OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Eustakio Azkarate-Askasua

Eustakio Bixente Azkarate-Askasua Gantxegi (Bergara, Gipuzkoa, 1887ko irailaren 19a - Bergara, Gipuzkoa, 1965eko otsailaren 5a), apaiza, organo-jolea eta konpositorea izan zen.

## Biografia

Feliz Azkarate Askasua Ugalderen eta Francisca Gantxegi Legarraren semea, Bergarako San Pedro elizan bataiatu zuten. Amaren aldetik Jose Migel Sustaeta Elustiza (Aita Sustaeta) senidea zuen.
1911ko abenduaren 23an apaiz egin zen Gasteizen. Bergarako Santa Marina elizan lanean hasi bazen ere, herri berbereko San Pedro elizan egin zuen lan gero.
Koru-kanta erlijioso eta lan profano garrantzitsuak sortu zituen eta fama lortu zuen Bergarako San Pedro elizako Stoltz organoaren interprete bezala.
Mariaren Alaben korua sortu zuen eta koruaren obra musikal gehienak sortu zituen.

## Lanak

Bi meza konposatu zituen, Te Deum, Birginari eta santuei abestiak, etab. Euskal kantutegia ere landu zuen hurrengo kantekin: "Basa txoritxu", "Orra or goiko", "Ileta-doinua" (txisturako martxa), etb.

## Kuriositateak

Bere herritik, Bergaratik, sekula ez irten izanaz aldarri egiten zuen.
1987an, bere jaiotzaren mendeurrena zela eta, Bergarako Udalak domina sortu zuen bere irudiarekin alde batean eta "Libérame" piezaren partitura zati batekin bestetik, baita bere irudia zuen zigilua ere.

## Erreferentziak

* ↑ «Azkarate-Askasua Gantxegi, Eustakio | Bergarako Udala» www.bergara.eus (Noiz kontsultatua: 2023-12-31).
* ↑ «Bautismo Eustaquio Vicente, Azcarate Ascasua, Ganchegui» artxiboa.mendezmende.org (Noiz kontsultatua: 2023-12-31).
* ↑ «Azcárate-Ascasua y Ganchegui, Eustaquio - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2023-12-31).
* ↑ "Liberame", D. Eustaquio Azkarate - Askasua (Bergara, 1887 - 1965). (Noiz kontsultatua: 2023-12-31).
* ↑ «Ileta Doinua partitura» partiturak.eus (Noiz kontsultatua: 2023-12-31).
* ↑ «ccm :: Azcarate Ascasua, Eustaquio Azcarate Ascasua Ganchegui» composers-classical-music.com (Noiz kontsultatua: 2023-12-31).
* ↑ (Gaztelaniaz) El padre Sustaeta – Amistad Judeo-Cristiana. (Noiz kontsultatua: 2023-12-31).
* ↑ «bergara 1887 1987 medalla conmemorativa eustaqu - Compra venta en todocoleccion» www.todocoleccion.net (Noiz kontsultatua: 2023-12-31).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124053764
# Eustalodes

Eustalodes Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Eustalodes oenosema da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Eustalodes achrasella | daturik gabe |
| Eustalodes anthivora | daturik gabe |
| Eustalodes oenosema | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5414335
* Espezieak: Eustalodes
# Flowood (Mississippi)

Flowood Mississippiko hiri bat da. Rankin konderrian kokatua dago. 2010ean 7.823 biztanle zituen, 73,6 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Rankin konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2160623
* Multimedia: Flowood, Mississippi / Q2160623
# Flower Mound (Texas)

Flower Mound Texasko herri bat da. Denton konderrian kokatua dago. 2010ean 64.669 biztanle zituen, 107,19 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Denton konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q976183
* Multimedia: Flower Mound, Texas / Q976183
# Flowers of the Forest

Flowers of the Forest" (euskaraz Basoko Loreak) antzinako Eskoziako abesti herrikoi bat da. Hitzen egilea ezezaguna da eta doinua lehenbiziko aldiz 1615-1625 bitartean John Skene of Halyards eskuizkribuan "Flowres of the Forres" izenez agertzen da, hortaz argi dago data hori baino lehenago konposatua izan zela.
1996an Mike Oldfield ingeles musikagile ospetsuak 1996an The Voyager diskoaren barnean kaleratu zuen.

## Kanpo estekak

* Mike Olfield musikagilearen Flowers of the Forest abestiaren bertsioa entzungai
* Datuak: Q3074452
* Multimedia: Flowers of the Forest / Q3074452
# Flowing Wells (Arizona)

Flowing Wells Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Pima konderrian dago, Arizona estatuan. 15.657 biztanle ditu, 10,427424 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Pima konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1430353
# Floyd (Mexiko Berria)

Floyd Mexiko Berriko herrixka bat da. Roosevelt konderrian kokatua dago. 2010ean 133 biztanle zituen, 8,01 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Roosevelt konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2537378
* Multimedia: Floyd, New Mexico / Q2537378
# Flowery Branch (Georgia)

Flowery Branch Georgiako estatuko hiri bat da. Richmond konderrian kokatua dago. 2010ean 5.679 biztanle zituen, 16,36 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Richmond konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1816032
* Multimedia: Flowery Branch, Georgia / Q1816032
# Floyd (Iowa)

Floyd Iowako hiri bat da. Floyd konderrian kokatua dago. 2010ean 335 biztanle zituen, 1,54 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Floyd konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1932698
* Multimedia: Floyd, Iowa / Q1932698
# Flower Hill (New York)

Flower Hill New York estatuko herri bat da. Nassau konderrian kokatua dago. 2010ean 4.665 biztanle zituen, 4,19 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Nassau konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3451947
* Multimedia: Flower Hill, New York / Q3451947
# Feliciano Matute

Feliciano Matute Sáez de Guinoa (Romorantin-Lanthenay, 1937ko irailaren 27a - Donostia, Gipuzkoa, 2013ko urtarrilaren 18a) Real Sociedadeko futbolaria izan zen. Sansen 133 partida jokatu zituen, eta 40 gol egin. 1962tik 1964ra lehenengo taldean aritu zen. 34 partidatan 13 gol egin zituen. Gero, Burgosen eta Oviedon jokatu zuen.

## Kanpo estekak

* Matute errealaren webgunean
* (Gaztelaniaz) Jokalariaren profila
* Datuak: Q12257801
# Feliciano Viera Borges

Feliciano Alberto Viera Borges ( Salto, 1872ko azaroaren 8a - Ib., 1927ko azaroaren 12a ) Uruguaiko politikari eta abokatua izan zen, 1915 eta 1919 artean Uruguaiko presidente konstituzionala izan zena.

## Biografia

* Datuak: Q744145
* Multimedia: Feliciano Viera / Q744145
# Feliciano López

Feliciano López Díaz-Guerra (Toledo, 1981ko irailaren 20a) tenis jokalari profesionala da. Azken urte hauetan Wimbledon txapelketan jokatu duen jokalari espainiar onena, izan ere 2005ean final-laurdenetara igarotzea lortu zuen, 1972. urtetik tenislari espainiarrek lortzen ez zutena (2006. urtean Rafael Nadalek lortu zuen arte). Berez ezkertia da López eta belarrean jokatzea gustatzen zaio, nahiz eta lur zelaietan ez den gaizki moldatzen. Joko azkarrean eta binaka jokatzean joko hobea erakusten du.

## Ibilaldi - Profesionala

Lehenengo bi urteetan ezer gutxi egin zuen zirkuitu-profesionalean, baina lehenengoz 2002. urtea lehenengo 100en artean bukatzea lortu zuen Buenos Aireseko txapelketan final-erdietara iristeagatik eta Wimbledonen 4. fasera iristeagatik lortutako puntuazioagatik.
Hurrengo urtean Roland Garros txapelketan 2. fasera iristea lortu zuen, baina bertan Tommy Haas alemaniarrak kanporatu zuen. Urte berean beste bi meritu pertsonal lortu zituen Open Australiarrean 3. fasera iritsiz eta Wimbledon txapelketan 2.go urtez jarraian 4. fasera iristea lortu zuen. Irailen aldiz, Marat Safin tenislari errusiarra kanporatu zuen Hong Kongeko txapelketan garaitu zuen, ATP-sailkapenean 28. postua lortuz. Urte horretan bertan Wimbledonen final-laurdenetara iristea lortu zuen. Hainbat sari jaso eta gero, Espainiak Davis Kopan lortu zuen garaipenean lagundu zuen 2005. urtean, Txekiar Errepublikaren kontrako bakarkako partida batean irabaziz.

## Banaka
### Finalista

* 2001: Maia ( Jarkko Nieminen )
* 2004: Dubai ( Roger Federer )
* 2005: New Haven ( James Blake )
* 2006: Gstaad ( Richard Gasquet )

## Taldeka
### Finalista

* 2001: Mallorca ( Francisco Roig-ekin ) ( Donald Johnson eta Jared Palmer )
* 2004: Valentzia ( Marc Lopez-ekin ) ( Gaston Etlis eta Martin Rodriguez )
* 2005: Bartzelona ( Rafa Nadal-ekin ) ( Leander Paes eta Nenad Zimonjic )

## Kanpo loturak

* (Ingelesez) ATP Perfila
* (Ingelesez) Davis Kopa Perfila
* (Gaztelaniaz) Feliciano Lopez
* Datuak: Q223695
* Multimedia: Feliciano López / Q223695
# Feliciana Uribe

Feliciana Uribe Orbe (Muxika, 1893ko martxoaren 8a - Paterna, Valentzia, 1936ko azaroaren 24a) moja karmeldarra izan zen.
Muxikako Zubieta baserrian jaio zen. Gasteizen nobizia izan ondoren, Valentziara joan zen erizaina izateko.
Espainiako Gerra Zibilean hil zuten eta Eliza Katolikoak martiritzat hartu zuen. 2001eko martxoaren 11n dohatsu bilakatu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Bilboko elizbarrutia. Zaindariak eta Santuak. .
* ↑ www.gecoas.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16517239
# Feliciano Beobide

Feliciano Beobide Udakiola (Tolosa, 1888ko ekainaren 9a - Lesaka, 1956ko uztailaren 24a), izengoitiz Lexaka, gipuzkoar musikagilea izan zen.

## Bizitza

Eduardo Mokoroa irakaslearekin pianoa eta biolina ikasi zuen. 1915etik 1920ra Lekeitioko Musika Bandaren zuzendaria izan zen. 1922an Tolosako Bandaren zuzendari izendatu zuten, eta Udal Musika Akademiako zuzendaria ere izan zen. Espainiako Gerra Zibilean Irisarrin errefuxiaturik egon ostean, 1948tik 1956an hil zen arte Elizondoko Musika Bandako zuzendaria izan zen. Horrez gainera, Elizondo eta Doneztebeko musika-akademiak eta Bidasoako Soinu-jotzaileen Elkartea sortu zituen. Azken talde honekin kontzertu ugari eman zituen Euskal Herria, Katalunia eta Frantzian.
Besteak beste, Altza Gaztiak, Gora Uzkudun, Bestaberriko zortzikoa, San Juan eguneko zortzikoa, Ia Zarrak, Tolosako Inauteria, Lesaka, Iruñatarra, Zeledon, Emon, emon eta La hinchada de Oronoz lanen egilea izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Lekeitiko Musika Bandaren historia Lekeitiokobanda.com
* 1 2 Feliciano Beobide Eresbil.com
* ↑ Feliciano Beobide Udaquiola Auñamendi Eusko Entziklopedia. Euskomedia.org
* Datuak: Q16517242
# François Faurie

François Faurie, okzitaniera arautuan Hauria edo Fauria (Baiona, 1785eko martxoaren 9a - Tarnose, 1869ko martxoaren 14a) tratulari eta politikari lapurtarra da.
Paul Faurie eta Jeanne Cabarrus François Cabarrus bankari ospetsuaren arrebaren semea zen. Baionan bertan aritu zen merkatari, bere familiak aspalditik egiten zuen bezala.

## Karrera politiko laburra

Bere hiria ordezkatzeko Legebiltzarrerako diputatu hautatu zuten 1834ko irailaren 18an 1837 arte orduan Behe Pirinioak deitzen zen departamenduko 2. barrutitik. 238k zuten boto emateko eskubidea eta 180k parte hartu zuten; haietatik 93k egin zuten Faurieren alde eta 36k Michel-Charles Chégarayren alde. Oposizioaren eserlekuetan kokatu zen; berarekin bat egin zuen, adibidez 1835eko iraileko legeen edo "Xehatze legea" deitu zenaren kontra.
Hauxe izan zen bere legegintzaldi bakarra.

## Kalea Baionan

Baiona jaioterriak karrika bat bere izenaz bataiatu zuen San Leon auzoan. Bertan Maurice Ohana Lehen Hezkuntzako eskola publikoa dago.

## Bibliografia

* Dictionnaire des parlementaires français (1789-1889); berari buruzko oharrean "François-Marie-Antoine Faurie" izen okerra azaltzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Miquèu Groscaudek Dictionnaire étymologique des noms de famille gascons liburuan (Radio País, 1992, Paue) latinezko fabrica hitzak okzitanieraz hauria (gaskoieraz arruntena) edo fauria (beste hizkeretan) eman zuela azaltzen du. "Burdinola" esan nahi du.
* ↑ Beste aldetik, Baionan XV. mendetik behintzat Faurie deitura dokumentuetan ageri zaigu: Johanine de Faurie. Iturria: Ací Gasconha elkartearen Racines: Bayonne par ses rues, Abacus Edition, 2000
* ↑ Ohar biografikoa Biltzar Nazionaleko webgunean.
* ↑ "Uztaileko monarkiaren" garaiak izan ziren; Orléans etxearen aginduz Victor de Broglieren agintaldia, "Fieschiren atentatua" edo Thiersen gobernuaren hastapenak ikusi zituen
* ↑ Édouard Ducéré: Dictionnaire historique de Bayonne, 1911-1915, Baiona; 2 liburuki.
* ↑ Ofizialki Avenue François Faurie.

## Ikus, gainera

* Pierre-Étienne Cabarrus
* Datuak: Q3084601
# François Fillon

François Fillon (Le Mans, Sarthe, 1954ko martxoaren 4a - ) Frantziako politikaria da. 2007tik 2012ra Frantziar Errepublikako Lehen Ministroa izan zen, Nicolas Sarkozyren gobernuan. Les Républicains alderdi politikoaren kide da. 2017ko apirileko hauteskunde presidentzialetan bere alderdiko hautagaia izan zen.

## Bizitza politikoa
### Frantziako Gobernuan

* 1993ko apirila - 1995, Goi Hezkuntza eta Ikerketa Ministroa.
* 1995eko maiatzetik azarora, Posta, Telekomunikazio eta Espazio Ministroa.
* 2002ko maiatza - 2004ko martxoa, Gizarte Arazo eta Enplegu Ministroa.
* 2004ko martxoa - 2005eko ekaina, Hezkuntza Nazionalaren Ministroa.
* 2007ko maiatza - 2012, Lehen Ministroa.

## Kanpo loturak

* (Frantsesez) Frantziako Lehen Ministroaren webgune ofiziala
* Datuak: Q101410
* Multimedia: François Fillon / Q101410
# François Duquesnoy

François Duquesnoy (Brusela, 1597ko urtarrilaren 12a - Livorno, 1643ko uztailaren 18a) Flandesko eskultorea izan zen.
Eskultore familia batean jaio zen. Erroman egin zuen lan eta bertako San Pedro basilikako San Andres eskultura egin zuen besteak beste.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* Datuak: Q960381
* Multimedia: François Duquesnoy / Q960381
# François Dussaud

François "Franz" Dussaud (Stäfa, Zürich, 1870eko apirilaren 14a-Paris, 1953ko maiatzaren 31) suitzar zientzialaria izan zen. Genevako Zientzia fakultateko Fisika irakaslea izan zen 1891. urteaz geroztik. Gorrentzako fonografo bat (entzumenaren ordez ukimena baliatuz), itsuentzako zinema bat (ikusmenaren ordez ukimena baliatuz) eta urrutira ikusteko tresna bat asmatu zituen, besteak beste.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* Datuak: Q3084542
* Multimedia: François Dussaud / Q3084542
# François Elitxagarai

François Elitxagarai (Baiona, 1895eko irailaren 3a - ?) euskal arraunlaria izan zen, arraunketa olinpikoan aditua.
Behin hartu zuen parte Joko Olinpikoetan: Stockholmen hain zuzen ere.
Société Nautique de Bayonne izan zuen kluba.

## Erreferentziak

* ↑ www.sports-reference.com
* Datuak: Q12258011
# François Englert

François Englert (Brusela, 1932ko azaroaren 6a - ) belgikar fisikari teorikoa da. Bruselako Unibertsitatea Askeko irakasle emeritua, fisika estatistikoa, eremu-teoria kuantikoa, kosmologia, korden teoria edo supergrabitatea landu zituen.
2013an aurreko urtean CERN eta ATLAS proiektuan Higgs bosoia eredu estandar baino izan bazela egiaztatu zutelako, Fisikako Nobel Saria eman zioten Peter Higgs ingelesarekin batera.

## Erreferentziak

* ↑ «François Englerti eta Peter Higgsi eman diete 2013ko Fisikako Nobel saria» Berria 2013-10-8.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q151746
* Multimedia: François Englert / Q151746
# François Faber

Jean François Faber (Aulnay-sur-Iton, 1887ko urtarrilak 26-Carency, 1915eko maiatzak 9) XX. mende hasierako txirrindulari luxenburgotar bat izan zen, bere lorpenik handiena 1909ko Frantziako Tourra irabaztea izan zelarik.

## Biografia

Jean-Françoisren aita Luxenburgoko Wiltz hirikoa zen jatorriz. Bere ama Lorrenakoa zen, garai hartan Alemaniar Inperioaren zati zena. Jean François Frantzian jaio zen, baina bere aitaren nazionalitate luxenburgotarra heredatu zuen. Horregatik, luxenburgotar pasaportea bazuen ere, bere bizitza osoa Frantzian bizi izan zen, eta bere burua frantziartzat zuen.
François Faber Ernest Paul frantziar txirrindulariaren anaiordea izan zen. Bere kirol karrerak 1906 eta 1914 artean iraun zuen. Denbora honetan, 27 garaipen lortu zituen eta lau taldetan aritu zen.
Bere frantziar abertzaletasunak bultzatuta Frantziako Atzerritar Legioan sartu zen, eta borrokan hil zen 1915ean, Lehen Mundu Gerran.

## Palmaresa

| 1908 Lonbardiako Giroa 2. Frantziako Tourrean, eta 4 etapa 3. Paris-Roubaixen 1909 1. Frantziako Tourrean, eta 6 etapa Paris-Tours Sedan-Brusela Paris-Brusela 1910 2. Frantziako Tourrean, eta 3 etapa Paris-Tours | 1911 Burdeos-Paris 2 etapa Frantziako Tourrean 1913 1913ko Paris-Roubaix Etapa 1 Belgikako Itzulian 2 etapa Frantziako Tourrean 1914 2 etapa Frantziako Tourrean |

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzuli Handia | 1906 | 1907 | 1908 | 1909 | 1910 | 1911 | 1912 | 1913 | 1914 |
| Frantziako Tourra | UT | 7 | 2 | 1 | 2 | UT | 14 | 5 | 9 |
Legenda :
| — | Ez zuen parte hartu |
| DSK | Deskalifikatua |
| UT | Utzi |

## Taldeak

* Labor (1906-1907)
* Peugeot (1908)
* Alcyon (1909-1911)
* Automoto (1912)
* Peugeot (1913-1914)
* Datuak: Q267607
* Multimedia: François Faber / Q267607
# François Duvalier

François Duvalier (Port-au-Prince, 1907ko apirilaren 14a – Port-au-Prince, 1971ko apirilaren 21a), ezizenez Papa Doc, haitiar sendagile eta politikaria izan zen. Haitiko presidente konstituzionala izan zen 1957tik aurrera, eta diktadorea 1964tik 1971n hil zen arte. Jean-Claude Duvalier semea izan zuen ondorengo.

## Bizitza

1934an, medikuntzan lizentziatu zen Haitiko Unibertsitatean. Gaixotasun infekziosoen arloan nabarmendu zen bere herrialdean bertan; hori dela-eta, "Papa Doc" ezizena jaso zuen. 1946an, Osasun Zerbitzu Nazionaleko zuzendari nagusi izendatu zuten, eta Osasun Publikoko ministro 1949an. 1950ean, Paul Eugène Magloireren estatu kolpearen aurka azaldu zen.
Magloire lehendakaria agintetik kendu ondoren, presidente hautatu zuten 1956an, eta hurrengo urtean hartu zuen kargua. Oposizioaren buruzagi gehienak egotzi zituen herrialdetik, eta konstituzioa egokitu zuen. Agintekeriarekin jokatu zuen ordutik aurrera, eta komunismoaren eta atzerritarren aurka borrokatu zen, hainbat pertsona jazarriz; esparru askotako profesional ugari bota zituen herrialdetik. AEBekin harreman gorabeheratsuak izan zituen eta, Afrikara begira, Panafrikanismoaren sustatzaile agertu zen.
Vuduaren jarraitzailea izan zen, eta Eliza Katolikoaren aurkako politika eraman zuen aurrera. Agintzeko izua erabili zuen eta horretarako Tonton Macoute erakunde paramilitarra osatu zuen. 1964an, diktadura ezarri ondoren, bizi guztirako lehendakari izendatu zuen bere burua, eta Jean-Claude semea ondorengotzat hartu zuen. Hil ondoren, Jean-Claudek hartu zuen aitak utzitako lekua, baina 1986an Frantziara erbesteratu behar izan zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2018/1/9 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q187697
* Multimedia: François Duvalier / Q187697
# François Eugène Garai de Monglave

François-Eugène Moncla (Baiona, 1796ko martxoaren 3a - Paris, 1873ko apirilaren 21a), François Eugène Garai de Monglave izengoitia zuena, lapurtar idazlea izan zen.

## Biografia

Zuzenbide-ikasketak egin zituen. Espainian, Brasilen eta Portugalen ibili zen soldadu. Frantziara itzuli eta Diable boiteux (1823) eta Journal de l´Institut historique (1834) egunkariak sortu zituen. Azken honetan argitaratu zuen Altabiçcaren cantua (1834), Orreagako gudua gai duen kantu apokrifoa. Orreagako garaipenaren denboratik, ahozko tradizioaren bidez kontserbatu omen zen kantu zaharra. La Tour d’Auvergne ospetsuarena zen pergamino batean irakurri omen zuen Garaik, baina argitaratu zuen testuan Pirinioen bi aldeetan bildutako ahozko aldaerak kontuan hartzen zituen. Inork ez zuen, alabaina, halako pergaminorik ikusi ezta ahozko kantu hori ezagutzen ere. Egia bestelakoa zen: Garaik ez zekien euskaraz eta Parisen, Euskal Herriko ikasleen artean egin ohi ziren bileretan irakurria zuen berak frantsesez konposaturiko obra. Gero, bilera haietako kide batek, Ezpeletako Luis Duhaldek, ahapaldi libretan euskaraz eman zuen aipatu kantua. Asmakeriak zeresan handiak sortu zituen orduko espezialisten artean denbora batez, F. Michel eta Jose Manterola ere engainatu zituelarik. 1883. urtean, Wentworth Websterrek argitu zuen guztia Madrilgo Real Academia de la Historiako aldizkarian egin zuen artikuluaren bidez.
Kantuak, asmatua izan arren, eragina izan du zenbait autorerengan, hala nola Kanpionengan.
Garairenak dira, halaber, Historie de l’Espagne (1825, Espainiako historia), Chants Nationaux basques (1846, Euskal kanta nazionalak), Fantaisie poétique sur l’Espagne (1853, Espainiari buruzko fantasia poetikoa), eta Les légendes des Pyrénées (1857, Pirinioetako elezaharrak) obrak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q27996551
# Fauna txiki bat bertso berritan

Fauna txiki bat bertso berritan, bertso jarri musikatuekin kaleratutako 1995eko euskarazko diskoa da. Jon eta Aitor Sarasua anaia bertsolariek egin zuten, eta Elkar argitaletxeak kaleratu zuen. "Fauna txiki bat" izen laburragoarekin ere ezaguna da.
* Aitor Sarasua
* Jon Sarasua

## Gaia

Lineoren taxonomia gogora dakarten izenburuak dituzte bertso gehienek (Canis Fidelis edo Bos Durango, kasu). Bakoitzarekin, euskal kultura edo gizarteko estereotipo jakin bat deskribatu edo kritikatzen dute Sarasua anaiek. Adibidez, Ursus Tibetanus-en Himalaiara doan mendigoizale euskaldunen grinaz kexu da bertako ustezko hartz natibo batː
   (...) gure hitzetan arrotzak dira
   “héroe” eta “hazaña” Hauen ekintzei zenztu izpirik Ez zaie ikusten baina Gure amorruak ez du balio
   Haien foto batek haina
* Aquila
* Sciurus
* Ursus
* Capar
* Buho
* Hontza
* Canis
* Pavus
* Meles
* Querci
* Bos

## Abestiak

* Agurra / hitzak A. Sarasua, J. Sarasua;
* Aquila superba / hitzak A. Sarasua, J. Sarasua
* Sciurus mundanus / hitzak A. Sarasua, J. Sarasua;
* Ursus Tibetanus / hitzak A. Sarasua, J. Sarasua
* Capar funcionalis / hitzak A. Sarasua, J. Sarasua;
* Bubo magnipetasi / hitzak A. Sarasua, J. Sarasua;
* Hontzaren erantzuna / hitzak Xanti Iparragirre;
* Canis fidelis / hitzak A. Sarasua, J. Sarasua;
* Pavus rex / hitzak A. Sarasua, J. Sarasua;
* Meles terrae / hitzak J. Sarasua;
* Querci oratio / hitzak A. Sarasua, J. sarasua;
* Bos Durango / hitzak A. Sarasua, J. Sarasua;
* Agursaldia / hitzak A. Sarasua, J. Sarasua;

## Faunaren azken alea: Arrasatekoa

2011ko abenduan, Debagoienean egin zen Toberarako, 1995eko diskoko doinu eta moldeak berreskuratu zituen Aitor Sarasuak, Arrasateko herriari gaiztakeria batzuk egozteko; Arratus Kampanzaris deitzen die arrasatearri bertsoak. Hitz haien grabaketa eduki libre gisa banatu zen, eta gorago entzun daiteke Wikipediako orri honetan.

## Erreferentziak

* ↑ Gan, Juli. (2011-01-26). «La Basque Bondissante: Ursus Tibetanus» La Basque Bondissante (Noiz kontsultatua: 2018-02-28).
* ↑ aitor; Sarasua, Jon. (Sarasua). Fauna txiki bat bertso berritan - 01Agurra (Aitor eta Jon Sarasua). Youtube . Aritz Ibañez (Noiz kontsultatua: 2023-05-15).
* ↑ Sarasua, Aitor; Sarasua, Jon. Hontzaren Erantzuna - Fauna txiki bat bertso berritan. Youtube - Jon Eta Aitor Sarasua: gaia (Noiz kontsultatua: 2023-05-15).
* ↑ Txiribita. (2012-07-19). «Jon eta Aitor Sarasua - Fauna Txiki Bat (1995)» EKAITZALDI (Noiz kontsultatua: 2018-02-28).
* ↑ Sarasua, Aitor; Sarasua, Jon. Fauna txiki bat bertso berritan - 13 Agursalda (Aitor eta Jon Sarasua). Youtube - Aritz Ibañez (Noiz kontsultatua: 2023-05-15).
* ↑ «Aitor Sarasua eta Debagoieneko Tobera» Dtobera 2011-12-23 (Noiz kontsultatua: 2018-02-28).
* ↑ «Tobera: Aitor Sarasuaren kantua Arrasateri jarria» Etxebarri 2011-12-22 (Noiz kontsultatua: 2018-02-28).

## Kanpo estekak

* Fauna Txiki Bat Bertso Berritan Music.apple.com
* Datuak: Q61069869
# Faunaren ondorengotza printzipioa

Faunaren ondorengotza printzipioa geologia eta paleontologiaren oinarrizko printzipio bat da.
Printzipio honek fosilen agerpena du oinarri. Izaki bizidunak denbora konkretu batean bizi dira eta beraz euren presentzia edo ausentzia arroken adin erlatiboak ezartzeko balio ahal du. Printzipio hau William Smithek argitaratu zuen Charles Darwinen eboluzioaren teoria baino mende bat lehenago. Printzipio hau baliagarria den arren ez da beti aplikagarria, izaki guztiak ez direlako bizi leku guztietan.

## Ikus, gainera

* Geologiaren historia
* Paleontologia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2319281