# Lola Gaos

Dolores Gaos González-Pola, Lola Gaos (Valentzia, 1921eko abenduaren 2a – Madril, 1993ko uztailaren 4a), aktorea eta ekintzailea izan zen. Espainiako zinemako bigarren mailako aktore garrantzitsutzat hartua, eta bereziki ezaguna izan zen Jaime de Armiñánen Mi querida señorita filmean Chus lanagatik (1972) eta José Luis Borauren Furtivos filmean Martina (1975) lanagatik. Film horiek funtsezkoak izan ziren frankismotik demokraziara igarotzeko.
Emakume ekintzaile antifrankista, independentea, errebindikatzailea eta feminista izan zen. Ez zuen inongo alderdi politikotan militatu, nahiz eta zenbait alderdi ezkertiarrekin lankidetzan aritu zen. 1976an Emakumeen Elkarte Demokratikoaren sustatzaileetako bat izan zen.

## Biografia
### Familia ingurunea

Valentzian jaio zen, klase ertaineko familia kultu batean, ezkertiar eta errepublikanoan, artista eta intelektualen saga batean. Aita José Gaos y Berea, Coruñakoa, eta ama Josefa González-Pola y Menéndez, Gijóngo asturiarra, hamalau seme-alaba izan zituzten, eta horietatik bederatzi bizirik atera ziren.
Aita, Hipoteka Zuzenbidea bereziki ezagutzen zuen legelaria, gizon kultua, librepentsalaria eta ezkertiarra zen, eta kulturarekiko, musikarekiko eta askatasunarekiko grina transmititu zien seme-alabei, balio errepublikarren konpromisoaz gain. Erreferente izan zen Valentzian Bigarren Errepublikan.
Bere neba zaharrenak, José Gaosek, Logikako katedradunak, Ortega y Gasseten katedra hartu zuen, eta haren jarraitzaile nabarmenenetako bat izan zen, Gerra Zibilaren amaieran Mexikora erbesteratu baino lehen, non pentsamendu-eskola oso bat sortu baitzuen herrialde hartako unibertsitateetan. Beste neba bat, Vicente, poeta eta irakasle ezaguna izan zen, bere neba Alejandro bezala, Filosofiako katedraduna eta poeta, gazte samar hil zena. Ángel eta Ignacio idazle izateaz gain, aktore zen lehena eta itzultzailea bigarrena. Aita 1939an hil zen, Gerra Zibilaren amaieran frantziar kontzentrazio-eremu batean, eta familiak Mexikora erbesteratzea erabaki zuen.

### Aktore gisa egindako ibilbidea

Lolak hasieran medikuntza ikastea zuten helburu, baina Gerra Zibilak bere itxaropenak zapuztu egin zituen, 1939an Espainiako Gerra Zibila amaitzean familiarekin Mexikora erbesteratu behar izan zuenean eta bere karrera interpretaziora bideratu zuenean. Han antzerkian hasi zen lanean.
Interpretatu zituen pertsonaiak bere fisikoari zegozkionak izan ziren, ahots goroskorrarekin ohikoa zen paper urratuetan aurkitzea, herrixkako, sorgin edo pertsonaia ilun, dramatiko edo bitxiei bizia emanez. Espainiako zinemako bigarren mailako aktore garrantzitsutzat hartu izan da.

#### Antzerkia

1945ean Espainiara itzuli zenean, Lola Gaos hutsetik hasi zen, egoera gogorrean. Antzerkian hasi zen lanean, eta harremanetan jarri zen Mercedes Prendes, Mary Carrillo eta Guillermo Marín aktoreen antzerki-konpainietakoekin. Bere sorkuntzen artean, aipatzekoak dira Espektros eta García Lorcaren La casa de Bernarda Alba (1950), Carlos Muñízen Las viejas difíciles (1966), August Strindbergen eta Woyzecken El pelícano (1968) eta 1980an De San Pascual a San Gil, Domingo Mirasena.

#### Telebista

Telebistaren agerpenak Espainiako ingurunearen lehen uneetan nabari dira, eta 1957an, TVEk urtebete besterik ez zuenean, Arturo Ruiz Castilloren Los Tele-Rodríguez seriearen protagonista izan zen. Gero, Televisión españolako espazio eta telesail enblematikoetan parte hartu zuen, hala nola; Historia de la frivolidad, Historias para no dormir, Estudio 1, Teatro de siempre, Novela, El Irreal Madril (1969), Tres eran tres (1972-1973) edo Lorca, poeta baten heriotza (1987), Chicho Ibáñez Serrador-ekin lanean Valerio Lazarov edo Jaime de Armiñan. RTVErentzat egindako lan guztiaren artean, Euripidesen Medea obran egindako interpretazioa nabarmentzen da. Obra hori Teatro de siempre programan eman zen, 1966ko abenduan, Agustín Gonzálezek eta María Luisa Pontek lagunduta.

#### Zinema

Lola Gaosek berrogeita hamar filme baino gehiagotan lan egin zuen. Lehena 1949an filmatu zuen. Sotoa, Jaime de Mayorak zuzendua, Camilo José Cela idazleak idatzitako gidoiarekin. Hurrengo urteetan, eta bereziki hirurogeiko hamarkadatik aurrera, Espainiako zinemaren historiako film garrantzitsuetako aktore bihurtu zen, Luis Buñuelen (Tristana, Viridiana), Luis García Berlangaren (El verdugo), José María Forquéren (Atrito a las tres), Antonio de Armiñánen (Antonio de Armiñida) agindupean. EdotaJosé Luis Borauren Furtivos (1975) Ovidi Montllorrekin batera protagonista izan zena. Manuel Gutiérrez Aragónen Sonámbulos (1978) eta Angelino Fonsen Marianela (1972) lanetan ere parte hartu zuen.

#### Azken urteak

1983an, Francisco Umbralek El País egunkarian gutun bat argitaratu zuen, Lola Gaosek idatzia, zailtasun ekonomikoak eta nekeak azalduz.
   Bi hilabete inguru eman ditut ospitalean, lanerako ezindurik utzi nauen gaixotasun batekin. Nire senarragandik, bananduta nagoenetik, hilean 40.000 pezeta kobratzen ditut, eta horietatik bizi behar dugu nire alaba Inesek eta biok. Inés kazetaritzan lizentziaduna langabezian dago. Esan dizudan pentsioa 10.000 pezetan geratzeko arriskua dago. Jateko lan egitea beste aukerarik ez dut". Lola Gaos
1988an egin zuen azken filma, Gran Sol marinelen istorioa, Ferran Llagosterak zuzendua. Laringeko operazio batek ia ahotsik gabe eta gaixorik utzi zuen. Madrilen hil zen, 1943an bizi zen hirian, hesteetako minbizitik, 1993ko uztailaren 4an, eta 71 urtera iritsi zen, zenbait urteren ondoren, ostrazismora kondenatuta eta zigor ekonomikoak ezarrita. Madrilgo La Almudena hilerrian lurperatu zuten.

## Bizitza pertsonala

Gonzalo Castelló Gómez-Trevijano abokatuarekin ezkondu zen 1945ean (ezkontzari alaba bat, Luz, ekarri zion), eta harekin alaba bat izan zuen, Ines (2003an hil zen). Harengandik banandu zen, 1982an, garai hartako prentsa arrosan zalapartaren bat tarteko.

## Aktibismoa

Ekintzaile komunista eta feminista Gaosek ez zuen inongo alderditan militatu, baina bere konpromisoagatik nabarmendu zen: askatasunen defendatzailea, emakumeen eskubideak eta erregimen frankistaren aurkako borrokari gisa. 1976an, Francisca Sauquillorekin batera, Emakumeen Elkarte Demokratikoaren sustatzaileetako bat izan zen. Hainbat batzarretan parte hartu zuen bere lankideekin batera, eta hitzaldiak eta mitinak ere eman zituen.
Rafael Calero Palma idazle eta poetak, 2019ko uztailean, Lola Gaosen semblanza batean, Diego Galánek Televisión Españolarentzat Queridos cómicos telesailean hil baino lehentxeago egindako elkarrizketa ekarri zuen gogora. Bere etxean egina zegoen eta atzean Ernesto Ché Guevararen argazkia zuen. Aktore-lanbideari buruz azaldu zuen:
   Aktoreari ez zaio langile-kategoria ematen, ez dakit zergatik, (...) Lan egitera noa, eta soldata handiagoa edo txikiagoa izango dut, baina telebista konpontzen didan jaunak bezala. Orduan, zergatik deitzen digute artistak eta zergatik ukatzen digute langile-kategoria?

## Sariak eta omenaldiak
### Zinemako Idazleen Zirkuluaren dominak.

| Urtea | Kategoria | Filma |
| 1972 | Aktore onena | Talde-lana |
| 1975 | Aktore protagonista onena | Furtivos |

### Zilarrezko fotogramak.

| Urtea | Kategoria | Filma |
| 1975 | Espainiako zinemako interpreterik onena | Furtivos |
* Malagako Egile Zinemaren Nazioarteko XVII. Astea (1989), Lola Gaosi eskainia, Viridiana, Sonámbulos eta Tristana proiektatuz.

### Hil ondoko aitorpenak

* Lola Gaos izena duten kaleak daude Valentzian, Collado Villalban eta Roquetas del Mar-en.

## Filmografia

| Gran sol (1988) El lago de las vírgenes (1987) La noche de la ira (1986) Hierro dulce (1985) Caso cerrado (1985) El balcón abierto (1984) Latidos de pánico (1983) Trágala, perro (1981) ¡Tú estás loco, Briones! (1981) Sonámbulos (1978) La isla de las cabezas (1978) Dios bendiga cada rincón de esta casa (1977) Caperucita y roja (1976) De profesión: polígamo (1975) El poder del deseo (1975) Furtivos (1975) Sex o no sex (1974) Ceremonia sangrienta (1973) La guerrilla (1972) Marianela (1972) Sumario sangriento de la pequeña Estefanía (1972) | Pancho Villa (1972) Mi querida señorita (1971) Préstame quince días (1971) Pierna creciente, falda menguante (1970) Tristana (1969) Los chicos con las chicas (1967) A la memoria del autor (1966) Tres perros locos, locos, locos (1966) El precio de un hombre (1966) La busca (1966) Madame Arthur (1966) El arte de vivir (1965) Residencia para espías (1965) El sonido de la muerte (1965) Anabel (1964) La tía Tula (1964) Los dinamiteros (1964) Confidencias de un marido (1963) El diablo también llora (1963) El verdugo (1963) | Millonario por un día o El turista (1963) Se vive una vez (1963) Benigno, hermano mío (1963) A este lado del muro (1963) Las cuatro verdades (1962) Atraco a las tres (1962) Rogelia (1962) Alma aragonesa (1961) Viridiana (1961) Tres de la Cruz Roja (1961) Los pedigüeños (1961) Prohibido enamorarse (1961) Salto mortal (1961) Un ángel tuvo la culpa (1959) Molokai, la isla maldita (1959) Un marido de ida y vuelta (1957) El candelabr (1956) Esa pareja feliz (1951) El sótan (1949) |

## Ibilbidea telebistan

| Lorca, muerte de un poeta (1987) Los libros 04/06/1974 El mundo como es Ficciones 29/07/1974 La saga de Maruxa Canido 29/12/1973 Las hijas de las desdichas 10/08/1973 Los papeles de Aspern 03/08/1972 Habitación número 9 09/03/1972 El marido celoso Tres eran tres 1972/73 13 episodios como Fuencisla Del dicho al hecho 04/03/1971 El huésped y la pesca, a los tres días apesta Las tentaciones 30/11/1970 El triunfo de Artemisa Al filo de imposible (serie de televisión)|Al filo de lo imposible 06/06/1970 Las limosnas Hora once 17/07/1971 La historia de Sauce Pálido 18/12/1969 La enemiga 12/12/1970 La casa del juez La risa española 18/07/1969 Que solo me dejas Pequeño estudio 20/10/1972 Sin decir oste ni moste 07/01/1970 Deja tu esperanza en el balcón 02/04/1969 El amigo de Lázaro Teatro breve 04/12/1967 Saludos a Berta Historias de la frivolidad 1967 Telecomedia de humor 12/08/1967 Cuando se encuentra de nuevo al marido Teatro de siempre 13/02/1969 Andrómaca 15/02/1968 La danza de la muerte 19/06/1967 La Celestin 05/12/1966 'Mede 05/11/1970 Los cuervos | 'Historias para no dormi 1968 La casa 1968 La pesadilla La noche al hablar 10/01/1964 En la boca del león Estudio 01/07/1969 'El teatrito de Don Ramón 15/04/1969 Dulcinea 09/08/1967 El sillón vacío Primera fila (programa de televisión)|Primera fila 22/02/1965 Las brujas de Salem Confidencias 14/11/1964 Una puerta para dos 07/11/1964 Angelitos al cielo Novela (TVE) 03/01/1972 Colomba 13/12/1971 El pesimista corregido 19/04/1971 Los miserables 07/09/1970 Crimen y castigo 03/02/1969 El abuelo tiene 30 años 15/04/1968 Los caminos del Señor 24/07/1967 Cincuenta mil pesetas 24/01/1966 Siempre en capilla 03/08/1964 El fantasma de Canterville 20/12/1964 Canción de cuna (obra de teatro)|Canción de cuna' Teatro de familia 14/07/1964 Cubierto, 15 pesetas Fernández, punto y coma 08/03/1964 'Tengo un libro en las manos 03/03/1964 Pena de muerte Mañana puede ser verda 06/11/1964 Los Tele-Rodrígue (1957-1958) |

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Fernández, Luís. (8 de noviembre de 2017). «La calle de la actriz Lola Gaos» Cadena SER.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 Rafael Calero Palma. (18 de julio de 2019). «Lola Gaos, el compromiso militante en escena» La Giganta Digital.
* 1 2 País, Ediciones El. (11 de mayo de 1989). Entrevista | Lola Gaos: "Los directores me encasillan en papeles de mujer mala". .
* 1 2 Martínez, Antonio. (1 de julio de 2018). «La voz áspera de Lola Gaos» Cadena SER.
* ↑ Estreno de La casa de Bernarda Alba, de García Lorca. 22 de marzo de 1950.
* ↑ Historia y antología del teatro español de posguerra. 2004.
* 1 2 Muere en Madrid la actriz Lola Gaos, 'voz rota' de la resistencia antifranquista. 6 de julio de 1993.
* ↑ Antolín, Matías. (26 de septiembre de 1978). "Sonámbulos" la pesadilla del franquismo. ISSN 1134-6582..
* ↑ Txantiloi:Cita noticia
* ↑ País, Ediciones El. (9 de marzo de 1977). El "día de la mujer" ha sido un éxito. .
* ↑ «Movimientos feministas en España - Informaciones - 25/02/1977 - Archivo Linz de la Transición española • Fundación Juan March» linz.march.es.
* ↑ Queridos cómicos - Secundarios - Entrevista a Lola Gaos - RTVE.es. 24 de julio de 2017.
* ↑ «Premios del CEC a la producción española de 1972» Círculo de Escritores Cinematográficos.
* ↑ «Premios del CEC a la producción española de 1975» Círculo de Escritores Cinematográficos.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q443115