OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Xabat Otxotorena

Xabat Otxotorena Arrarats (Hernani, 1980ko azaroaren 17a -) euskal txirrindulari ohia da.
Amateur mailan garaipen batzuk lortu ondoren, 2005ean profesionaletara pasatu zen Orbea taldean. Bere emaitzarik onenak 2007an lortu zituen, non 4. izan zen Getxoko Zirkuituan eta Circuito Montañéseko etapa batean irabaztea lortu zuen (honako hau izan zen bere lorpenik handiena profesional bezala).

## Palmaresa

2003
* Goierriko Itzuliko etapa 1
* 2. Landetako Tourrean
* 3. Jose Mari Anza Memorialan
2004
* Euskaldun Txapelketa
* San Bartolome Sari Nagusia
* Giro dell Valli Cuneesi nelle Alpi del Mare-ko etapa 1
* 2. Altzoko Igoeran
* 2. Andra Mari Sari Nagusian
* 3. Jose Mari Anza Memorialan
* 6. Bizkaiko Biran
* 9. Nafarroako Itzulian
2006
* 4. Extremadurako Itzulian
* 5. Getxoko Zirkuituan
2007
* Circuito Montañéseko etapa 1
* 4. Getxoko Zirkuituan
2008
* 8. Getxoko Zirkuituan

## Taldeak

* Orbea (2005-2007)
* Extremadura-Spiuk (2008)

## Kanpo estekak

* Xabat Otxotorena - ProCyclingStats
* Xabat Otxotorena - FirstCycling.com
* Datuak: Q1436625
* Multimedia: Xabat Ochotorena / Q1436625
# Xabalina

Xabalina jaurtitzeko diseinatuta dagoen lantza bat da. Historiaurreko ehiztariek eta gerlariek erabili zuten. Zeltiberiar gerlarien hilobi askotan burnizko xabalinak aurkitu izan dira eta, Bayeuxko tapizean, gudu bat irudikatzen da, etsaiaren aurka airean jaurtitako xabalinekin. Bultzada eta indar handiagoa emateko eta jaurti ondoren berreskuratzeko, batzuk erdialdean lotzen ziren, soldaduari ere lotuta zihoan uhal batekin, latinez amentum izena hartzen zuena.
Egun, xabalina atletismoko proba batean erabiltzen da.

## Antzinako xabalina motak

* Arpoia: Historiaurreko xabalinak ziren. Haien muturra makilatik erauzten zen harrapakina harrapatzen zuenean. Egun, hitz hori mutur hortzduneko metalezko haga bati ematen zaio, arrain handiak eta baleak harrapatzeko erabiltzen dena.
* Txuzoa: Mutur indartsuko lantza laburra, besoarekin jaurtitzen zena.
* Azkona: Benabloa baino lantza arinagoa, Brontze Arotik xabalina gisa erabili izan dena.
* Framea: Gizaki baten altuera gainditzen ez zuen xabalina.
* Piluma: Antzinako soldadu erromatarrek erabilitako lantzak. Haien burnizko muturra hagatik erauzten zen etsaia jo ondoren, eta gorputzean sartzen zitzaion.
* Benabloa: Lantza laburra: XVI. mendean, espainiar alferezaren bereizgarria zen.

## Xabalina Olinpiar Jokoetan

Egungo Olinpiar Jokoetan, Antzinateko jatorrizko Olinpiar Jokoetako probetatik geratzen den probetako bat da xabalina jaurtiketa. Jatorrizkoetan zein egungo Olinpiar Jokoetan, proba atletikoetako bat da. Jatorrizko Olinpiar Jokoetan, pentatloiko proben artean zegoen; egungoetan, dekatloi eta heptatloian baina, jatorrizkoetan ez bezala, egungoetan berezko proba gisan ere dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3757641
* Multimedia: Javelins / Q3757641
# Xabat (argipena)

Xabat hitzak esanahi zenbait ditu:
* Sabbath, juduen asteko zazpigarren eguna da, larunbata, asteko atseden eta jai-egun hartzen dutena;
* Sabat euskal gizon izenaren aldaera.
# World Trade Center (PATH)

PATH :
World Trade Center (Munduko Merkataritza Zentroa, euskaraz) PATH sarearen geltokia da, New York estatuko New York udalerrian kokatuta dagoena.
Geltokia 1909ko uztailaren 19an ireki zen.

## Eskema

| G | Beheko solairua | Sarrera/Irteera, autobus geldialdia |
| B1 Upper Concourse | New Yorkeko metroa | lineko nasetarako sarrera linetako nasetarako sarrera |
| B1 Upper Concourse | West Concourse Balcony | Dendak |
| B2 Lower Concourse | New Yorkeko metroa | linetako nasetarako sarrera linetako nasetarako sarrera |
| B2 Lower Concourse | Pasabidea | Broadway lineko nasetako sarrera |
| B2 Lower Concourse | Westfield WTC | Dendak |
| B2 Lower Concourse | Pasabidea | 7th Avenue lineko nasetako sarrera |
| B3 Mezzanina | PATH txarteldegiak | PATH nasetako sarrera |
| B3 Mezzanina | West Concourse | Dendak |
| B4 PATH |
| B4 PATH | 1. trenbidea | ← P Exchange Place eta Hoboken geltokietaraino |
| Erdiko nasa (A nasa) ||
| B4 PATH | 2. trenbidea | ← P Exchange Place eta Hoboken geltokietaraino |
| Erdiko nasa (B nasa) ||
| B4 PATH | 3. trenbidea | ← P Exchange Place eta Hoboken geltokietaraino |
| B4 PATH | 4. trenbidea | ← P Exchange Place eta Newark geltokietaraino |
| Erdiko nasa (C nasa) ||
| B4 PATH | 5. trenbidea | ← P Exchange Place eta Newark geltokietaraino |
| Alboko nasa (D nasa) ||
Geltokiko eskema :

## Konexioak

Ingurunetako konexioak :

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Geltokia» Port Authority of New York and New Jersey.

## Ikus, gainera

* PATH sarea
* New York

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Trans-Hudson portu Autoritateko web gune ofiziala
* Datuak: Q2001751
* Multimedia: WTC Transportation Hub / Q2001751
# World Wide Web Consortium

World Wide Web Consortium (W3C) World Wide Weberako estandarrak sortzen dituen erakundea da. Zuzendaria Tim Berners-Lee da, Webean oinarrizkoak diren URL, HTTP eta HTML bezalakoen asmatzailea.
Estandar batek hurrengo egoerak pasatzen ditu:
* Working Draft (Lan egiteko zirriborroa)
* Last Call (Azken deialdia)
* Proposed Recommendation (Proposatutako gomendioa)
* Candidate Recommendation (Gomendio hautagaia)
Azkenik, Gomendioaren onarpenarekin amaitzen da, hau da, estandar publiko eta ireki baten sorrerarekin. Gomendio hauetako gehienak erreminta eta teknologien sortzaileek bultzatzen dituzte. Oso garrantzitsua da estandarren sorreraren prozesu hau, edozein garatzailek monopolioa eskuratu ez dezan.

## W3C/IETFeren estandarrak

| CSS CGI DOM HTML RDF SVG SOAP SMIL SRGS SSML VoiceXML | WSDL XHTML XML XML Events XForms XML Information Set XML Schema XPath XQuery XSLT |

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) W3Cren webgune ofiziala
* Datuak: Q37033
* Multimedia: W3C / Q37033
# World Without End

World Without End (euskaraz Amaierarik Gabeko Mundua) 2007an Ken Follett gales idazleak idatzitako fikziozko historiazko eleberri bat da. 1989ko The Pillars of the Earth (Munduaren Pilareak) eleberri ospetsuaren jarraipena da.
Eleberri hau idazteko unean Ken Follett idazlea Gasteizko Santa Maria katedralan oinarritu zen. Istorioa Munduaren Pilareak eleberian jazotako gertakarietatik 17 urte ondoren gertatzen da.
2012an eleberri honetan oinarritutako izenburu berdineko zortzi atalez osatutako World Without End telesaila estreinatu zen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1327, Ingalaterrako Erresuma, Kingsbridge hiria. Lau neska-mutil katedraletik atera eta jolasteko asmoz basora joango dira: Gwenda, lapur baten alaba; Caris, mediku izan nahi duen aparteko neskatoa; eta Merthin eta Ralph anaiak, lehena burua asmakuntzez beteriko mutiko buruargia, eta bigarrena tirano hutsa, izaera anker eta mendekuzalea duena. Basoan zaldun bat eta bi soldaduen arteko borroka baten lekuko izango dira. Soldaduak hil eta zaldunak agiri bat lurperatuko du, ondoren Kingsbridgeko monasterioan sartuko da, bere gainontzeko bizialdian fraide izateko asmoz. Agiri sekretu honen edukiak eleberrian garrantzi handia izango du.
Jada helduak direla, iraganeko lau neska-mutil horien bizitzak handigura, maitasuna, gorrotoa eta mendekuaren bidez elkarlotuko dira. Oparotasun eta gosete aldiak biziko dituzte, bai eta gerra eta izurri aldiak ere.
Caris, artile merkatari baten alaba da, neskatoa zela mediku izatea amesten zuen, baina Erdi Aroan emakumeei debekatutako lanbidea denez, belarretan aditua den sendatzaile bilakatu eta Elizarekin hika-mikak izango ditu. Halere, Carisek ez ditu ez hau ez eta beste debekuak ere onartuko. Beste emakumezko sendatzaile batekin ikasi eta bere independentzia gorde eta inongo gizonen menpe ez egoteko duen borondate handiak Merthinekiko duen maitasunarekin sentipen gatazka bat sortuaraziko dio. Halere, Merthin arotz izateko ikasten hasi eta bere dohai bikainei esker Kingsbridgeko arkitektoa bilakatuko da. Hiriko agintarien debetu eta murrizketak ez ditu inolaz ere onartuko. Carisekin ezin litekela ezkondu eta amesten dituen proiektuak ere ezin ditzazkela gauzatu ikustean, Italiara bidaiatuko du. Aldiz, Jacki heldutasunak ez dio batere onik egin, eta mutikoa zela baino oraindik gizon bortitz, anker eta mendekuzalegoa bilakatu da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1216826
# World Trade Center

World Trade Center edo Dorre Bikiak (ingelesez: Twin Towers) Manhattango (New York) etxe orratz famatuak izan ziren. Minoru Yamasaki arkitektoak eta Leslie E. Robertson ingeniariak egin zuten eraikuntza proiektua 1961ean. Munduko eraikinik altuenak izan ziren 1972etik 1973era arte. Urte hartan Sears Dorreak altueran gainditu zien.
2001ean desagertu egin ziren mundua zur eta lur utzi zuen atentatu baten bidez.

## Historia

* 1961ean lehendabiziko planoak aurkeztu zituzten.
* 1973ko apirilaren 4an inauguratu zituzten.
* 1975eko otsailaren 13an sutea hartu zuten dorrek.
* 1993ko otsailaren 26an bertan bonba bat ipini zuten.
* 2001eko irailaren 11n talde suizida batek gidatutako bi hegazkinek talka egin zuten dorreen aurka, biak ala biak guztiz suntsituz. Ia 3.000 hildako eragin zuen Al-Qaedak egindako atentatu honek.
* 2002an dorreak berreraikitzeko nazioarteko lehiaketa bat antolatu zen. Daniel Libeskind arkitektoak irabazi zuela jakin zen 2003an.

## Eraikinak

World Trade Center merkataritza-gune erraldoia zazpi eraikinetan banatuta zegoen. Eraikuntza multzoko bi eraikin nagusiak Ipar Dorrea (1 WTC), Telekomunikazioen antena kontuan hartuta 527 metro zituena eta kontuan hartu gabe 417 metrokoa, eta Hego Dorrea (2 WTC), 415 metroko garaiera zuena.
Eraikin multzoaren erdian plaza bat zegoen, Austin J. Tobin Plaza izenekoa, 7 eraikinez inguratua. Plazaren azpian The Mall at the World Trade Center merkataritza-gunea zegoen. Bi dorreen artean Marriott World Trade Center (3 WTC) hotela zegoen. Plazan 4 WTC, 5 WTC eta 6 WTC eraikinak zeuden. Plazatik kanpo, baina bi zubirekin lotua, 47 solairuko 7 WTC eraikina zegoen.
Dorre biki biak 110 solairu zituzten, 3 WTC-ak 22 solairu, 4 eta 5 WTC-ak 9 solairu zituzten, 6 WTC-ak 8 solairu eta 7 WTC-ak 47 solairu zituen.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) WTC-ren webgunea
* Datuak: Q11235
* Multimedia: World Trade Center (1970–2001) / Q11235
# World Trade Center Ciudad de México

World Trade Center Ciudad de México, Mexikoko Mexiko Hiria hiriburuan dagoen eraikin bat da, 50 solairu ditu.
1972-1994 artean Guillermo Rossell de la Lama, Joaquín Álvarez Ordóñez eta Ramón Miquelajauregui arkitektoek diseinatu eta eraikiarazi zuten.
* Datuak: Q2712478
* Multimedia: World Trade Center Mexico / Q2712478
# World War Z

World War Z (euskaraz Z Mundu Gerra) 2013ko Marc Foster alemaniar-suitzar zinema zuzendariaren film bat da. Filma Max Brooks idazlearen World War Z eleberrian oinarritua dago. 2013ko ekainaren 2an Londresen estreinatu zen.
Ipar Euskal Herrian 2013ko uztailaren 5an estreinatu zen, aldiz, Hego Euskal Herrian abuztuaren 2an.

## Argumentua

Gizateria osoa pertsonak zonbi bilakatzen dituen bapateko pandemia oldarkor batek erasotzen duenean, NBEko Gerry Lane ikertzaile adituak (Brad Pitt) denbora eta ia ziurra den patuaren aurkako lasterketa bizi batean zibilizazioaren desagerpena ekiditen saiatuko da. Gizakien behin betiko desagerpenaren mehatsua dakarren pandemia beldurgarri hau geldiarazteko erantzunaren bilaketan Gerry munduko hainbat herrialdeetatik igaroko da, honela milioika ezezagunen bizia eta baita bere familia berarena ere salbatu asmoz.

## Aktoreak

* Brad Pitt: Gerry Lane.
* Mireille Enos: Karen Lane, Gerryren emaztea eta haren bi alaben ama.
* Daniella Kertesz: Segen, israeldar gudaria.
* James Badge Dale: Speke, estatubatuar militarra.
* David Morse: Gunter Haffner, CIAko agente ohia, arrazoi ezezagunengatik espetxe abandonatu batean dagoena.
* Fana Mokoena: Thierry Umutuni, Gerryren laguna.
* David Andrews: Mullenaro kapitaina.
* Sterling Jerins eta Abigail Hargrove: Gerry eta Karenen alabak.
* Peter Capaldi: MOEko medikua.
* Pierfrancesco Favino: MOEko Osasun Zentruko burua.
* Ludi Boeken: Jurgen Warmbrunn, Mossadeko buruzagia.
* Grégory Fitoussi: C130ko pilotua.
* Ernesto Cantu: Tomasen aita.
* Matthew Fox: paraxutista.

## Kanpo estekak

* World War Z filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* World War Z filmaren webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q28196
* Multimedia: World War Z / Q28196
# Zislow

Zislow Alemaniako udalerri bat da, Mecklenburg-Aurrepomerania estatuan. Azken zentsuaren arabera 197 biztanle zituen, 15,94 kilometro koadroko azaleran..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20304
* Multimedia: Zislow / Q20304
# Zisma Nagusia

Zisma Nagusia Erdi Aroko kristautasuna mendebaldeko (Eliza Katoliko Erromatarra) eta ekialdeko (Eliza Ortodoxoak) adarretan erdibitu zuen prozesua da. Maiz aipatzen den data 1054koa baden ere, zisma prozesu luze baten ondorioa da. Ikuspuntuaren arabera, Ekialdeko Zisma (katolikoena, eta, beraz, euskal kulturan) edo Mendebaldeko Zisma (ortodoxoena) izenak ere hartu ditu.

## Historia

Erdibitzearen eragile nagusia Aita Santuaren autoritatearen inguruko tirabirak izan ziren. Leon IX.a Aita Santuak uste zuen Erromako Apezpikuak ekialdeko lau patriarken gaineko autoritatea zuela. Gaur egun ere, ortodoxoek adierazten dute Laugarren Kontzilioan adostutakoaren arabera, Konstantinopolis eta Erromako apezpikuen arteko berdintasuna ezarri zela. Horretaz gain, horrenbeste garrantzia ez zuten beste kausa ere bazeuden, hala nola nizeatar kredoan gehitutako klausula batek (filioque klausula zeritzonak) eztabaida ere eragin zuen.
Eliza kristaua dotrina, teologia, hizkuntza, politika eta geografia arloetan bereizi zen, eta bien arteko hutsunea ez da desagertu. Are gehiago, ondotik etorri ziren hainbat gertaerak, 1200ean gurutzatuek Konstantinopolis arpilatzeak, areagotu egin zituzten desadostasunak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q51648
* Multimedia: East–West Schism / Q51648
# Zisnearen kantua (Schubert)

    Artikulu hau Schuberten lanari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zisnearen kantua (argipena)».
Zisnearen kantua (alemanez: Schwanengesang), Franz Schubert konposatzaile austriarraren hilondoko lied sorta bat da. Beste bi zikloetan ez bezala, Andre errotari ederra eta Winterreise, bi autore ezberdinen poemak erabiltzen ditu, Ludwig Rellstab (1799 - 1860) eta Heinrich Heine (1797 - 1856). Bere azken kantuen bilera arbitrarioa da, baina, hala ere, nolabaiteko barne-batasun tematikoa mantentzen du.
Zisnearen kantuak D-957 zenbakia du Deutschen Katalogoan (jatorrian opus zenbakirik gabe argitaratu zen, 1829ko apirilean). Bilduma, honela, bere lehen editoreak titulatu zuen, ziur asko, Schuberten testamentu musikal bezala aurkeztu nahi izateagatik, norbaiten beltxargaren kantua bere azken lana baita.

## Erreferentziak

* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1635249
* Multimedia: Schwanengesang (Franz Schubert) / Q1635249
# Zirzow

Zirzow Alemaniako udalerri bat da, Mecklenburg-Aurrepomerania estatuan. Azken zentsuaren arabera 342 biztanle zituen, 9,32 kilometro koadroko azaleran..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q49443
* Multimedia: Zirzow / Q49443
# Zirándaro (udalerria)

Zirándaro Mexikoko udalerri bat da. Guerrero estatuan kokatua dago. 2010ean 18.813 biztanle zituen 2.139,87 km²ko azaleran. Herriburua [[Zirándaro de los Chávez (Zirándaro)|Zirándaro de los Chávez]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2652075
* Multimedia: Zirándaro Municipality / Q2652075
# Zisgenero

Zisgenero jaiotzean esleitutako sexua eta genero nortasuna bat datozkion pertsonari deritzo. Beraz, transgenero terminoaren aurkako esanahia du.

## Etimologia

Zisgenero hitza neologismo bat da, latinetik datorren cis- aurrizkiaren (alde honetan esanahikoa) eta genero hitzaren elkarketatik sortua. Volkmar Sigusch psikiatra eta sexologo alemaniarrak erabili zuen lehendabizikoz «zissexuell» hitza (zisexual) 1991n.
Euskaraz zis forma laburtua ere erabiltzen da, zis gizonak edo zis emakumeak aipatzen direlarik.

## Erreferentziak

* ↑ «Zis ala trans? *» Argia (Noiz kontsultatua: 2021-10-04).
* ↑ «Berria Estilo Liburua» www.berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-10-04).

## Ikus, gainera

* Transgenero.
* LGBTIQ.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1093205
* Multimedia: Cisgender / Q1093205
# Zisjordaniako eremuak Osloko Akordioen arabera

Zisjordaniako eremuak Osloko Akordioek marraztu eta zehaztu zituzten, Israelek okupatutako lurralde palestinarretan, Zisjordaniako eskualde palestinarra hiru administrazio-sektoretan banatzeko: A eremua, B eremua eta C eremua. Behin-behinekoz, behin betiko akordioa lortu arte, eremu horietako bakoitzak estatus desberdina izango zuen, administratzailearen arabera. 1995etik ezarritako eremuak indarrean daude 21. mendeko lehen laurdenean. Ekialdeko Jerusalem, Zisjordaniaren parte nazioarteko zuzenbidearentzat, ez da banaketa honetan sartzen.

## Eremuen ezaugarriak

A eremua Palestinako Aginte Nazionalaren kontrol zibil eta segurtasunekoa aplikatzen den eremua da. Zisjordaniaren % 18 hartzen du. Hiri nagusiak eta beren inguruako hartzen ditu nagusiki.
B eremua Israelek Palestinako Aginte Nazionalaen kontrol zibilaren esku utzi. mko lurraldea da, baina estatu israeldarrak merkataritza eta pertsonen mugimendua kontrolatzen du, eta segurtasun ardura ustez partekatua da, baina Israelek indarraren hegemonia ezartzen du de facto. Zisjordaniaren % 22 inguru hartzen du eremu honek.
A eta B eremuak 165 lurralde-unitatetan banatuta daude, artxipelago bat bailitzan beren mapa. Kopuruei erreparatua, herri eta herrixka palestinar ugari daude B eremuan, eta askoz sakabanatuago eta etenagoa da bere geografia A eremuarena baino.
A eta B eremukoak ez diren eremu guztiek C eremua osatzen dute. Israelek kontrol esklusiboa du hemen, eta Zisjordaniako lurraldearen %61 da gutxi gorabehera. Asentamendu juduak C ereduan daude guztiak.
2012. urtean, C eremuan 300.000 palestinar inguru bizi ziren 532 bizitegi-zonatan. Halaber, 389.250 kolono israeldar ere bizi dira, 135 kokalekutan banatuta (legez kanpokoak, nazioarteko zuzenbidearen arabera) eta 100 "outpost" ingurutan (nazioarteko zuzenbidearen eta israeldarraren araberako legez kanpoko asentamenduak). C eremua mugakidea da lurraldeari dagokionez, eta Israelgo administrazio-sisteman Judea eta Samariaren eremua deitzen da. .

## Mapa

C eremua agertzen da mapa honetan, A eta B eremuen artxipelagoa inguratuz:

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelerazko wikipediako «Áreas de Cisjordania según los Acuerdos de Oslo» artikulutik itzulia izan da, 2023-04-30 data duen 150862367 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2023-04-30 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* 1 2 What is Area C?. B'Tselem, 9 de octubre de 2013
* ↑ UN: 300,000 Palestinians live in Area C of the West Bank. The Jerusalem Post, 6 de marzo de 2014.
* ↑ «15,000 More Jews in Judea-Samaria in 2014» Arutz Sheva.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4683572
* Multimedia: West Bank areas in the Oslo II Accord / Q4683572
# Zisjordaniako israeldar harresia

Zirjordaniako israeldar harresia (arabieraz: جدار إسرائيلي في الأراضي الفلسطينية المحتلة‎; hebreeraz: גדר ההפרדה‎) Israelgo gobernuak Zisjordania inguratuz eraikitzen ari den harresia da, gaur egun oraindik amaitu gabe dago. Harresi honen %10a Lerro Berdearen ibilbidea jarraitzen du, beste gainontzeko %80a Zisjordaniako lurretan barneratzen delarik, Zisjordanian dauden israeldar kokalekuak bereganatu asmoz zenbait lekutan 20 kilometro barneratuz, tartean Ariel, Gush Etzion, Emmanuel, Karnei Shomron, Guiv'at Ze'ev, Oranit eta Maale Adumim israeldar kolonoen kokapenak daudelarik. Eraikitzetik amaitzean Zisjordaniako lurraldearen %10a inguru Israelgo aldean geldituko da, 2006ko proiektuaren arabera behin amaituta 721 kilometro luze izango zituen.
Harresi honen proiektuak israeldar eta palestinarren arteko liskar eta eztabaida larriak sorrarazi ditu, NBEak nahiz mundu osoko giza eskubideen aldeko erakundeek Israelgo gobernua kritikatu dutelarik. 2004ean Nazioarteko Justizia Auzitegia legez kanpokoa zela aldarrikatu eta hura lehen bai lehen eraitsi behar zela aipatu zuen. Halere, 2008ko abuztuan 721 kilometro luzeko proiektuaren %58a jadanik eraikia zegoen, %9a eraikitze lanetan zen, eta gainontzeko %33a proiektuan mantendua baina oraindik eraikitzeke zegoen.

## Harresia

Zisjordanian eraikitako harresia oso ezaguna da. Ariel Sharon ministroak jarri zuen martxan proiektu hau, eta eraikitzeko 15 urte baina gehiago behar izan dituzte. Harresiak, 720 kilometroko luzera du, non %80 Palestinako lurrak barneratzen dituen eta beste hainbat lekutan 20 kilometro.
Gainera, eraikitzen zeuden bitartean, Hagako Nazioarteko Justizia Auzitegiak ez zuen onartu eta Nazio Batuen Erakundeko Batzar Nagusiak alde batera uzteko eskatu zion Israeli. Honek, ez zuen gelditu. Geroago, 2014an Frantzisko Aita Santuak bisita egin ondoren, gelditzeko eskatu zion Israeli eta lanak gelditu zituzten. Hala ere, urtebete beranduago Israelek lanarekin jarraitu zuen Vatikanoak Palestina estatutzat onartzean.

## Historia

Harresi hau eraikitzean, ehunaka familia palestinarrek beraien lurrak galdu zituzten. Ardoa egiteko behar zituzten mahastiak harresiaren beste aldean gelditu zirelarik. Gainera, galera handia izan zen kristauentzat hauek lurrak galdu zituztelako eta ondorioz, diru iturria ere. Urte asko lurrak lantzen eta zaintzen egon ostean, orain ezin dituzte zaindu.

## Iruditegia

* Hormigoizko harresiak ibilbide osoaren %10a suposatzen du.
* Alanbre-hesia Meitar udalerriaren parean, eta Beerxeba eta Hebron hirien arteko errepidean.
* Israeldar Armadaren kontrolgunea Jerusalendik hurbil.
* Horma-irudia palestinar aldean.

## Erreferentziak

* ↑ Ayestaran, Mikel. (2023-11-08). «Palestina: 'apartheid'-aren harresia» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).
* ↑ Ayestaran, Mikel. (2023-11-08). «Palestina: 'apartheid'-aren harresia» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).

## Ikus, gainera

* Ipar Irlandako bake harresiak
* Berlingo harresia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q524253
* Multimedia: Israeli West Bank barrier / Q524253
# Zisma

Zisma edo targo, erlijioaren historian, erlijio-dotrina bati jarraitzen dioten talde eta erakundeen zatiketa da, dotrinaren interpretazioari eta praktika erlijiosoari buruzko desadostasunen ondoriozkoa. Alegia, bestelako agintariak ezagutzen dituztelako, erlijio baten jarraitzaileen bereizketa. Bereizketari jarraitzen dioten lagunak zismatikoak edo targozaleak direla esaten da.
Elizaren lehen garaietan, oinarrizko doktrinaz beste punturen bati buruzko desadostasunetatik sortua izaten zen zisma; hala, talde zismatikoa ez zen nahitaez heretikoa izaten. Denborarekin ordea zismaren eta heresiaren arteko aldeak desagertu egin ziren, eta haustura oro hartu zen zismatzat.

## Historia

Erdi Aroko zisma eraginkorrena Eliza Ortodoxoa (Sortaldea) eta Eliza Erromatar Katolikoa (Sartaldea) bereizi zituena izan zen. 1054an gauzatu zen etena; ia hamar mende geroago, 1965. urtean, Paulo VI.a Aita Santuak eta Atenagoras I.ak, aitagoi ekumenikoak, ezabatu zituzten eskumikuak.
Erdi Aroko beste zisma garrantzizkoa, Sartaldean, Avignongo aita santuena izan zen, Erromakoen kontra; uneren batean, hiru Aita Santu ere izan ziren.
Kristau-zisma handiena, nolanahi ere, erreforma protestanteak ekarri zuen XVI. mendean, Erromako aginpidea baztertuta.
XX. mendean mugimendu ekumenikoak elizen elkartzea bultzatzeko saioak egin ditu, eta Vatikanoko (1962-65) Bigarren Kontzilioaren ondorengo lankidetzak zismaren inguruko elizen jokabideak malgutu ditu.

## Ikus, gainera

* Heresia

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41521
* Multimedia: Schisms / Q41521
# Winooski (Vermont)

Winooski Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Chittenden konderrian dago, Vermont estatuan. 7.997 biztanle ditu, 3,913538 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Chittenden konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q993232
* Multimedia: Winooski, Vermont / Q993232