# Serbiako kanpaina (1914)

1914ko Serbiako kanpainak Austria-Hungariako Inperioak Serbiako Erresuma konkistatzeko lehen saiakera huts egin zuen Lehen Mundu Gerraren hasieran. Borroken zoriak serbiarren alde laster bihurtu ziren, eta frontea geldirik geratu zen urte amaierarako, serbiar armadek austrohungariarrak beren lurraldetik bota zituztenean.
Kanpaina ondoz ondoko hiru inbasiotan banatu zen, eta guda sorta batean amaitu zen, horietako bakoitzarentzat erabakigarriak: Cer-ko guduan erabaki zen lehenaren patua, abuztuan; bigarrena, Drinarena, irailean; eta hirugarrena, Kolubaraena, azaroan eta abenduan.
Abuztuaren 12an hasi zen lehen austro-hungariar erasoa, hiru armadak Serbian sartu zirenean Drina eta Danubioa zeharkatuz. Serbiaren erresistentzia eta lurren zakartasunak, komunikazio bide eskasak zituenak, zaildu zuten inbaditzaileen aurrerapena. 16an Serbiako 2. Armadak, Balkanetako gerretan beteranoak, kontraerasoa egin eta etsaien VIII Gorputzaren abangoardia eten zuen, erretiratzera behartuz. Hilaren 18an, 2. Armada austrohungariarrak, nagusiak, erretiratu behar izan zuen ekialdeko frontean martxa egiteko, komando nagusiaren planak aurreikusten zuen Serbiaren aurkako garaipen azkarrean parte hartu aurretik. Oskar Potiorek, Bosniako gobernadoreak , 5. Armada eta 2. martxaren aurretik erretiratzeko agindu zuen, operazio buruak; 24an austrohungariarrek serbiar lurraldea hustu zuten.
Austrohungariarrek irailaren erdialdean bigarren inbasio bati aurre egin zioten eta bertan lur batzuk hartu zituzten; frontea hilabete amaierarako egonkortu zen urriaren amaierara arte. Potiorek aurrerapenari berriz ekiteko agindu zuen orduan; azaroaren erdialderako, serbiarrak estu-estu zeuden, erretiro betean. Abenduaren 2an, austro-hungariarrek etsaien hiriburua okupatu zuten. Tropa serbiarrak agortu arren, austrohungariarrak ere akituta zeuden sei asteko erasoaldiaren ostean. Orduan, serbiar komandante jeneralak, Radomir Putnik-ek, azken kontraerasoa agindu zuen azken erreserbekin, garaile izan zena. Potiorek erretiratzeko agindu behar izan zuen. Abendu erdialderako, austrohungariarrek berriro ebakuatu zuten Serbia, nahiz eta oso kaltetu ondoren galera larriak etsaiarentzat. Potiorek agintea kendu zioten ondoz ondoko porrotengatik. Bi beligeranteen nekeak eragin zuen fronte honetan borrokak etetea 1914. urte amaieran.

## Aurrekaria

Austria-Hungaria eta Serbiaren arteko harremanak tentsioak ziren aspalditik: 1914ko uztailean azken gerra piztu baino lau aldiz hurbildu ziren bi herrialdeak gerrara. Austrohungariar lurralde jakin batzuk bereganatzea. Horien artean, Bosnia eta Herzegovina, Novi Pazar-ko Sanjakatu, Hungariako hegoaldeko zenbait eskualde, baita Mazedonia ere (otomandarra 1912-1913ko Balkanetako gerra arte). Austria-Hungariak, bere aldetik, Tesalonikarako norabidean zabaldu nahi zuen bere eragina. Austria-Hungariarren eragina Serbian, XIX. mendearen amaieran oso nabaria, 1903ko ekainean Alexandro I.a Serbiakoaren hilketarekin bat-batean amaitu zen. Serbiako Petri I.a errege berriak, tronua eman zioten konspiratzaileengandik oso menpekoa zen, harreman anbiguoa mantendu zuen haiekin, menpekoa eta boterea lortzeko lehian. Aldaketa dinastikoak kanpo politikan ere aldaketa ekarri zuen, Errusiarentzat mesedegarriagoa eta gutxiago Austria-Hungariara. Aldebiko tentsioak eta serbiar hedapenak, Balkanetako erresuma austro-hungariar eslaviar mugimendu batzuentzat erakargarri bihurtu baitzuten, kezkatu zituzten inperioko agintariak, eta haietako batzuek Belgradoren aurkako gerra prebentiboa defendatzen zuten.
1914ko ekainaren 28an Sarajevon Franz Ferdinand Austriako tronuaren oinordeko austrohungariarraren hilketaren ostean, Austria-Hungariak ultimatum bat aurkeztu zion Serbiari uztailaren 23an, Serbiari bi egun emanez erantzuteko. Hurrengo egunean, Montenegroko erregeak, Nikolas-ek, telegrama bidez adierazi zuen Serbiarekin duen patuaren jaunartzea. 28an, austro-hungariarrek ultimatumari serbiar erantzuna nahikoa ez zela aldarrikatu eta gerra deklaratu zuten. Hiru egun lehenago, Estatu Nagusi Inperialaren buruak, Franz Conrad von Hötzendorf-ek, B Planean parte hartu behar zuten unitateak mobilizatzeko agindua zuen, Serbia eta Montenegrorekin gerraren kasuan gerra plana. Austrohungariarrek trenbide-trafikoa eta telefono eta telegrafo-komunikazioak moztu zituzten jada Serbiarekin 25ean.

## Egoera

Urte lehenago landutako mobilizazio-planei jarraituz, Serbiako Gobernua uztailaren 25ean Niš-era joan zen, gerrak behin-behineko hiriburu bihurtutako erreinuko bigarren hirira, eta Armadako Estatu Nagusia Kragujevacen instalatu zen bitartean, non armategi nagusiak herrialdea kokatu zuten. Gorputz diplomatikoak Belgradotik irten zen Gobernuaren atzetik.
Herrialdea ia etsaiez inguratuta aurkitu zen —Austria-Hungaria iparraldean eta mendebaldean—, etsai-nazioekin —Bulgaria, Balkanetako bigarren gerran ia erabat galdu zuen Mazedonia bereganatzeko gogoz— eta gogoz kontrako aliatuekin —Grezia, itun batekin erreinua, baina bere monarka argi eta garbi germanofiloa zen eta Serbiari laguntzeko gogorik ez zuen. Balkanetako bi gerren ostean, herrialdea egoera politiko, ekonomiko, sozial eta militar kaskarrean zegoen egoera berri bati aurre egiteko: aurreko gatazkak ia amaituta zeuden porrot egin zuen nazioak, hildako handiak eragin zituen, uzta murriztu zuen nekazariak konskriptuz eta erabilgarri zegoen arma asko kontsumitu zuen. Gainera, 1914ko uzta eskasa izan zen Balkanetan zehar. Armada, aurreko gerrek akituta, hegoaldean hedatu zen Bulgariarekin gerra berri bati aurrea hartuz —gerrillaren inkursioak errazten jarraitu zuen Mazedonian—, eta ez zegoen iparralderantz azkar eramateko mobilizazio plan egokirik. Horrez gain, hegoaldeko lurraldeak ezegonkor mantendu ziren, administrazio militar gogorraren eta behartutako asimilazio neurri gogorraren menpe. Egoera politikoa ere larria zen, eragin politiko handiagoa lortu nahi zuten militarren artean –Esku Beltzaren inguruan bilduta– eta eragin politiko handiagoa lortu nahi zuten tentsio etengabea zela eta agintari politikoak, hura eragozten saiatu zirenak. Sarajevoko hilketak baino egun batzuk lehenago, ekainaren 10ean, Nikola Pašić Serbiako lehen ministroak Parlamentua desegin eta hauteskundeak deitu zituen abuztuaren 14rako. Horrela, uztaileko krisia piztu zenean, herrialdea behin-behineko gobernu batek zuzendu zuen eta buruzagi politikoak ziren hauteskunde kanpainan dihardu. Ekainaren 11n, Petri erregeak, tentsio politikoaz nekatuta, bere seme Alexandro izendatu zuen erregeorde.
Austrohungariarrek Drinan, Danubioan eta Montenegro ondoan kontzentratu zituzten indar militarrak.

## Lurralde

Ekialdeko Serbia, oro har, menditsua zen, eta herrialdea iparraldetik hegoaldera zeharkatzen zuen eta Greziarekin komunikatzen zuen ezinbesteko trenbidea babesten zuen. Frantziarekin eta Erresuma Batuarekin eta atzerriko hornikuntzarako komunikazio bidea zen. Iparraldean, aldiz, muinoak ugariak ziren. Austria-Hungariarekiko muga markatzen zuen Savak, zubirik gabeko lautada lohitsu bat zeharkatu zuen Belgradoren mendebaldean. Ibaia sakonegia zen bideratzeko eta lurra gainezka egiten zuen udaberrian eta inguruetan udazkena. Belgradetik ekialdean mugak Danubio zabalaren ibilgua jarraitzen zuen, eremu horretan zubirik gabe zegoen eta kilometro bat baino gehiagoko zabalera zuen. Ekialdean, Drinak batez ere Serbia eta Austria-Hungaria arteko muga markatzen zuen. Ibaiaren aldaketa nabarmena izan zen sasoian, baina hainbat lekutan gurutzatzea posible zen, nahiz eta ertzak askotan aldapatsuak izan eta baso-mendiz inguratuta egon. Moesia eskualde lau eta lohitsuaren ipar-mendebaldeko izkina osatzen zuen. Mendiek mendebaldeko mugaren hegoaldea estaltzen zuten, baina haien atzetik hiru korridoreek Moravia Handira sarbidea ematen zuten, Serbiaren muinera: Jadar-Kolubara, zeina, Vlašić (iparraldean) eta Maljen (hegoaldean) mendilerroen artean itxita, mendebaldeko eremutik zetorren. Drina Belgradera Valjevotik igaroz; Mendebaldeko Moravakoa, behin Užicetik mendebaldeko mendiak gaindituta; eta Uvac-Lim-Ljudska ibaietakoa Novi Pazar-raino.

## Elkarren aurkako indarrak

* Serbiar armada (Radomir Putnik)
* Lehen lerroko 350.597 soldadu
* Bigarren lerroko 70.000 soldadu (hirugarren talde)
* 180 000 rifle moderno
* 250 metrailadore
* 3 hegazkin
* 528 artilleria pieza (381 modernoak)
* 718 eremuko kanoi
* Austrohungariar armada (Oskar Potiorek)
* 500 000 soldadu
* 329 batailoi
* 51 eskuadroi
* 486 metrailadore
* 48 hegazkin
* 744 bateria-artilleria (modernoak)
* 200 artilleria pieza
* 1243 eremuko pistola
* Montenegroar Armada (Janko Vukotić)
* 45-50 000 soldadu
* 62 artilleria pieza
* 14 eremuko kanoi
* 62 metrailadore

### Serbiar armada

Serbiako Armadaren aginte Radomir Putnik mariskalaren (vaivoda) esku utzi zuten, Alexandro printzea erregeordearekin erlazionatuta zegoen soldadu beteranoa, kargua desiratzen zuena, jada zaharra. Ofizialki Alexandro zen Armadako burua, bere aitaren ordez errege, zaharra, hartzen baitzuen. Putnik enperadorearen zalduntzari esker Serbiara itzuli ahal izan zen. Frantzisko Josef, gerra lehertzean Austria-Hungariako bainuetxe batean zegoelako, biriketako enfisema tratatzen ari zirelako. Kragujevac-en ezarri zuen bere egoitza. Putnik abuztuaren 5ean iritsi zen Kragujevac-era, Defentsa ministroak jada lortua zuen plan militarrak Putnik-en kutxa leherraraziz —Putnik-ek bakarrik zuen sarbidea— eta Armadaren mobilizazioa martxan zegoen. Operazio hau hilaren 10ean amaitu zen, aurreko gerren esperientziari esker, abiadura nabarmenarekin. Putnik-ez gain, beste buruzagi militar goren batzuk ere etsaien lurraldean zeuden Austria-Hungariarekiko krisia piztu zenean.
Armadak 300.000 soldadu zituen, Balkanetako gerretan beteranoak, baina gaizki hornituta eta askotan zibilez jantzita, uniforme faltagatik. Balkanetako gerrek Armadaren arma eta ekipamendu asko kontsumitu zituzten. Ofizial eta ofizialorde ugariren galera ere eragin zuten, beste berri batzuekin ordezkatu behar izan zituztenak. Tropak, oro har, kalitate bikainak ziren kanpainan zehar jasan behar izan zituzten arma, material eta janari eskasia izan arren. Armadaren izpiritua ere ona zen. Duela gutxi otomandarrekin izandako borrokek tropak, etsaia ez bezala, gogor kolpatu zituzten.
1883az geroztik, adin militarreko gizonak lau taldetan sailkatu ziren, eta horietatik lehenengoa bakarrik zegoen bake garaiko zerbitzuan eta bakarra zen ekipamendua eta uniformea ​​jasotzen, armak eta munizioak ez bezala, Estatuak lau taldeei hornitzen baitzien. Lehenengoa, hogeita bat urtetik hogeita hamaika urte bitarteko kontratazioekin; bigarrena, hogeita hamaikatik hogeita hamazortzira bitartekoekin; hirugarrena, hogeita hamazortzitik berrogeita bostera; eta laugarrena, erreserba, hemezortzitik hogeitik gorakoak eta berrogeita hamarretik gorakoak. Hirugarren taldea zaintza lanak egiten zituen bere bizilekuko eskualdean, gerrillaren inkursioak eta desertoreen jazarpena atzealdean. 1903tik, lurralde nazionala banatuta zegoen bost eskualde militarretan, bakoitzak bi dibisio hornitu behar izan zituen, bata lehen erreklutamendu-taldekoa eta bestea bigarrena, zalditeria-dibisio arrunterako eta hamaikagarren dibisiorako tropez gain, bost eskualde militarretarako komunak ere bai.
Guztira, Serbiako Armadak infanteriako hamaika dibisiok eta zalditeriako dibisio batek osatzen zuten. Dibisio hauek hiru armadatan banatuta zeuden: 1.a, lau infanteria eta zalditeria batekin; 2.a, beste lau infanteria-dibisiorekin; eta 3.a, infanteriako bi dibisiorekin. Bazen Užice Talde bat ere, dibisio bat baino zertxobait handiagoa, eta mugetan kokatutako unitate txikiago batzuk.
Indar honek, handia izan arren, gabezia asko zituen eta aliatuen hornikuntzaren menpe zegoen Greziako Tesalonikako portutik Balkanetako trenbidearen bidez, Mazedoniako mendiak zeharkatzen zituena, Serbiako gobernuak gaizki kontrolatuta. 1912tik ez zuen arma edo munizio berririk jaso. Tiro-animalia nahikoa falta zen —tropa hornidura bermatzeko oinarrizkoa—, armak, ekipamenduak (uniformeetatik hasi eta botak dendaraino) eta sendagaiak. Haien armak, oro har, zaharkituak eta askotarikoak ziren: infanteriako fusilak ez ziren oro har, azkarrak ziren tiroak eta hainbat modelo zeuden, eta horrek munizio hornikuntzari buruzko logistika zaildu zuen. Modu modernoetatik, ehun eta laurogei mila soldadu hornitzeko nahikoa zen, eta horrek bi eta hiru errekrutatze taldeetako soldaduek zaharrak erabili behar izan zituzten fusilak. Serbiak, industria gutxirekin, ez zituen fusilak fabrikatzen, inportatu behar izan zituen. Errusiarrek 150.000 fusil bidali zizkieten serbiarrei, baina motel ibili ziren erreinura iristeko. Metrailorei dagokienez, Serbiako Armadak, oro har, batailoi bakoitzeko Europako batez bestekoaren erdia zuen, nahiz eta lehen taldeko dibisioak hobeto hornituta zeuden. Artilleria ere ez zen nahikoa eta, neurri batean, zaharkitua. Artilleria munizio hornidura, funtsean, Frantzia eta Errusiatik etorritako inportazioen araberakoa zen, industria nazionalaren produkzio-ahalmen txikia zela eta.
Garraioa, tropak mobilizatzeko beharrezkoak, ere ez zen nahikoa: Serbiari tren-makinak, bagoiak eta ikatza falta zitzaizkion tropak iparraldeko litekeena den frontera garraiatzeko —Armadaren zatirik handiena Mazedonian eta Albanian zegoen orduan—, gainera kalitate txarreko trenbideak Mazedonian. Uztailaren 28an gatazka piztu baino zortzi egun lehenago Defentsa ministroari bidalitako Estatu Nagusiaren txosten batek argi utzi zuen hurbileko mobilizazioaren zailtasunak.
Komando austrohungariarrak, bere aldetik, serbiarrak gutxiesten zituen: ez zuen balioetsi azken Balkanetako gerran gogortutako soldadu serbiarren esperientzia, ezta horietan sartu ziren erreklutamendu-metodo berriak, ezta azken gerrak izan zirenik ere. beti ondoko erreinuaren garaipenekin finkatu. Ez zituen ofizialak ere estimu handirik izan.

### Montenegroar Armadaren batasuna Serbiar Armadarekin

Uztailaren 28an serbiar armadarekin batu zen montenegroar armada, Montenegrok Austria-Hungariako Inperioari gerra deklaratu ziolako -ekintza honen arrazoia Montenegroko monarkaren nahia izan zen Cattaroren jabe egiteko-; austro-hungariarren aurrean indarrak berrogeita bost mila gizonez handitu zituen. Montenegroko posizioek ere mehatxu zuzena izan zuten Cattaroko itsas basearentzat. Montenegrokoak gaizki antolatuta zeuden eta ez zuten prestakuntza militarra, eta antzinako hirurogeita bost italiar kanoi eta hogeita hamabost metrailadorez hornitutako hemezortzi brigadetan bildu ziren. Tropak, ordea, kalitate onekoak ziren, Estatu Nagusirik ez zuten arren; hau Serbiatik zetozen ofizialekin osatu zen.

### Austrohungariar armada

Oskar Potiorek teniente jenerala, Bosnia-Herzegovinako gobernadore militarra eta Serbiaren aurkako operazio militarren burua, hiru armadaren (2., 5. eta 6.) agintea eman zioten abuztuaren 6an, eta horietatik 6.a zuzentzen zuen. Hiru armadaren artean, Potiorek berrehun eta berrogeita hamar mila gizon zituen, nahiz eta gehienak lurralde eta erreserbako tropak izan, beren etsai serbiarrak baino trebeagoak. Guztira, 319 infanteria batailoi eta 60 zalditeria eskuadroi eta 744 kanoi zituen. Austro-Hungariako unitateek serbiarrek baino arma eta ekipamendu hobeak zituzten.
Ondoren, Eduard von Böhm-Ermolliren agindupean 2. Armada fronte honetatik erretiratu zen, Serbiarekiko liskarrean parte hartu behar zuen taldekoa baitzen Errusia neutrala izaten jarraitzen bazuen soilik. Potiorek 2. Armada kendu zezakeen, azkenean Errusiako frontera eraman behar zuena, abuztuaren 18ra arte, nahiz eta Danubiotik hegoaldera Serbiar lurraldera bidaltzeko baimenik eman ez. Armada Serbiako frontean geratu zen 5. eta 6. armadak indartzeko -2.a baino askoz txikiagoa- eta Potiorek erasoaldi bat abiarazteko.
1914ko Serbiako Frontearen kanpaina osatu zuten borroketan, austro-hungariar unitateak etsaia baino gehiago izan ziren. 1914ko inbasioaren porrotaren pisua 5. Armadako VIII. Gorputzak jasan zuen —jatorriz 2.a, baina esleitu zitzaion. 5.a Serbiaren aurkako kanpainan —batez ere txekiar, entrenatu eskas eta bere soldaduak austro-hungariar goi-aginduak eslavofilo zirela susmatzen zuen—. 5. Armadako beste gorputza XIII izan zen, batez ere kroaziarra.

## Bi aldeetako planak
### Ofentsiba-planak

Bi frontetan borrokatu beharraren aurrean, errusiarra eta serbiarra, komandante austrohungariarrek —bereziki Conrad von Hötzendorf Estatu Nagusiko buruak— hiru armada —gero bitara murriztuta— nahikoa izango zirela suposatu zuten Serbia zapaltzeko. Horrek inperioaren etsai nagusia den Errusiarekiko borrokari lehentasuna ematea zekarren; behin hau garaituta, indar austrohungariarrak serbiar frontean kontzentratzen ziren. Austro-hungariarren gerrarako plan militarrak 1907koak ziren Serbiarekin, eta bi hipotesi zeuzkaten: inperioak Balkanen aurka bakarrik borrokatu behar zuen gerrarena erreinua eta Serbiarekin eta Errusiarekin aldibereko gerra batena. Lehenengo kasuan, austrohungariarrek Serbia inbaditzeko asmoa zuten hiru armadekin (2., 5. eta 6.) Danubio ibaiaren flotillak lagunduta —120 mm-ko kanoidun sei monitoreekin—; aurrerapena, Sava eta Danubio mugako ibaiak zeharkatu ondoren, Morava eta Vardar ibaian zehar egingo zen. Bigarrenean, planak suposatzen zuen zortzi dibisioek eta eskuragarri dauden zazpi Landsturm brigadek defentsan jarraitzeko eta besterik gabe balioko zutela. mugak babestu eta Bosnian balizko altxamendu bat saihestu. Kasu horretan, 2. Armadak Errusiarekiko gerran parte hartuko zuen; aitzitik, Serbiarekiko gatazkan parte hartuko luke.
Potiorek-en eginkizuna inperioaren inbasioa ekiditea zen, bere ustez egokitzat jotzen zuen moduan: muga defendatzera muga zitekeen edo erasoaldi bat abiaraztera, serbiarren erasoak saihesteko egoki ikusten bazuen; Franz Ferdinand Austriako Printze Inperialaren hilketa lehenbailehen mendekatu nahirik, erasora jo zuen. Potiorek ere izana zen Artxidukearen aurkako atentatuaren biktima —Artxidukearen emaztea hil zuen bala haren xedea zen—, eta garaipena ahalik eta azkarren lortu nahi zuen, Serbiaren aurkako eraso azkar batekin. Inbasioa etsaiak bere indarrak guztiz mobilizatzeko denbora izan baino lehen egin behar izan zuen.
Potior-ek landutako planek Danubio eta Sava ibaietan zehar dauden hiru armadek eraso konbergentea eskatzen zuten. Austria-Hungariako lurraldetik datozen hiru inbasio bide nagusiek, teorikoki, serbiarren aurkako matxarda-maniobra bat ahalbidetzen zuten, iparraldetik, Danubiotik eta Kolubara eta Morava ibaietan zehar egindako eraso nagusi bat beste batekin uztartuz —askoz konplikatuagoa trenbide faltagatik eta errepide onak eta lur malkartsuak—Drinatik (Vixegrad) Kolubararaino. Eraso horiei Šabac-etik, Mesiako lautadatik Valjevo eta Kragujevacerantz zeharkatuz, bigarren eraso bat gehitu zitzaien.Zehazki, Potiorek-en asmoa zen 5. Armadak Drina zeharkatzea. Abuztuaren 12an VIII Gorputzak (Serbiako frontean geratuko zen 2. Armadako unitateen taldekoa, 5. Armadari esleitutakoa) Sava zeharkatu zuen une berean; bi unitateak Valjevorantz abiatuko ziren, bost egunen buruan heltzeko. Ordurako, 6. Armadak Serbiara hegoalderago bultzatuko zuen Užicetik gertu eta bi armadak Kragujevac-eko serbiar aginte zentrora abiatuko ziren. Plana arriskutsua zen, bai bi armaden arteko distantzia handia zelako, beharrezkoa balitz elkarrekiko laguntza eragotziko zuelako, bai serbiarrek inbaditzaileen aurka zenbakizko nagusitasuna izateko aukeragatik jatorrizko plana aldatu zuen, zeinak suposatzen zuen Serbiaren aurkako eraso nagusia iparraldetik etorriko zela: eraso nagusia mendebaldetik egingo zuten, eta iparraldeko erasoak Bosniako erdiko maniobraren aldekoak izango ziren. 2. Armada ekialdeko frontera ahalik eta oso-osorik helduko zen. Austro-Hungariako goi-aginduak ontzat eman zituen Potiorek-en egitasmoak. Berak, Europako bere kideek bezala, etsaiari porrot azkarra eman nahi zion.
Potiorek-en planak ez zuen tropen egoera kontuan hartu (6. Armada ez zegoen berehala ofentsiba bati ekiteko prest) ezta eraso nagusia egin beharko zen lurren zailtasuna, mendebalde menditsua eta gaizki komunikatua. Serbiako lurraldearen ezagutza eza, soldaduen eta komandanteen borroka-esperientzia eza, serbiar biztanleriaren etsaitasuna eta irregularren taldeen jazarpena ere deserosoak ziren komandante militar austro-hungariarraren planarentzat. Erasoaren premiazko arrazoiak benetan politikoak izan ziren, ez militarrak: Errumania, Grezia eta Bulgaria hunkitzea eta tximista garaipen baten bidez Bosnian altxamendua saihestea.

### Defentsa-planak

Etsaien ofentsibarekin kontatzen ari zen serbiar komandoa austro-hungariarrak herrialdera erakartzen saiatu zen eta gero, lurra, martxako nekea, hornidura arazoak eta denboraldiko beroa aprobetxatuz, garaitu zituen kontraeraso bat. Serbiako defentsa-planak 1908koak ziren, eta mugak unitate txikien ardurapean utzi behar ziren, batez ere bigarren eta hirugarren erreklutamendu taldeetakoak eta sarritan gerrillan esperientzia zutenak, hiru armadak, nazioko Indar Armatuen gehiengoa, barnealdera hedatzen ziren bitartean. Kolubara eta Morava artean, Kragujevac-en iparraldean, non iparraldeko muino eta lautadek hegoaldeko mendiei lekua ematen zien. Serbiarren plana etsaien inbasioa geldiaraztea zen eta ondoren austro-hungariar armadak beren lurraldetik kanporatzea zen kontrako serie baten bidez. -erasoak, zeinetarako, Potiorek-en erasoa hasterako, 2. Armadako lau dibisioak eta 3. Armadako biak prest zeuden jada.
Mendebaldean, Drina eta Savaren eremua babesten, 3. Armada zegoen, 1. eta 2. Danubiorantz antolatuta zeuden bitartean - 1.a 2.aren ekialdean. Hego-mendebaldean, Lim ibaiaren lerroa babestuz eta Montenegrorekin komunikazioa bermatuz, Užice Taldea izan zen, Montenegroko indarrekin elkarlanean arituko zena. Hauek, hogeita hamabost mila soldadu gaizki armatuak baina indartsuak, hego-mendebaldeko muga zaintzen zuten. Ipar-ekialdeko muga, bere aldetik, hirugarren erreklutazio taldeko batailoi pare batek defendatu zuen. Unitate erregular guztiek beste gerrilla laguntzaile batzuk ere bazituzte, etsaia jazartzeaz, hornidura-lerroak erasotzeaz eta arerioaren lurraldean aurrerapenak aztertzeaz arduratzen zirenak.
Bere aldetik, montenegroarrek Herzegovinako eremua jazarri eta, aukerarik balego, Sarajevorantz aurrera egin behar zuten. Abuztuaren 17ra arte, ez zegoen serbo-montenegroarren operazio plan bateraturik, Putnik-ek egin behar zuena.

## Borrokak

Austro-hungariarrak estatu kolpez Belgrado hartzen saiatu ziren uztailaren 28ko gauean, gauerdia baino pixka bat lehenago; ordurako, hiriak defentsa gutxi zituen. Jendarme eta mugazain batzuek, ordea, etsaien infanteria lehorreratzea eragotzi zuten eta tropak garraiatzen zituzten gabarrak lagun zihoazen kanoiontzia hiria bonbardatzen hasi zen. Serbiar kostaldea eta Austro-Hungariako kostaldea lotzen zituen azken zubia leherrarazi zuten goizean goiz serbiarrek, etsaia hura zeharkatzeko prestatzen ari ote zen beldur. Uztailaren 28ko gauean hasita, Austria-Hungariako artilleriak Belgrado bonbardatu zuen, eta horrek Serbiako armada ahalik eta azkarren ezabatuko zuen eraso handia iragarri zuen; helburua zen Europako potentziei inperioaren garaipen militar tximistaren fait accompli aurkeztea.
Hurrengo borroka Novi Pazar Sanjakatuko mugan eta Herzegovinan izan zen abuztuaren hasieran. Serbiarrek eta montenegroarrek eskualdeko zenbait herri hartu zituzten (Visegrado, Stari Brod, Goražde eta Foča) eta inkursio batzuk egin zituzten, tropa ugari baitzituen inguruko etsaien domeinua mehatxatu gabe. Bere aldetik, austro-hungariarrek bonbardatu zuten populazio etsai batzuk (Belgrado, Šabac, Loznica eta Obrenovac, batez ere).
Operazio militarrak abuztuaren 12an hasi ziren eta bi fasetan banatu ziren, austro-hungariar estrategak aurreikusita, nahiz eta biak serbiarren garaipenekin amaitu.

### Lehen fasea (abuztu): Serbiako lehen inbasioa

Uztailaren 28an, Belgradeko lehen bonbardaketaren data, eta abuztuaren 12an, serbiar erresumaren aurkako lehen ofentsiba handia hasi zen egunean, borrokak serbiarren indarrak iparraldean mantentzeko artilleria dueluetara eta erasoetara mugatu ziren herrialdea. Austro-Hungariako kanoiontzien bonbardaketaren ostean, serbiarrek hiriburua etsaiaren lurraldearekin lotzen zuen trenbide zubia leherrarazi zuten.
Hilaren 12an, Oskar Potiorek bere 2. Armadako dibisioei agindu zien Serbia ipar-mendebaldeko Sava zeharkatu eta eskualdea defendatzen zuen 3. Armada serbiarra atzera botatzeko; erasoak harritu egin zuen serbiar komandoa, eta sektore horretako unitateak erretiratzeko agindu zuen. Šabac azkar hartu zuen (abuztuaren 14an) Serbiako komando nagusiak erasoa espero zuen Belgradetik eta ez mendebaldeko mugatik. Erasotako eremura errefortzuak azkar bidali zituzten, martxa behartuetan etorri zirenak.
Hainbat atzerapen ondoren, abuztuaren 9rako, 5. Armadako dibisioak Brčko ingurura iritsi ziren, abuztuaren 9rako.12an, 5. Armadak Drina zeharkatu eta Valjevorantz aurrera egin zuen programazioaren arabera. Potiorek-en planaren arabera, baina poliki-poliki, biak gogorrak zirela eta. Serbiaren erresistentzia eta lurzoruaren zailtasunagatik. Lehenengo egunean unitateak pare bat kilometro ozta-ozta sartu ziren Serbiar lurraldean, eta zati bat oraindik Austro-Hungariako lurraldean geratzen zen, inbasioaren hasierako prezipitazioagatik. Cer mendirantz eta Jadar haranera joan zen. Hilaren 14an, azkenean, Drina ondoko muinoetatik Loznicako Destakamenduak gidatzea lortu zuen eta haranean gora atzera egitea lortu zuen. Bertako beste unitate batek atzera egin zuen Lešnicako Destakamenta, Loznicaren hegala babesten ari zen eta autrohungariarren biktima handiak eragin zituen 5. Armada Cer mendiaren iparraldeko maldetan gora egiten hasi zen, Valjevorako bidean.
Austro-Hungariako 6. Armadak Drinako muga zeharkatu zuen 14an eta Jadar haranean gora egiten hasi zen Lešnica eta Loznicaren norabidean, ibaiarekiko paralelo lerro bat ezarri nahian. Talde txikiago batek ibaia zeharkatu zuen hegoalderago. Zvorniken, beste biak bezala Valjevorantz abiatu eta Cer mendiak defendatzen zituzten etsaien unitateak poltsikoratzeko. Tropa inbaditzaileen martxa gogorra izan zen, bai abuztuko bero biziagatik, bai atseden eta janari faltagatik, nahiko berandu iritsi zena. Lurra, menditsua, zakarra zen, eta errepideak, eskasak, udan bakarrik erabil zitezkeen, eguraldi onarekin. Inbaditzaileen hildako kopurua ugaria izan zen. Egunaren amaieran austro-hungariar martxaren helburua argi zegoen: Valjevo herria, Drina ibaian gora berrogei bat kilometrora.
Serbiar buruzagiek, bere aldetik, laster ulertu zuten etsaien plana eta beren indarrak zutabe inbaditzaileei aurre egiteko antolatu zituzten: 1. Armada iparraldean 2. Armadako IV. Gorputzari bidea oztopatzeko prestatu zen, 2. 3. Armada sartu zen. 5. Armadaren VIII Gorputzak eta 3. Armadak geldiarazteko gauza bera egin zuten Austro-Hungariako XV. Gorputzarekin. Horretarako, 2. Armadak mendebaldera behartutako martxaetara joan behar izan zuen, etsaiaren 5. Armadako VIII eta XIII Gorputzen artean kokatu eta haien hegalak zein atzealdea mehatxatzeko.3.a ere gudu nagusietatik urrun zegoen, urtean. Lazarevac, Belgrado eta Obrenovac babesteko, austro-hungariar artilleriak gogor kolpatua eta serbiar komando gorenaren ustez iparraldeko erasoaren jomuga izan zitekeela.
Austrohungariar erasoa laster gelditu zen, ordea, erasoaldiaren hirugarren egunean. VIII Gorputzaren (5. Armada) 21. Dibisioko hiru erregimentu hasi ziren Cer goi-ordokira igotzen, zailtasun handiekin, lur malkartsua, tenperatura altuak, janari falta eta tropen prestaketa falta ikusita, batez ere erreserbistek osatutakoa. Dibisio ezberdinen aurrerapena ezberdina izan zen, gerrillariek eta Lešnica eta Loznicako destakamenduen aztarnek oztopatu zuten batez ere. Zailtasunak izan arren, Milina, Tekeriš, Brezjak eta Jagodnja herrietara iritsi ziren XV.
Cer goi-lautada Valjevorako biderik laburrena zen eta Drinako haranetan eta Jadar ibaiaren ibaiadarrean nagusitzen dira. Austro-hungariarrak mozteko, Defentsa ministro ohia eta Balkanetako gerretan beteranoa zen Stepa Stepanović jeneralaren 2. Armadan esleitutako Dibisio Konbinatua, Sumadija I eta Zalditeria Dibisioa zeuden. Abuztuaren 15eko gau berean, 2. Armadako unitate batzuek Cer muino batzuk okupatu zituzten, Tekerištik kilometro bat iparraldera, etsaia jada kokatuta zegoen tokian.
2. Armadako serbiar unitateek 3.eko batzuen lankidetzarekin, mugatik urrun batera bilduta zeudenak, etsaia 5. Armada gelditu zuten bosgarren egunean zehar, hegaleko eraso baten bidez, hilaren 16an hasi zen borrokan. Cer mendia, eta 21ean jarraitu zuen Jadarren; Austro-Hungariako komandoak erretiratzea agindu zuen, eta hori nahaste handia zegoen. Cer goi-lautadako 21. dibisioaren etenaren ondorioz 5. Armadako unitate guztiak Bosniara erretiratu ziren, erreserbarik ez zuten eta 2.arekin harremana galdu zuten.
Iparraldean serbiar dibisio batek 2. Armadako bi etsaien IV Gorputz atzera bota zituen Šabac-era hurbiltzera, baina ezin izan zuen hirirantz aurrera egin, zeina artilleriak kolpatu zuen. Bai, hala ere, serbiar dibisioei saihestea lortu zuen. 2. Armada Cer in 2.ekoei laguntzeko. Borrokak izan ziren Šabac ondoan hurrengo egunetan, bi aldeek aurrerapen eta erretiro jarraituekin eta herritik austro-hungariar hainbat ebakuazioekin.
Austro-Hungariako 6. Armada ere gelditu zuten serbiar unitateek. Hegoaldean, 6. Armadak goiz erretiratu behar izan zuen, montenegroarrek garaituta. Abuztuaren 24rako, dibisio austro-hungariarrek Drinatik haratago erretiratu behar izan zuten, inbasio hutsean euren indarren herena galdu baitzuten. Egun horretan bertan, serbiarrek Šabac berreskuratu zuten, austro-hungariar inbasio hutsari amaiera emanez. Armada inperialek 600 ofizial eta 22.000 soldadu galdu zituzten. Serbiarrek, bere aldetik, hildako eta zauritutako 16.000 gizon galdu zituzten. Gobernu Inperiala porrota gutxitzen saiatu zen Serbiako frontetik dibisioen zati bat erretiratzeari egotzita, errusiarrei bidali behar izan baitzuten. Potiorek, kantzelaritza militar inperialaren barruan harreman bikainak zituenak, ez zuen agintea galdu porrot ozena izan arren. Komandanteek funtsean, funtsean, 21. Dibisioko Txekiar unitateei leporatu zieten traizioa, ofizial nagusien jarduna eta borroka-planak ez aztertzeko balio izan zuen aitzakia.

### Serbiar kontraerasoa (iraila): Bosnia eta Sirmiako inbasioa

Putnik aliatuek hala eskatuta erasora jo zuen, lehen borroketan ia %10eko hildako izan arren —hamazazpi mila gizon inguru—. Iparraldean, 1. Armadako bi infanteria-dibisio eta zalditeria-dibisio bat irailaren 6an Inperioaren lurraldean sartu ziren, Sirmia eta Banatera eta Zemun hiria hartu zuten (irailaren 10ean) herritik gertu ausartu zen 2. Armada; serbiarrek 6.300 soldadu galdu zituzten. Eraso hau irailaren 7an hasi eta porrot egin zuen etsaiaren beste batekin bat egin zuen, baina Putnik-ek sektore batetik bestera unitateak mugitzera behartu zuen eta horri esker Potiorek gauza bera egin eta Bosniaren defentsa indartu zuen. Irailaren 14an, serbiarrek Sirmiatik alde egin zuten. Mendebaldean, 2. eta 3. armada serbiarrak Drinara hurbildu ziren, Užice taldea eta montenegroarrak 15ean zeharkatu eta 6. armada austrohungariarraren atzealdea erasotzen eta Sarajevo mehatxatzen saiatu ziren bitartean batailoi eta irregular batzuk, La Romanijara iritsi zen, bere helburutik hogei bat kilometrora, non irailaren 17tik 24ra izan ziren borroketan hiru austro-hungariar mendi brigadek gelditu zuten.
Inbaditzaileen alde espero zen altxamendua ez zen egiaztatuta. Hilaren 25ean serbo-montenegroarrek Pale harrapatu zuten, baina Zvornik-en atzerakada jasan zuten; 18an Sarajevo ondoko liskarrean izandako porrotak, ordea, ordura arte konkistaturiko lurraldea erretiratu eta abandonatzera behartu zituen. Urrirako, Bosnia ebakuatu zuten.

### Austro-Hungariako geldialdia Sirmian (iraila-urria)

Irailaren 7an Potioreken 6. Armadak, errefortzuak jaso zituena, Drin berriro zeharkatu eta berrogei kilometrotan sartu zen serbiar lurraldean eta Jagodnjaraino iritsi zen, horretarako borroka gogorrak egin baziren ere. Bosniara itzultzera behartzeko lehen saiakerak porrot egin zuen. Iparraldean, 5. Armadak Drina eta Sava gurutzatu zituen Moesian 14an hasieran. Putnik-ek 6. Armadaren eskuineko hegala oztopatzeko hurrengo saiakerak porrot egin zuen 17tik irailaren 22ra arteko borroka odoltsu batean. Ordurako serbiar indarrak hasi ziren. Hornigai eta munizio eskasia larria jasaten eta hildakoei aurre egiteko arazoak izan zituzten. Ipar-mendebaldean, Mesiako Lautadan, austro-hungariarrak sei astez eutsi zieten urriaren amaierara arte serbiarren erresistentzia gogorraren ondorioz. Savak eta Drinak austro-hungariarrei etsaien hegalei erasotzea eragotzi zieten, hartzera behartuz eraso garesti eta alferrikakoak serbiar posizioen aurkako eraso frontalak. Frontearen sektore hau lubakien gerra bihurtu zen.
6. Armadak, bere aldetik, serbiar ipar-mendebaldean sakon sartzea lortu zuen urriaren erdialderako. Iparralderago, 5.a azkenean aurrera egiteko prestatzen ari zen; urriaren 24an, berriz ere etsaien posizioak erasotzen hasi zen, etengabeko borrokak asko ahulduta. Artilleria hobeto erabiltzeari eta infanteriarekiko koordinazioari esker, oraingoan Serbiako 2. Armadaren unitateek ezin izan zuten Serbiako 2. Armada gelditu.Austro-Hungariarrak eta 27an Stepanović-ek erretiratzeko agindua eman zuen. Austro-Hungariako 5. Armadak ipar-mendebaldetik Valjevorantz aurrera egin zuen, beti ere serbiar erresistentzia tinkoari aurre eginez.

### Bigarren fasea (urria-abendua)

Potiorek etsaien soldaduei behin betiko porrota ematen saiatu zen, irailean eta urrian izandako garaipenak aprobetxatuz eta bere nekea kontuan hartuta, eraso handia egin zuen serbiar posizioen aurka, bere unitateak erretiro betean zeuden bitartean.Azken ofentsiba antolatu zuen. frontea 1914an bere bi armadarekin -5. eta 6.- indartu berriekin. 250.000 bat soldadurekin 250.000 soldadu inguru zituzten hamahiru dibisio austro-hungariarrek serbiar nekatuagoen kopuru berdinarekin egin zuten aurre. Eraso plana abuztuko lehen inbasioaren oso antzekoa zen: pintza-maniobra, 5. Armadak Mesiatik iparraldera eta 6.ak mendebaldetik aurrera egingo zuen Valjevorako norabidean.
Erasoa azaroaren 2an hasi zen 6. Armadak Drina zeharkatu zuenean, eta Loznica eta Vixegrad eraso zituen Valjevorako bidean.5. Armadak Sava zeharkatu zuen Šabac-en eta Kolubaran gora azaroaren 5ean, Valjevo ere helburutzat zuela. Komando austro-hungariarrak azaroaren 6an bonbardaketa sakon baten ondoren serbiar posizioen aurkako erasoa agindu zuen eta 79 km atzera egin zituen. Serbiarrek azaroaren 6tik 11ra iraun zuten Dobrićen, 5. Armadari begira, baina azkenean erretiratu behar izan zuten. 6ko aurrerapenei, euren posizioak mehatxatzen zituztenak. Euren aurrerapenean, austro-hungariarrek Valjevo hartu zuten azaroaren 15ean eta Kolubara zeharkatu zuten 17an. Eguraldi txarrarekin egin ziren aurrerapen hauek eta austro-hungariar unitateek jasaten zituzten hornikuntza eta uniforme egokirik ez zuten arren. Kolubara lineara serbiarren erretiratzeak, austro-hungariar pintzek inguratzea saihesteko egindakoak, porrot egin zuen Valjevoren galeraren ondorioz. Defentsa lerroa laburtzeko bertan behera utzi zuten, baina operazioa ezustean egin zen. 6. Armadako unitate bat azaroaren 16an sartu zen herrira. Serbiarrek 5. Armadaren aurrerapena gelditu zuten hilaren 19an Lazarevac ondoan, Kolubaratik bost bat kilometro ekialdera, non borrokak hamar egun iraun zituen.
Putnik-ek, ordea, uko egin zion armistizioa eskatzeari, 1. Armadako komandantea libratu eta 2. Armada erretiratu zuen Kragujevac aldera. Negua hastearekin batera, nekeak eta ondorioz borrokarako ekipamendurik eza, ondoriozko hotzarekin, tropetan zirrikitua egiten hasi ziren; desertzio kopurua handitu zen eta serbiar soldaduen gogoa apaldu zen azaroa.
Serbiako komandoak herrialdearen barnealdera erretiratzeko agindua eman zuen bere indarrak defentsa posizio hobeetan jartzeko. Serbiako dibisioak Morava ibaian zehar antolatu ziren, eta Gobernua Niš-en ezarri zen bitartean. Serbiarrek indarrak elkartu eta frontea laburtu behar zuten kontraerasoa prestatzeko.
Austro-Hungariako abangoardia ia Krujevac-en luzera zen: 5. Armada haren iparraldean eta 6.a hegoaldean. Austro-Hungariako aurrerapena, nolanahi ere, arriskutsua zen, serbiarrak atzera egiten ari ziren ordena ikusita eta dibisioak hornitzeko gero eta zailtasun handiagoak zirela eta, zenbat eta gehiago sartzen ziren etsaien lurraldean.Tropa austro-hungariarrak ere gero eta gehiago ziren. Etengabeko borrokek agortuta, serbiarrek ez zuten etsi eta borroka gogor jarraitu zuten azaroaren 16tik 28ra bitartean, azkenean munizio frantziarra bidalketa erabakigarria jaso zuten bitartean. Serbiarrek laster kapitulatu egingo zutela eta 6. Armadako gizonak atseden hartzeko beharraz sinetsita, Potiorekek erasoa hiru egunez gelditzeko agindua eman zuen azaroaren 30etik aurrera.Era berean, 5. Armadako zenbait unitate gelditzeko agindu zuen ekialdera biratzeko. Belgrad atzetik erasotzeko, berriro Kragujevacen aurka abiatu aurretik. Hiriburua, lerro ahul batek gaizki defendatuta, austro-hungariarren esku geratu zen berriro Serbiako aginte nagusiek hiria ebakuatu ostean, azaroaren 29an, 17an Kolubara zeharkatu ostean. kapitalak, ordea, indar inbaditzaileen banaketa eskatzen zuen. 5. Armadak, ordurako akituta, ezin izan zuen aurreikusitako plana jarraitu eta Kragujevac-en aurkako erasoari berriro ekin, oraingoan atzetik.

## Ondorioak

Bost hilabeteko gatazkaren ondoren, Austria-Hungariako Armadak hainbat porrot larri eta galera handiak jasan zituen serbiarren eskutik, soldaduek ausardia, antzinatasuna eta borrokan ari ziren lurraldearen ezagutza ona izan zuten.

### Ondorio militarrak

Azaroaren 21etik abenduaren 15era bitartean Kolubaran izandako borrokek Austro-Hungariako 5. eta 6. armadak eten zituzten eta Austro-serbiar muga ia defendatu gabe utzi zuten.
Bi hautagaiak akituta zeuden, eta horri esker, frontea ia urtebetez egonkortzea erraztu zuen -1915eko urrira arte- gerra aurreko mugan. 1914ko borroketan, Austria-Hungariako Armadak 28.276 hildako, 122.122 zauritu, 74.000 preso eta 49.406 gaixorik jasan zituen, serbiarrak, berriz, 22.276 hildako, 96.122 zauritu eta 45.129 desagertuta .Guztiz, 1914ko borroketan galdu egin zituen bi hildakoen ondorioz borroka eta desertzioak —450.000 inguru—, eta 1915. urtearen erdialdera arte ez ziren berreskuratu. Serbiako Armada kanpainak agortuta zegoen eta ezin izan zuen Austria-Hungariako inbasiorik egin.
Serbiako fronteko unitateak berrantolatu ziren: abenduaren 26an, agintea Eugenio artxidukearen esku pasatu zen; Potiorek Frantzisko Josef enperadoreak proposatuta gelditu zen, berak agindutako zenbait ikerketaren ondoren. Fronteko lehen operazioek komandoaren nahastea agerian utzi zuten, etengabeko aginduak eta kontra-aginduak ematen baitzituen eta ez zuten unitateen mugimendua koordinatzen. Pixkanaka, unitate austro-hungariar nagusiak serbiar frontetik erretiratu eta errusiar eta italiarrera bidali zituzten; mugen defentsa lurralde unitateen esku geratu zen.
Serbiaren garaipena, neurri batean, Galitzian Errusiako erasoari zor zitzaion, zeinaren aurka austro-hungariarrek beren indar gehiena erabili behar izan zuten; Aliatuei egindako txostenetan, Serbiako goi-aginduak baztertu zuen garaitutako etsaien unitateak bigarren mailakoak eta gutxi entrenatu zirela.

### Politika-ondorioak

Austria-Hungariako erasoaren aurkako serbiarren erresistentziak sinpatia handia piztu zuen mundu osoan. 1914ko borroketan lortutako garaipenek ospe handia eman zioten Serbiako Armadari Ententea osatzen zuten herrialdeen artean; hauek urte horretako uda amaieran Marneko garaipenarekin alderatu zituzten serbiarren garaipenak. Austro-Hungariako Armadarentzat, pena izan zen. Austro-hungariarrek ez zuten lortu serbiarrak behin betiko garaitzea, Bulgaria botere zentralen alde gerrara sartzea edo Errumaniari etsaien aliatutzat hartzea eragoztea.
Serbiaren garaipenak, ordea, ez ziren erabakigarriak izan, batez ere ondoko nazioen pasibotasunagatik. Oraindik neutralak izaten jarraitzen zuten Balkanetako herrialdeetan, bi aldeen aldekoak zeuden, eta horrek esan nahi zuen, hasieran, herrialde horiek —Grezia, Errumania eta Bulgaria— aurkarien arteko neutraltasun zorrotza mantendu zutela, haietako zein ziren ikusteko zain. euskarria zortearekin.
Serbiar armen garaipenak izan arren, Balkanetako frontea atzean geratu zen gerra Europan zehar hedatu zen eta Austro-Hungariar Inperioaren garrantzia Erdialdeko Potentzien Ligan behera egin zuenean. Hauek, 1914an zapuztuta, hurrengo urteko kanpainan Serbiaren aurka konpontzea lortu zuten, Bulgariak Mazedoniaren lagapenaren truke parte hartu zuen; Serbiaren aurkako bigarren kanpaina hau bere porrotarekin eta austro-hungariarrek eta bulgariarrek herrialdea okupatu zutenean amaitu zen.

### Biztanleria zibilaren egoera

Oskar Potiorek, Serbiako fronteko buruak eta Bosnia-Herzegovinako gobernadoreak, serbiar populazioaren aurka neurri gaiztoak aplikatu zituen gerraren hasieratik, zeinak lehen aldiz Austria-Hungariako Inperioarena berari eragin zion; nazionalitate horretako biztanleria osoa, adina edo sexua gorabehera, potentzialki errebeldetzat hartzen zen eta horregatik agintariek bahituak hartu eta serbiarren exekuzio batzuk agindu zituzten.
Serbiar lurraldearen lehen okupazioan austro-hungariar garaian, inperioko soldaduek, bere jeneralaren serbiar populazioaz iritzi bera zutenak, igarotzen ziren herrietan haserre ugari egin zituzten, gerrako kazetariek aireratuta. herrialde neutralak eta aliatuak; inperioari men egiteari uko egiten zioten populazioak maiz armak jartzen zituzten, batzuetan muturreko krudelkeriaz. Komando austro-hungariarrak gerrillari serbiarren beldur ziren, zibiltzat hartzen zituztenak; Biztanleria zibila bere osotasunean etsaitzat hartu zuen eta errepresio basatiak jasan zituen, gerrillak hartzea, exekuzio laburrak eta herriak suntsitzea barne.Udako kanpaina laburra amaitzean, austro-hungariar ankerkeriak baten heriotza eragin zuen. Hiru mila eta bostehun zibil, oro har inbaditzaileen armadak zeharkatu zituen herrietako biztanleak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q118905636
* Multimedia: Serbian campaign (1914) / Q118905636