OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# To Have and Have Not (filma)

To Have and Have Not (euskaraz Eduki ala Ez Eduki) 1944ko Howard Hawks estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako film beltz bat da. Humphrey Bogart, Walter Brennan, Lauren Bacall, Dolores Moran eta Hoagy Carmichael aktoreek antzeztu zuten. Ernest Hemingway idazlearen 1937ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago.
Howard Hawksek Hemingwayen jatorrizko eleberriaren istorioa berregokitu eta filma burutu zen garaiko gerraren testuinguruan girotu zuen.
Lauren Bacallen zinemako lehenbiziko antzezpena izan zen, eta nahiz eta 19 urteko neska gaztea izan, jada antzezpenerako behar adina dohai bazuela erakutsi zuen. Gainera, Bacall eta Bogarten arteko kimika bikaina ere nabarmendu zen. Handik urte betera biak ezkondu ziren.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1940, Martinika. Harry Morganek (Humphrey Bogart) bizia bere aisialdi-txalupa alokatuz ateratzen du, baina Europan Bigarren Mundu Gerra hasi izanak bere negozioari kalte egin dio. Hasieran nahi ez izan arren, Frantziako Erresistentziarentzat misio bat burutzea onartuko du. Piskanaka, zinikoa eta berekoia zirudien pertsonaiak beste aurpegi bat erakutsi eta beste batzuei laguntzeko prest azalduko da.

## Aktoreak

* Humphrey Bogart: Harry "Steve" Morgan
* Walter Brennan: Eddie
* Lauren Bacall: Marie "Slim" Browning
* Dolores Moran: Hélène de Bursac andrea
* Hoagy Carmichael: Cricket
* Sheldon Leonard: Coyo tenientea
* Walter Surovy: Paul de Bursac
* Marcel Dalio: Gérard (Frenchy)
* Walter Sande: Johnson, Harryren bezeroa
* Dan Seymour: Renard kapitaina
* Aldo Nadi: Renarden bizkarzaina
* Paul Marion: Beauclère
* Eugene Borden: Itsas kaporala
* Patricia Shay: Beauclère andrea
* Emmett Smith: Tabernaria
* Pat West: Tabernaria

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q786996
* Multimedia: To Have and Have Not (film) / Q786996
# Thorondir

Thorondir, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den pertsonaia bat da. Bere istorioa, Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan kontatzen da. Dunadan bat da, Gondorreko hogeitabigarren seneskal erregeordea. Belekthor II.aren semea, Minas Tirithen jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2782an. Bere izena, sindarinezkoa da eta "errege arranoa" bezala itzul daiteke.
Bere aitaren oinordeko bihurtu zen 2872an, eta 10 urte beranduago, 2882an hil zen, hamar urteko erregealdi baten ondoren. Bere oinordekoa, bere seme Turin II.a izan zen.
# Trachyedra

Trachyedra Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Trachyedra xylomorpha da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Trachyedra xylomorpha | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7831393
# Trislaig

Trislaig, Eskoziako gaeleraz: Trìoslaig, Eskoziako Highland eskualdean dagoen kostaldeko etxalde bat da, Lochaber barrutian. Loch Linnhe aintziraren mendebaldeko ertzean dago, Fort William udalerria aintziraz bestalde parez-pare duela. Stronchreggan udalerria milia bat hego-mendebaldera dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3921072
* Multimedia: Trislaig / Q3921072
# Trisobbio

Trisobbio Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 655 biztanle ditu, 9,22 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Trisobbiok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Carpeneto Cremolino Montaldo Bormida Morsasco Orsara Bormida Ovada Rocca Grimalda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17688
* Multimedia: Trisobbio / Q17688
# Trissino

Trissino Italiako udalerri bat da. Vicenzako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. 8.619 biztanle ditu, 21,96 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Trissinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Arzignano Brogliano Castelgomberto Montecchio Maggiore Nogarole Vicentino

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47238
* Multimedia: Trissino / Q47238
# Trisophista

Trisophista Yponomeutidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Trisophista doctissima da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Trisophista doctissima | | daturik gabe |
| Trisophista pauli | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7844063
* Espezieak: Trisophista
# Trissochyta

Trissochyta Tineidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Trissochyta acraspis da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Trissochyta acraspis | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7844078
* Espezieak: Trissochyta
# Trissexodon constrictus

Trissexodon constrictus tamaina txikiko barraskilo espeziea da, beraz molusku gasteropodo lurtarra. Kantauri itsasoko ertzan baino ez da bizi.

## Erreferentziak

* ↑ "Species summary for Trissexodon constrictus". AnimalBase

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5225555
* Multimedia: Trissexodon constrictus / Q5225555
# Trachypepla

Trachypepla Oecophoridae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Trachypepla euryleucota da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Trachypepla amorbas | daturik gabe |
| Trachypepla amphileuca | daturik gabe |
| Trachypepla anastrella | daturik gabe |
| Trachypepla angularis | daturik gabe |
| Trachypepla aspidephora | daturik gabe |
| Trachypepla atrispersa | daturik gabe |
| Trachypepla capsellata | daturik gabe |
| Trachypepla charierga | daturik gabe |
| Trachypepla chloratma | daturik gabe |
| Trachypepla conspicuella | daturik gabe |
| Trachypepla contritella | daturik gabe |
| Trachypepla cyphonias | daturik gabe |
| Trachypepla dasylopha | daturik gabe |
| Trachypepla diplospila | daturik gabe |
| Trachypepla eumenopa | daturik gabe |
| Trachypepla euryleucota | daturik gabe |
| Trachypepla falsiloqua | daturik gabe |
| Trachypepla festiva | daturik gabe |
| Trachypepla galaxias | daturik gabe |
| Trachypepla glebifera | daturik gabe |
| Trachypepla haemalea | daturik gabe |
| Trachypepla hemicarpa | daturik gabe |
| Trachypepla hieropis | daturik gabe |
| Trachypepla importuna | daturik gabe |
| Trachypepla indolescens | daturik gabe |
| Trachypepla ingenua | daturik gabe |
| Trachypepla lasiocephala | daturik gabe |
| Trachypepla leucoplanetis | daturik gabe |
| Trachypepla lichenodes | daturik gabe |
| Trachypepla melanoptila | daturik gabe |
| Trachypepla metallifera | daturik gabe |
| Trachypepla minuta | daturik gabe |
| Trachypepla nimbosa | daturik gabe |
| Trachypepla ocneropis | daturik gabe |
| Trachypepla peplasmena | daturik gabe |
| Trachypepla phaeolopha | daturik gabe |
| Trachypepla photinella | daturik gabe |
| Trachypepla picimacula | daturik gabe |
| Trachypepla picromorpha | daturik gabe |
| Trachypepla poliochroa | daturik gabe |
| Trachypepla polyleuca | daturik gabe |
| Trachypepla protochlora | daturik gabe |
| Trachypepla roseata | daturik gabe |
| Trachypepla semilauta | daturik gabe |
| Trachypepla spartodeta | daturik gabe |
| Trachypepla stenota | daturik gabe |
| Trachypepla vinaria | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10383958
* Multimedia: Trachypepla / Q10383958
* Espezieak: Trachypepla
# Ullevi estadioa

Ullevi estadioa edo Nya Ullevi (euskaraz: «Ullevi Berria»), Suediako Göteborg hirian dagoen futbol eta erabilera anitzeko estadio bat da, Gårda barrutian. Eskandinaviako estadio handienetako bat da
1958an Sten Samuelsson eta Fritz Jaenecke arkitektoek eraikiarazi zuten eta 43.000 ikusleentzako edukiera du. Kontzertuetarako 70.000 lagunentzako edukiera du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q824352
* Multimedia: Ullevi / Q824352
# Ullsfjorden

Ullsfjorden, Norvegiako kostaldeko fiordo bat da. 75 kilometro luze ditu.
Troms konderrian dago.
* Datuak: Q779074
* Multimedia: Ullsfjorden / Q779074
# Ullinish

Ullinish, Eskoziako gaeleraz: Uilfhinis, Eskoziako Highland eskualdeko etxalde bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Skye uhartean dago, Kanpoko Hebridetan. Struan udalerriaren mendebaldean eta Ebost herrixkaren hegoaldean dago, Loch Bracadale aintziraren ertzean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11022991
* Multimedia: Ullinish / Q11022991
ieaHebridak :
ieaBarruko HebridakieaColl
Acha
Arinagour
ieaColonsay
Scalasaig
ieaEigg
Cleadale
Galmisdale
ieaIslay
Ardtalla
Ballygrant
Bowmore
Bridgend
Lagavulin
Nerabus
Port Askaig
Port Charlotte
Port Ellen
Portnahaven
ieaMull
Ardtun
Bunessan
Calgary
Craignure
Croggan
Dervaig
Fionnphort
Kintra
Knockan
Lochbuei
Pennyghael
Salen
Tiroran
Tobermory
Uisken
Ulva Ferry
ieaJura
Ardmenish
Craighouse
Feolin
ieaSeil
Balvicar
Clachan-Seil
Ellenabeich
ieaSkye
Achachork
Aird of Sleat
Ardvasar
Armadale
Ashaig
Bernisdale
Bornesketaig
Borreraig
Borrodale
Borve
Bracadale
Broadford
Brogaig
Bualintur
Camastianavaig
Camuscross
Carbost (Loch Harport)
Carbost (Portree)
Claigan
Colbost
Drumfearn
Drynoch
Dunan
Dunvegan
Duntulm
Edinbane
Elgol
Ellishadder
Eynort
Eyre
Fasach
Feorlig
Ferindonald
Fiskavaig
Flashader
Flodigarry
Galltrigill
Garafad
Geary
Gedintailor
Gillen
Glendale
Halistra
Harlosh
Heaste
Isleornsay
Kensaleyre
Kilbride
Kilmaluag
Kilmarie
Kilmore
Kilmuir
Kilvaxter
Kingsburgh
Kyleakin
Kylerhea
Lealt
Lower Breakish
Luib
Milovaig
Mugeary
Ollach
Ose
Peinachorran
Peinlich
Portnalong
Portree
Ramasaig
Roag
Sconser
Skeabost
Sligachan
Staffin
Stein
Struan
Suladale
Talisker
Tarskavaig
Teangue
Torrin
Totaig
Tote
Treaslane
Trumpan
Uig
Uigshader
Ullinish
Upper Breakish
ieaTiree
Mannal
Scarinish :
ieaKanpoko HebridakieaBarra
Allasdale
Ardmore
Ardveenish
Bogach
Borve
Brevig
Castlebay
Caolas
Northbay
ieaBenbecula
Bail' Iochdrach
Balivanich
Nunton
Uachdar
ieaHarris
Amhuinnsuidhe
Ardhasaig
Borsham
Borve
Bun Abhainn Eadarra
Hushinish
Leverburgh
Luskentyre
Rèinigeadal
Rodel
Tarbert
ieaHegoaldeko Uist
Askernish
Auratote
Balgarva
Bornish
Daliburgh
Howmore
Iochdar
Kilaulay
Lochboisdale
Stoneybridge
ieaIparraldeko Uist
Ardheisker
Baile Glas
Carinish
Lochmaddy
Newtonferry
Sollas
Tigharry
ieaLewis
Achmore
Adabroc
Aignish
Aird Uig
Aird
Airidh a' Bhruaich
Ardroil
Arnol
Back
Baile an Truiseil
Balallan
Barvas
Bayble
Borrowston
Borve
Bragar
Branahuie
Breaclete
Breivig
Brenish
Broker
Brue
Cabharstadh
Calbost
Callanish
Carloway
Cliff
Coll
Cromore
Cross
Crossbost
Eorodale
Eoropie
Fivepenny
Flesherin
Garenin
Garrabost
Garynahine
Gravir
Gress
Habost
Holm
Kneep
Knock
Knockaird
Laxdale
Leurbost
Lionel
Marybank
Mealista
Melbost
New Tolsta
Newmarket
Newvalley
North Dell
North Tolsta
Parkend
Plasterfield
Port of Ness
Portnaguran
Portvoller
Sandwick
Shawbost
Shulishader
Skigersta
South Dell
Steinish
Stornoway
Swainbost
Timsgarry
Tolsta Chaolais
Tong
Uig :
# Ullr

Ullr eskandinaviar mitologiako jainkoa da, Sif-en semea eta Thor-ren adopziozko semea. Jainko honen inguruko informazioa urria da, aldiz, badirudi aro prehistorikoan jainko garrantzitsu bat izan zela.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q213479
* Multimedia: Ullr / Q213479
# Ullà

Ullà Kataluniako udalerria da, Baix Empordà eskualdean eta Gironako probintzian kokatuta dagoena. 7,28 km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.076 biztanle zituen.

## Banaketa administratiboa

Bi herritan banaturik dago:
| Herriaren izena | Biztanleak |
| la Roqueta | 516 |
| Ullà | 430 |

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 402 | 404 | 460 | 448 | 450 | 438 | 402 | 447 | 848 | 707 | 824 | 1.076 |

## Ikus, gainera

* Gironako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Udalaren webgunea
* (Katalanez) Ullàri buruzko informazioa
* Datuak: Q13592
* Multimedia: Ullà / Q13592
# Ulleungdo

Ulleungdo edo Ulleung uhartea (koreeraz: 울릉도, 鬱陵島, ulːɯŋdo ahoskatua; lehen Dagelet uhartea deitua) Hego Koreako uhartea da, Japoniako itsasoan dagoena. Sumendi-uhartea da, azken erupzioa duela 9.350 urte inguru izanik. Egun, turismo-gune ospetsua da Korean.

## Klima

Datu klimatikoak (Ulleungdo (1981−2010)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 14.9 | 19.2 | 21.8 | 26.1 | 29.4 | 32.2 | 34.6 | 34.6 | 32.4 | 27.2 | 23.2 | 17.9 | 34.6 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 4.3 | 5.3 | 9.1 | 15.1 | 19.3 | 22.2 | 25.2 | 26.7 | 23.1 | 18.8 | 13.1 | 7.5 | 15.8 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 1.4 | 2.2 | 5.4 | 11.1 | 15.5 | 18.8 | 22.3 | 23.6 | 19.8 | 15.3 | 9.7 | 4.4 | 12.4 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | −0.8 | −0.2 | 2.5 | 7.7 | 12.1 | 16.0 | 20.0 | 21.4 | 17.4 | 12.6 | 7.1 | 2.0 | 9.8 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | −11.6 | −13.6 | −9.9 | −2.7 | 3.8 | 7.0 | 12.5 | 14.7 | 8.9 | 0.7 | −5.9 | −9.6 | −13.6 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 116.2 | 78.1 | 72.2 | 81.3 | 105.1 | 115.3 | 170.2 | 167.9 | 170.7 | 83.9 | 105.5 | 117.1 | 1383.4 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.1 mm) | 18.5 | 14.6 | 11.6 | 8.3 | 8.7 | 9.1 | 12.1 | 11.5 | 9.9 | 9.0 | 12.4 | 16.9 | 142.6 |
| Eguzki orduak | 90.4 | 104.1 | 167.2 | 212.0 | 227.3 | 175.0 | 150.7 | 163.3 | 158.7 | 176.8 | 130.0 | 100.6 | 1856.1 |
| Hezetasuna (%) | 70.1 | 69.6 | 69.8 | 69.2 | 72.1 | 80.4 | 85.9 | 85.0 | 80.3 | 72.5 | 68.6 | 68.5 | 74.3 |
| Iturria: Koreako Meteorologia Elkartea ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).
* ↑ Koreako Meteorologia Elkartea. 평년값자료(30년) 울릉도(115). .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41172
* Multimedia: Ulleung Island / Q41172
# Ullin (Illinois)

Ullin Illinoiseko herri bat da. Pulaski konderrian kokatua dago. 2010ean 463 biztanle zituen, 7,28 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Pulaski konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2672253
* Multimedia: Ullin, Illinois / Q2672253
# Ullgo setioa

Ullgo setioa 1283an gertatutako gudua izan zen, Aragoiar Gurutzadan zehar gertatutakoa.

## Aurrekariak

Martin IV.ak, Klemente IV.a ordezkatu ondoren, Petri Nagusia errege izendatu zuen. Honek Siziliar bezperen ondoren uhartea inbaditu zuenean, bere eskubideak galdu zituen baina 1283ko abuztuaren 27an de iure Aragoiko eta Valentziako errege eta Bartzelonako konde bilakatu zen.
Patri Nagusiak Tarazona aldera joan zen Albarracíngo setioa burutzera. Bere helburua Joanes II.a Nuñez Larakoari Albarracíngo jaurerria kentzea. Hau Nafarroako Erresumako aliatua zen eta, 1274an Filipe III.a Frantziakoak Nafarroan sartu zenetik, baita Frantziakoa ere.

## Setioa

1283an Eustakio Beaumarchèskoa Tolosako seneskala eta Nafarroako gobernadoreak, lau mila zaldunen buruan, Zangozako mugatik Aragoin sartu eta Ullgo gaztelua eraso zuen. Errebal eta gezileihoak hartu ondoren, defendatzaileak dorrean gorde ziren. Dorreari su eman zuten eta garnizioa erori zen. Eximén de Artieda tenentea preso hartu zuten.

## Ondorioak

Gaztelua erori eta berehala, nafarrek Ull, Undoze Lerda eta Salbaterra Ezka suntsitu eta Bailo, Arbués eta Berdún bereganatu zituzten. Handik gutxira, azaroaren 1 eta 11 artean, bertokoen eta batez ere Lésko jauna zen Augèr de Berbedàren laguntzari esker, Arango Harana guztiz okupatu zuen. Nafarrek eta aragoiarrek su-eten bat adostu zuten hurrengo urteko otsailera arte.
1284ko otsailaren 27an, Parisen, Martin IV.ak Filipe III.a Frantziakoaren bigarren semea zen Karlos Anjoukoa Aragoiko eta Valentziako errege eta Bartzelonako konde izendatu zuen.
Irailean Petrik aurreko urteko inbasioari erantzuteko prest zegoen eta Tuterako baratzeak erasotzea erabaki zuen. Erregeak almogavarrei askatasuna eman zien eta hauek beldurra sortu zuten eskualdean.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Delamont, Ernest. La croisade de 1285 par Ernest Delamont. in: Histoire du roussillon..
* 1 2 (Gaztelaniaz) Zurita, Jerónimo. Anales de Aragón. .
* ↑ Valls Taberner, F.; Soldevila, Ferran. (1972). Història de Catalunya. 1 (3. argitaraldia), 187 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18201435
# Ullmannita

Ullmannita sulfuro motako minerala da eta cobaltita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Ullmannita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {NiSbS}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 5,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Ullmannite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Txirri kurlinta

Txirri kurlinta (Calidris ferruginea) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Siberiako tundran bizi den hegazti hau neguan Afrikara, hego-ekialdeko Asiara eta Australasiara migratzen da.

## Erreferentziak

* ↑ BirdLife International (2004). Calidris ferruginea. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006
* Datuak: Q62345
* Multimedia: Calidris ferruginea / Q62345
* Espezieak: Calidris ferruginea
# Txirri ilun

Txirri iluna (Calidris maritima) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Kanada, Groenlandia eta ipar-mendebaldeko Europan bizi den hegazti hau neguan hegoaldeko Ipar Amerikara eta hegoaldeko Europara migratzen da.

## Erreferentziak

* ↑ BirdLife International (2004). Calidris maritima. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006
* Datuak: Q62359
* Multimedia: Calidris maritima / Q62359
* Espezieak: Calidris maritima
# Ttun-ttun (dantza)

Ttun-ttun (thun-thun gisa ere idatzia) Nafarroa Garaiko Erronkariko ibaxako dantza tipikoa da. Erronkaribarran oso ezaguna den neska-mutilek parte hartzen duten dantza soziala da. Ingurutxoen familiakoa da, zirkulu moduan dantzatzen direlako. Antzina musika txirula eta salterioarekin jotzen zen, ttun-ttun ere deitua, eta gaur egun txistua eta danbolina erabiltzen dira. Hiru bertsio ezberdin gordetzen dira, Gardekoa, Izabakoa eta Uztarrozekoa, eta azken honek dirudi zaharrena.
Dantza hauek ibaxako biztanleentzat ekintza benetan soziala izan dira, herriko komunitatea ordezkatzen zuena eta herritar askok parte hartzen zutena. Deigarria da dantzatzen diren duintasun zeremoniatsua.

## Dantzak

Hiru zati ditu. Soka-dantza da dantzarako gonbita, eta neskak dira, beste nafar batzuetan ez bezala, enparanxara eskuak elkartuta irteten hasten dutenak. Ondoren, musuzapiz hornitutako mutilek, aukeratutako neskei hartzera gonbidatzen diete, eta enparanxaren inguruan dantzatzen dute erlojuaren orratzen kontrako norabidean: hau da pañuelo-dantza. Amaitzean, buruko bikoteak arku bat osatzen du, eta hortik igarotzen dira gainerako bikoteak. Erronka selektiboa da, ijitotzat edo agotetzat jotzen den ospe txarreko edo behe-mailako arrazatzat jotzen dena dantzatik baztertzeko.
Hirugarren eta azken zatia Inguru-dantza da, enparanxa inguruko dantza zirkularra. Batzuetan gelditu egiten dira in situ dantzatzeko, eta bikoteek besoak jaso eta soina apur bat makurtzen dute eskuinetik ezkerrera.

## Ospakizunak

Izabako ttun-ttuna uztailaren 25ean edo 26an dantzatzen zen, eta Done Kipiren egunean, bere elizako titularra; Uztarrozekoa, Done Ibane egunean, ekainaren 24an, Done Errotx egunean, abuztuaren 16an, eta Zaindariaren Andre Maria egunean, uztailaren 2an. Dantzari guztiek janzten dute erronkaribartar jantzi ederra, neskek jipoirik gabe eta mutilek elastikorik gabe.

## Erreferentziak

* Nafarroako Entziklopedia Handia | TTUN-TTUN. (Noiz kontsultatua: 2021-11-15).

## Ikus, gainera

* Erronkaribar
* Euskal dantza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111095237
# Ttipi-Ttapa Telebista

Ttipi-Ttapa Telebista Bortziriko tokian tokiko telebista katea izan zen, euskaraz eginda eta Ttipi-Ttapa komunikazio-taldeak abiaturik. 2009 hasieran, "Nafarroako eta Espainiako Gobernuek telebistaren egoera legeztatu eta emisiorako lizentzia eskuratzeko aukerarik gabe utzi ondotik" emanaldiak eten zituen.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko hedabideak

## Erreferentziak

* ↑ Ttipi-Ttapa telebistaren etena, eta ETBren itzalaldia Sustatu.com

## Kanpo estekak

* Apezetxea, Pello Ttipi-Ttapa telebista itxi dute, argia.com
* Datuak: Q12268264
# Ttu eginen dut zuen hilobietan

Ttu eginen dut zuen hilobietan (J'irai cracher sur vos tombes) Boris Vianek idatzitako eleberria da. 1946an argitaratu zen. Idazle moduan Vernon Sullivan agertu zen, Boris Vianek erabiltzen zuen ezizena, hain zuzen.

## Argumentua eta kritika

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Istorioa, Boris Vianek Vernon Sullivan ezizena erabili zuen guztietan bezala, Estatu Batuetako hegoaldean kokatzen da eta beltzek zuriekiko harremanetan pairatzen zutena azaltzen zaigu. Kasu honetan, azal zuridun beltz batek, Lee Anderson, bere jaioterritik alde egin behar izan zuen bere anaia txikia hil eta gero. Anaia urkatu zuten neska zuri batekin maitemintzeagatik. Beste herri batera heltzean, liburu-denda batean hasi zen lan egiten eta herriko lagun-taldean sartu zen, zeina alkohola eta sexua bakarrik bilatzen zituzten neska-mutilek osatzen zuten. Hala ere, bere nahi ezkutua bere anaiaren erailketa mendekatzea zen.
Estiloaren aldetik, Boris Vianen idazlanik bortitzena da, baita Vernon Sullivan ezizenaz idatzitakoen artean erakusgarriena ere. Liburua argitaratu bezain laster debekatu zuten pornografiko eta ezmoraltzat hartuta. Idazlea zigortu ere egin zuten hildakoei iraintzeagatik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2531304
# Ttu-ttuá

Ttu-ttuá aldizkari literario euskalduna izan zen, 1984 eta 1985 urteetan Bilbon argitaratu zena. Joanes Urkixo eta Laura Mintegi izan ziren bere bultzatzaile nagusiak.
Gehien bat narrazioak, poemak eta atzerriko zenbait idazleren lanen itzulpenak agertzen ziren bertan. Guztira sei ale argitaratu ziren.
Kolaboratzaile nagusiak, sortzaileetaz gain, Imanol Goienaga, Iñaki Bernaola, I. Zubiria eta Antton Azkargorta izan ziren.

## Kanpo estekak

* Sarrera Auñamendi entziklopedian
* Aldizkariaren zenbaki guztiak Literatur aldizkarien gordailuan
* Datuak: Q12268263

## Erreferentziak

* ↑ http://catalogo.fsancho-sabio.es/Record/212873
# Ttutturre

Ttutturre edo Ttutturru Nafarroako ipar-mendebaldean dagoen mendia da, Aralarko Malloetako hego-ekialdeko tontorretan garaiena. Gertutik, kareharrizko piramide baten itxura dauka.
Mendi honen izen osoa, Urdenasko edo Urdanetako Ttutturre da. 1950eko hamarkadan, mendizale sutsu talde batek, mendiari, honen itxura ikusita, Aitzorrotxeta izena jarri zion, baina izen honek, itxuraz, ez zuen arrakastarik izan. Beste izen batzuk Txintxaleku eta Estenarrigibel dira.

## Irispideak

Lekunberritik Aralarko San Migel baselizara daroan bideak, Araitzetik Ttutturrera doan ohiko bidea aldatu du. Errepide horren 10. kilometroan, bidexka batek Atakaxar lepora daroa, Etzantzako ordokietan. Hemendik, Ttutturre eta Alborta mendien arteko lepora joan behar da. Lepo honi, Abateko lepoa edo Abategaña deritzo. Malda handiko igoera baten ondoren, tontorrera iristen da. Ordu bat eta erdiko txangoa da.
Baraibartik mendebalderantz hartu behar da. Bide honek, hurbil uzten du Dolboako errepikagailua, eta Izarrite izeneko tokira heltzen da. Toki honetan hasten da agertzen Malloetako izaera harritsua. Laster, Belutako langara heltzen da. Pagadian zehar jarraitzen du bideak gorantz Etzantzako ordokietara irteteko. Hemendik, Abateko leporantz jarraitu, eta berehala heltzen da tontorrera.
Bestela, Intza herritik (313 m) doan bidea ohiko mendi ibilbidea da. Lehenik, Abateko lepora iritsi behar da, eta hortik tontorrera. 2 ordu eta erdiko ibilaldia da.
Azkenik, Errazkin herritik (410 m), Soroaundiko zelaietara iristen da porlanezko bide batetik, hortik Azkarateko Malkorratik eta azkenik bat egiten du bideak Intzatik datorrenarekin. 2 ordu 15 minutu hartzen du joateak.

## Beste toki batzuk

Mendi honetatik gertu, Atakaxar lepoan, izen bereko trikuharria edo Intzako Malloa dago.

## Kanpo estekak

* euskal-herria.org webgunean
* Datuak: Q12268265