OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Henri Mathieu

Henri Mathieu (Hazparne, 1925eko ekainaren 17a - Parisko 5. barrutia, 2013ko ekainaren 6a), lapurtar pediatra eta ikertzailea izan zen.
Farmakogenetikaren aitzindaria, nefrologia pediatrikoa ikertu zuen batez ere. Gabonen Centre International de Recherches Médicales de Franceville (CIRMF) sortu zuen, erretrobirusak ikertzen dituena.

## Erreferentziak

* ↑ «Eskela» Sud Ouest.
* Datuak: Q3131610
# Henri Loux

Henri Édouard Loux (Auenheim, Alsazia-Lorrena, 1873ko otsailaren 20a – Estrasburgo, 1907ko urtarrilaren 19a) alsaziar marrazkilari eta diseinatzailea izan zen. Hainbat poster, etiketa eta plater diseinatu zituen eta batez ere "Obernai" izeneko baxeran egindako irudien egilea izateagatik da ezaguna.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1324224
* Multimedia: Henri Loux / Q1324224
# Henri Louis Habert de Montmor

Henri Louis Habert de Montmort (Paris, 1600-ibid. 1679ko urtarrilaren 21a) frantses jakintsu eta letra-gizona izan zen.

## Biografia

Henri-Louis Jean Habert-en (1639 hil zen) eta Anne Hue de Mirosmesnil-en semea zen. Pierre Habert de Montmort Cahorseko apezpikuaren iloba eta Philippe Habert eta Germain Haberten lehengusua ere izan zen. 1609an bataiatu zuten Mesnil-Saint-Denisen. Hogeita bost urterekin erregearen aholkulari bihurtu zen; geroago, 1632an, maître de requêtes, bere aitaren fortunari esker lortu zuen kargua, trésoriier de l'extraordinaire des guerres eta trésorier de l'épargne.
Henriette-Marie de Buade-kin ezkondu zen, Louis de Buade de Frontenac-en arrebarekin, geroago Frantzia Berriko gobernadorea izango zenarekin. Marie de Gournay-ekin maiz ibili zen eta latinez epigramak idatzi zituen. 1634an Frantziako Akademiako kide hautatu zuten, bosgarren hitzaldia emanez. Laster Akademiako kide disidente bihurtuko zen.
Descartesen zaletua, De rerum naturae izeneko fisika kartesiarrari buruzko poema bat idatzi zuen. Tresna zientifikoak ere bildu zituen. Mersenneren laguna zen, eta horrek Harmonie Universelle eskaini zion eta Pierre Gassendiren lagun handia, zeinak bere Vie de Tycho Brahé eskaini zion eta ondare gisa utzi zion berak Galileorengandik jaso zuen teleskopio astronomikoa. Gassendi hil eta hiru urtera, Montmortek bere lan osoa argitaratu zuen, sei liburukitan, eta hitzaurre bat idatzi zuen latinez.
Gassendiz gain, Temple kaleko bere etxean bildu zuen jakintsu eta filosofoen zirkulu bat, besteak beste Pierre Daniel Huet, Jean Chapelain, Adrien Auzout, Girard Desargues, Samuel Sorbière, Claude Clerselier, Jacques Rohault, Gui Patin, Frénicle de Bessy, Melchisédech Thévenot, Roberval eta Huygens. Denak ziren esperimentu zientifikoekin sutsuak eta gerora « Académie Montmort" deitu zutena osatu zuten, 1666an Zientzien Akademia sortuko zuen elkarte zientifikoetako bat.

## Ondorengoak

Henri-Louis de Montmortek eta bere emazteak Henriette-Marie de Buade de Frontenac-ek seme-alaba ugari izan zituzten, besteak beste:
* Henri-Louis, Parlamentuko kontseilari 1658an eta maître des requêtes 1667an.
* Anne-Louise 1665ean ezkondu zen Nicolas Jehannot de Bartillat, Rocroyko hiriko gobernadore eta zitadelarekin.
* Claude-Madeleine Bernard de Rieurekin ezkonduta, erregearen maître d'hôtelarekin .
* Louis Habert de Montmort, Perpinyako apezpikua.
* Jean-Louis, 1688an, Marseillako Galerien intendente jeneral izendatu zuten, eta geroago, 1690ean, Provenzako Parlamentuko ohorezko kontseilari.

## Kanpo estekak

* Autoritate-erregistroak : Fichier d'autorité international virtuel • International Standard Name Identifier • Bibliothèque nationale de France ( datuak ) • Système universitaire de documentation • Bibliothèque du Congrès • Gemeinsame Normdatei • Bibliothèque Royale des Pays-Bas • WorldCat
* (Ingelesez) Galileo proiektuaren biografia [artxiboa]
* (Frantsesez) Habert de Montmor familia [artxiboa]
* (Frantsesez) Notice biographique de l'Académie française [artxiboa]
* Datuak: Q3131513
* Multimedia: Henri Louis Habert de Montmor / Q3131513
# Henri Léon Lebesgue

Henri Léon Lebesgue (Beauvais, 1875eko ekainaren 28a - Paris, 1941eko uztailaren 26a) matematikari frantsesa.

## Biografia

Beauvaisen jaio zen, Oise, Picardie, Frantzia. Frantziako ENS goi eskolan ikasi zuen eta 1899 – 1902 tartean Nancyko lizeoan eskolak eman zituen. 1910ean, Sorbonako Unibertsitatean katedra bat jaso zuen.

## Matematikari egindako ekarpenak

Lebesgue ezaguna da, batez ere, integralari eta neurriaren teoriari egindako ekarpenei esker. Émile Borel eta Camille Jordan matematikarien lanetatik abiatuta, 1901ean, Lebesguek ekarpen handiak egin zizkion neurriaren teoriari. Hurrengo urtean, bere mintzaldian Intégrale, longueur, aire (Integral, luzera, azalera) Nancyko Unibertsitatean aurkeztua, Lebesgueren integrala definitu zuen. Integralaren definizio horrek Riemannen integralaren nozioa orokortzen du, kurba baten azpiko azaleraren kontzeptua funtzio etenetara ere zabalduz. Hori da analisi modernoaren lorpenetariko bat Fourieren analisiaren hedapena handitzen duelako.
Topologia, potentzialaren teoria eta Fourieren analisia adarretan ere ekarpenak egin zituen.

## Lanak

* Leçons sur l'intégration et la recherche des fonctions primitives (2. ed. 1928), ed. Gauthier-Villars, Paris
* Leçons sur les séries trigonométriques (1906), ed. Gauthier-Villars, Paris
* Sur la mesure des grandeurs (1915), ed. A. Kundig, Genève
* Les Coniques (1942, hil ondoko), ed. Gauthier-Villars, Paris
* Gauthier-Villars Leçons sur les constructions géométriques (1950, hil ondoko), Paris
* Les Lendemains de l'intégrale. Lettres à Émile Borel (2004, hil ondoko), ed Vuibert, Paris.

### Jatorrizko artikuluak

* Sur le problème des aires 1, 1903
* Sur les séries trigonométriques, 1903
* Une propriété caractéristique des fonctions de classe 1, 1904
* Sur le problème des aires 2, 1905
* Contribution à l'étude des correspondances de M. Zermelo, 1907
* Sur la méthode de M. Goursat pour la résolution de l'équation de Fredholm, 1908
* Sur les intégrales singulières, 1909
* Remarques sur un énoncé dû à Stieltjes et concernant les intégrales singulières, 1909
* Sur l'intégration des fonctions discontinues, 1910
* Sur la représentation trigonométrique approchée des fonctions satisfaisant à une condition de Lipschitz, 1910
* Sur un théorème de M. Volterra, 1912
* Sur certaines démonstrations d'existence., 1917
* Remarques sur les théories de la mesure et de l'intégration., 1918
* Sur une définition due à M. Borel (lettre à M. le Directeur des Annales Scientifiques de l'École Normale Supérieure), 1920
* Exposé géométrique d'un mémoire de Cayley sur les polygones de Poncelet, 1921
* Sur les diamètres rectilignes des courbes algébriques planes, 1921
* Sur la théorie de la résiduation de Sylvester, 1922
* Remarques sur les deux premières démonstrations du théorème d'Euler relatif aux polyèdres, 1924
* Démonstration du théorème fondamental de la théorie projective des coniques faite à l'aide des droites focales de M. P. Robert, 1935
# Henri Maïdou

Henri Maïdou (Bangi, 1936ko otsailaren 14a) Afrika Erdiko Errepublikako politikari ohia da. Afrika Erdiko Inperioko/Afrika Erdiko Errepublikako lehen ministroa izan zen, 1978ko uztailaren 14tik 1979ko irailaren 26ra arte, eta David Dacko-ren kabineteko lehendakariordea izan zen 1979ko irailetik 1979ko abuztura.
# Henri Lorin

Henri Lorin (Baiona, 1866ko uztailaren 2a - Bordele, 1932ko maiatzaren 1a) lapurtar geografo eta soziologoa izan zen. Parti républicain de réorganisation nationale alderditik gertu zegoen eta, lehendabizikoz, 1919 eta 1924 artean eta, bigarrenez, 1928 eta 1932 artean, Gironda ordezkatzeko diputatu hautatu zuten.
# Henri Lutz

Henri Lutz (Biarritz, 1864ko martxoaren 29a - Paris, 1919ko irailaren 9a) lapurtar musikagilea izan zen, sinfonietan aditua.

## Lanak

* La cœur de Hialmar, UA 1895
* Stella, UA 1897
* L'Île engloutie, UA 1914
* Poème pour orchestre et violon principal
* Fantaisie japonaise
* Lumen
* Conte symphonique
* Rapsodie havanaise
* Emeraude
* Rêveries
* Chanson de l'eau
* Le Bois sacré
* Inès de las Sierras, opera
* Rolande, opéra
* Vlasta, opéra
* La Bonne Etoile, opera
* Datuak: Q1605914
* Multimedia: Henri Lutz / Q1605914
# Henriette Caillaux

Henriette Caillaux, jaiotzez Henriette Raynouard (Rueil-Malmaison, 1874ko abenduaren 5a - Mamers, 1943ko urtarrilaren 29) Joseph Caillaux politikari frantsesaren emaztea eta arte historialaria izan zen. 1914ko martxoaren 16an, Parisen, Gaston Calmette kazetaria, Le Figaro egunkariaren zuzendaria, tiroz hil zuen eta, ondorioz, bere kasua oso ezaguna egin zen.

## Biografia

Henriettek, hamazazpi urte zituelarik, Joseph Caillaux politikariarekin harreman erromantikoa hasi zuen; politikariak hogeita hamalau urte zituen. Garai hartan Caillaux beste emakumekin ezkondu zen, baina hamar urte geroago dibortziatu zen eta, 1902an, Henrietterekin ezkondu zen. Urteak igaro ahala, Caillaux, Gaston Doumergue gobernuan, Ogasun ministroa izendatu zuten.
Gaston Calmette kazetariak, Le Figaro egunkariaren zuzendariak, lehenengo emazteari esker, Caillauxen gutun konfidentzialak eskuratu zituen. Testu horietan Caillauxen afera ilunak azaltzen ziren, besteak beste epaileen aurrean iruzurgile baten alde jokatu izana, hauteskundetan erabiltzeko dirua ilegalki jasotzea eta Frantziako Senatuan ezkutuan aritzearen aztarnak. 1914ko hasieran hauteskunde kanpaina prestatzen ari zen eta kazetariak informazioak zabaltzeko mehatxua egin zuen; datu horiek kalte handia eragingo zioten Caillauxi. Informazio batzuk kaleratu zituen ere bai.
Henriette Caillaux emaztea orduan kazetariarengana joan zen eta egunkarian bertan egindakoa itsusitu egin zion; ondoren, pistola bat atera zuen eta zuzendariari gutxienez sei aldiz tiro egin zion. Ondoren, Henriettek ihes egin zuen. Calmette ordu gutxitan buru hil egin zen.

## Epaiketa

Henriette Caillaux berehala atxilotua izan zen. Hilketa akusaziopean, epaiketara eraman zuten. Haren aurkako frogak asko ziren eta, gainera, Henriettek berak egindakoa onartu zuen. Delitu horrek garaiko Frantzian heriotz-zigorrez zigortzen zen. Fernand Labori emakumearen abokatuak, ordea, garaiko matxismoa bere bezeroaren alde erabili zuen eta arrakasta izan zuen. Laborik zera esan defenditu zuen: emakumeak burutua hilketa pasionala izan zela. Emakumea izanik, Henriette haren sentimenduen aurrean oso ahula zen eta pasioak eraman zuen hilketa burutzera, hain zuzen; emakume izateagatik logikarik gabeko ekintzak egitera bultzatuta zegoen. Egungo ikuspuntutik hori guztia absurdoa da baina XX. mendearen hasieran politikariek Feminismoaren aurkako pentsamendua defenditzen zuten. Azkenean, epaileek «emakumearen zentzuzko ahultasuna» onartu zuten. 1914ko uztailaren 28an Henriette absolbitu zuten.
Ondoren, Henriette Caillauxek arte-historialari bezala ospe handia lortu zuen Frantzian. 1943an hil zen, Mamersren, senarraren etxean.

## Bibliografia

* Anne Sabouret: Une femme éperdue, 1990.

## Erreferentziak

* ↑ Patrick Girard: Sexe, mensonges et politiques, Éditions Jean-Claude Gawsewitch, 2011, 28-29 or.
* ↑ https://www.herodote.net/16_mars_1914-evenement-19140316.php
* ↑ https://www.lavanguardia.com/hemeroteca/20190316/461014621600/caso-caillaux-francia-magnicidios-ministros.html

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Kasuaren inguruko informazioa.
* Datuak: Q508672
* Multimedia: Henriette Caillaux / Q508672
# Henriette Michaelis

Henriette Michaelis (1849ko uztailaren 6a- ?) alemaniar filologoa, erromanista eta lexikografoa izan zen.

## Biografia

Gustav Michaelisen (1813-1895), matematikari, irakasle eta takigrafo alemaniarraren alaba zen, eta Carolina Michaëlis de Vasconcelosen (1851-1925) nobelagile eta filologo hispaniko eta portugaldar jakintsuenetakoaren ahizpa zen. Cari Goldbeck filologoarekin italiera eta daniera ikasi zituen.Ahizparekin batera, hiztegi portugesa idatzi zuen Henriette Michaelisek.

## Lana

* Portugaldar eta alemanezko poltsiko-hiztegia. Brockhaus, Leipzig1913, 2. argitalpena
* Portugesezko eta ingelesezko hiztegi laburtua. Brockhaus, Leipzig-en
* Italierazko eta alemanezko hizkuntzen hiztegi praktikoa, aipamen berezia eginez esamolde bernakulei, merkataritzako teknikei, merkatuari, zientziari, itsasoari, politikari eta abarri. Brockhaus, Leipzig-en
* Portugaldar eta alemanezko hiztegi berria, merkataritza eta industria, zientzia eta artea eta lagunarteko hizkuntza termino teknikoak bereziki aipatuz. FA Brockhaus, Leipzig
* Poltsikorako italiar eta alemanezko hiztegi berria, eskolarako eta eskura izateko. Brockhaus, Leipzig-en.

## Erreferentziak

* ↑ «Carolina Michaelis, uma alemã apaixonada por Portugal» Jornal Expresso.
* 1 2 Beck-Busse, Gabriele. «Henriette Michaelis» www.romanistinnen.de (Romanistinnen).
* ↑ Gabriele Beck-Busse. Carl Goldbeck - «am igo e mentor»*. .
* ↑ «Sobre o dicionário» Michaelis On-Line.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1606179
# Henriette (Minnesota)

Henriette Minnesotako hiri bat da. Pine konderrian kokatua dago. 2010ean 71 biztanle zituen, 0,75 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Pine konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1005702
# Henrietta Swan Leavitt

Henrietta Swan Leavittek (1868ko uztailaren 4a - 1921eko abenduaren 12a) kosmologiaren garapenean garrantzia handia izan zuen ikerlaria izan zen. Bere ikerkuntzei esker, posible izan zen Galaxia kanpoko distantziak neurtzea zehaztasun handiarekin. Bere metodoa gaur egun erabiltzen jarraitzen da eta honi esker Unibertsoari buruzko ikerketa zabalagoak egin ahal izan dira.

## Biografia

24 urte zituela Emakumezkoentzako Radcliffe Collegen graduatu zen eta hau Harvardeko unibertsitatearekin lotuta zegoenez, bertako "emakume kalkulatzaileen" taldean hasi zen lanean. Hauen lana argazki plakak aztertu eta kalkuloak egitea zen, lan mekanikoa eta astronomiaren munduan askorik baloratzen ez zena. Leavittek egindako lanaren errekonozimendua bere nagusiek eramaten zutren arren unibertsitatean emakume oso baloratua zen.
Zefeida izar aldakorren argazki plaketan patroi zehatza aurkitu zuen. 1912 urtean hauei buruzko liburua argitaratu zuen, Periods of 25 Variable Stars in the Small Magellanic Cloud ("Magallaesen Hodei txikiko 25 izar aldakorren periodoak") izena eman zion eta hiru orri baino ez zeuzkan. Edward Pickeringen izenean zegoen baina liburuaren hasieran "Leavitt andereak prestaturiko lana izan da" idatzita dago. Azterturiko 25 izar horiek pultsazio erregularra dutela esan zuen bertan eta periodoa zenbat eta luzeagoa izan barneko dizdira ere handiagoa dela adierazi zuen.
Hurrengo urtean Zefeida ezagun batzuen arteko distantziak kalkulatu zituen metodo berriak erabiliz eta Leavittek aurkituriko patroiei esker izarren arteko distantzia erlatibo eta absolutu gehiago zehaztu ahal izan ziren. Hauetan oinarrituriko metodo berriak erabiliz 1918 urtean Esne Bidearen tamaina kalkulatu zen.
Edwin Hubble izan zen Leavitten lana gainerako astronomoekin uztartu eta Andromeda galaxia erraldoia zela frogatu zuena, eta honekin unibertsoan gureaz gain galaxia ugari daudela ondorioztatu zuena. Unibertosa hedatzen ari dela esateko ere Leavitten lanetan oinarritu zen.

## Ezezaguna

Leavittek ez zuen inolako sari, domina edo errekonozimendurik izan. Bere bizitzan zehar "laguntzaile" izendapena baino ez zuen izan. 1921 urtean minbiziak jota hil zen. 1925 urtean Gösta Mittag-Leffler matematikari suediarrak eskutitza idatzi zion, Nobel Sarietarako proposatu nahi zuela adieraziz. Nobel Sariak ez zaizkie hildako pertsonei ematen, baina Mittag-Lefflerrek ez zekien hilda zegoenik.

## Erreferentziak

* ↑ EHU.eus: Emakumeak zientzian. Zientziaren historian zehar emakumeak izan duen garrantziaz gida didaktikoa. PDF.
* ↑ (Ingelesez) Leavitt, Henrietta S.; Pickering, Edward C.. (1912-03). «Periods of 25 Variable Stars in the Small Magellanic Cloud.» HarCi 173: 1–3. (Noiz kontsultatua: 2020-01-07).
* ↑ Lightman, Alan. (2006). The discoveries : great breakthroughs in 20th-century science, including the original papers. (1st Vintage Books ed. edición). New York, NY: Vintage Books ISBN 978-0375713453..
* Datuak: Q110181
* Multimedia: Henrietta Swan Leavitt / Q110181
# Henrietta udalerria, Lorain konderria (Ohio)

Henrietta udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Lorain konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.779 biztanle zituen, 21.3 milia karratu (55 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Henrietta udalerriak 726 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 52.639 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9040055
* Multimedia: Henrietta Township, Lorain County, Ohio / Q9040055
# Hidenori Ishii

Hidenori Ishii (japonieraz: 石井 秀典, 1985eko irailaren 23a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Montedio Yamagata eta Tokushima Vortis.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q2153329
# Hideo Hashimoto

Hideo Hashimoto (japonieraz: 橋本 英郎, Hashimoto Hideo, 1979ko maiatzaren 21a -) Japoniako futbolaria da.

## Selekzio nazionala

Japoniako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 2007 | 4 | 0 |
| 2008 | 2 | 0 |
| 2009 | 7 | 0 |
| 2010 | 2 | 0 |
| Guztira | 15 | 0 |

## Kanpo loturak

* National Football Teams
* Japan National Football Team Database
* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q558831
* Multimedia: Hideo Hashimoto / Q558831
# Hidenobu Takasu

Hidenobu Takasu (japonieraz: 高須 英暢, 1991ko azaroaren 29a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kawasaki Frontale.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q5752516
# Hidemi Jinushizono

Hidemi Jinushizono (japonieraz: 地主園 秀美, 1989ko apirilaren 14a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Gifu.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q10536757
# Hidenori Mago

Hidenori Mago (japonieraz: 真子 秀徳, 1982ko abuztuaren 3a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Fagiano Okayama.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q5752538
# Hidenori Tabata

Hidenori Tabata (japonieraz: 田端 秀規, 1970eko abuztuaren 15a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Júbilo Iwata.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q11577232
# Hidemaro Watanabe

Hidemaro Watanabe (japonieraz: 渡部 英麿, 1924ko irailaren 24a - 2011ko urriaren 12a) Japoniako futbolaria izan zen.

## Selekzio nazionala

Japoniako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 1954 | 2 | 0 |
| Guztira | 2 | 0 |

## Kanpo loturak

* National Football Teams
* Japan National Football Team Database
* Datuak: Q982149
# Hidenori Kato

Hidenori Kato (japonieraz: 加藤 秀典, 1981eko maiatzaren 13a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sagan Tosu eta Gainare Tottori.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3301211
# Hidemasa Kobayashi

Hidemasa Kobayashi (japonieraz: 小林 秀征, 1994ko ekainaren 17a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Fagiano Okayama.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q11461777
# Heriotzaren Kosta

Heriotzaren Kosta edo Costa da Morte Galiziako mendebaldearen kostaldearen zatia da, Coruñako probintziakoa, Fisterratik Malpica de Bergantiñoserako udalerriak barne hartzen dituena.
Izen hori datorkio Ozeano Atlantikoaren inguru hartan aspaldidanik gertatu izan diren itsas hondamendiak direla eta.

## Historia

* 2002ko azaroaren 13an, Prestige izeneko petroliontzia hondoratu zen.

## Eskualdeak

* Bergantiños
* Terra de Soneira
* Fisterra

## Udalerriak

Ipar eta ekialdetik hasita:
* Malpica de Bergantiños
* Ponteceso
* Laxe
* Camariñas
* Muxia
* Fisterra

## Lurmuturrak

* Punta da Barca
* Punta Falcoeira
* Cabo de Laxe
* Punta de Nariga
* Cabo da Nave
* Punta do Razo
* Cabo Touriñán
* Cabo Vilán
* Cabo Fisterra

## Itsasadarrak

Iparraldetik hegoaldera:
* Camariñasko itsasadarra eta Corme eta Laxekoa (Rias Medias).
* Corcubiongo itsasadarra eta Muros eta Noiakoa (Rias Baixas).

## Uharteak

* Illas Sisargas

## Hondartzak

* Praia do Rostro
* Praia de Traba
* Praia do Trece

## Erreferentziak

* ↑ Biak dira egokiak (2tzul) Euskaltzaindiko Exonomastika Batzordea: «Kosten izenak», Euskera, LII, 2007, 3.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1136401
* Multimedia: Costa da Morte / Q1136401
# Heriotzaren martxa

Heriotzaren martxa gerra-preso, gatibu edo deserrituen bortxazko ibilaldia da. Parte-hartzaileek gosea, egarria, gehiegikeria fisikoak, torturak eta umiliazioak pairatzen dituzte, eriak eta zaurituak ez dira artatuak izaten, eta atzean gelditzen direnak hilaraziak izaten dira. 1949ko Genevako Konbentzioak gerra krimentzat hartu zituen heriotzaren martxak.

## Heriotzaren martxa batzuk

* Armeniar genozidioan 1.500.000 pertsona hil ziren 1915–1918 bitartean. Lehen Mundu Gerra hasi ondoan, Turkiar Gazteak izeneko higikundeak Turkia garbitu nahi izan zuen armeniar biztanleriaz. Horren ondorioz, Mendebaldeko Armenian bizi ziren armeniar gehienak deportatu eta Siriako basamortua oinez zeharkatzera behartu zituzten, kontzentrazio-esparruetara iritsi arte. Deserrituetako asko bortxatuak, torturatuak edo hilaraziak izan ziren bidean. Deir ez-Zorko kontzentrazio-esparru zorigaiztokoetan 150.000-400.000 armeniar hil zituzten.
* Bataango heriotzaren martxa. 1942ko apirilean, Filipinetako Guduaren ostean, 76.000 estatubatuar eta filipinar gerra-preso eta zibilek 101 kilometroko ibilaldia egin behar izan zuten, Japoniako Armada Inperialaren aginduz. Bidean gehiegikeria fisikoak eta hilketak pairatu zituzten. Martxan 5.000-10.000 lagun hil ziren (1.000 estatubatuar eta 9.000 filipinar). Beste 18.000 gatibu hil ziren Camp O'Donnell preso-zelaian.
* Holokaustoko heriotzaren martxak. 1944ko udazkenetik aurrera, Aliatuak hurbildu ahala, naziek Alemaniarantz lekualdatu zituzten kontzentrazio eta sarraski-esparruetako gatibuak. 1945eko urtarrilean, Armada Gorria iritsi baino bederatzi egun lehenago, Auschwitzeko 60.000 gatibuk oinez joan behar izan zuten Wodzisław Śląskira (56 bat kilometro); han zama trenetan sarrarazi zituzten, beste esparru batzuetara eramateko. Bidean 15.000 lagun inguru hil ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Convention (IV) relative to the Protection of Civilian Persons in Time of War. Geneva, 12 August 1949. ihl-databases.icrc.org (Noiz kontsultatua: 2017-01-07).
* ↑ The Massacre of the Armenians, 1915. eyewitnesstohistory.com (Noiz kontsultatua: 2017-01-07).
* ↑ Brown, Lauretta. ISIS Dynamites Church Memorializing Victims of Armenian Genocide. cnsnews.com (Noiz kontsultatua: 2017-01-07).
* ↑ 1942 Bataan Death March. olive-drab.com (Noiz kontsultatua: 2017-01-07).
* ↑ Bataan Death March. bataanmuseum.com (Noiz kontsultatua: 2017-01-07).
* ↑ Death Marches. ushmm.org (Noiz kontsultatua: 2017-01-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q326259
* Multimedia: Todesmarsch / Q326259
# Heriotzaren lorategia

Heriotzaren lorategia (finlandieraz Kuoleman puutarha) Hugo Simberg finlandiar margolari sinbolistak 1896an margotutako margolan bat da. Simbergen beste margolan askok bezala, eskena goibel bat erakusten du, beste mundu batekoa. Erdiko irudiek Heriotzaren ohiko irudia irudikatzen dute, baina euren jarrerek oso istorio ezberdin bat kontatzen dute. Heriotza bere lorategiaz lorazain trebe baten maitasun eta dedikazio guztiarekin arduratzen ari da. Zirriborro batean idatzitako ohar batean, egileak lorategia "hildakoek, Paradisura joan aurretik amaitzen duten tokia" deitu zuen.
Heriotzaren lorategia Simbergen gairik gogokoenetako bat izan zen, eta margolan honen zenbait bertsio egin zituen teknika ezberdinak erabiliz. Ezagunenen artean 1905 eta 1906 artean Tampereko katedralean fresko moduan margotutako tamaina handiagoko bertsio bat dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1659383
* Multimedia: Garden of Death (Hugo Simberg) / Q1659383
# Heriotzaren ahutzetan barrena

Heriotzaren ahutzetan barrena (jatorrizko izena, ingelesez: Taxis to Hell – and Back – Into the Jaws of Death) 1944ko ekainaren 6an Robert F. Sargent Ameriketako Estatu Batuetako kostazainak egindako argazki bat da. Ameriketako Estatu Batuetako Armadaren 1. Infanteria Batailoia agertzen dira LCVP batetik Omaha Beachen Normandiako Lehorreratzean, Bigarren Mundu Gerran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1637209
* Multimedia: Into the Jaws of Death / Q1637209