OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Imanol Laspiur

Imanol Laspiur Zabala (Izengoitiak: Lastarri, Maitale) (Bergara, 1929ko otsailaren 21a - Eibar, 1998ko abenduaren 24a) Gipuzkoako idazlea izan zen. Industria maisua. Euzko Gogoa, Karmel, Eibar, Jakin, Olerti eta Zeruko Argia aldizkarietan eman ditu argitara lan aipagarrienak. Laspiurrenak dira Azentu diakritikoa Eibarko Euskaran (1979), Ikastola eta Gurasoak, Euskal joskera (1968) eta Eibarko Ikastolaren Historia Txikia 1960-1994. Euskaltzain urgazlea zen, eta hil ondoren argitaratu zen, 1999an, bere azken liburua: Eibarko euskeriaren deklinabidia eta entonaziñua.

## Bizitza

Bergaran jaio zen 1929ko otsailaren 21ean. Aita, Leon, bergararra zuen; ama, Gumersinda, eskoriatzarra. 1930ean sendiarekin Eibarrera bizitzera joan zen. Aitak Eibarko udalean egiten zuen lan, estatistika sailean eta txistularien bandan.
Imanolek euskararen eta euskal naziotasunaren aldeko grina erakutsi zuen, batez ere Espainiako diktadura frankistak Euskal Herriari egindako zapalkuntzak bultzaturik. Isilpeko borrokarekin bat egin zuen, hasieran Ekin taldearen bitartez Euzko Gaztedin sartuz eta ondoren, Euskadi Ta Askatasunan 1958an sortu zenean. 1961ean poliziak Laspiur preso hartu eta atxiloaldian bortizki torturatu zuen. Hamabost urteko kartzela zigorra ezarri zioten bere militantziagatik, baina lau urte eman zituen espetxean.
Euskara batua sortzearen aldeko Ermuko zinean (1968), besteak beste, Eibarko Idazle eta euskaltzale gazte batzuk ere egon ziren. Ipar Euskal Herrian Euskal Idazkaritzak 1964an onartutako gomendioak onartuz eta erabiliz, denbora laburrean ohitura bihurtu zituzten. Geroago, 1970ean Batasunaren Kutxa liburuaren sarreran, Baionan eta Eibarren Ermuko zina berretsi eta sinatutako hirurogeita hiru euskaltzale eta idazleen zerrenda argitaratu zen. Horien artean baziren lehen aipatutako eibartarrak: Imanol Laspiur, Juan San Martin, Serafin Basauri eta Bego Etxebarria.
1975eko ekainaren 27an euskaltzain urgazle izendatu zuten.
1998ko abenduaren 24an hil zen 69 urte zituela.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Basauri, Serafin. (2005eko abendua). Bidegileak: Imanol Laspiur. ISBN 84-457-2373-1. (Noiz kontsultatua: 2018ko abuztuaren 1a).
* ↑ Telleria Sarriegi, Enekoitz. (2018ko abuztuaren 1a). «Elkarrizketa: Arrate Ibargutxi. Manzanasek torturatutako Imanol Laspiurren alarguna.» Berria (Noiz kontsultatua: 2018ko abuztuaren 1a).
* ↑ «Euskarazko irakasmaterialaren idazkuntzaren garapena. Amaitu gabeko historia kolektiboaren atal baten bertsio pertsonala. (Jose Ramon Etxebarriaren hitzaldia) — Unibertsitatea.Net» www.unibertsitatea.net (Noiz kontsultatua: 2019-06-20).
* ↑ «Batasunaren kutxa» www.euskaltzaindia.eus (Jakin) 193 (Noiz kontsultatua: 2020-08-08).
* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Imanol Laspiur Bidegileak bilduman
* Datuak: Q12259551
# Imanol Idiakez

Joseba Imanol Idiakez Barkaiztegi (Donostia, 1972ko martxoaren 14a) gipuzkoar futbolari ohia eta entrenatzailea da. Iñigo Idiakezen anaia da.

## Ibilbidea
### Futbolaria

| Kluba | Urtea |
| Real Sociedad B | 1990-1993 |
| Beasain KE | 1993-1997 |
| Real Avilés | 1997-1999 |
| Burgos CF | 1999-2000 |
| Ciudad de Murcia | 2001-2003 |
| CD Linares | 2004 |
| Girona FC | 2004-2005 |
| CF Reus Deportiu | 2005-2006 |
| Burgos CF | 2006-2007 |

### Entrenatzailea

| Kluba | Urtea |
| Real Sociedad B | 2008-2011 |
| Polideportivo Ejido | 2011 |
| CD Guijuelo | 2011-2012 |
| Real Unión | 2012-2013 |
| CD Toledo | 2013-2014 |
| Lleida Esportiu | 2014-2016 |
| AEK Larnaka | 2016- |
* Datuak: Q16214008
* Multimedia: Imanol Idiakez / Q16214008
# Imanol Iriberri

Imanol Iriberri (Mar del Plata, Buenos Airesko probintzia, Argentina, 1987ko martxoaren 4a) argentinar futbolaria da. Aurrelari gisa jokatzen du. Gaur egun, Maltako Paola Hibernians Futbol Klubean jokatzen du.

## Klubak

| Kluba | Herrialdea | Urtea |
| Aldosivi | Argentina | 2006 – 2009 |
| Alvarado | Argentina | 2009 |
| Campo Grande | Paraguai | 2010 – 2012 |
| Sportivo Carapeguá | Paraguai | 2012 |
| Deportes Tolima | Kolonbia | 2013 |
| Estudiantes de Mérida | Venezuela | 2013 |
| Deportivo La Guaira | Venezuela | 2014 – 2015eko |
| Jorge Wilstermann | Bolivia | 2015. |
| Boavista | Portugal | 2016 |
| Crucero del Norte | Argentina | 2016 |
| Mineros de Guayana | Venezuela | 2017 |
| Sport Boys | Bolivia | 2018 |
| Mineros de Guayana | Venezuela | 2018 |
| Səbail FK | Azerbaijan | 2019 |
| Hibernians | Malta | 2019 - Gaur egun |

## Palmaresa
### Txapelketa nazionalak

| Titulazioa | Kluba | Herrialdea | Urtea |
| Venezuelako Kopa | Deportivo La Guaira | Venezuela | 2014 |

## Erreferentziak

* ↑ EFE. La Guaira gana su primer título y se clasifica a la Copa Sudamericana. .

## Kanpo estekak

* Profila Soccerway-n
* Fitxategia BDFAn
* Datuak: Q9008059
# Imanol Kamio

Imanol Kamio (Ereñotzu, 1959) musikari ezaguna da Hernani eta inguruetan. Musikaria, musika-irakaslea, musikagilea eta abesbatzako zuzendaria da, eta bizitza osoa darama musikagintzan lanean.
Bederatzi urterekin hasi zen solfeoa eta eskusoinua ikasten Donostiako kontserbatorioan Mikel Bikondoa maisuarekin, eta pianoa gero, Jose Cruz Mujikarekin. Denborarekin beste hainbat musika-tresna jotzen ere ikasi du. Musikaren pedagogia ikasketak burutu zituen eta alor honetan hainbat ikastaro egin ditu urte hauetan guztietan maisu handien alboan.
1980. urtean musika-irakasle gisa hasi zen lanean, Ereñotzun eta Goizuetan. Eta bere ikasle batzuk urrutira iritsi dira musikaren arloan (Etzakit eta Esne Beltza taldeetako Xabier Solano eta Jon Mar Beasain; Duncan Dhu, Egan, Tapia eta Leturia, Alex Ubago edota Eñaut Elorrietarekin ibili den Txux Aranburu; Haritza taldeko Javier Oskoz eta Pello Oiartzabal; Izotz taldeko Pello Mazizior; edota Ansa Ahizpak, batzuk aipatzearren). Bere ikasleek osatzen duten Doinu Zale akordeoi orkestra zuzentzen du.
1994. urtetik Ozenki abesbatzaren zuzendaria da. Irakaslea eta abesbatzako zuzendaria izateaz gain, musikagilea ere bada.

## Lanak

Hainbat kanta moldatu eta egokitu izan ditu Ozenki abesbatzak abesteko, eta berriak ere sortu izan ditu; aipagarrienak hauek:
* Ozenki abesbatzaren kanta, koruaren izaera deskribatzen duena: Kantu kantari, gu beti kantu kantari, kantu kantari Ozenki.
* Hernaniko Kirol taldeen ereserkia, errugbi eta futbol taldeei indarra emateko: Hernani beti beti Hernani, Hernani beti aurrera!!!.
* Zikuñaga auzoko danborrada, Gora Zikuñagako Ama.
* ACT arraun ligako ereserkia, euskara, galiziera eta gaztelania tartekatuz abesten dena eta telebistan estropada saio guztien amaieran entzuten dena: El ritmo en el mar, de los brazos al remar; a gran liga, los mellores o mar, traiñas, remeiros… olatuekin entzungo dituzunak, oihu ta kantuak….
* Hernaniko Aimar Elosegi Ansari eskainitako kanta: Nora zoaz uxo zu? Zoriona non duzu? Non pentsatu dezakezu? Non daukazu zuk deskantsu? Besarkada ta muxu, zeinek ematen dizu? Atseden non daukazu? Esperoan gaituzu…. Kanta hau 2014ko maiatzaren 3an aurkeztu zen, Ozenkik bere 20. urteurrena ospatzeko eskaini zuen kontzertuan.
* Emazteari eskaini dion Katebegia sinfonikoa.

## Ikuskizunak

* Beste laurogei urtian, Txirrita bertsolariaren omenezko emanaldia (2016)
* Ez gara Palestinaz ari (2013)
* Aurorak (2007tik aurrera)

## Erreferentziak

* ↑ Uria L. eta Kamio I. (2014) Ozenkiren 20. urteurrena. Hernaniko XXI. urtekaria 2014, 38-46 orrialdeak

## Kanpo loturak

* Hernani beti, beti Hernani, Hernani beti aurrera Urumeako kronika
* Datuak: Q30344902
# Imanol Irigoien

Imanol Irigoien (Altza, Donostia, Gipuzkoa, 1940ko azaroaren 5a) euskal idazle eta margolaria da.
Joan Mariren anaia eta Romanen semea. Enpresa ikasketak egin zituen Donostian (E.S.T.E, 1961-1965).
Aurretik beste margolariekin batera hainbat erakusketetan parte hartu izan zuen, eta 1981ean egin zuen bakarka lehen pintura erakusketa, Oiartzunen. Gerora ere egin ditu erakusketa batzuk, bai bakarka (Oiartzun, Altza) bai besteekin batera (Senpere). Margolana eta poesia uztartzen saiatu izan da bere poema bilduma bakarrean: Argiaren barne-distantziak (1989, Lizardi saria; 1990, Kritika saria).

## Lanak
### Poesia

* Argiaren barne distantziak (1989, Erein)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Imanol Irigoien literaturaren zubitegian
* Datuak: Q12259549
# Irsee

Irsee Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, [[Ostallgäu (barrutia)|Ostallgäu]] barrutian. 2014an 1.433 biztanle zituen 17,47 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q510845
* Multimedia: Irsee / Q510845
# Irteera (Biblia)

Irteera edo Exodoa (hebreeraz: שְׁמוֹת‎, Šəmōṯ; antzinako grezieraz: Ἔξοδος, Éxodos) Bibliako bigarren liburua da. Moisesek Israel herria Egiptoko morrontzatik nola atera zuen eta Kanaango lurraldera (gaur egungo Israel-Palestina) nola iritsi ziren kontatzen du. Bidean Jainkoak Sinai mendian itun bat egin zuen herriarekin, Moisesen bitartez eta Legea edo Hamar Aginduak eman zizkion.
Tradizioaren arabera, Moisesek berak idatzi zuen liburu hau, baina gaur egun Biblian aditu direnek liburuak azken forma K.a. 450 urte inguruan hartu zuela uste dute, aurretik zeuden testu idatziak eta ahoz ahoko tradizioak bat egin zutenean. Liburuaren arabera, bertako gertaerak K.a. XIII. mendean gertatu ziren.

## Liburuaren atalak

Irteera liburua lau ataletan bana daiteke:

### Irteera aurretik

Israeldarrak Egiptoko faraoiaren morroi ziren. Gero eta gehiago zirenez, egiptoarrak beldurtu egin ziren eta horregatik jaioberri guztiak hiltzeko agindu zuten. Israelgo emakume batek semea izan eta Nilo ibaian utzi zuen saski batean. Faraoiaren alabak, umea ikusirik, beretzat hartu eta seme antzera hezi zuen, Moises izena jarriz (izen horrek "uretatik ateratakoa" esan nahi du).
Bien bitartean, israeldarrak gero eta zapalduago zeuden egiptoarren menpean. Moises faraoiaren aurka altxatu zen israeldarren kontra erabilitako metodo gogorrak gaitzetsiz eta honek basamortura erbesteratu zuen. Basamortuan Jainkoaren deia jaso zuen Israel herria aska zezan aginduz.

### Israelen askapena

Moises Egiptora itzultzean faraoiaren aurrean aurkeztu zen israeldarrei Egiptotik irteteko baimena emateko eskatzera. Honek uko egin zion eskaerari eta israeldarren aurkako zapalkuntza gogortu zuen. Jainkoak, Moisesen bitartez, mirariak egin zituen Israelen alde eta Egiptoren aurka eta azkenean faraoiak amore eman zuen.
Israeldarrek jai egin zuten beraien askapena ospatzeko (juduen Pazko jaia, gaur egun ere ospatzen dute). Biharamunean Itsaso Gorria zeharkatu eta Sinaiko basamortuan zehar Kanaango lurraldera abiatu ziren.

### Sinaiko ituna

Sinai mendira iristean, Jainkoak Hamar Aginduak eman zizkien israeldarrei, Moisesen bitartez. Israel Jainkoaren Herri Aukeratua bihurtu zen horrela. Legearen bitartez, Israel herrialde teokratiko bihurtu zen, Jainkoa baitzen bere buru.

### Jauretxeari buruzko aginduak

Jainkoak israeldarrei gurtza egiteko arauak eman zizkien, itun-kutxa nola zaindu behar zuten azalduz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9190
* Multimedia: Book of Exodus / Q9190
* Jatorrizko testuak: Biblia/Irteera
# Irtenbide Greziarra

Irtenbide Greziarra (grezieraz: Ελληνική Λύση, Elliniki Lisi) Greziako alderdi politiko kontserbadorea da, 2016an Kyriakos Velopoulosek sortua. Greziar nazionalismo eta euroeszeptizismoaren jarraitzailea, Errusia eta Eliza Ortodoxoaren aldeko jarrerak adierazi ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Berria. Estilo Liburua. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q50736163
# Irsch

Irsch Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Treveris-Saarburg (barrutia)|Treveris-Saarburg]] barrutian. 2014an 1.496 biztanle zituen 15,22 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q553330
* Multimedia: Irsch (near Saarburg) / Q553330
# Irschenberg

Irschenberg Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [[Miesbach (barrutia)|Miesbach]] barrutian. 2014an 3.192 biztanle zituen 53,91 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q165036
* Multimedia: Irschenberg / Q165036
# Irsina

Irsina Italiako udalerri bat da. Materako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. 4.449 biztanle ditu, 263,47 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Irsinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Grassano Grottole Tolve Oppido Lucano Tricarico Genzano di Lucania Gravina in Puglia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q52297
* Multimedia: Irsina / Q52297
# Irteera argiak

Irteera argiak Eñaut Elorrietaren laugarren bakarkako diskoa izan da, bigarrena berezko proiektu gisa prestatuta. 2019an Elkar diskoetxearen zigilupean argitaratu zen. Estudioko pop-rock diskoa da. Bere ezaugarri nagusia intimismoa da. Gai nagusiak heriotza, maitasuna eta zaurgarritasuna dira.

## Hitzak

Lan honetan idazle desberdinen poemak erabili zituen: Bernardo Atxaga, Uxue Alberdi, Joseba Sarrionandia eta Jose Luis Otamendi. Gainontzekoak abeslariarenan dira.

## Kantuen zerrenda

* Zaldia eta behelainoa
* Inesa Gaxen (Uxue Alberdiren hitzak)
* Eguzki argitan (Uxue Alberdiren hitzak)
* Hariak (Joseba Sarrionandiaren hitzak)
* Une batez
* Ezbeharra (Bernardo Atxagaren Nevadako egunak liburutik moldatutako poema.)
* Irteera argiak
* Ez dago ezer (Jose Luis Otamendiren hitzak)
* Ur gainean

## Taldea

* Eñaut Elorrieta: Ahotsa eta gitarra akustikoak
* Ruben Caballero: Gitarra elektrikoak
* Fernando Neira: Baxua eta kontrabaxua
* Maite Larburu: Biolina, theremina, surrutia eta ahotsa
* Borja Barrueta: Bateria eta perkusioak
* Ager Insunza: Pedal steel-a
* Luis Maria Moreno: Tronboia eta tronpetak

## Erreferentziak

* ↑ https://www.kmon.info/es/musica/enaut-elorrieta-irteera-argiak1

## Kanpo estekak

* Aurkezpena Elkarren webgunean.
* Diskoa Youtuben.
* (Gaztelaniaz): Elkarrizketa ETB2an.
* Datuak: Q109330805
# Irteera-gresilla

Irteera-gresilla edo irteera-parrilla, lasterketa bat hasi aurretik lehiakideak lasterketa zirkuitu batean kokatzen diren seinalatutako lekua da.

## Prozedura

Parte-hartzaileak geldirik daude, baina motorrak martxan, lasterketari hasiera ematen dion argi berdea piztu arte. Errenkada desberdinetan jartzen dira, aurrez ezarritako hurrenkeraren arabera. Irteera-parrillako ordena, normalean, entrenamenduen edo kalifikazio-itzuleraren arabera ezartzen da, lasterketa-egunaren aurretik. Lerroak ez dira irteera-lerroarekiko paraleloak, diagonalak baizik. Parrillako lerro batean pilotu batzuk jar daitezke, txapelketaren arabera kopurua aldatu egingo da, adibidez 1 Formulan bi dira, Moto GP-n, Moto2-n eta Moto3-n hiru.

## Le Mans

Le Mans estiloa duela urte batzuk hasi zen erabiltzen motordun lasterketa mota ezberdinetan. Bandera erortzean, korrikalariek pista zeharkatuko dute, aparkatuta egongo diren autoetan sartuko dira eta abaraziko dituzte lasterketa hasteko. Hori jada ez da erabiltzen Le Manseko 24 orduetan, non ospetsua izan zen.
* Datuak: Q2059645
# Irteerako ateak barrura darama

Irteerako ateak barrura darama (ingelesez: The Exit Door Leads In) Philip K. Dickek idatzitako zientzia fikziozko ipuina da, 1979an Rolling Stone College Papers aldizkarian argitaratua.
2015ean Aritz Gorrotxategik Meettok argitaletxeentzat 'Ordaina' izeneko ipuin-bildumaren barnean euskaratu zuen. Guztira, hamaika narrazio kronologikoki ordenatuta biltzen ditu 'Ordaina'k, Dicken estiloa eta bilakaera hurbilagotik eta zehaztasun handiagoz hautemateko.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Bob Bibleman eskola militar batean sartu dute, non informazio klasifikatuaren ustekabeko aurkikuntzak arazo moralak sortuko dizkio.

## Erreferentziak

* ↑ elkar.eus

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7732803
# Irtengune (militarra)

Irtengune bat, ingeleseko bulge izenez ere ezaguna (euskaraz, lit.: konkor), etsaiaren lurralderantz proiektatzen den gudu-eremua da. Irtenbidea, beraz, etsaiez inguratuta dago alde anitzetan; ondorioz, tropa okupatzaile zaurgarri bihurtzen dira. Bestalde, irtengune-mugan kokaturiko duen aurkariaren aurre-lerroari bersartze deitzen zaio.
Irtengune sakon bat, bestalde, oinarrian zehar "atximurkatua" izateko zaurgarria da, eta, honen ondorioz, irtenguneko indarrak isolatu –poltsa deritzona osatuz– eta hornidura-lerrorik gabe geratuko dira. Bestalde, irtenguneko barne-indarrek puntaranzko lerratzeak atzeko eremuak mehatxa ditzake, atzetik erasorako irekita utziz.

## Kanpo estekak

* The Great Kitilä Motti (Neguko Gerraren historia, dokumental baten webgunetik)
* Datuak: Q1030752
# Ilurtzar

Ilurtzar Markina-Xemein udalerriko auzoetariko bat da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 84 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Ilurtzargo biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 75 | 73 | 73 | 79 | 82 | 85 | 89 | 84 |

## Ikus, gainera

* Markina-Xemein

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259544
# Ilusionismo

Ilusionismoa, baita ere magia zuria, ikuslearentzat harrigarriak eta ezin argituzkoak diren efektuak sortzen dituen arte eszenikoa da, trebezia eta asmamenean oinarrituta. Ilusionismoari ere "magia" esaten zaio eta arte horretan ari direnei "ilusionistak" edo "magialariak". Lortzen dituzten efekto harrigarri horiek magia-amarruen bidez lortzen dituzte. Horrela, pertsonen pentsamenduak irakurtzen dituzte, objektuak eta pertsonak desager arazten dituzte, objetuen transformazio harrigarriak, e.a. Hori guztia dela eta, askotan haien lana deabruarekin eta ilunpeko indarrekin lotu da.

## Ilusionismo motak

Ilusionismo barruan espezialitate desberdinak ikus daitezke:
* Prestidigitazio
* Mentalista
* Kartomagia
* Numismagia
* Eskapismo
Halaber, lekuen arabera bereizi ditzakegu:
* Kaleko magia
* Gertutasuneko magia
* Eszenako magia

## Historia

Ilusionismoa antzinateko aktibitatea da. Idatzitako lehenengo testigantzak Egiptokoak dira, orain 4.000 urtekoak. Esaterako, Beni Hassango hil-kamera batean K. a. 2000 urteko errepresentazioa ikus daiteke non bi gizon kopekin ilusionismoa egiten ari diren. 1825an, bestetik, Henry Westcar abenturazale britaniarrak Dyedi magalariaren magia ekintza bat deskribatzen zuen papiro bat aurkitu zuen; horrek ilusionismoa zuen kategoria adierazten du.
Erdi Aroan magialariek bizimodu nomada eramaten zuten. Horrela aipatzen da X. mendeko eskuizkribuetan. Aipatzen den lehenengo maisu handia Gonin da, XVI. mendearen amaierakoa, ilusionisten familia baten sortzailea.
Askotan magialariek zientzia eta teknika erabili izan zute. XVIII. mendean, adibidez, elektrizitatea erabiltzen zuten haien jokoetan. Baita ere ohikoa zen automatak eta aparagailuak erabiltzea. Horrela fisika errekreatiboa sortu zen. XVIII. mendean magia-antzokiak sortu ziren (Robertson, Robert-Houdin). Antzoki horien konplexutsuna gero eta handiago izan zen.
XIX. mendean benetako espektakulua bihurtu zen ilusionismoa bereziki Harry Houdiniren eskutik (1874-1926). Houdini, ziur aski historiako magialari ospetsuena, izena beste bi ilusionistengandik jaso zuen: Harry Keller eta Robert-Houdin. Houdiniren espektakulua askotan eskapismoaz eta eszenako magiaz oinarritzen zen.
XX. mendean ilusionismoaren moda gora egin zuen batez ere Doug Henning eta David Copperfield ilusionistekin. Ilusionista hauek telebistari esker mundu mailako ospea lortu dute eta ohikoak dira haien mundu mailako espeltakulu-birak.

### Magialari klasikoak

* Fu-Manchú
* Harry Houdini
* Al Koran
* John Nevil Maskelyne
* Jean Eugène Robert-Houdin
* Tony Slydini
* Dai Vernon
* Richiardi Jr.

### Gaur egungo magialariak

* Arturo de Ascanio
* Avner the Eccentric
* Criss Angel
* David Blaine
* Jorge Blass
* Joe & Moy
* Pepe Carroll
* David Copperfield
* Dynamo
* Jeff McBride
* Juan Tamariz
* Penn & Teller
* Luis Piedrahita
* David Stone
* René Lavand

### Euskal Herriko magialariak

* Txan magoa

## Erreferentziak

* ↑ http://www.cometamagico.com.ar/historia2.htm

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Findacadabra web gunearen mundu mapa non ilusionismoarekin lotutako tokiak azaltzen diren.
* (Gaztelaniaz):Magiaren historia.
* Datuak: Q148442
* Multimedia: Magic (illusion) / Q148442
# Ilusio optiko

Ilusio optikoa ikusmenaren zentzumenean sortzen den ilusioa da errealitate bat hainbat formetan ikustea egiten duena. Hauek burmuinetan lotutako efektu fisiologiko bat izan daiteke (argitasuna, kolorea, higidura... argi distiratsua ikusi ondoren) edo kognitiboa, gure munduaren ezagutza inplikatuta badago (du Rubinen kopa bertan bi aurpegi edo kopa bat ikus daitezke).
Giza garunak soilik gauzaki batean kontzentratu daiteke, beraz, bi formak irudi bakar batean aurkezten direnean, irudiaren nahasmena garuneko nahasmena eragiten du eta horrek errealitatearekin zerikusirik ez duen beste ikuspegi bat sortzen du.
Ilusio optikoak ez dira nahimenaren menpe sortzen eta pertsona batetik bestera sortzen duten efektuak aldatu egiten da.
Artista askok hartu dute ilusio optikoak aukera bat bezala bere obrei sakonera edota kontrastea emateko.
Ilusio optikoa fisiologikoki eskuineko hemisferioan eta ezkerreko garunaren konexioetan gertatzen da, horri esker pertzepzio-gaitasuna daukagu.

## Ilusio optiko batzuk

* Grid ilusioa
* ispilatze
* holograma
* estereograma
* irradiazio

## Ilusio optikoekin lan egin duten artistak

* Octavio Ocampo
* Maurits Cornelis Escher
* Salvador Dalí
* Giuseppe Arcimboldo
* Marcel Duchamp
* Oscar Reutersvär
* Charles Allan Gilbert

## Iruditegia

* Ebbinghaus ilusioa: Ezkerreko laranja koloreko zirkuluak eskuinekoa baino txikiagoa ematen du baina berdinak dira.
* Kafe hormako ilusioa: Paraleloak diren marra horizontalek irudi honetan makurtuta ematen dute.
* Mugimenduaren ilusioa: koloreen kontrasteak mugimenduaren ilusioa sortzen du.
* Ilusio optikoaren diskoa. Giratzerakon diskoan dauden pertsonaiek mugitzen diren irudia sortzen dute, 1833.
* Spinning Dancerrek ezkerretara zein eskuinetara egiten duela ematen du.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Ilusio optikoak.
* (Gaztelaniaz):15 ilusio optiko.
* Datuak: Q174923
* Multimedia: Optical illusions / Q174923
# Ilusioaren ordaina

Ilusioaren ordaina Laura Mintegik argitaratuko liburua da Egileak liburu kolektiboetan beste zenbait ipuin idatzi zuen arren, hauxe da bere ipuin bilduma bakarra.

## Erreferentziak

* ↑ Núñez-Betelu, Maite; Mintegi, Laura. (2002). «Sisifo maite minez» World Literature Today 76 (3/4): 158. doi:10.2307/40157762. ISSN 0196-3570. (Noiz kontsultatua: 2020-05-08).
* ↑ erein.eus

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57667516