OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Intrintseko eta estrintseko

Intrintseko eta estrintseko zerbaitek dituen propietateen nolakotasuna adierazteko kalifikatzaileak dira. Intrintseko, batzuetan berezko ere deitzen dena, zerbaitek berez dituen propietateari buruz esaten da, beste gauza edo elementuen eraginik gabe. Estrintseko, batzuetan kanpotiko ere deitzen dena, kanpoko guza edo elementuetatik jasotako eraginarengatik hartutako propietateei buruz esaten da. Hitzok hainbat testuingurutan erabiltzen dira:
* finantzetan, prezio intrintsekoa, enpresa baten akzioak edo beste titulu batek bere ondareari eta egoerari erreparatuz duen balioa, merkatuko prezioaren ezberdina izaten dena;
* biologian, faktore intrintsekoa, urdaileko glikoproteina bat.
# Inuyama (Aichi)

Inuyama (japonieraz: 犬山市, Inuyama-shi) , Japoniako Aichi prefeturako hiria da. 2014ko erroldaren arabera, 74.554 biztanle ditu.

## Geografia

Aichi prefeturaren iparraldean dago eta Kiso ibaiak banatzen du Gifu prefeturatik.

## Historia

1537an Oda Nobayasuk (Oda Nobunagaren aitonak) Inuyama gaztelua eraiki zuen. Edo Aroan Owari probintziaren barnean zegoen eta Nagoiako Tokugawa leinuaren ahaideek kontrolatzen zuten. Meiji berrezarpenaren ondoren 1889an udalerria eratu zen, 1954ean hiri estatusa lortu zuena.

## Ondasun nabarmenak

* Inuyama gaztelua
* Meiji-mura aire libreko museoa.
* Kyotoko Unibertsitateko Primateen ikerkuntzarako zentroa.

## Iruditegia

* Inuyama gaztelua.
* Meiji-mura museoa.
* Little world
* Primateen ikerkuntzarako zentroa.
* Kiso ibaia.
* Owarifujij mendia eta Iruka aintzira.

## Hiri senidetuak

* Tateyama (Toyama) (Japonia)
* Nichinan (Miyazaki) (Japonia)
* Davis (California) (AEB)
* Xiangfan (Txina)
* Sankt Goarshausen (Alemania)

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Inuyamako webgune ofiziala
* Datuak: Q503411
* Multimedia: Inuyama / Q503411
# Inutilaren eguna

Inutilaren eguna 1981etik Nafarroa Garaiko, Sakanako Etxarri Aranatz herrian ospatzen den festa erreibindikatiboa da. Ofizialki, Etxarri Aranazko jaiak Kintoen Egunarekin amaitzen ziren. Hala ere, duela 30 urte baino gehiagotik, herri-mugimenduak hainbat jarduera antolatzen ditu hurrengo egunerako, Espainiako soldadutza egiten ez zuten «inutilen» omenez, hau da, arazo desberdinengatik (begien arazoak, oinen arazoak, e.a.) zerbitzutik salbu gelditzen zirenez. Jaia, erabat antimilitarista, ironiaz oinarritzen da: biztanleak militarrez janzten dira, antzinako automobiletan ibiltzen dira bandera handiekin...

## Guardia Zibilaren salaketak

2019an eskuineko Dignidad y Justicia espainiar taldeak festaren lehen salaketa egin zuen baina ez zuen aurrera egin. 2023an Guardia Zibilaren Ofizialen Batasunak salaketa egin zuen Etxarri Aranazko jaien sustatzaileen aurka, Inutilaren Eguna deiturikoagatik. Irudi iragarle batean, antza, «guardia zibilak erretzen» direla alegatzen du. Guardia Zibilaren sindikatu horrentzat (Ofizialen Batasuna) benetako helburua da Espainiako institutu armatua «barregarri uztea» eta «terrore-giroa sortzea, terrorismoa goraipatzeko». Espainiako Auzitegi Nazionalaren Ismael Moreno epaileak salaketa hori ikertzea dagokion galdetu zion Fiskaltzari.

## Erreferentziak

* ↑ https://gara.naiz.eus/paperezkoa/20070806/32350/es/En-fiestas-Etxarri-Aranatz-no-ser-util-liga-antes?Hizk=fr&_gl=1*vdlvii*_ga*NzQzNzYxOTI5LjE2Nzc1MDIwNzM.*_ga_MK8VK976EL*MTY5MTc2NjEwMy4yMjUuMC4xNjkxNzY2MTAzLjYwLjAuMA..
* ↑ https://www.publico.es/politica/audiencia-nacional-rechaza-prohibir-dia-inutil-traslada-caso-juzgados-navarros.html
* ↑ https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20230808/la-an-abre-diligencias-por-la-parodia-antimilitarista-del-inutilen-eguna-de-etxarri-aranatz

## Kanpo estekak

* Manolo Campos Inutilaren egunaz hitz egiten Ahotsak.eus webgunean.
# Inurridura

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Inurridura edo inurritzea gorputzaren adar batean, jarrera txar baten ondorioz-edo, azkuraren antzeko sentipen ezatsegina izan edo sentiberatasuna galtzea da. Parestesia bezala ezagutzen den sentsazio multzo baten aldaera espezifiko bat da, azkura ere barne hartzen duena (ohikoagoa). Ongi dokumentatutako kausa anitzeko sintoma da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Gaixotasunak Hiztegia] [2015]
* ↑ Euskaltzaindia. inurritu. in: Euskaltzaindiaren Hiztegia..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5470185
# Inuvik

Inuvik Kanadako Ipar-Mendebaldeko Lurraldeetaeko herri bat da. Inuvik eskualdeko herri bakarra eta administrazio-zentroa da. Eskualdeko ospital eta aireportuaren kokalekua da, gobernu federaleko, lurraldeko eta indigeneko bulegoekin batera. Baso borealaren ertzean kokatuta dago, tundraren hasieran, eta McKenzie ibaiaren delta dauka mendebaldean. 2011 urtean 3,463 biztanle zituen.

## Historia

Inuvik 1953 urtean sortu zen Aklavik herriaren zentro administratiboa ordezkatzeko, herri hau eraikita zegoen lurzoruan sarritan uholdeak gertatzen baiziren. 1959an eskola eraiki zen, eta hurrengo urtean hospitala eta gobernuko bulegoak, Inuvialuit, Dene eta Métis herri indigenak han bizitzen hasi zirenean. 1963an CFS Inuvik irratia sortu zen, 1986an itxi egin zena.
1967 urtean herria izendatu zen, eta 1979an lortu zuen hiri estatusa. Urte horretan Kanadako Autobide Sistemarekin konektatu zen, eta herrialdeko herri gidagarri iparralderena bihurtu zen.

## Klima

Datu klimatikoak (Inuvik Aireportua (1981–2010)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 7.1 | 5.2 | 6.1 | 15.3 | 30.4 | 32.8 | 32.8 | 32.5 | 26.2 | 20.9 | 10.6 | 5.0 | 32.8 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | -22.8 | -20.9 | -16.8 | -6.3 | 5.2 | 17.7 | 19.5 | 16.0 | 7.9 | -4.3 | -17.1 | -20.0 | -3.5 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -26.9 | -25.5 | -22.3 | -11.8 | 0.4 | 11.6 | 14.1 | 11.0 | 3.9 | -7.6 | -21.1 | -24.1 | -8.2 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -31.0 | -30.1 | -27.7 | -17.4 | -4.5 | 5.5 | 8.6 | 5.9 | -0.1 | -10.9 | -25.0 | -28.2 | -12.9 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -54.4 | -56.7 | -50.6 | -46.1 | -27.8 | -6.1 | -3.3 | -6.1 | -20.1 | -35.0 | -46.1 | -50.0 | -56.7 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 12.5 | 13.1 | 11.9 | 9.8 | 17.3 | 17.3 | 35.0 | 39.4 | 29.3 | 24.4 | 16.0 | 14.8 | 240.6 |
| Euria (mm) | 0.1 | 0.0 | 0.0 | 0.6 | 5.9 | 15.5 | 35.0 | 36.4 | 20.3 | 0.9 | 0.0 | 0.0 | 114.5 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.2 mm) | 9.9 | 10.9 | 11.2 | 7.6 | 7.6 | 8.1 | 11.6 | 14.4 | 13.0 | 13.6 | 11.7 | 10.3 | 129.9 |
| Euri egunak (≥ 0.2 mm) | 0.1 | 0.1 | 0.1 | 0.3 | 2.5 | 7.1 | 10.8 | 13.9 | 8.9 | 1.0 | 0.0 | 0.1 | 44.7 |
| Elur egunak (≥ 0.2 cm) | 10.3 | 11.6 | 11.8 | 8.0 | 6.2 | 1.4 | 0.1 | 1.3 | 5.1 | 14.1 | 12.1 | 11.2 | 93.0 |
| Eguzki orduak | 7.3 | 65.2 | 174.1 | 248.7 | 295.0 | 375.1 | 339.8 | 216.2 | 109.4 | 50.2 | 17.8 | 0.0 | 1898.8 |
| Hezetasuna (%) | 67.3 | 65.4 | 58.0 | 59.3 | 59.9 | 49.3 | 56.3 | 63.2 | 68.8 | 78.6 | 74.0 | 69.7 | 64.2 |
| Iturria: Environment Canada (Sunshine 1951–1980) ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Government of Canada, Statistics Canada. (2012-02-08). «Statistics Canada: 2011 Census Profile» www12.statcan.gc.ca (Noiz kontsultatua: 2023-04-21).
* ↑ Climate ID: 2202570.
* ↑ Climate ID: 2202575.
* ↑ Climate ID: 2202575.
* ↑ Climate ID: 2202575.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q338686
* Multimedia: Inuvik / Q338686
# Inurri errota

Inurri errota inurri legionari (marabunta) talde bat jirabiraka hasten denean ematen den fenomenoa da. Inurri multzo batek espedizioko talde nagusiaren feromona lorratza galtzen duenean, bata bestearen atzetik etengabe biraka hasten dira. Zikloa hausten ez bada akituta hiltzen dira. Fenomeno hau inurri kolonien auto-antolakuntza ereduaren ondorioa da. Inurri bakoitzak bere aurretik doanari jarraitzen dio. Portaera honek kasu gehienetan ondo funtzionatzen du baina bukle amaiezinetan erortzeko arriskua dauka.
William Beebek deskribatu zuen lehen aldiz fenomeno hau 1921ean, 365 metroko zirkunferentzia zuen inurri errota bat ikusi ondoren. Inurri bakoitzak bi ordu eta erdi behar zituen bira bat emateko.
ntzeko fenomenoak ematen dira pinu beldar (prozesionaria) eta arrainetan.

## Kanpo estekak

* Inurri errota baten bideoa, ,
* (Errusieraz) Inurri errota baten software simulazioa
* Inurri bakarra jira-biraka
* (Ingelesez) Frédéric Delsuc-en artikulua: Army Ants Trapped by Their Evolutionary History
* Datuak: Q2976690
# Inurri lehoi

Inurri lehoiak edo Myrmeleontidae Neuroptera ordenako familia da, 2.000 intsektu espezie inguru dituena. Burruntzien antzekoak, antena sendo klabiformeak dituzte. Larben ohitura harrapariengatik dira ezagunak, gehienak zuloak egiten baitituzte gainetik igarotzen diren inurriak edo beste harrapakin batzuk harrapatzeko. Intsektu helduak ez dira hain ezagunak, larbak baino bizitza labur samarra dutelako. Helduek hegan egiten dute batez ere ilunabarrean, eta burruntziekin edo sorgin-orratzekin nahastu daitezke erraz.
Myrmeleontidaeak mundu osoan zehar banatzen dira. Dibertsitate handiena tropikoetan dute, baina espezie batzuk eremu epel-hotzetan aurkitzen dira, hala nola, Europa mailan. Habitat lehor eta hareatsuetan bizi ohi dira, eta bertan, larbek erraz zulatu ditzakete beren hobiak, baina batzuk hondakinen azpian ezkutatzen dira edo harrapakinei orbel artean segadak egiteko joera izaten dute.
Familia hau gutxi ageri da erregistro fosilean. Oro har, Myrmeleontiformia talde monofiletikoa dela onartzen da eta, Myrmeleontoidean, inurri lehoien ahaide bizidun hurbilenak Ascalaphidae direla uste da. 2019ko ikerketa batek ondorioztatu du Myrmeleontidae monofiletikoa dela, Stilbopteryginae eta Palparinae izan ezik, horiek Ascalaphidae baino gertuago dauden kladoak osatzen baitituzte. Larben ekintza harrapariek atentzioa eman dute historian zehar, eta Myrmeleontidaeak garai klasikotik aipatzen dira literaturan.

## Etimologia

Myrmeleo genero tipoa, familia osoari izena ematen diona, antzinako grezieratik eratortzen da: λέων (lehoi) eta μύρμηξ (inurri) hitzetatik. Europa osoan zehar hitz berbera erabiltzen da familiarentzat. Hala ere, hizkuntza askotan, soilik larbei ematen zaie izen hau.

## Erreferentziak

* ↑ www.euskadi.eus (Euskalterm) (Noiz kontsultatua: 2022-12-26).
* ↑ (Ingelesez) Jones, Joshua R.. (2019-11). «Total‐evidence phylogeny of the owlflies (Neuroptera, Ascalaphidae) supports a new higher‐level classification» Zoologica Scripta 48 (6): 761–782. doi:10.1111/zsc.12382. ISSN 0300-3256. (Noiz kontsultatua: 2022-12-26).
* ↑ «Antlion Pit: "Antlion" in the World's Languages» www.antlionpit.com (Noiz kontsultatua: 2022-12-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q231439
* Multimedia: Myrmeleontidae / Q231439
* Espezieak: Myrmeleontidae
# Inurria eta txirrita

Inurria eta txirrita (antzinako grezieraz: Τέττιξ και μύρμηκες) Esoporen alegia ezaguna, gero Jean de La Fontaine edota Félix María Samaniego egileek errepikatua. Bizenta Mogelek Ipui onac liburuan euskaratu zuen, Txindurria eta txirriskia izenarekin.
Iñurria eta Txirrita esfortzua goraipatzen duen alegia da.

## Mogelen bertsioa

| « | Txindurria ta Txirriskia Neguko egunean Txindurriak ateratzen zituen gari ale lurpean gordeak eguzkira, barunbean geiegi ezkoturik usteldu ez zitezen. Ikusi zuen onetan Txirriska soñulariak, ta eskatu zion zer jan. Diotsa Txindurriak: —Nere laztana, zer egin dezu udan negurako jangarria bildu gabe? Ez dakizu nola ni nekatzen naizan mugonez gero goserik ez idukitzeko? Alperra izanda, nai dezu iñoren bizkarretik bizi? Eranzun zion Txirriskiak: —Ez nuen udan astirik izan bear egiteko, ebilli nintzalako erririk erri, bazterrik bazter soñua jotzen. —Ederki —esaten dio Txindurriak— soñuarekin uda zabala olgantzan igaro badezu, igaro egizu negua dantzatzen. Ala berotuko zera; ala kenduko dezu gosea. Zeinbat artzen ote ditu Ipui onek? eta zein ederki erakasten digun Txindurriak iges egiten alperreri! Gosea ill nai dute askok iñoren bizkarretik. Iduki ere bai zer jan nekatu gabe. Argatik Alperrak izango du gosea, Ta soroa zalga txarrez betea. | » |

## Samaniegoren bertsioa

| « | Txirrita udaz disfrutatzen ari zen, eguzkiaren berotasunean kantari eta kantari. Bitartean, bere bizilagun inurriak lan eta lan igarotzen zituen egun osoak, janaria bildu eta bildu. Txirritak, barre egiten zion eta horrenbeste lan ez egiteko esaten zion. Inurriak ez zion kasurik egiten eta lan eta lan jarraitzen zuen. Halako batean, negua etorri zen eta neguarekin batera hotz handia egiten hasi zen. Txirrita kanpoan hotzez eta janaria ezin bilduz ari zen bitartean, inurria etxean gooxo-goxo zegoen udan bildutako janaria jaten. Txirritak, inurriari laguntza eskatzea pentsatu zuen eta bere etxera joan zen berotasune ta janari bila. Baina inurriak honako hau erantzun zion: -Zer egiten ari zinen udan, ni lanean jarduten nuen bitartean? Udaran dantza egiten bazenuen, orain ere, dantza egitera joan. | » |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1211051
* Multimedia: The Ant and the Grasshopper / Q1211051
# Iturgin giltza

Iturgin giltza iturgintza-hodiak biratzeko erabiltzen den giltza erregulagarria da. Hodien diametro desberdinetara egokitzen da giltzaren eskutokietako batean den eraztuna biratuz.
Iturgin giltza 1888. urtean asmatu zuen Johan Petter Johansson asmatzaile suediarrak. Bere abantaila nagusiena lor daitekeen tortsio-indar handia da. Hala ere, arduragabe erabiltzen bada, hodia urra edo hauts dezake.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2645890
* Multimedia: Pipe wrenches / Q2645890
# Iturgorri

Iturgorri Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Legazpin sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 912 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %17,33.

## Ikus, gainera

* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259891
# Ituri

Ituri (frantsesez: Ituri) Kongoko Errepublika Demokratikoko ipar-ekialdeko probintzia da, Albert aintziraren mendebaldean dagoena. 2015ean sortu zen, Mendebaldeko probintziaren zatiketaren ondorioz. Iparraldean Haut-Uele probintziarekin du muga, mendebaldean Tshoporekin eta hegoaldean Ipar Kivurekin; ekialdean Hego Sudan eta Uganda ditu mugakide. 65.658 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 3.650.000 biztanle zituen 2015ean. Hiriburua Bunia da.

## Erreferentziak

* ↑ Democratic Republic of the Congo: Provinces. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2019-08-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q24909562
# Iturissa

Iturissa (ustez, Iturri-zar euskal izenetik eratorria) edo Eturissa edo Turissa, erromatar garaiko baskoi-erromatar hiri bat izan zen. II. mendean, Ptolomeok “Baskoien hiria” zela idatzi zuen.
Aurizperri eta Auritz herrietako (Nafarroa Garaia) lurretan dagoen Zalduako aztarnategian azaleratzen ari den erromatar garaiko hiri baskoiarekin identifikatzeko proposamena egon zen aztarnategia hiri erromatarra zela jakin zenean, baina oraingoz ezin da ezer baieztatu. 400 urte inguruko iraupena izan zuela uste dute arkeologoek, hau da, I. mendetik Erromatar Inperioaren gainbeheraraino. Astorgatik Bordelera zihoan erromatar galtzadaren alboan zegoen.
Ptolomeok, K.o. II. mendean, Iruñetik ipar ekialdean kokatu zuen, IV. mendeko Antoninoren Ibilbidean (455, 6), Turissa izenarekin Gailetarako bidean jarri zuen, eta datu zaharragoak jaso zituen VII. mendeko Ravenako kosmografian (311, 14), hiriburutik iparraldera marraztu zuten. Hiriaren izenaren forma zuzena Eturissa dela uste du Alicia M. Canto historialariak, epigrafian horrela agertu delako.
1986/87 bitartean, María Jesús Perex eta Mercedes Unzu Urmenetak Aurizperriko Ateabalsa lekuan zegoen nekropolian egin zituzten indusketetan, erromatar garaiko 49 hilkutxa aurkitu zituzten, zeramikazkok eta beirazkoak, eta barruan edo ondoan zegoen hilobiratze-ostilamenduako materialak: ukenduak gordetzeko beirazko botilatxoak, lantza puntak, fibulak, bi eraztunen pusketak, txanponak, etab. Etxebizitzak iparraldera egongo zirela proposatu zuten, han aurkitu baitzituzten hormak, iltzeak, Terra sigillata eta zeramika arrunta. Bi arkeologoek proposatu zuten aurkitutako aztarnak Iturissako hiriarenak izan behar zutela.

## Erreferentziak

* ↑ Senar, Joxerra. (2012-10-06). «Iturissa, beste aztarna iturri bat» Berria.
* ↑ Pérex-Agorreta, M. J. (María J. ); Unzu-Urmeneta, M. (Mercedes). (2013). Novedades en torno a la posible localización de Iturissa (Espinal/Burguete, Navarra). (Noiz kontsultatua: 2020-12-11).
* 1 2 Unzu Urmeneta, Mercedes; Pérex Agorreta, María Jesús. (1990). «Emplazamiento de Iturissa, mansio en la vía de Astorga a Burdeos» Simposio sobre la red viaria en la Hispania Romana (Zaragoza: Institución Fernando el Católico): 373-384..
* ↑ Canto, Alicia. «Vascones: Eturissa, (I)toúris(s)a = ¿Iterrizokoa/Velate?» www.tierravascona.info (Noiz kontsultatua: 2023-07-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6153974
# Iturmendi Saria

Iturmendi Saria urtero maiatzean Sakanako Iturmendi inguruan jokatzen den txirrindularitza lasterketa da. Proba honetan 23 urtez azpiko eta elite mailako lasterkariek har dezakete parte eta Lehendakari Txapelketaren egutegiaren barruan dago.

## Palmaresa 2016tik aurrera

| Urtea | Garailea | Bigarrena | Hirugarrena |
| 2016 | Diego López Fuentes | Aitor Olaziregi | Gorka Etxabe |
| 2017 | Diego López Fuentes | Urko Berrade | Gabriel Irisarri |
| 2018 | Urko Berrade | Asier Ormazabal | Iñaki Irazoki |
| 2020 | bertan behera utzia COVID-19 pandemia zela eta | bertan behera utzia COVID-19 pandemia zela eta | bertan behera utzia COVID-19 pandemia zela eta |
| 2019 | Oier Lazkano | Miguel Ángel Fernández | Andoni López de Abetxuko |
| 2021 | Igor Arrieta | Rubén González | Andoni López de Abetxuko |
| 2022 | Iker Mintegi | Diego Uriarte | Javier Ibáñez |
| 2023 | Nicolas Alustiza | Iker Mintegi | Julen Arriolabengoa |
| 2024 | Lucas Towers | Adrián Losarcos | Rubén Sánchez |

## Erreferentziak

* ↑ «Diego López gana y se proclama campeón de Euskadi CRI sub-23» ciclo21.com 2016/06/11.
* ↑ «23/07 Campeonato CRI Navarra (Iturmendi)» diariociclista 2017/07/23.
* ↑ «2018ko Iturmendi Saria» fnciclismo.es 2018/07/22.
* ↑ «VIII Trofeo Iturmendi – Campeonato de Navarra» equipofinisher.com 2019/05/12.
* ↑ «Igor Arrieta, Nafarroako txapelduna Iturmendin» guaixe.eus 2021/05/17.
* ↑ «Iker Mintegik afizionatuen palmaresa mustu du» guaixe.eus 2022/05/16.
* ↑ «2023ko Iturmendiko Saria» firstcycling.com 2023/05/14.
* ↑ «Lucas Towers (Caja Rural-Alea) sigue de dulce y triunfa en Iturmendi» elpeloton.net 2024/05/11.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130324092
# Itsaspe hondartza

Itsaspe :
| [[Irudi:|250px|Irudia: Itsaspe hondartza]] | |
| Ezaugarri orokorrak: ||
| - Kokalekua | Deba |
| - Luzera | 340 m |
| - Batez besteko zabalera | 30 m |
| - Betetasun maila | Baxua |
| - Urbanizatze maila | Isolatua |
| - Pasealekua | Bai |
| Hondartza mota: ||
| - Hondar mota | Horia, harri ugari |
| - Bainuaren egoera | Olatu indartsuak, haizetsua |
| - Hondartza nudista | Bai |
| Kirolak: |
| - Surfa egiteko | |
| - Urpekaritza | Bai |
| - Besterik | {{{beste kirolik}}} |
| Ingurumena: ||
| - Landaredia | Bai |
| - Eremu babestua | Bai ([[{{{babestua}}}]]) |
| - Bandera urdina | Bai |
| Segurtasuna: ||
| - Arrisku seinaleak | Bai |
| - Hondartzaina | Bai |
| - Udaltzaingoa | Bai |
| - Sorosle taldea | Bai |
| Sarbideak: |
| - Elbarrientzat | Bai |
| - Sarbide mota | Zaila, oinez |
| - Sarbide seinaleztatua | Bai |
| Bestelako informazioa: |
| - Taberna kopurua | Bat inguruetan nekazal turismoa ere baduena. |
| - Kanpina | Bai |
| - Herrigunerako distantzia | |
Itsaspe Debako hondartza da, Itziarren, Toil Putzua eta Usarrandiko-gabarlekua artean dagoena.
Hondartzan inguruko amildegitik etorritako harriak ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Espainiako Ingurumen Ministerioaren webgunea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11684082
# Itsaspeko gerra Hego Euskal Herrian

Lehen Mundu Gerran (1914-1918), itsasoetan eta itsaspean ere borrokatu ziren Aliatuak eta Alemania. Britainia Handiak itsas-blokeoa inposatu zion Alemaniari eta gudu batzuk izan zituen Alemaniaren itsas armadarekin. Horrez gain, jarduera militar handiena itsaspean gertatu zen, alemaniar U-bootek Ipar Amerika eta Britainiaren arteko hornidura-lerroak mozten saiatu baitziren.
Hasiera batean, Aliatuen itsasontzien aurka aritzen ziren U-Bootak, baina gerrak aurrera egin ahala, itsasontzi neutralak ere eraso zituzten. Hego Euskal Herriko zama-ontziek ere sufritu zuten itsaspeko gerra eta marinel asko zendu zen. Zehazki, 1914tik 1918ra 59 itsasontzi hondoratu zituzten (125.000 tona baino gehiago osotara) eta 68 euskal marinelek galdu zuten bizitza.

## Suntsitutako itsasontzi batzuen zerrenda (Kantauri Itsasotik kanpo)

Hondoratutako itsasontzi gehienak torpedoen bidez suntsitu ziren eta beste batzuk, berriz, itsas-minekin talka egin ondoren. Lehenengo biktima Isidoro lurrun-ontzia izan zen, 1915eko martxoan, eta azkena Atxerri-Mendi, 1918ko abuztuan.
Hona hemen suntsitutako itsasontzi batzuen zerrenda: Algorta, Alu Mendi, Arno Mendi, Ason, Atxeri Mendi, Aurrerá, Axpe-Mendi, Bakio, Bravo, Durango, Erandio, Ereaga, Ganekogorta-Mendi, Iturribide, Julián Benito, Lalen Mendi, Manuel, Marqués de Urquijo, Mayo, Mendibil-Mendi, Neguri, Noviembre, Nuestra Señora del Carmen (mina), Pagasarri, Ramón de Larrinaga , Santanderino, (ziurrenez mina, baina argitu gabe oraindik), Tom, Udala Mendi, Uribitarte, Valle, Víctor Chávarri.

## Erasoak Kantauri Itsasoan

Alemaniako itsaspekoak euskal kostaldean ere erasotu zuten, normalean zamaontzi atzerritarren kontra, batez ere norvegiarrak eta suediarrak. Hala ere, euskal arrantzaleak erail zituzten behin baino gehiagotan. Esaterako, Mamelena izeneko arrantza-flota donostiarraren kontrako erasoak sona handia izan zuen; bi arrantza-ontzi hondoratu baitzuen urpeko alemaniar batek 1917ko maiatzean. Alemaniarrek Ipar Euskal Herriko itsasontzi talde bat erasotu zuten hasieran, Donibane-Lohitzune inguruan, baina azkenik arrantzale donostiarren barkuak ere hondoratu zituzten, marinel dezente erailez.

## Erreferentziak

* ↑ Vargas-Golarons et al., Ricardo. (2020). Lehen Mundu Gerra Euskal Herrian. Auñamendi Entziklopedia [on line],, http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/lehen-mundu-gerra-euskal-herrian/ar-104038/ or..
* ↑ (Gaztelaniaz) Recalada. Revista de divulgación marítima. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Homenaje a Carlos Cid. Universidad de Oviedo 1989 ISBN 978-84-7468-173-4. (Noiz kontsultatua: 2020-04-16).
* ↑ La Voz de Guipúzcoa (1917/5/5).

## Bibliografia

* GONZÁLEZ CALLEJA, Eduardo eta AUBERT, Paul, Nidos de espías. España, Francia y la Primera Guerra Mundial, 1914-1919, Alianza Editorial, Madril, 2014.
* NIEBEL Ingo, Al infierno o a la gloria. Vida y muerte del ex cónsul y espía Wilhelm Wakonigg en Bilbao. 1900-1936, Alberdania, Irun, 2009.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q90793937
# Itsaspe

Itsaspe Debako udalerriaren kostaldean dagoen baserri auzoa da, Itziarren ondoan kokatutakoa. 2007an 113 biztanle zituen.
Harrizko hondartza eta kala batzuek osatzen dute ingurunearen iparraldea, Euskal Kostaldeko Geoparkearen barruan. Kanpin bat dago auzoan halaber.

## Erreferentziak

* ↑ «B5M > B5Map» b5m.gipuzkoa.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-02).

## Kanpo loturak

* Datuak: Q12259916
* Multimedia: Itsaspe / Q12259916