# Adabegi (botanika)

Botanikan, adabegiak hostoak eso adarrak sortzen diren zurtoinaren gune gogorrak dira.
Eraikuntza arloan, zuraren akats gisa hartzen da, enborraren kanpoko aldetik ikus daitekeen lehortutako, eroritako edo moztutako adar baten sorburua izanik, estetika arrazoiengatik batik bat.

## Ezaugarriak

Zuhaitza hazten den heinean, beheko adarrak hiltzen joaten dira, sarritan, eta haren oinaldeak gainezka egin dezake, eta ondorengo enbor-egurraren geruzak itxita geldi daitezke adabegi gisa ezagutzen den inperfekzio mota osatuz. Hildako adarra ezin zaio enborrari lotu bere oinaldian izan ezik, eta eror daiteke zuhaitza oholetan zerratu ondoren. Adabegiek zuraren propietate teknikoak eragiten dituzte, eta, normalean, tentsio-indarra murrizten dute, baina ikusmen efekturako ustia daitezke. Luzera zerratutako ohol batean, adabegi bat (normalean ilunagoa) egur solido zirkular bezala agertuko da, gutxi gorabehera, zeinaren inguruan gainerako ohol aleen hariak isurtzen diren (zatitu eta berriro elkartu). Adabegi baten barruan, oholaren norabidea (hariaren norabidea) 90 graduraino desberdindu daiteke egurraren alearen norabidearekiko.
Zuhaitzean, adabegia alboko adar baten oinarria edo lozorroan dagoen begia da. Adabegia (alboko adar baten oinarria denean) konikoa da (hortaz, gutxi gorabehera zirkularra den ebakidura) barne-muturra landarearen kanbium baskularra kokatzen zen zurtoinaren diametroko puntuan adarra begi gisa eratu zenean.
Egurra eta egiturazko egurra kalifikatzerakoan, adabegiak formaren, tamainaren, sendotasunaren eta bere lekuan eusten diren irmotasunaren arabera sailkatzen dira. Irmotasun horri eragiten dio: atxikitako zurtoina hazten jarraitu zuen bitartean adarra hilda egon zen denbora, besteak beste.
| « | Adabegiek pitzadurari eta deformazioari, lantzeko erraztasunari eta zuraren zatiketari eragiten die. Egurra ahultzen duten eta bere balioa murrizten duten akatsak dira estruktura-helburuetarako, non indarra kontuan hartu beharrekoa den. Ahultze-efektua askoz larriagoa da egurra alearekiko eta/edo tentsioarekiko perpendikularrak diren indarrak jasaten dituenean, alearen eta/edo konpresioaren kargapean dagoenean baino. Adabegiek habe baten indarrari zenbateraino eragiten dioten haien posizioaren, tamainaren, kopuruaren eta egoeraren araberakoa da. Goiko aldean dagoen adabegi bat konprimitu egiten da, eta, beheko aldean, berriz, tentsioa jasaten du. Adabegien urtaro-kontrola baldin badago, askotan gertatzen den bezala, trakzio-tentsio horri erresistentzia gutxi eskainiko dio. Adabegi txikiak, ordea, habe baten plano neutroan kokatu daitezke, eta indarra handitu egin daiteke luzetarako zizaila saihestuz. Ohol edo ohol bateko adabegiak kalte gutxien dira bertatik bere gainazal zabalenarekiko angelu zuzenetan hedatzen direnean. Habe baten muturren ondoan gertatzen diren adabegiek ez dute ahultzen. Ertz bietatik habearen altueraren laurdeneko erdiko zatian sortzen diren adabegi osasuntsuak ez dira akats larriak. — Samuel J. Record, Egurraren Propietate Mekanikoak | » |
Adabegiek ez dute ezinbestez egiturazko zuraren zurruntasunean eragiten; hori tamainaren eta kokapenaren araberakoa izango da. Zurruntasuna eta erresistentzia elastikoa zuraren osasunaren menpekoak dira akats lokalizatuenak baino. Haustura-indarra oso sentikorra da akatsekiko. Adabegi osasuntsuek ez dute egurra ahultzen zuntzari peraleloki egiten denean konpresioa.
Dekorazio aplikazio batzuetan, adabegiduen egurra desiragarria izan daiteke ikus-interesa gehitzeko. Egurra margotzen den aplikazioetan, hala nola zola-oholak, frontis-oholak, ate-markoak eta altzariak, egurrean dauden erretxinak adabegi baten gainazalean odolusten jarrai ditzakete fabrikatu eta gero, hilabeteetan edo urte batzuetan, eta horia edo orban marroixka gisa ager daitezke. Prestaketan zehar, behar bezala aplikatutako inprimazio-pintura edo soluzio batek arazo hori murriztu dezake, baina zaila da guztiz kontrolatzea, batez ere, labean lehortutako zur-multzoak erabiltzen direnean.

## Erreferentziak

* ↑ «Adabegi». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2023-02-16.)
* ↑ Record, Samuel J (1914). The Mechanical Properties of Wood. J. Wiley & Sons. p. 165. ASIN B000863N3W

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1434746