# Bilboko Aste Nagusia

Bilboko Aste Nagusia Bizkaiko hiriburuko festa nagusiak dira. Jaien hasiera markatzen du Andra Mari egunak, (abuztuaren 15a), horren hurrengo larunbatean hasten baitira urtero. 1978an sortu ziren Mari Jaia, konpartsak eta Aste Nagusi parte hartzailea.
Bilboko konpartsak dira jaietako bultzatzaile historiko nagusiak, Bilboko Udalarekin batera, txosnen inguruan festagune zabala antolatzen dute. Jaietan, beste eragile batzuek ere parte hartzen dute.
Mari Jaia da jaien sinbolo nagusia, Mari Puri Herrero margolariak 1978an Jaien Batzordearen eskariz asmatutako pertsonaia.
Urtero, Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria izendatzen dute, hirian ezaguna den edo hiriarekin lotura handia duen pertsona izaten da. Bilboko Aste Nagusiko Txupineroa, aldiz, beti konpartsa bateko kidea da eta orain arte emakumezkoa izan da beti. Bilbon txupinaren jaurtiketa esaten zaio, Iruñean txupinazoa den bitartean.
Aste Nagusia, Bizkaiko urte osoko BPGaren %7 da.

## Historia

1977an Zorion Egileor aktore eta kazetariak irratian kalejira bat antolatzeko proposamena bota zuen eta, espero gabe, 5.000 pertsona elkartzea lortu zuen.
Urte berean, Bilboko Udalak El Corte Inglés-en babesletzarekin ideia lehiaketa bat antolatu zuen jaiak modu herrikoiago batean ospatzeko. 37 proposamen jaso ziren. Luis Cardas (Tximbo Zaharrak) enpresariaren eta Txomin Barullo konpartsaren proposamenak heldu ziren finalera. Lehenak, jaiak auzo guztietara eraman nahi zituen; eta bigarrenak, Zazpikaleetan kokatu nahi zituen festak. Bigarrena nagusitu zen.
1978an abiatu zen lehenengo ekitaldia, Txomin Barullo konpartsak irabazitako ideien lehiaketan proposatutakoan oinarrituta. Lehen Aste Nagusia egiteko Bilboko Udalak 8 milioi pezetako aurrekontua onartu zuen hilabete faltan. Hiru helburu nagusi jarri zituzten; bat, Jende guztiak parte hartzeko eredu bat bermatzea; bi, gauza guztiak dohainik izatea, aurreko ereduan ordainduak zirelako; eta hiru, gune zentral bat, erreferente bat sortzea. Urteekin kutsu erlijiosoa eduki ordez, festek eusten diote euren izaera herrikoi eta aldarrikatzaileari, izaera kultural, sozial eta politikoari atxikita.
1980ean orduko alkatea zen Jon Castañaresek, jaiak udaletik monopolizatzen saiatu zen, eta azkenean, hainbat tira-biraren ostean, jaiak bertan behera gelditu eta ez ziren ospatu.
1983an uholdeak izan ziren Aste Nagusia zenean. Jaien antolatzaile askok ekintza solidarioak antolatzen aritu ziren ezbeharrari erantzuteko. 2023. urtean, 40. urteurrenean, konpartsek Elkarlan Uholdea kanpaina abiatu zuten garaiko elkartasuna gogoratzeko.
1997an kohesio elementu baten bila ari zirela, "Badator Mari Jaia" abesti ofiziala sortu zuten, Edorta Jimenezen hitzak eta Kepa Junkeraren musika moldaketak dituena.

## Konpartsak

Antzinako Bilboko inauterietan koplak abesten aritzen ziren kuadrilak konpartsa izena hartzen zuten, hortik berreskuratu zituzten konpartsak Bilboko Aste Nagusirako. Konpartsa batzuk mugimendu sozialetatik sortu ziren (feminismoa, antimilitarismoa, ekologismoa…) beste batzuk alderdi politikoetatik, beste batzuk auzoetatik, gehienak; eta beste batzuk lagun taldeetatik.
Gaur egun 30 konpartsa inguru daude, 2002an sortutako Bilboko Konpartsen Federakundeak koordinaturik. Beteranoen artean Txomin Barullo, Arrainak, Bizizaleak, Hontzak, Moskotarrak, Pinpilinpauxa, Satorrak eta Uribarri ditugu, 1978an jaiekin eurekin batera sortutakoak. Berrienak, aldiz, Altxa Porrue, Txinbotarrak, Zaratas, Komantxe, Piztiak eta Trikimailu dira.
2005ean Gogorregi Konpartsa koordinakundetik at gelditu zen.
* Bilboko lehen Aste Nagusiko kartela, Juan Carlos Egillorek egina, Arte Ederren Museoan
* Marijaia txosnetan
* Erraldoiak
* Marijaia eta Naroa Gaintza Kaxkagorri konpartsan

## Pregoilariak

Hauek izan dira pregoilariak Aste Nagusia herrikoia izan denetik:
* 1978 - Adiskideak eta Atxuritarrok konpartsak.
* 1979 - Etxetxua eta Atxuritarrok Konpartsak.
* 1980 - Jon Castañares, Bilboko alkatea.
* 1981 - Juan Jesus Fernandez de Retana idazlea. Bilboko I. Ipuin Lehiaketako irabazlea.
* 1982 - Josu Torre. Atxuritarrok eta Txomin Barullo konpartsak.
* 1983 - Iñigo Lizeranzu, Athleticeko jokalaria, 1982-83 ligan txapelduna izan ondoren.
* 1984 - Txema Noriega, Athleticeko jokalaria, 1983-84 ligan txapelduna izan ondoren.
* 1985 - Amalia Iglesias, poeta, urteko Adonais sariko irabazlea.
* 1986 - Natxo de Felipe - Oskorri taldeko musikari eta dantzaria.
* 1987 - Fernando Egileor, Frantziak kanporatutako errefuxiatua.
* 1988 - 1978ko lehenengo Jai Batzordeko Kideak
* 1989 - Boni Fernandez txistularia
* 1990 - Jon Lopategi, urteko txapelduna Bertsolari Txapelketa Nagusian.
* 1991 - Pello Zubiria, Euskaldunon Egunkariaren zuzendaria.
* 1992 - Marino Lejarreta, txirrindulari erretiratu berria, erorketa bat gertatu ondoren.
* 1993 - Alfonso Irigoien idazle eta Euskaltzaina.
* 1994 - Jose Angel Iribar, Athleticeko jokalari ohia.
* 1995 - Julian Fernandez, zinegotzi ohia eta Jai Batzordeko burua 1983tik 1991era bitarte.
* 1996 - Alicia Carreño, judo jokalari itsua
* 1997 - Unai Iturriaga, bertsolaria.
* 1998 - Jose Maria Arrate, Athleticeko presidentea.
* 1999 - Irkus Robles-Arangiz artista eta kantaria.
* 2000 - Loli Astoreka, aktorea.
* 2001 - Aitziber Irurtia, Gaztedi Dantzari Taldearen izenean beren 50. urteurrenean.
* 2002 - Iñigo Varona, Bilbao Basket, hiriko saskibaloi taldea. Zilarrezko mailara igo berria.
* 2003 - Boni Fernandez Bizkaiko Arrantzaleen izenean, Marea beltzaren ondorioz jasotako kalteengatik.
* 2004 - Julio Ibarra, ETBko aurkezlea.
* 2005 - Juanjo San Sebastian, mendizalea.
* 2006 - Marivi Bilbao, aktorea.
* 2007 - Kepa Junkera, Errekalde auzoko musikaria.
* 2008 - Aitor Elizegi, sukaldaria.
* 2009 - Joseba Solozabal, kazetaria.
* 2010 - Isidro Elezgarai, Euskadiko Kutxaren kanpo harremanetarako arduraduna.
* 2011 - Kirmen Uribe, idazlea.
* 2012 - Virginia Berasategi, triatleta.
* 2013 - Iraia Iturregi, futbolaria, Athletc Clubaren kapitaina.
* 2014 - Bilboko BSR Gurpil Aulkiko Saskibaloi Kirol Taldeko Asier Garcia.
* 2015 - Gurutze Beitia, aktore eta umorista.
* 2016 - Patxo Telleria, aktore, zinema zuzendari eta antzerkigilea.
* 2017 - Nati Ovelleiro, Ongi Etorri Errefuxiatuak plataformako kidea.
* 2018 - Zorion Egileor, aktore, musikagile eta irrati esataria.
* 2019 - Bea Sever, Naizen Euskal Herriko Adin Txikiko Transexualen Familien Elkarteko bozeramailea.
* 2022 - Itziar Lazkano, aktorea.
* 2023 - Aiora Errenteria, Zea Mays taldeko abeslaria.
* 2024 - Itziar Ituño, aktorea.

## Txupinerak

Festetako txupineroa beti emakumezkoa eta konpartsaren bateko kidea izaten da, hortik "txupinera" hitza erabiltzearena. Hurrenez hurren, hauek izan dira orain artekoak:
* 1978: Ana Isabel Artziniega, Araba Etxea*
* 1979: Maria Jesus Agirregoitia, Uribarri
* 1981: Montse Valerio, Kaixo
* 1982: Anabel Fernandez, Moskotarrak
* 1983: Alazne Olabarrieta, Mamiki
* 1984: Maria Ascensión Cruces, Txintxarri*
* 1985: Maria Luisa Crespo, Intxausti*
* 1986: Manoli Cruces, Gautxoriak*
* 1987: Magdalena Landa, Ardoa Barrura*
* 1988: Itziar Pagaldai, Zaratarrak*
* 1989: Eva Dolado, Bizizaleak
* 1990: Itsaso Goti, Kaskagorri
* 1991: Miren Barrutia, Hau Pittu Hau!
* 1992: Txelo Martinez, Tximitxurri*
* 1993: Nerea Ahedo, Adiskideak*
* 1994: Josune Bañales, Gogorregi
* 1995: Sandra Guzman, Hontzak
* 1996: Arantza de Jesus, Hor Dago!
* 1997: Sonia Charcan, Aixe-Berri
* 1998: Sonia Villamor, Kobeta Mendi*
* 1999: Arantza Garbaio, Pa...Ya
* 2000: Aitziber Zalbide, Lehoiak*
* 2001: Berta García, Irrintzi
* 2002: Lurdes Luke, Satorrak
* 2003: Maite Perez, Pinpilinpauxa
* 2004: Begoña Benedicto, Askapeña
* 2005: Aitziber Adell Ateka, Tintigorri
* 2006: Marta Gerrikabeitia, Sinkuartel
* 2007: Larraitz Cisneros, Altxa Porrue
* 2008: Isabel Isazelaia, Algara
* 2009: Sonia Polo, Eguzkizaleak
* 2010: Aratz Irazabal, Txinbotarrak
* 2011: Patricia Lezama, Mekaguen
* 2012: Nerea Orizaola, Zaratas
* 2013: Jone Artola, Txori Barrote
* 2014: Loreto Errasti, Piztiak
* 2015: Oihana Pascual, Txomin Barullo
* 2016: Gisèle Felli Gorritxo, Komantxe
* 2017: Ane Ortiz, Askapeña
* 2018: Saioa Dominguez, Aixe-Berri
* 2019: Itsasne Nuñez, Pa...Ya
* 2022: Iratxe Palacios, Tintigorri
* 2023: Izaskun Pinedo, Pinpilinpauxa.
* 2024: Nagore Ugarte, Txinbotarrak.
* Dagoeneko desagertutako konpartsak.

## Erreferentziak

* ↑ Arteaga, Maialen. «Matxinada txikietatik loratutakoa» Berria (Noiz kontsultatua: 2020-08-25).
* 1 2 3 4 5 «Aste Nagusiaren sorrera eta historia» Bilboko Konpartsak (Noiz kontsultatua: 2024-07-03).
* ↑ «Zorion Egileor eta Saioa Dominguez, Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria eta txupinera» EITB (Noiz kontsultatua: 2024-07-03).
* ↑ Bilboko konpartsak - Elkarlan Uholdea. .
* ↑ (Gaztelaniaz) «Aste Nagusia Bilbao» www.facebook.com (Noiz kontsultatua: 2019-01-05).
* ↑ Astiz, Iñigo. (2016-08-20). ««Aste Nagusiak oso erro sakonak ditu jendearengan»» Berria (Noiz kontsultatua: 2019-05-05).
* ↑ «2016 Aste Nagusiko Pregoia (Patxo Telleria) • ZUZEU» ZUZEU 2016-08-20 (Noiz kontsultatua: 2019-05-05).
* ↑ EiTB. (2016-08-29). Aste Nagusia 2016: Pregón de Patxo Telleria. (Noiz kontsultatua: 2019-05-05).
* ↑ «Itziar Ituño izango da Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria, eta Nagore Ugarte txupinera» Berria 2024-06-26 (Noiz kontsultatua: 2024-07-02).

## Ikus, gainera

* Mari Puri Herrero
* Mari Jaia
* Natxo de Felipe
* Andoni Olivares

## Kanpo estekak

* Aste Nagusia 2010 Bilboko Udalaren webgunean.
* Bilboko konpartsen webgunea
* Bilboko Aste Nagusiaren Momentuak
* Amets Nagusia: Ametsa Jai bihurtu zen Aste Nagusiaren sorreraren inguruko dokumentala
* Kaskagorri abestia. Akerbeltz "28 konpartsa, bakoitzak du bere xarma..."
* Kaskagorri abestia entzun. Akerbeltz, Youtube
* Datuak: Q3302580
* Multimedia: Aste Nagusia, Bilbao / Q3302580