OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Assainvillers

Assainvillers Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 164 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Assainvillers udalerrian erroldatutako biztanleak 164 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak

### Etxebizitza

2007an 56 etxebizitza zeuden, 47 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 55etxeak ziren. 47 etxebizitza nagusietatik 37 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 7 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 29 etxek bost zituzten. 34 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Assainvillers udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 4 |
| 0 | 90-94 | 12 |
| 0 | 85-89 | 4 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 8 | 70-74 | 4 |
| 4 | 65-69 | 4 |
| 0 | 60-64 | 0 |
| 0 | 55-59 | 4 |
| 4 | 50-54 | 0 |
| 8 | 45-49 | 4 |
| 4 | 40-44 | 4 |
| 8 | 35-39 | 8 |
| 8 | 30-34 | 4 |
| 0 | 25-29 | 4 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 8 | 15-19 | 4 |
| 4 | 10-14 | 4 |
| 0 | 5-9 | 4 |
| 0 | 0tik 4ra | 4 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 100 ziren, horien artean 70 aktiboak ziren eta 30 inaktiboak ziren. 70 pertsona aktiboetatik 66 lanean zeuden (38 gizon eta 28 emakume) eta 4 langabezian zeuden (4 emakume eta 4 emakume). 30 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2000. urtean Assainvillers udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 792 hektarea erabiltzen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Exploitations agricoles

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q30751
* Multimedia: Assainvillers / Q30751
# Assam

Assam (assameraz: অসম Ôxôm [ɔxɔm]) Indiako ipar-ekialdeko estatua da.

## Geografia

Hiriburua Dispur da, Guwahatiren aldirietan kokatuta. Himalaiaren hegoaldean, Assamek Brahmaputra eta Barak ibaien haranak ditu bere 78.438 km²-ko azaleran. Mugakideak beste "Zazpi Ahizpak" izeneko estatuak ditu, hau da, Arunachal Pradesh, Nagaland, Manipur, Mizoram, Tripura eta Meghalaya. Estatu horiek Siliguri (edo Chicken's Neck, hots, "Oiloaren lepoa") izeneko korridorearen bitartez Indiako beste estatuekin lotuta daude. Assamek Bhutan eta Bangladesh ere mugakide ditu.

## Banaketa administratiboa

Assamek 27 barruti ditu:
* Tinsukia
* Dibrugarh
* Sibsagar
* Dhemaji
* Jorhat
* Lakhimpur
* Golaghat
* Sonitpur
* Karbi Anglong
* Nagaon
* Marigaon
* Darrang
* Kamrup Rural
* Nalbari
* Barpeta
* Bongaigaon
* Goalpara
* Kokrajhar
* Dhubri
* Iparraldeko Cachar Muinoak
* Cachar
* Hailakandi
* Karimganj
* Kamrup Metropolitarra
* Baksa
* Odalguri
* Chirang

## Kanpo estekak

* Assamgo webgune ofiziala
* Datuak: Q1164
* Multimedia: Assam / Q1164
# Assago

Assago Italiako udalerri bat da. Milango probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 9.232 biztanle ditu, 8,05 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Assagok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Milan Rozzano Zibido San Giacomo Buccinasco

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42991
* Multimedia: Assago / Q42991
# Assab

Assab (tigrinyeraz: ዓሰብ; arabieraz: عصب‎) Eritreako Debubawi Keyih Bahri eskualdeko portu-hiria da. Itsaso Gorriaren ertzean dago. 2013an, 104.075 biztanle zituen.

## Klima

Basamortuko klima beroa dauka, BWh Köppen klima sailkapenaren arabera.
Datu klimatikoak (Assab, 1961–1990, muturrekoak 1937–1990) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 37.0 | 37.0 | 40.0 | 43.0 | 43.2 | 44.2 | 45.0 | 44.4 | 45.0 | 41.0 | 39.0 | 36.5 | 45.0 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 31.3 | 31.7 | 33.8 | 36.0 | 37.0 | 38.0 | 39.6 | 39.1 | 37.4 | 36.5 | 33.9 | 31.6 | 35.5 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 26.3 | 26.7 | 28.5 | 30.5 | 32.0 | 33.1 | 35.0 | 34.6 | 32.9 | 31.2 | 28.8 | 26.9 | 30.5 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 21.3 | 21.7 | 23.2 | 25.1 | 27.0 | 28.5 | 30.3 | 29.9 | 28.5 | 26.0 | 23.7 | 22.2 | 25.6 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | 8.9 | 8.9 | 10.0 | 9.0 | 14.4 | 17.5 | 19.6 | 19.9 | 16.0 | 15.0 | 11.0 | 10.0 | 8.9 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 4.0 | 6.7 | 1.8 | 3.6 | 1.7 | 0.2 | 6.9 | 2.8 | 1.1 | 1.0 | 4.5 | 4.8 | 39.1 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1.0 mm) | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 |
| Hezetasuna (%) | 62 | 68 | 61 | 54 | 58 | 57 | 50 | 54 | 62 | 54 | 55 | 61 | 58 |
| Iturria (1): NOAA, Deutscher Wetterdienst (hezetasuna, 1937–1970) ||||||||||||||
| Iturria (2): Meteo Climat (muturreko tenperaturak) ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Estilo liburua: Eritrea, berria.eus
* ↑ Assab Climate Normals 1961–1990. (Noiz kontsultatua: 2017-5-29).
* ↑ Klimatafel von Assab (Aseb) / Eritrea. Deutscher Wetterdienst (Noiz kontsultatua: 2017-5-29).
* ↑ Station Assab. meteo-climat-bzh.dyndns.org (Noiz kontsultatua: 2017-5-29).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q738496
* Multimedia: Assab / Q738496
# Astert

Astert Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, [[Westerwald barrutia|Westerwald]] barrutian. 2014an 237 biztanle zituen 2,39 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q564270
* Multimedia: Astert / Q564270
# Astet

Astet Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 36 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Astet udalerrian erroldatutako biztanleak 44 ziren. Familiak 24 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 108 etxebizitza zeuden, 22 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 75 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 95 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 22 Etxebizitza nagusi guztiak euren jabeen bizileku ziren;2 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 8 etxek bost zituzten. 20 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 5 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Astet udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 4 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 4 | 75-79 | 4 |
| 0 | 70-74 | 4 |
| 4 | 65-69 | 0 |
| 0 | 60-64 | 0 |
| 0 | 55-59 | 4 |
| 0 | 50-54 | 0 |
| 4 | 45-49 | 0 |
| 12 | 40-44 | 4 |
| 0 | 35-39 | 0 |
| 0 | 30-34 | 4 |
| 0 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 8 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 28 ziren, horien artean 17 aktiboak ziren eta 11 inaktiboak ziren. 17 pertsona aktiboak lanean(11 gizon eta 6 emakume) zeuden.. 11 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2000. urtean Astet udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q244191
* Multimedia: Astet / Q244191
# Atxartiko Gaina

Atxartiko Gaina mendia Ataun-Burundako mendilerroan dagoen mendi gipuzkoarra da.

## Abiapuntuak

* Ataundik: Ordu 1 eta 30 minutu
* Idiazabaldik: Ordu 1 eta 30 minutu
* Olaberriatik: 2 Ordu eta 15 minutu

## Ikus, gainera

* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254440
# Atxerito iboia

Atxerito iboia Erdialdeko Pirinioetako Anso ibarran dagoen iboi bat da, hain zuzen ere, Atxerito mendiaren magalean kokatzen da. Espainiako Aragoi autonomia erkidegoan dago (Frantzia eta Lescun udalerritik oso hurbil). Glaziar jatorria du.

## Ikus gainera

* Atxerito
* Hiru Erregeen Mahaia
* Petretxema
* Lescun

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254444
* Multimedia: Ibon de Acherito / Q12254444
# Atxeta

Atxeta historiaurreko aztarnategia da, Foruako Urberuaga auzoan dagoena. Muino batean kokaturik, Goi Paleolitotik Brontze Aroraino izan zituen biztanleak.
Solutrear aztarnak dituen leize hau litekeena da Santimamiñerekin lotua izatea.

## Erreferentziak

* ↑ Auñamendi Eusko Entziklopedia. Atxeta. .
* ↑ Straus, Lawrence Guy. Human occupation of Euskalerria during the Last Glacial Maximum: the Basque Solutrean. Aranzadi Zientzia Elkartea, 37 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16516361
# Atxetako estatutxoa

Atxetako estatutxoa Bizkaiko Foruko Atxetan Juan Mª Apellaniz irakasleak aur­kituriko estatu­txo baten izena da. Estatuatxoaren gainean, Paleolitoko ehiztari batek katu buru bat landu zuen hareharrizko har­koskor batean. Luzeran 15 cm ditu eta zabaleraz 7 cm.
Apellanizek k. a. 10.000 inguruan koka­tzen du, eta kontura­tzen da ertilariak, gauza natural bat irudi bihurtu duela, aurrealdeko eta goiko hausturaren eskuinaldeko erdiaren tarteko angeluan, kopeta, bekokia, garondoa, begi bat eta ahoa landuz.
Jorge Oteiza eskulturagilearen Sadi Zañarturen argaz­kia gogorarazten du. Oteizak honekin aur­­ki­tzearen bere teoria bat asmatu zuen. Teoria honetan arte bezala izenpe­tzen da, naturako indar gorabehera­tsuak sorturiko zenbait objektu aur­kitu eta bere edertasuna kontenplatzeko sentiberatasun estetikoa izatea. Dena dela, esan daiteke Atxetako Madeleine aldiko katu buruak arte garbi­tzaile eta labur­tzailea gogorarazten duela, zeinari esker, Brâncușik bere irudi ba­tzuei forma eman dien; adibidez, bere itsas txakur ezagunari.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Euskal Herri Enblematikoa entziklopediako Euskal artearen historia I liburutik txertatu zen 2014-12-14 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, liburu hori eta entziklopedia horretako beste zenbait Creative Commons Aitortu 3.0 Espainia lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ «La cabeza de felino del Magdaleniense Superior/Final de Atxeta”» Munibe 40: 3-7..

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko artea Historiaurrean

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20492027
# Atxiki (pilota)

Atxikia da pilota zuzenean jo edo bideratu beharrean, jaurti baino lehen une batez edukitzea eskuan, xisteran edo eskularruan.
Esku pilotan galarazia dago, eta atxiki egiten duenak tantoa galtzen du; hala ere, onartzen da atxikia, baldin frontisetik hurbil eta pilota goxo-goxo joz dejada egiteko bada.
Zesta puntan, onartzen da pilota xisteraren barruan hartuta edukitzea, baina pilota gelditu gabe eta pilotak xisteraren barruan boterik egin gabe, eta betiere pilota jaurtitzeko behar den denboran baino ez. Pilotak xistearen barruan botea egin duela jotzen da, baldin pilota, xistera ukitu eta gero, xisteraren uztaitik irteten bada. Xisteraren uztaia ukitu eta sartzen bada, ontzat joko da.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Eusko Pilotaren Nazioarteko Federazioak ezarritako araudia.
* Datuak: Q12254446
# Atxausieta

Atxausieta Bizkaiko mendia da, 1211 metro ditu eta Gorbeia-Itxinako mendilerroan kokatuta dagoena.

## Erreferentziak

* ↑ Gailurraren izena: Atxausieta (Mendikat webgunean)
* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) Atxausieta (Mendikat)

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendiak
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* luberri.net webgunean
* Datuak: Q56919608
# Atxegalde

Atxegalde Usurbilgo (Gipuzkoa) auzoa da.

## Historia

Nahiko sormen berrikoa da Usurbilgo auzo hau, 1975 urte aldean sortu baitzen, etxe multzo bat eraiki zenean.

## Ezaugarriak

Atxegaldeko biztanleak gutxigorabehera 480 izango dira, eta Ariztitxo, Beko kale, Erdiko kale, Goiko kale eta Alperro Buru auzoko 5 kaleetan banatzen dira.
Usurbilgo auzo honetako baserririk garrantzitsuena, Mazpildegi izenekoa da. Hau, auzoaren beheko aldean dago kokatua, N-634 errepidearen aldamenean, eta gaur egun Elkarte Gastronomikoa han kokatzen da.

## Jaiak

Atxegaldeko Jaiak urte askotan burutu izan ziren 1990 urtean bertan behera geratu ziren arte. Gaur egun ordea, usadioa berreskuratu egin da, eta Abuztuko azken asteburuan ospatzen dira (2007 urteaz geroztik).

## Kanpo estekak

* Atxegaldeko jaien web orria
* Noaua kultur elkartea
* Datuak: Q12254442
* Multimedia: Atxegalde / Q12254442
# Atxerito

Atxerito Erdialdeko Piriniotan dagoen mendia da, Huescako probintziaren ipar-mendebaldean eta Nafarroako mugaren ondoan kokatutakoa, Ansoko ibarrean. Mendi honek Atxerito iboiari izen ematen dio.
Ginebral de Gamuetako tontorretik hurbil kokaturik dago.

## Abiapuntuak

* Ozako oihanetik (3 or. eta 15 min).
* Linzatik (3 or. eta 30 min.).

## Ikus gainera

* Atxerito iboia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254443
# Atxerreko Gaztelua

Atxerreko Gaztelua (aragoieraz: Castillo d'Acher; gaztelaniaz: Castillo de Acher) Pirinioetako mendi bat da, Aragoi autonomia erkidegoko Huescako probintziako Jazetania eskualdean. Echo ibarreko Ozako oihanean dago. 2.347 metroko garaiera du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5488790
# Atxega jauregia

Atxega jauregia Gipuzkoako Usurbil udalerrian dagoen jauregi bat da. Atxega leinu zaharraren jaunarena. Usurbilen dauden obra zibil historikoetan nabarmenena, Saroe jauregiarekin batera, biak ere Gipuzkoako kultura ondasunak izendatuak daude. Gaur egun Atxega hotela da.
Aitzezarra kalean dago, herrigunetik kanpo baina alboan, N-634 errepidea eta Usurbilgo industrialdearen artean eta Usurbilgo geltokitik hurbil.

## Historia

Jatorrizko dorretxea XV. mendean aipatzen da, Henrike IV.a Gaztelakoaren aginduz eraitsi egin zuten, Ahaide Nagusien beste dorretxe guztiekin batera. Ez dakigu zehatz noiz eraiki zuten Atxega Jauregia, gaur egungo eraikina XVIII. mendean barroko estiloan berreraiki zen.
Oria ibaiaren alde batean, ibaia eta Usurbilen arteko etxe bakarra izan da Atxega jauregia, urte luzez. XX. mendean beheraldi baten ondoren baserri bihurtu, ondoren borda moduan ibili eta azkenik abandonatua izan arte.
1964an monumentu historiko izendatu zuten. Azken urteetan berritu eta hotela eta jatetxea jarri dituzte bertan.

## Eraikina

Eraikuntza bakarra da. Oinplano laukizuzena du, lau isuriko teilatua eta hiru pisukoa da. Harriz egindakoa da: harlangaitzezko paretek harlanduak eta izkinarriak dituzte.
Bereziki aurrealdea aipagarria da: aldetan bi eskailera eta armarri dotorea baititu.

## Gaur egun

Azken berrikuntzarekin batera, etxe zaharrari beste eraikuntza zati bat eta igogailua erantsi zaizkio.

## Ikus gainera

* Gipuzkoako kultura ondasunak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20492024
* Multimedia: Atxega jauregia / Q20492024
# Baron de Ley

Baron de Ley 1985. urtean, sorturiko ardo ekoizle nafarra da. Errioxa motako ardoa ekoizten du, ekoizpenaren %99a mota horretako ardoa delarik. 200 hektareako azalera duten mahastiak dauzka Nafarroako Mendabia herrian. Urtero hektarea berriak landatzen dira, ekoizpena gero eta handiagoa delarik.
Espainiako burtsan kotizatzen du 1997ko uztailaren 16tik.

## Ikus, gainera

* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Baron de Leyren webgunea
* Datuak: Q8243253
* Multimedia: Barón de Ley / Q8243253
# Barometro

Barometroa presio atmosferikoa neurtzeko tresna da. Presio atmosferikoa, atmosferak azalera unitateko egiten duen pisua da.
Lehen barometroak bere goikaldea itxia zuen hodi batean hertsitako likido zutabe batez osatuak zeuden. Likido zutabearen pisuak, zehatz konpentsatzen du atmosferaren pisua. Lehen barometroak, Evangelista Torricelli matematikari eta fisikariak egin zituen XVII. mendean. Presio atmosferikoa, 10 metro inguruko altuera duen ur zutabe baten altueraren baliokidea da. Merkuriozko barometroetan, urarena baino 13,6 aldiz dentsoagoa dena, itsasoaren mailan, egun oskarbi batean presio atmosferikoak eutsitako merkuriozko zutabea, gutxi gora-behera, 760 mmkoa da.
Barometroak, atmosferaren egoera neurtu eta iragarpen meteorologikoak egiteko funtsezko tresnak dira. Presio altuak, euri arriskurik gabeko tokiekin bat datoz, eta, presio baxuak, berriz, ekaitz tokiekin.
Barometroek adierazten duten presio atmosferikoaren neurri unitatea, hektopaskala da, hPa laburtuta.

## Barometro motak

* Barometro aneroidea, merkuriorik erabiltzen ez duen barometro bat da. Presio atmosferikoaren aldaketak adierazten ditu, bere barnean erabateko hustasuna egin den horma oso elastikodun metalezko kaxa bati, presio atmosferikoak eragiten dizkion txikiak edo handiak izan daitezkeen deformazioengatik. Alderaketaz, merkuriozko barometro batekin mailakatzen da, baina bere adierazpenek geroz eta zehaztasun gutxiago dute, malguki metalikoaren elastikotasunaren aldakuntzaren ondorioz. Lucien Vidiek asmatu zuen 1847an.
* Abiazioan erabiltzen diren altimetro barometrikoak, funtsean, eskala, altuera metro edo oinetara bihurtuta duten ohiko barometroak dira.
* Barometrotik abiatuta, barografo izeneko tresna bat dator, denbora tarte batean presio atmosferikoan egon diren gorabeherak erregistratzen dituena, sismografoetan erabiltzen den oso antzeko sistemarekin.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q79757
* Multimedia: Barometers / Q79757
# Baron Samedi

Baron Samedi (euskaraz Samedi Baroia) Vudu erlijioko loa bat da. Frantsesez Samedi hitzak "larunbata" edo "zapatua" esan nahi du. Heriotzaren loa da, bere beste irudikapenak Cimetière Baroia, La Croix Baroia eta Kriminel Baroia direlarik. Maiz kopadun kapela, jaka beltza, begiondo hustuak eta sudurzuloak kotoizko tapoiez estaliak dituela irudikatzen da. Aurpegia garezur baten antzera zuriz margotua eta sudur ahoskeraz mintzatu ohi du. Guédé direlakoetako bat da, edota berraragitzepena edo aita espirituala. Bere emaztea Maman Brigitte loa da.
Samedi Baroia bidegurutzeetan zain egon ohi da, bertan hildakoen arimak Guineerako bidean baitoaz. Heriotzaren jainkoa izateaz gain, sexu jainkoa ere bada, zehazkiago sexu bortitza eta sadomasokismoaren jainkoa, eta sarritan sinbolo falikoez irudikatua da, izaera haragikoi eta ilun gisa deskribatua, bai eta ron edariarekiko berebiziko zaletasunaz ere. Berpizkudearen jainkoa ere bada, gizakiak hildakoen erresuman Baroiak bakarrik onartu baititzazke. Umore onez baldin badago bere jarraitzaileei bizitzen segitzea baimen diezaieke, aldiz petral edo umore txarrez baldin badago haien hilobiak azkarregi zulatu eta bizirik lurpera ditzake, edota are eta okerrago, zonbi bilakatu.
Epaile jakintsu eta maila handiko aztitzat jo ohi da. Bere jokaera lotsagabe eta libertinoa nabarmena da, gainontzeko izpirituei beti biraoak esan eta txantxa nazkagarriak eginez. Ankerra da eta umore sadikoa du. Maman Brigitte izeneko jainkosa ahaltsuaren ezkondua dago, baina maiz giza emakumeen atzetik ibili ohi da. Emakume birjina eta garbiak nahiago dituzten beste loa batzuek ez bezala, Baroiak maitale trebeak, emagalduak eta femme fatale direlakoak gogokoagoak ditu. Halere, Baroiak ez dio inongo emakume ederri bere maitasunik ukatuko. Bere libertinajea eta emaztearekiko etengabeko fideltasun eza sarri greziar mitologiako Zeus jainkoaren jarrerarekin parekatua da. Baroiak erretzea eta zurrut egitea oso atsegin du, bere ahoan zigarroa edota hatz hezurtsuetan ron botilarik gabe ikustea oso arraroa delarik.
Baroiak bere kontrolpean izpiritu legioa du. Izpiritu guzti hauek Baroiaren antzera jantziak doaz, eta heuren nagusi beltzaren antzera hildakoei mundu lurtiarrera iragaten laguntzen diete.
Samedi Baroiaren jatorria Mundu Berrian dago, ez Afrikan. Haitiko François "Papa Doc" Duvalier diktadorea Samedi Baroiareen antzera jantzi eta hark bezala sudur ahoskeraz mintzatzeagatik ezaguna zen, antzezpen guzti honek uharte hartako baserri giro edo landa eremuko biztanleria izutu eta zapaltzea lagundu ziolarik.
Bitxikeria gisa James Bond pertsonaiaren Live and let Die (1973) eta GoldenEye (1995) filmeetan agertzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q808674
* Multimedia: Baron Samedi / Q808674
# Baronatarren kondaira

Baronatarren kondairak Villanañeko Maria Perezen istorioa azaltzen du, "Gaztelako Barona" ezizena zuena. Kondaira Soria ingurukoa da, eta ezagun egin zen emakume honek Nafarroa eta Aragoiko Alfontso I.a garaitu zuelako.
Kondairaren garai historikoa Gaztelako Erresuma eta Aragoi arteko gudarena zen. Gaztelak Urraka bere erregina eta Alfontso bere oinordekoaren alde egin zuen eta Nafarroa eta Aragoiko Erresumek Alfontso I.a bere erregearen alde.
Maria alarguna zen, bere hirugarren senarra Antso V.a Nafarroakoaren seme sasikumea On Bela izanda. Bela Aiara leinuaren sortzailea zen, Bizkaiko Jaunen bitartez Gaztelako Erresumarekin lotua. Antso V.a Nafarroakoaren beste semeak Nafarroa eta Aragoiko erregeak ziren: Piarres I.a, Alfontso I.a eta Ramiro II.a. Maria eta Belak seme bat izan zuten: Rodrigo Barona.
Mariak neba bi zituen: Alvar Perez eta Gomez Perez. Hauek Gaztelako Erresumaren alde egin zuten. Hori zela eta, Soriako Baraonara joan ziren borrokatzera, arreba etxean utzita. Baina Maria ez zen etxean geratu eta etxeko armadura hartuta gudara joan zen. Borroka eta gero, Maria gudarostea galdu eta nor eta Alfontso I.a topatu zuen. Hau bakar-bakarrik zegoen eta Mariak arma gabe egonda ere, erregea garaitu eta atxilotu zuen.
Bataila eta gero, Alfontso Gaztelako Erresumako erregeak Mariari honela esan zion:
| « | "Gizon indartsu bat bezala jokatu duzularik eta ez emakume ahul baten moduan, Barona deitu beharko zara, baita zure ondorengoak ere, eta balentria honen oroimenez, Aragoiko armak erabiliko dituzu." | » |
Kondairaren omenez Villanañen Mariaren ohorezko harri-irudia, kaska eskuan duela, jarri dute.

## Ikus, gainera

* Baronatarren dorretxea

## Kanpo estekak

* Kondaira www.valdegovia.comen
* (Gaztelaniaz) José Ortega Munillak idatzitako kondaira Gaztelaniazko Wikisourcen
* (Gaztelaniaz) www.soria-goig.org
* Datuak: Q11687693