Meskita Handia

Djennéko Meskita Handia (arabieraz: الجامع الكبير في جينيه‎) buztinez egindako munduko erlijio-eraikin handiena da, baita pieza bakarreko material honen egiturarik handiena ere. 75 × 75 metroko azalerarekin (5.625 m²), sudan-saheliar arkitekturaren gailurtzat jotzen dute. Meskita Djenné hiri txikiko erdigunean dago, Malin, Niger ibaiaren barneko deltan. Afrikako monumenturik ezagunenetako bat da eta 1988az geroztik UNESCOren Gizateriaren Ondare den Djennéko Alde Zaharraren parte.

## Historia

Djennéko lehen meskita 1180 eta 1330 artean eraiki zutela ziurra da. 1620an Es-Sadi meskitako imanak 1180an Koi Konboro sultana islamera bihurtu zela idatzi zuen. Gero bere jauregia eman eta fededunentzat Djennéko lehen meskita eraikiarazi zuen. Ondoren, dorrea eta horma gehigarri bat eraiki zituzten, eta, gaur egun, 1240. urtekotzat hartzen dugu.
Amadu Hammadi Bubuk (Seku Amadu ere deitua), Massinako Inperioaren sortzaileak, 1834an meskita zaharra, 600 urtekoa, eraisten utzi zuen, etengabeko euri baten ondorioz denbora gutxian gertatu zena. Orduan meskita hori, jauregi batetik sortua, oparoegia eta luxuzkoegia zela pentsatu zuen. Jatorrizko eraikinetik geratu zen zati bakarra tokiko liderren hilobiak dituen esparrua da. Bigarren meskita 1896 inguruan eraiki zuten berriz, plano zaharretan oinarrituta, oraingoan itxura apalagokoa. Berriro eraitsi zuten, gaur egun dagoen meskita eraikitzeko. Meskita, itxura eta tamaina aldetik, lehenengoaren antzekoa izan zen. Gaur egungo Meskita Handiaren eraikuntza 1906an hasi eta 1907 eta 1909 artean amaitu zuten. Ismaila Traoré, igeltseroen gremioko presidenteak bere eraikuntza zuzendu eta gainbegiratu zuen. Garai hartan, Djenné Mendebaldeko Afrika Frantsesaren parte zen, eta frantziarrek meskita eta inguruko madrasa eraikitzeko laguntza ekonomiko eta politikoa eskaini ahal izan zuten.
Maliko meskita askok instalazio elektrikoak eta sanitarioak dituzte. Kasu batzuetan, fatxada azulejoz estaltzen dute, eta horrek eraikinaren itxura historikoa hondatu du eta eraikinaren egitura-osotasuna kolokan jarri du. Djennéko Meskita Handiak megafonia-sistema bat izan badu ere, Djennéko herritarrek eraikinaren beste modernizazio batzuei aurre egin diete.
Teilatuan eta otoitz-eremua Vogue aldizkariko moda-irudien saio baterako erabili zutenez, Meskita Handia musulmanak ez zirenentzat itxi egin zuten. Emakume erdi biluzizko argazkiak hartzea aldizkariak tokiko liderrekin egindako akordioaren urraketatzat hartu zituzten.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Mudand infidels: Djenné, Mali» San Diego Reader 2015-4-7.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q683632
* Multimedia: Great Mosque of Djenné / Q683632
# Djerma (zaldi)

Djerna zaldia Afrikako Niger ibaian barrena, Nigerren zein Malin hedatutako bertako zaldi arraza bat da. Zela zaldia bezala erabilitako abere hauek, tamaina zein beste hainbat ezaugarriengatik, ponien sailkapen taldean sartzen dira. Oro har zaldi hauek kolorez ilunak dira eta soslai ganbilekoak. Beroaren aurrean oso zaldi gogorrak dira. Arraza ez da oso ezaguna bere hedapen gunetik kanpo, baina antza bere kopurua ez da txikia. Dena den datu gutxi dago kopuruari dagokionez.
Djerma zaldi arraza Mendebaldeko Afrikako berberiar zaldien taldean kokatzen da, lehen esan bezala Dongola zaldien eraginarekin. Haien hedapena Timbuktu eta Say hirien artean kokatzen da, baita Nigerreko erdialdean ere.

## Arrazaren historia

Antza arraza hau Dongola zaldiaren eta berberiar zaldiaren arteko nahasketatik dator.

## Erreferentziak

* ↑ Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian. http://www.theequinest.com/breeds/djerma/

## Bideoak

* Datuak: Q15720716
# Djembe

Djembe edo jembe (maninkerazko jembe dʲẽbe ahoskatua, N'Ko: ߖߋ߲߰ߓߋ hitzetik ekarria) larruz estalitako menbranofonoa da, mendebaldeko Afrikan jatorria duena. Formaren, zuraren dentsitatearen, barne-grabatuen eta azalaren arteko desberdintasunen ondorioz, djembeak eman ditzakeen tonu-sorta zabala dago. Larrua erdigunetik gertu jotzeak nota larriagoak ematen ditu, eta ertzetik gertu jotzeak tonu zorrotzagoak sortzen ditu. Ongi findutako djembe batean, ondo bereizitako larriak, ertainak eta zorrotzak lortzen dira.
Djembeek 30 cm inguruko diametroa izan ohi dute, eta bi eta sei zentimetro arteko aldakuntza. Bi motatakoak daude: tradizionalak eta modernoak.

## Djembe-jole ospetsuak

* Abdoulaye Diakité (Senegal)
* Hani Naser (jordano-estatubatuar)
* Latyr Sy (Senegal)
* Mamady Keïta (Ginea)
* Famoudou Konaté (Ginea)
* Bolokada Conde (Ginea)
* Yamadu Bani Dunbia (Mali)
* Soungalo Coulibaly (Mali)
* Drissa Kone (Mali)

## Erreferentziak

* ↑ (Alemanez) Friedländer, Marianne. (1992). Lehrbuch des Malinke. (1. argitaraldia) Leipzig: Langenscheidt, 279, 159–160 or. ISBN 978-3-324-00334-6..
* ↑ (Frantsesez) Tolno, Faya Ismael. (2011ko iraila). «Les Recherches linguistiques de l'école N'ko» Dalou Kende (Kanjamadi) (19): 7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q537750
* Multimedia: Djembe / Q537750
# Djenné

Djenné (banbaraz: ߘߖߋߣߣߋ) Mali erdialdeko Mopti eskualdeko hiria eta udalerria da. Niger eta Bani ibaien elkargunean eratzen den barne deltan dago, Moptitik 130 km hego-mendebaldera. Udalerriak hiria eta inguruko 10 herri hartzen ditu barne eta 2009an 32.944 biztanle zituen.
Djennéko historia Timbuktukoari estuki loturik egon da. XV. eta XVII. mendeen artean, Timbuktutik irten edo Timbuktura sartzen ziren Saharan zeharko merkataritzako gai gehienak (urrea, gatza..) eta esklaboak, Djennétik zehar igarotzen ziren. Bi hiriak islamdar jakinduriaren gune bilakatu ziren. Baina, portugaldarrek Afrikako itsasaldean merkatal portuak eraiki zituztelarik, Saharan zeharko merkataritzak garrantzia galdu zuen eta Djenné gainbehera etorri zen.
Hiria ospetsua da bere lasto-buztinezko arkitekturarengatik. Eraikin aipagarriena Meskita Handia da, lehengo meskita zegoen leku berean 1907an eraikia. Hiru kilometro hego-ekialdera Djenné-Djenno dago, Djennéren jatorrizko kokapena eta Saharaz hegoaldeko Afrikako hiri zaharrenetako bat. 1988an UNESCOk Djenné eta Djenné-Djenno Gizateriaren Ondare izendatu zituen.

## Erreferentziak

* Artikulu hau idazteko Ingelesezko Wikipediako Djenné artikuluko informazioa erabili da.
* ↑ 2009ko errolda, Mopti eskualdea Instat.gov.ml
* ↑ Susan Keech McIntosh et Roderick J. McIntosh: Jenne-Jeno, une ancienne cité africaine Anthropology.rice.edu
* ↑ Old Towns of Djenné Unesco.org

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Oumar Diamoye: Protection du patrimoine culturel : l’architecture de Djenné, une richesse qui se meurt Afribone.com
* Datuak: Q213507
* Multimedia: Djenné / Q213507
# E

    Artikulu hau euskal alfabetoko 5. letrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «E (argipena)».
E euskal alfabetoko bosgarren hizkia eta bigarren bokala da. E (larriz) eta e (xehez) idazten da. Hizkia oso erabilia da munduko hizkuntza askotan, eta ohikoena da ingelesa, frantsesa edo gaztelania bezalako hizkuntzatan.

## Historia

| Egiptoko hieroglifoa qʼ | Proto-sinaikoa | Proto-kanaandarra hillul | Feniziera He | Etruskoa E | Greziera Epsilon | Latina/ Zirilikoa E |
Latinezko 'E' letra grezierako epsilon 'Ε' letraren oso antzekoa da. Grezierazkoa feniziar alfabetoko hê letratik dator, ustez, pertsona bati deitzeko edo aipatzeko erabiltzen zen letra gisa jaio zena. Egiptoko hieroglifoetan erabiltzen zen ikur baten antzekoa zen, baina ahoskera ezberdina zuen.

## Euskal E grafia

1913an Euzkadi egunkaria sortu zenean, hasieran alfabeto gotikoan idatzitako 𐌴 bat zegoen. Letra hau Javier Gortazarrek sortu zuen, Euzko Pizkundia taldeko lehendakaria Ondoren, 1936an Ertzaña sortu zenean, 𐌴 hori erabili zen euren jantzietan, baina Lehenbiziko Eusko Jaurlaritzak bere elementu guztietarako erabiltzea proposatu zuen. Eusko Jaurlaritzaren lehenengo medikuek E hori erabili zuten Gurutze Gorriaren logotipoaren gainean, 1936an.

## Erreferentziak

* ↑ «Letter frequencies (rankings for various languages)» www.bckelk.org.uk (Noiz kontsultatua: 2024-02-26).
* ↑ «English letter frequencies» web.archive.org 2008-07-08 (Noiz kontsultatua: 2024-02-26).
* ↑ «Frequency of Occurrence of Letters in Spanish» web.archive.org 2008-05-11 (Noiz kontsultatua: 2024-02-26).
* ↑ Anasagasti, Iñaki. (2010). Historia de la “E” gótica en Euzkadi. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Borra, Carlos C.. (2013-04-07). «La 'E' gótica vuelve a escena» Deia (Noiz kontsultatua: 2024-02-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) Meraki&ko. «Xabier Gortazar Manso de Velasco, el creador de la E gótica que lució el diario Euzkadi en su cabecera» Sabino Arana Fundazioa (Noiz kontsultatua: 2024-02-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) Borra, C. C.. (2009-11-20). «La "E" de todos los vascos» Deia (Noiz kontsultatua: 2024-02-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9907
* Multimedia: E / Q9907