OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Loria (argipena)

Loria, latinezko gloria terminotik eratorritako euskal hitza, honakoa izan daiteke:
* Loria, erlijioan jainkoaren presentzian egoteari esaten zaio, euskaraz baita Aintza, eta zentzu batzuetan zerua bera izendatzeko modu bat.
* Loria erdietsitako ohore eta ospea ere bada euskaraz, eta Ipar Euskal Herriko adieretan, poz handia ere bai.
* Loria, emakumezko ponte-izentzat onartzen du Euskaltzaindiak, Aintza eta Aintzaneren parekide.
Bestetik:
Ikus, halaber:
# Lori (probintzia)

Lori (armenieraz: Լոռի) Armeniaren hamar probintzietako (marz) bat da. Vanadzor du hiriburua. 3.799 km²-ko azalera du eta 2013an 235.537 biztanle zituen.

## Komunitateak

| Gougark | Spitak | Stepanavan | Tachir | Toumanian |
| Antaramut Antarashen Arjut Aznvadzor Bazum Chkalov Darpas Debet Dsoraget Dsoragyugh Eghegnut Fioletovo Gugark Halavar Karaberd Lermontov Lernapat Margahovit Pambak Shahumyan Vahagnadzor Vahagni Vanadzor | Arevashogh Geghasar Ghursal Gogaran Hartagyugh Jrashen Karadzor Katnajur Khnkoyan Lernantsk Lernavan Lusaghbyur Mets Parni Nor Khachakap Sarahart Saralanj Saramej Shenavan Shirakamut Spitak Tsaghkaber | Agarak Amrakits Bovadzor Gargar Gyulagarak Hobards Hovnanadzor Katnaghbyur Koghes Kurtan Lejan Lorri Berd Privolnoye Pushkino Saratovka Stepanavan Sverdlov Urasar Urut Vardablur Yaghdan | Apaven Artsni Blagodarnoye Dashtadem Dsoramut Dsyunashogh Katnarat Lernahovit Medovka Meghvahovit Metsavan Mikhayelovka Norashen Novoseltsovo Paghaghbyur Petrovka Sarchapet Tachir | Ahnidzor Akhtala Akori Alaverdi Ardvi Arevatsag Atan Aygehat Dsegh Haghpat Hagvi Jiliza Jojkan Kajajkut Karinj Karkop Karmir Agheg Lorut Marts Mets Ayrum Mghart Neghots Odzoun Shamlugh Shamut Shnogh Teghut Tsaghkashat Tsater Toumanian |

## Erreferentziak

* ↑ (pdf) Statistical yearbook of Armenia. General Description. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q200350
* Multimedia: Lori Province / Q200350
# Luzuero

Luzuero Bizkaiko mendebaldean dagoen mendia da, 307 metroko garaierarekin. Aztarnategi paleontologiko baten lekua ere bada.
Abrako golkoa du bere ekialdean eta Muskiz, Zierbena eta Meatzaldea bere magaletan. Espainiako Gerra Zibilan Bilboaldea defendatzeko gune estrategikoa izan zen: Bilboko Burdin Hesiaren parte zen, eta hainbat kanoi zituen, itsasora begira.

## Aztarnategi paleontologikoa

1987an, ingutuko harrobi bat Bilboko Portuko obretarako erabiltzen ari zirela, aztarna paleontologikoak aurkitu zituen Iñaki Libano ikertzaileak. Ordurako aztarnategiaren zati handiena harrobian suntsitua zen, baina ale interesgarriak induskatu ahal izan dira.
Euskal Herriko Kuaternarioko makrougaztunen fosil zaharrenak, duela 500.000 urte ingurukoak, dira Luzueron aurkituak.
Aurkikuntzen artean hiru espezie dira bereziki aipagarriak. Jaguar europarra da bat, Panthera gombaszoegensis, gaur Amerikan bizi den jaguarra baino handixeagoa eta sendoagoa. Bigarrena, Canis mosbachensis da, egungo otsoaren arbasoa, pixka bat txikiagoa. Eta, hirugarrena, tigre sable-horzduna, Homotherium latidens, egungo lehoi baten tamainakoa.
Xabier Pereda Suberbiola, Asier Gómez Olivencia eta Ainara Badiola Kortabitarte paleotologoek Registro fósil de los Pirineos occidentales liburuan zabaldu zuten ikerketa horien datuak.

## Argazki bilduma

* Xabier Pereda, Asier Gómez eta Ainara Badiola Registro fósil de los Pirineos occidentales liburuarekin.
* Luzueroko postontzia
* Luzueroko kanoiak
* Luzuero mendiko igoera tontorretik ikusita.
* Arena Luzuero menditik.
* Luzueroko bunkerrak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Onomastikaren Datutegia (EODA)
* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) Luzuero (Mendikat)
* ↑ Luzuero (Mendikat)
* 1 2 3 Etxebeste Aduriz, Egoitz. (2018). Gure bazterretako fosilak. Elhuyar (Noiz kontsultatua: 2021-01-17).
* ↑ lit., Badiola, Ainara, ed. lit. Gómez-Olivencia, Asier, ed. lit. Pereda Suberbiola, Xabier, ed.. (2018). Registro fósil de los Pirineos occidentales : bienes de interés paleontológico y geológico : proyección social. Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco ISBN 978-84-457-3437-7. PMC 1040594269. (Noiz kontsultatua: 2023-03-27).

## Ikus, gainera

* Bizkaiko mendien zerrenda.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12266355
# Luzonita

Luzonita sulfuro motako minerala da eta stannita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Luzonita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Cu3AsS4}}$. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Luzonite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Luzy-Saint-Martin

Luzy-Saint-Martin Frantziako udalerria da, Meuse departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 107 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Luzy-Saint-Martin udalerrian erroldatutako biztanleak 107 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 66 etxebizitza zeuden, 44 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 66etxeak ziren. 44 etxebizitza nagusietatik 39 bere jabearen bizilekua ziren eta 5 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek hitu gela zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 25 etxek bost zituzten. 29 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Luzy-Saint-Martin udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 4 |
| 4 | 80-84 | 4 |
| 4 | 75-79 | 4 |
| 0 | 70-74 | 0 |
| 0 | 65-69 | 4 |
| 0 | 60-64 | 4 |
| 12 | 55-59 | 4 |
| 4 | 50-54 | 4 |
| 0 | 45-49 | 4 |
| 0 | 40-44 | 0 |
| 4 | 35-39 | 0 |
| 4 | 30-34 | 4 |
| 4 | 25-29 | 4 |
| 0 | 20-24 | 4 |
| 4 | 15-19 | 0 |
| 4 | 10-14 | 0 |
| 8 | 5-9 | 4 |
| 0 | 0tik 4ra | 4 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 60 ziren, horien artean 36 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 36 pertsona aktiboetatik 32 lanean zeuden (19 gizon eta 13 emakume) eta 4 langabezian zeuden (4 emakume eta 4 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2000. urtean Luzy-Saint-Martin udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 284 hektarea erabiltzen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
* ↑ Exploitations agricoles

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q229567
* Multimedia: Luzy-Saint-Martin / Q229567
# Martha Carrier

Martha Allen Carrier (Andover, Massachusetts, 1650 – Salem (gaur Danvers), Massachusetts, 1692ko abuztuaren 19a) sorginkeria egotzita salatu eta exekutatu zuten emakumeetako bat izan zen Salemgo sorginkeria prozesuan, Ingalaterra Berrian.Cotton Mather apaizak bere lanean "sorgin neurrigabe" eta "infernuko erregina" gisa aipatu zuen; historialari batzuek Andover sortu zuten familien aurkako konspirazioarekin edo herentzia patriarkalaren aurkako mehatxuaren erreakzio batekin espekulatu zuten, baina jatorrizko dokumentuek iradokitzen dute atxilotzeko benetako arrazoia bere izaera independentea eta herrian baztanga izurritea eragitearen salaketa izan zirela.

## Aurrekariak

Akusatu asko bezala, Martha emakume pobre eta desatsegina zen. Andover (Massachusetts) herriaren sortzaileetako baten bospasei seme-alabetatik hirugarrena, 1674ko maiatzean, bere estatusa baino askoz beheragoko batekin ezkondu behar izan zuen, zazpi hilabeteko haurdun, semearen aitarekin, umea legez kanpo jaio ez zedin, Thomas Carrier (1630-1739) zerbitzari soila zenarekin. Hainbat kilometrotara joan ziren bizitzera, Billerikara, eta zortzi seme-alaba izan zituzten. Horietako bat oso txikia zela hil zen. Hamar urte geroago itzuli ziren, diru gutxirekin eta ospe handirik gabe. 1690ean, baztanga-izurrite batek herria suntsitu zuen. Eta hamahiru hildakoetatik zazpi familiakoak ziren arren, aita, bi neba eta bi seme-alaba barne, baztanga Marthak eragin zuen zurrumurrua zabaldu zen herrian.

## Epaiketa eta exekuzioa

Akusatuen testigantzak adierazten duenez, Salemeko komunitateak Andobverko esamenen berri bazuen, Martharen sorgin fama barne. Susan Sheldon, Mary Walcott, Elizabeth Hubbard eta Ann Putnamek Andoverreko hamahiru mamuak ikus zitzaketela esanez epaimahaiaren aurrean garrasi egin zuten. Bizilagun askok maltzurkeriaz salatu zuten, eta haren hitz gogorren ondoren, animaliak gaixotu edo hil zirela adierazi zuten. Azterketa bitartean, ordea, Marthak tinko eutsi zion bere jarrerari eta ausardiaz esan zuen akusatzaileek gezurra esaten ari zirela.
Neskek minik sentitu gabe begiratzeko gai ote zen galdetu zitzaionean, esan zuen ez zuela egingo, "disimulatu egingo baitute begiratzen baditut". Magistratuei kargu hartu zien esanez "gauza lotsagarria da zuen arlotik kanpo dagoen jende hau zuei inportatzea".
Bere seme nagusiak, Richard eta Andrew, 18 eta 15 urtekoak, orpoetatik zintzilikatu zituzten, sudurretik odola jariatzen hasi ziren arte. Sarah (7 urte) eta Thomas (10 urte) hertsatu egin zituzten sorginkeriak aitortu arte. Sarahk epaimahaiari esan zion "sei urte zituenetik zela sorgina, amak liburu gorri bat ekarri eta berak ukitu zuenetik". Thomas Barnard ministroak, konfesio horien arduradunak, guztiengandik lortu zituen, Martharengandik izan ezik.
1692ko abuztuaren 19an urkatu zuten, George Burroughs, George Jacobs, John Proctor eta John Willardekin batera.

## Erreferentziak

* ↑ Martha Carrier. .
* ↑ Martha Carrier, Salem Witch Trials. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18674167
# Maria Dantas

Maria das Graças Carvalho Dantas (1969ko maiatzaren 21a), Maria Dantas modura ere ezaguna, legelari, giza aktibista eta Kataluniako politikaria da, jatorri brasildarrekoa.
Zuzenbidean lizentziatua da, ingurumen-zuzenbidean aditua, Sergipeko Unibertsitate Federalean. Finantza-aditu modura egiten du lan. Giza borroketan aktibista da, bai eta banako migratzaileen eskubideetan ere. Itacat agentziaren kolaboratzaile da, bai eta Faxismoaren eta Arrazakeriaren Aurkako Batasunaren (Unitat Contra el Feixisme i el Racisme) kide izan ere. Kataluniako Ezker Errepublikanoaren mugimendu sozialen sektorearen bozeramailea da. 2019ko Espainiako Hauteskunde Orokorretan, Esquerra Republicana de Catalunya - Sobiranistes hautagaitzeko hautagai izan zen. Ondorioz, 2019ko abenduaren 3tik aurrera, Diputatuen Kongresuko diputatu da.

## Erreferentziak

* ↑ (Katalanez) «La història de Maria Dantas, a ‘Barcelona diversa’» betevé 2017-04-19 (Noiz kontsultatua: 2020-06-10).
* Datuak: Q62092107
* Multimedia: Maria Dantas / Q62092107
# Maria Diaz Harokoa kalea

Maria Diaz Harokoa kalea :
| Bilbo, Indautxu ||
| Herrialdea Probintzia Udalerria | Euskal Herria Bizkaia Bilbo |
| Bilbo erdigunea Maria Diaz Harokoa kalea Maria Diaz Harokoa kalea Maria Diaz Harokoa kalea ||
| Koordenatuak: | 43°15′40.19″N 2°56′40.15″W﻿ / ﻿43.2611639°N 2.9444861°W﻿ / 43.2611639; -2.9444861 |
Maria Diaz Harokoa kalea Bizkaiko Bilbo hiriburuaren erdigunean dagoen kalea.

## Izena

Izena Maria Diaz Harokoaren omenez darama, Bizkaiko harmagarren anderea izan zena.

## Kokalekua

On Diego Lopez Haroko kale nagusian hasten da, eta ipar-hegoaldeko norantzan Sabino Arana etorbideari paralekiko joanez, Autonomia kalean amaitzen da.

## Ondarea

* Euskadiko Artxibo Nazionala

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23304772
* Multimedia: Calle María Díaz de Haro / Q23304772
# Maria Cunitz

Maria Cunitz edo Maria Cunitia (beste bertsio batzutan Cunicia, Cunitzin, Kunic, Cunitiae, Kunicia, Kunicka) (1610, Wołów, Silesia – 1664 Byczyna, Silesia), alemaniar-poloniar astronomo bat izan zen, aro modernoko emakumezko astronomo handiena. Urania Propitia liburuaren egilea da.

## Biografia

Silesiako Wołów hirian jaio zen (garai hartan Prusia, gaur egun Polonia), Heinrich Cunitz mediku baltiar-germaniarraren alaba zaharrena izan zen eta ama ere alemaniar jatorrikoa zuen. 13 urte zituela David von Gerstmann abokatuarekin ezkondu zuten baina 1626an hau hil egin zen eta 1630an Elias von Löwen-ekin ezkondu zen.
Protestanteak izanik Hogeita Hamar Urteko Gerran (1618-1648) Łubniceko komentu zistertarrean hartu zuten aterpe eta hantxe idatzi zuen bere lanik ezagunena, Urania Propitia. Liburu honetan astronomia landu zuen. Taula eta efemeride berriak ekarri zituen eta Keplerren arazoari irtenbide egokia eman zion. Gerra bukatutakoan Silesiara itzuli ziren, Byczyna hirira eta 1650 urtean argitaratu zen liburua. Fernando III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoari eskeini zion liburua. Liburuak arrakasta handia izan zuen eta Europa guztian egin zen ezagun. Hipatia Alexandriakoaren ondorengo izendatu zuten hainbatek.
1655 urtean Byczynan sute handia izan zen eta Cunitzen paper zientifiko guztiak erre ziren. Hauekin batera erabiltzen zituzten tresna eta osagai kimiko ugari ere galdu ziren. 1661ean alargun gelditu zen eta 1664an hil zen.

## Ohoreak

* Artizarrean bada bere izena daraman Cunitz kraterra.
* 12624 Mariacunitia izeneko planeta nano bat ere badago.

## Erreferentziak

* ↑ (Alemanez) Recke, Johann Friedrich von; Napiersky, Karl Eduard. (1827). Allgemeines schriftsteller- und gelehrten-lexikon der provinzen Livland. J. F. Steffenhagen und sohn. (Noiz kontsultatua: 2018-03-09).
* ↑ (Alemanez) «ADB:Löwen, Elias von – Wikisource» de.wikisource.org (Noiz kontsultatua: 2018-03-09).
* ↑ «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (10001)-(15000)» Minor Planet Center.
* Datuak: Q63232
* Multimedia: Maria Cunitz / Q63232
# Maria Danimarkakoa

Maria (Mary Elizabeth Donaldson jaioa; Hobart, Tasmania, 1972ko otsailaren 5a) Danimarkako erregina ezkontidea da 2024tik.
Australian jaio zen, familia eskoziar batean. Merkataritza eta Legeak ikasi zituen Tasmaniako Unibertsitatean. 2000. urtean Frederik X.a Danimarkakoa ezagutu zuen Sydneyko Joko Olinpikoetan. Kopenhagen ezkondu ziren 2004ko maiatzaren 14an eta lau seme-alaba dituzte.
* Christian Danimarkakoa, printze oinordekoa (2005)
* Isabella Henrietta Ingrid Margrethe (2007)
* Alexander printzea (2011)
* Josephine Sophia Ivalo Mathilda printzesa (2011)
2024ko otsailaren 14an Danimarkako erregina ezkontide bihurtu zen.

## Armarria

* Datuak: Q208615
* Multimedia: Queen Mary of Denmark / Q208615
# Marguerite Joly

Marguerite Joly (1637-1681eko abenduaren 19a), pozoitzailea profesionala izan zen, Frantziako Pozoien aferan nahastuta egon zen. Heriotz zigorra ezarri zioten.

## Akusazioak

1680ko martxoan, Joly pozoien aferan atxilotu zuten, Étienne Guibourgek seinalatu ondoren. La Voisin parean pozoi-banatzaile trebe gisa deskribatua, oso emakume arriskutsutzat hartzen zen. Torturapean, abortuak modu profesionalean egin zituela aitortu zuen, eta meza beltzen ospakizunetan haurren sakrifizioen berri izan zuela ere onartu zuen.
Margarita Joly bihurtu zen lekuko nagusia Françoise de Dreuxen aurkako epaiketan. Dreux 1680ko apirilean absolbitu zuten, eta Jolyren aitorpenaren ondoren, haren aurkako bigarren atxilotze agindua eman zen. Jolyk ohiko bezerotzat jo zuen Dreux, eta aitortu zuen Dreuxek bere bi maitale, Pajot eta Varennes, hil zituela; Richelieuko dukesa, Richelieuko dukearen emaztea, hiltzen saiatu zela; bere anaia eta koinata, Monsieur eta Madame Saintot, hiltzeko asmoa zuela, bai eta bere maitalearen gertuko edozein aurkari, Richelieuko dukea, ere.
Lehen bi heriotzak ezin izan ziren hilketatzat jo, frogarik ez zegoelako, eta hilketa saiakerek, berriz, ez zuten arrakastarik izan, gertatu baziren. Dreuxek herrialdea utzi zuen Jolyren atxiloketaren ondoren. Nahiz eta Parisen ez izan, pozoitzailearen testigantzari esker epaitu eta kondenatu zuten.
Margarita Joly sutan erreta hiltzera kondenatu zuten, eta uraren tormentua jasan zuen hil aurretik. Torturan, Jolyk hilketa batzuk aitortu zituen eta Anne Meline bere konplizetzat jo zuen. La Poignarden ilobaren sakrifizioan, Mademoiselle de Saint-Laurens-entzako meza beltz batean haur baten sakrifizioan egon zela esan zuen, ezkontzeko desioak bete zitezen, eta pozoiak erosi zituela Jolyren senarra hil zuen Melinerekin elkarlanean.
Torturak amaitu ondoren, bere deklarazio guztietan atzera egin zuen, Saint-Laurensen aurka egindakoan izan ezik. Gau hartan bertan erre eta exekutatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Jean-Christian Petitfils, L'affaire des Poisons, Place des éditeurs, 2013, 330 or. (ISBN 978-2-262-03845-8,
* ↑ Anne Somerset, The Affair of the Poisons: Murder, Infanticide, and Satanism at the Court of Louis XIV, St. Martin's Press, 2003 (ISBN 0-312-33017-0).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4957239
# Marguerite Laugier

Marguerite Laugier (Lhomme abizenarekin jaioa, 1896ko irailak 12-1976ko ekainak 10) Nizako Behatokian 1930eko hamarkada eta 1950eko hamarkadaren artean lan egin zuen frantziar astronomo bat izan zen. Astronomia artikulu garaikideek "M. Laugier" bezala aipatzen dute.
Zenbait asteroide aurkitu zituen. 1597 Laugier asteroidea, beharbada, bere omenez izendatua izan zen.
Ez da XIX. mendeko gizonezko idazle bat izan zen "M. Laugier"rekin nahastu behar, kasu honetan M hizkiak Monsieur esan nahi baitu, eta Paul Auguste Ernest Laugierri erreferentzia egiten dio.
# Marguerite Long

Marguerite Marie Charlotte Long (Nîmes, 1874ko azaroaren 13a - Paris, 1966ko otsailaren 13a) pianista eta pedagogo frantsesa zen.
Nazioartean piano-jole ezaguna, garai modernoko errepertorio frantsesean gailendu zen, baina baita Chopin eta erromantikoetan ere. Jacques Thibaudekin batera, Long-Thibaud nazioarteko lehiaketa sortu zuen.

## Biografia
### Bizitza pribatua

Marguerite Long Nîmesen jaio zen, 1874ko azaroaren 13an. Pierre Longen eta Anna Théronen alaba zen. Haren ahizpa zaharrena, Claire, Nîmeseko Kontserbatorioko piano-irakasle izendatu zuten 17 urte zituela.
Théodore Dubois Parisko Kontserbatorioko irakasleak Nîmesko Kontserbatoriora egindako biretako batean hauteman zuen Long, hark 12 urte besterik ez zituela. Dubois-i esker, Parisko Kontserbatorioan onartu zuten. Hamabost urte zituela gazteen lehen piano-saria jaso ondoren, Antoine-François Marmontelen ikasle bihurtu zen.

## Ibilbidea

1893ko otsailaren 28an, 19 urterekin debutatu zuen kontzertuan, Parisen. Alta, haren karrera geldiarazi zuten garai hartako musika-hedabideek bakarlari birtualekiko zuten gustu eskasak eta emakumeei sormen-gaitasun oro ukatzen zieten gizarte-aurreiritziek. 1903 arte ez zen berriz agertu jendaurrean; Lamoureux kontzertuetan izan zen.
1906an, Joseph de Marliave musikariarekin ezkondu zen Parisen, zeina ezaguna baitzen, batez ere, Beethovenen kuartetoetan egindako lanagatik. Lotura estua zuen Gabriel Faurérekin. Faurék sartu zuen Marguerite “mende hasierako musika frantses” ezagunaren unibertsoan. 1914an, senarra hil egin zioten gerran, eta musika-karrera osoa geldiarazi nahi izan zuen, baina Claude Debussyk berriz ere pianora ekarrarazi zuen, zuzenean berarekin lan egitea eskainita. Ondorioz, Debussyren obraren gordailuzain garrantzitsua izan zen.
1966ko otsailaren 13an hil zen, bere etxean, Parisko 17. barrutiko Armada Handiaren etorbideko 16an, eta haren hiletak San Ferdinand des Ternes elizan egin ziren. Nîmesko Saint-Baudile hilerrian dago ehortzirik.

### Karrera

Marguerite Longek irakaskuntzara jo zuen: 1926an, laguntzaile izendatu zuten Parisko Kontserbatorioan, eta bertan irakatsi zuen 1940 arte.
1918an, Debussy hil ondoren, Maurice Ravelen musikaren zerbitzura jarri zen, bere laguna baitzen. Hark Le Tombeau de Couperin sortu zuen, ohorezko zelaian hildako lagunei omenaldia egiteko. Seigarren eta azken piezak, Toccata, haren senar Joseph de Marliaveri eskainiak dira.

## Erreferentziak

* ↑ Acte de naissance n°1632 de l'année 1874 de l'état civil de la Ville de Nîmes.
* ↑ Dunoyer de Segonzac, 1993
* ↑ Docu-fiction, sur les traces de la pianiste Marguerite Long. 14 mai 2023.
* ↑ Cimetières de France et d'ailleurs
* ↑ Archives de Paris 17e, acte de décès Txantiloi:Numéro, année 1966
* ↑ Biographie. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q233916
* Multimedia: Marguerite Long / Q233916
# Marguerite Jeanne Carpentier

Marguerite Jeanne Carpentier (Paris, 1886ko irailaren 8a. Paris, 1965eko azaroaren 7a) margolari eta eskultore frantsesa izan zen.

## Biografia

Ama 1914an hil zen pleuresia baten ondorioz. Marguerite Jeanne Carpentierrek Erromako Medici Hiriko egonaldia eten zuen hura zaindu ahal izateko. Bere eguneroko pertsonaleko orrialde askotan, artistak amarekin zuen maitasun handia erakusten da:
... Hemen udan egindako pastel bat eta nire ama gaixoa poztu zena gogoratzen ditut. Sarritan, samurtasun-abioa izaten dut harekiko grinatsua, eta sentitzen dut sentimendu hori beste mundu bateko emozioz, zorion-leherketa harrigarri batez, eta nire pazientzia, haurtzaroko lotsagabekeriak, ez duela ezer eragiten poztasun infinitu horren aurrean.
XX. mendearen hasieran, independentzia artistikoagatik bereizi zen, eta horri esker sortu zen emakume pintoreen lehen eskola. École des Beaux-Arts-en ikasi zuen 1900 eta 1902 bitartean, eta Académie Julianen, non Rodin ezagutu baitzuen. Camille Claudelen ondoren, Rodinen tailerrean parte hartzen zuten profesionalekin lan egiten zuen bigarren emakume eskultorea izan zen. 1912 Arte Ederren Elkarte Nazionaleko biziarteko kide bihurtu zen.
1930ean hasi zen Journal d'artiste idazten 1965 arte. Irismen handiko proiektu baten alderdiak islatzen ditu. Informazio-iturri paregabea da bere lana, eraginak eta hori lortzeko borrokak aztertzeko.
Hamabi liburu ditu, ehunka marrazkiz hornituak. Irakurketan aurkitzen da:
* Ideia estetikoak, pintura teknikak, maisu gustukoenak
* Obrak egitea, prestaketa-marrazkiak, ereduak
* Erakusketak, erosleak, saldutako lanen kontrol-zerrendak, datak, etab.
| « | Tengo que continuar este diario, como si jamás fuera a ser publicado, como una cosa confidencial. Habrá un tema recurrente que se repite. Este será el trabajo de un estilista para recortar estas proyecciones y las repeticiones en medio de una tumultuosa abundancia, pero no es ni mi profesión ni mi objetivo. Mi objetivo, si tengo uno en esta vida, tiene múltiples facetas de lo desconocido y evoluciona en constante cambio, mi objetivo es el conocimiento de uno mismo y del arte. Y, en efecto, estos ensayos me va a ayudar en esta investigación y es lo que hago y lo que me obsesiona. Journal | » |

## Bibliografia

* Marion Boyer, Une École de Femmes au XXe siècle, Publicions Un, Deux… Quatre, 1999 (frantsesez)
* Marion Boyer, Paris Trait pour Trait, Publicions Un, Deux… Quatre, 2001 (frantsesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q785151
* Multimedia: Marguerite Jeanne Carpentier / Q785151