OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kritika Saria galizierazko narratibari

Kritika Saria galizierazko narratibari (galizieraz: Premio da Crítica de narrativa galega) Espainiako literatura sari bat da, 1976tik Espainiako Literatur Kritikarien Elkarteak ematen duena, urteroko Kritika Sarien barruan.

## Saridunak

* 1976 - Carlos Casares: Xoquetes para un tempo perdido
* 1977 - Silvio Santiago García: O silencio redimido.
* 1978 - Xoán Ignacio Taibo: Homes de ningures
* 1979 - Álvaro Cunqueiro: Os outros feriantes
* 1980 - Xavier Alcalá: Fábula
* 1981 - Alfredo Conde: Breixo
* 1982 - Víctor Fernández Freixanes: Triángulo inscrito na circunferencia
* 1983 - Camilo Gonsar: Desfeita
* 1984 - Alfredo Conde: Xa vai o grifón no vento
* 1985 - Lois Xosé Pereira: As horas de cartón
* 1986 - Antón Risco: Memoria de un emigrante
* 1987 - Ricardo Carballo Calero: Sporpio
* 1988 - Víctor Fernández Freixanes: O enxoval da novia
* 1989 - Manuel Rivas: Un millón de vacas
* 1990 - Xavier Queipo: Artico
* 1991 - Xosé Luis Méndez Ferrín: Arraianos
* 1992 - Salvador García Bodaño: Os misterios de monsieur d'Allier
* 1993 - Suso de Toro: Tic-tac
* 1994 - Xurxo Borrazás: Criminal
* 1995 - Xesús Manuel Valcárcel: O capitán Lobo Negro
* 1996 - Carlos Casares: Deus sentado nun sillón azul
* 1997 - Xosé Carlos Caneiro: Un xogo de apócrifos
* 1998 - Manuel Rivas: O lapis do carpinteiro
* 1999 - Xosé Luis Méndez Ferrín: No ventre do silencio
* 2000 - Suso de Toro: Non volvas
* 2001 - Xosé Vázquez Pintor: A memoria do boi
* 2002 - Carlos Casares: O sol do verán
* 2003 - Xabier López López: A vida que nos mata
* 2004 - Xesús Constela: As humanas proporcións
* 2005 - Teresa Moure: Herba moura
* 2006 - Manuel Rivas: Os libros arden mal
* 2007 - Luís Rei Núñez: O señor Lugrís e a negra sombra
* 2008 - Marcos S. Calveiro: Festina lente
* 2009 - Xabier Quiroga: O cabo do mundo
* 2010 - Víctor Fernández Freixanes: Cabalo de ouros
* 2011 - Antón Riveiro Coello: Laura no deserto
* 2012 - Begoña Caamaño: Morgana en Esmelle.
* 2013 - Anxos Sumai: A lúa da colleita
* 2014 - Xabier Quiroga: Zapatillas rotas.

## Erreferentziak

* ↑ «David Trueba gana el Premio Nacional de la Crítica» El País 2009-4-18.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3393925
# Kotorrio ibaia

Kotorrio ibaia Bizkaiko mendebaldean dagoen antzinako meatze ibaia da. Barbadun ibaiaren ibaiadarra da.
El Campillo industrialdean (Abanto-Zierbena) 100 metroko altueran jaio eta behin Abanto-Zierbenako izen bereko auzoa zeharkatuta, Muskizera heltzen da. Hantxe, San Juan auzoan Barbadun ibaiaren eskuinaldera isurtzen da.

## Ezaugarriak

Harlauzez substratoez sortzen da, ur-jauziak eta putzuak aldizkatzen. Begetazioa ondo babestuta dago. Ibaiaren azken tartean erriberako begetazioa da nagusi. Makroornogabeen komunitatea ugaria da.

## Ibaiadarrak

* Picón ibaia
** Tobas Erreka
*** Txikito Erreka
* Sobaco Erreka

## Erreferentziak

* ↑ http://www.bizkaia.eus/home2/Temas/DetalleTema.asp?Tem_Codigo=2659&idioma=CA&dpto_biz=2&codpath_biz=2%7C347%7C2550%7C2629%7C2659

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Kotorrio ibaiaren biziberritzeko lanak Youtuben.
* Datuak: Q12261634
# Kotorreko ahoak

Kotorreko ahoak edo Kotorreko badia (montenegroeraz: Бока Которска / Boka Kotorska, bɔ̂ka kɔ̂tɔrskaː ahoskatua; italieraz: Bocche di Cattaro), normalean Boka ("badia") soilik deitua, Adriatikoko badia da, hego-mendebaldeko Montenegron dagoena.
Badiak antzinarotik ditu biztanleak. Ondo mantenduriko Erdi Aroko herrixkez- Kotor, Risan, Tivat, Perast, Prčanj edota Herceg Novi- eta eremu naturalez beterik dago. 1979an UNESCOk Kotorreko lurralde kultur-historiko eta naturala Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Hainbat eliza eta monasterio ortodoxo eta katolikoak dituenez erromes askoren helmuga da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q207468
* Multimedia: Bay of Kotor / Q207468
# Kotromanić

Kotromanić (serbieraz: Котроманић) errege-dinastia izan zen, XIII-XV. mendeetan Bosnian nagusitu zena. Eztebe Kotromanić-ek (1287-1314) sortu zuen dinastia, Hungariako erregeen mende, eta Eztebe semeak sortu zuen Bosniako Erresuma independentea 1322an. 1325ean hartu zuen Hum edo Herzegovinako lurraldea. Hungariaren aurkako gudu askoren ondoan, Eztebe Tvurtko I.ak (Bosniako errege 1351-1391 bitartean) Adriatiko aldera zabaldu zituen bere lurrak, eta 1390. urtean Serbia, Bosnia, Dalmazia eta Kroaziako errege izendatu eta hegoaldeko eslaviarren buruzagi nagusi bihurtu zen. Tvurtko I.aren ondoren ordea, guztiz txikitu zen Bosniako Erresuma, barne gatazken eta Hungariako eta Turkiako erresumen erasoen ondorioz. 1463an hil zuten turkiarrek Eztebe Tomašević, Kotromanic dinastiako azken erregea.

## Erreferentziak

* ↑ Kotromanic. Lur Hiztegi Entziklopedikoa, CC-BY 3.0, euskara.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-1-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q178438
* Multimedia: House of Kotromanić / Q178438
# Kotov sindromea

Kotov sindromea, xakean, Alexander Kotovek Think Like a Grandmaster (1971) liburuan lehenengo aldiz deskribatu zuen fenomenoa da. Fenomeno hau jokalari batek egoera zail batean denbora gehiegi pentsatzen duenean eta konponbide argirik aurkitzen ez duenean ematen da. Orduan, jokalaria denbora gutxi falta zaiola ohartzen da eta mugimendu bat egiten du, orokorrean, jokalariak aztertu ez duen mugimendu oker bat eta horrek partida galtzea ekartzen duena. Fenomenoa deskribatu ondoren, hainbat jokalarik onartu zuten prozesu hau oso ohikoa zela.
Rise Against punk rock talde estatubatuarraren abesti batek "Kotov Syndrome" izenburua darama, "Appeal to Reason" diskoan (2008ko urria).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3294974
# Kotrčiná Lúčka

Kotrčiná Lúčka Eslovakiako udalerri bat da, Žilinako barrutian kokatuta. 4,15 km²ko azalera du eta 478 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q384799
* Multimedia: Kotrčiná Lúčka / Q384799
# Kottayam barrutia

Kottayam barrutia Indiako barruti bat da, Kerala estatuan. 1.974.551 biztanle ditu 2.208 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Ernakulam barrutia Alappuzha barrutia Idukki barrutia Pathanamthitta barrutia

## Ikus, gainera

* Kerala

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1353354
* Multimedia: Kottayam district / Q1353354
# Kotte Ezenarro

Kotte Ezenarro (Hendaia, Lapurdi, 1949ko abenduaren 27a) Frantziako Alderdi Sozialistako euskal politikaria da. 2014tik Hendaiako auzapeza da, bigarrenez. Horrez gain, 2011tik Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko presidenteordea da.
# Kontxeziri

"Kontxeziri", (euskalkiaz "Kontxezi'ri") Joan Ignazio Iztueta idazleak idatzitako abestia da. Jatorriz gero emaztea izango zen bere emaztegaiari, Concepcion Bengoetxeari eskainitako poema bat zen. Doinuaren egileaz ez dakigu ezer.

## Hitzak

Horrela jaso zuen Arozamenak:
Maite bat maitatzen det, maitagarria begui ederra du ta guztiz argia; daukat urruti, bañan ezin kendu det burutik
aren itxura, saldu albaliteke pisura,
uriaren truke,
nork erosi faltako ez luke?
Ogei ta lau "leguaz" nago aparte, bitartean badauzkat millioi bat ate, guztiak itxirik, nai arren ezin egon ixillik; beti negarrez, nere maite maitearen galdez: ote dan bizi, biotz-biotzeko nere Kontxezi.
Egunaz argi gutxi, gauean, illun, konsuelorik ez da neretzat iñun
maitea gabe; egin ote nadiñ aren jabe oroitutzean, zenbait "pena" nere biotzean
ditut igaro; maite det eta ez da "milagro".
Ai au bakardadea eta tristura! Nere biotz gaixoa ezin piztu da, ain dago illa; beti dabil "consuelo" billa; bere artean, banengo maitearen aldean, ordutxo biko, "pena" guztiak lirake ilko.
Nere maitea zutzaz ni oroitzen naiz, lotan ere bai; zu ikusitzera nik joan nai; "libre" banengo
or nintzake egun bigarrengo, naiz orduan ill, ez nuke izango batere miñ.
Lenengo gau batean egin det amets, bañan "pentsamenduak" beti "al revés" irteten dira: ustez nengoen zuri begira, maite polita, "kofrearen" gañean jarrita, kontu kontari, nai nuen bañan ez nintzan ari.
Maite nerea daukat beti gogoan: ai, orain banengo ni aren alboan
iñoiz bezala! Jaunak amets au kunpli dezala, balitz konbeni, "konsueloz" ilko nintzake ni
nere ustean, maitatxoen biotza ikustean.
Nere maite polita ez da ezer etsi, biyar ere ez bada or nazu etzi
lengo lekuan, allegatutzen naizen orduan, ai ura poza, nere maite maitetxo biotza! zuri begira, pena guztiak aztuko dira.

## Bibliografia

* Jesus Maria Arozamena-Tomas Garbizu: Viejas canciones donostiarra. Donostiko kantu zarrak. Donostiako Aurrezki Kutxa, Donostia, 1971, 158-161 or.

## Erreferentziak

* ↑ 158 or.

## Kanpo estekak

* Abestiaren partitura.
* Eusko Ikaskuntza. (Hitzak (gaurko grafiara pixka bat egokituz) + partitura + abestia deskargatzeko aukera).
* Imanol Lartzabalen bertsioa.
# Kontxi Aizarna

Kontxi Aizarna Letamendia (Aizarna, Zestoa, Gipuzkoa, 1958) irakaslea eta musika-pedagogoa izan da ogibidez.

## Ibilbidea

Zarauzko ikastolan hasi zen lanean 19 urte zituela, eta bizitza osoa pasa du haurrekin eta musikarekin lanean, Imanol Urbieta musikari ezagunarekin batera. 1983an sortu zuten biek Xirula Mirula musika eta pedagogia eskola-laborategia, eta han ibili zen laguntzen, eskolak ematen, kanta berriak haurrekin esperimentatzen, koordinazio-lanak egiten edota grabazio-teknikari gisa lanean, besteak beste.

## Abestiak

Hainbat abesti sortu edo egokitu zituzten, hainen artean: Alaken Iratzeder poeta eta idazle lapurtarraren [Jean Marie Ihartza] liburu Imanolek batean aurkitutakoa. Onomatopeien mundua beti gustatu zitzaien. «Alaken/ txin pun/ ala pikula/ tun paire».
Bizarzuri ere sortu zuten. Kanta horrek bere istoriotxoa ere badu. Aiako [Gipuzkoa] eskolan ezagutzen zuten Imanol, eta urte batean esan zioten: «Imanol, kanta bat egin behar diguzu, gurea izango dena». Bizarzuri Aiako umeei egin zien.
   Zer omenaldi handiagoa, jendeak Imanolen kantak herrikoitzat jotzea baino.

## Erreferentziak

* ↑ Lartzanguren, Edu. ««Onenak ginen, onak ote ginen jakin gabe»» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-03-10).
* ↑ ««Zer omen handiagoa, jendeak Imanolen kantak herrikoitzat jotzea baino»» Berria 2023-12-15 (Noiz kontsultatua: 2023-12-15).

## Ikus, gainera

* Xirula Mirula

## Kanpo estekak

* Elkarrizketa Berrian
* Datuak: Q27586719
# Kontxako Erlojuak

Kontxako Erlojuak (izatez erloju bat eta barometro bat) Donostiako Kontxa pasealekuan dagoen hiriaren zutabe pare ikonikoa dira, kale-argi monumentalak, La Perla eraikina eta baranda bezala, pasealekua egin zeneko (1910-1916) garaiko lana, Rafael Aldai arkitektoaren lana.
Hasiera batean obelisko formako bi zutoin besterik ez ziren, baina gero erloju bat jarri zen ekialde edo ezkerrekoan (hiritik begiratuta) eta barometro bat mendebalde edo eskuinekoan. Bakoitzaren gainean haize-orratz bana ere badago.

## Erreferentziak

* ↑ «Kontxako pasealekua - Cristina Enea Fundazioa» www.cristinaenea.eus (Noiz kontsultatua: 2023-01-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Los relojes de La Concha, en el cupón de la ONCE del sorteo del 23 de septiembre» El Diario Vasco 2019-09-16 (Noiz kontsultatua: 2023-01-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q116444099
* Multimedia: Kontxa clocks / Q116444099
# Kontxako baranda

Kontxako baranda Donostiako ikur ezagun bat, diseinu industrialeko lan bat, baranda artistiko eta funtzional bat, 1910an hasia Rafael Aldai udal arkitektoak Kontxako Pasealekuaren gainerako elementuak diseinatzearekin batera (pasealekuko kalea bera, erlojuak, hondartzarako sarbideak, kale-argi ikusgarriak).

## Historia

Hasierako piezak Fundiciones Molinao enpresak egin zituen. Azken urteetan, Obras Especiales enpresa nafarrak (Obenasa, Iruñea) eta Mendia y Murua (Errenteria) delakoak egin dituzte konponketak, eta hortaz, pieza originalak berriekin ordezkatu izan dira. Baranda zatiak ordezkatzen direnean, Donostiako Udalak saldu edo zozketatu izan ditu hiritarren artean. Mendia y Murua enpresak 21. mendean barandaren diseinuan oinarritutako elementuak saltzen ditu, diseinua ez baitago patente batek babestua.

## Diseinua

Barandan errepikatzen diren elementuak, zuriz margotutako burdinan eginak, ia metro bat garai dira (965 milimetro) eta 76 cm zabal. Badira bi puntu pasealekuan non desberdinak diren tarte pare bat dauden, eta bat alderantziz dagoena: barandako pasealekuko ibiltariei begira egon gabe, hondartzara begira dago.

## Erreferentziak

* 1 2 «Kontxako baranda - Donostia Turismoa» www.sansebastianturismoa.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-03).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Joaquin. (2018-07-17). «La barandilla de La Concha de Donostia-San Sebastián, un patrimonio protegido.» AVPIOP (Noiz kontsultatua: 2023-02-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) «A la venta trozos de la barandilla de La Concha por 145 euros» EITB (Noiz kontsultatua: 2023-02-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q116444230
* Multimedia: Kontxa avenue railings (Mendia y Murua) / Q116444230
# Kontxi Barturen Uriarte

Kontxi Barturen Uriarte (Bakio, Bizkaia, 1921) Bakioko baserritarra da.

## Biografia

Kontxi Barturen Uriarte Bakioko Artzalde auzoko Goikolea baserrian jaio zen 1921. urtean eta bertan hazi zen. Aita bertakoa zuen eta ama Artetxe baserrikoa. 11 neba-arrebetatik hirugarrena izan zen eta ume-umetatik hasi behar izan zen etxeko zein baserriko lanetan, batik bat amaren alboan. Bere nebetariko bat Pedro Pascual Barturen musikaria da.
Bost urtegaz hasi zen auzoko eskolan eta beranduago herrikora joan ziren. Asko josi zuen eskola garaian eta denetarik egin izan zuen familiakoentzat.
Gerra Zibilean, etxean eta auzoan militarrak izan zituzten eta oso ondo gogoratzen du garai hura.

### Umezain

12 urtera arte eskolan aritu arren, 10 urte bete orduko umezain aritu zen Bizkarganen "Bizgane".
Familia berekoekin, 14 urtegaz Gernikara joan zen neskame urte beterako. 20 urtegaz San Pelaioko Ostiena baserrira ezkondu zen eta bertan bizi izan zen ordudanik etxea eta baserriko beherrak ondo gobernatuz.

## Erreferentziak

* ↑ «Irurak-bateko hoditeria lehertu - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).

## Kanpo estekak

* Ahotsak ekimenean https://ahotsak.eus/bakio/hizlariak/kontxi-barturen-uriarte/
* Bakioko testigantzak Ahotsak ekimenean: https://ahotsak.eus/bakio/
* Datuak: Q124759338
# Kromsdorf

Kromsdorf Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, [[Weimarer Land (barrutia)|Weimarer Land]] barrutian. 2014an 1.468 biztanle zituen 10,72 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q684733
* Multimedia: Kromsdorf / Q684733
# Krompachy

Krompachy Eslovakiako udalerri bat da, Spišská Nová Vesko barrutian kokatuta. 22,89 km²ko azalera du eta 8848 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1246. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q842018
* Multimedia: Krompachy / Q842018
# Kronach

Kronach Alemaniako hiri-udalerri bat da, Bavaria estatuan. Azken zentsuaren arabera 16.906 biztanle zituen, 66,98 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q494537
* Multimedia: Kronach / Q494537
# Kronburg

Kronburg Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [[Unterallgäu (barrutia)|Unterallgäu]] barrutian. 2014an 1.770 biztanle zituen 20,26 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q547520
* Multimedia: Kronburg / Q547520
# Kronau (Baden)

Kronau Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, [[Karlsruhe (barrutia)|Karlsruhe]] barrutian. 2014an 5.526 biztanle zituen 10,91 kilometro koadrotan banatuta.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q542399
* Multimedia: Kronau / Q542399
# Kronberg im Taunus

Kronberg im Taunus Alemaniako hiri-udalerri bat da, Hessen estatuan. Azken zentsuaren arabera 18.416 biztanle zituen, 18,58 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q569634
* Multimedia: Kronberg im Taunus / Q569634
# Kronborg gaztelua

Kronborg gaztelua (danieraz Kronborg Slot) Danimarkako Helsingør herrian kokaturik dagoen gaztelua da. Mundu mailan famatua egin zen bertan inspiratu zelako William Shakespeare idazle ingelesa Hamlet idazterako orduan. Parean daukan Suediako Helsingborgekin batera Itsaso Baltikorako sarrera kontrolatzeko eraiki zen itsasarteko aduanak emandako dirua erabiliz.

## Historia

Pomeraniako Erik erregeak, Øresund itsasartea igarotzeko, itsasontziek bidesaria ordaindu behar zutela erabaki zuen: hartarako, 1420. urtearen inguruan gotorleku bat eraiki zuen, Krogen izena jarri ziona. 1585ean Frederik II erregeak gotorlekua handitzea erabaki eta Kronborg Slot izena jarri zion. Berpizkundeko euopar gaztelu handiena zen artean. 1629an su hartu zuen eta Kristian IV.ak berreraikitzeko lan handiak egin arren, barnealdeak ez zuen garai bateko dotorezia eskuratu. 1658an suediarrek eraso egin zioten eta eraikinak ahulguneak zituenez, 1688 eta 1690 artean kanpoko izar itxurako harresiak eraiki zituzten: garai hartako Europako gaztelurik indartsuena kontsideratu zem.
1739 eta 1900 artean kartzela izan zen. Preso entzutetsuak ere izan zituen, tartean Danimarkako Caroline Mathilde erregina.
2000. urtean Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Kronborg gazteluaren web orri ofiziala
* Datuak: Q189358
* Multimedia: Kronborg Castle / Q189358
# Kroměřížko jauregia

Kroměřížko jauregia (txekieraz: Zámek Kroměříž edo Arcibiskupský zámek, alemanez: Schloss Kremsier) Txekiar Errepublikako herri horretako jauregia da, Olomouceko artzapezpikuen egoitza zena. 1497an eraikia, Hogeita Hamar Urteko Gerran suediar armadak arpilatu zuen. 1664an erabat zaharberritu zuten barroko estiloan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q200693
* Multimedia: Kroměříž Archbishop's Palace / Q200693
# Kloraluminita

Kloraluminita haluro motako minerala da.

## Ezaugarriak

Kloraluminita haluro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {AlCl3 * 6H2O}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kloraluminite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kloramina-T

Kloramina-T edo sodio n-klorotosilamida konposatu kimiko bat da CH$_3$C$_6$H$_4$SO$_2$NClNa formula duena. Solido zuria da.
Kloramina-T erreaktibo gisa usatzen da sintesi organikoan. Arrunki ziklazio-agente moduan baliatzen da azirinak, oxidiazolak, isoxazolak eta pirazolak prestatzeko. Agente oxidatzaile merkea eta toxikotasun txikikoa da. Halaber, nitrogeno-anioien eta katioi elektroizaleen iturria da.
Kloramina-T biozida eta antiseptiko gisa usatzen da. Adibidez piszinetako eta arrainontzien ura desinfektatzeko baliatzen da.

## Sintesia

Toluenosulfonamida sodio hipokloritoz oxidatuz sintetizatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Nayak, Yogeesha N.; Gaonkar, Santosh L.; Saleh, Ebraheem Abdu Musad; Dawsari, Abdullah Mohammed A. L.; Harshitha; Husain, Kakul; Hassan, Ismail. (2022-03-01). «Chloramine-T (N-chloro-p-toluenesulfonamide sodium salt), a versatile reagent in organic synthesis and analytical chemistry: An up to date review» Journal of Saudi Chemical Society 26 (2): 101416. doi:10.1016/j.jscs.2021.101416. ISSN 1319-6103. (Noiz kontsultatua: 2022-11-20).
* ↑ http://chemicalland21.com/lifescience/agro/CHLORAMINE%20T.htm.
* ↑ (Ingelesez) Campbell, Malcolm M.; Johnson, Graham.. (1978-02). «Chloramine T and related N-halogeno-N-metallo reagents» Chemical Reviews 78 (1): 65–79. doi:10.1021/cr60311a005. ISSN 0009-2665. (Noiz kontsultatua: 2022-11-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q420695
* Multimedia: Chloramine T / Q420695
# Klorapatita

Klorapatita fosfato motako minerala da eta apatite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Klorapatita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca5(PO4)3Cl}}$. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Klorapatite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Klorartinita

Klorartinita karbonato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Klorartinita karbonato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Mg2(CO3)(OH)Cl * 2H2O}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Klorartinite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kloramina

Kloramina amoniakoaren hidrogeno-atomoak kloro-atomoz ordezkatuz sortzen diren hiru deribatuetako bakoitza da. Monokloramina (NH$_2$Cl), dikloramina (NHCl$_2$) eta nitrogeno trikloruroa (NCl$_3$) dira. Ura kloroz edo hipokloritoz tratatzen denean eratzen dira, uraren, amoniakoaren eta azido hipokloroso-aren arteko erreakzioaren bidez. Normalean desinfektante moduan erabiltzen dute klorazioan.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Ingurumen hiztegi entziklopedikoa] [2009]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q409375
* Multimedia: Chloramine / Q409375
# Kloranbuzil

Kloranbuzila minbizi mota desberdinak tratatzeko erabili den alkilatzaile antineoplasikoa da. Gaur egun, leuzemia linfozitiko kronikoa tartatzeko erabiltzen dute gehien. Alkilatzaile antineoplasikoen familia farmakologikokoa da, DNAren gainean jarduten dute eta zelula gaiztoak ugaltzea eragozten dute. Aho bidez hartzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ Gipuzkoako Sendagileen Elkargo Ofiziala. Hiztegia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q415939
* Multimedia: Chlorambucil / Q415939
# Kloranfenikol

Kloranfenikola Streptomyces venezuelae bakterioak ekoiztutako antibiotikoa da. Hasiera batean bakterio horrengandik lortzen bazen ere, gaur egun laborategian era sintetikoan lortzen da. Espektro zabaleko antibiotikoa da eta toxikotasun handia du, bere erabilera murrizten duena.

## Erasobidea

Beste antibiotiko batzuen antzera (estreptomizina, tetraziklinak, eritromizina...) kloranfenikolak bakterioen proteinen sintesia eragozten du. Zehazki, polipeptidoen luzapena blokeatzen du prozesu horretan parte hartzen duen entzima inhibituz. Proteinak sortu ezean bakterioak hiltzen dira.
Kloranfenikola gai da bakteriar erribosomei atxikitzeko (proteinen sintesia oztopatuz), baina ez du zelula eukariotoen erribosomak kaltetzen.

## Aplikazioak

Espektro zabaleko antibiotikoa denez, bakterio Gram negatibo zein Gram positiboen aurka oso eraginkorra da. Klamidiak, mikoplasmak eta Rickettsiak sentikorrak dira ere kloranfenikolarekiko.
Aurkitu zutenean, 1950.eko hamarkadaren hasieran, antibiotiko ezin hobea zela uste zuten zientzialariek: espektro zabalekoa, oso egonkorra, alergia gutxi eragiten zuena, aho bidetik har zitekeena....Zoritxarrez, laster ohartu ziren efektu toxikoa zuela: kasu gutxitan bada ere, kloranfenikolak hezur-muina kaltetu dezake, anemia aplasikoa izeneko gaitz larria sortuz. Hezur-muinak ez ditu odoleko zelulak ekoizten eta gaitzak heriotza eragiten du.
Arrisku hori dela eta, kloranfenikola gutxitan erabiltzen da, infekzio oso larriak tratatzeko besterik ez. Sukar tifoidea, meningitisa eta ospitaletan hartutako infekzio larri eta iraunkorren aurka erabili ohi da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q274515
* Multimedia: Chloramphenicol / Q274515
# Klorargirita

Klorargirita haluro motako minerala da eta chlorargyrite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Klorargirita haluro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {AgCl}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1,5 - 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Chlorargyrite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q410592
* Multimedia: Chlorargyrite / Q410592