OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ichkeul aintzira

Ichkeul Natura Parkea$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Mota | Naturala |
| Irizpideak | x |
| Erreferentzia | 8 |
| Kokalekua | Tunisia |
| Eskualdea$^2$ | Estatu arabiarrak |
| Koordenatuak | 37°10′N 9°40′E﻿ / ﻿37.167°N 9.667°E﻿ / 37.167; 9.667 |
| Izen ematea | 1980 (IV. bilkura) |
| Arriskuan | 1996–2006 |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Ichkeul aintzira (arabieraz: بحيرة اشكل‎) Tunisiako aintzira da, Bizertatik 20 kilometrotara dagoena. Inguruko hezeguneekin batera, Natura Parke izendatu zuten, urtero milaka hegazti migratzailek negua ematen dutelako.
1980an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Presa bat egin zutenez, 1996 eta 2006 artean izendapena galtzekotan izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13220079
* Multimedia: Ichkeul National Park / Q13220079
# Ichiro Sugiura

Ichiro Sugiura (japonieraz: 杉浦 一郎, 1974ko uztailaren 14a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Urawa Reds.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q23828712
# Ichiro Suzuki

Ichiro Suzuki (japonieraz: 鈴木 一朗, すずき いちろう)
(Kasugai (Aichi), Japonia, 1973ko urriaren 22a - ) askotan Ichiro ere deitua, beisbol jokalari japoniarra da, Seattle hiriko Mariners taldean jokatzen duena.
Beisbolean Japonian inoiz izandako jokalaririk ezagunenetakoa da eta Ameriketako Estatu Batuetan "The Silent Samurai" ezizenaz da ezaguna.

## Ikus, gainera

* Seattle Mariners

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Jokalariari buruzko webgunea.
* Datuak: Q600
* Multimedia: Ichiro Suzuki / Q600
# Ibon Urbieta

Ibon Urbieta Zubiria (Orio, Gipuzkoa, 1967ko apirilaren 30a) arraunlari ohia da; gaur egun, entrenatzaile lanetan dihardu.
Bitan hartu du parte Joko Olinpikoetan: Bartzelonan eta Seulen. 1990ean Tasmaniako Lake Barringtonen zilarrezko domina lortu zuen Munduko Txapelketan.
Orioren traineruan aritu eta lau Kontxako Bandera (1996, 97, 98, 2000) eta Espainiako Traineru Txapelketa bi (1998 eta 99) lortu zituen. Gero, Zierbena, Pedreña eta Camargo klubetan aritu zen arraunlari-entrenatzaile, eta azkenik 2009an itzuli zen Oriora, arraunlari profesional gisa bere azken saioak egitera.
Ondoren, entrenatzaile lanetan aritu da. Orio Arraunketa Elkartean aulki mugikorreko sailean aritu zen., eta, gerora, Ur-Kirolakeko gaztetxoekin eta Donostiarra klubeko emakumeen traineruan.

## Erreferentziak

* ↑ Luis Mari ZULAIKA ISASTI «Ibon Urbieta Zubiria», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
* ↑ www.sports-reference.com
* ↑ Aitor MANTEROLA: «Nahita eta halabeharrez», Berria, 2009-12-23.
* ↑ Sasoian, 15. zenbakia, 2012ko otsaila. Ikus 11. orrialdea.
* ↑ Ibon Urbieta será el entrenador de la trainera femenina de Donostiarra DV, 2024-09-10

## Kanpo estekak

* Datuak: Q607402
# Ibon Zugasti

Ibon Zugasti Arrese (Lezo, 1972ko abenduaren 17a) gipuzkoar txirrindulari ohia da, profesional izandakoa. Txirrindularitza profesionala utzi eta gero, mountain bike egin du eta Titan Deserten parte hartu du.

## Palmaresa

2005
* 2. Vila-realeko Sari Nagusian
2006
* Kataluniako errepideko txapelketa
* 3. Cinturó de l'Empordàn
2007
* Grans Clàssiques (Katalunia)
2008
* Ronda al Maestrazgoko etapa 1
* Salamancako Itzulia eta etapa 1
* Kantabriako Itzulia eta etapa 1
* Aragoiko Itzuliko etapa 1
* 2. San Pedro Sarian
* 2. Laudio Sarian
* 3. Tour du Piémont pyrénéen
2009
* Castellongo Itzulia
* Nafarroako Itzuliko etapa 1
* Trofeo San Antonio
* San Pedro Saria
* Avilako Itzulia eta etapa 1
* 2. Vuelta a la Montaña Central de Asturiasean
* 2. Circuito Nuestra Señora del Portalean
* 2. Espainiako errepideko txapelketa (afizionatuetan)
* 2. Xanisteban Sarian
* 2. Cinturó de l'Empordàn
* 3. Kantabriako Itzulian
2010
* 2. San Pedro Sarian
* 3. Vuelta a la Montaña Central de Asturiasean
* 3. Avilako Itzulian eta etapa 1
2011
* Cursa Ciclista del Llobregat
* Toledoko Itzulia eta etapa 1
* Week-end béarnaiseko etapa 1

## Taldeak

| Taldea | Urteak |
| Start-Atacama Flowery Desert | 2012 |
| Start-Trigon | 2013 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5907952
# Ibon Zabala

Ibon Zabala (Orereta, Gipuzkoa, 1974ko apirilaren 5 – 1995eko uztailaren 1a) euskal idazlea zen.
Euskaltzalea, bertsozalea eta Oreretako gazte mugimenduko kidea, Oreretako Gazte Egunean zendu zen taulatu baten prestaketan ari zenean.

## Idazlanak
### Poesia

* Bizi-urratsen hitzak (2000, Etxekoak)

## Erreferentziak

* ↑ Zarate, Ikerne. (2020-07-01). «25 urte geroago Ibon Zabalaren oroimena, bizirik» Oarsoaldeko Hitza (Noiz kontsultatua: 2023-07-31).

## Kanpo estekak

* Ibon Zabala literaturaren zubitegian
* Datuak: Q12259389
| Euskal idazleak | Artikulu hau euskal idazle bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Ibon Urrengoetxea

Ibon Urrengoetxea Iza, Urren goitizenaz ezaguna, (Zornotza, Bizkaia, 1974ko ekainaren 10a - Bilbo, Bizkaia, 2017ko abenduaren 23a) bizkaitar futbolaria zen.
2017ko abenduaren 23ko ordu txikietan bi gaizkilek Urrengoetxeari eraso egin zioten Bilboko Abando auzoan eta bertan erail zuten. Polizia hiltzaileen bila dabil.

## Estatistikak

| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G |
| Bermeo | 2.B | 1994/95 | 34 | 10 | 2 | 1 | 36 | 11 |
| Bermeo | 2.B | 1995/96 | 36 | 8 | - | - | 36 | 8 |
| Gernika | 2.B | 1996/97 | 33 | 4 | 1 | 0 | 34 | 4 |
| Gernika | 2.B | 1997/98 | 23 | 2 | - | - | 23 | 2 |
| Lemoa | 2.B | 1998/99 | 35 | 7 | - | - | 35 | 7 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 161 | 31 | 3 | 1 | 164 | 32 |

## Erreferentziak

* ↑ Guenetxea, Jone. (2017ko abenduaren 23a). «Amorebieta futbol klubeko taldeek minutu bateko isilunea egin dute Urrenen oroimenez» Anboto (Noiz kontsultatua: 2017ko abenduaren 24a).
* ↑ EiTB. (2017ko abenduaren 24a). Lapurreta, zornotzarraren heriotzaren hipotesi nagusia. (Noiz kontsultatua: 2017ko abenduaren 24a).
* Datuak: Q46723460
# Ibone Belaustegigoitia

Ibone Belaustegigoitia Arotzena (Bilbo, 1930eko maiatzaren 23a - ) euskal kirolaria da, tranpolin jauzietan aditua.

## Bizitza

Bilbon jaio zen, XX. mendearen lehen herenetik Bilbon nabarmena zen familia batean: Belaustegigoitia landaluzetarrak.
Familia honetako kideetako bostek Bilboko Athleticeken jokatu zuten. Iboneren osaba zen José María Belaustegigoitia izan zen aipagarriena. Bere aita, Francisco Belaustegigoitia, Patxo Belauste izenarekin ezagunagoa, Athleticeken futbolean aritu zen 1920ko hamarkadan, 1917-1924 bitartean, nahiz eta taldea utzi zuen Parisen ikasteko. Frantziako hiriburuan zegoen bitartean, Marie Curie Nobel saridunaren ondoan lan egin zuen irrati aplikazioak aztertzen, eta bitartean, Olympique taldeko jokalaria izan zen.
1930eko hamarkadan, Francisco eta bere emaztea, Elvira Arozena, eta haien seme-alabak Mexikora iritsi ziren. Garai hartan Ibonek urtebete zuen. Urtebetez egon ziren bertan eta gero Mexiko Hirira joan ziren bizitzera, Espainian gerra zibilaren lehertzean behin betiko finkatu ziren bertan.
5 urte zituela igerilekuak ezagutu zituen eta 17 urte zituenean hasi zen trampolin jauziekiko zaletasuna, bere etxeko igerilekuan instalatutako tranpolin txiki bati esker. Ondoren, Mexikoko Deportivo Chapultepec igeriketa taldean hasi zen entrenatzen.
Magisteritza eta enpresen administrazioa ikasi zituen karrera profesionala edukitzeko helburuarekin, baina tranpolin jauziak praktikatzen jarraitu zuen eta hainbat lehiaketetan parte hartu zuen.
1948an Londresko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen lehen aldiz. Familia erbestuko kidea izanik, Mexikoko estatua ordezkatu etorri zuen.
1950ean elite kirola utzi zuen Japonian misiolari izateko. 1980ko hamarkadan, beteranoentzako proben berri izan zuenean, berriro ekin zion lehiaketetan parte hartzeari. Garai hartan German bere senarra izango zena ezagutu, eta bikotea ezkondu egin zen. Urte berean, Guatemala hirian ospatu ziren Erdialdeko Amerikako Jokoetan parte hartu zuen, eta, bertan, Urrezko Domina lortu zuen 3 metroko tranpolin jauzien kategorian.
55 urtetik gorakoentzako lehiaketetan parte hartzen jarraitu zuen mundu osoan zehar. 2010eko Munduko Jauzi Txapelketan parte hartu zuen eta bertan urrezko dominak lortu zituen metro bateko proban, 3 metrokoan, eta 5 metroko plataforman. 2017an Budapesten igeriketako Munduko Txapelketetan ere parte hartu zuen.
Bere kirol ibilbidean 300 domina baino gehiago lortu ditu. Errusiako Europako master kategorietako azken lehiaketetan, euskal herritar gisa lehiatu zen, Bizkaiko Federazioaren fitxarekin. Master kategorian gaur egungo munduko trampolino jauzilari txapelduna da.

## Sariak eta aitorpenak

* 2012an Ibone Belaustegigoitiak Sabino Arana Saria jaso zuen euskal emakume olinpikoen ordezkari bezala.
* 2014an Mexikoko Igeriketa Federazioak bere izena eman zion lehiaketa nazional bati.

## Erreferentziak

* 1 2 .
* ↑ ISSN 1134-6582..
* Datuak: Q12259391
# Ibone Lallana

Ibone Lallana del Río (Basauri, 1976ko maiatzaren 15a - ) bizkaitar kirolari ohia da, taekwondon aritzen zena.
Munduko Txapelketetan, domina bi irabazi zituen: zilarrezkoa 1999an (–72 kg) eta brontzezkoa 2005ean (–67 kg).
# Ibone Bengoetxea

Ibone Bengoetxea (Bilbo, 1967 - ) psikologoa eta euskal politikari jeltzalea da. 2024ko ekainaren 25etik aurrera Eusko Jaurlaritzako lehendakariordea da, Pradales gobernuan. Kultura eta Hizkuntza Politika sailburua ere bada.

## Biografia

Bilbon jaio zen 1967an. Deustuko Unibertsitatean psikologia ikasi zuen. 2003an ibilbide politikoa hasi zuen zinegotzi gisa Bilboko Udalean. Bertan, zirkulazio, garraio eta kultura eta hezkuntza zinegotzi izan da. 2011tik 2015era, EUDEL Euskadiko Udalen Elkarteko buru izan zen. 2015 eta 2021 artean, Administrazio Publikoko eta Erakunde Harremanetako foru diputatua izan zen, eta hainbat arlotako ardura izan zuen, hala nola udal harremanak, giza baliabideen kudeaketa, eraldaketa digitala eta gobernu irekia.
2021etik EITBko Zuzendari Gerentea, kultura-erakundeetako buru izan da, hala nola Arriaga Antzokikoa eta Bilbao Musikakoa, eta Kulturaren Euskal Kontseiluko kide izan zen, baita hainbat patronatu eta kultura-elkartetako kide ere.

## Erreferentziak

* ↑ Eusko Jaurlaritza. Eusko Jaurlaritzaren egitura eta sailburuak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q126872293
# Ibitiara

Ibitiara Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 14.634 biztanle ditu 1.834,002 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1798843
* Multimedia: Ibitiara / Q1798843
# Ibirité

Ibirité Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 170.387 biztanle ditu 72,573 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1751207
* Multimedia: Ibirité / Q1751207
# Ibis

Ibisak Threskiornithinae azpifamilian sailkaturiko hegaztiak dira. 26 espezie daude. Beren familia-ahaide gertukoenak mokozabalen azpifamilian daude.
Hegazti zangaluzeak dira, mokoa luze, estu eta kakoduna dutena, beheranzko kurba egiten duena. Tamaina eta kolore desberdinetako ibisak daude baina moko-forma berezi horretan antza dute denek eta erraz identifikatzen ahal dira horregatik. Antzinako Egipton hegazti sakratutzat zeuzkaten, eta haien artean, momietan eta mitologian agerpen nabarmena du ibisak. Tot jainkoa, adibidez, ibis buruarekin agertzen da Egiptoko mitologian.
Antartikan salbu, kontinente guztietan bizi izan dira (Australian espezie bat, eta Amerika osoan bi espezie bakarrik, dena den), baina Europan desagertu egin ziren, nahiz eta 20 eta 21. mendeetan berrezarpen saioak egiten ari diren Geronticus eremita espeziearekin. Oro har, lurreko ornodun txikiak eta animalia ornogabeak jaten dituzte.

## Genero eta espezieak

Threskiornithinae azpifamiliak 26 espezie ditu, 12 generotan banaturik:
* Threskiornis
** Threskiornis aethiopicus (Egiptoko ibis sakratua)
** Threskiornis solitarius † (Reunion-eko ibisa)
** Threskiornis melanocephalus
** Threskiornis molucca
** Threskiornis spinicollis
* Pseudibis
** Pseudibis papillosa
** Pseudibis davisoni
** Pseudibis gigantea
* Geronticus
** Geronticus eremita (Ibis ermitaua)
** Geronticus calvus
* Nipponia
** Nipponia nippon
* Bostrychia
** Bostrychia olivacea
** Bostrychia rara
** Bostrychia hagedash
** Bostrychia carunculata
* Theristicus
** Theristicus caerulescens
** Theristicus caudatus
** Theristicus melanopis
* Cercibis
** Cercibis oxycerca
* Mesembrinibis
** Mesembrinibis cayennensis
* Phimosus
** Phimosus infuscatus
* Eudocimus (Ameriketako ibisak)
** Eudocimus albus (Amerikako ibis zuria)
** Eudocimus ruber (Ibis gorrizta)
* Plegadis
** Plegadis falcinellus
** Plegadis chihi
** Plegadis ridgwayi
* Lophotibis
** Lophotibis cristata

## Erreferentziak

* 1 2 Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan eta C. L. Wood. (2010). The Clements checklist of birds of the world: Version 6.5.. Cornell University Press.
* ↑ Peterson, A. P.. (2010). Birds of the World -- current valid scientific avian names. .

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q193833
* Multimedia: Threskiornithidae / Q193833
* Espezieak: Threskiornithinae
# Ibirubá

Ibirubá Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 21.583 biztanle ditu 607,535 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q194423
* Multimedia: Ibirubá / Q194423
# Ibirá

Ibirá Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 11.690 biztanle ditu 271,912 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1751341
* Multimedia: Ibirá / Q1751341
# Hongqiao Barrutia

Hongqiao Barrutia (Txinera sinplifikatuz: 红桥区; pinyineraz: Hōngqiáo Qū), Tianjin osatzen duten erdiguneko barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 620.000 biztanle eta 21,30 kilometro koadroko azalera zeukan.

## Inguru naturala eta kokapena

Barrutiaren mugakideak honakoak dira: Beichen Barrutia mendebalde eta iparraldean, Hebei Barrutia ekialdean, eta Nankai Barrutia hegoaldean.

## Ikus, gainera

* Tianjinen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Hongqiao Barrutiko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q708237
* Multimedia: Hongqiao District / Q708237
# Honggutan barrutia

Honggutan barrutia (txinera tradizionalez: 红谷滩区) Txinako barruti bat da, Nanchang barruan. Azken zentsuaren arabera 500.000 biztanle zituen 175 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5895798
* Multimedia: Honggutan District / Q5895798
# Honghe Hani eta Yi Prefektura autonomoa

Honghe Hani eta Yi Prefektura autonomoa (txinera sinplifikatuz: 红河哈尼族彝族自治州; pinyineraz: Hónghé Hānízú Yízú Zìzhìzhōu), Yunnan probintzian kokatutako Prefektura autonomoa da. Guztira, 4.373.000 biztanle inguru dauzka 2007ko erroldaren arabera eta 32.167,7 kilometro koadroko azalera.

## Banaketa administratiboa

* Gejiu Hiria (个旧市 Gèjiù Shì)
* Kaiyuan Hiria (开远市 Kāiyuǎn Shì)
* Mengzi Konderria (蒙自县 Méngzì Xiàn)
* Mile Konderria (弥勒县 Mílè Xiàn)
* Honghe Konderria (红河县 Hónghé Xiàn)
* Luchun Konderria (绿春县 Lǜchūn Xiàn)
* Luxi Konderria (泸西县 Lúxī Xiàn)
* Jianshui Konderria (建水县 Jiànshuǐ Xiàn)
* Yuanyang Konderria (元阳县 Yuányáng Xiàn)
* Shiping Konderria (石屏县 Shípíng Xiàn)
* Jinping Miao, Yao, eta Dai Konderri autonomoa (金平苗族瑶族傣族自治县 Jīnpíng miáozú yáozú dǎizú Zìzhìxiàn)
* Hekou Yao Konderria autonomoa (河口瑶族自治县 Hékǒu yáozú Zìzhìxiàn)
* Pingbian Miao Konderri autonomoa (屏边苗族自治县 Píngbiān miáozú Zìzhìxiàn)

## Ikus, gainera

* Yunnan probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Honghe Hani eta Yi Prefektura autonomoko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q999102
* Multimedia: Honghe Hani and Yi Autonomous Prefecture / Q999102
# Honggu Barrutia

Honggu Barrutia (txinera sinplifikatuz: 红古区; pinyineraz: Hónggǔ Qū), Wuhan osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 140.000 biztanle bizi ziren 575,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera

* Lanzhouren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Honggu barrutiko gobernuaren webgunea.
* (Txineraz) Honggu barrutiko kode postala.
* Datuak: Q1202666
# Hongqi barrutia

Hongqi barrutia (txinera tradizionalez: 红旗区) Txinako barruti bat da, Xinxiang barruan. Azken zentsuaren arabera 391.290 biztanle zituen 154.44 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1152561
* Multimedia: Hongqi District / Q1152561
# Honghuagang barrutia

Honghuagang barrutia (txinera tradizionalez: 红花岗区) Txinako barruti bat da, Zunyi barruan. Azken zentsuaren arabera 700.000 biztanle zituen 1419.1 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q583650
* Multimedia: Honghuagang District / Q583650
# Hongheita

Hongheita]] =

## Ezaugarriak

Hongheita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca19Fe^{2+}Al4(Fe^{3+},Mg,Al)8(\square ,B)4BSi18O69(O,OH)9}}$. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Hongheite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Hongi

Hongi maorien agur tradizionala da, bi pertsonek sudurra elkarrekin estutuz egiten da. Batzuek, aldi berean, kopetak ere elkarrekin ukitzen dituzte. Agurra, Māorien arteko bilkura tradizionaletan erabiltzen da, baita pōwhiri bezalako zeremonia garrantzitsuetan ere. Ondoren, bostekoa eman daiteke.
Hongian, ha (bizitzaren arnasa) trukatzen da era sinbolikoan. Agur horren trukearen bidez, manuhiriak, bisitariak, tangata whenua, lurreko jendearekin nahasten dira, eta lotura bat ezartzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Hongi, our national greeting» Stuff (Noiz kontsultatua: 2020-03-28).
* ↑ (Ingelesez) «Maori | History, Traditions, Culture, Language, & Facts» Encyclopedia Britannica (Noiz kontsultatua: 2020-03-28).
* ↑ (Ingelesez) Ōtākou, Māori ki Te Whare Wānanga o. «Pōwhiri» www.otago.ac.nz (Noiz kontsultatua: 2020-03-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q452539
* Multimedia: Hongi / Q452539
# Hongkou Barrutia

Hongkou Barrutia (Txinera sinplifikatuz: 虹口区; pinyineraz: Hóngkǒu Qū), Shanghai osatzen duten erdiguneko barrutietako bat da. 2001eko erroldaren arabera, 799.700 biztanle eta 23,48 kilometro koadroko azalera zeukan.

## Inguru naturala eta kokapena

Barrutiaren mugakideak honakoak dira: Baoshan Barrutia iparraldean, Yangpu Barrutia ekialdean, Pudong Barrutia hegoaldean, Zhabei Barrutia mendebaldean, eta Huangpu Barrutia hego-mendebaldean.

## Ikus, gainera

* Shanghairen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Hongkou barrutiko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q661364
* Multimedia: Hongkou District / Q661364
# Honggang barrutia

Honggang barrutia (txinera tradizionalez: 红岗区) Txinako barruti bat da, Daqing barruan. Azken zentsuaren arabera 130.000 biztanle zituen 623.92 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1332826
# Idesheim

Idesheim Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Eifel Bitburg-Prüm barrutia|Eifel Bitburg-Prüm]] barrutian. 2014an 406 biztanle zituen 6,72 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q567281
* Multimedia: Idesheim / Q567281
# Idi-begi

    Artikulu hau itsasontzietako leiho txiki biribilari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Idi-begi (argipena)».
Idi-begia leihatila biribila edo obala da, batez ere itsasontziek alboetan izaten dutena, ontzira airea eta argitasuna sar daitezen. Olatu eta haize handiei modu egokiagoan aurre egiteko dute tamaina txikia eta forma biribila. Beste ibilgailu batzuetan ere erabiltzen dira, espazio ontzietan bereziki.
Arkitekturan ere erabili ohi dira, eta okuluak baino txikiagoak izaten dira. Horma bertikaletan ezarri ohi dira, okuluak ez bezala; ganga eta kupuletan ageri dira, gehien bat.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q513621
* Multimedia: Portholes / Q513621
# Idi-erreki

Idi-errekia, rosbifa edo roastbeefa (ingelesez: roast beef) labean erregositako idi-okel xamurreko saiheski bat da. Jatorriz, Ingalaterrako sukaldaritzako usadiozko jakia izan arren, ingeles hiztun herrialde ugaritan ere oso hedatua dagoen jakia da, nagusiki Australian. Usadioz igandez zerbitzatzen da, hortik, Sunday roast deritzon eguna. Idi-errekia, barazki eta patatekin zerbitzatzen da (erregosiak, egosiak edo purean), eta Ingalaterra Iparraldean Yorkshire pudding deritzonarekin batera.
Idi-errekiaren soberakinak hash deritzona egiteko edota ogitartekoan jaten dira. Usadioz, Ingalaterran idi-errekia hotza eta corned beef jakiaren ondoren jatean da. Maiz, errefau mina gehitzen zaio.
Idi-errekia labean pixkanaka erregosten da, bere azalak urre kolorea izan arte, baina guztiz egosi gabe, barnealdea gutxiago erregosia egon behar da, eta batzuen gustuaren arabera gutxi egina ere bai.

## Erreferentziak

* ↑ «rosbif | frantses-euskara hiztegi elektronikoa | Nola Erran» www.nolaerran.org (Noiz kontsultatua: 2023-03-01).
* ↑ «rosbif» www.ehu.eus (Zehazki - UPV/EHU) (Noiz kontsultatua: 2023-03-01).
* ↑ «rosbif» Elhuyar Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2023-03-01).
* ↑ «rosbif» Labayru Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2023-03-01).

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q860465
* Multimedia: Roast beef / Q860465
# Idi

Idia Bos taurus espezieko ar zikiratuak dira, hau da, barrabilik gabeko zezenak. Batez ere nekazaritzan erabiltzen dira, pisua garraiatzeko. Zezenak idi bihurtzeko nerabezaroaren ostean zikiratu behar dira. Industria Iraultzaren aurretik pisu garrantzitsua zuten garraioan, baina mekanizatzeak paper hori galtzera eraman ditu, traktore edo kamioien aldera. Munduko hainbat lekutan, hala ere, paper hau dute oraindik.
Euskal Herrian baserriarekin lotutako animalia izan da, baina gaur egun gutxi geratzen dira. Maiz binaka jartzen ziren, uztarribatekin helduta. Lehian ere erabili dira, idi-probatan, adibidez.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q473194
* Multimedia: Oxen / Q473194
# Ider (Alabama)

Ider Alabamako herri bat da. DeKalb konderrian kokatua dago. 2010ean 723 biztanle zituen, 51,3 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* DeKalb konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68426
* Multimedia: Ider, Alabama / Q68426
# Ideofono

Ideofonoa (ingelesez: Ideophone) sentsazioa transmititzeko pentsatutako hitza da, hala nola usaina, kolorea, forma edo soinua edo mugimendua. Ez da bakarrik soinua erreproduzitzen saiatzen, onomatopeia bezala. Onomatopeiak esanahien eta soinuen arteko lotura zuzena erakusten du; ideofonoek, aldiz, beste motatako sentipenak ahalbideratzen dituzte. Dena dela, egile askok onomatopeiak eta ideofonoak kategoria berean elkartzen dituzte zeren eta sarritan bereiztea erraza ez baita. Fonosemantismo hauek hizkuntza guztietan aurkitzen dira eta itxura expresiboa duten erroak dira. Gainontzeko lexikoan ez dauden ezaugarri fonologiko/fonotaktikoak izan ohi dituzte, Mikel Martínez Aretaren esanetan. Europar ez diren hizkuntzen oso erabiliak dira: japonieraz, zulueraz, koreeraz, tamileraz...
Abestietan, atsotitzetan eta poesian oso erabiliak dira.

## Ideofonoak euskaraz

Iraide Ibarretxeren iritziz euskarak asko dauzka eta ez dira ez umeentzakoak soilik, ezta soinuen imitazioa soilik. Arreta jarriz gero, konturatzen gara zaharrek gehiago erabiltzen dituztela gazteek baino.
* duda-muda, zalantza
* diz-diz, eguzkiaren izpiak
* doi-doia, ia ez
* gori-gori, oso beroa
* loa, logura
* irrist
* ixilik
* pil-pil, bor-bor; ur beroa edo irakiten ari dena adierazten du
* bolo-bolo
* sigi-saga; ertz edo angelu zorrotzen inpresio onomatopoetikoa
* ttak; mugimendu azkarraren soinua

## Ideofonoak ingelesez

Asko aipa daitezke:
* gaga; ulergaitzak diren esapideak
* boing; udaberri baten soinua askatzen ari da
* boom; leherketa baten hotsa
* bang; tiro baten hotsa
* plisti plasta; ura zipriztintzen hotsa
* dir-dir, ñir-ñir; argia adierazten du
* ta-daa!; fanfarre baten soinua
* thud; lurrean erortzen den zerbait astunaren hotsa
* tiki-taka; denbora pasatzearen hotsa
* zoom; azkar pasatzen den zerbaiten soinua

## Ideofonoak frantsesez

* brille-brille
* bonbon, bonboia
* bla-bla, hizketa

## Erreferentziak

* ↑ https://www.ehu.eus/seg/morf/4/7/1
* ↑ http://www.culturanavarra.es/uploads/files/03_Mikel%20Martínez%20Areta%20(FLV%20103)_WEB.pdf, 12.or.
* ↑ https://www.argia.eus/astekaria/docs/2240/pdf/42-44.pdf

## Ikus, gainera

* Onomatopeia

## Kanpo estekak

* "Sinbolismo fonetiko bidez sortutako hitzak". Iraide Ibarretxeren testua.
* Datuak: Q2302610