OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Orfeo eta Euridize

Orfeo eta Euridize (italieraz: Orfeo ed Euridice) Christoph Willibald Gluck musikagilearen hiru ekitaldiko opera bat eta Ranieri de' Calzabigiren libreto bat da.
Orfeoren mitoan oinarrituta, Vienako Burgtheatern estreinatu zuten 1762ko urriaren 5ean.

## Pertsonaiak

| Pertsonaia | Tesitura | Estreinaren antzezle-zerrenda, 1762-10-5 (zuzendaria: -) |
| Orfeo | alto castrato | Gaetano Guadagni |
| Amor | soprano | Marianna Bianchi |
| Euridize | soprano | Lucia Clavereau |

## Erreferentziak

* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak
* ↑ Holden, Amanda; Blyth, Alan. (1993). The Viking Opera Guide. New York: Viking ISBN 0-670-81292-7..
* Datuak: Q723776
* Multimedia: Orfeo ed Euridice / Q723776
# Norodom Sihamoni

Norodom Sihamoni (Phnom Penh, 1953ko maiatzaren 14a) Kanbodiako erregea da 2014ko urriaren 14tik.

## Bizitza

Norodom Sihanouk erregearen eta Norodom Monineath (Monique Izzi jaioa) erreginaren semea da. 1962an, aitak Pragara bidali zuen, eta han egin zituen ikasketak. 1975ean, dantza klasikoan eta musikan graduatu zen. 1975etik 1977ra, zinema ikasi zuen Ipar Korean, eta gero Kanbodiara itzuli zen. Han bi urte eman zituen etxean atxilotua, Vietnamdar inbasiora arte. 1981ean, Parisen jarri zen bizitzen, balleta irakasteko, eta han bizi izan zen hogei urtez.
Haren aitak abdikatu egin zuen 2004ko urriaren 7an, eta Sihamoni errege berri aukeratu zuten urriaren 14an. Ezkongabe dago eta ez du seme-alabarik.

## Erreferentziak

* ↑ Ortiz de Zárate, Roberto. Norodom Sihamoni. cidob.org (Noiz kontsultatua: 2022-2-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57319
* Multimedia: Norodom Sihamoni / Q57319
# Norodom Sihanouk

Norodom Sihanouk (khmereraz: នរោត្តម សីហនុ; Phnom Penh, 1922ko urriaren 31 – Pekin, 2012ko urriaren 15a) Kanbodiako erregea izan zen 1941etik 1955ra eta ondoren 1993tik 2004ra. Kanbodiako agintaria izan zen, gainera 1953tik 1970era. Bere bigarren abdikazioaren ostean (2004a) Kanbodiako Errege Aita gisa ezaguna izan zen (Preahmâhaviraksat), eta izendapen horrekin hainbat ardurari eusten zizkion.
Hainbat ardura izan zituen 1941tik aurrera. Horregatik Munduko Errekorren Guiness Liburuaren arabera kargu ezberdin gehiago izan dituen politikaria dela aipatzen du. Ardura horien artean bi aldiz errege izatea, bi aldiz printze subiranoa, behin presidente, bi aldiz lehen ministro eta deserriko gobernuetan hainbat kargu daude. Khmer Gorrien gobernuaren estatu buru ere izan zen, 1975-1976 artean.
Hauetako kargu batzuk ohorezkoan ziren, adibidez Kanbodiako Errege konstituzionala izatea, bere azken ardura. Sihanouken benetako monarkia 1953ko azaroaren 9an hasi zen, Frantziatik independizatu zenean eta 1970ko martxoaren 18an bukatu zen, Lon Nol jeneralak bere aurkako estatu kolpea eman zuen arte.

## Bizitza

Norodom Suramarit eta Sisowath Kossamaken semea zen. 1941ean izendatu zuten errege. 1955ean bere aitari utzi zion erregetza, eta hauteskundeen ondoren Lehen Ministro izendatu zuten. Neutraltasunaren aldekoa zen, eta usadio budistan oinarritutako sozialismoa ezartzen saiatu zen. 1960an estatuburu izendatu zuten, eta Estatu Batuekiko harremanak eten zituen; 1970ean Lon Nol jeneralak Estatu Batuen laguntzaz estatu-kolpe bat eman zuenean Sihanuk Pekinen erbesteratu zen; han atzerriko gobernua osatu zuen, eta agintari berriei aurka egiten zieten indar politiko guztiak elkartu zituen Kanbodiako Fronte Batuan. 1975ean Khmer Gorriek Lon Nol jenerala aginpidetik bota eta aginpidea eskuratu zutenean, Phnom Penha itzuli zen, baina Khemer Gorriek bahituta eduki zuten. 1979an Vietnamek Kanbodia inbaditu zuenean, erbesteratu egin behar izan zuen. 1982an vietnamdarren aurkako koalizio baten buru izan zen. 1991ko su-eten hitzarmenaren ondoren, Sihanuk Kanbodiara itzuli zen eta nazio-batzordearen buru izan zen 1993ko maiatzeko hauteskundeak arte. Kanbodiara itzuli ondoren, 1993an konstituzio berri bat idatzarazi zuen. Era horretan, beste aldi bat hasi bat Kanbodian, Sihanoukeren agintaritzapean. Urte horretan bertan minbizia aurkitu zitzaion, eta orduz geroztik eritasunaren mende bizi da. 2003an bere semeari (Norodom Sihamoni) utzi zion erregetza, eta erbesteratu zen, Piongiangera lehendabizi eta Pekinera ondoren.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q160318
* Multimedia: Norodom Sihanouk / Q160318
# Normétal (Quebec)

Normétal Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Abitibi-Témiscamingue eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Abitibi-Ouest konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 856 biztanle zituen 57.30 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3343919
* Multimedia: Normétal / Q3343919
# Norobirus

Norobirusak Norovirus generoan sailkatzen diren birusak dira, Caliciviridae familiako partaide direnak. Genero honetan espezie bakarra dago gaur egun (2014an): Norwalk birusa, serotipo desberdinak dituena.
Norobirusak giza-patogenoak dira. Gastroenteritis akutua eragiten dute, errotabirusekin batera janari-intoxikazio birikoen eragile nagusiak izanik. Sortzen duten gastroenteritisa gorotz-aho bidetik transmititzen da: edateko ura eta prestatu gabeko janari kutsatuak (arrainak, batez ere) dira gaitzaren sorburua. Janari-intoxikazio gehienetan gertatu ohi bezala, neurri higieniko kaskarrek beherako epidemikoak sortzen dituzte: zeharkako kutsadura, kozinatu gabeko janarien kontsumoa, eta higienerik gabeko elikagaien manipulazioa birusaren eramaileen aldetik, besteak beste.
Errotabirusen aldean, norobirusek adin guztietako jendea infektatzen dute (errotabirusek umeengan sortu ohi dituzte gastroenteritisak)

## Egitura

Norobirusek harizpi bakarreko RNA dute material genetiko gisa. Birus txikiak dira, eta biluziak (ez dute kanpoko bilgarririk). Geruza lipidikoa ez dutenez, erresistenteak dira alkohol, eter eta detergenteekiko, baina kloroak akabatzen ditu.

## Patogenia

Birus hauek sortzen duten gastroenteritisak 24-48 orduko inkubazio epea du. Goragaleak, beherakoak, gorakoak eta sabeleko mina dira sintoma nagusiak. Baita sukar arina eta nekea ere. Gaitza ez da larria, eta bost egunetako epean berez sendatzen da. Adineko jendeak eta osasun egoera oso kaskarra dutenek besterik ez dute arrisku berezirik. Birusak sortzen duen immunitatea ahula da, sei hilabete inguru besterik ez baitu irauten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1142751
* Multimedia: Norovirus / Q1142751
* Espezieak: Norovirus
# Norodom Ranariddh

Norodom Ranariddh (khmereraz: នរោត្តម រណឫទ្ធិ; Phnom Penh, 1944ko urtarrilaren 2a - Vauvenargues, 2021eko azaroaren 28a) kanbodiar printze eta politikaria izan zen. 1993-1997 bitartean, Kanbodiako lehen ministroa izan zen.

## Bizitza

Norodom Sihanouken eta Phat Kanholen semea izan zen. Kanbodiako Funcinpec alderdi politiko erregezalearen presidentea izan zen. 1993an monarkia berrezarri ondoren, hauteskundeak irabazi zituen eta lehen ministro izan zen 1993tik 1997ra.
1997ko uztailean, Hun Sen gobernukideak emandako estatu kolpeak agintetik kendu zuen; Khmer Gorriekin aliatu izana leporatu zion boteretik baztertzeko. Horren ostean, 35 urteko kartzela zigorra ezarri zioten, Khmer Gorriekin konspiratzeagatik, baina Norodom Sihanouk erregeak amnistia eman zion. Hurrengo urtean Kanbodiara itzuli, eta azaroan Nazio Batzarreko presidente bihurtu zen. Tronuaren ondorengo izateari uko egin zion, eta 2004an bere anaia Norodom Sihamoni errege aukeratu zuen Tronuko Kontseiluko kide izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Batasun nazionala iragarri dute Kanputxearako. Euskaldunon Egunkaria, 1993ko ekainak 4, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-2-23).
* ↑ Norodom Ranaridh itzuli egin da erbestetik. Euskaldunon Egunkaria, 1998ko martxoak 31, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-2-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q381817
* Multimedia: Norodom Ranariddh / Q381817
# Nogueruelas

Nogueruelas Teruelgo udalerria da, Gúdar-Javalambre eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 249 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalari buruzko webgunea.
* Datuak: Q605009
* Multimedia: Nogueruelas / Q605009
# Nogueras

Nogueras Teruelgo udalerria da, Jiloca eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 34 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q339323
* Multimedia: Nogueras / Q339323
# Noguera Ribagorçana

Noguera Ribagorçana Kataluniako ibaia da, Segreren ibaiadarra dena eskuinetik eta Aragoiko muga marratzen duena haren ibilbide gehien-gehienean zehar. Bidean, eskualde hauek zeharkatzen ditu: Arango haranean jaio da, eta gero Ribagortza (Huesca) eta Alta Ribagorça, Pallars Jussà, Noguera eta Segrià eskualde lleidatarretatik igarotzen da.

## Ikus, gainera

* Kataluniako geografia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23158
* Multimedia: Noguera Ribagorçana / Q23158
# Noguera de Albarracín

Noguera de Albarracín Teruelgo udalerria da, Sierra de Albarracín eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 142 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalari buruzko webgunea.
* Datuak: Q1651133
* Multimedia: Noguera de Albarracín / Q1651133
# Noguères

Noguères (okzitanieraz Noguèras) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.

## Ikus, gainera

* Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q190061
* Multimedia: Noguères / Q190061
# Nohedako erromatar villa

Nohedako erromatar villa Cuencako Noheda herrixkan, Villar de Domingo García udalean aurkitutako Arkeologia-aztarnategi garrantzitsua da. Iritzi batzuen arabera erromatarrek Urbiaca deitzen zuten hiriaren aztarnak izan daitezke. Tabula Imperii Romanian Noheda parametro hauekin agertzen da: (Sacedoncillo. CM. CU.) PR. H. CIT. CON. CARTH. DIOEC. HISP. PR. CARTH. 40º 12´N-2º 17´W. VIL. Vh. Orain arte objektuak, hormak eta elementu ugari aurkitu dituzte, garrantzitsuenak IV. mendeko neurri handietako mosaikoak. 2012an kultura-ondasunaren izendapena eman zitzaion.

## Aurkikuntza

Erromatar villaren aurkikuntza erabat kasuala izan zen. 1984an Lledó familiako lurretan lurgintza lanak egiten ari ziren mosaiko baten aztarnak agertu ziren. Urtetan aztanategia kasik ikutu gabe gelditu zen. 2005ean hasi ziren benetako ikerketa lanak eta oraindik horretan ari dira espezialistak. Aztarnategia 2019tik bisitatu daiteke. Nahiz eta aurkikutzaren garrantzia handia izan, oraindik oso portzentaia txikia ikertu da, %5 ingurua.

## Deskribapena

Aztanategian erromatar villa baten aztarnak aurkitu dituzte. Zehazki oso handia izan behar zen nekazari inguruko eraikin baten gela batzuk dira. Erromatar garaikoa izanik, nahiko berandutiarra da eta aberastasun handia adierazten du. Aztertutako lehenengo gelak oinplanta laukiduna du eta hiru alboetan exedrez burutuak daude; mendebaldeko aldean sarrera zegoen. Gela honek 300 m² ditu, oso handia beraz, eta zoluan mosaikoak daude. Hormetako zokaloak, bestetik, opus sectilez apainduta daude eta goiko parteak margolan muralez.
Inguruan beste gelak dokumentatu dira. Horietan margolanak eta estuko apaingarriak berreskuratu dira. Halaber, beste elementu asko aurkitu dira: marmolezko eskulturen zatiak, egiturak, hoditeria...
Urrutiago, zonaldean, material asko ikusi da, bai Chillarón ibai aldean baita ere inguruko maldetan. Horrek errotamar nekazari multzo baten aurrean gaudela.

## Interpretazio zentroa

Villar de Domingo García herriaren erdigunean Interpretazio zentroa ireki da, aztarnategitik kilometro batzuetara. Sarrera irekia da eta bertan, panelen bitartez, mosaikoen edukiak azaltzen dituzte. Aztarnategia, bestetik, bisitatu daiteke.

## Bibliografia

* Miguel Ángel Valero Tévar (2008): La persuasión de las imágenes convivium y escenografía del poder en el triclinium de la Villa romana de Noheda. Diputación Provincial de Cuenca: Real Academia Conquense de Artes y Letras. 1-98 or.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20170427194034/http://dare.ht.lu.se/places/22457.html
* ↑ https://www.elmundo.es/cronica/2014/08/17/53ef3a0ae2704efa418b4578.html
* ↑ http://www.lasnoticiasdecuenca.es/provincia/abre-publico-mosaico-villa-romana-noheda-42812
* ↑ https://www.abc.es/comunidad-castillalamancha/20140331/abcp-menos-yacimiento-noheda-podria-20140331.html

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz):Erreportaia National Geographic aldizkarian.
* (Gaztelaniaz):Informazioa Castilla-Mantxako webgune ofizialean.
* (Gaztelaniaz):Informazioa udalaren webgune ofizialean.
* Datuak: Q6162509
* Multimedia: Villa romana de Noheda / Q6162509
# Nukleo (informatika)

Informatikan, nukleoa edo kernela (alemanezko kern-etik dator, hezurra edo nukleoa esan nahi du) sistema eragilearentzat behar-beharrezkoa den software bat da, modu pribilegiodunean edo nukleo moduan aktibatzen den atala bezala ere ezagutzen da. Programei ordenagailuaren edo bestelako gailu informatikoen hardwarera sarrera segurua ematea da bere arduretako bat, hau da, baliabideen kudeaketaren arduraduna da. Kudeaketa hau gauzatzeko sistemari deiak egiten dizkion zerbitzuak erabiltzen ditu. Gailu informatikoetan, programa asko daudenez eta hardwarerako sarrera mugatua denez, zein programa eta zenbat denboran erabiliko duen hardwarea zehazten eta agintzen duen softwarea da.

## Nukleoek dituzten eginkizunak

Nukleoen eginkizun nagusiak, prozesuak martxan jartzea eta karga ziurtatzea dira. Bestalde, erabiltzailearen espazio pribatuko programen eta espazio nukleoaren artean interfaze bat proposatzea ere bere eginkizuna da. Nukleoek beste hainbat eginkizun ere bete ditzakete, baina horiek garrantzi txikiagokoak dira.

## Sistema motak

Ordenagailu bat erabiltzeko ez da beharrezkoa beti nukleo bat edukitzea. Programak martxan jar daitezke ordenagailu edo gailu informatiko huts batean, betiere, beraien jabe edo erabiltzaileek ez dute sistema eragilearen laguntzarik jasoko nukleorik gabe.
Jarraian dituzue lau nukleo nagusienak:
* Nukleo monolitikoak: Hardwarearen hainbat abstrakzio errazten ditu.
* Mikronukleoak: (ingelesez: microkernel) zerbitzari deritzen aplikazioak erabiltzen ditu, erabilgarritasuna areagotuz.
* Nukleo hibridoak: (aldaturiko mikronukleoak) Mikronukleoen oso antzekoak dira baina kode gehigarri bat dute nukleoaren espazioan, hau azkarrago martxan jar dadin.
* Exonukleoak: ez dute inolako abstrakziorik errazten, baina liburutegiak erabiltzen uzten ditu, hardwarearekiko sarrera ia zuzena lortuz eta bere balioa handituz.

## Ikus, gainera

* Informatika
* Software
* Sistema eragile

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9662
* Multimedia: Operating system kernels / Q9662
# Nukleo okulomotor

III. bikote kranealaren nukleoa edo nukleo okulomotore amankomuna, mesentzefaloan, goiko kolikuluen mailan, kokatzen den nukleoa da. Mesentzefaloaren akueduktuaren inguruko gai grisaren aurrealdean kokatzen dira.
Nukleo okulomotoreak hainbat azpinukleoz osatuta dago eta hauek bi taldetan banatzen dira, aurrekoa eta atzekoa. Atzeko taldea sei nukleo txikik osatzen dute, hauetako bost simetrikoak dira erdiko lerroaren alde bietan. Seigarren nukleoa berriz, erdian kokatzen da. Aurreko taldea berriz, bi nukleotan banatzen da, bat aurre-erdialdeko eta bestea aurre-alboaldekoa.

## Nukleoaren zuntzak

Bere zuntzak atzetik aurrera zeharkatuko dute mesentzefaloa eta nerbioaren zuntzak atzeko gai zulatutik aterako dira: garun pedunkulu artean eta zubiaren mesentzefaloko goi ildotik.
III. bikote kranealak bi atal ditu:
* Goiko adarra: Goiko betazalaren muskulu jasotzailea, goiko muskulu zuzena eta barneko muskulu zuzena inerbatuko ditu.
* Beheko adarra: Beheko muskulu zuzenak eta beheko muskulu laprana inerbatuko ditu.

## Aferentziak

Nukleo hauek aferentzia kortikonuklearrak hartzen ditu: aferentzia kortiko espinalak zuntz batzuk emango ditu bikote kraneal hauen nukleoetan sinaptatuko dutenak , bai eragile somatikoetan zein berezietan (arku brankialetarako nukleoetan sinaptatzen dutenak). Beraz, aferentzia kortikonuklear bilateralak hartzen ditu.

## Erlazioak

Nukleo honetako nukleorik hurbilena Edinger-Westphal nukleoa da, nerbio okulomotoreak egiten dituen funtzioen erakuslea dena. Begi niniko uzkurketa eta kristalinoaren akomodazioa ere burutzeko gaitasuna erakusten du.
III. bikote kranealaren nukleoak erlazioa edukiko du IV eta VI nukleoekin, hau da, begiaren muskulu estrintsekoak inerbatzen dituzten nerbioekin. Nukleo bestibularrekin (VIII) ere erlazioa du, izan ere, begiak mugitzean mugimendu erreflexuak emango dira oreka kontrolatzeko, luzetarako faszikulu medialaren bitartez ematen direnak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q950852
# Nukleofilo

Nukleofiloa lotura kobalentea eratzeko atomo baten nukleoari elektroi bikote bat ematen dion ioi edo molekula da. Elektroiak hartzen dituen nukleoari elektrofiloa deitzen zaio. Hau gertatzen da, adibidez, Lewisen loturaren araberako azido eta baseen eraketan, eta gai organikoetan karbonoen artean gertatzen diren lotura kobalenteetan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017-07-15 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q745930
# Nukleo (matematika)

Aplikazio lineal baten nukleoa, Ker f adieraziko duguna, aplikazio horren bidez koeremuko bektore nulu bihurtzen diren eremuko bektore guztien multzoa da. Hau da, nukleoa eremuaren azpimultzoa da eta azpimultzo horretako bektoreak, aplikazioaren bidez, koeremuan, bektore nulu bihurtzen dira.

## Definizioa

Izan bedi $f\in L({V,V'})$. Definizioz, f aplikazio linealaren nukleoa V-ren, eremuaren, hurrengo azpimultzoari deritzo:
$Kerf=[{v\in {V}:f(v)=0_{v'}}]=f^{-1}({[0_{v'}]})$
Horrez gain, f(V ) multzoari f aplikazioaren irudi deritzo eta Im f adieraziko dugu, hau da, Im f = f(V ) da.

## Oharra

$0_{v}\in Kerf$ beti betetzen da, $f({0_{v}})=0_{v'}$ delako.

## Adibideak

* $f\in L({R^{2},R^{2}})$ aplikazio lineala $f(x,y)=(x+y,0)$ eran definituta egonik, $Kerf=\langle {\bigl-1,1{\bigr )}\rangle$ da.
* $f\in L({V,V'})$ aplikazio lineala $f(x,y)=(0,0)$ eran definituta egonik, Ker f eremua izango da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2914509
# Nukleo magnetikozko memoria

Nukleoa magnetikozko memoriak, konputagailuetako memoria nagusia egiteko modua izan zen 1955tik 1975era arte. Memoria mota horren zeregina gaurko RAM memoriaren antzekoa zen: konputagailuko CPUrako lan-eremua da, bertan grabatzen dira kalkulu partzialak egiteko burutzen diren eragiketen emaitzak. DRAM teknologian oinarritutako RAM ez bezala, ferrita nukleoaren propietate magnetikoetan oinarritzen denez memoria lurrunkorra da, hau da, balioak gatzen dira amatatuz gero.

## Historia

Aurretik existitu ziren beste biltegiratze-teknologia batzuk desplazatu eta gero, nukleo magnetikozko memoria ordenagailu-industrian 1950 eta 1960.eko hamarkadetan nagusitu egin zen. Konputagailuetan eta bestelako gailu elektronikoetan, hala nola, kalkulagailuak. Geroago Intel enpresa sortu zuten egoera solidozko memoriak sustatzeko. 1971n, Intel gai izan zen DRAM motako memoria bat lortzeko, errendimendu onarekin eta nahiko prezio txikiarekin, merkatu osoa bereganatu zuen eta orduan merkatuetan nukleo magnetikozko memoriak iragana bihurtu ziren.

## Memoria digitalezko beste mota batzuk

* Kondentsadore-memoria. (Atanasov)
* Atzerapen-lerro akustikoak
* Burbuila memoria
* CCD memoria
* Memoria holografikoa
* Selektroia
* Williams hodia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q839647
* Multimedia: Core memory / Q839647
# Nukleoaren fusio

Nukleoaren fusioa edota nukleo-fusioa erreaktore nuklear batean jazotako istripu larri mota bat deitzeko erabiltzen den izendapena da. Honetan, erregai solidoa beroaren eraginez erregai likido eraldatzen da, eraldaketa hau potentziaren areagotzea edota erregaiaren hozketa burutu ez ahal izateagatik gerta liteke. Ez da fusio nuklear zuendapenarekin nahastu behar, hartan atomoen batura baitago.
Nukleoaren fusioa zentral nuklear bateko segurtasun neurriek hutsegin dutenean eta erreakzio nuklearra kontrolpetik kanpo gelditzen denean jazotzen da, horrek zentraleko nukleoaren nukleoaren tenperatura arin igotzea eta material erradiaktiboen fusioa sortu ahal izatea dakar, ohikoenak uranioa eta plutonioa dira. Nukleoaren fusioa istripurik izugarriena da, nukleoaren egituraren etena eragin baidezake, eta horrekin batera, leherketaren bat edota lurrera filtraziorik egonez gero, ingurumenera material erradiaktibo ugari jaurtitzea. Nukleo fusio batek, ia ziurtasun osoz eta argi eta garbi, erreaktorearen suntsiketa eta berau ezin konpondu ahal izatea dakar.
Nukleo fusioaren ondorioz jazotako istripu larrien adibide honakoak lirateke: Three Mile Islandeko istripua (1979), Txernobylgo hondamendia (1986) eta Fukushimako istripu nuklearra (2011).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105807
* Multimedia: Nuclear meltdown / Q105807
# Nukleo anbiguo

Nukleo anbiguoa neurona motorrez osaturiko gara nerbioen nukleo bat da, hain zuzen ere, erraietako nukleo eragile berezietariko bat.

## Kokapena

Enbor entzefalikoan dago kokatuta, alegia, zubiaren behealdean sortzen da eta erraboileraino zabaltzen da. Beheko olibaren atzealdean aurkitzen da eta nukleo ambiguoaren alboan, berriz, funtzio parasinpatikoa duen zentru kardiobaskularra dago.

## Aferentzia eta eferentziak

Kortex-nukleo zuntzek aferentziak bidaliko dituzte nukleo ambiguora (bilateralki) eta nukleo ambiguoan laringe, faringe eta ahosabai biguneko giharren inerbazio motor ipsilaterala kontrolatzen duten nerbioen somak egongo dira. Nukleoaren mailaren arabera, bere zuntzak IX eta X gara nerbioen bitartez bideratuko dira:
* Garaldeko mailetan dauden neuronak: glosofaringeoaren (IX.) bidez bideratuko dituzte zuntzak, eta muskulu estilofaringeoa inerbatuko du. Hirugarren arku faringeoarekin izango du eralzioa.
* Kaudalago dauden neuronak: bagoaren (X.) bidez bidaliko dituzte zuntzak muskulu laringeo, muskulu faringeo eta ahosabai biguneko muskuluetara. Honek, IV. eta VI. arku faringeoekin izango du erlazioa.

## Funtzioa
### Digestio funtzioa

Bagoak eta glosofaringeoaren zati batek inerbatutako muskuluak, barruko muskulu periestafilinoa adibidez, beharrezkoak dira irensketa prozesua ondo emateko eta nukleo bakartiaren traktuan integrazioa emateko. Bagoak gainera, hestegorriaren goiko zatia, faringearen zati batzuk eta laringearen beste hainbat zati inerbatzen ditu.

### Funtzio kardiakoa

Gainera, nukleo anbiguak bere “kanpoko formazioan”, bihotzera doazen neurona parasinpatiko preganglionar kolinergikoak dauzka. Neurona hauek kardioinhibitzaileak dira eta nerbio sistema zentralean efektu kardioinhibitzaile horiek aldaketa azkarrak eragiten dituzte odol presioan, hau da, ekintza kardiakoaren jeitsiera eragingo dute, odol presioaren igoera azkarrari erantzuteko.

### Arnas funtzioa

Nukleo anbiguoaren kanpoko formazioak, zuntz bronkokonstriktore batzuk bidaliko ditu sistema bronkopulmonarrera, hala airearen biriketako fluxu bronkiala jeitsiko da. Sistema honen garrantzi fisiopatologikoa, EPOC edo asma bezalako gaixotasun bronkoespasmikoekin zerikusia izango duela da.

## Lesioak

Nukleo ambiguoaren lesioak ahots nasalean eragin dezake, baita disfagia, disfonia, eta ubularen desbiazioa alde kontralateralerantz. Zentru kardiakoko zuntz preganglionar parasinpatikoak ere nukleoaren kanpo formaziotik pasako dira, beraz, lesio kasuan funtzio kardiakoak gora egin dezake.

## Erreferentziak

* Anatorama: EHU/UPV
* Jump up^ Role of the nucleus ambiguus in the regulation of heart rate and arterial pressure. BH Machado and MJ Brody. http://hyper.ahajournals.org/cgi/content/abstract/11/6/602
* Jump up^ Role of the nucleus ambiguus in the regulation of heart rate and arterial pressure. BH Machado and MJ Brody. http://hyper.ahajournals.org/cgi/content/abstract/11/6/602
* Jump up^ Localization of vagal cardioinhibitory preganglionic neurons with rat brain stem. Nosaka S et al. http://www3.interscience.wiley.com/journal/109685993/abstract

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1003805