OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Adrienne Bolland

Adrienne Bolland (Arcueil, Frantzia, 1895eko azaroaren 25a – Paris, 1975eko martxoaren 18a) frantziar hegazkinlari ezaguna izan zen, Andeetako mendikatea hegazkin bat pilotatzen zeharkatu zuen lehen emakumea izan baitzen.

## Biografia

Sei anai-arrebako familia bateko azkena. 1920ko urtarrilaren 26az geroztik, pilotua izan zen:
* Société des avions Caudronek 1920ko otsailean kontratatutako lehen emakume pilotua;
* Mantxako kanala hegazkinez zeharkatzen zuen bigarren emakumea, 1920ko abuztuaren 25ean;
* Mendozatik Txileko Santiagora Andeetako mendikatearen gainetik hegan egin zuen lehen emakumea, 1921eko apirilaren 1ean;
* Emakumezkoen itzuli-errekorra, 1924an: 212 itzuli 72 minutuan, baina aitortu zuen ez zuela aintzat hartzen marka hori, bere helburua 1111 itzulitan zegoen gizonezkoen errekorra haustea baitzen, Icare aldizkariak argitaratu zuenez.
1921eko urtarrilean Buenos Airesera iritsi zen, Duperrier mekanikariarekin, Andeak zeharkatzeko asmoz. Hegaldia Mendoza hiritik abiatu zen, gehienez ere 4.200 metroko altitudean. 3 h 15 minutuko hegaldia egin ondoren, Txileko Santiagora iritsi zen. Txileko agintariek harrera bikaina egin zioten, nahiz eta enbaxadore frantsesik ez egon, balentria gezurra izango zelako ustean, ez baitzen ekitaldira agertu.
Ernest Vinchon pilotuarekin ezkondu zen, 1930ean, eta Bigarren Mundu Gerran frantziar erresistentziarekin bat egin zuen.Bigarren Mundu Gerran, Loiret eskualdean gelditu zen (Paristik ordubetera) nazien aurka borrokatzeko.
Donneryko hilerrian lurperatuta dago, Loireteko departamenduan, bere familiaren sorterrian (bere familiak Belgikan du jatorria), 50 urtez Parisen bizi izan ondoren.

## Aintzatespenak

* 2005eko urrian omenaldia egin zioten Frantziako posta-zigilu batean.
* 2021ean, Correo Argentinok estanpatxo bat atera zuen Andeetako mendikatean gurutzatu zeneko 100. urteurrena ospatzeko.
* Bere izenean hainbat kale ditu Frantzian zehar, eta bat Txileko Santiagon.

## Erreferentziak

* ↑ Mazó, Edgardo Gimenez. (2021-04-01). «100 años del cruce de los Andes de Adrienne Bolland, primera mujer piloto en volar entre Argentina y Chile» Aviacionline.com.
* ↑ Adrienne Bolland – Évreux, Terre d'aéronautique. .
* ↑ «Institut français d’Argentine» ifargentine.com.ar.
* 1 2 «Correo Argentino presentó un sello postal conmemorativo por el centenario del primer cruce de los Andes realizado por una piloto mujer | Correo Argentino» www.correoargentino.com.ar.
* ↑ «Conocé a Adrienne Bolland: la francesa que cruzó hace un siglo los Andes en avión» Marie Claire 2021-04-29.
* ↑ «Se lanzó “Científicas que cuentan”, primera edición 2022 Adrienne Bolland» Argentina.gob.ar 2022-06-29.

## Kanpo estekak

* Txile: Andeak Adrienne Bollandetik zeharkatzearen mendeurrenaren ospakizuna
* Datuak: Q377410
* Multimedia: Adrienne Bolland / Q377410
# Adrienne Rich

Adrienne Cecile Rich (Baltimore, Maryland, Ameriketako Estatu Batuak, 1929ko maiatzaren 16a - Santa Monica, Kalifornia, 2012ko martxoaren 27a) ingelesezko idazlea izan zen.
Poeta eta saiakeragilea zen, eta emakumezkoen esperientzia sozialei buruzko ikerketengatik da, batez ere, ezaguna. Feminista aktiboa izan zen bai bizitzan bai karreran, eta eskubide zibilen eta bakearen aldeko borrokalari sutsua ere bai, poesia askotan islatzen denez. Sinesmenak zalantzan jartzera bultzatzen zuen irakurlea, eta berak ere bere buruaren azterketa egiten zuen, hebrear ondoretasunaz, homosexualitateaz eta, besteak beste, zapalkuntza politikoez gogoeta eginez.

## Bizitza

1951n, diploma atera zuen Radcliffeko Unibertsitatean, eta Poeta Gazteen Yale Saria jaso zuen lehen poema-liburuarengatik: A Change of World. 1974an, National Book Award saria irabazi zuen Diving into the Wreck poema-bildumagatik; hizkuntza, mitoak eta emakumezkoen historia aztertu zituen lan horretan.
Beste liburu batzuk: Snapshots of a daughter-in-law: poems (1963), Of Woman Born: Motherhood as Experience and Institution (1976), The Dream of a Common Language (1978), Your Native Land, Your Life: Poems (1986); An Atlas of the Difficult World (1992), Midnight Salvage (1999), Telephone Ringing in the Labyrinth: Poems (2004–2006) eta Tonight No Poetry Will Serve: Poems (2007-2010).

## Euskaraz

* Munduko Poesia Kaierak: Adrienne Rich (Susa, 2017; itzultzailea: Maialen Berasategi Catalán). Poemen antologia bat.
* Emakumeagandik jaioak (Txalaparta, 2020) itzultzailea: Maialen Berasategi Catalán

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ www.funtsak.com, Funtsak-Diseño y Programación Web-. «Emakumeagandik jaioak - Adrienne Rich» www.txalaparta.eus (Noiz kontsultatua: 2020-05-16).

## Kanpoko estekak

* Munduko Poesia Kaierak: Adrienne Rich (bildumaren zuzendari Beñat Sarasolaren hitzaurrearekin)
* Maialen Berasategi Youtuben Emakumeagandik jaioak liburuaz
* Datuak: Q270705
* Multimedia: Adrienne Rich / Q270705
# Adrien Moerman

Adrien Moerman (Fontenay-aux-Roses, 1988ko abuztuaren 7a -) Frantziako saskibaloi jokalaria da. Hegal-pibota dabil ACB Ligako Bilbao Basket taldean.

## Ibilbidea

* 1994-1999 : SMM Montrouge (harrobia)
* 2000-2001 : ASA Sceaux (harrobia)
* 2001-2003 : Levallois Sporting Club Basket (harrobia)
* 2003-2007 : Chorale de Roanne (Pro A)
* 2007-2008 : Nanterre (Pro B)
* 2008-2011 : Orléans Loiret Basket (Pro A)
* 2011-2012 : SLUC Nancy (Pro A)
* 2012 : Bilbao Basket (ACB Liga)

## Palmaresa

* Frantziako Saskibaloi Liga (2007)
* Frantziako Saskibaloi Kopa (2010)
* Datuak: Q331358
* Multimedia: Adrien Moerman / Q331358
# Adrienne Lyle

Adrienne Lyle (Coupeville - Washington (AEB), 1985eko urtarrilaren 2a) hipikan aritzen den kirolari estatubatuarra da.

## Olinpiar Jokoak

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), Zaldi-heziera taldeka proban, AEBko taldea osatzen zuten Adrienne Lyle (Salvinoren gainean), Steffen Peters (Suppenkasperren gainean) eta Sabine Schut-Kery-k (Sanceoren gainean) zilarrezko domina lortu zuten Alemaniako taldearen atzetik eta Erresuma Batukoaren aurretik.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | Zaldi-heziera taldeka. Salvinoren gainean. |

## Erreferentziak

* ↑ «Adrienne Lyle» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ «Adrienne Lyle» olympics.com (Gaztelaniaz)
* ↑ Zaldi-heziera taldeka. Emaitzak 2020 olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18600721
# Adrienne Wilkinson

Adrienne Marie Wilkinson (Memphis, Missouri, 1977ko irailaren 1a) estatubatuar aktore ezaguna da.

## Biografia

Adrienne Wilkinson bi urte zituela hasi zen eskolan dantzaren munduan. Bigarren hezkuntzan, Adrienne antzerki-konpainian sartu zen, eta, horri esker, castingeko zuzendariek paper bat lortu zuten bi telesailetan. Orduan hasi zitzaion Adrienneri emanaldia gustatzen eta, graduatu eta bi egunera, Los Angelesera joan zen bizitzera bere ametsa egia bihurtzeko. Adrienne, antzezteko talentu handia izateaz gain, ekoizlea ere bada. 2008an estreinatu zen Seconds filmarekin.

## Filmografia

* Return (1996)
* Sweet Valley High (1996)
* Saved by the Bell (1997)
* Chicken Soup for the Soul (2000)
* Xena: Warrior Princess (2000-2001)
* Undressed (2001)
* As if, telesaila (2002)
* Alpha Force (2002)
* Angel, telesaila (2003)
* Days of Our Lives (2003)
* Kill.switch (2003) - bideojokoa
* Scooby-Doo 2: Monsters Unleashed (2004) - bideojokoa
* EverQuest II (2004) - bideojokoa
* Pomegranate (2005) - iragarkia
* Dead to Rights II (2005) - bideojokoa
* Eyes (2005)
* ER, telesaila (2005)
* Charmed (2005)
* Neopets: The Darkest Faerie (2005) - bideojokoa
* Let's Talk Puberty for Boys (2006) - ahotsa
* Let's Talk Puberty for Girls (2006) - ahotsa
* HBO: The Making of 'The Sopranos: Road to Respect' (2006) - ahotsa
* Yesterday's Dream (2006)
* Going Up! (2006)
* WalkAway (2006)
* Expectation (2006)
* Lakeshore Drive (2006)
* Saints Row (2006) - bideojokoa
* The Sopranos: Road to Respect (2006) - bideojokoa
* Bratz 4 Real (2007) - bideojokoa
* Reflections (2008)
* This Can't Be My Life (2008)
* Command & Conquer 3: La ira de Kane (2008) - bideojokoa
* Spike TV Segment 1: Play as Darth Vader (2008)
* Spike TV Segment 2: Amped-Up Force Powers (2008)
* Spike TV Segment 4: Wii Version and Duel Mode (2008)
* Spike TV Segment 3: Epic Battles (2008)
* Star Wars: The Force Unleashed (2008) - bideojokoa
* X-PLay: The Making of the Upcoming Game 'Star Wars: The Force Unleashed' (2008)
* Saints Row 2 (2008) - bideojokoa
* Alpha Protocol (2010) - bideojokoa

## Erreferentziak

* ↑ https://www.adriennewilkinson.net/about-adrienne/

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Adrienne Wilkisonen webgune ofiziala.
* Datuak: Q377619
* Multimedia: Adrienne Wilkinson / Q377619
# Abadías Tontorra

Abadías Tontorra, Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.279 metroko garaiera du. Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huesca probintzian dago.

## Ikus gainera

* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17584169
# Abadín

Abadín Lugoko probintziako Terra Cha eskualdean dagoen udalerria da. 2007an 3.065 biztanle zituen 196,0 km$^2$tan banaturik.

## Abadingo parrokiak

Abadinko biztanleria hurrengo parrokien artean banatzen da:
* Abadín (Santa María)
* Abeledo (Santa María)
* Aldixe (San Pedro)
* Baroncelle (Santiago)
* Cabaneiro (San Bertomeu)
* Candia (San Pedro)
* Castromaior (San Xoán)
* Corvite (San Pedro)
* Fanoi (Santa María Madalena)
* Fraiás (San Pedro)
* Galgao (San Martiño)
* As Goás (San Pedro)
* A Graña de Vilarente (Santa María Madalena)
* Labrada (San Pedro)
* Moncelos (Santa María)
* Montouto (Santa María)
* Quende (Santiago)
* Romariz (San Xoán)
* Seivane de Vilarente (San Xoán)

## Abadindar ezagunak

* Aquilino Iglesia Alvariño, idazlea eta elizgizona. (1909-1961)

## Kanpo estekak

* (Galizieraz) Abadingo udalaren webgunea
* Datuak: Q304757
* Multimedia: Abadín / Q304757
# Abadín (Abadín)

Abadín, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Abadín udalerrian dagoen parrokia bat da, Lugoko probintzian. 2015ean 268 biztanle zituen.
* Datuak: Q8183720
* Multimedia: Abadín, Abadín / Q8183720
# Abadiñoko Harrobiak

Abadiñoko Harrobiak Urkiolako Parke Naturalaren mugetan dauden kareharri harrobiak dira, Abadiñoko udalerriaren eremuan.

## Kareharri Harrobiak

1989an Urkiola natura parkea izendatua izan zen, hori lortzeko bidean Gerediaga Elkarteak 1979an adierazpen publikoa egin zuen. 1981eko urtarrilaren 30ean Eusko Jaurlaritzak Urkiolako natura parkearen inguruan zituen planak aztertzeko deia zabaldu zuen, Gerediaga Elkartea planaren kontrako desadostasuna aurkeztu zuen trazatua kareharrizko harrobien interesei erantzuten zielako eta jardueraren eragina leuntzeko gunerik aurreikusten ez zelako.

### Atxarte eta Atxa Txikiko Harrobiak

Anbotoko mendikatearen defentsarako abiapuntua izan zen, hala ere 30.000 Ha-tik, gune babestua 5.769 Ha-ra mugatu zen, 1990eko urtarrilaren 4an Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkariak argitaratu zuenez. Beraz, ertzetan Atxarte eta Atxa Tikiko harrobiak funtzionatzen jarraitu zuten, Abadiñoko Udalak harria ateratzeko jarduerarako emakida 1990era arte luzatu zielako.
Enpresek eskatzen zuten luzapenaren arduraz 1990ean, eskalatzaileek, ekologista taldeek eta Gerediagak Urkiola Aldeko Batzordea (UAB) osatu zuten. Ekainaren erdialdean plataformako kideek igarobidea moztu zieten Asuntzeraino heldu nahi zuten autoei eta informazio paskinak banatu zituzten. Ekainaren 24an Atxarteko harrobiko hormetan hamaka bat eskegi zuten. Hala ere, Abadiñoko Udalak Eusko Jaurlaritzari emakida beste hamabost urtez luzazu zezan eskatu zuen. Hilabeteetan UAB-k EEE-EVE, Eusko Jaurlaritza eta Bizkaiko Foru Aldundiarekin aritu zen batzarretan, administrazioen buru Juan Mari Atutxa zelarik. Urriaren 12an berriro, 125 egunez, eskalatzaile talde batek Labargorriko horman zintzilikatu zen. Protesten sustatzaileen artean Jon Irazabal prozesatu zuten. 1995ean bertan behera utzi zituzten harrobiak. 2002an, Javier Uriarte, Abadiñoko alkateak, harrobiak berreskuratzeko plana aurkeztu eta ekologistek hamaka berriro eskegiko zutela mehatxatu zuten. 2012an, Atxarteko Harrobia, Abiadura Handiko Trena eraikitzeko lanetan soberan geratutako lurrak metatzeko leku moduan erabiltzeko aukera aztertu zen, baina ez zen gauzatu.

## Erreferentziak

* 1 2 3 HAMABI HARRIEN AHOTSA - GEREDIAGA ELKARTEAREN HISTORIA ETA ISTORIOAK - 50 URTEURRENEAN. Gerediaga Elkartea, 75-76 or. ISBN 978-84-943197-1-6..
* ↑ (Gaztelaniaz) Uriona, Alberto. (1999-03-07). «Atxarte, el conflicto latente» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-03-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) Uriona, Alberto. (2001-09-09). «La vuelta de Atxarte» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-03-14).

## Ikus, gainera

* Mañariko Harrobiak
# Abadon

Abadon (hebreeraz: אֲבַדּוֹן‎, ’Ăḇaddōn, euskaraz: «suntsipena»), baita Apolion (antzinako grezieraz: Ἀπολλύων, Apollúōn, euskaraz: «suntsitzailea») ere, Biblian aipatutako osingo aingeru baten hebreerazko eta grezierazko izena da. Suntsipen-leku bat izendatzeko ere erabiltzen dute.
Alde batetik, Itun Zaharrean edo Torahn, Abadon osin hondogabe bat da, oro har hildakoen munduari- Sheoli (שְׁאוֹל Šəʾōl)- lotuta dagoena. Joben liburuan herio pertsonifikatua da.
Bestalde, Itun Berriko Apokalipsian, Abadon aingeru baten izena da, otarrain armada bateko erregea.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 177. araua: Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (III). Bibliako pertsona-izenak. .
* ↑ (Ingelesez) William MacDonald; Arthur L Farstad. (1990). Believers Bible commentary. New Testament: an exposition of the Sacred Scriptures. Nashville: Nelson Publishers, 829 or. ISBN 9780840775764..
* ↑ Bruce M Metzger; Michael David Coogan. (1933). The Oxford companion to the Bible. New York: Oxford University Press, 3 or. ISBN 9780195046458..
* ↑ Ap 9:11

## Kanpo estekak

* Datuak: Q276765
* Multimedia: Abaddon / Q276765
# Abadía

    Artikulu hau Cáceresko probintziako udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Abadia».
Abadía Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 115 kilometrora dago. 2007ko erroldaren arabera 321 biztanle zituen 45,08 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera

* Cáceresko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1638598
* Multimedia: Abadía (Cáceres) / Q1638598
# Abadiñoko Udal Liburutegia

Abadiñoko Udal Liburutegia :
| Datuak |||
| Kokapena | Udal Mediateka , Zelatabe 10 Errotako Kultur Etxea, Labuditea 22 Txanporta Kultur Etxea, Txanporta plaza 2 | Udal Mediateka , Zelatabe 10 Errotako Kultur Etxea, Labuditea 22 Txanporta Kultur Etxea, Txanporta plaza 2 |
| Sortze-data | 1966 | 1966 |
| Bilduma | 33.712 dokumentu | 33.712 dokumentu |
| Webgunea | http://www.katalogoak.euskadi.net/cgi-bin_q81a/abnetclop/O9517/ID5d527bf8/NT9?ACC=101 | http://www.katalogoak.euskadi.net/cgi-bin_q81a/abnetclop/O9517/ID5d527bf8/NT9?ACC=101 |
Abadiñoko Udal Liburutegia Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarea ren parte-hartzaile da. 1966ean sortu zen.

## Egoitzak

Hiru egoitza ditu:
* Udal Mediateka, Zelatabe 10
* Errotako Kultur Etxea, Labuditea 22
* Txanporta Kultur Etxea, Txanporta plaza

### Udal Mediateka
#### Funtsak

* 26.663 dokumentu
** 7 aldizkari: hauen artean Arkeoikuska eta Etniker.
** 23.050 monografia: 9 Abadiñoren gainean.
** 3.206 ikus-entzuneko: 937 bideo-grabazio eta 2.269 soinu-grabazio.
** 182 ordenagailu fitxategi.

#### Zerbitzuak

* Mailegua: pertsonala, kolektiboa eta liburutegien artekoa.

### Errotako Kultur Etxea
#### Aretoak

* Liburutegia.
* Ordenagailu gela.
* Batzar aretoak.

#### Funtsak

* 11.224 dokumentu
** 5 aldizkari.
** 9.392 monografia: 9 Abadiñoren gainean, hala nola, 2011ko Abadiñoko toponimia : ahozko iturburuak, iturri dokumentalak eta bibliografikoak, 2005eko Jose Ignacio Ruiz de Olabuenagako Abadiño...
** 1.736 ikus-entzuneko: 1.080 soinu-grabzio eta 656 bideo-grabazio.

#### Zerbitzuak

* Mailegua: pertsonala, kolektiboa eta liburutegien artekoa izan leike.
* Irakurketa eta kontsulta: mailegatu ezin direnen dokumentuena, hala nola, hiztegiak, entziklopediak, atlasak, egunkariak... Baita, galtzen baldin badira, erosi ezin ditezkeen dokumentuena ere.
* Ordenagailuen kontsulta.

#### Kultura ekintzak

Kultura ekintzak egunez egun Kulturkliken kontsultatu ditezke.
* Antzerkia
* Ikastaroak

### Txanporta Kultur Etxea
#### Aretoak

* Batzar aretoak

#### Kultura ekintzak

* Antzerkiak
* Ikuskiskizunak

## Erreferentziak

* ↑ http://www.katalogoak.euskadi.net/cgi-bin_q81a/abnetclop/O9517/ID5d527bf8/NT3
* ↑ https://web.archive.org/web/20201031224504/http://www.xn--abadio-0wa.org/eu-ES/Zerbitzuak/Kultura/Orrialdeak/default.aspx
* ↑ http://www.katalogoak.euskadi.net/cgi-bin_q81a/abnetclop/O9499/ID72801b54/NT21
* ↑ http://www.katalogoak.euskadi.net/cgi-bin_q81a/abnetclop/O9499/ID72801b54/NT3

## Kanpo estekak

* Abadiñoko Udal Liburutegia sortzeko agindua, Espainiako Aldizkari Ofizialean argitaratua
* Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen katalogo bateratua
* Kulturklik
* Datuak: Q20492266
# 1415
## Jaiotzak

* Martxoaren 10a – Vasili II.a Moskukoa, Moskuko Printze Handia (h. 1462).
* Irailaren 21a – Frederiko III.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (h. 1493).
* Abenduaren 1a – Jan Długosz, poloniar apaiza, kronista, diplomazialari, militar eta historialaria (h. 1480).

## Heriotzak

* Apirilaren 15a – Manuel Chrysoloras, bizantziar humanista, filosofo, irakasle eta itzultzailea (j. c. 1350).
* Uztailaren 6a – Jan Hus, txekiar erlijio pentsalari, filosofo eta erreformatzailea.
* Urriaren 25a – Karlos I.a Albretekoa, Frantziako kondestablea (j. 1368).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6183
* Multimedia: 1415 / Q6183
# 1416 Renauxa

1416 Renauxa asteroide gerrikoan aurkitutako 1416. asteroidearen izena da. 1937ko martxoak 4an aurkitu zuen Louis Boyerrek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1937 EC zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q138920
# 1415 Malautra

1415 Malautra asteroide gerrikoaan aurkitutako 1415. asteroidearen izena da. 1937ko martxoak 4an aurkitu zuen Louis Boyerrek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1937 EA zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q138917
# 1416
## Jaiotzak

* Otsailaren 26a – Kristobal Bavariakoa, Danimarkako, Suediako eta Norvegiako erregea (h. 1448).
* Martxoaren 27a – San Frantzisko Paolakoa, italiar aszeta (h. 1507).

## Heriotzak

* Apirilaren 2a – Aragoiko Fernando I.a errege katalanaragoiarra. (j. 1380).
* Maiatzaren 30a – Jeronimo Pragakoa, txekiar filosofo eta teologoa.
* Leonor Trastamarakoa, Gaztelako infanta eta Nafarroako erregina ezkontidea (j. c. 1363).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6189
* Multimedia: 1416 / Q6189
# 1417 Walinskia

1417 Walinskia asteroide gerrikoan aurkitutako 1417. asteroidearen izena da. 1937ko apirilak 1ean aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1937 GH zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q138930
# 1418
## Jaiotzak

* Maiatzaren 16a – Joan II.a Ziprekoa, Zipreko erregea (h. 1458).
* Uztailaren 7a – Petri II.a Bretainiakoa, Bretainiako dukea (h. 1457).
* Gomez Gonzalez Butroe, Butroeko Jauna eta Bizkaiko oinaztarren buruzagia (h. 1448).

## Heriotzak

* Ekainaren 2a – Katalina Lancasterrekoa, Gaztelako erregina ezkontidea (j. 1373).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6201
* Multimedia: 1418 / Q6201
# 1418 Fayeta

1418 Fayeta asteroide gerrikoan aurkitutako 1418. asteroidearen izena da. 1903ko irailak 22an aurkitu zuen Paul Götzek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1903 RG zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q138940
# 1419 Danzig

1419 Danzig asteroide gerrikoan aurkitutako 1419. asteroidearen izena da. 1929ko irailak 5ean aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1929 RF zen. Bere izena Gdansk herri poloniarragatik jasotzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q138957
* Multimedia: 1419 Danzig / Q138957
# 1417
## Jaiotzak

* Otsailaren 23a – Paulo II.a, Aita santua (h. 1471).
* Ekainaren 19a – Sigismundo Pandolfo Malatesta, Rimini, Fano eta Cesenako jauna eta poeta eta mezenasa (h. 1468).

## Heriotzak

* Urriaren 18a – Gregorio XII.a, Aita santua (j. c. 1326).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6193
* Multimedia: 1417 / Q6193
# 1419
## Jaiotzak

* Apirilaren 3a – Joan Beaumont, Nafarroako Erresumako kantzilerra (h. 1487).

## Heriotzak

* Otsailaren 10a – Ulrich Ensinger, garai gotikoko arkitektoa (j. c. 1350-1360).
* Apirilaren 5a – Vicente Ferrer (santua), domingotar fraidea (j. 1350).
* Abuztuaren 16a – Wentzeslao IV.a Bohemiakoa, Bohemiako erregea eta Germaniako enperadorea (j. 1361).
* Azaroaren 10a – Joan I.a Borgoinakoa, Borgoinako dukea (j. 1371).
* Abenduaren 22a – Joan XXIII.a, Antipapa (j. c. 1370).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6205
* Multimedia: 1419 / Q6205
# Abarca

Abarca honakoa izan daiteke:

## Pertsonak

* Abarca (abizena)
* Antso II.a Gartzeitzen izengoitia (Antso Abarka gisa agertzen da).

## Lekuak

* Abarca (Melipilla), Txileko Meilipilla probintziako herria.
* Abarca (Talca), Txileko Talca probintziako herria.
* Abarca de Campos, Palentziako probintziako udalerria.
* Quintanilla-Pedro Abarca, Burgosko probintziako herria.
* Abarcatarren etxea, Salamancako jauregia.
Beste esanahietarako, ikus abarka.
# Abariltur

Abariltur (iberieraz abaŕiltur) iberiarren moneta zeka batek jasotzen duen izena da. Gaur egungo Katalunia edo Valentziako kostaldean zegoen, leku ezezagun batean. K.a. II. mendean brontzezko monetak ekoizten zituzten, iberiar alfabetoa erabilita.

## Erreferentziak

* ↑ Diccionari d'Història de Catalunya; ed. 62; Barcelona; 1998; ISBN 84-297-3521-6; p. 03; entrada: "Abariltur"
* ↑ «Cecas - Abariltur» monedaiberica.org.

## Kanpoko loturak

* Datuak: Q11903682
# Abaro

Abaroa (antzinako grezieraz: Αβάροι, Abaroi; latinez: Avari, Avares) Eurasiako herri nomada bat izan zen, VI. mendean Ekialdeko eta Erdialdeko Europara lekualdatu zena eta bertan inperio bat sortu zuena. IX. mendea arte Panoniako ordokian nagusi izan ziren. Zaldia oinarrizko garraiobidetzat zuten nomadak ziren, eta Khagan (Khan handi) baten agindupean bizi ziren.
Nahiz eta Mendebaldeko Asian jatorria izan, ez dira kaukasiar avaroekin nahastu behar.
Aditu gehienen arabera, hizkuntza turkikoan mintzatzen ziren jatorriz. Hipotesi onartuenak dio Oghur adarreko hizkuntza bat hitz egiten zutela. Hala ere, Avar khanerriaren azkenean hizkuntza eslaviarra mintzatzera igaro ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2015-1-30). 174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak. , 3 or..
* ↑ András RÓNA-TAS. (1999). Hungarians and Europe in the Early Middle Ages. , 116 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68962
* Multimedia: Eurasian Avars / Q68962
# Abarketa sorta

Abarketa sorta korro haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Zornotzan, Gipuzkoan, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

## Arauak

Haur-jolas honetan neska eta mutilen artean ibiltzen dira jolasean, eta parte-hartzaileak, korroan, lurrean eserita daudela ematen zaio hasiera. Batek "Neu jarriko naiz" esaten zuen eta korroaren erdialdean jartzen zen. Korroan jarritako neska-mutikoek abarketa bat izaten zuten eta elkarri pasatzen zioten hankazpitik. Halako batean, korroan zegoen batek abarketaz jotzen zuen lepoan erdikoa, hark ikusi gabe, eta ondoren gorde egiten zuen abarketa. Erdikoak abarketa aurkitu behar zuen zutik jarri gabe, eta aurkitutakoan, haren jabe zena, erdira pasatzen zen eta, erdikoa, korrora. (Zornotza)

## Erreferentziak

* ↑ Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 19.or.
* ↑ https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/fr/abarketa-sorta/ar-150206/

## Ikus, gainera

* Espartin-joko
# Abaris

Abaris (grezieraz: Ἄβαρις Ὑπερβόρειος, Abaris Hyperboreios) mitologian Apoloren apaiza izan zen. Jainko horrek urrezko gezia eman zion, eta noranahi joan zitekeen horren bidez; etorkizuna iragartzen zuen eta gaixotasunak sendatzen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-06-07 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q305567