OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kosorín

Kosorín Eslovakiako udalerri bat da, Žiar nad Hronomgo barrutian kokatuta. 23,63 km²ko azalera du eta 429 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1487. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q582387
* Multimedia: Kosorín / Q582387
# Kosmonautikaren Eguna

Kosmonautikaren Eguna errusieraz: День Космона́втики) Errusian eta beste estatu postsobietar batzuetan urtero apirilaren 12an ospatzen den eguna da. Polonian, esaterako, Hegazkintzaren eta Kosmonautikaren Nazioarteko Eguna (polonieraz: Międzynarodowy Dzień Lotnictwa i Kosmonautyki) delakoa ospatzen da egun berean. 2011n Nazio Batuen Batzar Nagusiaren 65. bilkuran ebatzi zen apirilaren 12a Giza Hegaldi Espazialaren Nazioarteko Eguna izan zedila Juri Gagarin erruso-sobietar kosmonautak egin zuen lehenengo giza hegaldi espaziala oroitzeko.

## Historia

Oroitegun hau Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunean du jatorria eta 1962an ospatu zen aurrenekoz gizaki baten espazioratze aitzindariaren lehen urteurrena ospatzeko. Hala ezarri zuen Sobietar Batasuneko Sobiet Goreneko Presidiumak 1962ko apirilaren 9an, lehen urteurrena izateko 3 egunen faltan.

## Filatelia eta numismatika

* SESBeko zigilua, Juri Gagarin, 1964
* SESBeko zigilua, Aleksei Leonov, 1967
* SESBeko zigilua, 1972
* SESBeko zigilua, "Mir", 1990
* Kazakhstango zigilua, 1996
* Ukrainako zigilua, 2011
* Errusiako oroitzapenezko txanpona lehen giza hegaldi espazialaren 50. urteurrena dela-eta, 2011

## Ikus, gainera

* Giza Hegaldi Espazialaren Nazioarteko Eguna
* Juriren Gaua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q673442
* Multimedia: Cosmonautics Day / Q673442
# Kosmos

Bere zentzurik orokorrenean, kosmosa sistema ordenatu edo harmoniatsu bat da. Grezierazko κόσμος hitzetik sortzen da, ordena esan nahi duena, eta kaosaren antitesia da. Gaur egun, hitza, unibertso hitzaren sinonimo bezala erabiltzen da (honek duen ordena kontutan hartuta). Kosmetiko eta kosmetologia hitzek, jatorri bera dute. Kosmosaren azterketari (edozein ikuspuntutik) kosmologia deritzo. Hitz hau, hitz absolutu bezala erabiltzen denean, existitzen den guztia esan nahi du, aurkitu dena eta aurkitu ez dena.

## Filosofia

Esaten denez, Pitagoras izan zen kosmos hitza unibertsoari erreferentzia egiteko erabili zuen lehen filosofoa, beharbada, zeru izartsuaren ordenagatik.
Errusiar kosmismoa, Errusian, XX. mendearen hasieran agertu zen filosofia kosmozentriko eta mugimendu kultural bat da.
Gainera, kosmos hitzak, antolaketa esan nahi du.

## Teologia

Teologian, hitza, unibertsoaren sorrera adierazteko erabil daiteke, Jainkoa kanpoan utzita. Septuagintak, kosmos zein oikumene erabiltzen ditu munduko gune populatuentzako. Teologia kristauan, hitza, aionen sinonimo bezala erabiltzen da, "bizitza mundutiarra"ri edo "mundu honi" erreferentzia egiteko, "beste mundua"ren aurkakoa.

## Kosmologia

Kosmologia, kosmosaren azterketa zenbait ikuspuntutik abiatuta da, testuinguruaren arabera. Kosmologia guztiek, izaeraren osotasunean dagoen berezko ordena ulertzen saiatzea dute amankomunean. Honela, erlijio eta sistema filosofiko gehienek dute kosmologia bat.
Kosmologia fisikoari dagokionez, kosmos hitza, sarri, modu teknikoan erabiltzen da, balizko multibertso baten barneko jarraikako espazio-denborari erreferentzia eginez. Gure kosmos berezia, orokorrean, Kosmosa bezala izendatzen da.
Filosofiaren arloan, "absolutu", "kosmos" eta "unibertso" hitzak, existitzen den guztiaren sinonimo bezala erabil daiteke.

## Aro Berriko Filosofia

Ken Wilber filosofoak, Kosmos hitza, existentzia ezagun guztiei erreferentzia egiteko erabiltzen du, kontzientziaren arlo ezberdinak barne. Xede horrekin erabilitako Kosmos hitzak, Unibertso ez dual bat (bere ustez, alde fisikoak eta etika eza barne hartzen dituena) Unibertso zorrozki fisiko batetatik ezberdintzen du, azken hau, ohiko zientzien ardura dena.

## Literatura

Kosmosa "natura autonomo" bezala ikusteak, natura, gizakien hazkuntzarako mekanismo soil bezala ikustearekin kontrastatzen du.
Kosmosaren munduaren iritzian, gizakia, naturaren zati bat da, mekanismoaren munduaren iritzian, gizakiak natura domeinatzen duen bitartean.
Ken Wilberrek, kosmos hitza, existitzen den guztiari erreferentzia egiteko erabiltzen du. Kosmos hitza, unibertso ez dual hau (bere ustez, alde ez etiko eta fisikoak barne hartzen dituena), unibertso zorrozki fisikotik ezberdintzeko erabiltzen da, azken hau zientzia tradizionalen ardura dena, eta, ohi, kosmos hitzarekin lotzen dena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1059081
| « | Kosmosa, den guztia, izan den guztia eta izango den guztia da | » |
| —Carl Sagan |||
* ↑ Kosmosa: Bidaia pertsonal bat
# Kosmopaletismo

Kosmopaletismo lagunarteko erregistroan erabiltzen den terminoa da. Ziur aski gaztelaniatik maileguan hartutako hitz elkarketa da (izena + adj. + atzizki): kosmopolita (mundu osoa ezagutzen duena; munduko pertsona guztiek komunitate bakar bat osatzen dutela baieztatzen duen pertsona) eta gaztelaniazko paleto hitzen elkarketa, (trauskil, oies, ezjakin, baldar) + -ismo. (Cosmopaleto hitza gaztelaniaz ere erabiltzen da, cosmopolita hitzaren ifrentzu bezala, hitz-jolasa eginez).
Mundu osokoa agertzeko gogoa erakusten duenari baina, paradoxikoki, herri edo auzo txiki batetik atera ez den pertsona baten konplexua erakusten duenari egotzi ohi zaio kosmopaletismoa.
| « | Agintarien kosmopaletismo salaketak ere ondorio gutxi ekarri ditu. Beharbada onartzen hasi beharko dugu eta ahal den neurrian euskarara ekarri anglizismook. «Jarri baskuain (< (Ingelesez) Basque Wine) gorri bat, mesedez». Mendeak daramatzagu maileguak guretzen. | » |
| —Angel Erro |||

## Adibideak

Batzuentzat behar ez den tokietan ingelesa erabiltzea, esate baterako, bertoko erakunde edo Euskal Herritik nekez aterako diren enpresak izendatzeko, kosmopaletismoan erortzea da.

## Erreferentzia

* ↑ «Kosmopaletismo politikoa • ZUZEU» ZUZEU 2015-05-17 (Noiz kontsultatua: 2021-09-15).
* ↑ Narbaiza, Leire. «Kanpolarrosak» Eibar.ORG | Eibarko peoria (Noiz kontsultatua: 2021-09-15).
* ↑ SLU, Herritar Berri. (2016-04-14). «Hau da Iruñea eta hauek gure kartelak» GAUR8 (Noiz kontsultatua: 2021-09-15).
* ↑ Karmele Artetxe: “Inguma tresna bat da eta zentzua du komunitatea badago” – UEU-ren mintegia. (Noiz kontsultatua: 2021-09-15).
* ↑ Erro, Angel. «Baskuain» Berria (Noiz kontsultatua: 2021-09-15).
# Kosmopolita (argipena)

Kosmopolita eta kosmopolitismo hitzek adiera zenbait dituzte:
* biologian, espezie edo beste taxon bat mundu osoan zehar zabaldua denean, horretarako habitat egokietan, banaketa kosmopolita duela esaten da,
* soziologian eta politikan, kosmopolitismoa, munduko pertsona guztiek komunitate bakar bat osatzen dutela baieztatzen duen ideologia da.
# Kosnarita

Kosnarita fosfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Kosnarita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {KZr2(PO4)3}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kosnarite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kosmologia kuantiko

Fisika teorikoan, kosmologia kuantikoa, mekanika kuantikoaren eragina, Big Bangaren ondorengo lehen uneetan aztertzen saiatzen den arlo nahiko berri bat da. Saiakera asko egin diren arren, arloak, grabitate kuantikoaren adar nahiko espekulatiko bat izaten jarraitzen du. Big Bang/Big Cruncha, errebote kuantiko bategatik ordezkatzen da, honela, singularitateak ezeztatuz.
Arlo honetan dagoen arazo garrantzitsu bat, unibertsoan informazioaren jatorria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q780685
# Kosmonauten itsasoa

Kosmonauten itsasoa errusieraz: Море Космонавтов, translit.: More Kosmonavtov) Ozeano Australeko zati batentzat proposaturiko izena da, Olav Printzearen Kostaldearen eta Enderby Lurraldearen parean dagoena. 699.000 kilometro koadroko azalera izango litzateke baina errusiar mapetan baino ez da agertzen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1509546
# Koordinazio-polimerizazio

Koordinazio-polimerizazioa edo Ziegler-Natta polimerizazioa trantsizio-metalen gatzek eta konplexuek katalizatutako polimerizazioak dira. Ziegler-Natta katalizatzaileak usatzen direlako hartzen dute izen hori.
Erreakzio oso estereoespezifikoak dira.

## Hasarazlearen izaera

Ziegler-Natta katalizatzaileak 1950eko hamarkadan baliatzen hasi ziren etilenoa eta propilenoa polimerizatzeko. Titanio tetrakloruroa usatzen zen katalizatzaile gisa eta organoaluminio konposatuak kokatalizatzaileak zirelarik. Bi espezie horien nahasteek titanio(III) zuten solidoak formatzen zituzten erreakzioa abiarazten zituztenak. Jatorrizko errezeta horrek aldaera asko izan ditu.
Katalizatzailea osatzeko taula periodikoko I-III taldeko metalen hidruroak edo konposatu organometalikoak eta IV-VIII taldeko trantsizio-metalen haluroak nahas daitezke. Ez dago zalantzarik, bi multzook konbinatzeko aukera-kopuru adierazgarria dagoela.
| I-III taldeko metala | IV-VIII taldek metala |
| (CH$_3$CH$_2$)$_3$Al (CH$_3$CH$_2$)$_2$AlCl (CH$_3$CH$_2$)$_2$AlBr (CH$_3$CH$_2$)AlCl$_2$ (CH$_3$CH$_2$)$_2$Be (CH$_3$CH$_2$)$_2$Mg (CH$_3$CH$_2$)$_2$Zn (CH$_3$CH$_2$)$_4$Pb (CH$_3$CH$_2$)$_4$AlLi C$_6$H$_5$MgBr CH$_3$CH$_2$CH$_2$CH$_2$Li … | TiCl$_4$ TiCl$_3$ TIBr$_3$ VCl$_4$ VCl$_3$ MoCl$_5$ CrCl$_3$ WCl$_6$ MnCl$_2$ ZrCl$_3$ (C$_5$H$_5$)$_2$TiCl$_2$ … |
Ziegler-Natta polimerizazioak hetereogenoak edo homogenoak izan daitezke. Lehen kasuan katalizatzailea eta erreaktiboak ez daude fase berean eta bigarrenean, ordea, bai. Adibidez, lehen belaunaldiko Ziegler-Natta polimerizazioetan katalizatzailea solidoa izaten zen eta monomeroa disolbaturik egoten zen disolbatzaile egoki batean.

## Ezaugarriak

Koordinazio-polimerizazioak eragin handia du polietilenoaren eta polipropilenoaren moduko polimero binilikoen ezaugarri fisikoetan. Beste molde batzuen bidez, erraldikal-polimerizazioz adibidez, prestatutakoekin erkatuta polimero linealak, adarrik gabekoak, eratzen dira eta pisu molekular handiagoa izaten dute. Halaber, isotaktikoak edo sindiotaktikoak izango dira, inoiz ez ataktikoak. Ezaugarri horrek kristalinitatea agerrarazten du bestela amorfoak izango liratekeen polimeroetan. Polimerizatzeko bi molde desberdin horiek daude dentsitate txikiko polietilenoaren eta dentsitate handiko polietilenoaren arteko ezaugarrien oinarrian, izan ere, bigarrena koordinazio-polimerizazioz produzitzen da.

## Erreferentziak

* 1 2 Iruin, J.J. & Elortza, J.M.. (1988). Kimika fisiko makromolekurra. Udako Euskal Unibertsitatea, 267-275 or. ISBN 84-86967-01-5..
* ↑ Coordination polymerization : a memorial to Karl Ziegler. Academic Press 1975 ISBN 0-12-172450-6. PMC 1957641. (Noiz kontsultatua: 2023-02-06).

## Ikus, gainera

* Polimerizazio
* Ioi-polimerizazio
* Anioi-poliomerizazio
* Katioi-polimerizazio
* Erradikal-polimerizazio
* Kate-polimerizazio
* Polimerizazio bizidun

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3395663
# Koordenatu polar

Koordenatu polarrak bi dimentsiotako plano batean puntu bat angelu eta distantzia banarekin definitzen dituen koordenatu sistema da.
Zehatzago, planoko puntu oro bi koordenaturen bidez (r, θ) non r jatorrizko puntu edo polora dagoen distantzia den eta θ ardatz polarrarekin (Kartesiar koordenatuen x ardatzaren baliokidea) duen angelu positiboa da, erlojuaren orratzen kontrako norantzan neurturik. Distantziari koordenatu erradial edo erradio bektorea deritzo eta angeluari koordenatu angeluar edo angelu polar.
Koordenatu jatorrian, koordenatu erradialaren balioa 0 da eta angeluarena definitu gabea. Batzuetan, jatorriaren balioa, (0, 0°) balioarekin adierazten da.

## Ikus, gainera

* Koordenatu sistema galaktikoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q62494
* Multimedia: Polar coordinate system / Q62494
# Koordenatu zilindriko

Koordenatu zilindrikoen sistema oso erosoa da simetria zilindrikoa edo azimutala duten problemei aurre egiteko. Planoko geometria analitikoaren koordenatu polarren hiru dimentsioko bertsioa da.
$P$ puntu bat koordenatu zilindrikoetan $(\rho ,\varphi ,z)$ adierazten da non:
* $\rho$: Koordenatu erradiala, $P$ puntutik $z$ ardatzerako distantzia gisa definitua, edo erradiobektoreak $XY$ planoan duen proiekzioaren luzera.
* $\varphi$: Koordenatu azimutala, erradiobektoreak $XY$ planoan duen proiekzioa $X$ ardatzarekin osatzen duen angelua da.
* $z$: Koordenatu bertikala edo altuera, $P$ puntutik $XY$ planora dagoen distantzia gisa definitua, zeinuarekin.
Hiru koordenatuen aldakuntza-eremuak hauek dira
    $0\leq \rho <\infty \qquad 0\leq \varphi <2\pi \qquad -\infty <z<\infty$
Koordenatu azimutala ($\varphi$) aldatu egiten da batzuetan $-\pi$-tik $\pi$-ra. Koordenatu erradiala ($\rho$) beti da positiboa. $\rho$-ren balioa murriztuz 0 baliora iristen da, hortik aurrera, $\rho$ berriro handitu egiten da berriro, baina $\varphi$ handitu edo gutxitu egiten da $\pi$ radianetan.

## Beste koordenatu-sistema batzuekiko erlazioa
### Koordenatu kartesianoekiko erlazioa

Angeluaren ($\varphi$) definizioa kontuan hartuta, koordenatu zilindrikoen eta kartesiarren arteko erlazio hauek lortzen ditugu:
    $x=\rho \cos \varphi ,\qquad y=\rho \sin \varphi ,\qquad z=z$

## Kanpo estekak

* Datuak: Q211851
* Multimedia: Cylindrical coordinates / Q211851
# Koordenatu sistema galaktiko

Koordenatu sistema galaktikoa koordenatu esferikotan dagoen koordenatu sistema da, erdigunean Eguzkia duena, norabide nagusia Esne Bidea galaxiaren balizko erdigunearekin lerrokatua dagoena eta oinarrizko planoa plano galaktikoarekiko paraleloa dena. Eskuin eskuaren araua darabil, hau da, koordenatuak positiboak dira iparralderuntz eta oinarrizko planoan ekialderuntz.

## Longitude galaktikoa

Longitudeak ($l$ ikurra) objektu baten ekialderazko distantzia angeluarra neurtzen du erdigune galaktikoa jatorri hartuta. Lurreko longitudea bezala, gradu sexagesimaletan (°) neurtzen da.
Longitudearen arabera, Esne Bidea lau koadrante galaktikotan banatua dago:
* 1. koadrante galaktikoa – 0° ≤ longitudea (ℓ) ≤ 90°
* 2. koadrante galaktikoa – 90° ≤ ℓ ≤ 180°
* 3. koadrante galaktikoa – 180° ≤ ℓ ≤ 270°
* 4. koadrante galaktikoa – 270° ≤ ℓ ≤ 360° (0°)

## Latitude galaktikoa

Latitudeak ($b$ ikurra) objektu baten angelua neurtzen du ipar edo hegoalderuntz ekuatore galaktikoarekiko (oinarrizko planoarekiko) Lurretik ikusia, positiboa iparralderantz eta negatiboa hegoalderuntz. Adibidez, iparburu galaktikoaren latitudea +90° da. Lurreko latitudea bezala, gradu sexagesimaletan (°) neurtzen da.

## Definizioa

Erreferentzia puntu galaktikoen J2000.0 koordenatu ekuatorialak :
| | Igoera zuzena (RA) | Deklinazioa | Konstelazioa |
| Iparburua +90° latitudea | 12$^h$ 51.4$^m$ | +27.13° | Coma Berenices (31 Com ondoan) |
| Hegoburua −90° latitudea | 0$^h$ 51.4$^m$ | −27.13° | Sculptor (NGC 288 ondoan) |
| Erdigunea 0° longitudea | 17$^h$ 45.6$^m$ | −28.94° | Sagittarius (Sagittarius A barnean) |
| Anti-erdigunea 180° longitudea | 5$^h$ 45.6$^m$ | +28.94° | Auriga (HIP 27088 ondoan) |
| Ipar galaktikoa Hego galaktikoa Erdigune galaktikoa ||||

## Erreferentziak

* 1 2 Blaauw, A.. (1960). «The new IAU system of galactic coordinates (1958 revision)» Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 2: 123. doi:10.1093/mnras/121.2.123. Bibcode: 1960MNRAS.121..123B..
* ↑ 2006ko ekaina, 3–20 or. Bibcode: 2006JAHH....9....3V..

## Ikus, gainera

* Koordenatu polarrak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q385487
* Multimedia: Galactic coordinate system / Q385487
# Koordinazio (argipena)

Koordinazioa pertsonak, baliabideak nahiz osagaiak helburu edo funtzio komun baten alde antolatu eta bateratzea da. Testuingurua zein den hainbat esanahi izan ditzake:
* hizkuntzalaritzan, koordinazioa maila bereko perpausak elkartzea da;
* fisiologian, koordinazio motorra gorputzeko mugimenduak era orekatu eta bateratu batean burutzeko ahalmen eta jarduera.
# Koordinadora Abertzale Sozialista

Koordinadora Abertzale Sozialista, KAS, Euskal Herriko Euskal Nazio Askapenerako Mugimenduko taldeak koordinatzeko 1975ean, Burgosko Prozesuaren testuinguruan, sortutako plataforma politikoa izan zen.

## Historia
### Partaideak

Hasiera batean honako parte-hartzaileak izan zituen:
* Alderdi politikoak: EHAS eta LAIA
* Sindikatuak: LAB eta LAK
* Talde armatuak: ETA (pm) hasiera batean eta geroago ETA(m) ere.

### KAS Alternatiba

Franco hil eta berehala aldaketa politikorako aukerak zeuden Euskal Herrian. Hori dela eta, KAS koordinadoran bildutakoek KAS Alternatiba plazaratu zuten. Alternatibak honako puntu hauek zituen:
* Preso Politikoen askatasuna. Amnistia bultzatu zuten.
* Askatasun demokratikoak.
* Estatuko polizien (Guardia Zibila eta Espainiako Polizia Nazionalaren) disoluzioa edo Hego Euskal Herritik alde egitea.
* Alderdi politiko guztiak legeztatzea, independentistak barne, euren estatutuak aldatu gabe.
* Langileriaren bizi-egoera hobetzea. Helburu horren barnean, kapitalismoari kritika zorrotzak egin zizkion.
* Euskadiren, (Hego Euskal Herriko) subiranotasun nazionala.
* Hego Euskal Herrirako autonomia zabaleko erregimena eratzea. Honekin lotuta autodeterminazioa onartzea independentziarako lehenengo pausua moduan.
* Euskara hizkuntza ofizial eta nazionala izatea.
Puntu hauetariko bakoitzak bere azpiatalak zituen, baina horrela laburtzen zen normalean.

### Aldaketak

1976tik aurrera ETA(m)k KAS prioritariotzat jo zuen, eta 1977an ASK herri erakundea eta EIA sartu ziren bere barnean. 1977ko hauteskundetan parte hartzeko KAS Alternatiba betetzea jarri zuten minimo gisa, baina EIAk eta ETA (pm)-k akordio hori hautsi eta aurkeztu egin ziren.
Hala ere, 1978an HASI alderdia sartu zen, eta 1980an LAIA alderdia irten egin zen. Horren ondorioz, eraldaketa bat ere egin zuten euren funtzionamenduan eta, hortik aurrera, KASek bere burua euskal iraultzarako Bloke Zuzendari izendatu zuen. 1979an KASen gazteria, Jarrai taldea sortu zen.
1992an HASI alderdia disolbatzean KASen barruan birmoldatze prozesu bat hasi zen 1994an Txinaurri izeneko dokumentu bat osatzera eraman zuena eta ordurarteko KASen antolakuntza ereduari kritika sakonak egiten zuena, honek ASKren disoluzioa ekarri zuen eta KASetik LAB eta Jarrairen irteera, honela KAS antolakundeen koordinatzaile izatetik militante propioz osatutako erakundea izatera pasa baitzen. Hamarkada horren erdialdean, KAS desagertu egin zen.
Jada KAS existitzen ez zelarik, Baltasar Garzon epaileak antolakundea desegiteko agindua eman zuen, Ekin talde politikoarekin batera.

## Bitxikeriak

1996an, Juan Maria Atutxa, Koordinadora Abertzale Sozialista ilegalizatzearen alde agertu zen publikoki. KAS, Jarrai, eta Amnistiaren aldeko batzordeak legez kanpo uztearen alde agertu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4891305
# Kiputz IX

Kiputz IX Mutrikun dagoen haitzulo bat da, ezaguna bertan agertu diren animalia hezur kopuru handiagatik. Bi metroko zabalera eta bost metroko sakonera duen leize bat da, eta bertan Paleozoiko amaierako azken glaziazioan Euskal Herrian bizi ziren animalien aztarnak topatu dira. Orain dela 18.000 eta 22.000 urte arteko betekinak amildegi natural batenak dira.
Eusko Jaurlaritzan inbentiariatutako haitzuloa da.

## Erreferentziak

* ↑ «San Telmo Museoak "Kiputz. Amildegia Historiaurrean" erakusketa aurkeztu du. - Albisteen atala - Kultura - Kultura» ORAIN Gipuzkoa (Noiz kontsultatua: 2019-12-16).
* ↑ «Kiputz IX ko haitzulo. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2019-12-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q78805361
* Multimedia: Kiputz IX / Q78805361
# Kira

Kira Uganda erdialdeko hiria da. Wakiso barrutian dago, Kampalatik 14 kilometro ipar-ekialdera. 317.428 biztanle zituen 2014an.

## Erreferentziak

* ↑ National Population and Housing Census 2014 – Main Report. ubos.org (Noiz kontsultatua: 2019-06-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q966819
# Kiralitate

Kiralitatea zientziaren hainbat adarretan garrantzia duen propietate simetriko bat da. Hitza grezierazko χειρ (kheir) hitzatik datur, "eskua", kiralitatea duen objektu ezaguna.
* Kiralitate (biologia)
* Kiralitate (fisika)
* Kiralitate (kimika)
* Kiralitate (matematika)
# Kiralitate (fisika)

Kiralitatea fisikan gauzaki batek ispiluan duen irudiarekiko berdintasunik ez izatean datzan ezaugarri geometrikoa da. Eskuineko eskua eta ezkerreko eskua objektu kiralak dira, bata bestearen aurkako baita. Ezkerreko eskua eskuineko eskuaren irudia da planu bati dagokionez, baina bata bestearengandik desberdinak dira eta ezin dira bata bestearen gainean elkar jarri.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017-05-24 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2305173
# Kipu-tyttö

Kipu-tyttö Loviatar, Vammatar eta Kivutarren ahizpa da, eta, hauek bezala, ilunpeetako eta heriotzaren mundua den Tuonelan bizi da. Bere izena "minaren neskatxa" bezala itzultzen da.
Gaixotasun terminalaren jainkosa da, eta, horregatik, Kipu-tyttök azken loari kantatzen dio. Itxura izugarria du; aurpegi ilun bat, nafarreriz betea eta oso gorputz deformea. Bere ahizpa Loviatar bezala, bederatzi seme-alaben ama da, seme-alaba hauek minbizi, hezueri, ultzera, txankroa eta ezkabia bezalako izen adierazgarriak dituztelarik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3755586
# Kira Muratova

Kira Muratova (ukraineraz: Кіра Георгіївна Муратова; Soroca, 1934ko azaroaren 5 - Odessa, 2018ko ekainaren 6), Kira Georgievna Korotkova izenarekin jaioa, zinema zuzendari, gidoigile eta aktore ukrainarra izan zen. Bera obra "zinema munduko lan bereizgarri eta bakan" gisa izendatu dute.
Sobietar Batasunak bere filmetako asko zentsuratu zituen, baina Ukrainan zein Errusian zinema garaikideko pertsonaia garrantzitsu izatea lortu zuen.
Bere bizitzaren parte handi bat Odessan egin zuen, eta bertan garatu zuen ibilbidearen parterik handiena, Odesa Film Studios delakoetan. Sobietar garaian zein post-sobietar garaian aritu zen lanean.

## Erreferentziak

* ↑ Rollberg, P.. (2009). Historical dictionary of Russian and Soviet cinema. Scarecrow Press ISBN 978-0-8108-6072-8. PMC 228744396. (Noiz kontsultatua: 2024-06-23).
* ↑ Taubman, Jane A.. (1993). «The Cinema of Kira Muratova» The Russian Review 52 (3): 367–381. doi:10.2307/130736. ISSN 0036-0341. (Noiz kontsultatua: 2024-06-23).
* ↑ «CLOSE-UP | Kira Muratova’s Searing World» www.closeupfilmcentre.com (Noiz kontsultatua: 2024-06-23).
* ↑ «Muratova, Kira 1934- | Encyclopedia.com» www.encyclopedia.com (Noiz kontsultatua: 2024-06-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q435805
* Multimedia: Kira Muratova / Q435805
# Kipushita

Kipushita fosfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Kipushita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Cu,Zn)5Zn(PO4)2(OH)6 * H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kipushite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kakahuete-olio

Kakahuete-olioa kakahueteetatik (Arachis hypogaea), haien egosketaren bidez edo prentsa hidrauliko batean, ateratako landare olioa da. Olio hau oso kolore argikoa da, eta tenperatura altuak jasateko egokitasunagatik frijitzeko sukaldeko olio egokia da. Zapore suabe du, entsaladak, maionesa eta ozpin-olioa egiteko aproposa.
Olio mota hau Asiako sukaldaritzan asko erabiltzen da (Wok-ean erabiltzen da).

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q265878
* Multimedia: Peanut oil / Q265878