OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Polifenol

Polifenol molekula bakoitzeko fenol talde bat baino gehiago duten landareetan aurkitutako substantzia kimiko talde bat da. Polifenolak, oro har, tanino hidrolizagarrietan- glukosaren azido galikoaren eta beste azukre batzuen esterrak direnak-; eta fenilpropanoideak- hala nola lignina, flabonoideak eta tanino kondentsatuak- banatzen dira.
Polifenolen iturri nagusiak baiak, tea, garagardoa, mahatsa, oliba olioa, kakaoa, intxaurrak, kakahueteak, mingranak, matea eta beste fruitu eta landare batzuk dira. Ardoen egituran garrantzizkoak diren fenol funtzioko konposatuen (tanino, antoziano, hainbat substantzia koloragarri, eta abarren) multzoa osatzen dute.

## Erreferentziak

* 1 2 Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [2002]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q290439
* Multimedia: Polyphenols / Q290439
# Polifita

Polifita silikato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Polifita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na5(Na4Ca2)Ti2(Si2O7)(PO4)3O2F2}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Polyphite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Polietilienimina

Polietienimina (PEI) edo poliazidirina polimero organikoa da H[CH$_2$–CH$_2$–NH–]$_n$H formula duena. Polimero linealak amina sekundarioak baino ez ditu, adarkatuek ordea amina primarioak, sekundarioak eta tertziarioak dituzte. Polimero adarkatuen adarkatze-maila erabatekoa denean dendrimeroak eratzen dira zeintzuk amina sekundariorik ez duten.

## Ezaugarriak

PEI lineala solido erdikristalinoa da gela-tenperaturan eta adarkatutako PEIak amorfoak dira.
PEI lineala ur berotan (pH baxuetan), metanoletan, etanoletan eta kloroformotan disolbatzen da. Aldiz, disolbaezina da ur hotzetan, bentzenotan, eter etilikotan eta azetonatan. PEI linealaren urtze-puntua 67 C ingurukoa da.

## Sintesia

PEI adarkatua aziridinaren eraztunaren bidezko polimerizazioz presta daiteke eta erreakzio-baldintzen araberakoa izango da adarkatze-maila.
PEI lineala beste polimeroak modifikatuz lor daiteke, adibidez, poli(2-etil-2-oxazolidina)ren hidrolisiaz.

## Erabilera

PEIk anitz erabilera ditu industrian, adibidez, detergenteetan, adhesiboetan, ur-tratamendurako agenteetan, kosmetikan, papergintzan eta CO$_2$-a kapturatzeko teknologietan.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Yemul, Omprakash; Imae, Toyoko. (2008-06-01). «Synthesis and characterization of poly(ethyleneimine) dendrimers» Colloid and Polymer Science 286 (6): 747–752. doi:10.1007/s00396-007-1830-6. ISSN 1435-1536. (Noiz kontsultatua: 2022-11-25).
* ↑ (Ingelesez) Soradech, Sitthiphong; Williams, Adrian C.; Khutoryanskiy, Vitaliy V.. (2022-11-08). «Physically Cross-Linked Cryogels of Linear Polyethyleneimine: Influence of Cooling Temperature and Solvent Composition» Macromolecules 55 (21): 9537–9546. doi:10.1021/acs.macromol.2c01308. ISSN 0024-9297. (Noiz kontsultatua: 2022-11-25).
* ↑ (Ingelesez) Zhuk, D. S., Gembitskii, P. A., & Kargin Russian Chemical Reviews; Vol 34:7.1965, V. A.. (19675). Russian Chemical Reviews, 34:7..
* ↑ (Ingelesez) Tanaka, Ryuichi; Ueoka, Isao; Takaki, Yasuhiro; Kataoka, Kazuya; Saito, Shogo. (1983-06). «High molecular weight linear polyethylenimine and poly(N-methylethylenimine)» Macromolecules 16 (6): 849–853. doi:10.1021/ma00240a003. ISSN 0024-9297. (Noiz kontsultatua: 2022-11-25).
* ↑ (Ingelesez) Brissault, Blandine; Kichler, Antoine; Guis, Christine; Leborgne, Christian; Danos, Olivier; Cheradame, Hervé. (2003-05-01). «Synthesis of Linear Polyethylenimine Derivatives for DNA Transfection» Bioconjugate Chemistry 14 (3): 581–587. doi:10.1021/bc0200529. ISSN 1043-1802. (Noiz kontsultatua: 2022-11-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q418697
# Polifiletiko

Biologian filogenia bat polifiletikoa dela esaten da talde osoko arbaso komunik gertuena agertzen ez denean. Hau gertatzen da hainbat adar ezberdin batzen direnean modu artifizialean zuhaitz bat eratzeko.
Honen adibide izan daitezke algak, esporozooak eta ungulatuak. Talde polifiletikoak unibertsaldi baztertzen dira sailkapen modernoetan, baina inertzia eta ohiturak direla eta testu liburu eta lan askotan oraindik erabiltzen dira.
Normalki izaki bizidunen arteko ahaidetasunaren gaineko akatsetan oinarritzne dira. Adibidez karaktere bat talde batean baino gehiagotan agertzen denean hauek batzeko ohitura egoten da, nahiz eta karaktere hori eboluzio konbergenteagatik izan daitekeen.
Polifiletiko eta parafiletiko ez dira gauza bera. Polifiletikoaren kontrakoa monofiletikoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q217743
* Multimedia: Polyphyly / Q217743
# Poliez-Pittet

Poliez-Pittet Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, Vaud kantonamendua barrutian. 2014an 847 biztanle zituen 5 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q70578
* Multimedia: Poliez-Pittet / Q70578
# Poliginia

Poliginia (grezierazko polys, "asko", eta gyne, "emakume" hitzen lotunea da) biologiak eta antropologiak erabilitako terminoa da, kontrakoa monoginia duena.
* Antropologian, gizon bat aldi berean emazte bat baino gehiagorekin ezkonduta egotea onartzean datza. Poligamiaren mota arruntena da.
* Botanikan, pistilo asko duen lore zein landarearen ezaugarria da.
* Zoologian, ar batek eme askorekin kopulatzean datza.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q243688
* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Poligamia. .
# Paraleloko zirkuitu

Paraleloko zirkuitu edo paralelo-zirkuitua gailu guztien sarrera-borne edo sarrera-terminalak (sorgailuak, erresistentziak, kondentsadoreak, etab.) euren artean elkarturik dauden zirkuitua da, era berean irteera-borne edo irteera-terminalak ere euren artean elkarturik daudelarik.
Parekotasun hidrauliko bat jarraitu ezkero, paraleloan konektaturiko bi ur-biltegiek biak batera elikatuko dituen sarrera komun bat izango dute, gisa berean bi ur-biltegiak batera ustuko dituen irteera komun bat ere izango dute. Etxebizitza bateko bonbillek ere paralelo-zirkuitu bat osatzen dute.
Paraleloan konektatutako gailuen arabera, balore totala edota balore baliokidea honako formulen bidez lortu ahal daitezke:
* ${V_{T}}={V_{1}}={V_{2}}=...={V_{n}}\,$
* ${I_{T}}={I_{1}}+{I_{2}}+...+{I_{n}}\,$
* ${1 \over R_{T}}={1 \over R_{1}}+{1 \over R_{2}}+...+{1 \over R_{n}}\,$
* ${C_{T}}={C_{1}}+{C_{2}}+...+{C_{n}}\,$
          Etengailua 1Etengailua 2Irteera IrekiaIrekiaIrekia IrekiaItxiaItxia ItxiaIrekiaItxia ItxiaItxiaItxia
Gailu elektrikoen beste kokapen mota bat serieko zirkuitua da. Honetan balore baliokideak paralelo-zirkuitoaren aurkako eran kalkulatzen dira.

## Ikus gainera

* Serieko zirkuitua
* Zirkuitu elektriko
* Osagai elektronikoak
* Ohmen legea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q302489
* Multimedia: Parallel circuits / Q302489
# Paralepista gilva

Lepiota subgracilis Tricholomataceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoa: Clitocybe gilva, Lepista gilva.

## Deskribapena

Kapela: 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Ez oso mamitsua, hasieran ganbila, ondoren lau-deprimitua edo inbutu moduan; leuna, glabroa, distiratsu samarra, horixka, edo hur kolorekoa edo hori-marroi argi kolorekoa, eguraldi lehorrarekin zurbilagoa.
Orriak: Sinpleak, zurixkak, estu, dekurrente luze.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: 3 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 0,6 cm bitarteko lodierakoa. Leuna, kolore berekoa edo argiagoa, haritsua, betea gero barnehutsa; oinarria feltroduna hifa mizeliodunekin eta sarritan loditua.
Haragia: Zurbila, okre antzeko argia oinaren oinarrian; usain aromatiko samarrekoa eta zapore garratz samarrekoa.
Etimologia: Clitocybe hitza grekotik dator, burua esan nahi du, kapelaren formagatik. Gilva epitetoa berriz latinetik dator, horia, esan nahi duen "gilvus" hitzetik.

## Jangarritasuna

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

Clitocybe inversa baino argiagoa da, antzekoa da tamainaz eta itxuraz; bestalde berezko tantatxoengatik kapelaren gainazala gehienetan distiratsua izaten du, batez ere ertzerantz.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean. Koniferoen eta hostozabalen basoetan, taldekoia da, zirkuluetan ere ateratzen da.

### Banaketa eremua

Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Europa, Errusia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 142 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 367 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Paralepista gilva: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q118124352
# Paralepididae

Paralepididae arrain aulopiformeen familia da, mundu osoko itsasoetan bizi dena.
Familiak 58 espezie ditu 12 generotan banaturik:
* Arctozenus
* Dolichosudis
* Lestidiops
* Lestidium
* Lestrolepis
* Macroparalepis
* Magnisudis
* Notolepis
* Paralepis
* Stemonosudis
* Sudis
* Uncisudis

## Erreferentziak

* ↑ Nelson, Joseph S.. (1976). Fishes of the World. John Wiley & Sons ISBN 0-471-54713-1..
* ↑ www.fishbase.us

## Kanpo estekak

* Datuak: Q582420
* Multimedia: Paralepididae / Q582420
* Espezieak: Paralepididae
# Phylomictis

Phylomictis Oecophoridae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Phylomictis maligna da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Phylomictis arctans | daturik gabe |
| Phylomictis decretoria | daturik gabe |
| Phylomictis eclecta | daturik gabe |
| Phylomictis idiotricha | daturik gabe |
| Phylomictis leucopelta | daturik gabe |
| Phylomictis lintearia | daturik gabe |
| Phylomictis maligna | daturik gabe |
| Phylomictis monochroma | daturik gabe |
| Phylomictis obliquata | daturik gabe |
| Phylomictis palaeomorpha | daturik gabe |
| Phylomictis sarcinopa | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10349270
# Phylopatris

Phylopatris Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Phylopatris terpnodes da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Phylopatris terpnodes | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7189444
# Piramide pentagonal giroelongatu

Piramide pentagonal giroelongatua :
| Taldea | Johnsonen solidoak J$_{10}$ – J$_{11}$ – J$_{12}$ |
| Aurpegi kopurua | 15 hiruki pentagono bat |
| Ertz kopurua | 25 |
| Erpin kopurua | 11 |
| Erpin-konfigurazioa | 5(3$^3$.5) 1+5(3$^5$) |
| Simetria-taldea | C$_{5v}$, [5], (*55) |
| Propietateak | Ganbila |
| Poliedro duala | - |
| Garapena ||
Geometrian, piramide pentagonal giroelongatua Johnsonen solidoetako bat da (J$_{11}$), piramide pentagonal bat "giroelongatuz" eraiki daitekeena; hau da, antiprisma pentagonal bat piramide pentagonalaren oinarriari lotuz.
Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Poliedro duala

Piramide pentagonal giroelongatuaren dualak 11 aurpegi ditu: 5 kometa, pentagono erregular bat eta 5 pentagono irregular.
| Piramide pentagonal giroelongatu duala | dualaren garapena |

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Weisstein, Eric W.: "Gyroelongated pentagonal pyramid" MathWorld-en.
* Datuak: Q139829
# Piran

Piran (italieraz: Pirano), Esloveniako hiria da, Kostaldea-Karst eskualdean dagoena. 2008ko erroldaren arabera 17.491 biztanle ditu, hauetatik 4.092 herrigunean. Esloveniako kostaldean dagoen hiru herrietako bat da, Piranoko badiaren ertzean kokaturik dago, Itsaso Adriatikoan, Koperretik 18 kilometro eskasera.

## Etimologia

Ez da ezagutzen Piranen fundazio data, biana izena grekerazko pyrranos ("gorria") hitzetik etor liteke, eremuko lur gorriarengatik jarrita.

## Hizkuntzak

Piran ofizialki elebiduna da, esloveniera eta italiera hartzen ditu bere baitan, hortik Piran-Pirano izena.

## Historia
### Lehen asentamentuak

Lurraldeko lehenengo biztanleak iliriarrak izan ziren. Nekazariak, ehiztariak eta arrantzaleak ziren baina pirata jokaera ere izan zuten. K.a. 178an erromatarrek konkistatu zuten eremua eta 177an villa rusticae batzuk altxatu zituzten.

### Erdi Aroa

VI mendean avaroek eta eslaviarrek erromatarrak bidali egin zituzten eta VII mendean bizantziarrek Piran gotortu egin zuten. 788an frankoek konkistatu zuten eta ordutik aurrera Germaniako Erromatar Inperio Santuaren barnean egon zen.

### Aro modernoa

1812an, Napoleondar Gerretan, itsasontzi frantziar eta ingelesen arteko borroka izan zen bertan. XIX mendearen bukaeran Piran Austria-hungariako Inperioaren parte bihurtu zen eta 1918an inperioa desegin ondoren Jugoslaviaren parte izan zen 1992an Esloveniak askatasuna lortu zuen arte.

## Ondasun nabarmenak

* San Jurgi eliza: XII mendean jadanik bazen eliza bertan baina XVII mendearen hasieran veneziar pizkundeko estiloan berria eraiki zen.
* Tartini enparantza.
* Sečovlje gatzagak.

## Iruditegia

* Piranen ikuspegia.
* San Jurgi eliza.
* Tartini enparantza.
* Kirol kaia.
* Lurmuturra eta itsasargia.
* Kale estuak.
* Sečovlje gatzagak.

## Hiri senidetuak

* Acqualagna (Italia)
* Aquileia (Italia)
* Bjugn (Norvegia)
* Castel Goffredo (Italia)
* Indianapolis (AEB)
* Łańcut (Polonia)
* Keszthely (Hungaria)
* Ohrid (Mazedonia)
* Valleta (Malta)
* Venezia (Italia)
* Vis (Kroazia)
* Mangalia (Errumania)

## Kanpo estekak

* (Eslovenieraz) (Italieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q1382
* Multimedia: Piran / Q1382
# Piramidioi

Piramidioia, obelisko eta piramideen tontorrean jartzen zen piramide formako zatia da. Ra eguzki jainkoa pausatzen zen tokia sinbolizatzen zuen, monumentuaren koroatzean, Zerua eta Lurra batzen diren toki.
Zati hau, beharbada, urre edo brontzez estaltzen zen, beste material batzuekin egiten zen arren XIII. dinastiako faraoia izan zen Khendyerren granito beltzezkoa edo Snefru faraoi ospetsuaren Turako kareharrizkoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q687103
* Multimedia: Pyramidia / Q687103
# Piramide triangeluar elongatu

Piramide triangeluar elongatua :
| Taldea | Johnsonen solidoak J$_6$ – J$_7$ – J$_8$ |
| Aurpegi kopurua | 1+3 hiruki 3 karratu |
| Ertz kopurua | 12 |
| Erpin kopurua | 7 |
| Erpin-konfigurazioa | 1(3$^3$) 3(3.4$^2$) 3(3$^2$.4$^2$) |
| Simetria-taldea | C$_{3v}$, [3], (*33) |
| Propietateak | Ganbila |
| Poliedro duala | Autoduala |
| Garapena ||
Geometrian, piramide triangeluar elongatua Johnsonen solidoetako bat da (J$_7$), tetraedro baten oinarriari prisma triangeluar bat lotuz eraiki daitekeena.
Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Formulak

Piramide triangeluar elongatuaren aurpegi guztiak erregularrak badira, eta ertzaren luzera $a$, gainazalaren azalera ($A$) eta bolumena ($V$) formula hauen bidez kalkula daitezke:
$A=(3+{\sqrt {3}})a^{2}\approx 4,73205a^{2}$
$V=({\frac {1}{12}}({\sqrt {2}}+3{\sqrt {3}}))a^{3}\approx 0,550864a^{3}$

## Poliedro duala

Piramide triangeluar elongatuaren dualak 7 aurpegi ditu: 4 hiruki, 3 trapezio.
Edozein piramide elongatutan, lortzen den solidoa topologikoki (baina ez geometrikoki) autoduala da
| Piramide triangeluar elongatu duala | dualaren garapena |

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Weisstein, Eric W.: "Elongated triangular pyramid" MathWorld-en.
* Datuak: Q82172
# Piramide pentagonal elongatu

Piramide pentagonal elongatua :
| Taldea | Johnsonen solidoak J$_8$ – J$_9$ – J$_{10}$ |
| Aurpegi kopurua | 5 hiruki 5 karratu pentagono bat |
| Ertz kopurua | 20 |
| Erpin kopurua | 11 |
| Erpin-konfigurazioa | 5(4$^2$.5) 5(3$^2$.4$^2$) |
| Simetria-taldea | C$_{5v}$, [5], (*55) |
| Propietateak | Ganbila |
| Poliedro duala | Autoduala |
| Garapena ||
Geometrian, piramide pentagonal elongatua Johnsonen solidoetako bat da (J$_9$), piramide pentagonal baten oinarriari prisma pentagonal bat lotuz eraiki daitekeena.
Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Poliedro duala

Piramide pentagonal elongatuaren dualak 11 aurpegi ditu: 5 hiruki, pentagono bat eta 5 trapezio.
Edozein piramide elongatutan, lortzen den solidoa topologikoki (baina ez geometrikoki) autoduala da.
| Piramide pentagonal elongatu duala | dualaren garapena |

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Weisstein, Eric W.: "Elongated pentagonal pyramid" MathWorld-en.
* Datuak: Q143112
# Piramideetako gudua

Piramideetako gudua Napoleon Bonaparteren agindutara zegoen Egiptoko frantziar armadaren eta, garai hartan, Otomandar Inperioaren probintzia zen Egiptoko mamelukoen artean. , 1798ko uztailak 21ean gertatu zen. Gudu honetan, Napoleonek abian jarri zuen koadroetako eraketa.
1798ko uztailean, Napoleon Kairorantz zihoan Alexandria inbaditu eta hartu ondoren. Bidean, mamelukoen bi armada ikusi zituen piramideetatik 15 kilometrotara eta Kairotik 6ra bakarrik. Mamelukoen agintariak Murad Bey eta Ibrahim Bey ziren, eta zalditeria boteretsua zuten. Mamelukoek, frantziarrak baino gehiago ziren arren, teknologia oso primitibo bat zuten, ezpatak, arkuak eta geziak baino ez zituzten. Eta hori nahikoa ez balitz, bere armada Nilo ibaiak zatitua geratu zen, Murad Embabehn lubakitua eta Ibrahim zelai zabalean geratu zirelarik.
Napoleon, benetako balioren bat zuen tropa egiptoar bakarra, zalditeria zela konturatu zen. Berak, bere kargu, zalditeria urria zuen, eta, armada osoari dagokionez, egiptoarrena bi edo hiru aldiz handiagoa zen. Eta, beraz, defenditzera behartua zegoela ikusi zuen, bere armada koadro hutsetan eratuz, horietako bakoitzaren erdian, artileria, zalditeria eta ekipaiak zeudelarik, honela, mamelukoen zalditeriaren erasoa, laguntzako artileriaren suarekin sakabanatuz. Orduan, Embabehko egiptoar kanpamendua eraso zuen, egiptoar armada ihesean jarriz.
Gudu honen ondoren, Frantziak, Kairo eta Behe Egipto lortu zituen. Bere zalditeria ospetsuaren porrotaren berri izan ondoren, Kairoko armada mamelukoa Siriara joan zen, berrantolatzera. Gudu honek, amaiera jarri zion mamelukoen Egiptoko 700 urteko agintaldiari. Hasera bikain hau gora-behera, 10 egun beranduago, frantziar armadak Horatio Nelsonen britainiar armadaren aurka porrota jasan zuen Niloko guduan, honela, Ekialde Ertaina konkistatzeko Napoleonen asmo eta itxaropenak zapuztuz.

## Biografia

* A. Hugo, France Militaire Histoire des armées françaises de terre et de mer de 1792 à 1833, t. 2, Delloye, Paris, 1835
* L.A. Thiers, Histoire de la révolution française, t. 10, 1834

## Kanpo estekak

* Datuak: Q332543
* Multimedia: Battle of the Pyramids / Q332543
# Piranga

Piranga Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 17.018 biztanle ditu 658,812 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1789518
* Multimedia: Piranga (Minas Gerais) / Q1789518
# Proceno

Proceno Italiako udalerri bat da. Viterboko probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. 519 biztanle ditu, 42,02 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Procenok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Castell'Azzara Piancastagnaio San Casciano dei Bagni Sorano Acquapendente

## Kanpo estekak

* Datuak: Q177684
* Multimedia: Proceno / Q177684
# Proserpio

Proserpio Italiako udalerri bat da. Comoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 948 biztanle ditu, 2,3 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Proserpiok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Canzo Castelmarte Erba Longone al Segrino

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47444
* Multimedia: Proserpio / Q47444
# Proserpina

Proserpina, erromatar mitologian, Infernuetako erregina izan zen, Plutonen emaztea. Hasieran nekazaritzaren jainkosa zen, baina oso bizkor parekatu zuten Greziako Pertsefonerekin.
Zeres eta Jupiterren alaba, litekeena da bere izena latinezko proserpere edo aurrera egin aditzetik eratorria izatea.

## Proserpina eta Zeres

Kupido, bere boterea erakusteko asmoz, bere gezietatik hutsezinena jaurti zion bihotzean Plutoni (Azpimunduko erregea) Proserpinarekin, Zeresen alaba zena, elkartu nahian.
Siziliako erdigunean, Ennan, bazegoen laku bat non udaberria betierekoa zen. Bertan Proserpina zegoen bioletak eta lirioak hartzen noiz eta Pluton ageri zen, Proserpinaz maitemindu eta hura bahitu. Proserpinak alferrik oihu egin zuen ikaratuta bere amari deituz. Plutonek bere zaldiak deitu zituen eta Proserpina erman zuen berarekin.
Cianek, Siracusatik hurbil zegoen beste laku batean bizi zen ninfa, bahiketa ikusi zuen eta jakinarazi zion Plutoni ez zuela Proserpina eraman behar bere borondatearen kontra eta bere amari baimena eskatu beharko ziokeela. Bahitzaileak ez zion kasurik egin eta Itzal Erreinura ihes egin zuen. Ciane, atsekabetuta bahiketaren ondorioz, suntsituz joan zen bere gorputza malkoetan bihurtuz eta bizi zen lakuaren urak goratuz joan ziren.
Bitartean Zeres, etsita, lurraren eta itsasoen eremu guztietaik bere alaba bilatzen hasi zen; azkenik, Aretusa izeneko ninfa batek Proserpina infernuan ikusi zuela adierazi zion, Itzal Erreinuaren Erregina zen, Plutonen emaztea.
Hori entzunda Jupiterrenera joan zen justizia eske. Bere alaba berreskuratu nahi zuela adierazi zion eta Plutonek Proserpina bueltan ematen bazion bahiketa barkatzeko prest egongo zela. Jupiter, aldiz, bere alaba eta Plutonen arteko ezkontza onartu zuen, izan ere Pluton bere anaia eta Infernuko Erregea zen. Halere, bere azken aipamena egin zuen: Proserpinak jakirik probatzen ez bazuen, zerura bueltatu ahal izango zuen.
Baina Proserpina, Azpimunduko fruitu baratzetatik zebilela, zuhaitz batetik granada bat hartu eta pikor batzuk jan zituen. Horren ondorioz, Itzal Erreinuarekin lotuta egon zen betiko.
Jupiter, Zeres eta Plutonen arteko harremanak epeltzeko, azkenik erabaki zuen Proserpinak urtearen erdia infernuan egongo zela, eta beste erdia bere amarekin. Hori dela eta, Proserpina bere amarekin dagoenean uda eta udaberria hasten dira, eta infernura bueltatzen denean, aldiz, bizitza erortzen da eta udazkena eta negua hasten da. Naturak erakusten du noiz Proserpina lurran dagoen eta noiz Azpimunduan.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ (Gaztelaniaz) Navarro Durán, Rosa. (2013). Mitos del mundo clásico. Alianza Editorial, 97-103 or. ISBN 9788420678306..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14515330
* Multimedia: Proserpina (Roman goddess) / Q14515330
# Proserpinaren bahiketa (Bernini)

Proserpinaren behiketa (italieraz: Ratto di Proserpina) Gian Lorenzo Berninik 1621etik 1622ra bitarte Carrarako marmolez eginiko eskultura barrokoa da, irudikatzen duena nola harrapatzen duen Proserpina Pluton jainkoak infernura eramateko. Eszena hori Antzinako Erromako mito bat da, Ovidioren Metamorfosietan jasotakoa, urtaroen hasiera azaltzen duena.
Obra Scipione Borghesek eskatu zuen, Ludovico Ludovisi kardenalari oparitzeko. Kardinalak bere villara eraman zuen (villa Ludovisi) eta hor jarraitu zuen 1908ra arte, orduan Italiako Estatuak eskuratu eta Galleria Borghesera eraman baitzuen. Egun ere hor dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2352789
* Multimedia: Rape of Proserpina by Gian Lorenzo Bernini / Q2352789
# Plourin-lès-Morlaix

Plourin-lès-Morlaix (bretainieraz Plourin-Montroulez) Bretainiako Finistère departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q219128
* Multimedia: Plourin-lès-Morlaix / Q219128
# Plourivo

Plourivo (bretainieraz Plourivoù) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q387815
* Multimedia: Plourivo / Q387815
# Plouvien

Plouvien (bretainieraz Plovien) Bretainiako Finistère departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q216971
* Multimedia: Plouvien / Q216971
# Plourhan

Plourhan (bretainieraz Plourc'han) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q196864
* Multimedia: Plourhan / Q196864
# Plourin

Plourin (bretainieraz Plourin-Gwitalmeze) Bretainiako Finistère departamenduko udalerri bat da.

## Leku interesgarriak

* Kergadiouko zutarria: Bretainia osoko bigarren zutarririk garaiena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q214434
* Multimedia: Plourin / Q214434
# Plouyé

Plouyé (bretainieraz Plouie) Bretainiako Finistère departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q475524
* Multimedia: Plouyé / Q475524