OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Piding

Piding Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, Berchtesgadener Land barrutian. 2014an 5.238 biztanle zituen 17,67 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q267865
* Multimedia: Piding / Q267865
# Picón Bejes-Tresviso

Picón Bejes-Tresviso edo Picón gazta,Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Liébana eskualdeko gazta urdin bat da. Ahuntz, ardi nahiz behi esnez ekoizten da.
Bere Jatorrizko Izendapena 1994an lortu zuen, eta nagusiki Cabezón de Liébana, Camaleño, Cillorigo de Liébana, Peñarrubia, Pesaguero, Potes, Tresviso eta Vega de Liébana herriek osatutako eremuan ekoizten da.
* Datuak: Q1243017
* Multimedia: Picón Bejes-Tresviso cheese / Q1243017
# Peña Ubiña

Peña Ubiña Asturias eta Leongo probintziaren artean dagoen mendia da, Kantauriar mendikatearen tontorrik altuenen artean dagoena 2.411 metrorekin. Ubiñako mendigunearen garaiena da Fontángo bi tontorrekin batera.

## Abiapuntuak

* Torrobarriu edo Torrebarrio (Santu Michanu, León, 1.240 m): Ronzón lepotik.
* Tuíza Riba (Ḷḷena, Asturies, 1.200 m): Meicín aterpetxetik.

## Aitzindariak

José Ramón Luejek ondo ezagutzen zituen mendi hauei buruzko artikulu anitz idatzi zituen, "El macizo de Ubiña" liburu aitzindaria eta zonaldeko mapa topografiko bat ere. Bestela, Ramón Delgado, "El Patriarca de las Tuizas", mendi gidaria izan zen 1914tik aurrera 55 urtez. Denbora horretan guztian 600 igoera baino gehiago burutu izan zituen.
1932ko otsailaren 28an bestela, Santiago eta Diego Mella Alfageme anai leondarrek Felipe Friick alemaniarrarekin batera egin zuten lehenengo neguko igoera elur artean.

## Aterpetxeak

1925ean Mieresko udalak eraiki zuen "Casa Mieres" izeneko aterpetxea, Peña Ubiñako hego-ekialdean kokatutakoa eta zonalde honetara mendizale asko erakarri zuena.
1967ko uztailaren 31an "Centro Cultural y Deportivo Mierense" taldeak eraiki zuen aterpetxe bat Meicíngo haranean, Peña Ubiñako ipar-mendebaldean. 2008an eraikin zaharra bota eta berria jaso zuten.

## Ikus, gainera

* Caudalgo eskualdea
* Babia

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)"Mendikat" webgunean
* Datuak: Q3330247
* Multimedia: Peña Ubiña / Q3330247
# Peña Sport Futbol Kluba

Peña Sport Futbol Kluba Tafallako futbol taldea da. 1925ean sortua, azken urteetan 3. maila eta Bigarren B Maila artean dabil.
2020-21ko denboraldian Hirugarren Mailako txapelketa irabazi zuen 10. aldiz historian.

## Historia

Peña Sport 1925ean sortu zuten, Tafallako taldeak batuz eta 1931ean Nafarroako Kopa irabazi zuen.
1951ean San Francisco estadioa inauguratu zuen eta hamarkada horretan hirugarren mailara igotzea lortu zuen. 60. hamarkadan ordea Erregional mailan aritu zen.
1977an berriz igo zen hirugarren mailara eta bertan egon zen 2000 urterarte. Urte horietan 6 aldiz izan zen multzoko txapelduna. 1991-92 urtetik aurrera bigarren B mailarako igoera play-offak 13 aldiz jokatu ditu eta hiru aldiz igo da. Zortzi denboraldi egin ditu guztira bertan.
Espainiako Futbol Errege Kopa zenbait alditan jokatu ditu, emaitzarik onena 2006-07 denboraldian lortuz, orduan Osasunak final-hamaseirenetan garaitu zuen. Urte hartan bertan Txinan bira bat egin zuen taldeak hainbat partida jokatuz.
Azken urteetan Hirugarren mailatik Bigarren B mailara igo eta jeitsi ibili da.

## Futbol zelaia

"San Francisco" futbol zelaia 1951ko martxoaren 26an ireki zuten, Athletic Cluben aurkako partida batekin. Zelaiak 3.000 ikusleentzako tokia du.

## Datuak

2024-25 barne:
* Denboraldiak Lehenengo Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren B Mailan: 10
* Denboraldiak Lehen Federazioan: 0
* Denboraldiak Bigarren Federazioan: 1
* Denboraldiak Hirugarren Mailan: 38
* Denboraldiak Hirugarren Federazioan: 3
* Emaitzarik onena: 14.a (Bigarren B Maila, IV. 02-03 denboraldia)

### Azken denboraldiak
## Palmaresa

* Hirugarren maila (7): 1993, 1994, 1997, 1999, 2000, 2006, 2012, 2015

## Lehen taldea denboraldika

* Peña Sport 2013-2014
* Peña Sport 2015-2016

## Erreferentziak

* ↑ "La Peña Sport logra su décimo título de Tercera División" (Noticias de Navarra).

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q537097
# Peña de Francia

Peña de Francia, 1728 metroko garaiera duen mendi bat da, Espainian, Gaztela eta Leon erkidegoan eta Salamancako probintzian dagoena. Erdialdeko Sistemaren zati den Sierra de Francia mendilerroko mendirik garaienetako bat da.

## Toponimia

Francia toponimoa, antza denez, garai batean, XI. mendean, lur hauetan egin ziren frantsesen birpopulazioen ondorioa da. Horren ondorioz Francia toponimo ugari gelditu dira lurraldean, baita ere abizen frantses batzuk. Kondairan jatorri horren aztarnak gelditu dira. Esaterako, nahiz eta asko beranduagoko izan, Andre Mariaren irudia jatorri horren ikasle batek aurkitu omen zuen, Simon Vela, 1434an.

## Geografia

Peña de Francia, El Cabaco herriaren lurraldean dago, non erromatar finkapen bat eta antzinako urre meatzeak izan ziren Las Cavenes ere aurkitzen diren. Urrea, inguru guztiko apaindura tipikoan aurki daiteke. Bere tontorretik, iparralderantz, Campo Charro deritzon lautada guztia ikus daiteke, ekialderantz, Tamameseko Mendilerroa, eta Gabriel eta Galanen uharka hegoalderantz, mendilerro beraren gainontzeko mendiez gain. Mendia iparraldetik inguratuz, azken hamarkada honetan, interes turistiko landatarreko gune bihurtu diren herriak daude, La Alberca kasu.

## Landaredia

Landaredia alturarekin aldatzen doa:
* Beheko aldean ariztiak, Quercus pyrenaica, eta pinudiak, pino silvestre, ditugu. Suteak direla eta, zuhaitz gehienak berbasotzearen ondoriozkoak dira. Beste espeziak , Erica arborea eta Erica australis dira. Garoak ugariak dira.
* Erdi mailan sasiak aurkitzen ditugu: Cytisus oromediterraneus, Echinospartum eta Pterospartum tridentatum.
* Goikaldea, tontorretik gertu, ia landaretzarik gabe dago, harrizkoa baita.

## Fauna

Espezie ikusgarrienak hegazti harrapariak eta Piriniotar basahuntzak dira.

## Erlijioa

Gailurrean Santutegiaren gune arkitektonikoa dago. Bere birjina beltza oso ezaguna da eta oso gurtua Salamanca probintzia osoan. Neguan, ia ez dago bertara iristeko modurik, elurraren ondorioz. Turista ugari joaten dira bertara udako hilabeteetan, horietako asko erromes kristauak. Santutegiaz gain, ostatu bat, fraideen komentu bat eta telekomunikazioen errepikagailu bat ere baditu.

## Iruditegia

* Campo Charroren ikuspegia.
* Andre Maria beltz kolorekoa da.
* Neguan ez da erraza igotzea.
* Aitza El Cabacotik ikusita.
* Goiko aldean landaredia eskasa da.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.mendikat.net/com/mount/10269
* 1 2 https://viajeconpablo.com/pena-de-francia/
* ↑ http://www.hernandezrabal.com/espana/castillaleon/salamanca/penadefrancia.htm
* ↑ http://www.salamancaemocion.es/es/destinos/sierra-de-francia/te-interesa/la-pena-de-francia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2438981
* Multimedia: Peña de Francia / Q2438981
# Peña Túko idoloa

Peña Túko idoloa, asturieraz: Peñatú eta gaztelaniaz: Ídolo de Peña Tú, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Vidiago parrokian dagoen harkaitz bat da, Llanes udalerrian.
Harkaitzean Neolito aroko margo eta grabatuak daude.
* Datuak: Q2081919
* Multimedia: Peña Tú Idol / Q2081919
# Peña Vieja

Peña Vieja (euskaraz 'Haitz Zahar') Espainiako mendi bat da, Europako mendietako Urrieles mendizerran dagoena.
Bere eremu osoa Kantabrian duen mendirik altuena da. Hala ere, ez da probintziako altuena, Kantabria eta Leon artean partekaturik dagoen Torre Blancak berak baino 1,5 metro gehiago duelako.
Lehendabizikoz, Aymar de Saint-Saud frantziar kartografoak eta Cosme Soberón eta Jerónimo Prieto espainiarrek igo zuten, 1890eko uztailaren 9an hain zuzen ere.

## Erreferentziak

* ↑ Picos de Europa. Macizos Central y Oriental. Adrados Ediciones.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8538492
* Multimedia: Peña Vieja / Q8538492
# Peña Labra

Peña Labra Kantauriar mendilerroan kokatuta dagoen mendilerro bat da, Kantabriako Polaciones herrian. Peña Labra, 2018 metroko altuerarekin, mendilerroko kantabriar zatiko tontorrik nabarmenetako bat da. Peña Labra mendilerroko toki nabarmen batean, gurutze baten ondoan, zutabearen oinean 2028,70 metroko altuera adierazten duen erpin geodesiko bat dago. Brañavieja edo Alto Campooko eski estaziotik iris daiteke. Peña Labra profilik ezaugarrienetako bat da eta beste tontorretatik edo behatokietatik ikus daitezkeen panoramiken zati da, Hermandad de Campoo de Susoko Fuente del Chivo behatokia kasu, 2000 metroko altueran dagoena, Piedrasluengasko mendatekoa, Pesagueron, 1354 metrora; eta Vega de Liébanan kokatutakoak: El Corzo San Glorio mendatera igotzen eta El Jabalí, Liébanatik Polacionesera doan errepidean, Cruz de Cabezuelatik gertu, 1100 metrora.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8538642
* Multimedia: Peña Labra / Q8538642
# Peña Prieta

Peña Prieta (euskaraz: «Haitz Beltza») Espainiako mendi bat da, Fuentes Carrionas mendizerrako altuena dena. Kantabria eta Palentzia artean banatua dago, nahiz eta bere tontorra (2539,9 msnm) Kantabriako probintziaren barnean dagoen, Europako mendietatik oso gertu eta tontor horiek kontuan hartu gabe Kantauriar mendikatearen tontorrik altuena da.
Bere tontorra Vega de Liébana Kantabriako udalerrian dago, Liébana eskualdean dagoena. Biderik errazena Cardaño de Arriba herrian hasten da, Velilla del Río Carrión udalerrian. Llánaves de la Reinatik ere sar daitekeen arren, San Glorio mendatetik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5657857
* Multimedia: Peña Prieta / Q5657857
# Piraquara

Piraquara Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. 118.730 biztanle ditu 227,042 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Paraná

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2004395
* Multimedia: Piraquara / Q2004395
# Pirargirita

Pirargirita sulfuro motako minerala da.

## Ezaugarriak

Pyrargyrita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ag3SbS3}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Pyrargyrite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Pirassununga

Pirassununga Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 74.587 biztanle ditu 727,118 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1750431
* Multimedia: Pirassununga / Q1750431
# Pirapetinga

Pirapetinga Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 11.077 biztanle ditu 190,681 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1790309
* Multimedia: Pirapetinga / Q1790309
# Pirapora do Bom Jesus

Pirapora do Bom Jesus Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 17.646 biztanle ditu 108,489 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1760867
* Multimedia: Pirapora do Bom Jesus / Q1760867
# Pirapó

Pirapó Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 2.260 biztanle ditu 294,109 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q596649
* Multimedia: Pirapó / Q596649
# Pirapozinho

Pirapozinho Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 27.754 biztanle ditu 477,673 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1760765
* Multimedia: Pirapozinho / Q1760765
# Pirapó (Paraguai)

Pirapó Paraguaiko udalerri bat da, Itapúako departamenduan kokatua. 2017ko estimazioen arabera 9069 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos. (2015). (pdf) Paraguay. Proyección de la Población por Sexo y Edad, según Distrito, 2000-2025. jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2015eko urriaren 16a) (Noiz kontsultatua: 2018ko irailaren 30a).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q547894
# Pirapora

Pirapora Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 53.368 biztanle ditu 549,514 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1756358
* Multimedia: Pirapora / Q1756358
# Piraquê

Piraquê Brasilgo udalerri bat da, Tocantins estatuan kokatua. 2.282 biztanle ditu 1.367,613 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Tocantins

## Kanpo estekak

* Datuak: Q962028
* Multimedia: Piraquê / Q962028
# Pirateria

Pirateria edo itsaslapurreta itsasoan eginiko lapurreta da, estatu burujabe baten baimena izan gabe. Itsas lapurreta nazioarteko uretan edo estatu baten jurisdikzio gabeko lekuetan egiten da gehienetan, itsasontziko bere zama lapurtzeko edo bere bidaiariak esklabo bihurtzeko.
Piratek bere kabuz jokatzen zuten bitartean, kortsarioek "nabigatzeko" baimenak zituzten bere herrialde etsaien merkatari ontziei eraso egiteko eta bertako zama lapurtzeko. Horrexegatik zaila zen esatea nor zen pirata eta nor kortsarioa, adibidez, Francis Drake kortsario britainiarra pirata bat baino ez zen espainiar agintarien ustez.
Nazioarteko zuzenbidearen definizioa Nazio Batuen itsas zuzenbidearen itunaren 101. artikuluan agertzen da.

## Etimologia

Pirata hitza grezierazko πειρα, -ας hitzetik dator, euskaraz «proba» esan nahi duena; honek πειραω aditzatik dator, euskaraz «saiatu» edo «abenturetan fortuna bilatu» esan nahi duena.
Gaur egun pirateria hitza nabigazioan ez ezik, aeronautika edo informatika arloetan ere erabiltzen da.

## Historia

Pirateria historiak merkataritzak beste urte ditu. Jadanik k. a. V. mendean piratak zebiltzan Persiar Golkoan edo Txinako itsasoan. Antzinako Greziako mitoek ere pirateria egin zuten: Jasonek urrezko ardilarru lapurtu zuenean, Ulisesek Itakara bueltan, eta abar.
Antzinako Erroman Ziliziako piratek Julio Zesar bahitu zuten. Erdi Aroan, bikingoek eta Arabiarrek pirateriari ekin zioten. Baina, Aro Modernoa zen pirateriaren irudia sortu zuena, batez ere, Karibe itsasoan.
Guar egun, pireteriak oraindik dirau, batez ere hiru herrialdetan: Somalia (Afrikako adarrean), Indonesia eta Malasia (Malakako itsasartean).

## Literatura

Pirateria, zenbait liburu famatuan jorratutako gaia izan da, adibidez:
* Treasure Island, Robert Louis Stevenson.
* Captain Blood, Rafael Sabatini.
* La tigre della Malesia, Emilio Salgari.
* On Stranger Tides. Tim Powers. (Pirates of the Caribbean filma eta Monkey Island bideo-jokoaren iturria)
* Canción del pirata, José de Espronceda.

## Euskal literaturan

* Euskal piratak. Iñaki Mendizabal. Elea, 2003.
* Maddi eta euskal piratak. Fernando Morillo. Gaumin, 2014.

## Pirata famatuak
### Historikoak

* Bizargorri
* Roger de Flor
* Bizarbeltz
* Francis Drake
* John Oxenham
* Thomas Cavendish
* François Le Clerc "Zurzango"
* Cornelius Jol "Zurzango"
* John Hawkins
* Richard Hawkins
* Oliverio van Noort
* Laurens de Graff
* Henry Morgan
* François l'Olonnais
* John Clipperton
* Calico Jack
* Bartholomew Roberts
* Benito de Soto Aboal
* Victor Barbazán
* Willian Dampier
* Roberto Cofresi
* Hendrick Brouwer
* Samuel Bellamy
* Edward England
* Bartholomew Sharpe
* Thomas Tew
* Wodes Rogers
* Mateo Maineri

### Fikziozkoak

* Jack Sparrow
* Hector Barbossa
* Sandokan
* Kako-oker kapitaina
* Guybrush Threepwood
* Long John Silver
* Monkey D. Luffy

## Ikus, gainera

* Kortsario
* Euskal piratak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q45393
* Multimedia: Piracy / Q45393
# Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest

Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest 2006ko piratei buruzko abentura-filma da, Gore Verbinski estatubatuar zinemagileak zuzendutakoa. Pirates of the Caribbean sailaren bigarren filma izan zen. Johnny Depp, Orlando Bloom eta Keira Knightley izan ziren aktore nagusiak. Oscar Sariak, Urrezko Globo Sariak eta BAFTA sarietarako hainbat izendapen jaso zituen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Jack Sparrow kapitaina (Johnny Depp) naturaz gaindiko azpijokoen sare batean sartu da. Blanck Pearlen madarikazioaz gain, Davy Jonesekin odolezko zorra du. Zorra kitatzen ez badu, betirako izango da honen zerbitzuan Flying Dutchman ontzian. Honek Will Turner (Orlando Bloom) eta Elizabeth Swann (Keira Knightley) arteko ezkontza zapuztuko du.

## Aktoreak

* Johnny Depp: Jack Sparrow
* Orlando Bloom: Will Turner
* Keira Knightley: Elizabeth Swann
* Bill Nighy: Davy Jones
* Jack Davenport: James Norrington
* Stellan Skarsgård: William "Bootstrap Bill" Turner, Sr.
* Kevin R. McNally:Joshamee Gibbs
* Jonathan Pryce: Weatherby Swann
* Lee Arenberg: Pintel
* Mackenzie Crook:Ragetti
* Tom Hollander: Cutler Beckett
* Naomie Harris: Tia Dalma
* David Bailie: Cotton
* Martin Klebba: Marty
* David Schofield: Mercer
* Geoffrey Rush: Hector Barbossa

## Kanpo estekak

* Filmaren IMDBko fitxa irakurgarria (Ingelesez)
* Filmaren webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q161087
* Multimedia: Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest / Q161087
# Pirata batek bezala hitz egiteko Nazioarteko Eguna

Pirata batek bezala hitz egiteko nazioarteko eguna (ingelesezko sigla: DIDHCUP) 1995ean John Baur (Ol' Chumbucket) eta Mark Summers (Cap'n Slappy) estatubatuarrek sortutako eguna da. Ospakizunerako aukeratutako eguna irailaren 19a da. Egun horretan mundu guztiak filmetako eta literaturako piraten moduan hitz egin behar du. Horren arabera, "etxera noa!" esan beharrean, "babes-portura noa!" esan beharko genuke. 2002an eguna nazioartean ospatu zen, eta gaur egun 40 herrialdetan ospatzen da. Euskal Herrian oraingoz ez da inoiz ospatu. Modu batez, nazioarteko egunen ugaritasunaren parodia bezala uler daiteke txantxa hau.
Ideia piraten inguruko fikziozaleek sortu zuten, eta oinarria fikzioan piratek erabiltzen duten hizkera izango litzateke, nahiz eta jakin askotan fikziozko mintzaira hori erabat gezurrezkoa dela.

## Historia

Mark Summersen arabera egun hau txantxa baten moduan sortu zen. 2002an Summersek eta bere laguna Baurrek Dave Barry kazetari umorezaleari gutun bat idatzi zioten egunaren proposamena azalduz. Barryri ideia gustatu zitzaion eta zabaltzeko lanean hasi zen. Horri esker egunaren ideia zabaltzen joan zen inongo arau eta jabetza eskubide mugarik gabe. Askoren ustetan askatasun horrek bere arrakasta eman dio proposamenari. Egun, pastafarismoaren elizak festa berea egin du eta irailare 19a jai eguna dute.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20121103072314/http://www.highbeam.com/doc/1G1-110174926.html
* ↑ http://www.timeanddate.com/holidays/world/talk-like-pirate-day
* ↑ Henderson, Bobby: The Gospel of the Flying Spaghetti Monster, 2006. 124.or. ISBN 0-8129-7656-8.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Egunari buruzko informazioa.
* (Ingelesez) Summers eta Baurreren weborria.]
* Datuak: Q37669
* Multimedia: International Talk Like a Pirate Day / Q37669
# Pirates of the Caribbean: At World's End

Pirates of the Caribbean At World's End 2007ko piratei buruzko abentura-filma da, Gore Verbinski estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena. Pirates of the Caribbean sailaren hirugarren filma izan zen. Johnny Depp, Orlando Bloom eta Keira Knightley izan ziren aktore nagusiak. Oscar Sarietarako zenbait izendapen jaso zituen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Lord Beckettek, Davy Jonesen bihotza duena, pirateriarekin lotura duen edonor hiltzera zigortuko du eta Jonesek ontzi pirata guztiak suntsitzera behartuko du. Norrington Jonesen bihotza emateagatik almirante izendatuko dute. Bedratzi buruzagi piratak (tartean Jack Sparrow eta Hector Barbossa) naufragioren badian bilduko dira.

## Aktoreak

* Johnny Depp: Jack Sparrow
* Orlando Bloom: Will Turner
* Keira Knightley: Elizabeth Swann
* Bill Nighy: Davy Jones
* Stellan Skarsgård: William "Bootstrap Bill" Turner, Sr.
* Geoffrey Rush: Hector Barbossa
* Chow Yun-fat: Sao Feng
* Tom Hollander: Cutler Beckett:
* Jack Davenport: James Norrington
* Kevin McNally: Joshamee Gibbs
* Naomie Harris: Tia Dalma/Kalipso:
* Jonathan Pryce: Weatherby Swann
* Keith Richards: Teague kapitaina
* Lee Arenberg: Pintel
* Mackenzie Crook: Ragetti
* Greg Ellis: Theodore Groves
* David Bailie: Cotton
* Martin Klebba: Marty
* David Schofield: Mercer jauna

## Kanpo estekak

* Filmaren IMDBko fitxa irakurgarria (Ingelesez)
* Filmaren webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q54274
* Multimedia: Pirates of the Caribbean: At World's End / Q54274
# Piraten araudia

Piraten araudia piratek itsasontzietan elkarbizitza ahalbidetzeko jartzen zituzten arauen eta zigorren multzoa zen.
Londresen, 1724, Charles Johnsonen A General History of the Pirates lana argitaratu zen. Bertan, egileak lau pirata-kode bildu zituen, edo kode zatiak behintzat. Araudi moduko horiek piratak zigortzeko froga gisa erabili ohi zirenez, atxilotu baino lehen erre edo itsasoan desagerrarazten zituzten. Horregatik, Johnsonek bildutakok dira ale bakarrak.

## Araudiaren adibideak

Kapitain bakoitzak bere araudia izan ohi zuen, baina oro har hiru eremu arautu ohi zituzten kodeok: diziplina, irabazien banaketa eta zaurituentzako kalte ordainak. Literaturan zein filmetan kodea pistolak edo ezpatak gurutzatuta edo eskua giza burezur baten gainean jarrita zin egiten zela esan arren, gehienetan Biblia erabiltzen zuten araudia onartzeko. Johnsonek honela laburbildu zuen piraten kodea:
I. Gizon guztiek dute botoa eta jaki freskoak eta likoreak hartzeko eskubidea.
II. Harrapakina banan-banan eta ordenan banatuko da.
III. Ezin da kartetan edo dadoetan diru truk jokatu.
IV. Argiak eta kandelak iluntzeko 8etan itzaliko dira.
V. Pistola eta ezpata garbiak eta borrokarako prest izan behar dira.
VI. Ontzian ez da onartzen ez haurrik ez emakumerik.
VII. Guduan ontzitik ihes egitea edo giltzatuta geratzea heriotzaz edo arau-hauslea uharte batean utzita zigortuko da.
VIII. Borroka debekatuta dago ontzian. Liskarrak lehorrean konponduko dira, ezpataz edo pistolaz.
IX. Bizimodu hau uzteko mila libera utzi behar dira potoan.
X. Kapitainak eta intendenteak harrapakinaren bi zati jasoko dituzte; maisuak, kontramaisuak eta kanoilariak, zati eta erdi; gainerako ofizialek zati eta laurden.
XI. Musikariek larunbatetan atseden hartuko dute.
Guregana iritsi den koderik zaharrena Henry Morgan kapitainarena da. Soldatak eta kalte-ordainak zehazten dituelako da bereziki interesgarria. Arotzek 150 erreal jaso ohi zituzten; medikuek 250. Eskuineko hanka galtzen zuenari 500 erreal edo bost esklabo ematen zitzaizkion; ezkerrekoak 100 erreal –edo esklabo bat– gutxiago balio zuen. Galdutako begi eta hatz bakoitzak 100 erreal balio zuen. Edward Low eta George Lowther kapitainei egozten zaien araudia 1722koa da. Kode horren berrikuntza bitxiena: zerumugan ontzi bat ikusten zuen lehenak pistola onena aukeratzeko eskubidea zuen.
1724an John Phillips Revenge ontziko kapitainak ez-erretzaileak eta emakumeak hartu zituen kontuan. Pipan estalkirik jarri gabe erretzen zuenak 39 zigor kolpe jasoko zituen, eta emakumearen baimenik gabe sexu harremanak behartzen zituenak, heriotza.
Oro har, kontratu haiek aitzindari izan ziren. Kortsarioen artean hedatu ziren lehenik, eta XIX. mendean iritsi ziren “legezko” merkataritza ontzietara. Baina ordurako, irabazien banaketa askoz desorekatuagoa zen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Nagore Irazustabarrena, «Piraten araudi eredugarria», Argia, 2014-04-06, CC-BY-SA lizentzia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1884121