# Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Santakara)

Jasokundeko Andre Mariaren eliza Nafarroa Garaiko Aragoiko Erriberako Santakara udalerrian XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

## Eraikina

Herrigunearen erdian Jasokundeko Andre Maria eliza nabarmentzen da. Eliza XIII. mendekoa da, Zisterreko arkitekturak eragina izan zuen fabrika protogotiko bat eraiki zen garaikoa. Horma-bularrez sendotutako harlanduzko horma trinkoak dituen habearte bakarra du. Horien antolamenduak erakusten du zein izan behar zuen tarteen hasierako kokapenak. XVI. mendean zehar, 1575 inguruan beharbada, Santa Luziaren kapera amaitu zenean, tenplua sakonki eraldatu zen. Bertan, hormak handitu egin ziren, egungo argien gorputza salatzen duen bezainbeste, zeinaren leihoek erdi-puntuko arku molduratuak eta bozinan irekiak dituzten. Handitze horrekin, estalki berriak egin ziren, guztiak izar-gangak, baina eskema desberdinekoak eta anplitude ezberdinekoak. Erdiko bi atalak karratuak dira eta oinaldekoa laukizuzena, nerbioak mentsula zilindrikoetatik aterata. Aldi berean, burualde pentagonala duen eraikina handitu zen, eta haren gainean ganga izartsu bat eta tertzeletedun gallonadun beste bat jiratzen dira. Horrela, tiradera oso luze eta altuko eliza bat eratu zen, XVI. mendeko gotiko-pizkundar estilokoa. Berrikuntza honen garaikidea oinaldeko goi-korua da, lokailudun tertzeletedun ganga baten gainean jasoa. Garai berekoak dira gurutzadura moduko bat osatzen duten bi kaperak ere, nahiz eta Epistolaren albokoa zati batean berreraiki zen barroko garaian. Santa Luzia kapera, Esparzatarren patronatu izandakoa, aldaketarik gabe kontserbatu da, eta oraindik ere ikus daiteke izar-ganga txikia. Haren ondoren, hirugarren kapera bat dago, burualdearen parean, XVI. mendearen amaieran eraikia, gotizismo aztarnarik gabe, sarreran egiazta daitekeenez, garaipen-arkuko eskema bati egokitzen zaiona, pilastrak eta diamante-puntadun dekorazio manierista dituena. Barrualdean, kasetoi oso molduratuak dituen ganga beheratu bat dago.
Parrokiaren kanpoaldean ikusten dira hobekien Erdi Aroko eraikuntzaren egiturak, batez ere oinaldeko fatxadan. Hemen arku zorrotz samarreko portada bat dago, ebakidura lerronahasiko hiru arkiboltatan txaranbeltzen duena, guztiak baketoidun idulkietan bermatuta. Bere gainean irekitzen den okulua XVI. mendeko obretakoa da. Fatxada honen parte da, halaber, jatorrizko dorre protogotikoa, harlanduzko prisma sendo bat bezala pentsatua, erdi-puntuko arkudun kanpai gorputz batez errematatua. Bere itxura militarra areagotu egiten dute gorputz horren koroatzean dauden matakanek.
Erreforma gotiko-pizkundarrak amaitu eta hamarkada batzuetara, burualde berriari erretaula erromanista nagusi bat eman zitzaion. Erretaula hori XVII. mendearen hasieran hasi zen, Adrian Almizz Zangozako artistak hasi eta Joan Ereta eta Gaspar Ramosek hil ondoren jarraitu zuen. Arkitektura manierista zorrotzeko trazak hiru kaleko eta tarteko bi kale-arteko bi gorputz ditu, eta bata bestearen atzetik estipite zanpatu moduko batez eta beheko herena bihurrituta duten zutabe ildaskatuez artikulatzen dira; multzoa teilatupe hirukoitz batez amaitzen da, kasu honetan pilastraz. Euskarriak izan ezik, egitura honetako apaingarri bakarra erretaulako kale nagusiak errematatzen dituzten frontoi zuzen eta kurbatuen jokoa da. Erliebeek eta bereziki eskulturek osatzen dute ikonografia, eta Pasioaren eta Ama Birjinaren zikloak nahasten dira, Jasokundea buru dela, baita santu eta birjina martirien hainbat irudi ere. Eskultura honen ezaugarri nagusiak kanoi luzanga eta jantzi dotoreak dira, Ramosen lanak berezkoa duenaren arabera, nahiz eta ezaugarri desberdinetako Jasokundea Alzena izan.
Elizaren barnealdea ere XVII. eta XVIII. mendeetako erretaula barrokoekin aberasten da, guztiak itxurazko dekoraziokoak. Arrosarioko Ama Birjinaren aldarean, XIV. mendeko tailu gotiko baten zati bat aprobetxatzen duen titularraren janzteko irudi bat gurtzen da. Parrokiako altxorraren barruan pieza interesgarriak daude, hala nola zilarrezko kaliza bat, XVI. mendeko lan errenazentista. Hala ere, XVII. mendeko lehen erdiko purista estiloko esmaltezko kabujoiak dituen urre koloreko brontzezko ostensorio bat nabarmentzen da. Madrilgo eta Francisco Mudarra zilargilearen puntzoiak ditu.

## Erreferentziak

* Nafarroako Entziklopedia Handia | SANTAKARA. (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

## Ikus, gainera

* Santakara
* Aragoiko Erribera
* Erdialdea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q112120640