OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ardi latx muturbeltz

Ardi latx muturbeltza edo ardi latx burubeltza Euskal herriko bertako ardi arraza bat da. Ardi latxaren bi mota daude, egun bi arraza ezberdintzat jotzen direnak, ardi latx muturbeltza eta ardi latx muturgorria.
Hainbat adituren ustez, Ipar Euskal Herriko manex ardiak (manex ardi burubeltza eta manex ardi burugorria) ardi latxaren barietateak baino ez dira. Hala ere, arraza ezberdintzat hartzen dituzte sailkapen ofizialek.

## Arrazaren historia

Ardi honi latx izenondoa, dirudienez, duen ilea oso latza delako eman zitzaion. Antzinakoak dira oso, eta gaur arte heltzearen arrazoia honako hau da: mendetan debekatuta egon zela kanpoko beste edozein arrazako ardirik ekartzea.

## Bibliografia

* Razas ovinas Españolas. Antonio Sanchez Belda. Maria C. Sanchez Trujiñano. Ministerio de agricultura , Pesca y Alimentación. 1987. ISBN 84-341-0203-X

## Ikus, gainera

* Aari, Euskal mitologian ardiari buruzko kontuak jakiteko.
* Martak

## Kanpo estekak

* Ardi latxaren elkartearen webgunea
* Arrazari buruzko bideoa
* Datuak: Q12253892
* Multimedia: Latxa burubeltz / Q12253892
# Ardi merino

Ardi merinoa (gaztelaniaz: oveja merina) Espainiako ardi arraza endemikoa da.

## Historia

Bere jatorria zalantzazkoa da, litekeena da Leongo Erresumako merio (gaztelaniaz: merino) edo zerga kobratzaileengandik etortzea. Ideia honen arabera, ardi merinoa iparraldeko Afrikan sortu eta Iberiar penintsulara pasa zen, non Mestaren Kontseilu Zintzoa boteretsuak azkar bereganatu zuen, mende batzuetan zehar bere monopolioa izatera iritsiz, ordura arte nonahi agertzen zen Mantxako ardiaren kaltetan. Dena den, litekeena da arraza penintsulako hegoaldean sortzea garai horretan edo pixka bat lehenago.
XVIII. mendean sartu zen lehen aldiz Frantzian. Borboiko lehen errege Filipe V.aren ekimenez, Luis XIV.a Frantziako erregeari arraza kotizatu honetako bikote bat oparitu zizkion. Ordura arte oso delitu larria izan zen arraza hori Espainiatik kanpora ateratzea. Izan ere, Mestako Kontseilua arduratzen zen horrelakorik gerta ez zedin. Espainiak bere artile kotizatua monopolioan esportatzen zuen Europako gainerako tokietara.
Gaur egun buru gehienak AEBetan, Argentinan, Hegoafrikan, Zeelanda Berrian eta, batez ere, Australian biltzen dira.

## Ezaugarriak

Arraza trinkoa da, lepo eta hanka motzekoa, artile luze, fin eta kizkurra duena. Hau giro eguzkitsu eta hondartsuetan hazten diren espeziemenetan kalitate hobekoa da. Mantuaren kolorea zurixka da, orbanik gabea, eta oso kasu bakanetan soilik arrek adar batzuk dituzte kiribilean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q651765
* Multimedia: Merino (breed) / Q651765
# Aymen Tahar

Aymen Tahar (1989ko urriaren 2a - ) Aljeriako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sagan Tosu.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q4831487
# Ayllu

Ayllu edo aillo (kitxua eta aimaraz: ayllu), Andeetako herrientzat, kitxua eta aimara etnientzat bereziki, klana da. Historiaurretik datorren lurraren talde-jabetzan oinarritzen da klana. Taldea emakumezkoen oinordekotasunean oinarriturik osatzen zen hasieran; gerora, gizonezkoak aylluko emakumeekin ezkonduz sartzen ziren talde barruan. Lursailak aldian behin taldeko partaide guztien artean banatzen ziren berriz, eta ezin ziren jabez aldatu.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q793079
# Aylsham

Aylsham, Ingalaterrako ekialdean dagoen udalerri bat da, Norfolk konderrian.
2011n 6.016 biztanle zituen.
* Datuak: Q237625
* Multimedia: Aylsham / Q237625
# Aymavilles

Aymavilles Italiako udalerri bat da. Aostako Haranean kokatuta dago. 2.096 biztanle ditu, 53,24 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Aymavillesk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cogne Gressan Saint-Pierre (Italia) Valsavarenche Jovençan Sarre (Italia) Villeneuve (Italia)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34791
* Multimedia: Aymavilles / Q34791
# Ayllón

Ayllón Segoviako udalerria da, Comunidad de Villa y Tierra de Ayllón eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.429 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Segoviako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1769718
* Multimedia: Ayllón / Q1769718
# Ayllóngo mendilerroa

Ayllongo mendikotea (gaztelaniaz: Sierra de Ayllón) Espainiako mendigunea da, Erdialdeko mendilerroaren ekialdean kokatuta.

## Kokapena

Bere 1.200 km² azalera Guadalajara, Segovia eta Madril artean dago.
Mendebaldean, Somosierra eta Rincón mendikoteak, ekialdean Pela eta Alto Rey, iparraldean meseta eta hegoaldean Campiña de Guadalajara eskualdea ditu.

## Ibaiak

Hona hemen mendilerroan jaiotako ibai nagusien zerrenda:
* Jarama
* Sorbe
* Jaramilla
* Berbellido
* Sonsaz
* Ermito

## Herrixkak

Hona hemen mendikotean dauden herrien zerrenda:
* Barruan
** Almiruete
** Becerril
** Campillo de Ranas
** El Cardoso de la Sierra
** La Hiruela
** Majaelrayo
** El Muyo
** Palancares
** La Pinilla
** Puebla de la Sierra
** Retiendas
** Riofrío de Riaza
** El Vado
** Valverde de los Arroyos
* Iparraldean
** Cerezo de Abajo
** Cerezo de Arriba
** Grado del Pico
** Riaza
** Santibáñez de Ayllón
** Santo Tomé del Puerto
* Mendebaldean
** Horcajo de la Sierra
** Horcajuelo de la Sierra
** Madarcos
** Montejo de la Sierra
** Prádena del Rincón
** Robregordo
** Somosierra
* Hegoaldean
** Tamajón
** Tortuero
** Valdepeñas de la Sierra
** Valdesotos
* Ekialdean
** Cantalojas
** Galve de Sorbe
** La Huerce

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3751950
* Multimedia: Sierra de Ayllón / Q3751950
# Aylín Mújica

Aylín Mújica Ricard, Aylín Mújica izenez ezagunagoa (1974ko azaroaren 24an jaioa) kubatar aktorea, modeloa eta ballet dantzaria da, Miamin (Florida, Ameriketako Estatu Batuetan) bizi dena.

## Karrera

Aylín 8 urterekin hasi zen. Herri dantza, ballet klasikoa, koreografia eta musika ikasi zituen la Escuela Nacional de Ballet-en. 18 urterekin Arteen Goi Mailako Institutuan ikasten hasi zen, non arte dramatikoa ikasi zuen eta 18 urterekin La Habanako (Kuba) Eskola Internacional de Cine eskolan ikasi zuen.
1992an Mexikora bidaiatu zuen bere karrera hasteko. Telebistako iragarkietan eta Marcelo Cezán, Willy Chirino, Albita Rodríguez eta abar bezalako artistentzako bideoklipetan hasi zen modelo gisa lanean.
Aktoreak biluzik posatu zuen Espainiako Interviú aldizkarian eta H para Hombres aldizkarian argazki-saio batean agertu zen. 2010ean biluzik argazkiak atera zitzaizkion, non jada bere alaba Violetarekin haurdun zegoen.
2006an, aktorea Telemundorako lanean hasi zen. Pecados ajenos filmeko gaiztoaren papera eskaini zioten, baina uko egin zion eta Catherine Siachoquek ordezkatu zuen. Telemundoko "Aurora" telesailean lan egin zuen 2010ean.
2012an Telemundoren Corazón valiente filmean antagonista nagusia egin zuen, Fernanda del Castillo edo Victoria interpretatuz bere heriotza faltsutu zuenean.
2014an Gabriel Porrasen antagonista egin zuen Los miserables telenobelan, Aracely Arambula eta Erik Hayser izan ziren protagonistak.

## Bizitza pertsonala

2010eko irailaren 24an, Mújica Gabriel Valenzuela aktorearekin ezkondu zen eta 2010eko apirilaren 6an jaiotako Violeta alaba bat du. 2012ko udan Aylinek eta Gabrielek dibortzioa iragarri zuten.

## Erreferentziak

* ↑ «Aylín Mújica» IMDb.
* ↑ [ Boda Aylin Mujica y Gabriel Valenzuela ] Aylin Mujica and Gabriell Valenzuela Wedding - Aylin Mujica - Zimbio. .

## Kanpo estekak

* Telemundo Website
* Official "Sin Senos No Hay Paraíso" Website
* Aylín Mújica at Notas.com
* Aylín Mújica at Alma Latina
* Datuak: Q736116
* Multimedia: Aylín Mujica / Q736116
# Basodilatazio

Fisiologia arloan, basodilatazioa, hodi-dilatazioa edo hodi-zabalkuntza odol-hodien (arteriak eta zainak) barne-diametroa handitzeak ahalbidetzen duen odol-fluxua handitzea da. Basodilatazioa eragiten duten substantziei hodi-zabaltzaileak esaten zaie. Basodilatazioaren aurkako fenomenoa basokonstrikzioa da.

## Fisiologia

Odol-hodien horman dagoen muskulu lisoaren erlaxazioak eragiten du basodilatazioa. Erlaxazio horrek hodien argiaren erradioa handitzen du eta odol-fluxua handitzea ahalbidetzen du. Horma baskularreko muskulu leunak estimulu desberdinei erantzuten die, besteak beste, nerbio-sistema autonomoaren aferentziei, hantura-zelulek eta farmako ugarik sekretatutako substantziei.
Basodilatazioaren funtzio fisiologiko nagusia organo edo ehun batera iristen den odol-fluxua areagotzea da. Adibidez, garuneko arterien basodilatazioak garunera odola iristea areagotzen du eta arteria koronarioen basodilatazioak bihotzeko odol-fluxua areagotzen du. Basodilatazioaren ondorioz, odol-presioa murriztu daiteke, arterietan gertatzen denean.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Kardiologia Hiztegia] [2021]
* 1 2 Tortora-Derrickson: Principios de Anatomía y Fisiología. 11. edizioa, 2006

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14859627
* Multimedia: Vasodilation / Q14859627
# Basoetako azpibeltz

Basoetako azpibeltza (Agaricus sylvaticus) Agaricaceae familiako perretxiko espezie bat da. Ez da Agaricus arvensis bezain bikaina, baina gero eta onartuagoa da.
Sinonimoak: Agaricus laceratus, Agaricus campestris sylvaticus, Psalliota sylvatica, Pratella sylvatica, Agaricus sanguinarius, Psalliota sanguinaria, Fungus sylvaticus, Fungus sanguinarius, Psalliota haemorrhoidaria ss. Bresadola.

## Deskribapena

Kapela: 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, erdi esfera formakoa edo globo itxurakoa, arre-okre antzeko koloretik, arre-gorrixkara doan kolorekoa, fibriloso-ezkatatsua.
Orriak: Meheak, libreak, sabeldunak, arrosa-haragi kolorekoak, gero, gris-arrosak, eta zahartzean marroi-gorrixka txokolate kolorekoak.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: Luzea eta mehea, zilindrikoa. Zuria, eraztun sinplea, zabala
Haragia: Mehea, zuria, apurtzean arrosa edo gorri-arrosa bilakatzen da.
Etimologia: Agaricus terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik Silvaticus epitetoa, oihana, basoa, esan nahi duen "silva" hitzetik dator, baina baita basatia eta alderrai ere

## Jangarritasuna

Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua

Agaricus haemorrhoidarius delakoarekin nahas daiteke, hau hostozabalen azpian hazten da. Agaricus sylvaticus barruan Möller-ek, hainbat mota bereizten ditu.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean. Koniferoen basoetan, gutxitan hostozabalen azpian. Ohikoa.

### Banaketa eremua

Europa, Ipar Amerika, Hawaii, Kaukasia, Israel, Errusia, Kazakhstan, Himalaiako eremua, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Hegoafrika, Brasil, Mongolia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 328 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 312 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 194 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 276 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Agaricus sylvaticus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1097213
* Multimedia: Agaricus silvaticus / Q1097213
* Espezieak: Agaricus sylvaticus
# Basoa neguko ilunabarrean

Basoa neguko ilunabarrean (frantsesez: La Forêt en hiver au coucher du soleil) Théodore Rousseauren olio-pintura bat da, 1847 inguruan osatua. Gaur egun New Yorkeko Metropolitan Museum of Artean dago ikusgai. Gaiak argiaren desagerpena neguan irudikatzen du.
Théodore Rousseauk margotu zuen lan hau 1846 eta 1867 artean. Koadro handia (iturri batek "monumentaltzat" deskribatua) urteak behar izan zituen artistak osatzeko; lagunen eskutik bakarrik amaitu zuen Rousseauk eszena. Rousseau oso ezaguna da bere paisaia malenkoniatsuen margolanengatik, kolore paleta itzali bat erabiltzen zutenak. Ospe hori lan honetan islatzen da; Fontainebleauko basoan kokatuta neguko ilunabar batean, Rousseauren eszenak zeru zuri baten azpian hosto sastraka trinko bat erakusten du. Kolore sakonak erabiltzen dira koadroari sakontasuna emateko, zuhaitz handien lerro zehaztuak landare txikien masa amorfoagotik nabarmentzen diren bitartean. Eszena 1854ko abenduan kokatzen dela kontuan hartuta, adar guztiak biluzik daude, koadroaren izaera areagotuz. Margolanaren erdian bi nekazari ikus daitezke; goiko zuhaitz hutsek txikiak egiten dituzte.

## Erreferentziak

* ↑ Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Rousseau, Pierre Étienne Théodore". Encyclopædia Britannica (11. ed.). Cambridge University Press.
* ↑ https://www.metmuseum.org/art/collection/search/438816?sortBy=Relevance&ft=*&offset=300&rpp=100&pos=339

## Ikus, gainera

* Fontainebleauko basoa: goizean

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Margolanaren fitxa Metropolitan Museum of Arten webgunean.
* Datuak: Q19912312
# Basoagako mendilerroa

Basoagako mendilerroa Bizkaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Bortal mendia da, 371 metrorekin.
Mendilerroan dagoen Basoaga mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak

* Bortal, 371 m 43°12′53″N 3°09′26″W﻿ / ﻿43.21471°N 3.15732°W﻿ / 43.21471; -3.15732
* Basoaga, 346 m 43°12′46″N 3°10′09″W﻿ / ﻿43.2129151°N 3.1692431°W﻿ / 43.2129151; -3.1692431
* Bolunburu, 315 m 43°12′27″N 3°09′20″W﻿ / ﻿43.2073876°N 3.1555882°W﻿ / 43.2073876; -3.1555882
* Peña de la Herrera, 283 m 43°12′21″N 3°10′01″W﻿ / ﻿43.2058586°N 3.167057°W﻿ / 43.2058586; -3.167057

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) mendilerroa Basoagako mendilerroa (Mendikat)
* ↑ Mendikat, Euskal Herriko Katalogo osoa.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q62514373
# Baso nazional (Brasil)

Baso nazionala (portugesez: Floresta Nacional) edo FLONA babestu behar diren inguruen Brasilgo izendapen ofizial maila bat da. Inguru horietan garapen iraunkorraren estrategiak ezartzen dira. Estatu osoan izendapen horrekin 67 leku daude. Badira ere estatu basoa eta udal basoaren babes irudiak.

## Deskribapena

Administrazio bereizketa honen lehen helburu nagusia basoak kontrolik gabeko suntsiketatik babestea da eta, halaber, muga kopuru jakin batekin ustiapen iraunkorra lortzea. Horrek esan nahi du, adibidez, jatorrizko basoaren% 50 gutxienez zaintzea, ibaien eta sakanen basoak kontserbatu eta mantentzea.
Amazoniako oihanaren% 10 baino gehiagok baso nazionalaren izendapena du. Maila federalean espazio horiek gestioa Instituto Chico Mendes de Conservação da Biodiversidade erakundearen eskuetan dago.

## Baso nazional ospetsu batzuk

Esan dugunez 67 dira. Hona hemen batzuk:
* Jacundáko baso nazionala, Porto Velhon, Rondônian.
* Iratiko baso nazionala, Paranán.
* Humaitáko baso nazionala, Amazonian.
* Ipanemako baso nazionala, São Paulon.
* Lorenako baso nazionala, São Paulon.
* Mário Xavier, Rio de Janeiron.
* São Francisco de Paulako baso nazionala, Hegoaldeko Rio Granden.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/leis/l9985.htm
* ↑ https://pt.wikipedia.org/wiki/Lista_de_florestas_nacionais_do_Brasil

## Kanpo estekak

* Datuak: Q24194884
* Multimedia: National Forests of Brazil / Q24194884
# Basoerdi parkea

Basoerdi parkea :
| Amara, Donostia ||
| Herrialdea Lurraldea | Euskal Herria Gipuzkoa |
| Basoerdi parkea Basoerdi parkea Basoerdi parkea ||
| Koordenatuak: | 43°18′46.12″N 1°59′13.49″W﻿ / ﻿43.3128111°N 1.9870806°W﻿ / 43.3128111; -1.9870806 |
Basoerdi parkea Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen parke bat da. Amara auzoan dago, Beloka pasealekuaren eta Amara kalearen artean.
"Villa Lolita" izeneko jauregia eraistean (1978) eta bere finka urbanizatzean sortu zen parke hau. Lehenago, Altxuene izeneko baserri bat zegoen finka horretako lurretan (Altxuene bideari izena eman ziona).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25474485
# Baso patologia

Baso patologia baso ekosistema baten osasunari eragiten dieten gaixotasun biotiko nahiz abiotikoen ikerketa da; batez ere, onddo patogenoena eta haien intsektu bektoreena. Basogintzaren eta landare patologiaren azpieremu bat da.

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, Ingelesezko Wikipediako «Forest pathology» artikulutik itzuli da; zehazki, 2017ko irailaren 6ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5469188
* Multimedia: Forest pathology / Q5469188
# Astillero (argipena)

Astillero hitzak adiera zenbait ditu:
* El Astillero, Kantabriako udalerria;
* Sociedad Deportiva de Remo Astillero, arraun-elkartea.

## Ikus, gainera

* El Astillero (argipena)
# Astigarreta (argipena)

Astigarreta ondorengo bi herri hauen izena da:
* Astigarreta (Nafarroa): Nafarroa Garaiko herri hustua.
* Astigarreta (Gipuzkoa): Gipuzkoako Beasain herriko auzoa.
# Astiko probintzia

Asti Italiako probintzia da, Piemonteko eskualdean kokatuta dagoena.

## Herriak

Asti probintziako herririk garrantzitsuenak honakoak dira:

## Ikus, gainera

* Italiaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Italieraz) Probintziako gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q15099
* Multimedia: Province of Asti / Q15099
# Astigmatismo

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Astigmatismoa oftalmologiaren arloko gaixotasuna da, kornean gertatutako kaltea dela eta. Gaixotasun bat da non korneak (begiaren aurrealdean dagoen ehun gardena) ezohiko kurba bat duen, hots, meridiano baten kurba eta beste batena desberdinak diren, eta honek irudi gaizki fokatu bat sortarazten du. Laburbilduta, errefrakzioan dagoen arazoa da.

## Kausak eta arrisku faktoreak

Astigmatismoa gaixotasun ohikoa da eta bere kausa ezezaguna. Normalean jaiotzetik izaten da eta askotan miopiarekin edo hipermetropiarekin batera ager daiteke. Astigmatismo gradu oso txikia bada, normala kontsideratzen da eta ez da zuzentzeko beharrik.

## Sintomak

Astigmatismoak xehetasunak ikusteko zailtasunak ematen ditu, urrutitik nahiz gertutik.

## Seinaleak eta azterketak

Astigmatismoa erraz detekta daiteke azterketa oftalmologiko baten bidez, errefrakzio proba batekin eta, normalean ez da azterketa berezirik behar. Umeei edo galderei erantzun ezin dezaketen pertsonei, beren arazo gradua neur dakieke argi islatua (oftalmoskopia) erabiltzen duen proba baten bidez.

## Tratamendua

Begi-lagunekin edo kontaktuzko lente gogorrekin. Kontaktuzko lente leunekin ez dute hain ongi funtzionatzen. Astigmatismo larria kirurgiarekin trata daiteke.

## Iragarpena

Gehienetan ikusmena normala da kontaktuzko lenteekin, begi-lagun egokiekin nahiz kirurgiarekin.

## Zailtasunak

Astigmatismoa bakarrik begi batean bada, ambliopia eragin dezake.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q177895
* Multimedia: Astigmatism (eye) / Q177895
# Askari (soldadua)

    Artikulu hau gudariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Askari».
Askariak (arabieraz, persieraz eta swahiliz, "soldadu" esan nahi du), XIX. eta XX. mendeetan Afrikan izan ziren europer kolonietako soldaduak ziren. Gaur egun, askari Afrikako zenbait lurraldetan lantzak erabiltzen dituzten soldaduei ere deitzen zaie, baita guardia egiten duten soldaduei edota poliziei ere.
Inperialismo Berrian Afrikan errekrutatuko soldaduek (askariek) italiar, portugaldar, belgikar, ingeles eta espainiar kolonietako armadetan lan egiten zuten. Honela, askariek beraien artean borrokatu behar izaten zuten armaden arteko borroketan. Paper garrantzitsua jokatu zuten zenbait konkista kolonialetan eta, ondoren, barne segurtasun indar bezala gelditu ziren.
Bi mundu gerretan askariak beraien kolonietatik kanpo ere irten ziren borroka egitera, Afrikako zenbait lekutara, Ekialde Hurbilera eta Asiara.

## Erreferentziak

* 1 2 Askari | International Encyclopedia of the First World War (WW1). (Noiz kontsultatua: 2018-01-29).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q643745
* Multimedia: Askari / Q643745
# Askar Akaiev

Askar Akaievitx Akaiev (kirgizeraz: Аскар Акаевич Акаев; Kyzyl-Bairak, Kirgiziako SES) 1944ko azaroaren 10a) kirgizistandar politikaria da. 1990etik 2005era Kirgizistango presidentea izan zen.

## Bizitza

Fisika-ikasketak egin eta 20 urte igaro zituen garai hartako Leningraden (gaur egungo San Petersburgo), Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunean (SESB). 1981ean Alderdi Komunistan sartu eta 1984an SESBeko zientzia-akademiako kide bilakatu zen. 1989an Kirgizistango zientzia-akademiako lehendakari hautatu zuten.
1990ean, Sobiet Gorenak Kirgizistango presidente izendatu zuen. 1991n, abuztuko estatu-kolpearen eta Sobietar Batasunaren desegitearen ostean, Kirgizistanen burujabetasuna deklaratu zuen. Presidente aukeratu zuten herritarrek 1991ko urrian eta aginte demokratikoa eratu zuen. Sobietar Batasuna desegitean burujabetu ziren hainbat herrialdetako buruzagi berriak komunista ohiak zirenean, Akaeiv, aldiz, Mikhail Gorbatxov berritzailearen aldekoa zen.
Herrialdea merkatu-ekonomiarantz bideratutako estatu modernoa bilakatzen saiatu zen, eta bere diru propioa, som delakoa, lortu zuen erdialdeko Asiako lehen errepublika ere bihurtu zen. Ahalegindu zen, halaber, kirgizistandarren eta gutxiengo etniko batzuen arteko tirabirak baretzen, baina errusiar askok eta beste gutxiengo batzuek alde egin zuten Kirgizistandik 1990eko hamarkadaren hasieran.
Akaieven eta haren aldaketa ekonomikoen aurkakoek presidentearen botereak murriztea lortu bazuten ere, erreferendumen bidez bere presidentetza berrindartu zuen, eta 1995eko hauteskundeetan alde handiarekin nagusitu zen. 1996an, Estatu Independenteen Erkidegoko (EIE) kide ziren lau herrialderen artean (Errusia, Kazakhstan, Bielorrusia eta Kirgizistan) loturak sendotzeko hitzarmena sinatu zuen herrialde horietako presidenteekin.
2000. urteko hauteskundeak iruzurraren bitartez irabazi izana egotzi zitzaion, eta 2002tik aitzina haren kontrako protestak ugarituz joan ziren. 2005eko legebiltzarrerako bozetan semea eta alaba hautagaiak izan ziren. Hauteskunde horien ondoren, Tulipen Iraultza piztu zen eta Akaievek Errusiara ihes egin zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* 1 2 Askar Akaiev presidenteak dimisioa sinatu du Moskun. Berria, 2005eko apirilak 5, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-2-4).
* ↑ Uzbekistan eta Kirgizistanekin hamar dira errepublika independentistak. Euskaldunon Egunkaria, 1991ko irailak 1, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-2-4).
* ↑ Askar Akaiev, botereak okertua. Berria, 2005eko apirilak 11, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-2-4).
* ↑ Akaievek berriro hauta dezaten lortu du Lehendakaritzarako hauteskundeetan. Euskaldunon Egunkaria, 1995ko abenduak 26, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-2-4).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q489893
* Multimedia: Askar Akayev / Q489893