OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bakalao musika Euskal Herrian

Espainian 1990eko hamarkadan zabaldutako Bakalao estiloko dantzako musika elektronikoa, eta harekin lotutako kultura, asteburuetan lepo egoten ziren diskotekei lotua, Hego Euskal Herrian ere hedatu zen.

## Hedapena

1990eko hamarkadan, Euskal Herrian, Irungo (Gipuzkoa) Jennifer dantzalekuan hasi zen jartzen Valentziako «bakalao soinua» deituriko musika, larunbat arratsaldeetan, Jenny Power deituriko saioan. Debako (Gipuzkoa) Txitxarro geroago hasi zen, eta trance doinuak erabiltzen zituzten han. Zerrenda luzatzen joan zen azkar samar: Bizkaian, Nyx (Gorliz), Non (Lemoa); Gipuzkoan, Erne-Itzela (Oiartzun), Young Play (Hernani), Xoxote (Azpeitia), The Sound (Irura); Nafarroan, Malloak (Azpirotz), Matraka (Lakuntza)... Dantzalekuak bata bestearen atzetik irekitzen zituzten, eta horrela, ostiral arratsaldetik astelehen goizaldera arte bazegoen non dantzatu.

## ETAren kanpaina

Dantzaleku hauek eta musika mota zehatz hau droga kontsumo eta trafikoarekin lotuta zegoelakoan, ETAk bi eraso esanguratsu egin zituen 2000. eta 2001. urteetan. Txitxarro lehertarazi zuten bonbaz 2000ko irailaren 10ean (diskotekaren jabea Narciso Korta zen, aste batzuk lehenago ETAk hil zuen Joxe Mari Korta enpresariaren anaia). 2001eko irailaren 9an, berriz, Lakuntzako Universal (Matraka izandakoa) jo zuen ETAk bonbaz.
Lendakaris Muertos taldeak "ETA, deja alguna discoteca" kantan islatu zituen eraso haiek.

## Euskaldunen aurrejuzguak

Musika mota hark beste era bateko arbuio eta aurrejuzguak ere jaso zuten. Euskarari guztiz arrotza zaion estereotipo batekin lotu zen bakalaoaren kontsumitzailea, eta 21. mendera arte iraun du irudi horrek. Hor da, adibidez, ETB2ko Vaya Semanita telebista saioak El Jonan de Baraka pertsonaiarekin jorratutako estereotipoa, bazter auzoetako elementu erdaldun elebakarrarena.
Baina aurrejuzgu horiei aurre egin zienik ere izan zen. Iker Sadaba musikariak 18 urterekin sortu zuen, Iruñeko bere ikastolako bi ikaskiderekin, Hemendik At taldea egiteko ideia. Ia txantxetan hasi arren, "hibridazio saio bat izan zen: rock erradikalaren espiritua hartu eta tekno musikarekin nahastu: euskal bakalao radikal antzeko bat", adierazi zion Berriari Sadabak 2018an. Hemendik At taldearen musika ez zen zehazki bakalao, beraiek eurodance esango zutena baino, baina Goazen bezalako gai batek bide berri bat irekitzen lagundu zuen.
Gero, Hemendik At-en bidetik, beste proposamen batzuk ere iritsi ziren euskaraz: Wazen, UGA, Nahiadance, Eusko Dance disko sorta... Iker Sadabak, halaber, dantzako musika elektronikoa egiten jarraitu zuen profesionalki.
21. mendean zehar, dantzako musika hainbat estilotan banatu da, baina asteburu-konexioa egiteko diskoteken sarea desegiten joan da Euskal Herrian. 1990eko diskoteka haietarik asko itxita daude gaur egunean. Aurrejuzguak arindu dira nolabait, baina musika kontsumitzeko ohiturak ere aldatu dira oro har.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Lartzanguren, Edu. «Bakalaoaren tenpluak» Berria (Noiz kontsultatua: 2018-02-27).
* ↑ MusicMadafaca. (2012-07-03). Lendakaris muertos - ETA, deja alguna discoteca - Se Habla Español. (Noiz kontsultatua: 2018-02-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61364086
# Bakaka (etnia)

Bakaka Kamerungo hegoaldean kokatua den etnia bat da, Kostaldea lurraldeko Moungo departamenduan, Ebone udalerriaren inguruan. Bakaka mintzatzen dute, bantu hizkuntza bat. Sawa gizataldearen parte dira.
# Bakailao pil-pilean

Bakailaoa pil-pilean bakailao, oliba olioa, baratxuri eta kaiena-piperminak osagaitzat dituen euskal platera da. Prestatzeko buztin-kazola behar da gero bertan bero zerbitzatzeko.

## Ezaugarriak

Osagai nagusia bakailaoa da (bezperatik gezatutako bakailao idorra), koipe gutxi eta proteina asko dituen arrain urdina. Gero oliba olioa eta baratxuriak besterik ez dira beharrezkoak errezeta egiteko. Oliba olioa saltsa egiteko ezinbestekoa da, arrainaren gelatinekin emultsionatzen duelako, horrexegatik 'zenbat eta olio gehiago, orduan eta saltsa gehiago' esaten ohi dute. Bakailaoa egosten (inoiz ez frijitu) da olio beroan eta saltsa berde bereizgarria sortzen du, buztin-kazola jiratzen duten bitartean. 'pil-pil' astiro irakitearen onomatopeia da.

## Eztabaida

Adituen arabera, plater honen izenarekin transposizio bat gertatu da: jatorriz "pil-pilean" zeritzon bakailaoa olio gardenean irakiten aurkezten zen (hortik izena, irakinaren onomatopeia); baina XX mendean saltsa trinkotzen zuten errezetak ("a la busturiana" edo "ligado") nagusitu ziren, eta "pil-pil" izendapen zaharra ere hauentzat erabiltzen hasi zen -errezeta honetan olioak irakin ez arren-, errezeta zaharra eklipsatzeraino.
Sukaldarien artean eztabaidagarria da nola jarri bakailaoa kazolan ondo egosteko. Batzuk diote hasieran bakailaoa bost minutuz azala gora jarri behar dela gero buelta emateko eta pil-pil egiteko; besteek, berriz, azala behera jarri behar dela gero buelta emateko eta pil-pil egiteko. Azken finean biak bakailaoaren gelatina ondo ateratzeko eta emultsioa ondo egiteko moduak besterik ez dira.

## Elikadura

Bakailaoa pil-pilean kaloria ugari dituenez, ez da gomendagarria pisu gehiegi dutenentzat. Bakailaoa baratxuri eta kaiena-piperminak dituenez ez da beharrezkoa gatza botatzea, beraz hipertentsiboentzat erabilgarria izan daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ Argia Astekariaren errezeta
* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa
* ↑ (Gaztelaniaz) Busca Isusi, José María. (1958). Alimentos y guisos en la cocina vasca. Biblioteca Vascongada de los Amigos del País PMC 82747766. (Noiz kontsultatua: 2020-09-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) Mestayer de Echagüe, María. (1968). La cocina completa. Espasa-Calpe PMC 4368712. (Noiz kontsultatua: 2020-09-22).
* ↑ Mujika, Jon. (2020). La fortaleza de La Busturiana. Deia.
* ↑ Arrúe Zarauz, Antonio, 1903-1976.. ([2005?]). Jan-edanak. Egan ISBN 84-933964-4-3. PMC 62191772. (Noiz kontsultatua: 2020-09-22).
* ↑ Spain recipes: Bacalao al Pil-Pil

## Ikus, gainera

* Bakailao ajoarriero

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1227562
* Multimedia: Bacalao al pil pil / Q1227562
# Bakailaoa Club Ranero erara

Bakailaoa Club Ranero erara Bilboko sukaldaritzaren errezeta nagusienetariko bat da. Denborarekin errezeta desitxuratu bada ere, hasieran bakailaoa pil-pil erara egiten zuten, piper txorizeroak nagusi ziren barazki-frijituarekin. Urteak igaro ahala, errezeta hori aldatu egin da, eta, kasu askotan, pisto batek fritatzen du.

## Sorrera

Alexandre Caveriviere bordeletar sukaldariak sortu zuen Indautxu auzoko Tablas txakolindegian. Errezeta hau nola sortu zen azaltzen duten bi bertsio daude:
* Batzuek diotenez, kasualitatearen ondorio izan zen, Caverivierek piper txorizeroak aurkitu baitzituen pil-pil bakailaoaren ondoan, eta arriskatu eta horiekin arrain horrekin batera sueztitze bat egiteko apustua egin zuen.
* Beste teoriak, hedatuago dagoenak, egun batean Tablas txakolindegian hainbat gonbidatu agertu zirela abisatu gabe kontatzen du, eta sukaldari frantziarrak, denek bakailao izan zezaten, barazki frijitu bat egitea erabaki zuela, zatiak goxoagoak izan zitezen.

## Erreferentziak

* ↑ «Makailaoa club ranero erara» Gastronomia Vasca.
* ↑ «Bacalao al Club Ranero, una receta típicamente bilbaína» Diario Vasco 2017-05-10.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q118847406
# Bakalada

Bakalada (Micromesistius poutassou) Gadidae familiako ur gaziko arraina da, ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan bizi dena.
Bizkaian lirio edo perlita ere diote.

## Erreferentziak

* ↑ FAO. Handling and Processing Blue Whiting. .
* ↑ Barrutia, Eneko. (2003). «Arrainen izenak Bizkaian XX. mendean» (pdf) Zainak (Donostia: Eusko Ikaskuntza) (25) ISBN 8484198790. ISSN 1137-439X. Bibcode: 1137-439X..
* Datuak: Q743248
* Multimedia: Micromesistius poutassou / Q743248
* Espezieak: Micromesistius poutassou
# Bakanae

Bakanae (japonieraz: バカナエ) edo bakanae gaixotasuna, arroz-landarea kutsatzen duen gaixotasuna da. Gibberella fujikuroi onddoak sortzen du, eta haren metabolismoak giberelinaren soberakina eragiten du. Landareak hazkunde-hormona gisa jokatzen du, eta hipertrofia eragiten du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4849001
# Bakailaoa Bizkaiko erara

Bakailaoa Bizkaiko erara euskal sukaldaritzaren errezeta nagusienetariko bat da. Bakailao gazitua (behin gezatua) eta saltsa bizkaitarra ditu osagarri nagusiak.

## Prestaketa

Saltsa egiteko piper txorizeroa, tomatea, pikillo pipera eta tipula arin frijitzen dira. Behin prestatuta bakailaoa ireki behar da. Abadira eta beste arrain batzuk ere erabil daitezke

## Erreferentziak

* ↑ Gimenez Y Fornesa, José Antonio. (1893). Novisimo Arte Practico de Cocina Perfeccionada. Valentzia, 52 - 54 or..
* ↑ Muro, Ángel. (1920). El Practicón. Madril, 309 - 310 or..
* ↑ Bravo Walker, Mariana. (1964). Cocina popular. Madril, 175 or..

## Ikus, gainera

* Bakailao ajoarriero
* Bakailaoa pil-pilean

## Kanpo estekak

* Errezeta (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q597836
* Multimedia: Bacalao a la vizcaína / Q597836
# Bath (Pennsylvania)

Bath Pennsylvaniako borough bat da. Northampton konderrian kokatua dago. 2010ean 2.693 biztanle zituen, 2,34 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Northampton konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1132060
* Multimedia: Bath, Pennsylvania / Q1132060
# Bath udalerria, Allen konderria (Ohio)

Bath udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Allen konderrian. Azken zentsuaren arabera 9.399 biztanle zituen, 83 milia karratu (210 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Bath udalerriak 3761 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 30.568 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q810782
* Multimedia: Bath Township, Allen County, Ohio / Q810782
# Bath udalerria, Franklin konderria (Indiana)

Bath udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Franklin konderrian. Azken zentsuaren arabera 355 biztanle zituen, 18.49 milia karratu (47.9 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Bath udalerriak 68 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 28.906 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4868954
# Bath (New York)

Bath New York estatuko herri bat da. Steuben konderrian kokatua dago. 2010ean 5.786 biztanle zituen, 8,22 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Steuben konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4868877
* Multimedia: Bath, New York / Q4868877
# Bath udalerria, Cerro Gordo konderria (Iowa)

Bath udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Cerro Gordo konderrian. Azken zentsuaren arabera 274 biztanle zituen, 36.6 milia karratu (95 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Bath udalerriak 100 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 29.021 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2220042
# Bath udalerria, Greene konderria (Ohio)

Bath udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Greene konderrian. Azken zentsuaren arabera 39.365 biztanle zituen, 98 milia karratu (250 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Bath udalerriak 16803 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 27.273 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4868956
* Multimedia: Bath Township, Greene County, Ohio / Q4868956
# Bath konderria

Bath konderria izena honako konderriek dute:
* Bath konderria (Kentucky)
* Bath konderria (Virginia)
# Bath konderria (Kentucky)

Bath konderria (ingelesez: Bath County) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Owingsville da. 2010eko zentsuaren arabera 11.591 biztanle zituen, Bath kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Bath konderriak 735,57 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,5 ura dira. Beste 722,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,76 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 11.591 pertsonetatik 11.287 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 157 dira. 152 beltzak edo afroamerikarrak. 18 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 112 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q486060
* Multimedia: Bath County, Kentucky / Q486060
# Bath Rugby

Bath Rugby Club Ingalaterrako Bath hiriko errugbi talde bat da. Ingalaterrako errugbi txapelketan jokatu ohi du. 1865an sortu zen, hortaz gaur egungo talde zaharrenetako bat da.

## Historia

1865an sortu zuen Lansdown Cricket Clubak neguan jardueraren bat egiteko helburuaz. 1984an lehenengo Anglo-Galestar Kopa irabazi zuen eta 1986an abiatu zen Ingalaterrako ligako lehenengo urteetan talde nagusia izan zen Leicester Tigersekin batera, 90. hamarkadakoak baititu irabazitako sei txapelketak.
1996an Europako txapelketa handi bat sortzearekin batera Ingalaterrako errugbi taldeak profesionalizatu egin ziren, haien artean Bath ere bai. Urte hartan bertan Ingalaterrako liga eta Anglo Galestar Kopa irabazi zituen eta 1998an lortu zuen Europako txapelketa gorena irabaztea, Heineken Kopa.
Hurrengo hamarkadan ez zen puntako taldea izan. 2006an Heineken Kopako finalerdietara iritsi zen baina Biarritz Olympiquek kanporatu zuen 18-9ko emaitzaz. 2008an Europako bigarren txapelketa kontsideratzen dena irabazi zuen, European Challenge Cup. 2015ean Ingalaterrako txapelketako finala jokatu du baina Saracens taldeak 28-16 emaitzaz garaitu du.

## Lorpenak

* Europako Txapeldunen Kopa (Heineken Kopa):
** Txapelduna (1): 1998.
** Finalerdiak (1): 2006.
* European Challenge Cup:
** Txapelduna (1): 2008.
** Finalista (3): 2003, 2007, 2014.
* Ingalaterrako errugbi txapelketa:
** Txapelduna (6): 1989, 1991, 1992, 1993, 1994, 1996.
** Bigarrena (7): 1995, 1997, 2000, 2001, 2004, 2015, 2024.
* Anglo-Galestar Kopa:
** Txapelduna (10): 1984, 1985, 1986, 1987, 1989, 1990, 1992, 1994, 1995, 1996.
** Finalista (1): 2005.

## Kanpo estekak

* Bath Rugby Club taldearen webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q810786
* Multimedia: Bath Rugby / Q810786
# Bath konderria (Virginia)

Bath konderria (ingelesez: Bath County) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Warm Springs da. 2010eko zentsuaren arabera 4.731 biztanle zituen, Bath kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Bath konderriak 1.384,56 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,05 ura dira. Beste 1.370,51 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,42 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 4.731 pertsonetatik 4.464 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 101 dira. 213 beltzak edo afroamerikarrak. 5 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 37 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q495165
* Multimedia: Bath County, Virginia / Q495165
# Balonmano Cantabria

Club Balonmano Cantabria Santanderko eskubaloi taldea da, 1990 hamarkadan emaitza bikainak lortu zituena.

## Historia

1975 urtean Grupo Deportivo Teka Santander izenarekin sortu zen taldea. 1995 artean Teka elektratresnek babestu zuten, ondoren Caja Cantabriak eta azken urteetan berriz ere Tekak hartu zuen. 1998an ASOBAL Kopa eta EHF Errekopa irabazi bazituen ere 1999an diru arazo larriak izan zituen eta hurrengo urteetan ez zuen neurri bera eman. 2007an maila galdu zuen eta 2008an beharrezko abalak ez aurkeztuarren eskualde mailara jeitsiarazi zuten.

## Palmaresa
### Estatuan: 10

* ASOBAL Liga (2): 1993, 1994.
* ASOBAL Kopa (4): 1991, 1992, 1997, 1998.
* Errege Kopa (2): 1989, 1995.
* Espainiako Superkopa (2): 1993, 1995.

### Nazioartean: 5

* Eskubaloi Kluben Munduko Txapelketa (1): 1997.
* EHF Txapeldunen Liga (1): 1994.
* EHF Kopa (1): 1993.
* EHF Errekopa (2): 1990, 1998.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1023005
* Multimedia: Club Balonmano Cantabria / Q1023005
# Balonmano Ciudad Real

Club Balonmano Ciudad Real Ciudad Realgo eskubaloi taldea izan zen 2011 urtean desagertu zen arte. Goren mailan aritu zen Eskubaloi Kluben Munduko Txapelketa bi aldiz irabazi duen talde bakarra izanik.

## Historia

1992an sortu zen Agrupación Deportiva Cultural Ciudad Real izenarekin eta 1994an Atlético de Madrilen eskubideak hartu zituen hau desagertu zenean. 2011 artean Espainiako talde indartsuenetakoa bihurtu zen Talant Dujshebaev entrenatzaile zuekla eta 2003 eta 2011 artean Espainiako 17 titulu eta Nazioarteko 6 irabazi zituen. 2011ean taldea desagertu egin zen eta Atlético Madrilek hartu zuen berriz ere honen lekua.

## Palmaresa
### Estatuan: 17

* ASOBAL Liga (5): 2004, 2007, 2008, 2009, 2010.
* ASOBAL Kopa (6): 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2011.
* Errege Kopa (3): 2003, 2008, 2011.
* Espainiako Superkopa (3): 2006, 2007, 2009.

### Nazioartean: 7

* Eskubaloi Kluben Munduko Txapelketa (2): 2007, 2010.
* EHF Txapeldunen Liga (3): 2006, 2008, 2009.
* EHF Errekopa (2): 2002, 2003.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q787436
* Multimedia: BM Ciudad Real / Q787436
# Balonmano Alicante

Club Balonmano Alicante Alacanteko eskubaloi taldea da. 1970 hamarkadan talde indartsua izan bazen ere gaur egun behe mailatan ari da.

## Historia

Taldea 1952 urtean sortu zen CD Obras del Puerto izenarekin eta Ligaren fundatzaileetako bat izan zen. 1973-74an Compañía Alicantina de Promociones Inmobiliarias S.A. (Calpisa) konpainiaren babesa hartu zuen eta CB Calpisa izenarekin "urrezko aroa" iritsi zitzaion lau liga eta bost kopa irabaziz, azkena CB Tecnisán izenarekin. 1992-93 denboraldian maila galdu zuen eta ordutik behe mailatan ari da Club Balonmano Alicante izenarekin.

## Palmaresa
### Estatuan: 9

* ASOBAL Liga (4): 1974, 1975, 1976, 1977.
* Errege Kopa (5): 1975, 1976, 1977, 1980, 1986

### Nazioartean: 1

* EHF Txapeldunen Liga (0): finalerdiak 1978an.
* EHF Errekopa (1): 1980.
* EHF Kopa (0): finalista 1986an.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3321828
# Baloi estratosferiko

Baloi estratosferikoa edo globo estratosferikoa estratosferara bidaltzen den eskifaia gabeko baloia da, oro har hidrogenoz edo helioz puztua. Baloi horiek 18 kilometrotik 37ra bitarteko altuera hartu ohi dute, baina 2002an jaurtitako BU60-1 baloia 53 kilometroko altueraraino igo zen.
Bi motatako baloi estratosferiko daude: baloi estratosferiko irekiak eta presurizatutako baloi estratosferikoak.
Baloi estratosferikorik ohikoenak globo meteorologikoak dira. Gaur egungo globoek gailu elektronikoak daramatzate, besteak beste: irrati-transmisoreak, kamerak eta satelite bidezko nabigazio sistemak, esate baterako GPSa.
Baloi hauek espazio hurbil izeneko eremura bidaltzen dira, non Lurraren atmosferak oso aire gutxi duen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Institute of Space and Astronautical Science, JAXA. «Research on Balloon to Float over 50km Altitude» (Noiz kontsultatua: 2014-07-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2619521
* Multimedia: Research balloons / Q2619521
# Baloi gidatu

Baloi gidatua edo globo gidatua autopropultsatuko aerostato bat da, eta aireontzi gisa maneiatua izateko gaitasuna du. Sostengu aerostatikoa inguruko eguratsa baino dentsitate txikiagoa duen gas tangen bidez lortzen da. Zepelina (egitura zurruneko baloi gidatu bat, Alemanian fabrikatua) da baloi gidatuaren mota ezagunena, eta baloi gidatuen mota guztiei zepelin deitzen zaie askotan hizkera arruntean.

## Historia

1670ean Francesco Lana de Terzi jesuitak —batzuetan «aeronautikaren aita» izendatua— baloi gidatu baten deskribapena argitaratu zuen. Kobrezko lau esferak eutsiko zioten airean, eta esfera haietatik airea hustuko zen. Nahiz eta oinarrizko printzipioa egokia izan, aireontzi hori ezin zen eraiki garai hartan, ez eta gaur egun ere; kanpoko presioak, izan ere, esferak kolapsatzea eragingo luke. Esferen gainazalak presioari eusteko bezain lodiak egin litezke, baina hain lodiak izan beharko lukete ezen ezen astunegiak bailirateke airean irauteko. Printzipio horiei jarraituz egindako ontzi hipotetikoari hutsezko aireontzi deritzo.
Baloi gidatu praktikoago bat deskribatu zuen Jean Baptiste Marie Meusnier lotinantak, Mémoire sur l’équilibre des machines aérostatiques («Makina aerostatikoen orekari buruzko txostena») izeneko txostenean; txosten hura Frantziako Akademiari aurkeztu zion 1783ko abenduaren 3an. 1784an Jean-Pierre Blanchardek eskuz eragindako helize bat egokitu zion baloi bati; propultsatzearren airean garraiatutako lehenengo gailu ezaguna da. 1785ean, Mantxako kanala zeharkatu zuen, eragiteko hegalak erantsita zituen baloi batean; gainera, txorien antzeko buztana zuen, norabidea gidatzeko.
XIX. mendean hainbat hobekuntza tekniko egin eta gero, hegaldi luze batean kontrola zitekeen lehenbiziko makina baloi gidatu bat izan zen: zepelina, hain zuzen ere. Garraiobide gisa erabili zen 1900etik 1930era; hainbat istripu larriren ondoren, hegazkinak nagusitu zitzaizkion. Istripu haietatik ospetsuena LZ 129 Hindenburg zepelinaren sutearena izan zen. Gaur egun, bigarren mailako erabileretara mugatuta dago: bereziki, publizitatera eta iragarkietara.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Francesco Lana-Terzi, S.J. (1631-1687); The Father of Aeronautics»
* ↑ (Ingelesez) «Would a balloon filled with vacuum instead of helium float?».
* ↑ (Ingelesez) Winter, Lumen; Degner, Glenn, Minute Epics of Flight, New York, Grosset & Dunlap, 1933. OCLC 738688. Ikus 26–27. orrialdeak.

## Kanpo estekak

* Kortabarria Olabarria, Beñardo: «Zepelinen itzulera», 7k, 2000-07-02.
* Urresti, Igor: «Zeppelinen itzulera XXI. mendean», Elhuyar Zientzia eta Teknologia, 2001-07-01.
* Datuak: Q133585
* Multimedia: Airships / Q133585
# Baloi medizinal

baloi medizinala larruaz, kautxuz edo plastikoz eginiko baloi esferikoa da, diametro aldakorrekoa (sorbalden diametroa gutxi gorabehera) eta 1 kg pisutik gorakoa.
baloi medizinalak 1 kg-tik 11kg-ra arteko pisuarekin saltzen dira normalean eta baloiak pisu pliometrikoekiko entrenamenduetan modu eraginkorrean erabiltzen dira kirol guztietan kirolarien aparteko potentzia areagotzeko. Oso ohikoa da baloi medizinala oposizioko probetan erabiltzea Udaltzaingoaren eta Suhiltzaileen sailetan, pisu desberdinak erabiltzea Autonomia Erkidegoaren edo oposiziogilearen sexuaren arabera.
* Datuak: Q1304461
* Multimedia: Medicine balls / Q1304461
# Baloncesto Fuenlabrada

Baloncesto Fuenlabrada, S.A.D., normalean Montakit Fuenlabrada izenaz ezaguna, Fuenlabradako saskibaloi talde profesionala da, egun ACB ligan dagoena. Fernando Martín pabiloian du egoitza.
Taldean David Wood, Pablo Prigioni, Velimir Perasović, Wálter Herrmann, Gustavo Ayón, José Calderón edo Bismack Biyombo bezalako jokalariak aritu dira.

## Sponsorren zerrenda

* Maná Fuenlabrada 1986–1987
* Jabones Pardo Fuenlabrada 1999–2004
* Alta Gestión Fuenlabrada 2005–2009
* Ayuda en acción Fuenlabrada 2009–2010
* Mad-Croc Fuenlabrada 2012–2013
* Montakit Fuenlabrada 2014–egun

## Entrenatzaileen zerrenda

* Óscar Quintana 1993–1995, 1997–2004
* Martín Fariñas 1995–1996
* Andreu Casadevall 1996–1997
* Luis Casimiro 2004–2008
* Luis Guil 2008–2009
* Jesús Mateo 2009
* Salva Maldonado 2009–2011
* Porfirio Fisac 2011–2012
* Trifón Poch 2012–2013
* Chus Mateo 2013–2014
* Luis Casimiro 2014–egun

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q54904
* Multimedia: Baloncesto Fuenlabrada / Q54904
# Balones

Balones Valentziako Erkidegoko udalerria da, Comtat eskualdean eta Alacanteko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 163 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Alacanteko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1770144
* Multimedia: Balones / Q1770144
# Blue Creek udalerria, Adams konderria (Indiana)

Blue Creek udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Adams konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.540 biztanle zituen, 24.3 milia karratu (63 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Blue Creek udalerriak 340 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 18.483 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4929014
# Blue Creek udalerria, Paulding konderria (Ohio)

Blue Creek udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Paulding konderrian. Azken zentsuaren arabera 700 biztanle zituen, 36.2 milia karratu (94 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Blue Creek udalerriak 293 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 23.529 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4929016
* Multimedia: Blue Creek Township, Paulding County, Ohio / Q4929016