OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gerald Hirigoyen

Gerald Hirigoyen (Aiherra, Nafarroa Beherea) sukaldari ospetsua, AEBko San Frantzisko hirian Piperade jatetxea sortu eta eraman zuen 22 urtetan. Cameron Hirigoyenekin ezkonduta dago; biek elkarrekin lan egin dute.

## Ibilbidea

Gerald Hirigoyenek bere ospea landu zuen San Frantziskoko sukaldarien artean. Piperadekin batera, azken hiru hamarkadetan beste jatetxe batzuk izan zituen San Frantziskon, bereziki La Fringale (Jean Baptiste Lordarekin sortua 1991n), Pastis (1996) 2002an Piperade bihurtuko zuena, eta geroago Bocadillos 2004an. Hirigoyenek euskal sukaldaritzari buruzko liburuak plazaratu ditu: Pintxos: Small Plates in the Basque Tradition (2011), The Basque Kitchen: Tempting Food from the Pyrenees (1999) eta Bistro: The Best of Casual French Cooking (1995) bezalakoak argitaratu ditu. San Frantziskora Parisko marchamo eta frantses sukaldaritzapean iritsi zen, eta denborarekin bere euskal arrastoa indartsu azaleratzen joan zen. Bere sukaldea "West Coast Basque" cuisine-tzat jo izan du. 2023an Geraldek erretreta hartu zuen.

## Piperade jatetxea

Gerald Hirigoyen chef baxenafartarrak 2002an sortua, 2023ko azaroan azkenean itxi zituen ateak San Frantziskon Piperade euskal ostatu ospetsuak. Bere fama, izan ere, publiko orokorraren eta sukaldaritza estimatzen zutenen artean hedatzen zen eta, gainera, San Frantziskoko Badiaren Eremuko eta Kalifornia osoko euskaldunentzat erreferentzia bat zen, zeozer berezia ospatu edo kanpoko bisitariak zetozen aldietan. Menuan hainbat euskal estiloko plater eta produktu ere topa zitezkeen, baita ardo eta pattar eta likoreen artean ere.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.penguin.com.au/authors/gerald-hirigoyen
* ↑ https://www.lavanguardia.com/libros/autores/gerald-hirigoyen-11965
* ↑ https://www.oldscrolls.com/products/author/Hirigoyen,%20Gerald;%20Hirigoyen,%20Cameron
* ↑ https://www.euskalkultura.eus/euskara/albisteak/ateak-itxi-ditu-san-frantziskoko-piperade-euskal-jatetxe-ospetsuak-gerald-hirigoyen-jabe-eta-chefak-erretreta-hartuta
* ↑ https://americanpistachios.org/food-professionals/chef-ambassadors/chef-gerald-hirigoyen
* ↑ http://www.basqueclub.com/hirigoyen.htm

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Kroketen errezeta Gerald Hirigoyenen eskutik.
* (Gaztelaniaz):Hirigoyenen bi errezeta pistatxoak erabiliz.
# Gerald Murnane

Gerald Murnane (Melbourne, 1939ko otsailaren 25a) australiar idazlea da. Apaiz katoliko izateko prestakuntza utzi eta irakaskuntzan hasi zen. Ondoren, Melbourneko Unibertsitatean lizentziatu zen. Zaldi lasterketan zalea da, eta askotan metafora gisa erabiltzen du bere liburuetan.

## Liburuak

* (1974) Tamarisk Row. William Heinemann Australia, Melbourne.
* (1976) A Lifetime on Clouds. William Heinemann Australia, Melbourne.
* (1982) The Plains. Norstrilia Press, Melbourne.
* (1985) Landscape With Landscape. Norstrilia Press, Melbourne.
* (1988) Inland. William Heinemann Australia, Melbourne.
* (1990) Velvet Waters. McPhee Gribble, Melbourne.
* (1995) Emerald Blue. McPhee Gribble, Melbourne.
* (2005) Invisible Yet Enduring Lilacs. Giramondo Publishing Company, Sydney.
* (2009) Barley Patch. Giramondo Publishing Company, Sydney.
* (2012) A History of Books. Giramondo Publishing Company, Sydney.
* (2014) A Million Windows. Giramondo Publishing Company, Sydney.
* (2015) Something for the Pain: A Memoir of the Turf. Text Publishing, Melbourne.
* (2017) Border Districts. Giramondo Publishing Company, Sydney.
* (2018) Border Districts. Farrar, Straus and Giroux, New York.
* (2018) Collected Short Fiction. Giramondo Publishing Company, Sydney.
* (2019) A Season on Earth. Text Publishing, Melbourne.
* (2019) Green Shadows and Other Poems. Giramondo Publishing Company, Sydney.
* (2019) Border Districts. And Other Stories, UK.
* (2019) Tamarisk Row. And Other Stories, UK.
* Datuak: Q710823
# Fondation pour l'audition

Fondation pour l'audition entzumen urritasunari buruzko ikerketarako Frantziako fundazio zientifiko bat da. Fundazioa Parisko 12. barrutian dago.

## Ikuspegi orokorra

Fondation pour l'audition 2015ean sortu zuten Françoise Bettencourt Meyers, Jean-Pierre Meyers eta Fondation Bettencourt Schueller-ek.
Fundazioak Fondation de France-ren diru-laguntza jasotzen du.
Fundazioak Danimarkako, Estatu Batuetako, Belgikako, Erresuma Batuko eta Frantziako medikuak hartzen ditu.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q60171166
# Fondaco dei Tedeschi

Fondaco dei Tedeschi (venezieraz: Fontego dei Tedeschi, euskaraz: Alemanen biltegia) Veneziako eraikin historikoa da. Veneziako Ubide Handiaren ertzean dago, Rialto zubitik gertu. Historikoki hiriko merkatari alemanen egoitza zen.

## Historia

Lehenengo eraikina XIII. mendearen erdikoa izan zen. 1505ean sute batek txikitu zuen; XVI. mendean zehar berreraikia izan zen. Giorgio Spaventok berreraikitze prozesua zuzendu zuen; horretarako Gerolamo Tedesco-ren eredua jarraitu zuen. 1509an Antonio Abbondik hartu zuen lanen zuzendaritza. Giorgionek kolaboratu zuen, fatxada nagusia apainduz eta, eskuinekoan, fresko batzuk margotzen.
Benetton familiak 2009an eraikinaren birmoldaketa berri bat enkargatu zuen honi gune komertzialaren itxura emateko.

## Iruditegia

* Eraikin zaharberritua barrutik.
* Fatxada nagusia eta Ubide Handia.
* Eraikina gauez.
* Ondoan, Rialto zubia.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20120617211241/http://www.artehistoria.jcyl.es/ciudades/monumentos/1278.htm
* ↑ https://www.plataformaarquitectura.cl/cl/790267/il-fondaco-dei-tedeschi-oma

## Kanpo loturak

* (Ingelesez):Zaharberritzearen prozesua.
* Datuak: Q1259067
* Multimedia: Fondaco dei Tedeschi / Q1259067
# Fondanteko gaztelua

Fondateko gaztelua (frantsesez: château de Fondat) Saint-Justin udalerri frantseseko gaztelua da, Landetan, Akitanian, Frantzian. XVII. mendean neo-pizkundetar estiloan eraiki zuten, eta Frantziako Monumentu Historikoa izendatu zuten 1999ko martxoaren 31n.

## Historia

Eskualdeko jaunek Erdi Aroko Fondat higiezina okupatu zuten Erdi Aroaz geroztik, baina 1607an, Marsango familia nobleak erosi zuen XVI. mendearen bukaeraraino mantenduz. Bi kasuetan suntsitu dute gaztelua, eta XVII. mendearen erdialdean berreraiki egin zuten. Geroago, XIX. mendean, neo-pizkundetar estiloan berriro berritu zuten.
Eraikin erantsien multzo handienetako bat da gaztelu hau, besteak beste:
* XVI. / XVII. mendean eraikitako armagnac biltegi bat 200 urte baino gehiagoko zuhaitz exotikoak dituen parke bat
* XVII. mendeko usategi bat
* XIX. mendean eraberritutako Pabiloi Handia, gazteluaren irudiari egokitzeko
* Mediciren iturri bat
* XVII. mendeko urmaela, arrain-erreserba gisa erabiltzen dena
* Gutxi gorabehera 200 urteko zuhaitz exotikoak dituen parke bat

## Galeria

* Mendebaldeko aurpegia (gaztelua)
* Ekialdeko aurpegia (gaztelua)
* Gertutik ekialdeko aurpegia (gaztelua)
* Ekialdeko aurpegia (Pabilioi Handia)
* Ekialdeko aurpegia (Pabilioi Handia)
* Usategia
* Usategia

## Erreferentziak

* ↑ . Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. Chateau. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q943636
* Multimedia: Château de Fondat / Q943636
# Fondante de Charneux

Fondante de Charneux edo Waterloo udarea Europako udareondoaren (Pyrus communis) kultibar bat da, Belgikan oso preziatua dena.
Udare mota hau Belgikan aurkitu zuen Martin-Joseph Légipontek XIX. mendearen hasieran, Charneuxen zehazki (Liejako probintzia).

## Erreferentziak

* ↑ http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.pomologie.com%2Foc%2FLeroy%2Ftome2%2F172fondanteducomice.gif

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1796739
# Fondarella

Fondarella Kataluniako udalerria da, Pla d'Urgell eskualdean eta Lleidako probintzian kokatua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 821 biztanle zituen. 5,4 km²-ko azalera du.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 384 | 404 | 445 | 426 | 425 | 459 | 524 | 519 | 516 | 634 | 678 | 821 |

## Ikus, gainera

* Lleidako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1900676
* Multimedia: Fondarella / Q1900676
# Fondation Louis-Vuitton

Fondation Louis-Vuitton, 2006an hasia, LVMH taldeak eta bere filialek bultzatutako arte museo eta kultur zentroa da. Irabazi asmorik gabeko legez bereizitako entitate gisa zuzentzen da, LVMHren artea eta kultura sustatzearen barruan.
Arte museoa 2014ko urrian ireki zen. Eraikina Frank Gehry arkitektoak diseinatu zuen, eta Pariseko 16. barrutiko Boulogne Boiseko Klimatizazio Jardinaren ondoan dago. 1 400.000 pertsona baino gehiagok bisitatu zuten Fondation Louis-Vuitton 2017an.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q3075489
* Multimedia: Fondation Louis Vuitton / Q3075489
# Fondant txokolate

Frantziar sukaldaritzan, fondant txokolatea edo mi-cuit au chocolat edo coulant txokolatezko pastel mota bat da. Barnealdea jariakor eta kanpoaldea gogor ditu. Michel Brasek asmatu zuen 1981ean.

## Txokolate coulant errezeta

4 pertsonentzat.

### Osagaiak

* Txokolate estalki beltza: 150 g.
* Gurina: 50 g.
* Arrautza: 3.
* Azukre: 80 g.
* Irin: 20 g.
* Marakuia saltsa naturala: 200 ml.
* Gurina eta irina pitin bat: Moldeak estaltzeko.

### Prestaketa

* Labea 200ºC-tan piztu. Coulantaren molde indibiduala gurinarekin eta irinekin estali.
* Txokolatea eta gurina katilu batean urtu eta hagatxoarekin nahasi.
* Beste pertz zabal batean arrautzak eta azukrea batu eta hagatxoarekin harrotu edo zuritu bitarte. (Pazientzia izan, zeren hau eskuz egiteak denbora eskatzen du: 15 minutu inguru. Nahasketak bolumenean hirukoiztu.
* Hemendik aurrerakoa oso kontuz egin behar dugu, lehenik arrautza harrotuarekin txokolatea eta gurina nahastuko ditugu; ondoren, irina. Saiatu behar dugu arrautzak bolumena gal ez dezan.
* Dena ongi nahasirik, moldeak bete (inoiz ez bete 3/4 baino gehiago) eta labean 4 minutuz sartu.
* Aukeratutako moldea irekian izan bada, espatula batekin zerbitzatu beharreko platera atera, eta moldea kontu handiz kenduko diogu, oso ohikoa izaten baita bizkotxoa erortzea.

### Aholkuak

* Coulanta gutxi egindako txokolatezko bizkotxo arinaren moduan defini genezake.
* Zerbitzatzeko garaian, Coulanta ontzitik kanpora atera nahiko bagenu, aukeratutako moldeak goitik eta behetik irekia behar luke. Hori moldetik ateratzeko zailago izango da. * Horrela balitz, moldearen barrutik labeko paper tira bat erantsi beharko genioke, gurinez lagundurik.
* Txokolatea urtzeko bi aukera: maria bainuan urak irakin gabe, edo mikrouhinean tenperatura baxuan.
* Maracuya edo pasio fruitua oso ondo dijoakio; fruitu tropikala dugu, gurean honen zukua izoztua edo tetrabrikean saltzen da. Naturala ere gero eta errazago eros liteke; baldin eta izango ez bagenu, edozein fruitu gorri balia dezakegu.

## Erreferentzia

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [1994]
* ↑ (Frantsesez) «Fondants et moelleux au chocolat» bloc.com.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56315370
* Multimedia: Fondant au chocolat / Q56315370
# Fondaudège−Museum (Bordeleko tranbia)

Fondaudège−Museum Bordeleko tranbiaren geltoki bat da, Bordele udalerrian dago.

## Kokapena

D linea (Bordeleko tranbia) :
* Datuak: Q98573243
# Fondeguilla

Fondeguilla (valentzieraz; espainieraz ofizialki Alfondeguilla) Valentziako Erkidegoko udalerria da, Plana Baixa eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 860 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Castellóko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Udalerriari buruzko webgunea.
* Datuak: Q1769907
* Multimedia: Alfondeguilla / Q1769907
# Gap of Dunloe

Gap of Dunloe, irlanderaz Dún Lóich, literalki Lóichen Gotorlekua, euskaraz Dunloeko Arraila, Irlandako Macgillicuddy's Reeks mendietan dagoen mendate estu bat da, Kerry konderrian. Kerry konderriko turismogune ospetsuenetako bat da, inguruaren ikuspegi ederrak direla eta.
* Datuak: Q3095251
* Multimedia: Gap of Dunloe / Q3095251
# Gapeko barrutia

Gapeko barrutia Alpe Garaiak departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 89.295 biztanle ditu 3.411 kilometro koadrotan. Guztira 139 udalerri ditu. Bere hiriburua Gap da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q701227
* Multimedia: Arrondissement de Gap / Q701227
# Gappenach

Gappenach Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Mayen-Koblentza (barrutia)|Mayen-Koblentza]] barrutian. 2014an 300 biztanle zituen 3,51 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q597468
* Multimedia: Gappenach / Q597468
# Gap-2 kantonamendua

Gap-2 kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Alpe Garaiak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. Guztira 1 udalerri ditu eta Gap da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16627323
# Gap-3 kantonamendua

Gap-3 kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Alpe Garaiak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. Guztira 1 udalerri ditu eta Gap da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16627326
# Gap-4 kantonamendua

Gap-4 kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Alpe Garaiak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. Guztira 1 udalerri ditu eta Gap da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16627329
# Gapinge

Gapinge Herbehereetako Zeelanda probintziako Veere udalerria osatzen duten herrietako bat da. 2010eko erroldaren arabera 512 biztanle zituen.
1857ra arte, udalerri independentea izan zen.

## Ikus, gainera

* Veere

## Kanpo estekak

* (Nederlanderaz) Herriari buruzko informazioa.
* Datuak: Q1261925
* Multimedia: Gapinge / Q1261925
# Futbola 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoen txapelketa – Finala

2020ko Udako Olinpiar Jokoetako futboleko gizonezkoen finala Espainia eta Brasilen aurka jokatu zen 2021eko abuztuaren 7an, Yokohamako estadioan, Japonia. 1992an 23 urtetik beherako txapelketa bilakatu zenetik, Brasilek bi aldiz jokatu du urrezko domina eskuratzeko, lehenengoa Mexikoren aurka galdu zuena, 2012an, eta bigarrena irabazi zuena, 2016an. Espainiak ere birritan jokatu du, 1992an irabazi zuena eta Kamerunen aurka galdu zuena 2000an.
Hau izan zen lehenengo aldia Brasil eta Espainiaren arteko partida bat zegoela Olinpiar Jokoetako finalean, baina lehenago askotan ere jokatu zuten.

## Partida

| 2021eko abuztuaren 7a 20:30 JST | Txostena (TOCOG) Txostena (FIFA) | Brasil | 2–1 | Espainia | Epailea(k): Chris Beath (Australia) |
| 2021eko abuztuaren 7a 20:30 JST | Txostena (TOCOG) Txostena (FIFA) | Cunha 45+2' Malcom 108' | | Oyarzabal 61' | Epailea(k): Chris Beath (Australia) |
* Brasil ||
* Espainia ||
| GK | 1 | Santos |
| RB | 13 | Dani Alves (c) |
| CB | 15 | Nino |
| CB | 3 | Diego Carlos |
| LB | 6 | Guilherme Arana | 20' |
| CM | 5 | Douglas Luiz | 89' |
| CM | 8 | Bruno Guimarães |
| RW | 11 | Antony | | 112' |
| AM | 9 | Matheus Cunha | 64' | 91' |
| LW | 20 | Claudinho | | 106' |
| CF | 10 | Richarlison | 31' | 114' |
| Aldaketak: ||
| GK | 12 | Brenno |
| DF | 4 | Ricardo Graça |
| MF | 2 | Gabriel Menino | | 112' |
| MF | 18 | Matheus Henrique |
| MF | 19 | Reinier | | 106' |
| FW | 7 | Paulinho | | 114' |
| FW | 17 | Malcom | | 91' |
| Entrenatzailea: ||
| André Jardine ||
| GK | 1 | Unai Simón |
| RB | 18 | Óscar Gil | | 91' |
| CB | 12 | Eric García | 27' |
| CB | 4 | Pau Torres |
| LB | 3 | Marc Cucurella | | 91' |
| DM | 6 | Martín Zubimendi | | 112' |
| CM | 8 | Mikel Merino (c) | | 46' |
| CM | 16 | Pedri |
| RF | 7 | Marco Asensio | | 46' |
| CF | 11 | Mikel Oyarzabal | | 104' |
| LF | 19 | Dani Olmo |
| Aldaketak: ||
| GK | 13 | Álvaro Fernández |
| DF | 5 | Jesús Vallejo | | 91' |
| DF | 20 | Juan Miranda | | 91' |
| MF | 14 | Carlos Soler | | 46' |
| MF | 15 | Jon Moncayola | | 112' |
| MF | 21 | Bryan Gil | 105+1' | 46' |
| FW | 9 | Rafa Mir | | 104' |
| Entrenatzailea: ||
| Luis de la Fuente ||
* Linierrak:
* Anton Schetinin (Australia)
* George Lakrindis (Australia)
* Laugarren epailea:
* Artur Soares Dias (Portugal)
* Erreserbako epailea:
* Rui Tavares (Portugal)
* VAR:
* Abdulla Al-Marri (Qatar)
* VAR laguntzaileak:
* Muhammad Taqi (Singapur)
* Chris Penso (AEB)

## Erreferentziak

* 1 2 Tactical Starting Line-up: Match 28, BRA vs ESP. .

## Ikus, gainera

* Futbola 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoen txapelketa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107539901
* Multimedia: Spain vs. Brazil 2020 Summer Olympics men's association football, 2021-08-07 / Q107539901
# Friedrich von Wieser

Friedrich Freiherr von Wieser (Viena, 1851eko uztailaren 10 – Salzburgo, 1926ko uztailaren 22) austriar eskolako ekonomialari bat izan zen. Carl Menger austriar eskolaren sortzailearen ondorengoa izan zen Vienako unibertsitateko katedran 1903 urtetik aurrera. Bere lan ezagunena Balio naturala izan zen, non balio kontzeptuak ekonomian, kapitalista zein sozialista izan, duen garrantzia defendatu zuen. Aukera-kostuaren kontzeptua ere garatu zuen. Egozpen-teoria ere osatu zuen, non ondasun baten prezioak ondasuna ekoizteko erabili diren ekoizpen-faktoreen prezioa kalkulatzeko erabiltzen diren, ekonomilari klasikoek defendatu zutenaren alderantziz.
* Datuak: Q84482
* Multimedia: Friedrich von Wieser / Q84482
# Friedrichbeckeita

Friedrichbeckeita mineral bat da eta osumilite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Friedrichbeckeita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {K(\square 0.5Na0.5)2Mg2Be3Si12O30}}$. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Friedrichbeckeite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Friedrich Wöhler

Friedrich Wöhler (1800 – 1882) kimikari alemaniarra zen, ospetsua urearen sintesia egiteagatik eta zenbait elementu bakartu zituelako.

## Heziketa

Eschersheim herrian jaio zen, Frankfurt am Main distritoan. 1823an Wöhler-ek medikuntza ikasketak bete zituen Heidelbergen, Leopold Gmelin-en laborategian. Irakalse honek Jöns Jakob Berzelius-ekin lan egitera bidali zuen Stockholmera. Kimika irakatsi zuen 1825.tik 1831.ra Berlingo Eskola Politeknikoan; ondoren, Kasselgo Goimailako Eskola Politeknikoan 1836 arte. Gero, Göttingengo Unibertsitateko Kimika irakaslea izan zen, bere bizitza guztian.

## Ekarpen zientifikoak

Wöhler Kimika organikoaren aitzindaritzat jotzen da, 1828.an egin zuen urearen ustekabeko sintesiari esker. Ordurarte zientzialariek uste zuten izaki bizien zenbait substantzia organiko ("protoplasma") beharrezkoa zela konposatu organikoak prestatzeko, eta hau animalia edo landarek bakarrik egin zezaketela. Wöhler-ek frogatu zuen lehenego aldiz urea bezalako konposatu organikoa artifizialki presta zitekeela bi osagai ez-organiko elkarrekin erreakzionaraziz: amonio kloruroa eta berun isozianatoa. Esperimentu honek bitalismoaren teoria gezurtatu egin zuen eta konposatu organikoak edo biokimikoak "in vitro" presta zitezkeela erakutsi zuen.
1827.an Wöhler-ek atzeman zuen lehenengo aldiz konposatu kimikoen isomeria. Azido zianikoa prestatu zuen eta bere formula kimikoa (CHNO) Justus von Liebigek lortutako azido fulminikoaren berdina zela ziurtatu zuen, nahiz eta bien propietate fisiko eta kimikoak zeharo desberdinak izan. Aurkikuntza honek garai hartan pentsatzen zenaren aurka egiten zuen, molekula desberdina izateko formula enpiriko desberdina behar zela uste baitzen. Jöns Jakob Berzelius-ek eman zion isomeria izena eman zion fenomeno honi.
Wöhler-ek Kimika ez-organikoa ere jorratu zuen. Berilioa, itrioa, silizioa eta aluminioa metal libre gisa isolatu zituen. Horretarako, potasioa eskuratu zuen Humphry Davyren teknika erabiliz eta metal desberdinen kloruroak erreduzitu zituen metal libreak sortuz. 1836.an kaltzio karburoa sintetizatu zuen lehengo aldiz. Bere garaiko meteorito-bilduma onenetarikoa ere osatu zuen Wöhler-ek eta beraien analisiari buruzko lanak argitaratu zituen.
Wöhler-ek idatzitako zenbait artikulu aipagarri:
* Lehrbuch der Chemie, Dresden, 1825, 4 vols.
* Grundriss der Anorganischen Chemie, Berlin, 1830
* Grundriss der Organischen Chemie, Berlin, 1840
* Praktische Übungen in der Chemischen Analyse, Berlin, 1854

## Kanpo loturak

* Urearen sintesia, argitalpen originala

## Erreferentziak

* ↑ Brigitte Hoppe (2007). Review of The life and work of Friedrich Wohler (1800-1882) by Robin Keen, edited by Johannes Buttner.Isis98(1): 195-196
* ↑ George B. Kauffman, Steven H. Chooljian (2001).Friedrich Wöhler (1800–1882), on the Bicentennial of His Birth. The Chemical Educator 6(2): 121-133.
* ↑ Wöhler, F. Annalen der Physik und Chemie, 1828, 37, 330
# Friedrich von Amerling

Friedrich von Amerling (Viena, 1803ko apirilaren 14a - ibidem, 1887ko urtarrilaren 14a) austriar margolaria izan zen. Ferdinand Georg Waldmüllerrekin batera, XIX. mendeko austriar erretratugilerik nabarmenena izan zen.
1815etik 1824ra Vienako Arte Akademian ikasi zuen eta 1824tik 1826ra Pragako Arte Akademian. 1827 eta 1828 urteak Londresen eman zituen eta bertan Thomas Lawrenceren eragina jaso zuen. Parisen ere ikasi zuen Horace Vernetekin eta Erroman. 1827tik Vienan lan egin zuen austriar gorte, aristokrazia eta klase ertainarentzat. Denbora asko eman zuen Europan, Egipton eta Palestinan bidaiatzen. 1878an noblezia titulua jaso zuen.

## Iruditegia

* "Chiaruccia" (Römische Spinnerin, 1846)
* Frantzisko II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa
* Mutter und Kinder (Ama-semeak)
* Andreas Amerling (1829)
* Julie, Woynako kondesa (1832)
* Neska irakurtzen (1835)
* István Széchenyi kondea (1836)
* Pfuel baroia (1836)
* Ms. Plach (1850)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q452397
* Multimedia: Friedrich von Amerling / Q452397
# Friedrich von Schlegel

Friedrich von Schlegel (Hannover, Alemania, 1772ko martxoaren 10a – Dresden, Alemania, 1829ko urtarrilaren 12a) alemanezko idazlea izan zen, August von Schlegelen anaia.
Filosofia-ikasketak Göttingeneko eta Leipzigeko Unibertsitateetan egin ondoren, Jenara joan zen eta Athenäum aldizkaria sortu zuen anaiarekin batera. Aldizkari horretan argitaratutako artikuluak, Lucinda (1799) eleberria eta Europa aldizkarian plazaraturikoak izan ziren idazleak pentsaera alemaniar erromantikoari egin zizkion ekarpen garrantzitsuenak. 1802an Parisen jarri zen bizitzen, eta kultura greziarra aztertzen hasi zen, mendebaldeko pentsamolde guztien iturritzat hartzen baitzuen Greziakoa. Obra nagusiak: Über die Sprache und Weisheit der Indier (1808, Indiarren jakituriari eta hizkuntzari buruz) eta Geschichte der alten und neueren Literatur (1815, Literatura zaharraren eta modernoaren historia).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q157271
* Multimedia: Friedrich Schlegel / Q157271
# Friedrichita

Friedrichita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Friedrichita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Pb5Cu5Bi7S18}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 - 4 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Friedrichite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3753266
* Multimedia: Friedrichite / Q3753266
# Friedrichsdorf

Friedrichsdorf Alemaniako hiri-udalerri bat da, Hessen estatuan. Azken zentsuaren arabera 25.662 biztanle zituen, 30,13 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q627742
* Multimedia: Friedrichsdorf / Q627742