OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Antzinako ingelesa

Antzinako ingelesa edo anglosaxoiera (Ænglisc, Anglisc, Englisc) anglosaxoiek eta bere ondorengoek egungo Ingalaterra ia osoan eta egungo Eskoziako hego-ekialdean V. mendetik XII. mendera hitz egiten zuten hizkuntza da, ingelesaren arbasotzat hartzen dena. Egun, hizkuntza hartatik testu idatzi batzuk besterik ez zaizkigu geratzen.
Mendebaldeko Germaniar hizkuntza izan zen, antzinako frisieraren senidea zena. Bost kasu gramatikalak erabiltzen zituen (nominatibo, akusatibo, genitibo, datibo eta instrumentala, nahiz eta azkena arraroa izan) eta baita singularra eta plurala. Substantibo guztiek genero zuten: adibidez, sēo sunne (eguzkia) femeninoa zen, se mōna (ilargia) berriz maskulinoa. IX. mendetik aurrera, antzinako eskandinavieraren eragina jasan zuen, eskandinaviar hizkuntzetako bat zena.

## Adibideak

Hona hemen Gure Aita anglosaxoieraz:
| Lerroa | Anglosaxoiera | Euskara |
| [1] | Fæder ūre þū þe eart on heofonum, | Gure Aita, Zeruetan zaudena, |
| [2] | Sī þīn nama ġehālgod. | santu izan bedi zure izena. |
| [3] | Tōbecume þīn rīċe, | Etor bedi zure erreinua. |
| [4] | ġewurþe ðīn willa, on eorðan swā swā on heofonum. | Egin bedi zure nahia, zeruan bezala lurrean ere. |
| [5] | Ūrne ġedæġhwāmlīcan hlāf syle ūs tō dæġ, | Emaguzu gaur egun honetako ogia. |
| [6] | and forgyf ūs ūre gyltas, swā swā wē forgyfað ūrum gyltendum. | Barkatu gure zorrak, geuk ere gure zordunei barkatzen diegun bezala. |
| [7] | And ne ġelǣd þū ūs on costnunge, ac ālȳs ūs of yfele. | Eta ez gu tentaldira eraman, baina atera gaitzazu gaitzetik |
| [8] | Sōþlīċe. | Amen. |

## Ikasketak gaiari buruz

* Baker, Peter S.: Introduction to Old English, Oxford 2003, ISBN 0-631-23454-3.
* Cercignani, Fausto: The Development of */k/ and */sk/ in Old English, Journal of English and Germanic Philology 82 (1983), 313-323.
* Crystal, David: The Cambridge Encyclopedia of the English Language, Cambridge University Press, ISBN 0521530334.
* Hall, J. R. Clark - Merritt, H. D.: A Concise Anglo-Saxon Dictionary, Cambridge 1969.
* Hockett, Charles F.: The stressed syllabics of Old English, Language 35 (1959), 575-597.
* Jespersen, Otto: A Modern English Grammar on Historical Principles, Copenhagen 1909-1949.
* Kuhn, Sherman M., On the Syllabic Phonemes of Old English, Language 37 (1961), 522-538.
* Lass, Roger: Old English: A historical linguistic companion, Cambridge 1994, ISBN 0-521-43087-9.
* Mitchell, Bruce - Robinson, Fred C.: A Guide to Old English, Oxford 2001, ISBN 0-631-22636-2.

## Erreferentziak

* ↑ Crystal, David. (2003). The Cambridge Encyclopedia of the English Language. Cambridge University Press ISBN 0521530334..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42365
* Multimedia: Old English language / Q42365
# Antzinako literatura

Antzinako literatura edo Literatura klasiko kontzeptua antzinako zibilizazioetan sortutako literatura multzoa da. Literatura hauek ahozkoak zein idatziak izan daitezke, eta estetikaren ikuspuntutik garrantzitsuak izan behar dute. Antzinako literaturen adibideak Indiako literaturaren Ramayana edo Mesopotamiako Gilgamexen epopeia dira.

## Mendebaldeko kanona

Kanon europarrean, bestetik, batez ere "klasiko" kontzeptuarekin lotuta, antzinako grezieraz eta latinez idatzitako literaturak azaltzen dira. Kasu horretan kontzeptuak bi literatura horien lanak biltzen ditu eta, jakina, ez gaur egungo Grezia edo Italiarena. Literatura honek elementu komun asko ditu, erromatarrek greziarren ereduak eta mundu ikuskera imitatu baitzituzten. Egunez, mendebaldeko antzinako literatura Homeroren lanekin hasten da. Homerok ahoz aho jasotako narrazioak bildu zituen eta Greziako literaturaren aita izan zen. Adituen arabera bera da Mendebaldeko kanonaren lehenengo idazlea. Literatura horrekin literatura generoen kontzeptua sortzen da eta lehen idazle ezagunak.

## Greziarren eta erromatarren literaturaren ezaugarri batzuk

Elementu komun batzuk aipa daitezke:
* Lan askok kondairaren heroien abenturak goraipatzen dituzte. Horretan Homeroren eredua jarraitu zuten.
* Literatura gaineko hausnarketa egiten da. Horrela generoak sortzen dituzte.
* Antzerkian nagusitasuna tragediarena da. Gai asko komunak dira. Dena dela, komedia ere garatu zen.
* Erromako literaturaren bereizgarri bat gisa, Grezian gutxi garatutako genero batzuk asko garatu ziren, esaterako erretorika eta didaktika literatura.

## Antzinako literatura batzuk

Hauek dira:
* Mesopotamiako literatura
* Antzinako Egiptoaren literatura
* Hitita Inperioaren literatura
* Antzinako Persiaren literatura
* Antzinako Txinaren literatura
* Antzinako Indiaren literatura
* Afrikako eta Etiopiako literaturak
* Kolon aurreko kulturen literatura
* Antzinako Greziako literatura
* Antzinako Erromako literatura

## Erreferentziak

* ↑ https://literatura.rocks/historia/antigua/
* ↑ Bowra, C. M., Introducción a la literatura griega. Gredos argitaletxea, 2007.

## Kanpo estekak

* Indiako Antzinako Literatura. Kolonaurreko Literatura.
* (Frantsesez):Bibliotheca Classica Selecta, textu klasikoen frantsesezko itzulpenak.
* Datuak: Q541923
* Multimedia: Classics / Q541923
# Andoain–Erdia geralekua

    Ez nahasi Andoaingo geltokiarekin.
Andoain–Erdia Euskal Herriko Gipuzkoako tren eta autobus geraleku bat da, Andoain udalerrian kokatuta dagoena.
Geralekua 1863ko irailaren 1an ireki zen.

## Egoera

Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Madril — Hendaia: 608,150 kilometro-puntua

## Historia

Geltokia 1863ko irailaren 1ean inauguratu zen Beasain - Donostia tartea martxan jarri zenean Madril—Hendaia burdinbidea erradialean.
Hasierako ustiapena Norteko Konpainiaren esku geratu zen, bere titulartasuna mantendu zuen 1941ean nazionalizatu eta sortu berria zen RENFEn integratu zuten arte.
1929an trenbide zatia zatitu eta elektrifikatu egin zen.
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.

## Geltokia

Andoain–Erdia geraleku soil bat da. Bi bide eta alboetako bi nasa ditu, bidaiarientzako bi babesleku txiki baino ez dituztenak. Irungo aldeko nasen amaieran dauden eskaileren eta igogailuaren bidez aldatzen da bidea.

## Zerbitzuak

Donostiako Renfe Aldiriak
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
 C-1IrunIrungo Bentak • Lezo–Errenteria • Pasaia • Herrera • Intxaurrondo • Ategorrieta • Gros • Donostia • Loiola • Martutene • Hernani • Hernani–Erdia • Urnieta • Andoain • Andoain–Erdia • Billabona–Zizurkil • Anoeta • Tolosa–Erdia • Tolosa • Alegia • Ikaztegieta • Legorreta • Itsasondo • Ordizia • Beasain • Ormaiztegi • Zumarraga • LegazpiBrinkola :

## Etorkizuna

Euskal-Y-ren irekierarekin, geltoki hau aldirietako eta merkantzietako trafikoari bakarrik eskainiko zaio.

## Erreferentziak

* ↑ EuroFerroviarios. «Andoain–Erdia (geralekua)» euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).
* ↑ «La llegada del ferrocarril a Beasain. Diario de Noticias de Gipuzkoa» web.archive.org 2011-11-01 (Noiz kontsultatua: 2020-05-01).
* ↑ https://web.archive.org/web/20160702083546/http://www.spanishrailway.com/2012/02/20/caminos-de-hierro-del-norte-de-espana/

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak

* ADIF enpresako web gunea
* RENFE enpresako web gunea
* Datuak: Q11681630
* Multimedia: Train station of Andoain-Centro / Q11681630
iea  Donostiako Renfe Aldiriak :
| | Billabona–Zizurkil | Andoain–Erdia | Andoain | |
| Madril–Chamartin | | | | Hendaia |
# Andoche Junot

Jean-Andoche Junot (Bussy-le-Grand, Burgundia, 1771ko irailaren 24a - Montbard, 1813ko uztailaren 29a) Frantziako Iraultzako eta Napoleondar gerretan aritu zen frantziar jenerala izan zen.

## Biografia

Napoleonen ondorengo jeneral nagusietakoa eta Abrantesko dukea izan zen. Egiptoko ekinaldian Napoleonekin ibili zen. Ondoren, Parisko gobernaria (1804) eta Portugalgo frantses armadako buruzagi nagusia izan zen (1806-1808). Abrantesko Gudua irabazi zuen Portugalen, ingeles ostearen aurka (1807), eta Lisboako hirian sartu zen ondoren. Ingelesak nagusitu zitzaizkion Vimeiroko Guduan, eta kapitulazioa izenpetu behar izan zuen Sintran (1808ko abuztua). Espainian eta Errusian egon zen ondoren. Iliriako Probintzietako gobernaria zen burua galdu eta erretiratu zutenean (1813). Bere buruaz beste eginda hil zen urte berean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q353907
* Multimedia: Jean-Andoche Junot / Q353907
# Andoaingo Udal Liburutegia

Andoaingo Udal Liburutegia :
| Fonotekaren egoitza: Bastero Kulturgunea |||
| Datuak |||
| Zuzendaria | Judith Alzola | Judith Alzola |
| Webgunea | http://www.euskadi.net/katalogobateratua | http://www.euskadi.net/katalogobateratua |
Andoaingo Udal Liburutegia 1962. urtean sortu zen.Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen parte hartzaile da. Bi atal ditu.

## Atalak

   Andoaingo Udal Liburutegiak 3 sailetan banatzen ditu bere fondo eta zerbitzuak. Haurrentzako aretoa, gehienbat 14 urtetik beherakoentzat, helduen aretoa 14 urtetik gorakoentzat, eta Bastero Kulturgunean dagoen fonoteka - bideoteka.

## Funtsa

* Egunkariak: Berria, El Diario Vasco, Gara, El Mundo, Noticias de Gipuzkoa, El Pais.
* Aldizkariak: Aiurri, Andoain, Behinola, Beterriko liburua, Hementxe, Leyçaur besteak beste.
* Liburuak.
* Ikus-entzunekoak.
* Ordenagailu fitxategiak.

## Zerbitzuak

* Mailegua
Mailegua pertsonala, kolektiboa eta liburutegi artekoa izan daiteke.
* Irakurketa, kontsulta eta erreferentzia
Mailegatu ezin ditezkeen dokumentuak, hala nola, entziklopediak, hiztegiak, atlasak... bertan kontsultatu ditezke.
* Hemeroteka
Bertan irakurri ditezkeen egunkari- eta aldizkariak.
* Erreprografia
Bertako liburuek eta aldizkariak fotokopiatzeko autozerbitzua, beti indarrean dagoen egile-eskubideen legearen arabera.
* Internet zerbitzua
Bazkideek Internetera konektazeko aukera dute.
* Wi-fi
Areto osoan konektatzeko aukera dago.

## Kultura ekintzak

* ipuin-kontaketak
* literatura solsaladia, bai euskaraz bai gaztelaniaz.

## Erreferentziak

* ↑ http://andoain.org/eu/html/44/2166.shtml
* ↑ https://web.archive.org/web/20140223022639/http://andoain.org/eu/html/44/2166.shtml

## Kanpo estekak

* Andoaingo Udal Liburutegia sortzeko agindua, Espainiako Aldizkari Ofizialean argitaratua.
* Andoaingo Udalaren webgunea.
* Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen katalogo bateratua.
* Datuak: Q16516147
# Andoaingo geltokia

    Ez nahasi Andoain–Erdia geralekuarekin.
Andoain Euskal Herriko Gipuzkoako tren eta autobus geltoki bat da, Andoain udalerrian kokatuta dagoena.
Geltokia 1863ko irailaren 1an ireki zen.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Madril — Hendaia: 609,020 kilometro-puntua
* Iruña — Donostia: 76,200 kilometro-puntua

## Historia

Geltokia 1863ko irailaren 1ean inauguratu zen Beasain - Donostia tartea martxan jarri zenean Madril—Hendaia burdinbidea erradialean.
Hasierako ustiapena Norteko Konpainiaren esku geratu zen, bere titulartasuna mantendu zuen 1941ean nazionalizatu eta sortu berria zen RENFEn integratu zuten arte.
1929an trenbide zatia zatitu eta elektrifikatu egin zen.
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.

## Geltokia

Andoaingo geltoki txikia bidaiarientzako bi solairuko eta oinplano angeluzuzeneko eraikin xume batez osatuta dago. Alboko nasa bat, erdiko nasa bat eta hiru bide ditu. Batetik besterako aldaketa maila berean egiten da. Eraikinari atxikitako markesina txiki batek alboko nasetako bat babesten du, eta besteak estalitako babesleku bat du.

## Zerbitzuak

Donostiako Renfe Aldiriak
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
 C-1IrunIrungo Bentak • Lezo–Errenteria • Pasaia • Herrera • Intxaurrondo • Ategorrieta • Gros • Donostia • Loiola • Martutene • Hernani • Hernani–Erdia • Urnieta • Andoain • Andoain–Erdia • Billabona–Zizurkil • Anoeta • Tolosa–Erdia • Tolosa • Alegia • Ikaztegieta • Legorreta • Itsasondo • Ordizia • Beasain • Ormaiztegi • Zumarraga • LegazpiBrinkola :

## Etorkizuna

Euskal-Y-ren irekierarekin, geltoki hau aldirietako eta merkantzietako trafikoari bakarrik eskainiko zaio.

## Erreferentziak

* ↑ EuroFerroviarios. «Andoain (geltokia)» euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).
* ↑ «La llegada del ferrocarril a Beasain. Diario de Noticias de Gipuzkoa» web.archive.org 2011-11-01 (Noiz kontsultatua: 2020-05-01).
* ↑ https://web.archive.org/web/20160702083546/http://www.spanishrailway.com/2012/02/20/caminos-de-hierro-del-norte-de-espana/

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak

* ADIF enpresako web gunea
* RENFE enpresako web gunea
* Datuak: Q8779282
iea  Donostiako Renfe Aldiriak :
| | Andoain–Erdia | Andoain | Urnieta | |
| Madril–Chamartin | | | | Hendaia |
# Andoaingo geltokiko biaduktua

Andoaingo geltokiko biaduktua XX. mende hasierako Industria Ondarearen elementua da. Plazaolako trena edo Donostia-Iruñea burdinbidean kokatuta zegoen. Gaur egun bide berdea moduan dago egokituta. Donejakue Bidean dago.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.euskadi.eus/y22-bopv/eu/bopv2/datos/2012/01/1200433a.pdf

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65681353
* Multimedia: Andoaingo geltokiko biaduktua / Q65681353
# Andoaingo udaletxea

Andoaingo udaletxea Gipuzkoako Tolosaldea eskualdeko Andoaingo udalaren egoitza da.

## Iruditegia

* Armarriak.
* Eraikina.

## Kanpo estekak

* Andoaingo udal webgunea (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q12253486
* Multimedia: Town hall of Andoain / Q12253486
# Arañozko mendilerroa

Arañozko mendilerroa Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Arañotz mendia da, 840 metrorekin.
Mendilerroan dagoen Arañotz mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak

* Arañotz, 840 m 42°59′14″N 1°39′39″W﻿ / ﻿42.987123°N 1.6607202°W﻿ / 42.987123; -1.6607202
* Epaitzburu, 837 m 42°58′09″N 1°38′35″W﻿ / ﻿42.9691135°N 1.6431713°W﻿ / 42.9691135; -1.6431713
* Bordaburu, 802 m 42°56′31″N 1°37′20″W﻿ / ﻿42.9420734°N 1.6222177°W﻿ / 42.9420734; -1.6222177
* San Antón, 781 m 42°57′06″N 1°37′46″W﻿ / ﻿42.9516514°N 1.6294451°W﻿ / 42.9516514; -1.6294451
* Zalabartako Gaina, 773 m 42°57′20″N 1°37′29″W﻿ / ﻿42.955593°N 1.6247235°W﻿ / 42.955593; -1.6247235
* Urrutia, 758 m 42°56′05″N 1°37′13″W﻿ / ﻿42.9346659°N 1.6202749°W﻿ / 42.9346659; -1.6202749
* Otxabizkiko Gaina, 747 m 42°57′25″N 1°38′05″W﻿ / ﻿42.9568106°N 1.6346636°W﻿ / 42.9568106; -1.6346636
* Extingo, 722 m 42°57′39″N 1°38′33″W﻿ / ﻿42.9608488°N 1.6425683°W﻿ / 42.9608488; -1.6425683
* Aldegi, 682 m 42°57′44″N 1°37′35″W﻿ / ﻿42.9620869°N 1.6263322°W﻿ / 42.9620869; -1.6263322
* Espaltza, 679 m 42°57′33″N 1°38′57″W﻿ / ﻿42.9591715°N 1.6492135°W﻿ / 42.9591715; -1.6492135
* Lizuri, 674 m 42°55′42″N 1°37′15″W﻿ / ﻿42.9283604°N 1.6208568°W﻿ / 42.9283604; -1.6208568
* Markots, 648 m 42°57′18″N 1°39′15″W﻿ / ﻿42.9551233°N 1.6541445°W﻿ / 42.9551233; -1.6541445
* Artzanegi, 632 m 42°55′59″N 1°37′46″W﻿ / ﻿42.9330375°N 1.6293923°W﻿ / 42.9330375; -1.6293923

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) mendilerroa Arañozko mendilerroa (Mendikat)
* ↑ Mendikat, Euskal Herriko Katalogo osoa.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56881963
# Arba (Italia)

Arba Italiako udalerri bat da. Pordenoneko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. 1.260 biztanle ditu, 15,31 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Arbak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cavasso Nuovo Maniago Spilimbergo Fanna Sequals Vivaro

## Kanpo estekak

* Datuak: Q53149
* Multimedia: Arba (Italy) / Q53149
# Araçuaí

Araçuaí Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 34.297 biztanle ditu 2.236,279 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1749750
* Multimedia: Araçuaí / Q1749750
# Araçás (Bahia)

Araçás Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 11.557 biztanle ditu 487,116 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1762140
* Multimedia: Araçás / Q1762140
# Araña (filma)

Araña (euskaraz: «armiarma») 2019ko Andrés Wood txiletar zinema zuzendariaren thriller film bat da. 2019ko Torontoko Zinemaldian estreinatu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Txile, 1970eko hamarkadaren hasiera. Eskuin muturreko talde nazionalista bortitz batek boteretik kendu nahi du Allenderen gobernua. Krimenean eta konspirazioan murgilduta, historiaren bilakaera aldatuko duen krimen politiko bat egingo dute hiru taldekidek: Inések, haren senar Justok, eta bien lagun min Gustavok. Aldi berean amodiozko triangelu arriskutsu eta sutsu batean nahastuta, traizioaren itzalak betirako bananduko ditu. Hau da, harik eta, 40 urte geroago, Gustavok gaztaroko kausa nazionalista berpizten duen arte, mendekuak eta obsesioak bultzatuta. Baina Inés negozio-emakume boteretsua da orain, eta poliziak Gerardo eta etxean duen armategi gero eta handiagoa zaintzapean dituen bitartean, Inések ahalegin guztiak egingo ditu bere eta Justo senarraren iragan politiko eta sexuala agerira ekar ez dadin.

## Aktoreak

* María Valverde: Inés gaztea
* Mercedes Morán: Inés
* Caio Blat: Antonio
* Marcelo Alonso: Gerardo
* Pedro Fontaine: Gerardo gaztea
* María Gracia Omegna: Nadia
* Mario Horton: José
* Benjamin Westfall
* Gabriel Urzúa: Justo gaztea
* Felipe Armas: Justo
* Jaime Vadell: Don Ricardo

## Erreferentziak

* ↑ sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65975833
# Arañuel

Arañuel (valentzieraz Aranyel) Valentziako Erkidegoko udalerria da, Alto Mijares eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 199 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Castellóko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q766369
* Multimedia: Arañuel / Q766369
# Araújos

Araújos Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 9.199 biztanle ditu 245,522 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1756084
* Multimedia: Araújos / Q1756084
# Arba (ibaia)

Arba ibaia (aragoieraz: río Arba) Ebroren ezkerraldeko ibaiadarra da. Longásen dagoen Arba de Biel eta Arba de Luesia ibaiadarren lotunean sortua, Ejea de los Caballeros eta Deustia zeharkatzen du. Gallur parean, Ebron amaitzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20373
* Multimedia: Arba River / Q20373
# Arañotz

Arañotz, 840 m topa dezakegun euskal mendia da. Arañotz mendia Ultzama bailara erdian kokatuta dago.
Mendi honetara iristeko ibilbide ezagunenak Iraizotz eta Urritzola herrietatik abiatzen dira. Iraizotzeko igoera Urritzolakoa baino aldapatsuagoa da.

## Kanpo estekak

Arañotz, http://www.euskal-herria.org/.
# Arbach

Arbach Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, [[Vulkaneifel (barrutia)|Vulkaneifel]] barrutian. 2014an 142 biztanle zituen 4,4 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q626871
* Multimedia: Arbach / Q626871
# André Jacquemin

André Jacquemin (Épinal, 1904ko irailaren 3a - Paris, 1992ko irailaren 18a) frantziar margolari eta grabatzailea izan zen.

## Bizitza eta lana

1919an bere herria utzi eta Parisa joan zen. 1921-1923 bitartean Arte Ederretako Eskolako ikasle izan zen. Berehala hasi zen, ordea, lanean bere kasa. 1953-1974 bitartean, Épinalgo museoko kontserbadore izan zen; erretiratu eta Parisa joan zenean, Arte Ederretako Akademiaren kide aukeratu zuten, eta 1989an lehendakari.
Zuzenean marrazten eta grabatzen zituen izaditik hartutako ereduak, bere sentsazioak eta inpresioak xaflara eramanez, eta horrek sentiberatasun eta egiazkotasun berezia ematen diote bere lanari. Inoiz ez zuen marrazkirik paperean egiten. Jacqueminek era guztietako gaiak erabili zituen bere grabatuetan: erretratuak, animaliak, biluziak, izadi hilak, eta abar. Baina paisaietan gailendu zen batik bat, elurrez estalitako paisaietan bereziki. Paisaia horiek halako izadiaz gaindiko kutsu bat dute, inork ez du berak bezala paperaren zuria elur bihurtzea lortu, loditasunaren tankera emanez eta eremuen isiltasuna sentiaraziz. Ilustratzaile gisa ere aritu zen, eta, besteak beste, Coletten, Bernanosen eta Malrauxen lanak apaindu zituen. Teknikari dagokionez, baliabide tradizionalak erabili zituen soilik: zizela, punta lehorra eta ur-bortitza.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo loturak

* (Frantsesez) André Jacquemin, peintre-graveur Andre-jacquemin.com
* Datuak: Q2847983
* Multimedia: André Jacquemin / Q2847983
# Arditi di Popolo

Arditi di Popolo (Herriko ausartak) milizia antifaxista italiarra izan zen. Benito Mussoliniren Alderdi Nazional Faxistaren igoerari eta Alkandora beltzak paramilitarren biolentziari aurre egiteko sortu zuten ezkerreko korronte ugari bilduz.
1921eko uztailaren 19an, bere lehen ekintza ofiziala burutu zuen Piombinon. Faxisten bilkura bati eraso egin eta hau inguratu zuten. Bi egunez kaleak hartu zituzten, azkenean erretiratu egin behar izan zuten arte. 1921eko udan, Arditi del Popolo 20.000 partaide inguru zituen. Helburu nagusia faxisten ekintza-eskuadroiei aurka egiteko gai izango ziren talde armatuak sortzea zen.
Estatuko segurtasun-indarren konplizitatearekin, faxistek mugimenduko buruzagi gehienak hil edo atxilotu zituzten, eta 1924an erabat desegin zen.

## Partaide ezagunak

* Argo Secondari, anarkista
* Gino Lucetti, anarkista
* Guido Picelli, diputatua
* Alberto Acquacalda, 1921eko abuztuaren 11 faxistek hildakoa
* Riccardo Lombardi (ofizialki ez zen erakundeko kidea baina antolamenduan hartu zuen parte)
* Giuseppe Di Vittorio, komunista
* Tigrino Sabatini, komunista
* Vincenzo Baldazzi
* Antonio Cieri

## Erreferentziak

* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/arditi-di-popolo-milizia-antifaxista-italiarrak-bere-lehen-ekintza-ofiziala-burutu-zuen-piombinon
* ↑ http://www.iperbole.bologna.it/iperbole/asnsmp/behanarditidelpopolo.html

## Kanpo estekak

* Datuak: Q639533
* Multimedia: Arditi del Popolo / Q639533
# Ardisa

Ardisa Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 84 biztanle zituen 27,18 kilometro koadroko azaleran. Cinco Villas eskualdean dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1640175
* Multimedia: Ardisa / Q1640175
# Ardler

Ardler, Eskoziako Dundee hiriko auzo bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4788164
# Ardisana

Ardisana, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko parrokia bat da, Llanes udalerrian. 2009ko erroldaren arabera 359 biztanle zituen.
* Datuak: Q2185508
* Multimedia: Ardisana / Q2185508
# Ardleigh Green

Ardleigh Green, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ipar-ekialdean dagoen auzo bat da, Havering barrutian.

## Ikus gainera

* Londresko auzoen zerrenda
* Datuak: Q2014212
* Multimedia: Ardleigh Green / Q2014212