OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Loa loa txuntxurun berde

Loa loa txuntxurun berde (batzuetan tuntxurrun; bertsio batzuetan Loa loa sinpleki) euskarako haur kanta tradizional bat da. Aita Donostiak jasotaResurrección Maria Azkuek bere Cancionero Popular Vasco liburuan ere bildu zuen. Hainbat abeslarik egin dituzte bertsioak, tartean Gorka Knörr Gogoaren Taupadak diskoan, Haizeak izen bereko diskoan edo La Oreja de Van Goghek Nuestra Casa a la Izquierda del Tiempo diskoan.
Kantan ama batek ume bati kantatzen dio. Sehaska kanta bat da eta lo hitzak duen zentzu lasaigarria erabiltzen duen bere musikan. Abestiaren letran aitak ama Gasteizera eramaten du, mando baten gainean, eta hantxe saltzen du, diru askorekin etxera bueltatuz. Bertsolaritzan ere erabilia izan da, zortziko handi eta lau puntuko handi gisa.

## Erreferentziak

* 1 2 Loa loa txuntxurrun berde I - Doinutegia - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea. Bertsozale Elkartea (Noiz kontsultatua: 2018-02-02).
* ↑ Azkue, Resurreccion Maria. Cancionero popular vasco / de Resurrección Ma. de Azkue y dedicado a su amigo D. Ramón de la Sota y LLano.. .
* ↑ Gogoaren taupadak. (Noiz kontsultatua: 2018-02-02).
* ↑ gurihon. (2010-11-05). HAIZEA - LOA LOA. (Noiz kontsultatua: 2018-02-02).
* ↑ Haizea. (Noiz kontsultatua: 2018-02-02).
* ↑ Frank VG. (2012-04-14). La Oreja de Van Gogh - Loa Loa (Con letra) (HD). (Noiz kontsultatua: 2018-02-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) Sarasola, Juan Cruz Iguerabide. (2003). «Haur poesia eta ahozko tradizioa» Sancho el sabio: Revista de cultura e investigación vasca (18) ISSN 1131-5350. (Noiz kontsultatua: 2018-02-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61069658
# Lo verde empieza en los Pirineos

Lo verde empieza en los Pirineos 1973ko Vicente Escrivá espainiar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Serafín antikuario ezkongabea da, eta arazo larri bat du: emakume eder guztiak bizarrarekin ikusten ditu beti. Konplexu hori kendu eta sendatzen saiatzeko, haren lagun Manolo eta Román berarekin doaz Biarritzera, zentsura frankistak debekatutako film ospetsuak ikustera eta emakumeren batekin ligatzeko aprobetxatzera. Serafínek, ostatu hartzen duten ostatuko jabearekin abentura bat izan ondoren, Paulaz maitemintzen da, zerbitzari espainiar zintzo batez. Bien bitartean, Manolok eta Románek hitzordua lortu dute bi frantziarrekin. Baina bat-batean emazteak datoz, dibertitzeko prest.

## Aktoreak

* José Luis López Vázquez: Serafín Requejo
* José Sacristán: Manuel Campillo
* Rafael Alonso: Román
* Nadiuska: Paula
* Guadalupe Muñoz Sampedro: Fermina
* Trini Alonso: Madame
* Manuel Zarzo: Pepe
* Pastor Serrador: Psikoanalista
* Marisol Ayuso: Aurelia
* Eva León: Shou Shou
* José Riesgo: Tarazonako jauna
* Liliane Meric
* Jesús Guzmán: Valeriano
* Nené Morales: Germana
* Lone Fleming
* Alfonso Estela
* Susana Estrada
* Sandra Mozarowsky: frantziar neska

## Kanpo estekak

* Datuak: Q71048494
# Lope Larreakoa

Lope Larreakoa (Agurain, 1540ko azaroa inguru – 1623ko abenduaren 13a) arabar eskultore manierista izan zen.

## Biografia

Ez daude bere gaztaroari buruzko datu edo agiriak, baina 1564an Agurain hondatu zuen sutearen ondorioz tailer bat eraiki zuen bertan. Lehendabiziko lanetan Juan Antxetaren eragina nabarmena da, biok elkarrekin lan egin zutelako. Era berean Joanes Beauveskoaren eragina ere nabarmena da. Hala ere, eragin nagusia Agurainen bizi zen Pierre Picart bere maisua izan zuen.
Elkarrekin tailer berean aritu ondoren, Picarten alaba Petronila Duran ezkondu zuen. Frantziarra hiltzean, aitaginarrebaren taileraz arduratu zen. Petronilarekin batera seme-alaba asko izan zituen, horietatik lau Agurainen eta besteak lan egiten ari zen lekuetan jaioak. Semeen artean Petri Lope Larreakoa eskultore ere bilakatu zen eta alabetariko batek Petri Unzuetakoa ezkondu zuen, Lope Larreakoarekin lan egin zuen eskultorea zena.
Bere lanetan gai erlijiosoak landu zituen, adibidez 1603an Getariako zur polikromatuzko erretaulan . Alabastroz Rodrigo Bikuñakoaren hilobia eta karezko harriaz Ordoñana familiarenak egin zituen. Agian bere lanik nabarmena 1584an hasi eta hil arte egin zuen Valtierrako Andre Maria elizaren erretaula nagusia izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ M. C. García Gainza; M. C. Hheredia Moreno; J. Rivas Carmona eta M. Orbe Sivatte, "Catálogo Monumental de Navarra. Merindad de Tudela", Iruñea: 1980, 407-408. orr.
* Datuak: Q9023681
* Multimedia: Lope de Larrea / Q9023681
# Lope III.a Genduleitz Gaskoiniakoa

Lope III.a Genduleitz (frantsesez: Loup Centulle, okzitanieraz: Lop Centullo, latinez: Lupus Centullus, gaztelaniaz: Lope edo Lobo Centulo) Baskoniako dukea (818-819) izan zen.
Gartzea I.arena edo Antso I.aren anaia zen Genduleren semea izan zen.
Lope Akitanian Pepinek zuen boterearen aurkako matxinoa izan zen. 818an Gartzea hiltzean, hutsa betetzeko Lope matxinotu zen. Pepinek Gaskoinian sartu 819an Castillon-sur-Dordognen zegoen. Lope boteretik kentzeko Berengario Tolosakoa eta Gerin Auverniakoa bidali zituen eskualdera. Pepinek Aznar Antso hautatu zuen ordezko, Aragoiko konderria ere gobernatu zuena.
820 inguru hil zen.
Zuhaitz genealogikoa :
Zentulo I.a Biarnokoa
Loup Centulle
Lope II.a Gaskoiniakoa
Zentulo Gaskoiniakoa
Lope III.a Zentulo Gaskoiniakoa
Loup Donat
Numabela Kantabriakoa
Donatus I Lupus of Bigorre
Donat II Donat :

## Erreferentziak

* ↑ Lewis, Archibald R. "The Development of Southern French and Catalan Society, 718–1050". Austin: University of Texas Press, 1965
* ↑ Higounet, Charles. "Bordeaux pendant le haut moyen age". Bordele, 1963
* ↑ Zurita, Jeronimo. "Anales de la Corona de Aragón I". Antonio Ubieto Arteta eta Desamparados Pérez Soler. Valentzia: 1967

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2708195
# Lope Gonzalez Mendozakoa

Lope Gonzalez Mendozakoa (c. 1156-c. 1200) arabar aitoren semea eta militarra izan zen, mendozatarren buruzagia.

## Biografia

Lope Iñiguez de Mendoza, Laudioko III. jaunaren iloba eta Gonzalo Lopez de Mendozaren semea izan zen. Mendozako III. jauna Urraka Gaztelakoaren maiordomo nagusia eta Alfontso VII.a Gaztelakoaren gortisaua izan zen.
Arratoko guduan Iñigo Gebarakoak zuzenduriko ganboatar baleztariek oinaztar zalditeria sarraskitu zuten. Lope Gonzalez Mendozakoa bera eta bere suhia zen Lope Mendozakoa hilda eroriz.

## Seme-alabak

Maria Gartzia Arabakoa ezkondu eta honako seme-alabak izan zituen:
* Diego Lopez Mendozakoa (c. 1176 - 1266)
* Ruy Lopez Mendozakoa

## Erreferentziak

* ↑ Apuntes Históricos y Biográficos compilados por José L. G. de Paz
* ↑ Gartzia Salazar, Lope. (XV. mendea). Ana María Marín Sánchez ed. Istoria de las bienandanças e fortunas. .
* Datuak: Q80914669
# Lope IV.a Diaz Harokoa

    Artikulu hau Urduña eta Balmasedako jaunari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lope Diaz Harokoa».
Lope IV.a Diaz Harokoa (- †1322ko urria) gaztelar noblea izan zen, Urduña eta Balmasedako jauna izandakoa.
Aita Diego V.a Lopez Harokoa Bizkaiko jauna eta ama Alfontso X.a Gaztelakoaren alaba Violante izan zituen. Maria Diaz Harokoarekin auzitan zegoenez, 1307an Fernando IV.a Gaztelakoak proposamena egin zuen Diego Lopezi. Bere bizitzan zehar jaurerria mantentzea baina hiltzerakoan Maria Diaz Harokoari eman, Urduña eta Balmaseda izan ezik. Diegok ez zuen proposatutakoa onartu 1300. urtean Maria Diazek egindako abdikazio-zina gogoratuz. Diego Lopezek aitasantutzari apelazioa aurkeztu eta Klemente V.ak zina legeztatu zuen. 1307ko otsailean erregeak proposamena hobetu eta gainera Miranda Ebro eta Villalba de Losa gehitu zizkion. Diegok ezetza mantendu zuen. Baina, urte hartako Valladolideko gorteetan, Maria Molinakoaren bitartekaritzari esker, alde biek akordioa berretsi zuten.
130eko urtarrilean aita hil zitzaion Orduan 1307ko hitzarmena bete zuten eta iloba berriro Bizkaiko andre bilakatu zen.
Ez zuen seme-alabarik izan eta Fernando Diaz Harokoa bere anaia oinordeko bilakatu zen.
Zuhaitz genealogikoa :
Diego Lopitz III.a Harokoa
Diego Lopitz V.a Harokoa
Konstantze Bearnokoa
Lope IV.a Diaz Harokoa
Alfontso X.a Gaztelakoa
Violante Gaztelakoa
Violante Aragoikoa :

## Erreferentziak

* ↑ Rodríguez García, Francisco. (2002). Crónica del Señorío de Vizcaya. (1. argitaraldia) Maxtor Librería ISBN 84-9761-029-6..
* ↑ Salazar y Castro, Luis de; Válgoma y Díaz-Varela, Dalmiro de la. (1959). Historia genealógica de la Casa de Haro (Señores de Llodio, Mendoza, Orozco y Ayala). Madril: Real Academia de la Historia OCLC .1399799.
* ↑ Novia de Salcedo, Pedro. (1851). Defensa histórica, legislativa y económica del señorío de Vizcaya y provincias de Alava y Guipúzcoa. II Bilbo: Librería de Delmas e Hijo OCLC .458939368.
* ↑ Lucas de la Fuente, Julián. (1973). Don Diego López de Haro V: noticias sobre su testamento y otros documentos inéditos. in: Estudios vizcaínos: revista del Centro de Estudios Históricos de Vizcaya., 285-303 or. ISSN 9951-4001..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3836730
# Lope Martinez de Isasti

Lope Martinez de Isasti (Lezo, Gipuzkoa, c. 1565 - 1626 ondoren) apaiza eta historialaria izan zen.

## Lanak

* Compendio histórico de la muy noble y muy leal provincia de Guipúzcoa (1625ean idatzia; 1850ean lehen aldiz argitaratua). Gipuzkoako historiaren berri jakiteko funtsezko idatzia, baina ez arriskurik gabea, ugari baititu asmakeriak.
* Relación que hizo el Doctor don Lope de Ysasti presbytero y beneficiado de Leço que es en Guipúzcoa acerca de las maleficas de Cantabria por mandado del Sr Inquisidor Campofrío en Madrid, 1618 (1933an argitaratua). Euskal Herrian sorgintzaren aurka egindako errepresioaren berri dakar; asmakeriaz beteriko testua da hori ere.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) José Luis Orella Unzué (1999): «Geografías guipuzcoanas de la modernidad (4): Baltasar de Echave y Lope Martinez de Isasti», Lurralde: investigación y espacio, 22. zenbakia, 1999. ISSN 1697-3070. 247-278. orrialdeak.
* (Gaztelaniaz) Ainhoa Arozamena Ayala: «Lope Martínez de Isasti», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
* Joseba Aurkenerena: <<Lope Martinez Isastiren atsotitzak eta beste>>, Lezoko Portua.
* Joseba Aurkenerena: Sorginak, Inkisizioa eta Lope Martinez Isastiren txostena. , Zu-zeu.
* Datuak: Q12262574
* Multimedia: Lope Martínez de Isasti / Q12262574
# Luciogobius

Luciogobius Gobiidae familiaren arrain generoa da, Perciformes ordenekoa.

## Espezieak

Hauek dira:
* Luciogobius adapel Okiyama, 2001
* Luciogobius albus Regan, 1940
* Luciogobius ama (Snyder, 1909)
* Luciogobius brevipterus Chen, 1932
* Luciogobius dormitoris Shiogaki & Dotsu, 1976
* Luciogobius elongatus Regan, 1905
* Luciogobius fluvialis Kanagawa, Itai & Senou, 2011
* Luciogobius fonticola Kanagawa, Itai & Senou, 2011
* Luciogobius grandis Arai, 1970
* Luciogobius guttatus Gill, 1859
* Luciogobius koma (Snyder, 1909)
* Luciogobius pallidus Regan, 1940
* Luciogobius parvulus (Snyder, 1909)
* Luciogobius platycephalus Shiogaki & Dotsu, 1976
* Luciogobius ryukyuensis Chen, Suzuki & Senou, 2008
* Luciogobius saikaiensis Dôtu, 1957

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20240501111024/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5H68
* ↑ https://spain.inaturalist.org/taxa/89636-Luciogobius

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1062118
* Multimedia: Luciogobius / Q1062118
* Espezieak: Luciogobius
# Luis Urrengoetxea

Luis Urrengoetxea Agirre (Zornotza, Bizkaia 1879 -? ) euskal politikari ezkertiar eta abertzalea izan zen, Eusko Abertzale Ekintzaren ( EAE-ANV ) sortzailetako bat.

## Biografia

Abokatua zen lanbidez. 1905 arte, orduko gidari politiko ezagunetarikoa izan zen. Gero, EAJtik aldendu eta Landetaren "euskalerriako"engana hurreratu zen. 1907an Bilboko zinegotzi izan zen baina, ezadostasunak zirela eta, kargua alderdiaren esku utzi zuen. Zornotzako alkate izan zen 1914tik 1916ra. Ondoren, Bizkaiko Diputaziorako diputatu aukeratu zuten. Kargu horregatik, Gasteizko Diputazioen batzarrera joan zen 1917an, eta Foru Batzordera, Donostiara, urte berean. Baita ere, bestetik, Diputazioen konferentziara Donostiara joan zen, 1918an. Ramon de la Sota Bizkaiko Diputazioaren buru izan zenean, Urrengoetxea irakaskuntza publikoaren diputatu izendatu zuten. Beste alde batetik, Bizkaiaren ordezkari izan zan Madrilen, Romanonesen gobernuak euskal arazoari buruz sortutako batzordean. 1918-1919 urteetan, Madrilek autonomia egitasmoari buruz iritzia eman behar zuen batzordean ere egon zen. 1930an, EAEren sorreran parte hartu zuen. 1931an, hauteskundeetara aurkeztu zuen bere burua, baina ez zuen kargua lortu. Gerrostean hil zen, Bilbon, ezagutzen ez diren arrazoiengatik.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.euskomedia.org/aunamendi/135196

## Kanpo estekak

* Luis Urrengoetxea Zornotzako alkatea izan zenaren ehun urteko ospakizuna.
* Luis Urrengoetxearen etxea.
* (Gaztelaniaz) Auñamendi Entziklopedian.
* Datuak: Q3755646
# Luis Ugalde

Luis María Ugalde Olalde (Bergara, 1938ko abenduaren 2a) euskal-venezuelar teologo eta historialaria da. Andrés Bello Unibertsitate Katolikoko errektorea izan zen 1990 eta 2010 artean. 1997an Venezuelako Kazetaritzako Sari Nazionala lortu zuen eta 2008tik Politika eta Gizarte Zientzien Akademiako kide da. Bere liburuen artean, El pensamiento teológico-político de Juan Germán Roscio (1992), El gomecismo y la política panamericana de Estados Unidos (2005) eta Utopía política: entre la esperanza y la opresión (2010) nabarmentzen dira.

## Kanpo estekak

* Luis Ugalderen biografia - Andrés Bello Unibertsitate Katolikoa
* Luis María Ugalde Olalde, s.j-ren artikuluen bilduma. SIC - Centro Gumilla aldizkarirako
* Datuak: Q24567666
* Multimedia: Luis Ugalde / Q24567666
# Luis Urbina (militarra)

Luis Urbina (gaztelaniaz: Luis de Urbina) (Gasteiz, 1721eko urriaren 11- Madril, 1799ko otsailaren 8) arabar militarra Espainiako Armadan.

## Biografia

Juan Manuel Urbinaren anaia zen. 16 urte zituenean itsas armadan sartu zen, eta handik hiru urtera alferez egin zuten. 1742. urtean Italiarantz itsasoratu zen, ingelesen eta austriarren aurka borrokatzera. 1745. urtean, Sevillako errejimentuko komandante zela, Orango plaza gobernatzera joan zen; baina, agintari erlijiosoekiko zituen konponezinak ikusirik, Iruñera bidali zuten. Soraluze, Tolosa eta Arrasateko armagintza eta altzairugintzak behatzeko agindua jaso zuen, geroago Toledoko ezpatagintza sortzeko. 1762. urtean, Ingalaterraren aurkako gerra piztu zenean, Erregearen gudarosteetako brigadier egin zuten. 1769. urtean, Habanarantz abiatu zen, eta, hurrengo urtean, Espainiara itzuli zen, mariskal zela. 1776. urtean, teniente koronel egin zuten, eta hamalau urtez izan zen fiskal militarra. 69 urte zituenean, Ceuta defenditzeko agindua eman zioten, eta erraz gainditu zitzaion Marokoko erregeari. 1792. urtean, Frantziako Konbentzioak Espainiako errege Karlos IV.ari gerrara hots egin zionean, Valentziara bidali zuten Luis Urbina, eta Valentziako eta Murtziako erresumako kapitain nagusi izendatu zuten. Karlos III.aren Ordenako Gurutze Handiarekin saritu zizkioten bere lanak.

## Bibliografia

* Joaquín José de Landázuri: Varones ilustres Alaveses, Gasteiz, 1799.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Luis Urbina Auñamendi Entziklopedian.
* Datuak: Q12262701
# Luis Ureña

Luis Ureña Basterretxea (Donostia, 1899 edo 1900 - ib., 1961eko azaroaren 26) kazetari eta antzerkigile donostiarra izan zen.

## Biografia

Kazetari eta antzerkigile donostiar hau San Sebastián aldizkariaren sortzailea (1931) eta zuzendaria izan zen, eta Donostiako gaiei buruzko lan ugari argitaratu zituen. Ciaboga aldizkarian kolaboratzailea eta, ondoren, editorea.
UGT eta PSOEren kidea, Gerra Zibilean erbesteratu zen.

## Lanak
### Gai historikoak

* Euskal Bizitzako danborrada. Vida Vasca aldizkaria (1928)
* Los primeros 75 años de la Unión Artesana (Donostia, 1945)

### Antzerkia

Antzerkigile bezala, klasikoen moldaketez gain, egilea ere bazen.
* Con los ojos cerrados.
* El diablo en la aldea
* Amor pasado por agua

## Bibliografia

* (Gaztelaniaz) Arantxa Arzamendi: «Catálogo de publicaciones periódicas donostiarras: 1800-1936». Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria, 38. urtea, XXV liburukia, 1. zenbakia, 1990eko urtarrila-ekaina.
* (Gaztelaniaz) Biblioteca Municipal de Donostia-San Sebastián: catálogo de publicaciones periódicas; dirección Eulalia San Agustín; coordinación Arantxa Arzamendi ; realización Arantxa Arzamendi y Eki Servicios Bibliotecarios. - Donostia: Asociación de Bibliotecarios de Gipuzkoa, 1992.

## Erreferentziak

* ↑ «San Sebastián: revista anual ilustrada» Donostiako Udal Liburutegia (Noiz kontsultatua: 2020-01-17).
* ↑ «Ciaboga aldizkaria» KM liburutegia (Noiz kontsultatua: 2020-01-17).
* ↑ «Auñamendi. Luis Ureña» Auñamendi (Noiz kontsultatua: 2020-01-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) Fundación Pablo Iglesias. Ureña Basterrechea, Luis. .
* ↑ «Vida vasca aldizkaria» KM Liburutgia (Noiz kontsultatua: 2020-01-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q82765056
# Luis Taberna Tompes

Luis Taberna Tompes (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1909ko apirilaren 29a - Altsasu, Nafarroa Garaia, 1994ko otsailaren 6a) nafar musikari, organojole eta irakaslea izan zen.
Haurra zelarik hasi zen parrokiako koruan abesten eta bertan piztu zitzaion musikarako zaletasuna. Hasieran pianoa bere kabuz jotzen ikasi zuen herriko dirudun batek etxean zeukan pianoan. Herriko organista eta bandako zuzendaria zen Francisco Vielak mutilaren gaitasunak ikusita ondoan hartu eta lehenengo musika jakintzak erakutsi zizkion, baita organoaren oinarriak ere. Aipatutako Viela hil zelarik, Tabernak hartu behar izan zuen haren lekua Migel Etxebeste herrikidearekin ikasketetan sakontzen zuen bitartean.
Mateo Muxika apezpikuak Lesakara egindako bisita batetan, meza lagundu zuen organojolea ezagutu nahi izan zuen eta harrituta gelditu zen musikaria hain gaztea zela ikustean. Gotzainari esker, Tabernak 17 urterekin Irunberriko organista eta Musika Bandako zuzendari postua lortu zuen 1926ean.
1930ean, oposaketa bidez Altsasuko Bandako zuzendari eta organista postua lortu zituen Irunberritik Sakana aldera salto eginez. Laster hasi zen organo-jole apartaren fama hartzen eta euskal musikari famatuekin harreman estua izan zuen (Guridi, Zubizarreta, Urteaga…)
1956ean eman zuen bere lehen bira Katalunia, Mallorca eta Menorcan zehar eta jarraian Estatu Batuetan, Kuban eta Mexikon barrena arrakasta handia lortuz.
Burgosen, Antonio de Cabezonen heriotzaren laugarren mendeurrenean honen omenezko emanaldietan parte hartu zuen kritika apartak jasoaz, baita Musika Sakratuaren Nazioarteko Astean ere.
Iruñeako «Pablo Sarasate» kontserbatorioko organo katedraduna izan zen eta bertako kide Aurelio Sagasetarekin batera Organos de Navarra (Iruñea, 1985) liburua eman zuten argitara. Liburu honetan Nafarroako organo guztiak aztertu zituzten, herriz-herriz, elizaz-eliza ikerketa eta katalogazio lan aparta eginez.
Helena Taberna Aierra zinema zuzendariaren aita zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115781205
# Luis Sánchez Polack

Luis Sánchez Polack (Izengoitia: Tip ; Valentzia, 1926ko uztailaren 22a - Madril, 1999ko otsailaren 8a) espainiar umorista eta antzezlea izan zen.

## Biografia

Zortzi urte zituela, Madrila joan zen familiarekin, eta 1939an batxilergoa ikasten hasi zen, baina ez zuen amaitu. Zeramikako eskolan aritu zen zurgintza, zeramika eta antzerkia ikasten, eta antzezle izatea erabaki zuen. Luca de Tenaren De lo pintado a lo vivo (Margotutik bizirik dagoenera) lanarekin egin zuen debuta. 1945ean Madrid Irratian sartu zen, eta han haurrentzako saio bat hasi zuen. Hamalau urtez aritu zen irrati horretan. Hantxe osatu zuen Tip y Top umore bikotea, Luis Collekin, oso ospetsu izan zen. Hiru film egin zituzten elkarrekin. 1961ean banandu egin ziren, eta Tipek bakarka jarraitu zuen. Ondoren, José Luis Collekin hasi zen saioak antolatzen, Tip y Coll bikote gisa. Bikote harekin ere arrakasta handia izan zuen, aurrekoarekin baino handiagoa. 1967. urtetik aurrera ekitaldi ugari izan zituzten, eta film bat egin zuten: La garbanza negra, en paz descanse. Film horretan erabiltzen zituzten jantziak (etiketa-jantzi beltzak) izan ziren aurrerantzean beren ikuskizunetarako erabili zituztenak. 1969. urtearen hasieran Espainiako Telebistan Galas del sábado saioa aurkezten hasi ziren. 70eko hamarraldiaren hasieratik, zortzi urtez, egunero aurkeztu zuten bere saioa Top-Less aretoan. 1979an Espainiako umorista nagusiak ziren. Tipek irratiko hainbat solasalditan parte hartu zuen, eta Telecinco kateko Este país necesita un repaso saioan ere aritu zen. 1997an Onda Cero irratian hasi zen, La brújula saioan, eta han Cuentos infantiles para personas de cierta edad atala aurkezten zuen.
1998an eritasun larri bat zela-eta utzi zituen ekitaldiak. Pueblo egunkariaren Ospearen Saria eman zioten, eta baita Ondas saria ere. Zenbait liburu ere idatzi zituen: Cantares del Mío Tip (1980) eta Santos varones (1995), eta Collekin batera, El libro de Tip y Coll eta Tipicoll spanish.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q9025381
# Luis Unzaga

Luis Unzaga Amezaga (Málaga, 1717ko apirilaren 6a - ib., 1793ko ekainaren 21a) espainiar militar eta administratzailea izan zen Amerikan, Louisiana, Venezuela eta Kubako gobernadorea, baita Galizia eta Andaluzia ekialdeko edo Granadako antzinako erresumako kostaldekoa ere. Ilustratu gisa, munduko lehen hezkuntza sistema publiko elebiduna sortu zuen eta merkataritza-askatasuna ahalbidetu zuen modu aitzindarian. Estatubatuarrei herrialde gisa jaiotzen laguntzen lehena izateagatik nabarmentzen da, hainbat modutan: bolbora, irin eta sendagai tonekin, merkataritza askea ahalbidetuz, bere dohain diplomatikoekin eta bere espioitza-sareekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3266890
# Luis Urkiri

Luis Urkiri Urain (Deba, 1906ko irailaren 1a - 1979ko maiatzaren 1a) gipuzkoar futbolari eta entrenatzailea izan zen, erdilari moduan aritzen zena.

## Taldeak

| Kluba | Urtea |
| Deportivo Alavés | 1928-1933 |
| Atlético de Madrid | 1939-1941 |
* Datuak: Q9025387
# Luis Tolosa

Luis Tolosa Amilibia (Donostia, 1903 – Irun, 1956) Donostiako arkitekto autodidakta izan zen; hain zuzen, arkitektura arrazionalista estiloko eraikin askoren egile ezkutua izan zen Gipuzkoan zehar 1936ko gerraren ostean.

## Biografia

Pasaiako portuko delineatzaile gisa lan egin zuen 30 urtez. Prestakuntza autodidakta eskuratu zuen eta arkitekto gisa lan asko burutu zituen. Izan ere, Gipuzkoako gerra ondoko arkitekturan, funtsezko papera izan zuen. Halere, ondare industrialeko eraikin askoren egilea izan arren, ezin izan zituen bere lanak sinatu, arkitekto titulua ez izanagatik.
Garaiko abangoardiako arkitektura arrazionalistaren kanonak jarraitu zituen. Materialari dagokionez, orduan zeharo berrria zen betoi armatua erabili zuen.

## Lanak

* Laborde Anaiak eraikineko jantokiak, Andoainen, (1928)
* Nueva Cerámica, Orion (1940)
* Central Hidroeléctrica , Mañerun (1941)
* Donostiako Portaaviones lonja (1943)
* Industrias Antuñano, Zarautzen (1949)
* Astilleros Luzuriaga, egun Pasaiako Zamakona ontziola, Pasaian (1946-1949)
* Ramón Vizcaíno lantegia, Oiartzunen (1947)
* Conservas Ortiz entrepresaren egoitza nagusia Ondarroan (1950)
* Pasaiako Portuko Lan Batzordearen eraikina
* Pasai Donibaneko Erreka izeneko etxebizitzen eraikina

## Bibliografia

* Azpiri Albistegui, Ana (koor.).- Luis Tolosaren arkitektura = La arquitectura de Luis Tolosa, Donostia : Nerea argitaletxea, 2012.

## Kanpo loturak

* Luis Tolosa arkitektoaren lana aitortu eta ezagutarazteko aukera, www.berria.info, 2012-12-15.
* Datuak: Q12262700